2 Giovanni
Epistola B. Joannis Apostoli SecundaIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Vi è molta diversità nella tradizione dei primi secoli: la maggiore o prima è uno scritto homologoumenon, cioè ammesso da tutte le Chiese cattoliche. Così la I Io. è dichiarata da Eusebio, mentre la II e III vengono riferite, come non ovunque conosciute nei primi tempi, tra gli ἀντιλεγόμενα (Hist. eccl., III, 25,1: PG 20, 68 sg.).
In realtà neppure la I Io. fu accettata da principio dalle Chiese della Siria, nel canone delle quali fino a s. Efrem non è nominata nessuna epistola cattolica (U. Holzmeister, Prima Petri, Parigi 1938, pp. 137-44, cita i singoli scrittori).
Per la I Io. si hanno testimonianze fin dai Padri apostolici: Papia, come riferisce Eusebio (Hist. eccl., III, 39, 17: PG 20, 300) « si serve di testimonianze desunte dalla I Io. »; Policarpo, 7, 1 la cita: « Chiunque non confessa » (ed. F. X. Funk, p. 648). Il Frammento muratoriano (lin. 69): « Iohannis duae in catholica habentur ». Clemente Alessandrino scrisse un commento (PG 9, 733-38), ed usa la lettera negli altri suoi scritti. Similmente Teoruliano e Cipriano (Scorpiace, 12; Ep. 23, 2: PL 2, 171), e lo scritto De sing. Clericorum, 30 (PL 4, 937; CSEL, 3, 3, 206). Ireneo cita la I e II Io. (C. H. …
Haydock
The Second and Third Epistles of St. John were not at first received as canonical by all Churches. See Eusebuis and St. Jerome, in Catalogo, and Tillemont, art. 9, on St. John, p. 349. The style sufficiently shews they were written by St. John the evangelist. The time and place whence they were written is uncertain. The design in both is to exhort those he writes to, to stand firm in the faith of Christ against all seducing heretics, to love one another, etc. (Witham) --- But though these last two Epistles of the beloved apostle were frequently contested till the fourth or fifth century, from that period they have been regularly received; and even during the first ages[centuries], they were frequently cited by many of the holy Fathers as Catholic Scripture. This short Epistle may still be divided into two parts. The first, a congratulation to the lady he styles Elect, in which he felicitates her on account of the faith and virtue he had discovered in some of her children. He exhorts both them and their mother to be more and more confirmed in charity, as the essential and fundamental precept of Christianity, and of which the unequivocal mark is the observance of the other commandments. This part is from the beginning to ver. 6, inclusive. The second, which begins with ver. 7, and continues to the end, is to put them on their guard against the errors of Simon, of Cerinthus, of the Gnostics, and of Basilides, and prescribes the manner how they are to behave themselves towards these seducers. Though the time and place be uncertain, there is some appearance that it was written from Ephesus, when the apostle governed this Church and all the others of Asia[Asia Minor].
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF S. IOHNS THREE EPISTLES. 2 paragrafi
OF S. Iohn vvas said in the Argument before his Gospel. Novv here folovv his three Epistles: one to al Catholikes (though Higinus ep. 2. to. 1. Cōcil. August. li. 2. Euang. quaest. q. 39. some auncients do cal it, Ad Parthos:) the other tvvo being very short, vnto a certaine Ladie, & to one Gaius. The effect of al is, to vvitnes vnto them the certaintie of the Catholike faith, and to exhort them to continue still in it: also to loue the Catholike Church. and so, neither to become heretikes, nor Schismatikes: but rather to auoid al such, as the forerunners of Antichrist, and to remember, that Catholikes neede not to goe to schole to any such Masters, hauing at home in the Catholike Church, the doctrine of the holy Ghost him self, vvho vvas giuen to the Church visibly in the beginning, to leade her into al truth, and to continue vvith her for euer. Therfore he saith. That vvhich you haue heard from the beginning, 1. Ioh. 2. v. 24. let it abide in you. Likevvise a litle after. v. 27. and ep. 2. v. 6. This is the commaundement, that as you haue heard from the beginning, you vvalke in the same, because many seducers are gone out into the vvorld. and v. 8. & 9.
And not only thus in general, but also in particular he expresseth the pointes vvhich the heretikes did then call in question. Some vvere about Christ him self. for they denied that IESVS is Christ, that he is the very sonne of God, that he is incarnate. Ep. 1. c. 2. v. 22. and Ep. 2. v. 7. And against such it vvas that he vvrote his Gospel also, as he there signifieth. Ioh. 20. v. 31. Other pointes are about our iustification, De fid. & op. c. 14. against onely faith, and for good vvorkes, as also S. Aug. noted, vvhose vvordes vvere cited before. Herevpon he saith: If vve say vve haue societie vvith God, 1. Ioh. • & 5. and vvalke in darkenes, vve lie. Ep. 1. c. 1. Againe, He that saith he knovveth God, and keepeth not his commaundements, is a lier. Againe, This is the charitie of God, that vve keepe his cōmaundements, and his commaundements are not heauie. Finally, Children let no man seduce you, he that doth iustice, is iust, euen as he is iust. Ep. 1. c. 3. v. 7. 8. 9. likevvise c. 2. v. 29. and in deede in all the three Epistles through out, he doth inculcate good vvorkes and keeping the commaundements, against the heresie of only faith.
Continua a leggere 1 paragrafo
He commendeth the lady and her sonnes for continuing in the old saith, bidding them so to doe hereafter also, lest they lose the revvard of their vvorkes in the day of iudgement: and to Ioue the true beleeuers, but vvith Heretikes to haue no societie: expressing also the points then in controuersie.
Cornely
8 22. — De tribus S. Ioannis Apostoli epistolis.
227. — I. DE S. IOANNE ÁPOSTOLO TRIUM EPISTOLARUM AUCTORE. Praeter Evangelium et Apocalypsin in canone tres epistolae S. Ioanni attribuuntur, quarum primam inter 4 ópoXoyojptvx, duas reliquas inter 7& &vrtAEyOptva recenset Eusebius. Quamvis prima omni inscriptione careat et aliarum auctor in inscriptione nomine suo proprio omisso se « Seniorem » (à mpsoGórepoz;) dumtaxat appellet, nullum tamen est dubium, quin omnes tres S. Ioannem Apostolum et Evangelistam habeant auctorem.
Continua a leggere 62 paragrafi
Atque primae quidem tanta est cum quarto Evangelio affinitas, ut eidem auctori utrumque librum adscribere cogeremur, etsi Patrum expressa et diserta testimonia non haberemus; S. loannem autem, Zebedaei filium, discipulum, quem dilexit Iesus, atque unum ex praecipuis Apostolis, Evangelii quarti esse auctorem iam demonstravimus. Attamen testimonia non desunt. Nam non tantum SS. Papias et Polycarpus, loannis Apostoli discipuli, epistolam nostram iam cognoverunt! , sed S. Polycarpi discipulus Irenaeus eam sub Ioannis nomine allegavit?, atque eadem aetate ecclesia romana teste Fragmento Muratortano, africana teste Tertulliano, alexandrina teste Clemente, syriaca teste Peschito eam S. Ioanni attribuerunt?. Neque ab illo tempore unquam hac de re dubitatum est, usque dum nostra aetate una cum Evangelio nostram quoque epistolam Neotubingiani S. loanni abiudicare scriptorique saec. 2. attribuere conati sint. Quorum obiectionibus eo minus hoc in loco immorabimur, quo certius Evangelium quartum et epistolam eidem auctori deberi constat *.
De 2. et 3. Ioannis haec tradit S. Hieronymus, postquam de prima disseruit : « reliquae duae, quarum principium est Senzor Electae Dominae et sequentis Senior Cato carissimo , loannis presbyteri asseruntur, cuius et hodie alterum sepulcrum apud Ephesum ostenditur, etsi nonnulli putant, duas memorias eiusdem loannis Evangelistae esse », atque de S. Papia disserens « a plerisque » tradi asserit « duas posteriores epistolas loannis non Apostoli esse sed presbyteri »*. Quid de Ioanne presbytero illo tenendum sit, quem solus Eusebius invenit, alibi diximus?; quia vero S. Hieronymi assertio, duas posteriores epistolas a plerisque presbytero illi adscribi, a multis iunioribus interpretibus latinis est repetita, operae pretium est inquirere, quinam tandem « plerique » illi sint. Mirum enim, quod huius sententiae in Patrum operibus, quae ad nos pervenerunt, vestigium nullum inveniatur.
Etenim inter « plerosque » illos certissime non sunt numerandi occidentales scriptores exeuntis saec. 2. Nam Tertullianus , quum diceret : « Ioannes in prima epistola negat nos esse sine delicto »?, eidem Apostolo saltem duas alias attribuit. Item S. Irenaeus saltem bis textum ex altera epistola desumtum « Ioannis discipuli Domini » esse asserit; eum autem hoc nomine Apostolum designare voluisse, non tantum ex toto opere eius apparet, in quo Ioannes semper hoc titulo prae reliquis Apostolis insignitur, sed etiam ex eo fit evidens, quod in secundo loco cum textu ex secunda epistola desumto alterum ex prima coniungit hac formula : « et rursus in epistola ait ». Neque inter « plerosque » illos numerandi sunt alexandrini Patres : nam Clemens Alex., « maiorem » epistolam Ioannis Apostoli allegans se etiam mznores eiusdem auctoris agnoscere prodit; exstat quoque eius « Adumbratio in 2. Ioannis », in qua nullum prorsus invenitur vestigium, quod de auctore dubitaverit ?. Origenes Apostolum Ioannem « per epistolas suas et Apocalypsin », sicut per Evangelium suum, tuba cecinisse tradit et alibi Ioannis epistolas tres esse numero refert 9, Origenis discipulo, S. Dionysio M., de loanne Apostolo 2. et 3. epistolarum auctore tam certo constitit, ut ex lis Apocalypsim non esse ab Apostolo scriptam demonstrare conaretur!!, Juniorum Patrum, qui paullo ante S. Hieronymum vixerunt aut eius aequales fuerunt, testimonia omnia afferre supersedemus; id unum adnotamus in omnibus catalogis librorum N. T., qui eo tempore in occidentali et in orientali ecclesia sunt editi (uno solo excepto), tres epistolas loannis enumerari nec ullo modo moneri, eas diversis auctoribus deberi !?; immo ipse S. Hieronymus eas non semel S. Ioanni Apostolo adscribit !3.
Cum satis magna igitur exaggeratione « a plerisque » epistolas Ioanni presbytero adscribi dixit S. Doctor. Nam profecto, si ex operibus superstitibus certum iudicium ferre nobis licet, paucissimi sunt, qui alteri auctori duas minores epistolas attribuerunt. Inter quos forte numerandus est scriptor ille, qui in Fragmento Muratoriano nobis canonem antiquissimum ecclesiae romanae reliquit. Etsi enim de quarto Evangelio loquens complures eiusdem auctoris epistolas agnoscat, paullo post tamen v/detur asserere duas Yoannis epistolas ab eius amicis in eius honorem (i. e. sub eius nomine) esse scriptas!*. Atque Eusebius quoque, diligens in canonis N. T. historiam investigator, eas inter àq dvriAeyot.évac quidem recenset dubitationemque aliquam manifestat, utrum ab Evangelista an ab alio viro homonymo editae sint, sed tantum abest, ut « a plerisque » eas presbytero Ioanni attribui dicat, ut alibi nullo dubio expresso ipse de Apostoli Ioannis epistolis loquatur !*. Quibus si addas decretalem « de recipiendis et non recipiendis libris », quae libros sacros recensens « loannis Apostol? epistolam unam, alterius Ioannis presbyteri epistolas duas » nominat, omnes babes testes, quos S. Hieronymus citare potest; at ultimus hic quam maxime est dubius; decretalis enim haec aut satis diu post S. Doctoris aetatem exarata ab eo ipso dependet, aut si forte, id quod probabile habemus, & S. Damaso est edita, iterum S. Hieronymo deberi videtur 6,
Certum igitur indubiumque est, antiquitatis testimonia origini apostolicae duarum epistolarum, quae in quaestione versantur, omnino favere : tanto maioris autem aestimanda sunt haec testimonia, quo breviores sunt epistolae, quae simul iunctae vix illam ad Philemonem vel S. Iudae libellum aequant, et quo minus argumentum eorum a Patribus allegari potuit. At ne ipsa quidem earum brevitas eas a « criticorum » impugnatione tuita est. Qui quum obsoletam S. Hieronymi sententiam recoquere vellent, documentis vero historicis ad eam stabiliendam carerent, pro more ad internas rationes confugerunt!. Atque mirabile dictu alias non invenerunt, nisi illas, quibus authentiae patroni suam sententiam confirmare solent, unde quid internae rationes, si historica documenta desunt, in authentiae quaestione valeant, satis elucet. Stylum enim in his epistolis eundem esse, quem in aliis Ioannis libris affirmant patroni, adversarii negant; in inscriptione Ioannem Apostolum nomine suo proprio tacito se « presbyterum » vel « seniorem » appellare potuisse negant adversarii, affirmant patroni; ea quae in 3. epistola de Diotrephe dicuntur (3 Joan. 9. 10) Apostolo optime convenire asserunt patroni, adversarii negant. Merito igitur relictis his argumentis, quibus nihi certi demonstratur, historicis, quae attulimus, testimoniis freti pro certo habemus S. Ioannem Apostolum non primae tantum , sed reliquarum quoque duarum epistolarum esse auctorem.
epistola fugere praecepit dicens : Multi seductores etc (? Ioan. 7. 8). Et rursus in epistola ait : Multi pseudoprophetae exierunt » etc (1 Ioan. 4,1-3).
238. — IIl. D& 1. IOANNIS EPISTOLAE DESTINATIONE DEQUE EIUS AD EvANGELIUM RELATIONE. Nec Apostolus ipse nec Patres, quibusnam prima epistola destinata primitus fuerit, nobis indicant; solus S. Augustinus, qui ei titulum « ad Parthos » indidit! , eam Christianis in Persiae antiquae regione degentibus scriptam esse insinuat. Quae sententia, etsi ab iunioribus nonnullis scriptoribus latinis sit recepta, ipsi epistolae videtur repugnare. Namque Apostolum Christianos illos, quibus scribit, optime cognovisse, immo in eorum quasi medio versatum esse epistola supponit; S. loannem autem unquam in Persiam venisse, nemo ex antiquis tradidit. S. Augustinum igitur hac in quaestione errasse fatendum est; quomodo autem in errorem sit inductus, difficile est dictu; forte epistolae secundae inscriptionem , quam móc xapfévovs antiquitus fuisse
Clemens Alez. testatur, ad primam traxit et, quia per compendium esset scripta, male interpretatus est?. Nemo unquam in Oriente, nec ante Augustinum quisquam in Occidente epistolam nostram Parthis scriptam esse dixit. Quare hanc sententiam merito praetermittimus.
Certa igitur deficiente traditione, ut epistolae destinationem cognoscamus, ad coniecturas nobis est confugiendum internisque rationibus, . quantum fieri potest, res est definienda. Iam ante omnia Christianos illos, quibus epistola scribitur, plerosque ex ethnicis venisse certum est; ludaeochristiani enim praecepto illo, quo epistola terminatur : « Fzlioli, custodite vos a simulacris » non indiguerunt. Porro qui semel eam legerit, facile nobiscum asseret Apostolum cum illis, quibus scribit, magna familiaritate intime fuisse coniunctum; ex singulis enim fere phrasibus apparet eum non ignotis aut alieno cuidam gregi, sed suis ovibus, monita haec destinasse. Demum inter Christianos illos exortae erant haereses, quae lesum esse Christum Filium Dei negantes « lesum solvebant », atque vera et reali incarnatione impugnata docetismum quendam statuebant?. Atqui haec omnia dubitationi vix relinquunt locum, Asiae Min. ecclesiis epistolam nostram esse scriptam. In illis enim S. loannem apostolicum suum ministerium exercuisse tota antiquitas tradit*; illas maximam partem ex ethnicis conversis coaluisse constat ; in illis quoque apostolico iam tempore Cerinthus, Ebionitae, Nicolaitae errores suos sparserant?*.
2. Clem. Alex. Adumbr. in 2 Ioan. (M. 9,737). Num compendium pog mapÜous in
9 codice aliquo legatur, ignoro; in Bodleiano Geneseos cod. pro zxapfiévog legitur erm
Cfr. Scrivener Introd. to the criticism of the N. T. p. 48. — Minus placet aliorum explicatio, inscriptionem fuisse zpog tou Suorappévow, latine « ad dispersos » vel « ad sparsos », unde per librariorum errorem exortum sit « ad Spartos » (Cod. Genes.) vel « ad Parthos ».
Quam sententiam summa affinitas, quam inter Evangelium quartum et inter epistolam nostram intercedere omnes concedunt, non parum confirmat. Evangelium enim asiaticis ecclesiis proxime destinatum esse demonstravimus, affinitas autem tanta est, ut uterque liber non tantum &b eodem auctore et eodem tempore, sed ad eosdem quoque lectores scriptus sit dicendus*. Namque /inis utriusque libri est idem; Evangelium ideo enim scripsit Apostolus, ut crederent lectores, « quia lesus est Christus Filius Dei et ut credentes vitam haberent in nomine eius », epistolam autem, ut scirent lectores, « quoniam vitam habent aeternam, qui credunt in nomine Filii Dei »7. Idem quoque in utroque argumentum tractatur. Etenim totum Evangelium in eo versatur, ut lesum esse Christum Filium Dei historica narratione demonstret; idem vero dogma velut radix et fundamentum integrae vitae christianae in epistola identidem asseritur et inculcatur?. Idem « mandatum novum » fraternae caritatis, quod lesum discipulis suis tradidisse frequenter asserit Evangelista, epistola ita repetit, ut tota fere sit illius commentarius practicus?. lidem Aaeretici, qui in Evangelio indirecte confutantur, directe in epistola impugnantur; eadem oppositio lucis ad tenebras, mundi ad regnum Dei, quae in Evangelio toties commemoratur, ubique in epistola reperitur!0, Evangelium a Verbo ?ncipit, quod erat in principio, epistolae exordium de eodem Verbo vitae agit etc !!.
Quae omnia, etsi eundem utriusque libri esse auctorem proxime demonstrent, simul etiam eosdem fuisse lectores insinuant. Accedit autem tamquam argumentum decretorium, quod epistola disertis verbis ad Evangelium respiciat. Nam prooemii verba, quibus Apostolus se illa annuntiare asserit, quae de Verbo vitae audivit, oculis vidit, perspexit, manibus pertrectavit, nisi de Evangelio intelligantur, aptum sensum non praebent. De illis enim, quae in epistola leguntur, intelligi non possunt, quippe quae, utpote abstracta dogmata et praecepta, nec oculis videntur nec manibus pertrectantur. Neque magis ad Evangelium viva voce praedicatum referri possunt, quia non de praeterito sed de praesente tempore loquitur Apostolus (9 éopzxapuev xal dxuxóapsv, &xayy6Xogtv xai ópiv, « etiam vobis ea annuntzamus », quemadmodum reliquis ecclesiis, quibus hanc epistolam et Evangelium nostrum transmittimus). Quapropter iure merito iam in Fragmento Muratoriano haec verba de Evangelio quarto intelliguntur ?. Alterum praeterea habemus locum, in quo non minus clare de Evangelio sermo est. Nam Apostolus, si omnia ecclesiae membra ( texvía , mxioíz) et seorsim aetate provectos (raéots) et iuniores (vezviczo) alloquens ter se ad eos scribere (029v; et ter se ad eos scripsisse (£Éyp«i«) dicit, nemo ista verba de unica hac epistola explicare poterit, nisi eum verbis lusisse putaverit!?; scripsit autem in Evangelio, scribit in epistola, quam terminato Evangelio addit.
Illis igitur assentimur, qui epistolam Evangelii praefationem quandam vel introductionem esse censent!*, qua Apostolus, quum Evangelium suum ecclesiis transmitteret, eius summum argumentum finemque indicavit fructumque accuratius evolvit, quem a Christianis ex illius lectione hauriri desideravit. Eam quoque ob causam haereses, quas in Evangelio directe designare non potuit, nisi pro historia tractatum polemicum dare voluit, in epistola aperte et clare describit. Cui sententiae externa quoque libelli nostri forma favet. Minus apte enim epistola appellatur, quandoquidem et inscriptio et clausula epistolaris prorsus desiderantur, quamvis in duabus aliis Ioannis epistolis adsint; neque rectius homilia appellatur, quo nomine interdum epistola ad Hebraeos, cui etiam inscriptio deest, a modernis insignitur, nam nec logico nec rhetorico modo argumentum suum evolvit, sed identidem ea, quae in Evangelio evolverat, repetit atque inculcat.
Ex quibus iam elucet, qua occaszone Apostolum ad hanc epistolam scribendam permotum esse arbitremur. De tempore autem, quo illam scripsit, et de loco, ubi illam scripsit, nihil necesse est iis addere, quae de Evangelio disseruimus !*.
229. — III. DE ARGUMENTO ET ORDINE 1. IoANNIS EPISTOLAE. Epistola igitur nostra Evangelii quarti est introductio quaedam, qua dogmata in Evangelio historice demonstrata et praecepta in Evangelio a Domino ipso tradita lectoribus commendantur. Inter quae dogmata illud eminet, quod Iesus sit Christus, verus Dei Filius et verus homo, propitiator pro peccatis nostris et advocatus noster ad Patrem, a quo solo remissionem peccatorum exspectare possimus ac debeamus : haec enim est quarti Evangelii summa dogmatica. Inter praecepta vero, quae Evangelium, licet non semper disertis verbis sed tota sua narratione inculcat, ita praevalet caritatis praeceptum, ut rectissime dixerit Orzgenes « neminem quarti Evangelii sensum percipere posse, nisi qui supra pectus lesu recubuerit vel ab Iesu Mariam velut matrem suam acceperit »!, i. e. nisi vera Christi et proximi caritate inflammatus sit. Praeter quod non minore fere cum cura alterum praeceptum commendatur, nimirum ut « mundum », quippe qui regno Christi sit oppositus, odio habeamus. Iam vero tria haec epistolae nostrae argumentum constituunt ; ab incarnationis enim dogmate incipit et ad illud continuo revertitur; ad praeceptum caritatis quod attinet, S. Augustinus iam monuit in epistola « maxime caritatem commendari; locutum esse Apostolum multa et prope omnia de caritate »?, rectius autem addidisset « et de odio mundi ».
Verum tria haec non ita tractat, ut unum post alterum evolvat, sed semper ab uno ad alterum transit et ad ea, quae iam tractaverat, revertitur. Multi quidem interpretes divisionem quandarn epistolae eiusque logicam analysin indicare sunt conati; at operam suam eos perdidisse opinamur. Nam severam illam argumentandi methodum, qua S. Paulus excellit, in hac epistola non invenies; maiorem cum S. Iacobi libello habet similitudinem, quum singulis fere constet sententiis, quae omnes quidem circa incarnationis dogma atque Christi amorem odiumque mundi versantur, at arcto vinculo logico inter se non connectuntur. Sed lacobi quoque epistola in eo maxime a nostra differt, quod nostra ab omni fere demonstratione abstineat. Cave tamen, ne omnem unitatem nostro libello deesse concludas; scopo enim et fine loquentis omnes sententiae ad unitatem rediguntur. Velut bonus pater, qui filiis ante mortem omnia ea, quae maxime necessaria eis esse cognovit, repetere non cessat, S. Apostolus continua eiusdem dogmatis eorundemque praeceptorum repetitione filiorum mentibus altius ea imprimere desideravit. Neque demonstratione accurata ad hunc finem indiget; in Evangelio enim , cui epistola additur, omnia ipsius Domini verbis evoluta atque Domini sermonibus vel exemplis demonstrata sunt.
Quo fit, ut analysis, quam pro more subiicimus, nihil sit nisi enumeratio sententiarum eo ordine, quo ab Apostolo proponuntur. Nihilominus ad maiorem claritatem tres partes distinguimus, quarum unaquaeque ad sententiam quandam in Evangelii principio propositam alludere eamque aliquo modo etiam evolvere videtur, ita tamen ut eaedem ideae in omnibus tribus partibus magis minusve recurrant?.
I. In brevi ExonDIo (4,1-4) Evangelium, quod cum epistola transmittit, lectoribus commendat, quia in illo testis ocularis de Verbo vitae loquitur ideoque illud scripsit, ut cum Patre et Filio intime coniuncti fideles pleno gaudio fruantur.
II. In PRIMA PARTE (1,5-2,29) ad illam doctrinam in Evangelio (loan. 1,4 Sqq.) propositam, quod Deus sit lux provocans (1,5)
1. docet nos intimam cum Deo coniunctionem non habere, nisi ipsi quoque in luce ambulemus (1,6.7). Qui vero in luce ambulat, a.) imprimis confiteri debet se esse peccatorem, ut hac confessione peccatorum remissionem obtineat (1,8- 10), b.) atque deinde a peccatis abstinere. Quamvis enim advocatum apud Deum habeamus lesum, qui pro totius mundi peccatis propitiationem se Patri obtulit, ad eum tamen appellare non possumus, nisi mandata eius observemus eumque imitari studeamus (2,1 - 6).
€.) Inter mandata eius autem eminet vetus illud et novum caritatis praeceptum; ex cuius observatione igitur diiudicandum est, utrum in luce, an in tenebris aliquis ambulet (2,7 - 11).
2. Praemissa deinde captatione quadam benevolentiae, in qua virtutibus lectorum suorum enumeratis se permotum esse asserit, ut illis et Evangelium scriberet et nunc epistolam scribat (2,12- 14), duo indicat vitia, quibus homines, quominus in luce ambulent, impediuntur; a.) quorum prius est amor mundi, qui diligi non debeat, quum sit corruptio universalis et cito transeat (2,15 - 47); b.) alterum est commercium cum haereticis, quos antichristos vocat, quia praecursores sunt Antichristi et lesum esse Christum negantes nec Patrem nec Filium agnoscunt (2,18 - 23). Ab his igitur caventes in eo fideliter permaneant, quod per Spiritum S. didicerint, ut cum fiducia adventum Christi exspectare possint (2,24-29).
III. In ALTERA PARTE (3,1- 4,6) ad alteram veritatem in Evangelio (Joan. 4, 12) enuntiatam provocans, quod nimirum Christus « dederit potestatem filios Dei fieri his, qui credunt in nomine eius », eamque ob futuram filiorum Dei gloriam exaltans (3,1.2) conditiones tres exponit, quae in filiis Dei requiruntur.
1. Anhelandum illis est ad sanctitatem (3,3) et vitanda sunt omnia peccata, quia Christo, qui ad ea auferenda venit, sunt opposita (3,4- 7) et hominem constituunt filium diaboli, ita ut in sanctitate ex una parle et ex altera parte in peccato habeamus signum, quo filii Dei et fllii diaboli cognoscantur (3,8 - 10).
2. Altera conditio, quae cum sanctitate intime cohaeret, quum sit impletio mandati alicuius divini, est caritas fraterna, quam filii diaboli, velut Cain, et mundus ignorant et odio habent (3,10- 13). Unde occasionem arripit Apostolus a.) commendandae caritatis, quae veram dat vitam, dum odium generat mortem (3,14.15), b.) describendae caritatis requisitae, quae exercenda est ad exemplum Christi, qui se ipsum pro nobis tradens eam non verbis sed operibus constare docuit (3,16 - 18), c.) exaltandi fructus caritatis, quippe quae in cordibus nostris fiduciam ad Deum producat et petitionibus nostris exauditionem mereatur (3,19- 29).
3. Tertia quoque conditio est impletio alicuius mandati divini, nimirum ut credamus in nomine Filii Dei, Iesu Christi (3,23.24). Quamobrem a.) monet non omni spiritui esse credendum, sed is solus ex Spiritu Dei loquitur, qui Iesum Christum esse Filium Dei confitetur; qui vero inter lesum et Christum distinguit, is ex Deo non est, sed ex Antichristo, qui iam in mundo operatur (4,1 -3), b.) gaudet, quod lectoribus suis, utpote in quibus sit Deus, nihil timendum sit ab illis antichristis, quorum sermones non audiunt nisi filii mundi, dum ipsi, qui ex Deo sint, audiant vocem Apostoli (A, 4-6).
IV. In e PARTE (4,7 - 5,12) tertiam veritatem in Evangelio (Joan. 3,16; 1,14) enuntiatam in memoriam revocans, quod nimirum caritas Deum impulerit, ut filium suum unigenitum daret,
1. denuo ad caritatem Dei et caritatem proximi exhortatur, quae ita inter se connexae sint, ut una sine altera non possideatur (4,7 - 21).
3.) Ab huius caritatis motivo indicando incipit, quod aliud non est nisi ipsius Dei caritas, quae maxime in eo sese manifestavit, quod filium suum unigenitum daret (4,7 - 14); b.) quibus expositis fructus caritatis enumerat. In eo enim, qui caritatem possidet, Deus invisibilis inhabitat eique tribuitSpiritum suum (4,12.13). Caritatis autem radix est fides in Iesum Christum, quare Deus etiam in eo manet, qui (non ore tantum, sed caritate sua) confitetur Iesum esse Filium Dei, quem Deus ex caritate dedit (4,14- 16). Qui veram possidet caritatem, cum fiducia diem iudicii exspectat (4,17.18).
€.) Atque particulam hanc concludit exhortatione ad caritatem Dei et proximi (4,19 - 21).
2. Fidem radicem esse caritatis mox insinuaverat, idem nunc fusius explicat (5,4 - 12).
a.) Fides in lesum Christum nos facit filios Dei, ac proinde etiam efficit, ut et Patrem et Filium diligamus, quae caritas connexam habet caritatem fraternam et ex observatione mandatorum Dei cognoscitur, qua observatione vincimus mundum; quocirca per fidem in lesum Christum nos vincere mundum dicendum est (5,1 - 3).
b.) lesum autem esse Christum constat ex divino testimonio, quod omni humano maius recipi debet et, si fide recipitur, vitam aeternam praebet (5,6 - 12).
1. se ideo epistolam scripsisse asserit, ut per fidem in Iesum Christum habituros se esse vitam scirent (5,13), fructumque proximum huius fidei fiduciam esse repetit, quacum a Deo omnia impetrare possint, atque ipsam etiam vitam pro fratre non peccante ad mortem (5,14-4'),
2. denuo iis, qui nati sunt ex Deo, abstinendum esse moneta peccatis, abhorrendum a mundo, in Deum eiusque Filium credendum, ut vitam aeternam consequantur (5, 18 - 20),
3. atque concludit epistolam praecepto, ut ab idololatria sese custodiant (3,21).
231. — V. DE INTEGRITATE 1. lOANNIS EPISTOLAE. À tribus saeculis controvertitur, num celeberrimum illud comma, quod de tribus testibus coelestibus in Vulgata nostra (1 Joan. 5,7) legitur, ad sacrum textum pertineat, annon. Volumen integrum magnae molis conficeret, qui omnia, quae ab interpretibus et theologis ad versum illum sive defendendum sive impugnandum conscripta sunt, colligeret, digereret, accurato examini subiiceret. Neque tamen adhuc, ne inter ipsos quidem Catholicos, lis est composita : alii enim genuina esse verba acerrime asserunt, immo non nemo eo usque processit, ut « salva fide respui vel in dubium vocari illa posse » negaret, alii sine ulla haesitatione illa a S. Ioanne non esse scripta proclamant, alii rem non liquere censentes dubii haerent!. Maxima, qua poterimus, cum veritate et aequitate documenta, quibus lis diiudicanda est, in medium afferemus, atque prudens lector, cui parti litiganti causa sit adiudicanda, facile perspiciet. lllud unum autem praenotemus oportet, ab authentiae patronis nonnullis maius, quam par est, pondus ac momentum quaestioni attribui. Unico enim hoc loco negato, si eorum ardorem videris, totum SS. Trinitatis dogma vacillare, collabi, corrui putaveris; at ita res se non habet. Gravissima enim dogmata de Filii et Spiritus S. divinitate et de trium personarum divinarum consubstantialitate sine commatis loannei auxilio in antiqua Ecclesia a Patribus asserta, a Conciliis definita , contra Arianorum , Macedonianorum, Tritheitarum etc obiectiones vindicata sunt. SS. Trinitatis dogma igitur, quod versiculi impugnatores non minore cum veneratione, quam eius propugnatores , amplectuntur et profitentur, quaestione nostra non magis attingitur, quam dogma de divinitate Domini N. in dubium vocaretur, si in primo versu Evangelii S. Marci (« Initium Evangelii lesu Christi, Fili? De ») verba « Filii Dei » reiicienda esse criticis argumentis demonstraretur. De unico dumtaxat argumento agitur; immo ut accurate loquamur, de argumenti unius charactere litigari dicamus. Tota enim quaestio in eo versatur, num argumentum , quo ex verbis 1. Joan. 5,7 dogma SS. Trinitatis demonstratur, sit vere scripturisticum, an traditionale. Per se igitur res est minimi momenti, atque nisi hodie ab omnibus agitaretur, totam quaestionem silentio praeterissemus.
Documenta, quibus tota controversia diiudicanda est, alia sunt critica, alia theologica. A criticis initium capiamus, quae antiquis codicibus, versionibus, Patrum testimoniis continentur.
I. CnrriCA DOCUMENTA ?. 1. Inter CODICES GRAECOS epistolarum catholicarum hucusque quatuor sunt inventi, qui soli versum nostrum continent; e contra centum nonaginta tres eo carent, illisque accedunt circiter sezaginta lectionaria, inter quae nullum omnino est, quod versum exhibeat. Sed ponderandi quoque sunt testes; atqui quatuor illi authentiae testes omnes sunt iunioris aetatis, immo duo ex illis ad testimonium dicendum admitti non possunt. Unus enim (Ravianus. Evang. 110) saec. 16. transcriptus est ex editione typis impressa, alter (Act. 173, qui Neapoli asservatur), saeculi 11. quidem esse creditur, sed comma nostrum in margine dumtaxat et a manu iuniore (saec. 16. vel 17.) adscriptum habet. Duo igitur genuini remanent testes, quorum alter (Montfort. vel Dublin. Act. 34) saeculo 16., alter (Vatic. Ottob. Act. 162.) saec. 15. adscribitur. Auctoritate igitur etiam longe eos superant alii, qui versu carent, siquidem fere omnes antiquiores sunt, et nonnulli (B. *. A.) ad 4. et 5. saeculum, i. e. ad ipsam Patrum aetatem, ascendunt. — Authentiae patroni autem ad codices « antiquissimos et emendatissimos » provocant a Leone X. Cardinali Ximenes transmissos, ex quibus textus Complutensis sit desumtus, qui primus inter impressas editiones comma exhibuit. At praefationis Polyglottorum Complutensium verba, in quibus de exemplaribus a Leone transmissis sermo est, de Novo Testamento non esse intelligenda, demonstravit Vercellone?, atque Stunica, praecipuus ex editoribus complutensibus in controversia, quam de huius, commatis insertione cum Erasmo habuit, ad codices graecos, quibus usus esset , non provocavit, sed « Graecorum codices esse corruptos, nostros (latinos) vero ipsam veritatem continere » asserens indirecte saltem fassus est, se versiculum illum non ex codice aliquo hausisse *.
9. Ad vERsIONES veniamus. Syriacae versionis (Peschito) nullus est cognitus codex, qui comma contineat; ab apostata Tremellio ex latino syriace redditum et margini suae editionis (1569) adscriptum a protestanticis N. T. syriaci editoribus Gutbierio (1664) et Schaafio (1709) in textum ipsum est receptum, at in editione, quam in usum Maronitarum
S. Congregatio de Prop. fide (Romae 1703) curavit, est omissum. Neque magis versus noster exstat in versione syriaca PA:loxeniana, neque in versionibus copt&cis, sive Memphitica, sive Thebanica, neque in Aethiopica. Inter viginti autem epistolae nostrae codices armenzacos, quibus usus est Zohrab ad editionem suam criticam Bibliorum armeniacorum praeparandam (Venetiis 1805) , unus versum nostrum exhibuit, at saeculo 12. est iunior5. In s/avonzcam versionem introductus est à. 1663, quo anno editio quaedam moscoviensis prima eum in marginem recepit, unde deinde in alias editiones nonnullas transiit.
Aliter autem se res habet, si ad Jatznam versionem attentionem nostram convertimus. Etenim non tantum Sixtina et Clementina, immo, ni fallor, omnes editiones impressae, sed etiam longe maior numerus codicum comma nostrum habent. Ad codices latinos autem quod attinet, tria sunt adnotanda : a.) Plus quinquaginta. cogniti sunt, in quibus versus deest, a&que inter illos sunt duo antiquissimi et accuratissimi, scilicet Fuldensis, qui Capuae scriptus et a S. Victore Capuano Romae correctus (a. 556.) S. Bonifacio inservivit, Amiatinus, qui exeunte saec. 7. vel ineunte saec. 8. exaratus a. 716. Summo Pontifici a Ceolfrido abbate est oblatus; praeterea plerique, qui aetate sunt proximi, uti Harleianus saec. 8., Vallicellanus et Biblia Caroli M. in museo brittan. asservata, qui duo codices Alcuino adscribuntur et certe sunt saec. 9., Armaghensis saec. 8. vel 9. etc. commate nostro carent 9.
b.) Cod?ces , qui versum conttnent , inter se dissentiunt ; etenim tribus diversis modis eum exhibent, si minores lectiones varias omittimus. Alii enim cum Vulgata nostra Clementina consentiunt ; alii (uti Cavenszs saec. 8. vel 9, Toletanus saec. 10, Demidovianus saec. 12. etc) versus 1. et 8. transponunt hac ratione : « Quia tres sunt, qui testimonium dant in terra, spiritus, aqua et sanguis, et hi tres unum sunt. Et tres sunt, qui testimonium dant in coelo, pater, verbum et spiritus, et hi tres unum sunt »; alii demum (uti Wezssenburg., duo Ulmenses etc) etiam versus transponunt, versum autem controversum hac ratione reddunt : « Quia tres sunt, qui testimonium dant, spiritus et aqua et sanguis , et tres unum sunt. Sicut et in coelo tres sunt , pater, verbum et spiritus , et tres unum sunt ». Advertas velim, in priore membro vocabula zn terra esse omissa; quare alterum membrum nihil esse nisi glossam ex margine in textum receptam videtur esse evidens 7.
c.) Quod autem in zun?ores codices longe plerosque comma nostrum sit receptum id praefationi cuidam, sub S. Hieronymi nomine a falsario confictae deberi , multi non inepte existimant. Pseudo Hieronymus enim iste paucis verbis praefatus, se epistolarum rectum ordinem restituisse, in hunc modum pergit : « Quae (epistolae) si, ut ab eis digestae sunt, ita quoque ab interpretibus fideliter in latinum verterentur eloquium, nec ambiguitatem legentibus facerent, nec sermonum sese varietas impugnaret : illo praecipue loco, ubi de unitate Trinitatis in prima loannis epistola positum legimus. In qua etiam ab infidelibus translatoribus multum erratum esse a fidei veritate comperimus, trium tantum vocabula, hoc est aquae, sanguinis et spiritus, in sua editione ponentes, et Patris Verbique et Spiritus testimonium omittentes, in quo maxime et fides catholica roboratur, et Patris et Filii ac Spiritus sancti una divinitatis substantia comprobatur ». Quin haec praefatio sit dolose conficta, nemini hodie est dubium?; antiquissima autem est fictio, quum in codicem Fuldensem iam medio saeculo 6. sit recepta, quamvis S. Victor Capuanus, qui codicem scripsit et correxit, verbisillis permoveri se non siverit, ut versum ipsum a Ps. Hieronymo commendatum in textum reciperet. At aeque cauti non fuerunt iuniores librarii, eosque secuti interpretes etiam saec. 15. et 16. cum Luca Brug., Iustiniano , Barth. Petri , Estii continuatore etc ad hanc praefationem provocarunt, usque dum loan. Martianay O. S. Bened., Fr. Scip. Maffeius et Dom. Vallarsius, presbyteri veronenses, eaim falsarii opus esse demonstrarunt. Quemadmodum autem ex illa praefatione videmus, illo iam tempore de nostri commatis authentia esse litigatum, ita etiam ex illa facile explicatur, quod librarii iuniores, qui eam a S. Doctore scriptam esse putaverunt , versum illum omittere noluerint.
7. Similes glossae etiam in codicum graecorum margine interdum habentur : ex. gr. in Parisiensi quodam ad v. 8.: « tovtéott t0 zveüux xo dqtov xal Ó ratijp xal ajto; áxvxo0; atque dein ad verba « £v celat » adnotatur : vovzéott ula. 0córne, cl; cóc.
De nostro textu prorsus tacent antiquiores Arianorum adversarii, S. Hilarius. Pictav., Lucifer Calarit., Hosius Cordub.; neque ullibi ad eum alludunt, quamvis occasio eis non defuerit, S. Amórosius eiusque aequales, S. Hieronymus aliique bene multi. Ipsi quoque primorum saeculorum Summi Pontifices, inter quos magna illa luminaria S. Leo M. et S. Gregorius M. in multis suis operibus et epistolis nullam prorsus mentionem nostri versus faciunt. Ven. Beda, qui integrae epistolae singulos versus diligenter explicat, nostrum silentio praetermittit. At integrum fere Latinorum Patrum catalogum adscriberemus, si omnes, qui tacent, enumeraremus; de loquentibus potius dicamus.
Testibus incertis adnumeramus Tertullianum, Cyprianum, Augustinum, quorum testimonia ab authentiae patronis afferri solent. Tertu/- (tanus bis ad versum nostrum allusisse dicitur : adversus Praxeam de Ioan. 14,8 sqq. disputans haec habet : « Paracletum quoque a Patre se postulaturum , quum ascendisset ad Patrem , et missurum repromittit, et quidem alium, sed iam praemisimus quomodo alium. Ceterum de meo sumet , inquit, sicut ipse de Patris (i. e. de eo, quod Patris est, sumit). Ita connexus Patris in Filio et Filii in Paracleto tres efficit cohaerentes, alterum ex altero, QUI TRES UNUM sINT, non unus. Quomodo dictum est : Ego et Pater unum sumus, ad substantiae unitatem , non ad numeri singularitatem ». Alter locus sic se habet : « Ecclesia proprie et principaliter ipse est SPIRITUS, IN QUO EST TRINITAS UNIUS DIVINITA- TIS , PATER KT FiLiUs ET SPinirus S. » 19, Cur Tertullianum vocemus testem authentiae incertum, explicatione non indiget. Minus incertum videtur esse S. Cypriani testimonium : « Dicit Dominus : Ego et Pater unum sumus, et iterum de Patre et Filio et Spiritu S. scriptum est : Et A: tres unum sunt »!!, at plane certum tamen non est. Etenim verba eadem de spiritu, aqua et sanguine dicuntur, et fieri potuit, ut S. Cyprianus allegorico modo haec de tribus personis divinis explicaret, quemadmodum revera S. Augustinus ea explicavit et S. Cyprianum ea explicasse censuit Facundus Hermian.*.
Ex genuinis S. Augustin: operibus duo testimonia allegantur, quae simul sumta et coniuncta integrum comma ioanneum constituere dicuntur. De verbis Domini : « In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum » disserens, postquam duos quoque vel tres homines , immo integrum populum mentiri posse monuit, in hunc modum pergit : « Si ergo populus constans ex magna hominum multitudine falsus testis inventus est, quomodo accipiendum est : In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum, nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel TRES TESTES, PATREM ET l'ILIUM ET SPIRITUM S. ». Alio praeterea in opere haec habet : « Deus itaque summus et verus cum
Verbo suo et Spiritu S., QUAE TRIA UNUM SUNT, Deus unus omnipotens creator et factor omnis animae atque omnis corporis » ?. Quod ingeniosius quam verius esse argumentum nemo non videt, praesertim quia illis in libris , in quibus de SS. Trinitatis mysterio disputans diligentissime conquisivit testimonia scripturistica, nostrum textum silentio praeteriit S. Doctor, et quia c. Maxim. disputans, tres personas divinas testes vocari posse non ex nostro commate demonstrat, sed longis ambagibus ex aliis textibus colligit !4.
Quae autem in certis S. Augustini operibus non inveniuntur, in dubio habentur. In antiquo codice Cardinalis Mai Speculum Scripturae quoddam invenit, in quo comma ioanneum bis legitur. S. Augustinum librum eiusmodi scripsisse certum est; utrum vero opus recenter repertum, an illud quod eodem Speculi titulo insignitum inter opera Augustini a Maurinis est editum , genuinus sit S. Doctoris foetus controvertitur. Quidquid autem de.hac quaestione est, grave semper codicis ipsius est testimonium, siquidem saec. 6. vel 7. est scriptus!*. Sed antiquiores et graviores alii sunt testes ecclesiae africanae. Etenim a. 484. S. Eugenius Carth. cum plus quadringentis quinquaginta episcopis afris regi ariano Hunerico professionem fidei tradiderunt, in qua integrum nostrum testimonium allegant et explicant!6; inter illos episcopos fuit Vigilius Taps., qui ipse quoque comma illud contra Arianos affert, uti paullo post etiam S. Fulgentius Rusp., ut nullum sit dubium, quin a medio saec. 5. comma ioanneum in ecclesia africana fuerit receptum !7. Iuniora et pauciora sunt cer/a testimonia in aliis ecclesiis occidentalibus; in Italia non habemus nisi Cassiodorum (saec. 6.) et Autpertum Bener. (saec. 8.) 8, in Hispania S. Iszdorum Hisp. (saec. 1.), Etherium et Beatum (saec. 8.)!9. Inde a 9. saec., a quo tempore in latinos codices frequentius recipiebatur, etiam a scriptoribus ecclesiasticis frequentius usurpabatur.
eum ad epistolam Ioannis, nedum ad 1 Ioan. 5,7, respexisse suadeat; oplime enim omnía explicantur, si solus Evangelii textus (Ioan. 19,34) respici dicitur.
153). Mirum est, quod ne eiusmodi quidem allusiones plures inveniantur; certum autem hoc argumentum esse nemo prudens dixerit.
Quibus documentis suppositis ?a argwnentantur authentiae patroni : Comma ioanneum semper exstitit in versione latina; atqui antiquitate sua versio latina reliquos testes omnes superat; ergo versus pro genuino admittendus est. Maiorem autem probant ex codicibus latinis et ex testimoniis Patrum latinorum, maxime africanorum (Tertulliani, Cypriani, Augustini, Eugenii sociorumque eius quadringentorum, Vigilii Taps., S. Fulgentii), quorum auctoritas in hac quaestione ideo sit maior, quia in Africa versio latina exorta est. Confirmant autem argumentum suum monentes a.) non admisso illo versiculo destrui aptum contextum et b.)explicari non posse, quomodo versus, si genuinus non est, in textum irrepserit.
Adversarü authentiae iisdem suppositis documentis ta argumentantur : Textus ille deest in omnibus omnino codicibus graecis, qui alicuius sunt auctoritatis, in omnibusque versionibus orientalibus, nunquam ab ullo Patre orientali adhibitus est, nec certum eius vestigium in ipsa latina ecclesia ante medium saec. 5. invenitur : atqui constans hoc et unanime silentium , etsi per se argumentum sit negativum, in hac quaestione aequivalet positivo, quia illis quinque saeculis in Oriente et in Occidente controversiae maximae de SS. Trinitate agitabantur et non tantum ecclesiae maxima cum cura vigilabant, ne testimonium aliquod divinum amitterent, sed Patres quoque omnes quidquid ad augustissimum mysterium demonstrandum inserviebat, summa cum sollertia conquirebant. Ergo quatuor primis saeculis comma in S. Scriptura non exstitit ac proin genuinum non est. Atque ipsi quoque argumentum suum ex contextu confirmant, qui omisso versu 7. sit aptior.
Cui adversariorum argumento reponunt authentiae patroni : &.) omissionem versus in codicibus graecis facile explicari, quia versus 7. et 8. sunt homoioteleuti et librarii oculus a fine versus 7. ad initium v. 9. iransiliit??; forte etiam Eusebium, qui ad Arianismum inclinavit, in quinquaginta codicibus, quos iussus a Constantino describendos euravit?! , versum 7. omisisse, atque proin omissionem Arianismo deberi ; b.) versiones illas plerasque iuniores esse, nec adornatas , nisi postquam comma iam ex codicibus graecis disparuit, aut forte etiam ab haereticis eas esse corruptas; c.) Patres prudenti silentio versum praeterisse, ne haereticis ansam cavillandi darent ?*.
Ut patronorum argumentum solvant, adversarii authentiae Maiorem et minorem negant. Iure autem se Maiorem negare demonstrant exhibitis plus quinquaginta /a£znzs codicibus, inter quos antiquissimi omnes, versu nostrocarentibus, etoperibus omnium Patrum latinorumusque ad 5. saec. degentium, qui saepissime ad fideles de SS. Trinitate disserentes et validissime contra haereticos eam defendentes nunquam comma ioanneum adhibuerunt; id quod ipsi patroni fateri cogantur, siquidem non nisi tria levissima et incerta vestigia commatis invenire potuerint. Immo usque ad saec. 9. illud in integra ecclesia latina nondum receptum esse documentis historicis ostendunt. Minorem autem iure negant, quia revera syriaca versio probabiliter antiquior est, copticae autem non multo sunt iuniores, quam latina. — Ad confirmationem autem priorem quod attinet, contextui patronorum suam explicationem totius loci opponunt, atque fatendum est, contextum bonum haberi, sive comma illud admittatur, sive relinquatur; id quod iam satis ex eo elucet, quod omnes Patres africani saec. 5. et deinceps versum 7. nostrum post nostrum 8. habuerunt, nec graeci Patres, qui versu 7. caruerunt , ullam contextus perturbationem animadverterunt. Demum ut explicent, quomodo comma, etsi genuinum non sit, in textum irrepserit, monent alterum versum de spiritu, aqua et sanguine, uti ex S. Augustino, Facundo aliisque Patribus constat, mystico sensu de SS. Trinitate frequenter esse expositum ; eiusmodi explicationem autem margini codicis adscriptam a librario quodam in ipsum textum esse admissam, atque demum Ps. Hieronymi confictam praefationem effecisse, ut in plerosque codices reciperetur. Quamplurimas revera glossas ex margine in textum ipsum multorum codicum antiquitusirrepsisse, et codices adhuc exstantes demonstrant et S. Hieronymus non semel conqueritur. Facillime igitur insertio commatis in nonnullis codicibus antiquis latinis (a quibus dependent iuniores) explicatur, at quomodo comma illud, si genuinum esset, nullo anzmadvertente et reclamante in tot et tantis codicibus sit omissum , nulla ratione explicatur; homoioteleutia enim , ad quam provocant commntis patroni, ad unzversa/em illam omissionem explicandam non sufficit.
Sed haec de criticis argumentis sufficiunt; ad theologica veniamus.
20. Eiusmodi homoioteleutis interdum membra esse omissa certum est; at homoioteleutia omissionem versus 8i potius, quam versus 7i, provocasset. Quod si versus etiam homoioarcti vel homoioprophori dicuntur, remanet difficultas, quomodo semper versus 7. sit omissus, et quomodo haec omissio in omnes omnino codices translerit.
22. Haec ratio Latinorum saltem, quos authentiae patroni comma habuisse supponunt, silentium non explicat. Ceterum confer ea, quae supra de hac exceptione diximus.
II. Quoniam argumenta critica, ut parcissime dicamus, authentiae commatis non multum favent, eius patroni ad RATIONES THEOLOGICAS recurrunt, quibusrem definiri censent. Concilii enim Tridentini decreto, inquiunt, sub anathematis poena iubemur libros sacros, quorum canonem recensuit, « integros cum omnibus suis partibus , prout in Ecclesia catholica legi consueverunt et in vetere vulgata editione latina habentur, pro sacris et canonicis suscipere ». Per partes illas autem Concilium singulos etiam versiculos intellexit, eos saltem, qui doctrinam fidei vel morum continent. Atqui non est dubium, quin versiculus noster tempore Concilii a multis iam saeculis et in vulgata latina editione lectus et in tota Ecclesia pro genuino habitus sit. Non solum enim a doctoribus privatis ad dogma demonstrandum passim adhiberi, sed etiam in publicis documentis et sacra liturgia velut textus sacer recitari solebat. Publica autem documenta , in quibus textus adhibitus est, sunt Concil. Lateran. IV. cap. Damnamus et Innocentii III. decretalis relata in Corp. iur. De celebr. Miss. cap. In quadam. 1. Wl. tit. &1. c. 8?..
Cornelio a Lapide
Praefatio 5 paragrafi
Dubitarunt olim nonnulli de auctoritate harum duarum sequentium Epistolarum, censueruntque eas esse Joannis non Apostoli, sed Presbyteri, eo quod initio vocet se seniorem, græce πρεσβύτερον: ita refert Eusebius, lib. III Histor., cap. ult., et S. Hieronymus, De Script. Eccles., in Joanne, atque ita censet Erasmus et dubitat Cajetanus. Verum nunc de fide est utramque esse Canonicam Scripturam, scriptam a S. Joanne Apostolo. Id patet primo, ex definitione Concilii Tridentini, sess. IV, et Carthaginensis III, cap. XLVII, et Laodiceni, cap. LIX, et canon. 84 Apostolorum, S. Athanasio, epist. 39, recensente novæ Scripturæ libros, Nazianzeno in carmine De Libris S. Script.
Secundo, ex Patribus, scilicet Irenæo, lib. III, cap. xiii; S. Augustino, lib. II De Doctr. Christ., cap. viii; Damasceno, lib. IV De Orthod. fide, cap. xviii, Didymo, Clemente Alexandrino, Œcumenio, Beda et aliis hic. Idem censet Beza et hæretici moderni. Audi S. Hieronymum, epist. ad Paulinum: «Jacobus, Petrus, Joannes et Judas Apostoli septem Epistolas ediderunt tam mysticas, quam succinctas et breves, pariter longas: breves in verbis, longas in sententiis, ut rarus sit, qui non earum lectione cæcutiat.» Alibi vero in epist. ad Evagr., quæ est 85: «Clangit, inquit, tuba filius tonitrui, quem Jesus amavit plurimum, qui de pectore Salvatoris doctrinarum fluenta potavit: Presbyter Electæ dominæ et filiis ejus, quos diligo in veritate.» Hinc duarum harum Epistolarum sententias quasi sanctæ Scripturæ citant Tertullianus, De Præscript., cap. XXXIII; S. Chrysostomus, hom. 19 in Matth.; S. Cyrillus, lib. VIII De Adoratione in spiritu et veritat.; S. Ambrosius in Psalm. xxxvi; S. Gregorius, XXXI Moral., vii; S. Ephrem in Interrogationibus et Responsionibus; Rufinus, Idacius, Cassiodorus et alii, quos citat Jodocus Coccius in Thesauro Catholico, lib. VI, art. 26. Syriacam versionem harum duarum Epistolarum ac S. Judæ, quæ desideratur in Bibliis Complut., edidit noster Serrarius in Commentario earumdem.
Tertio, styli et rerum similitudo arguit has duas Epistolas ejusdem esse auctoris cujus est prima, puta S. Joannis Apostoli. Audi Baronium, anno Christi 99, cap. IX: «Certe, inquit, si quando ex facierum similitudine filios eodem parente genitos licuit judicare, tres illas Epistolas verbis, sententiis, stylo, charactere, unam eamdemque præ se ferentes imaginem, ab uno eodemque auctore esse conscriptas quivis facile poterit intelligere. In primis enim quod ad verba atque sententias spectat, in multis id contigit demonstrari; ut cum ait in prima: Non mandatum novum scribo vobis, sed mandatum vetus; in secunda item: Non tanquam mandatum novum scribens vobis, sed quod habuimus ab initio. Rursum in prima: Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet; qui confitetur Filium, et Patrem habet. Et in secunda eamdem plane his verbis sententiam reddit: Qui recedit et non permanet in doctrina Christi, Deum non habet; qui permanet in doctrina Christi, hic et Patrem et Filium habet. Quod item in prima: Omnis qui ex Deo natus est, peccatum non facit, in tertia habet eamdem his verbis: Qui bene facit, ex Deo est; et qui ex Deo natus est, peccatum non facit. Et quod in prima habet: Ut diligamus opere et veritate, idem in secunda et tertia de diligendo in veritate frequenter inculcat. Dum item in prima hæc habet: Multi pseudoprophetæ exierunt in mundum: In hoc cognoscitur Spiritus Dei: Omnis spiritus qui confitetur Christum in carne venisse, ex Deo est; et omnis qui solvit Jesum, ex Deo non est, et hic Antichristus est; in secunda iisdem pene verbis eamdem reddens sententiam, ait: Multi seductores exierunt in mundum: Qui non confitetur Jesum venisse in carne, hic est seductor et Antichristus. Rursum in prima: Hæc est charitas ut mandata ejus custodiamus; et in secunda: Hæc est charitas ut ambulemus
secundum mandata ejus. At quæ frequens in tribus illis Epistolis facta est charitatis, dilectionis, veritatis inculcatio, plane declarat in duabus illis Epistolis eamdem quæ in prima genuinam elucere atque perspicue conspici Joannis imaginem.»
Ad objectionem respondeo, S. Joannem inscribere se «Presbyterum,» id est seniorem, tum quia illo ævo Presbyter et Episcopus pro eodem usurpabantur, uti ostendi I Timoth. IV, 14, idemque docet S. Hieronymus, epist. 85 ad Evagrium; tum quia S. Joannes jam decrepitus et apostolatus dignitate et ætatis plenitudine, omnium Christianorum erat senior. Ultimus enim Apostolorum vixit usque ad imperium Trajani, mortuus circiter anno ab incarnatione Christi 101, qui fuit a passione Christi 68: ita S. Hieronymus loco citato, et Baronius.
Estius
PRAEFATIO 7 paragrafi
Non defuerunt hoc saeculo, qui de auctoritate et auctore harum duarum Epistolarum dubitare vellent; quibus argumentis moti, postea dicemus, si prius una eademque opera, eas et Joannis Apostoli esse, et canonicas esse Scripturas, ostenderimus. Cui rei sufficere possunt haec: Concilium Carthaginiense tertium can. 47., texens catalogum Scripturarum canonicarum, eas aliis Scripturis annumerat, et quidem sub nomine Joannis Apostoli. Easdem eodem modo recenset Innocentius primus, in Canone universali sacrarum Scripturarum, quem misit ad Exuperium, Tolosauum in Gallia Episcopum, Epist. 3. cap. 7. Idem fit in Concilio Laodiceno cap. ult. Eundem Canonem recitat S. Augustinus lib. 2. de doctr. Christ. cap. 8., ubi similiter hae duae ut Apostoli Joannis numerantur. Accedit, quod Ecclesia jam olim eas in Nocturno officio inter canonicas Scripturas recitat, subtitulo Joannis Apostoli. Sub quo titulo easdem allegant vetustissimi quique scriptores, Tertullianus de praescript. cap. 12. conjuncto cum 33. ejusdem operis, et lib. de carne Christi, cap. 24. In Synodo Carthaginiensi, quae sub Cypriano habebatur, ita legitur sententia 81. inter Episcoporum suffragia: Joannes Apostolus in Epistola sua posuit, dicens: Si quis ad vos venit etc, ex secundae Epistolae v. 10.
Objicitur autem, quod B. Hieronymus Catal. in Joanne, dicit: Reliquae duae Epistolae Joannis presbyteri asseruntur, cujus et hodie alterum sepulchrum apud Ephesum ostenditur. Sed facilis est responsio, S. Hieronymum obiter referre, quid alii nonnulli tunc dicerent; non vero approbare, neque quod de sepulcro, neque quod de Epistolis dicebant, esse alterius cujusdam Joannis. Subdit enim: Nonnulli d^tas putant esse memorias ejusdem Joannis Evangelistae. Hoc de sepulcro Hieronymus. De Epistolis autem his quid sentiat ipse, manifestum est ex Epistola ejus 85. Clangat, ait, tuba evangelica, filius tonitrui (respicit ad id, (]Uod legitur Marc. 3.), OjUem Jesus amavit plurimum (Joan. 13., item 19. et 21.), qui de pectore Salvatoris doctrinarum fluenta potavit (dicto cap. 13.): Presbyter Electae dominae j et filiis ejuSj quos ego diligo in veritate. Et in alia Epistola: Presbyter Cajo carissimo, quem ego di' ligo in veritate. Hactenus Hieronymus, recitans initia secundae et tertiae Epistolarum, cum designatione B. Joannis Apostoli; idque in EpistoJa serio reprehen- Bona. Idem Epist. 103., quae est ad Paulinum: Jacobus, Petrus, Joannes, Judas Apostoli septem epistolas ediderunt, tam mysticas, quam succinctas; breves in verbis, longas in sententiis; ut rarus sit, qui non in earum caecutiat lectione.
Objicitur praeterea, quod Papias Apostolicorum paene temporum scriptor, nominat duos Joannes, alterum Apostolum, alterum Presbyterum. Verba Papiae sunt apud Hieronymum, Catal. in Papia, ubi, postquam nominaverat Joannem Apostolum Papias, eodem sermone adjungit Joannem seniorem. Responsio: Papias eodem sermone ait, Joannem seniorem et Aristionem fuisse discipulos Domini; quare duae istae Epistolae, etiamsi Joannis illius senioris essent, non carerent auctoritate. Sed illius esse, neque dicit Papiae, neque ex verbis ejus colligere possumus. Prorsus enim nihil de bis Epistolis Papias dicit. Itaque tota vis hujus objectionis in eo est posita, quod auctor harum duarum Epistolarum in fronte sese nominat presbyterum. Sed, quaeso, an id non convenit Joanni Apostolo, etiamsi tunc temporis fuerit alius quispiam presbyter, et admodum provectae aetatis, qui etiam ipse Joannes vocaretur? Argumententur eadem opera, priorem B. Petri Epistolam non esse ipsius; quoniam sese presbyterum nominat initio cap. 5.; ait enim:' Presbyteros, qui inter vos sunt, obsecrOj qui et ipse sum presbyter, et testis passionum Christi. Quam B. Petri eententiam S. Hieronymus Epist. 85. ita recitat: Presbyteros in vobis precor compresbyter et testis passionum Christi etc.
Est autem omnibus his locis istud: presbyter, nomen dignitatis potius, quam aetatis; ideoque ab Interprete Latino fuerat retinendum, sicut ubique retinetur nomen Apostoli, nec in Latinam linguam ab eo transfertur. Nam ut nomina ista Apostolus et Episcopus, aliaque complura, tametsi Graeca sint, tamen ab exordio nascentis Ecclesiae Christianae facta sunt Latinis Christianis familiaria, domestica et quotidiano usu trita, ita ut sine interpretatione sint retenta inter Latinos; ita et nomen presbyteri, quando gradus vel dignitas significatur, quantumvis istud TrpsapuTSp&g ad verbum idem sonet, quud senior. Id nos suo exemplo docet B. Hieronymus Epistola illa 85., dum harum duarum Epistolarum initia, et locum citatum ex priore B. Petri allegans, non Senioris, sed Presbyteri nomine utitur; sicut patuit ex his, quae ex illo proxime, et in responsione ad priorem objectionem recitavimus. Ipsum Senioris vocabulum in linguis derivatia ex Latina, nimirum Italica, Hispanica, Gallica, non aetatis nomen est, sed dominii aut nobilitatis. Et Latinum nomen Senatus, etsi a senio derivatum, an idcirco aetatem significat? Sic nomen Presbyteri Latinis et semilatine loquentibus, nationibus scilicet, quas dixi, est vocabulum dignitatis Ecclesiasticae, non senectutis.
Esse Latinis retinendum nomen Presbyteri, quando gradus ecclesiasticus, non senilis aetas, significatur, monuit diligenter Laurentius ad cap. 15. Act. Apost. et ad initium secundae B. Joannis; quod idem facit Desiderius ad cap. 20. Act. et ad cap. 5. prioris B. Petri. Quare interpres Latinus, qui in sua versione retinuit nomen Presbyteri cap. illo 15. Act. vers. 2., rectius fecisset, si retinuisset etiam vers. 4. 6. 22. 23. et 41. ejusdem capitis; item cap. 16. vers. 4.; nec non cap. 20. vers. 17. Nam ejusdem capitis vers. 28. dicuntur episcopi, qui prius illic presbyteri fuerant nominati. Idem judicium de initio cap. 5. prioris B. Petri, et de principiis harum duarum Epistolarum. Certe Epistolae ad Titum cap. 1. in princ, et Epistolae B. Jacobi cap. 5. vers. 14., Interpres vidit, retinendum esse nomen presbyterorum, nec vertit in seniores. Sectarii nostrae aetatis saltem Laurentium etDesiderium hac in re deberent audire, neque Graecum Trpso^UTspog in suis Latinis et vernaculis interpretationibus ubique vertere in seniorem; odio scilicet gradus ecclesiastici et sacramenti Oidinis, cujus significationem habet non Latinum Senior, sed Graecum Presbyter, usu Cbiistianorum etiam transformatum in linguas vulgares. Neque facile invenient sectarii in Scripturis novi testamenti, ubi Graecum nomen T^psoPuTspoc significet aetatem.
Atque haec ad objectionem posteriorem (quam et Oecumenius dissolvit) ideo pluribus nunc diximus, ne initio secundae aut tertiae Epistolae nobis sint repetenda. Quamquam ibi nonnihil addimus.
Poterat ad probandum, has duas Epistolas esse Joannis Apostoli, etiam hoc adferri, quod dogmatum, sententiarum et verborum in his non tam similitudo sit, quam identitas cum iis, quae sunt in prima. Id quod liquebit conferenti 1 Joan. 2, 7, cum secundae Epistolae vers. 5.; item 1 Joan. 2, 23. cum secundae vers. 9.; rursus 1 Joan. 3, 6. cum Epistolae tertiae vers. 11.; item 1 Epist. 4, 1. 2. 3. cum secundae vers. 7.; sic 1 Joan. 5, 3. cum secundae vers. 6.; denique 1 Joan. 3, 18. cum iis locis secundae et tertiae, quibus inculcat caritatem et dilectionem, quae fit in veritate. Hoc ex sententiarum, sermonum et dogmatum identitate argumentum etiam Venerabilis Beda et Oecumenius posuerunt, sicut et Baronius ad annum Christi 99. §. 9. Qui plura desiderat, legere poterit Pamelium annotat. 195. ad librum Tertulliani de praescript. adversus haereticos.
ARGUMENTUM SECUNDAE BEATi JOA^XIS EPISTOLAE 2 paragrafi
Conferenti hujus Epistolae vers. 7. cum variis locis primae Epistolae, per nos indicatis annot. ad cap. 5. vers. 8., et cum his, quae leguntur apud Tertullianum de praescript. cap. 46. et apud S. Epiphanium haeres. 24. paulo post init., satis apparebit, hanc brevem Epistolam principaliter scribi adversus impietatem Basilidis et sectatorum ejus, tunc temporis docentium, Christum non verum hominem, sed phantasma tantum fuisse; ideoque nihil eum revera vel fecisse, vel passum esse eorum, quae visus fuerit facere vel pati. Quod est evertere totum fundamentum redemptionis nostrae.
Gratulatur ergo Apostolus Joannes mulieri nobili Christianae, et filiis ejus, quod rectam de Jesu Christo fidem teneant; hortatur, ut in ea perseverent, eamque per caritatem et obedientiam bonis moribus constanter exurnent; denique ut haereses et haereseon disseminatores summo studio devitent, alioqui non permansuri in via salutis.