PG 98, col. 753
κεκτημένον ὡφέλειαν· τί δήποτέ φησιν ὁ Ἐκκλη-
σιαστὴς, « Τὰ πάντα ματαιότης;» Εἰ μὲν γάρ ἐστιν
αὐτῷ περὶ τῆς φύσεως τῶν ὄντων ὁ λόγος, οὐδὲν δὲ
μάτην ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ πάντα καλὰ λίαν μεμαρ-
τύρηται παρὰ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ὡς καὶ διʼ
αὐτῆς ἴσμεν τῆς πείρας· ποῖά φησι, « Τὰ πάντα μα-
ταιότης; » Τὰ μὲνγὰρ οὐράνια μεγέθη τε καὶ κάλλη
πρὸς τὰ χρήσιμα πεφυκέναι καὶ λυσιτελῆ τοῖς ἀν-
θρώποις, καὶ πολλῷ μ ᾶλλον ἐκδιηγοῦνται καὶ κατ-
αγγέλλουσι τοῦ πεποιηκότος τὴν μεγαλωσύνην καὶ
δόξαν. δὲ γῆ καὶ θάλασσα διὰ τῶν προσόντων αὐ-
ταῖς ἀναριθμήτων ζώων τροφίμων καὶ μέντοι καὶ
πρὸς θητείαν ἐπιτηδείων· καὶ τῶν δλλων παντοδα-
πῶν φυτῶν ἐγκάρπων καὶ ἀκάρπων, καὶ τῶν ποικί-
λων σπορίμων, διʼ ῦν ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων πορι-
ζομένη τὸ εὕοσμον καὶ τερπνὸν καὶ τρόφιμον ἐκ
περιουσίας συνίσταται καὶ περισώζεται καὶ φυλάτ-
τεται· καὶ προσκυνεῖ καὶ δοξάζει τὸν ἀγαθὸν καὶ
πάνσοφον ποιητὴν τῶν ἀπάντων. Ἐοικεν οὖν μᾶλ.-
λον ὁ Ἐκκλησιαστὴς τῷ καθόλου χρησάμενος προσ-
διορισμῷ μάτην τοῦ ματαίου τὴν δόξαν καὶ ἐν τοῖς
ἰδίοις ῥήμασιν ἔχων τοῖς ἀποφαινομένοις εἶναι μα-
ταιότητα πάντα τὸν κόσμον. Πῶς γὰρ ἔξει χώραν
ἐν τούτοις τὸ σύνολον ἡ προσηγορία τῆς ματαιό-
τητος;
Ἀλλʼ εὕδηλον, ὡς οὐχὶ περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ
καὶ πανσόφου καὶ ὑπερκάλου Δημιουργοῦ γεγονότων
προεβάλλετο τὴν τοιαύτην ὀνομασίαν· ἀλλὰ περὶ μό-
νων τῶν παρὰ τῆς μοχθηρᾶς καὶ φαύλης προαιρέ-
σεως τῶν ἀνθρώπων ἐνεργουμένων μάτην, ἢ κατὰ
διάνοιαν ἢ κατὰ λόγον ἢ κατὰ πρᾶξιν διʼ ῶν ὁ
plerisque sacrarum Litterarum locis vel institutæ
essent, vel institui etiamdum possent. At, cum po-
puli, quem qttisque regeret, bonum mmavime spe-
etarem, et hanc summam esse ducerent,si auditores
cum veritatis cognitione bene vivendi studium
co jungerent; controversiis illis raro delibats, quæ
mclius in Scholis Christianis tractabantur ad
Alexandrinæ evemmplum, quæ doctorum sapientia
et eruditione insignis fuit, populum rudem et
penitoris doctrinæ impatientem alia ratione insti-
uendum esse censuerunt. Sic orta illa interpretandi
cnnsuetudo per topos et allegoriam, in vitiorum
fere insectatione ac virtutum laude trumphans,
quam ta impensius Patres quidam amarunt, quo
populi, quem excolerent, auribus atque animis ju-
eund or utitorque videbatur : neque id tamen sne
aurtoritate fecerunt, cum hanc ipsam interprelandi
rutionem ostendisset Paulus apostolus, quocum
errare non poterant (Ad Galat,Iv, 24 seqq).
Porro ne tum quidem omnes sermonem hujus-
modi popularem eteruditionis expertem probabant:
nec defuere, qui magnum ipsum Basilium repre-
henderent, quod in Hexaemero explauanda quæ-
stiones quasdam nobiles præterutistsset: quem
Gregoriusfrater sc defendit (sub init. libri in Π-X:
Οἱ ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα προφέροντες οὖ μοι
δοκοῦσιν ἐπεσκέφθαι τὸν σκοπὸν τῆς τοῦ Πατρὸς
ἡμῶν διδασκαλίας, ὅς δήμῳ τοσούτῳ διαλεγόμενος
ἐν Ἐκκλησίᾳ τῇ πολυανδρούσῃ, κατάλληλον ἐξ ἀνάγ-
κης ἐποιεῖτο τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον· ἐν γαρ τοσ-
ούτοις τοῖς ἀκούουσι πολλοὶ μὲν ἦσαν καὶ οἱ τῶν
ὐψηλοτέρων ἐπαῖοντες λόγων· πολλαπλασίους δὲ οἱ
τῆς λεπτοτέρας ἐξετάσεως τῶν νοημάτων οὐκ ἐφ-
ικνούμενοι. ἄνδρες ἰδιῶται καὶ βάναυσοι ταῖς ἐπιδι-
φρίοις ἐργασίαις προσασχολούμενοι, καὶὁ ἐν γυναιξὶ
λαὸς τῶν τοιούτων μαθημάτων ἀγύμναστος, καὶ ἡ
vεολαία τῶν παίδων, καὶ οἱ παρηλικέστεροι κατὰ τὸν
σιαστὴς, « Τὰ πάντα ματαιότης;» Εἰ μὲν γάρ ἐστιν
αὐτῷ περὶ τῆς φύσεως τῶν ὄντων ὁ λόγος, οὐδὲν δὲ
μάτην ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ἀλλὰ πάντα καλὰ λίαν μεμαρ-
τύρηται παρὰ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, ὡς καὶ διʼ
αὐτῆς ἴσμεν τῆς πείρας· ποῖά φησι, « Τὰ πάντα μα-
ταιότης; » Τὰ μὲνγὰρ οὐράνια μεγέθη τε καὶ κάλλη
πρὸς τὰ χρήσιμα πεφυκέναι καὶ λυσιτελῆ τοῖς ἀν-
θρώποις, καὶ πολλῷ μ ᾶλλον ἐκδιηγοῦνται καὶ κατ-
αγγέλλουσι τοῦ πεποιηκότος τὴν μεγαλωσύνην καὶ
δόξαν. δὲ γῆ καὶ θάλασσα διὰ τῶν προσόντων αὐ-
ταῖς ἀναριθμήτων ζώων τροφίμων καὶ μέντοι καὶ
πρὸς θητείαν ἐπιτηδείων· καὶ τῶν δλλων παντοδα-
πῶν φυτῶν ἐγκάρπων καὶ ἀκάρπων, καὶ τῶν ποικί-
λων σπορίμων, διʼ ῦν ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων πορι-
ζομένη τὸ εὕοσμον καὶ τερπνὸν καὶ τρόφιμον ἐκ
περιουσίας συνίσταται καὶ περισώζεται καὶ φυλάτ-
τεται· καὶ προσκυνεῖ καὶ δοξάζει τὸν ἀγαθὸν καὶ
πάνσοφον ποιητὴν τῶν ἀπάντων. Ἐοικεν οὖν μᾶλ.-
λον ὁ Ἐκκλησιαστὴς τῷ καθόλου χρησάμενος προσ-
διορισμῷ μάτην τοῦ ματαίου τὴν δόξαν καὶ ἐν τοῖς
ἰδίοις ῥήμασιν ἔχων τοῖς ἀποφαινομένοις εἶναι μα-
ταιότητα πάντα τὸν κόσμον. Πῶς γὰρ ἔξει χώραν
ἐν τούτοις τὸ σύνολον ἡ προσηγορία τῆς ματαιό-
τητος;
Ἀλλʼ εὕδηλον, ὡς οὐχὶ περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ
καὶ πανσόφου καὶ ὑπερκάλου Δημιουργοῦ γεγονότων
προεβάλλετο τὴν τοιαύτην ὀνομασίαν· ἀλλὰ περὶ μό-
νων τῶν παρὰ τῆς μοχθηρᾶς καὶ φαύλης προαιρέ-
σεως τῶν ἀνθρώπων ἐνεργουμένων μάτην, ἢ κατὰ
διάνοιαν ἢ κατὰ λόγον ἢ κατὰ πρᾶξιν διʼ ῶν ὁ
plerisque sacrarum Litterarum locis vel institutæ
essent, vel institui etiamdum possent. At, cum po-
puli, quem qttisque regeret, bonum mmavime spe-
etarem, et hanc summam esse ducerent,si auditores
cum veritatis cognitione bene vivendi studium
co jungerent; controversiis illis raro delibats, quæ
mclius in Scholis Christianis tractabantur ad
Alexandrinæ evemmplum, quæ doctorum sapientia
et eruditione insignis fuit, populum rudem et
penitoris doctrinæ impatientem alia ratione insti-
uendum esse censuerunt. Sic orta illa interpretandi
cnnsuetudo per topos et allegoriam, in vitiorum
fere insectatione ac virtutum laude trumphans,
quam ta impensius Patres quidam amarunt, quo
populi, quem excolerent, auribus atque animis ju-
eund or utitorque videbatur : neque id tamen sne
aurtoritate fecerunt, cum hanc ipsam interprelandi
rutionem ostendisset Paulus apostolus, quocum
errare non poterant (Ad Galat,Iv, 24 seqq).
Porro ne tum quidem omnes sermonem hujus-
modi popularem eteruditionis expertem probabant:
nec defuere, qui magnum ipsum Basilium repre-
henderent, quod in Hexaemero explauanda quæ-
stiones quasdam nobiles præterutistsset: quem
Gregoriusfrater sc defendit (sub init. libri in Π-X:
Οἱ ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα προφέροντες οὖ μοι
δοκοῦσιν ἐπεσκέφθαι τὸν σκοπὸν τῆς τοῦ Πατρὸς
ἡμῶν διδασκαλίας, ὅς δήμῳ τοσούτῳ διαλεγόμενος
ἐν Ἐκκλησίᾳ τῇ πολυανδρούσῃ, κατάλληλον ἐξ ἀνάγ-
κης ἐποιεῖτο τοῖς δεχομένοις τὸν λόγον· ἐν γαρ τοσ-
ούτοις τοῖς ἀκούουσι πολλοὶ μὲν ἦσαν καὶ οἱ τῶν
ὐψηλοτέρων ἐπαῖοντες λόγων· πολλαπλασίους δὲ οἱ
τῆς λεπτοτέρας ἐξετάσεως τῶν νοημάτων οὐκ ἐφ-
ικνούμενοι. ἄνδρες ἰδιῶται καὶ βάναυσοι ταῖς ἐπιδι-
φρίοις ἐργασίαις προσασχολούμενοι, καὶὁ ἐν γυναιξὶ
λαὸς τῶν τοιούτων μαθημάτων ἀγύμναστος, καὶ ἡ
vεολαία τῶν παίδων, καὶ οἱ παρηλικέστεροι κατὰ τὸν