PG 150, col. 1232
τας τὸν νοῦν ένιδρῦσθαι, Μασσαλιανοὺς εἶναι διισχυ-
ρίζεται, οὗτος ῐστω, κακῶς τοῖς ἁγίοις ἐπιτιθέμε-
νος.⁹0 μὲν γὰρ μέγας Ἀθανάσιος, τῷ ἐγκεφάλῳ τὸ
λογικὸν ἐνεῖναι τῆς ψυχῆς φησι ⁸ Μακάριος δὲ ὁ τῇ
μεγαλειότητι μηδὲν ἐλλείπων, ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν τοῦ
νοῦ ἐνέργειαν. Συνῳδὰ δὲ ’τούτοις oi. ἅγιοι σχεδὸν
ἅπαντες. Ὀ γάρ φησιν ὁ Νύσσης οείος Γρηγό-
ριος, ὅτι ό νοῦς οὕτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς τοῦ σώματος
ἐστιν, ὼς ἀσώματος, οὐκ ἐναντιοῦται τοῖς ἁγίοις
ἐκείνοις · ἐντὸς γὰρ τοῦ σώματος ἐκεῖνοι λέγουσι
τὸν νοῦν, ὡς συνημμένον τούτῳ. Κατ’ ἄλλον τοίνυν
τρόπον τοῦτο λέγοντες, ἥκιστα πρὸς ἐκεῖνον διαφέ-
ρονται. Καὶ γὰρ οὺδέ τῷ λέγοντι μὴ ἐν τόπῳ τὸ
Θεῖον εἶναι, ᾗάσώματον, ἀντίκειται, ό ἔνδον γενέ-
σθαι ποτὲ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον λέγων παρθενικῆς
καὶ παναμὼμοο μήτρας, ὡς ἐκεῖ συνημμένον ὑπὲρ
λόγον τῷ καθ’ ἡμᾶς φυράματι, διὰ φιλανθρωπίαν
ἄφατον.
Ὅστις τὸ ἐν Θαϐωρίῳ τοὺς μαθητὰς περιαστρ-
ψαν φῶς,φάσμα λέγει, καὶ σύμϐολον τοιοῦτον, οἷον
γίνεσθαι καὶ ἀπογίνε σθαι, ἀλλ’ οὐ κυρίως εἶναι, καὶ
οὐχ ὑπὲρ πᾶσαν νόησιν, ἀλλὰ χείρω νοήσεως ἐνέρ-
γειαν, σαφῶς ἀντιφθέγγεται ταῖς τῶν ἁγίων δόξαις.
Οὗτοι γὰρ, κάν τοῖς ᾅσμασι, κάν τοῖς συγγράμμα-
σιν, ἀπόρῤητον, ἀκτιστον, ἀΐδιον, ἄχρονον, ἀπρόσ-
ιτον,ἀπλετον, ἄπειρον, ἀπεριόριστον, ἀγγέλοις καὶ
c ἀνθρώποις ἀθέατον, ἀρχέτυπον κάλλος, καὶ ἀναλ-
λοίωτον, δόξαν Θεοῦ, δόξαν Χριστοῦ, δόξαν Πνεῦμα-
τος, ἀκτῖνα θεότητος, καὶ τὰ τοιαῦτα, προσαγορεύου-
σι. Δοξάζεται μὲν γὰρ, φησιν, ἡ σὰρξ ἅμα τῇ ’προσ⁶
λήψει, καὶ δόξα τοῦ σώματος ή δόξα τῆς θεότητος
γίνεται. Ἀλλ’ ἀφανὴς ἦνή δόξα ἐν τῷ φαινομένῳ
σώματι, τοῖς μὴ χωροῦσι τὰ καὶ ἀγγέλοις ἀθέατα.
Μεταμορφοῦται τοίνυν, οὐχ ὃ οὐκ ἦν ’προσλαϐόμενοςξ
οὐδὲ είς ὅπερ οὐκ ἦν μεταϐαλλόμενος, ἀλλ’ ὅπερ
ἦν τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιφαινόμενος, διανοίγων
τούτων τὰ ὄμματα, καὶ ὲκ τυφλῶν ἐργαζόμενος βλέ-
ποντας. Μένων γὰρ αὐτὸς ἐν ταυτότητι, παρ’ ὃ τὸ
πρὶν ἐφαίνετο, νῦν τοῖς μαθηταῖς ἑωρᾶτο φαινόμε-
νος. Αῦτὸς γάρ ἐστι τὸ ἀληθινὸν,τὸ τῆς δόξης ὡραϊ-
σμα, xui. ὡς ὁ ἣλιος ἔλαμψεν, ἀμυδρὰ ἡ είκὼν, ἀλλ’
D ἀμήχανον ἀπαραλείπτως ἐν τῇ κτίσι, τὸ ἄκτιστον
εἰκονίζεσθαι.
Ὅστις ἄκτιστον τὴν οὐσίαν μόνην εἶναι λέγει τοῦ
Θεοῦ, ἀλλά μὴ καὶ τὰς ἀϊδίους ἐνεργείας αὐτοῦ. ὧν
καὶ ὑπερέχει πασῶν ὼς τῶν ἐνεργουμένων ἁπάντων
τὸ ἐνεργοῦν, τοῦ ἁγίου ἀκουσάτω Μαξίμου λέγονο
τος · Τὰ ἀθάνατα πάντα, καὶ αὑτὴ ή ἀθανασία · καὶ
τὰ ζῶντα πάντα, καὶ αὐτὴ ὴςωίγ καὶ τὰ ἅγια πάντα,
καὶ αὐτὴ ὴ ἀγιότηςο καὶ τά ἐνάρετα πάντα, καὶ
αὑτὴ ἡάρετὴ· καὶτὰ ἁγαθά πάντα, καὶ αὕτη ὴ ἀγα-
θότης · καὶ τὰ δντα πάντα, καὶ αὐτὴ ἡ όντότης, Θεοῦ
προδήλως ἔργα τυγχάνουσιν ° ἀλλά τὰ μὲν τοῦ εἶναι
χ ρονικῶς ὴργμένα (ἦν γάρ ποτε ὅτε οὐκ ἦν), τὰ δὲ τοῦ
εἶναι χρονικῶς οὐκ ἠργμένα· οὐκ ἦν γάρ ποτε ὅτε οὐκ
ἦν ἀρετὴ, καλ⁵ ἀγαθότης, καΐ ἀγιότης καὶ ἀθανασία·
ρίζεται, οὗτος ῐστω, κακῶς τοῖς ἁγίοις ἐπιτιθέμε-
νος.⁹0 μὲν γὰρ μέγας Ἀθανάσιος, τῷ ἐγκεφάλῳ τὸ
λογικὸν ἐνεῖναι τῆς ψυχῆς φησι ⁸ Μακάριος δὲ ὁ τῇ
μεγαλειότητι μηδὲν ἐλλείπων, ἐν τῇ καρδίᾳ τὴν τοῦ
νοῦ ἐνέργειαν. Συνῳδὰ δὲ ’τούτοις oi. ἅγιοι σχεδὸν
ἅπαντες. Ὀ γάρ φησιν ὁ Νύσσης οείος Γρηγό-
ριος, ὅτι ό νοῦς οὕτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς τοῦ σώματος
ἐστιν, ὼς ἀσώματος, οὐκ ἐναντιοῦται τοῖς ἁγίοις
ἐκείνοις · ἐντὸς γὰρ τοῦ σώματος ἐκεῖνοι λέγουσι
τὸν νοῦν, ὡς συνημμένον τούτῳ. Κατ’ ἄλλον τοίνυν
τρόπον τοῦτο λέγοντες, ἥκιστα πρὸς ἐκεῖνον διαφέ-
ρονται. Καὶ γὰρ οὺδέ τῷ λέγοντι μὴ ἐν τόπῳ τὸ
Θεῖον εἶναι, ᾗάσώματον, ἀντίκειται, ό ἔνδον γενέ-
σθαι ποτὲ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον λέγων παρθενικῆς
καὶ παναμὼμοο μήτρας, ὡς ἐκεῖ συνημμένον ὑπὲρ
λόγον τῷ καθ’ ἡμᾶς φυράματι, διὰ φιλανθρωπίαν
ἄφατον.
Ὅστις τὸ ἐν Θαϐωρίῳ τοὺς μαθητὰς περιαστρ-
ψαν φῶς,φάσμα λέγει, καὶ σύμϐολον τοιοῦτον, οἷον
γίνεσθαι καὶ ἀπογίνε σθαι, ἀλλ’ οὐ κυρίως εἶναι, καὶ
οὐχ ὑπὲρ πᾶσαν νόησιν, ἀλλὰ χείρω νοήσεως ἐνέρ-
γειαν, σαφῶς ἀντιφθέγγεται ταῖς τῶν ἁγίων δόξαις.
Οὗτοι γὰρ, κάν τοῖς ᾅσμασι, κάν τοῖς συγγράμμα-
σιν, ἀπόρῤητον, ἀκτιστον, ἀΐδιον, ἄχρονον, ἀπρόσ-
ιτον,ἀπλετον, ἄπειρον, ἀπεριόριστον, ἀγγέλοις καὶ
c ἀνθρώποις ἀθέατον, ἀρχέτυπον κάλλος, καὶ ἀναλ-
λοίωτον, δόξαν Θεοῦ, δόξαν Χριστοῦ, δόξαν Πνεῦμα-
τος, ἀκτῖνα θεότητος, καὶ τὰ τοιαῦτα, προσαγορεύου-
σι. Δοξάζεται μὲν γὰρ, φησιν, ἡ σὰρξ ἅμα τῇ ’προσ⁶
λήψει, καὶ δόξα τοῦ σώματος ή δόξα τῆς θεότητος
γίνεται. Ἀλλ’ ἀφανὴς ἦνή δόξα ἐν τῷ φαινομένῳ
σώματι, τοῖς μὴ χωροῦσι τὰ καὶ ἀγγέλοις ἀθέατα.
Μεταμορφοῦται τοίνυν, οὐχ ὃ οὐκ ἦν ’προσλαϐόμενοςξ
οὐδὲ είς ὅπερ οὐκ ἦν μεταϐαλλόμενος, ἀλλ’ ὅπερ
ἦν τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐπιφαινόμενος, διανοίγων
τούτων τὰ ὄμματα, καὶ ὲκ τυφλῶν ἐργαζόμενος βλέ-
ποντας. Μένων γὰρ αὐτὸς ἐν ταυτότητι, παρ’ ὃ τὸ
πρὶν ἐφαίνετο, νῦν τοῖς μαθηταῖς ἑωρᾶτο φαινόμε-
νος. Αῦτὸς γάρ ἐστι τὸ ἀληθινὸν,τὸ τῆς δόξης ὡραϊ-
σμα, xui. ὡς ὁ ἣλιος ἔλαμψεν, ἀμυδρὰ ἡ είκὼν, ἀλλ’
D ἀμήχανον ἀπαραλείπτως ἐν τῇ κτίσι, τὸ ἄκτιστον
εἰκονίζεσθαι.
Ὅστις ἄκτιστον τὴν οὐσίαν μόνην εἶναι λέγει τοῦ
Θεοῦ, ἀλλά μὴ καὶ τὰς ἀϊδίους ἐνεργείας αὐτοῦ. ὧν
καὶ ὑπερέχει πασῶν ὼς τῶν ἐνεργουμένων ἁπάντων
τὸ ἐνεργοῦν, τοῦ ἁγίου ἀκουσάτω Μαξίμου λέγονο
τος · Τὰ ἀθάνατα πάντα, καὶ αὑτὴ ή ἀθανασία · καὶ
τὰ ζῶντα πάντα, καὶ αὐτὴ ὴςωίγ καὶ τὰ ἅγια πάντα,
καὶ αὐτὴ ὴ ἀγιότηςο καὶ τά ἐνάρετα πάντα, καὶ
αὑτὴ ἡάρετὴ· καὶτὰ ἁγαθά πάντα, καὶ αὕτη ὴ ἀγα-
θότης · καὶ τὰ δντα πάντα, καὶ αὐτὴ ἡ όντότης, Θεοῦ
προδήλως ἔργα τυγχάνουσιν ° ἀλλά τὰ μὲν τοῦ εἶναι
χ ρονικῶς ὴργμένα (ἦν γάρ ποτε ὅτε οὐκ ἦν), τὰ δὲ τοῦ
εἶναι χρονικῶς οὐκ ἠργμένα· οὐκ ἦν γάρ ποτε ὅτε οὐκ
ἦν ἀρετὴ, καλ⁵ ἀγαθότης, καΐ ἀγιότης καὶ ἀθανασία·