AAS 18 (1926), p. 262
castimoniam ut custodiret noster - neque enim a divinae gratiae dono
seiungi industria hominis queat - ad piissimum Augusti Sacramenti et
Deiparae cultum humanarum rerum fugam adiecit eamque sensuum castigationem,
quam reliqui mortales, maximam partem, suspicere quidem
possint, aequare non possint. Illud enim mirabile ac vix credibile dixeris,
in tanta morum corruptela, Gonzagam animi candore cum caelestibus
spiritibus certasse; in tanta voluptatum consectatione, adulescentem singulari
abstinentia et vitae austeritate atque asperitate floruisse; in tali
honorum cupiditate, adeo Aloysium illos contempsisse ac fastidivisse, ut
et principatu, qui sibi hereditario iure obventurus erat, se perlibenter
abdicarit et in eam religiosam familiam cooptari maluerit, in qua, iurisiurandi
rehgione interposita, ad sacras dignitates intercluderetur aditus; in
eo. denique immodico veteris romanorum graecorumque sapientiae cultu,
tam assiduum Aloysii fuisse caelestium rerum studium atque usum, ut,
praecipuo Dei munere, mirifica ipsius industria coniuncta, adeo tota mente
cum Deo cohaereret, nullis ut alienis cogitationibus a rerum divinarum
contemplatione avocaretur.
Haec quidem singularia, ipsisque consummatae virtutis hominibus
inaccessa fere, sanctitatis culmina; res tamen documento adulescentibus
nostris esto, quibus artibus quod est praestantissimum iuventutis decus
atque ornamentum, morum scilicet innocentia et castimonia, servetur
incolume. Qua in re non ignoramus, nonnullos iuvenilis disciplinae magistros,
praesenti morum depravatione perterritos, qua tot adulescentes in
exitium, incredibili cum animarum detrimento, praecipites aguntur, tam
gravem ut perniciem iacturamque a civitate prohibeant, in nova aliqua
institutionis educationisque via excogitanda totos esse. At vero hos probe
intellegere velimus, nihil se commodi rei publicae allaturos, si artes illas
eamque disciplinam neglexerint, quas, e christianae sapientiae fonte
haustas diuturnoque saeculorum usu probatas, idem ille Aloysius in se
expertus est efiicacissimas: fidem, inquimus, vivam, ülecebrarum fugam,
animi temperationem et continentiam, actuosam in Deum Beatamque
Virginem pietatem, vitam denique caelesti epulo quam creberrime refectam
ac recreatam.
Quodsi intentis adulescentes animis Gonzagam tamquam absolutum
castimoniae sanctitatisque exemplum suspexerint, ii profecto non modo
libidinem cohibere condiscent, sed etiam funestum illum christianae institutionis
scopulum vitabunt, in quem incidant oportet quotquot, commentis
imbuti scientiae cuiusdam doctrinam Christi Ecclesiaeque detrectantis,
immodico libertatis aestu, mentis arrogantia animique licentia conturban se
sinunt. At contra Aloysius, licet se aviti principatus heredem fore sentiret,
seiungi industria hominis queat - ad piissimum Augusti Sacramenti et
Deiparae cultum humanarum rerum fugam adiecit eamque sensuum castigationem,
quam reliqui mortales, maximam partem, suspicere quidem
possint, aequare non possint. Illud enim mirabile ac vix credibile dixeris,
in tanta morum corruptela, Gonzagam animi candore cum caelestibus
spiritibus certasse; in tanta voluptatum consectatione, adulescentem singulari
abstinentia et vitae austeritate atque asperitate floruisse; in tali
honorum cupiditate, adeo Aloysium illos contempsisse ac fastidivisse, ut
et principatu, qui sibi hereditario iure obventurus erat, se perlibenter
abdicarit et in eam religiosam familiam cooptari maluerit, in qua, iurisiurandi
rehgione interposita, ad sacras dignitates intercluderetur aditus; in
eo. denique immodico veteris romanorum graecorumque sapientiae cultu,
tam assiduum Aloysii fuisse caelestium rerum studium atque usum, ut,
praecipuo Dei munere, mirifica ipsius industria coniuncta, adeo tota mente
cum Deo cohaereret, nullis ut alienis cogitationibus a rerum divinarum
contemplatione avocaretur.
Haec quidem singularia, ipsisque consummatae virtutis hominibus
inaccessa fere, sanctitatis culmina; res tamen documento adulescentibus
nostris esto, quibus artibus quod est praestantissimum iuventutis decus
atque ornamentum, morum scilicet innocentia et castimonia, servetur
incolume. Qua in re non ignoramus, nonnullos iuvenilis disciplinae magistros,
praesenti morum depravatione perterritos, qua tot adulescentes in
exitium, incredibili cum animarum detrimento, praecipites aguntur, tam
gravem ut perniciem iacturamque a civitate prohibeant, in nova aliqua
institutionis educationisque via excogitanda totos esse. At vero hos probe
intellegere velimus, nihil se commodi rei publicae allaturos, si artes illas
eamque disciplinam neglexerint, quas, e christianae sapientiae fonte
haustas diuturnoque saeculorum usu probatas, idem ille Aloysius in se
expertus est efiicacissimas: fidem, inquimus, vivam, ülecebrarum fugam,
animi temperationem et continentiam, actuosam in Deum Beatamque
Virginem pietatem, vitam denique caelesti epulo quam creberrime refectam
ac recreatam.
Quodsi intentis adulescentes animis Gonzagam tamquam absolutum
castimoniae sanctitatisque exemplum suspexerint, ii profecto non modo
libidinem cohibere condiscent, sed etiam funestum illum christianae institutionis
scopulum vitabunt, in quem incidant oportet quotquot, commentis
imbuti scientiae cuiusdam doctrinam Christi Ecclesiaeque detrectantis,
immodico libertatis aestu, mentis arrogantia animique licentia conturban se
sinunt. At contra Aloysius, licet se aviti principatus heredem fore sentiret,