ASS 23 (1890-91), p. 641
LITTERAE ENCYCLICAE Sanctissimi D. N. Leonis Papae XIII de conditione
opificum.
Rerum novarum semel excitata cupidine, quae diu quidem
commovet civitates, illud erat consecuturum ut commutationum
studia a rationibus politicis in oeconomicarum cognatum genus
aliquando defluerent. — Revera nova industriae incrementa novisque
euntes itineribus artes : mutatae dominorum et mercenariorum
rationes mutuae : divitiarum in exiguo numero affluentia,
in multitudine inopia: opificum cum de se confidentia maior,
tum inter se necessitudo coniunctior, praeterea versi in deteriora
mores, effecere, ut certamen erumperet. In quo quanta rerum
momenta vertantur, ex hoc apparet, quod animos habet acri
expectatione suspensos : idemque ingenia exercet doctorum, concilia
prudentum, conciones populi, legumlatorum iudicium, consilia
principum, ut iam caussa nulla reperiatur tanta, quae teneat
hominum studia vehementius. — Itaque, proposita Nobis
Ecclesiae caussa et salute communi, quod alias consuevimus,
Venerabiles Fratres, datis ad vos Litteris de imperio politico,
de libertate humana, de civitatum constitutione christiana, aliisque
non dissimili genere, quae ad refutandas opinionum falladas
opportuna videbantur, idem nunc faciendum de conditione
opificum iisdem de caussis duximus. — Genus hoc argumenti
non semel iam per occasionem attigimus: in his tamen litteris
totam data opera tractare quaestionem apostolici muneris conscientia
monet, ut principia emineant, quorum ope, uti veritas
atque aequitas postulant, dimicatio dirimatur. Caussa est ad expediendum
difficilis, nec vacua periculo. Arduum siquidem metiri
iura et officia, quibus locupletes et proletarios, eos qui rem,
et eos qui operam conferant, inter se oportet contineri. Periculosa
vero contentio, quippe quae ab hominibus turbulentis et
callidis ad pervertendum iudicium veri concitandamque seditiose
multitudinem passim detorquetur. Utcumque sit, plane videmus,
quod consentiunt universi, intimae sortis hominibus celeriter
esse atque opportune consulendum, cum pars maxima
in misera calamitosaque fortuna indigne versentur. Nam veteribus
artificum collegiis superiore saeculo deletis, nulloque in
Acta, Tom. XXIII. fase. COL XXV. 41
opificum.
Rerum novarum semel excitata cupidine, quae diu quidem
commovet civitates, illud erat consecuturum ut commutationum
studia a rationibus politicis in oeconomicarum cognatum genus
aliquando defluerent. — Revera nova industriae incrementa novisque
euntes itineribus artes : mutatae dominorum et mercenariorum
rationes mutuae : divitiarum in exiguo numero affluentia,
in multitudine inopia: opificum cum de se confidentia maior,
tum inter se necessitudo coniunctior, praeterea versi in deteriora
mores, effecere, ut certamen erumperet. In quo quanta rerum
momenta vertantur, ex hoc apparet, quod animos habet acri
expectatione suspensos : idemque ingenia exercet doctorum, concilia
prudentum, conciones populi, legumlatorum iudicium, consilia
principum, ut iam caussa nulla reperiatur tanta, quae teneat
hominum studia vehementius. — Itaque, proposita Nobis
Ecclesiae caussa et salute communi, quod alias consuevimus,
Venerabiles Fratres, datis ad vos Litteris de imperio politico,
de libertate humana, de civitatum constitutione christiana, aliisque
non dissimili genere, quae ad refutandas opinionum falladas
opportuna videbantur, idem nunc faciendum de conditione
opificum iisdem de caussis duximus. — Genus hoc argumenti
non semel iam per occasionem attigimus: in his tamen litteris
totam data opera tractare quaestionem apostolici muneris conscientia
monet, ut principia emineant, quorum ope, uti veritas
atque aequitas postulant, dimicatio dirimatur. Caussa est ad expediendum
difficilis, nec vacua periculo. Arduum siquidem metiri
iura et officia, quibus locupletes et proletarios, eos qui rem,
et eos qui operam conferant, inter se oportet contineri. Periculosa
vero contentio, quippe quae ab hominibus turbulentis et
callidis ad pervertendum iudicium veri concitandamque seditiose
multitudinem passim detorquetur. Utcumque sit, plane videmus,
quod consentiunt universi, intimae sortis hominibus celeriter
esse atque opportune consulendum, cum pars maxima
in misera calamitosaque fortuna indigne versentur. Nam veteribus
artificum collegiis superiore saeculo deletis, nulloque in
Acta, Tom. XXIII. fase. COL XXV. 41