LettersBook II: To the cardinal bishops of the Roman Church

ARGUMENTUM.--Cardinales episcopos, ad quos scribit, hortatur, ut in tam corrupto saeculo et tanta omnium vivendi licentia, ita vitam instituant, ut eos caeteri omnes tanquam morum exemplar intueantur, et imitandos sibi proponant. Breviterque ostendit, quanta sit sacerdotibus, et praesertim episcopis, necessitas indicta probitatis, utpote cum eorum munus sit peccatorum, et culparum veniam pro reliquis hominibus a Deo deprecari: quam si volunt impetrare, necesse est ut ipsi ab omni prorsus crimine, si fieri potest, integros se immunesque custodiant.

Venerabilibus in Christo sanctis episcopis Lateranensis Ecclesiae cardinalibus, PETRUS indignus intimae devotionis affectum.

Castrensium specularum, turriumve custodes, ut se promptius exhibeant, intempesta nocte pervigiles, clamosas sibimet invicem saepe dirigunt voces: sic itaque dum alios excitant, semetipsos utique ad peragendas excubias vigilantiores servant. Ego quoque, qui pro castris ecclesiasticae militiae stantium utcunque particeps esse coactus sum, ad vos, venerabiles Patres, ista conscribo, et impolito stylo quasi raucis vocibus perstrepo: non ut vos sopor deserat, utpote strenue vigilantes, sed ut me potius excitem, sub torpore desidiae ignorabiliter oscitantem. Saepe namque melius ipsi discimus, dum docemus, et quasi proprio ore compellimur exsequi, quod aliis inculcamus, Salomone attestante, qui ait: « Anima laborantis laborat sibi, qui compellit eum os suum »

Videtis itaque, dilectissimi, quia totus mundus pronus in malum per lubrica vitiorum in praeceps ruit: et quanto fini suo jamjam vicinus appropinquat, tanto graviorum super se quotidie criminum moles exaggeret. Ecclesiastici siquidem genii ubique pene disciplina negligitur, debita sacerdotibus reverentia non praebetur, canonicae sanctionis instituta calcantur, et soli terrenae inhianter explendae digna Deo cura servitur. In foederandis porro conjugiis legitimus ordo confunditur: et, o nefas! ab eis in veritate Judaice vivitur, qui superficie tenus Christiano vocabulo palliantur: Enimvero ubi rapinae desunt? ubi furta caventur? qui perjuria? qui lenocinia? qui sacrilegia metuunt? qui denique perpetrare quaelibet atrocissima crimina perhorrescunt? Jamdudum plane virtutum studiis repudium dedimus, omniumque perversitatum pestes, velut impetu facto, feraliter emerserunt. Sed ne tanquam cothurnati tragoediam videamur attollere, sufficiat nobis apostolica duntaxat super his verba referre. Nam velut prophetiae depromit oraculum, dicens: « Hoc autem scito, quod in novissimis diebus erunt tempora periculosa: et erunt homines seipsos amantes, cupidi, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, immites, sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, voluptatum amatores magis quam Dei: habentes quidem speciem sanctitatis, virtutem autem ejus abnegantes. » Inter haec ergo tam profunda periclitantis mundi naufragosa discrimina, inter tot immane patentes perditionis humanae voragines, unicus et singularis portus Romana patet Ecclesia: et, ut ita fatear, pauperculi piscatoris est parata sagena, quae omnes ad se sincere confugientes de procellarum intumescentium fluctibus eripit, et in littore salutiferae quietis exponit. Hinc est quod ipsa Ecclesia excellentioribus prae caeteris totius orbis Ecclesiis nititur privilegiis, sed et mysticis etiam instituta atque disposita non ambigitur sacramentis. Nam, ut de pluribus pauca perstringam, Lateranensis Ecclesia, sicut Salvatoris est insignita vocabulo, qui nimirum omnium caput est electorum, ita mater, et quidam apex, et vertex est omnium per orbem Ecclesiarum. Haec septem cardinales habet episcopos, quibus solis post apostolicum, sacrosanctum illud altare licet accedere, ac divini cultus mysteria celebrare. In quo nimirum illud Zachariae continetur evidenter oraculum: « Ecce, inquit, lapis, quem dedi coram Jesu: super lapidem unum septem oculi sunt. » Lapis autem iste illa procul dubio petra est, de qua verus Jesus Petro pollicetur, dicens: « Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. » Septem igitur oculos habet haec petra, quia totidem sancti Spiritus donis sancta praefulget Ecclesia, quibus nimirum velut candelabrum aureum inexstinguibiliter rutilans, ignorantiae tenebras effugat, et ad contemplandum justitiae solem hominum mentes illustrat. De quo idem propheta: « Vidi, ait, et ecce candelabrum aureum totum, et lampas ejus super caput ipsius, et septem lucernae ejus super illud. » Quod utique sacramentum et B. Joannes in Apocalypsi se didicisse non tacuit, cui dictum est: « Mysterium septem stellarum, quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea; septem stellae, angeli sunt septem Ecclesiarum; et candelabra septem, septem Ecclesiae sunt. »

Haec igitur ad honorem condita S. Salvatoris Ecclesia culmen ac summitas totius Christianae religionis effecta, ut ita dixerim, Ecclesia est Ecclesiarum, et sancta sanctorum. Habet autem altrinsecus beatorum apostolorum Petri et Pauli diversis quidem locis constitutas Ecclesias, sed sui compage sacramenti, quia videlicet in quodam meditullio posita, quasi caput membris supereminet, indifferenter unitas. His itaque tanquam expensis divinae misericordiae brachiis summa illa, et universalis Ecclesia omnem ambitum totius orbis amplectitur. Omnes qui salvari appetunt, in maternae pietatis gremio confovet et tuetur. Hac Jesus, summus videlicet pontifex, arce subnixus, totam in orbe terrarum Ecclesiam suam in sacramenti unitate confoederat, ut unus sacerdos, una merito credatur Ecclesia. Unde per prophetam dicitur: « Ecce vir Oriens nomen ejus, et subter eum orietur, et aedificabit templum Domino, et ipse exstruet templum, et portabit gloriam, et sedebit, et dominabitur super solium suum, et erit sacerdos super solio suo. » Sed quia nobis non est propositum cuncta figurarum mysteria illius comprehendere, haec aliis consideranda relinquimus, ad exhortationis vero seriem, sicut instituimus, articulum reflectamus.

Nos itaque, fratres mei, ut et me vobis audenter interferam: nos, inquam, qui tanquam septem sumus oculi super lapidem unum, qui stellarum portamus imaginem, qui angelorum tenemus per annuntiationis officium dignitatem, videamus, splendeamus, et verba vitae populis non solum vocibus, sed et moribus nuntiemus. Sermonem siquidem praedicantium lingua quidem nuntiat, sed vita commendat. Porro quia ad Lateranense palatium a diversis populis de toto terrarum orbe confluitur, necesse est ut ibi prae caeteris uspiam locis, recta semper vivendi sit forma, districta teneatur assidue sub honestis moribus disciplina. Et tanquam si jugiter jaceat in fornace moneta, quae laesis nummis reformet imaginem; sic in sacerdotali domo omnem depravatae vitae suae debent homines corrigere falsitatem. Quod si ipsius monetae oblitterata, vel detrita sit regula, postquam metallis imprimitur, non nummus, sed paracaraximus ( id est, sine nota) invenitur. Non ergo quorumlibet hominum tam noxia est quam pravitas sacerdotum, dum proponuntur ad exemplum. Nam qui dux itineris constituitur, si ipse in praecipitium labitur, necesse est ut quisquis ejus vestigia sequitur, in ejusdem ruinae profundo mergatur.

Consideremus interea quid super hac sententia praedicator egregius dicat: « Qui episcopatum, in quit, desiderat, bonum opus desiderat. » Hic evidenter ostenditur nihil aliud esse pontificem, quam boni operis sectatorem. Non enim dixit, bonam dignitatem, vel bonum honorem desiderat, sed: « Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. » Ac si dicat: Qui ad episcopatum anhelat possidendum sine bono opere, inane vult nomen induere sine rei ipsius veritate. Non ergo constat episcopatus in turritis Gebellinorum, transmarinarumve ferarum pileis, non in flammantibus Martorum submentalibus rosis, non in bractearum circumfluentium phaleris, non denique in glomeratis constipantium militum cuneis, neque in frementibus ac spumantia frena mandentibus equis; sed in honestate morum, et sanctarum exercitatione virtutum. Moxque subjungit: « Oportet episcopum irreprehensibilem esse. » Hic tantae vult esse perfectionis episcopum, ut pene extra naturam loquatur Apostolus. Quis enim in carne constitutus tam caute vivat, tam se sollicite undique circumspiciat, ut reprehendi aliquando nequeat? Vae his qui et reprehensibiliter vivunt, et locum irreprehensibiliter vivendi adhuc reprehensibilius concupiscunt! Ex his nimirum sunt, qui obliviscentes affectum cognationis et patriae, sequuntur castra regum per ignota et barbara regna terrarum. Et ad hoc eos impellit pereuntium ambitio dignitatum, quod extorquere non potuit coelestium promissio praemiorum; ut enim non sint domestica facultate contenti, fiunt apud extraneos peregrini: atque super alios vel Seram arripiant ferulam, duram ipsis propositis exhibent clientelam. Enimvero facilioris exitus fuerat, si pro honoribus venaliter acquirendis pecunias semel appenderent, quam tot laborum, tot pressurarum molestias sustinerent. Nam cum propheta de viro justo dicat: « Qui excutit manus suas ab omni munere, » quis eum a munerum praestatione defendat, qui et semetipsum alienae servitutis imperio subjugat, et insuper in diuturnae expeditionis impensas facultatum suarum lucra profligat?

Plane prophetica illa sententia sic exponitur, ut tria dicantur munerum genera, scilicet munus a manu, munus ab obsequio, munus a lingua. Siquidem munus a manu pecunia: munus ab obsequio obedientia subjectionis: munus a lingua favor adulationis. Et cum ab unoquoque horum manus excutiendas propheta denuntiet, omnibus his manus implicasse convincitur, qui nanciscendae dignitatis ambitu potestatum sublimium castra sectatur. Nam dum in vehiculis acquirendis, diversorumque sumptuum apparatibus, non modica summa profunditur, hic procul dubio datae pecuniae obnoxius invenitur: qui etiam nulli dubium quin ei et obsequium praebeat, cui factus assecla sub tanto laboris et itineris fasce desudat. Postremo dum domino suo blandiri, ejusque voluntati congruere per omnia nititur, saepe sibi quibusdam adulatoris favoribus assentatur. Porro autem quisquis in dandis accipiendisve dignitatibus ecclesiasticis una duntaxat earum quae praedictae sunt, peste corrumpitur, Simoniacae haereseos teneri crimine judicatur. Quam ergo sui afferent excusationem, qui licet verbis non contraxerint venalis pacta commercii, operatione tamen non uno, sed omnibus his probantur laqueis irretiti? Verumtamen jactant se, et eo gloriantur innoxios, quia nullam talenti summam pro suscipiendis honoribus se pepigere daturos. Sed dic mihi, o clerice, quisquis es, si redempto quolibet aureo vase vel praedio, distractor exigeret ut retenti apud te vice pretii hujusmodi sibi sedulitatis impendium exhiberes; nunquid non postmodum constanter assereres te, quod acceptum est, justo pretio comparasse? non videlicet quia pecuniam persolvisti, sed quia servitium praebuisti. Diceres enim, et non fortassis impudenter astrueres, Charius emi, dum tanto me labore vexarem, dum toties facultatum mearum sumptus expenderem, quam si semel praefixae quantitatis pecuniam numerarem. Nequaquam ergo sibi innocentiam spondeant, et a Simoniacae haereseos maculis se mundos esse confidant, qui licet metalla vibrantia non appendunt, pretium tamen pro suscipiendis honoribus per subjectionis et obsequii quaedam quasi talenta persolvunt. Haec adversus eos dicta sufficiant, qui negant se venalis reos esse commercii, dum tamen fuerint pro dominationis ambitu dura diu servitute gravati.

Vos autem, dilectissimi, quibus haec et alia prava datum est ex apostolicae sedis auctoritate corrigere, vosmetipsos caeteris non modo fidelibus, sed et sacerdotibus quamdam vivendi regulam exhibete. In vita nostra legatur quid agi, quid vitari conveniat; ex labiis nostris verba otiosa non effluant, sacerdotalem linguam discreti silentii censura compescat, non joci solvant, non pectus nostrum laetitia immoderata concutiat. Puerilis ludus abscedat, mordax eloquentia, urbana dicacitas evanescat. Caveantur scurrilia verba, nec aliquando misceantur fabulosa colloquia. Quomodo enim ex ore sacerdotis oratio ad Deum munda dirigitur, quod videlicet pravi sermonis sordibus inquinatur? aut quomodo inter Deum et homines lingua mediatrix efficitur, quae iram judicis ex proprio reatu et ipsa meretur? In causam quippe reus supplicationibus utitur, non intercessor ipse culpabilis invenitur. Mementote quod sacerdotibus dicitur: « Vos estis sal terrae. » Sed sicut Veritas dicit: « Si sal evanuerit, in quo condietur? » Exiguo quippe sale multa dulcescunt, et parvo sacerdotum numero totius Christianae plebis exuditur, et instituitur multitudo. Sicut enim episcopi duodecim apostolorum noscuntur obtinere primatum; ita et sacerdotes Ecclesiae septuaginta discipulorum ordinem repraesentant. Quod profecto mansio illa Israelitici populi in Helim figurate designat. Ibi nimirum duodecim profluebant apostolici fontes, qui divini verbi imbribus arentia hominum corda perfunderent: ibi septuaginta virebant palmae, totidem videlicet discipuli, qui mundo diabolicae tyrannidis servitute depresso, victoriae Christi palmas inferrent. Illi siquidem fontes palmarum arbores irrigant, quia sacri pontifices verbis affluunt, unde caeteri sacerdotes Ecclesiae in spem coelestium praemiorum sine cessatione virescunt. Qui nimirum decuplato septenario numero hoc significare videntur, ut per septiformis gratiae Spiritum legis decalogus impleatur.

Quia igitur, dilectissimi, non modo sacerdotes, sed et sacerdotum vos decet esse magistros, necesse est ut vita vestra quaedam sit linea, et velut adamantis signaculum, quod vivendi caeteris adhibeat formam. Adamantinum quippe sigillum suam caeteris imprimit, a nullis vero metallis imaginem sumit. Cum igitur ex diversis mundi partibus adventantium vobis ingruit multitudo, cum multimodae conspersionis homines obstrepunt, cum morigerari sibi quisque vos importune compellunt, vultus vester semper idem, sic festiva quadam serenitate resplendeat, ne, quod absit, in aliquo levitas puerilis erumpat: sic sacerdotalem vultum gravitas matura componat, ne rigorem nimium intuentium infirmitas perhorrescat. Sic alios hilaritatis nostrae dulcedo demulceat, ut severitas nostra sese in petulantiam vel lasciviam non resolvat. Ridere quis, vel leniter loqui incipiens, si nos repente conspexerit, verbum supprimat, ori digitum superponat, territus obmutescat. Sic sic videlicet cum Petro claves Ecclesiae merito facti participes, obtinemus: dum nosmetipsos certam vivendi formam atque signaculum caeteris fidelibus exhibemus.

ARGUMENTUM.--Hanc epistolam scribit pro quodam sancti Apollinaris monasterii abbate, orans Bonifacium, et Stephanum S. R. E. cardinales, ut illi humanitatem et clementiam exhibeant. Quamobrem autem, aut qua in re humanitatem ei praestari velit, quia ipse non indicat, haud sane licet divinare.

Sedis apostolicae sanctis ac reverendissimis sacerdotibus BONIFACIO et STEPHANO, PETRUS peccator monachus servitutem.

Nolo vos lateat, dilectissimi mihi fratres et domini, quia modernus iste Jacob, rector videlicet monasterii sancti Apollinaris, nostri montis cacumen irrepsit; imo, qui in planis ac inoffensis solitus est convallibus repere, timoris calcaribus concitatus, velut alarum remigio praeruptis montium coactus est perniciter involare: et qui per plana vix claudicans reptat, scopulosa montium juga subsiliendo perlustrat. Quapropter obsecro fraternitatis vestrae clementiam, ut qui duo tanquam Petrus et Joannes claudum, compellitis currere, non aurum sibi, vel argentum, quod vobiscum fortasse non est: sed misericordiam, quam habetis, et abundanter affluitis, clementer exhibete. Consolidentur itaque ejus bases et plantae, ut de ruina sui loci, vel habitationis excidio non necesse sit trepidare. Prosit igitur illi tam ardui montis subiisse fastigium, et sit unde Deo gratias referat adhuc suum ingressurus in templum, ambulans, et exsiliens, et laudans Deum.

ARGUMENTUM.--Arcana totius mundi creationis mysteria, et praecipue Sabbatum, quo die rerum omnium Conditor ab omni opere cessavit, interpretatur. Per Sabbatum autem Christum intelligi docet, in quo, hujus mundi voluptatibus posthabitis, et terrenarum rerum amore deposito, humana mens quasi feriata felicissime conquiescit: necessarium tamen esse, ut hanc requiem adipiscamur, animum nostrum a profanis cogitationibus, et mundi illecebris tanquam ab injustis possessoribus vindicare, et Christo vero Domino sincerum, illibatumque reservare. Ita enim vere sabbatismus implebitur, dum scilicet et nos in eo, et ille in nobis aeternum domicilium statuemus.

Gemino sedis apostolicae HILDEBRANDO, PETRUS peccator monachus indissolubile vinculum charitatis

Vulgare est, dilectissimi, quia locupletes quilibet uberibus divitiarum copiis non affluerent, si pauperes sibi vilia saltem munuscula, vel exenia de suis reculis non offerrent. Et saepe deliciosum quemque tenue pauperis delectat olusculum, atque protinus jacentem stomachum recreat, cui scilicet eatenus quasi languens adipati juris edulium nauseabat. Ut quid igitur ego, licet circumcisus eloquio, pauper ingenio, claros et eruditos viros verear alloqui; cum iidem ipsi nobiscum non philosophorum, sed discipuli sint utique piscatorum? Praesertim cum et Paulus dicat: « Sapientibus, et insipientibus debitor sum. » Sed quoniam ego nuper a vobis carne, non corde, quietis amore disjunctus, spirituale proposui Sabbatum colere: libet super hoc Sabbato cum sancta vestra prudentia succincte quid disputare. Itaque qui Sabbatum celebro, quid mihi de illo videatur, expono.

Nullum namque praeceptum in tota veteris instrumenti lege reperio tam districte propositum, tam frequenter indictum, tot admonitionibus inculcatum. Hoc enim non modo saepissime inter sanctiones et caeremonias legis, sed etiam in prophetarum frequentatur oraculis. « Custodite, inquit, diem Sabbati. Omnis homo qui non observaverit diem Sabbati, peribit anima illa de populo suo. » Quid ergo per Sabbatum debemus intelligere, nisi Christum? In isto quippe Sabbato requiescimus, cum in illo solo spem ponimus, cum hunc toto cordis amore diligimus: ac rerum temporalium concupiscentiam postponentes, a servilium operum labore cessamus. Unum scilicet, idemque legis praeceptum est, et Sabbatum colere, et praecedentis angeli vocibus obedire. « Ecce, inquit, ego mittam angelum meum, qui praecedat te, et custodiat in via, et introducat in locum, quem paravi. Observa eum, et audi vocem ejus, nec contemnendum putes, quia non dimittet cum peccaveris, et est nomen meum in illo. Quod si audieris vocem ejus, et feceris omnia quae loquor, inimicus ero inimicis tuis, et affligam affligentes te, praecedetque te angelus meus. » Unde est, quod in prima earum tabula, quae Moysi datae sunt, ubi non sunt nisi tria duntaxat mandata conscripta, hoc tertium invenitur. Nam postquam illic scriptum est: « Non habebis deos alienos; » et: « Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum; » protinus additur: « Memento ut diem Sabbati sanctifices. » In alia vero tabula, ubi non jam ad divinam substantiam pertinentia, sed exteriora septem videntur inesse mandata, sic incipit: « Honora patrem tuum, et matrem; » de quo idcirco dicit Apostolus, quod sit primum mandatum in promissione, quoniam primum in secundae tabulae ponitur ordine, alioquin quartum potius deberet dici quam primum, in promissione scilicet longaevitatis. Dicit enim alibi: « Honora patrem tuum, et matrem, ut sis longaevus super terram. » Quia ergo per Sabbatum Christus innuitur, recte in illa tabula Sabbati mandatum ponitur, ubi sola Dei fides habetur. Nam et in ipso mundi nascentis exordio, cum unumquemque diem Scriptura mane praefigat et vespere, jam cum ad Sabbatum pervenit, neutrum horum nominat: ut illud quasi sine initio esse, vel fine prorsus ostendat. Nam stylus historiae hunc ordinem tenet: « Factum est, inquit, vespere, et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt coeli, et terra, et omnis ornatus eorum; » statimque subjungit: « Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat: et requievit die septimo ab universo opere, quod patrarat. » Non enim ad instar aliorum dierum, de creatione Sabbati prius aliquid dixerat, sed sic ad illud quasi jam notum repente prorupit: et dum nec mane ejus, nec vesperam dixit, quodammodo nec initium, nec finem habere monstravit. Ad similitudinem quippe Melchisedech sacerdotis, etiam Sabbatum Moyses introducit, de quo ad Hebraeos dicit Apostolus: « Rex Salem, quod est rex pacis, sine patre, sine matre, sine genealogia, nec initium dierum, neque finem habens: assimilatus autem Filio Dei manet sacerdos in perpetuum. » Et recte quae unum sub allegorica figura significant, in ipso quoque scriptionis ordine non discordant. Illud quoque ab utroque non discrepat, quia sicut Melchisedech rex Salem, rex pacis dicitur: ita nihilominus Sabbatum requies interpretatur. Igitur haec duo, quae pacem, sive requiem, suis nominibus exprimunt, congruenter in hunc, qui summa pax est, typica significatione concurrunt. « Ipse est enim pax nostra qui fecit utraque unum. » Et recte in hoc Sabbato rerum Conditor requievit, quia in Christo Jesu mediatore Dei et hominum, Pater omnipotens, quod se posset offendere, penitus non invenit. In eo denique merito requievit, de quo discipulis audientibus intonuit, dicens: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. » In illo siquidem suaviter requievit, et nos requiescere praecipit. Unde et in Levitico dicit: « Sabbata mea custodite, et sanctuarium meum metuite. » Qui enim Sabbatum, ipse est et sanctuarium. « In quo » videlicet « habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, » et de quo idem dicit Apostolus: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi. » Sed et eadem in Evangelio Veritas dicit: « Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis, qui credituri sunt in me per verbum ipsorum, ut et omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in vobis unum sint. » Et iterum: « Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. »

Sed qualiter homo valeat consummari, quomodo debeat perfici, libet succincte perstringere, prout in ipso mundanae creationis datur ordine reperiri. Nam quia homo hoc est minor mundus asseritur, necesse est ut ad suae plenitudinis incrementa contendens, ipsam mundanae conditionis speciem imitetur, ut sicut visibilis atque corporeus hic mundus per suarum molem ac multitudinem consummatus est partium; sic et homo noster interior paulatim ad sui plenitudinem veniat per augmenta virtutum. De qua nimirum plenitudine spirituali dicit Apostolus: « Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. » Age igitur, dixit Deus: « Fiat lux. » Tunc autem in homine dicitur, ut lux fiat, cum datur ut illuminatio sibi credulitatis infulgeat. Prima quippe mentis lux fides est. Unde jam fidelibus dicit Apostolus: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino: » et hoc est primum in lege praeceptum. « Audi Israel: Dominus Deus tuus, Deus unus est. » Tunc itaque in homine primus dies fit, cum novus ad fidem venit.

Secundo die fecit Deus firmamentum, quod est coelum, fecitque divisiones aquarum, ut aliae per inferiora defluerent, aliae in superioribus remanerent. Quid autem firmamentum, nisi robur est Scripturarum? Unde legitur, quia coelum in die judicii plicabitur sicut liber. Quid autem aquae inferiores, nisi multitudines hominum? Quid superiores, nisi chori sunt angelorum? Angeli enim Scripturarum coelum non habent super se, sed sub se: quia non egent ut verbum Dei legentes audiant, quia ipsum Deum praesentem manifeste conspiciunt, et in ejus semper amore flammescunt. Cum igitur homo per firmamentum, hoc est per coelestis eloquii documentum, jam incipit inferiores aquas superioresque dividere, id est, carnalia a spiritualibus, terrena a coelestibus separare; jam in eo secundus fit dies, quia non modo fidei lucem, sed et rerum incipit habere discretionem.

Deinde dixit Deus: « Congregentur aquae, quae sub coelo sunt, in locum unum, et appareat arida. » Facta igitur divisione inter terrena, sicut dictum est, atque coelestia, necesse est ut humana mens haec eadem terrena adhuc inter se minutius dividat: et sic reprobos homines hujus terrenae sapientiae salsugine prurientes, a justis fontem fidei sitientibus, tanquam ab arida mare decernat. Infideles enim, sive carnales quilibet amaris tentationum fluctibus quatiuntur, et tanquam procellosis cupiditatum, vel arrogantiae tempestatibus intumescunt. Sancti vero quique, ac justi, velut arida Deum sitiunt, et tanquam ferax terra virentes bonorum operum fructus germinare contendunt. Ideoque praecipit Deus, ut eodem die germinaret terra herbam virentem, facientem semen, et lignum pomiferum faciens fructum. Quisquis ergo haec solerter exsequitur, quisquis haec subtiliter meditatur, huic procul dubio tertius jam dies exoritur. Unusquisque ergo se ab amara carnaliter sapientium salsugine dividat; fontem vitae Deum, factus arida, medullitus sitiat, bonorum fructuum germina proferat; ut sibi dies tertius illucescat.

His enim ita compositis, et salubriter ordinatis, anima hominis, quasi dimotis atque sopitis tenebris vitiorum, incipit radiare nitore virtutum. Atque ideo dicitur, quia quarto die facta sunt luminaria in firmamento coeli. Quid est enim quia prius germinat terra, et protinus luminaria sunt creata, nisi quia prodeunte germine boni operis, lux in anima copiosior oritur, ut imitari valeat sui vestigia Redemptoris? Acceleret ergo terra mentis humanae spiritualium segetum germinare proventum, ut rutilantibus intimae lucis radiis illustretur; quatenus dum quarti diei luce perfruitur, etiam ad contemplanda coelestia more spiritualium volucrum rapiatur.

Unde est, quod in quinto die creati sunt pisces, per quos designantur ii qui baptismatis sacramenta suscipiunt; volucres etiam, qui significant eos qui virtutum pennis ad coelestia se contemplanda suspendunt. Quintum ergo diem cum volucribus habet quisquis, saeculi hujus amore contempto, quasi dedignatur coenum calcare terrenum, ac per contemplationis gratiam ad coelestis gloriae se provehit appetitum. Hic itaque non jam in terra graditur, sed per aerem volat: quia terrena quaeque despiciens, ad coelestia sitibundus anhelat. « Sitivit, inquiens, anima mea ad Deum fontem vivum, quando veniam, et apparebo ante faciem Dei? ». Hic ergo quasi vir perfectus ad sui Conditoris merito formatur imaginem, nimirum qui tantam spiritualium charismatum possidet dignitatem, ut non jam solummodo quorumlibet normam praecipiatur tenere sanctorum, sed et ipsum Dei, in quantum fas est, imitari conetur exemplum. Sicut dicit Apostolus: « Estote imitatores Dei sicut filii charissimi, et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos. » Differentia quippe erat inter Paulum qui imitabatur Christum, et eos quos provocabat ad imitandum seipsum: « Imitatores, inquit, mei estote, sicut et ego Christi. »

Unde sexta die creatus est homo ad sui similitudinem Creatoris. Quod utique sicut tunc factum est per humanae conditionis exordium, ita nunc agitur per instaurationis intimae sacramentum. Hic praeterea inter omnia terrae, aquae, simul et aeris animantia quasi monarchiam accipit, et quemdam sublimioris excellentiae principatum; quia vir quisque perfectus, ac virtutibus consummatus novit de singulis rectum proferre judicium. Sicut Apostolus ait: « Spiritualis autem judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur. » Hinc itaque Deus omnipotens virum mundo scilicet mortuum, sibique viventem, suum constituit thronum, ac per eum saepe justitiae suae promulgat edictum. Hinc est etiam, quod ordo ille angelicus per quem frequentius judicia sua decernit omnipotens Deus, thronus vocatur: quia in eis summus arbiter praesidet, cum judicia per eos aequitatis exercet. Perfectum itaque virum Deus suum constituit solium, ut in eo suaviter requiescat. Unde per prophetam: « Super quem, inquit, requiescet Spiritus meus, nisi super humilem, et mansuetum, et trementem sermones meos? »

Et notandum, quod per unumquemque diem dicitur: Factum est vespere, et mane: vespere scilicet ipsa boni operis est perfectio, mane vero lux mentis. Nam cum bonum opus pervenit ad perfectionem, tunc in operantis mente lux gratiae spiritualis exoritur; ut dum opus foris exsequitur, intrinsecus ipse gratia Spiritus illustretur.

Sic itaque pervenitur ad Sabbatum, in quo Deus et ipse consummatis operibus requiescit, et hominem requiescere praecipit. Hoc itaque modo et homo fit Sabbatum Dei, et Deus Sabbatum hominis; cum et ipse in Deo, et Deus requiescit in eo. « Manete, inquit, in me et ego in vobis. » Ipse quippe nobis et intemporale tempus, et illocalis est locus Illocalis scilicet, quia non circumscribitur; intemporalis, quia nunquam finitur. Tempus itaque nobis est, dum dicit: « Nonne duodecim horae sunt diei? » Se scilicet diem, duodecim autem horas totidem dicit apostolos. Locus vero illic indubitanter exprimitur, ubi Propheta cum praemisisset: « Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient; » protinus addidit: « Filii servorum tuorum habitabunt ibi, » haud dubium quin in te. Fecit itaque Deus coelum et terram, et requievisse non dicitur: fecit germinantia terrae et luminaria coeli, et requievisse non dicitur: fecit omnia quae pascuntur in terris, vel quae moventur in aquis, et in omnibus his nusquam legitur requievisse; sed plasmato ad imaginem suam homine, Sabbatum protinus quietis illuxit, et sic universitatis Conditor requievit; et cum ipse per prophetam dicat: « Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum; » quod in illorum conditione non dicitur, in sola hominis conditione quievisse perhibetur; et ut magis ac magis insignem hujus diei stupeas dignitatem, dicit Scriptura: « Quia benedixit Deus diei septimo, et sanctificavit illum, quia in ipso cessaverat ab universo opere suo: » quod in caeteris diebus fecisse nullo modo reperitur. Quid est enim Deo Sabbatum sanctificare, nisi templum sibimet in sancti atque perfecti viri mente construere. Sicut et Apostolus: « Templum, ait, Dei, quod estis vos, et Spiritus sanctus habitat in vobis. »

Porro autem sicut de Sabbato diximus, ita quoque ratio exigit ut de templo dicamus, quia et Deus templum hominis, et homo est templum Dei; sicut in Apocalypsi Joannis dicitur: « Templum non vidi in ea. Dominus enim Deus omnipotens templum illius est, et agnus. » Templum itaque hominis Deus, templum Dei fit homo. Hoc hominis templum spiritualis est paradisus, mens scilicet sancta, mens perfecta, mens munda, atque ad sui Conditoris imaginem signanter expressa. Haec, inquam, mens, sive rationalis anima, jure dicitur paradisus, quae et coelestium charismatum est fluentis irrigua, et tanquam fertilium arborum vel herbarum, sic virentibus sanctarum virtutum vernat germinibus adornata. Fons enim ille, sive fluvius, qui illic dicitur egredi de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, quique dividitur in quatuor capita, ratio mentis est, ex qua, velut originali fonte, quatuor virtutes, justitia videlicet, fortitudo, prudentia et temperantia, quasi totidem salutiferi gurgites profluunt, qui terram nostri cordis fertilem reddunt. Lignum vero vitae ipsa bonorum est sapientia, de qua et Salomon ait: « Lignum vitae est his, qui apprehenderunt eam, et qui tenuerit eam beatus. » Lignum vero scientiae boni et mali, transgressio est legis indictae, experimentumque miseriae. Sed quia nobis propositum non est exponere cuncta per ordinem, sufficiat haec succincte, quae huic negotio competunt, praelibasse.

Notandum vero quia et reproba cujuslibet anima fit confusio tartari: et sancta, munda atque perfecta species paradisi. Mens enim odiosa, cupida, curis tantummodo saecularibus dedita, libidinis igne succensa, nonne tibi videtur infernus, in quo videlicet et diabolus habitat, et concupiscentiarum ignes aestuare non cessant? Illic enim de luxuria sulphureus foetor oboritur, et de cogitationum crebrescentium tenebrosa caligine, tanquam teterrimi fumi volumina generantur. Nam dum hoc amat, illud timet; in aliis gaudet, hoc odit; illud avide concupiscit; fit infelix mens, suspecta semper et vaga, curiosa, anxia simul atque sollicita, quae curis impellentibus in multa dividitur, diversarumque passionum morsibus laceratur. Haec itaque flebilis anima gehenna facta est, tartarus et infernus, quam et cruciant tormenta curarum, et vitiorum vastat incendium. At illa, quae Creatoris sui luce perfruitur, quae vernantibus virtutum spiritualium germinibus decoratur, quam denique fons sapientiae profluentibus ex se quatuor gurgitibus irrigat, atque ad proferendos bonorum operum fructus coelestis gratiae madore fecundat: haec procul dubio paradisus, haec est hortus deliciarum, de qua Dominus per Isaiam dicit: « Effundam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, et germinabunt inter herbas quasi salices juxta praeterfluentes aquas. » Tunc illi, quod per Osee prophetam promittitur, efficaciter adimpletur: « Ero quasi ros, Israel germinabit quasi lilium, et erumpet radix ejus ut Libani: ibunt rami ejus, et erit quasi oliva gloria ejus, et odor ejus ut Libani. Convertentur sedentes in umbra ejus; vivent tritico, et germinabunt quasi vinea; memoriale ejus sicut vinum Libani. » Hanc igitur animam, sicut de Sabbato legitur, Deus omnipotens sanctificat et benedicit, et in ea delectabiliter requiescit. Haec siquidem vere Sabbatum, haec templum, haec sui Creatoris est sanctuarium.

Porro autem sicut Aegyptum percussit plaga muscarum, Israeliticus autem populus accepit in munere Sabbatum, ita semper et reproba mens avide per mundi hujus negotia inquieta diffunditur, et anima sancta in sola sui Redemptoris quietudine delectatur. Hinc est, quod non alibi, sed in Reblatha rex Babylonis Sedeciae filios trucidavit, et post ejusdem oculos eruit. Plane dum Scriptura sacra Sedeciae captivitatem narrat, ordinem captivitatis internae denuntiat. Rex quippe Babylonis est antiquus hostis, possessor intimae confusionis, qui prius filios ante intuentis oculos trucidat, quia saepe sic bona opera interficit, ut haec se amittere ipse, qui captus est, dolens cernat. Nam gemit plerumque animus, et tamen carnis suae delectationibus victus, bona quae genuit, amans perdit, ea, quae patitur, damna considerat, nec tamen virtutis brachium contra regem Babylonis levat; sed dum videns nequitiae perpetratione percutitur, ad hoc quandoque peccando perducitur, ut ipse quoque rationis lumine privetur. Unde Babylonis rex exstinctis prius filiis, Sedeciae oculos eruit, quia malignus spiritus subductis prius bonis operibus, post intelligentiae lumen tollit. Quod recte Sedecias in Reblatha patitur. Reblatha quippe multa haec interpretatur. Ei namque rationis lumen merito clauditur, qui, sanctae quietis rigore postposito, per negotia mundana raptatur. Jure in Reblatha caecus efficitur, cum, contempto uno, per multa vagus, et impatiens animus dissipatur. Israelitica igitur anima sabbatizat, dum remota a negotiorum saecularium strepitu, lectionibus et orationibus vacat; Aegyptiaca vero muscarum ingruentium infestatione percellitur, dum terrenorum actuum inquietudine delectatur. Quid est enim in hac vita laboriosius, quam terrenis desideriis aestuare? Quid quietius, atque suavius, quam hujus saeculi nihil prorsus appetere? Ait Salomon: « Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti; » quia cogitationes superfluae quae assidue in animo carnalia cogitante nascuntur, atque deficiunt, eam suavitatem, qua unusquisque intrinsecus per Spiritum unctus est, perdunt. Unde cum miro pietatis opere ad cor veritas venit, prius ab eo cogitationum carnalium aestus ejicit, et post in eo virtutum dona disponit. Quod bene nobis sacra Evangelii historia innuit, in qua dum ad resuscitandam filiam principis Dominus invitatus dicitur, protinus additur: « Et cum ejecta esset turba, intravit et tenuit manum ejus, et surrexit puella. » Foras ergo turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarum, anima quae intrinsecus jacet mortua, non resurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. Nullus quippe sapientiam, quae Deus est, plene percipit, nisi qui ab omni se abstrahere actionum carnalium fluctuatione contendit. Unde alias dicitur: « Sapientiam scribe in tempore otii, et qui minoratur actis, ipse percipit eam. » Quia ergo sine cultu et observatione Sabbati esse Israelitae non possumus, celebremus spiritualis otii Sabbatum, ut non sicut Aegyptii perturbemur ab ingruentium importunitate muscarum. Nam quia, donante divina clementia, jam pressuri pervenimus in Israeliticam terram, non est fas Israelitarum ignorare culturam; ne si eorum caeremonias non addiscimus, cruentis leonum invisibilium dentibus exponamur. Sicut enim sacra Regum testatur historia, nuntiatum est regi Assyriorum: « Gentes, inquit, quas transtulisti, et habitare fecisti in civitatibus Samariae, ignorant legitima Dei terrae. Et immisit in eos Dominus leones, et ecce interficiunt eos, eo quod ignorent ritum Dei terrae. » Quisquis autem, qui in spirituali constitutus est ordine, sic Deo deservit per exterioris habitus speciem, ut tamen saecularis vitae non deserat vetustatem; hic quodammodo unius Dei cultum, ac caeremonias ignorare perpenditur, et quasi diis pluribus deservire conatur. Unde et de illis quoque dicitur: « Quia cum Dominum colerent, diis quoque suis deserviebant, juxta consuetudinem gentium. » Dominum quippe et deos gentium quodammodo colere quisque convincitur, si sic sacri ordinis in quo est officium administrat, ut tamen a negotiis saecularibus et carnalis vitae consuetudine non recedat. « Nemo, inquit Dominus, potest duobus dominis servire. » An quia tolerabilius videtur quempiam carnaliter vivere, vel obsequia mundo servitutis impendere quam juxta ritum gentium daemonibus immolare? Sed idem Propheta, qui dicit: « Omnes dii gentium, daemonia, » dicit etiam: « Maledicti, qui declinant a mandatis tuis. » Idem Apostolus, qui dicit: « Quis consensus templo Dei cum idolis?, » dicit etiam: « Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. » Et iterum: « Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus ut ei placeat cui se probavit. » Malignus etiam spiritus, qui auctor est idoli, dicitur princeps mundi. Et Jacobus: « Quisquis, ait, amicus est hujus mundi, inimicus Dei constituitur. » Quid ergo differt utrum per sacrilegas hostias, sive per reprobam vitam ad Dei inimicitias pravus quisque prorumpat?

Sicut ergo jam diximus, nil prodest quod terram Israel inhabitare jam coepimus, nisi unum et solum Deum Israel sine gentilium deorum admistione colamus. Quae autem est terra, quam dicimus, nisi illa, quam significabat Naaman Syrus, cum diceret Eliseo, « Obsecro, inquit, concede mihi servo tuo, ut tollam onus duorum burdonum de terra? » Quid autem per allegoriam, Naamam Syrus, nisi genus designat humanum? Sicut enim Naaman ante leprosus, mox ut septies aqua Jordanis abluitur, ab omni leprae squalore purgatur, ita mundanus populus septem charismata illius columbae percipiens, quae supra Dominum in Jordane descendit, per sacri baptismatis lavacrum contagia deposuit peccatorum. Quid vero terra, quam Naaman postulat, nisi incarnationem significat Redemptoris? Haec est, per mysterium, illa repromissionis terra, quae lac et mel fluere dicitur. Lac enim de carne fluit, mel de superioribus venit. Quia igitur in uno mediatore Dei et hominum, et humanitatis lac et mel divinitatis inesse cognoscitur, recte per terram lacte, et melle manantem, incarnationis ejus mysterium figuratur. Quod autem ex hac terra onus duorum burdonum petit, quid aliud, quam duorum apostolorum, Petri scilicet et Pauli documenta deposcit? Unde et unus eorum dicit: « Qui operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Et quia non modo apostolos, sed etiam omnes praedicatores scientiam et operationem habere necesse est duos in castellum, quod contra se erat, Dominus discipulos misit, atque, sicut Lucas testatur, in omnem civitatem, et locum, quo erat ipse venturus, geminos destinavit. » Quod ergo Naaman de terra sancta duorum burdonum expetit sarcinam, super incarnatione Dominica genus humanum apostolicam videtur efflagitare doctrinam, ut hi sagmarii mundo terram invehant, ex quo ad offerenda sacrificia altare in conspectu Conditoris fiat. Unde filiis Israel praecipit, dicens: « Altare de terra facietis mihi. » Altare scilicet de terra a Deo facere, est in nostri Redemptoris incarnatione sperare. Tunc quippe a Deo nostro munus accipitur, quando in hoc altari nostra humilitas, id est, super Dominicae incarnationis fidem posuerit quidquid operatur. Altari ergo de terra oblatum munus imponimus, si actus nostros Dominicae incarnationis fide solidamus. De quo altari per Isaiam dicitur: « In die illa erit altare Domini in medio terrae Aegypti, et titulus Domini juxta terminum ejus. Et erit in signum, et in testimonium Domino exercituum in terra Aegypti. » Quod autem Naaman non ob aliud terram prophetae poposcisset, nisi ut ex ea Domino altare construeret, in suis ipse verbis ostendit, cum illic praesto subjungit: « Non enim faciet ultra servus tuus holocaustum et victimam diis alienis, nisi Domino. »

In hac ergo terra et nos colamus Deum, non secundum nostram, sed secundum legem suam, ne sicut de illis dicebatur, et de nobis valeat dici: « Ignorant legitima Dei terrae. » Secundum propriam quippe legem Deum colere cernitur qui specie tenus quidem ejus mandatis obtemperat; sed in iis quae facit, ad propriae utilitatis commodum principaliter spectat, et, dum exteriorem Christianitatis exhibet regulam, sub honestatis quidem colore se palliat, sed ad hoc intrinsecus ut in hac vita prosperetur anhelat. Tunc autem Deum secundum ejus legem ac caeremonias colimus, si quidquid eum velle cognoscimus, neglectis omnino quae nostra sunt, votis omnibus adimplemus; si non magnopere perpendamus, quam circa nos sit ampla substantia, sed quam simplex, quam munda, quam denique sincera sit intrinsecus conscientia; si non curamus quomodo sublimes equi nobis insidentibus glomerent gressus, quomodo per auratam videantur insanire cervicem, sed quomodo nos ipsi Deum mereamur habere sessorem; si non amplectamur mortuum quodcunque metallum, sed in capsidili nostri pectoris recondamus lapidem vivum; si non in vestibus ornamenta gemmarum, sed in mentibus rutilent margaritae virtutum; si in cordibus nostris et puritatis vitrum, et sapientiae salutaris resplendeat aurum, ut illam jam imitetur civitatem, de qua in Apocalypsi per Joannem dicitur: « Structura muri ejus ex lapide jaspide; ipsa vero civitas ex auro mundo, simul et vitro mundo; fundamenta muri civitatis omni lapide pretioso adornata. » Haec igitur anima, quae talis est, procul dubio paradisus est; haec, ille deliciarum hortus est, cujus inhabitator est Deus. Quae dum sui Conditoris contemplatione perfruitur, ad illam dignitatem, in qua primus homo conditus fuerat, reformatur. Unde Dominus in Levitico cum dicturus esset: « Ponam tabernaculum meum in medio vestri, et non abjiciet vos ultra anima mea, et ambulabo inter vos et ero vester Deus, vosque eritis populus meus, » praemisit dicens: « Comedetis vetustissima veterum, et vetera novis supervenientibus projicietis. » Vetustissimum quippe nobis est primos homines Deum in paradiso conspicere; vetus autem, Israeliticum populum circumcisionis, ac sacrificiorum ritum diversarumque caeremoniarum mandata servare. Tunc itaque vetustissima veterum mentis ore comedimus, cum ad instar primi parentis Dei speciem contemplamur; vetera vero novis supervenientibus procul abjicimus, dum Evangelii gratia coruscante Mosaicae legis observantiam non curamus. Qui ergo possidere cum Deo paradisi gloriam quaerimus, hic necesse est ut ei nosmetipsos prius habitaculum praebeamus, quatenus, dum ipse in nobis habitat et nos in eo, sic studeamus non ignobilis otii, sed laboriosae quietis Sabbatum colere, ut ex hoc mereamur in diem Dominicum, qui nullo clauditur fine, transire.

Deus omnipotens, dilectissimi, qui vos coram hominibus fecit insignes, tribuat etiam in suis obtutibus legis suae veraciter esse cultores.

ARGUMENTUM.--Librum sibi, quem multis laboribus vigiliisque proxime confecerat, ab Alexandro H Romano pontifice subreptum fraude vehementer queritur et, ut sibi restitui operam dent, Hildebrandum et Stephanum cardinales efflagitat.

Inexpugnabilibus Romanae Ecclesiae clypeis domno suo HILBEBRANDO, et dulcissimo fratri STEPHANO, PETRUS peccator monachus servitutem.

Querelam omnipotenti Deo, et vobis, qui ejus estis membra, depono de domino nostro papa, qui cor meum tam crebro moerore conturbat et grandaevi jam senis animam ad amaritudinem provocat. Tulit enim librum nostrum, quem videlicet de paupertatula inopis ingenioli cum magno labore decerpseram, et velut unicum filium ulnis uterinae dulcedinis amplectebar; et hunc qualiter tulerit operae pretium est agnoscatis. Sciebat enim hoc se a me aliter impetrare non posse; domno abbati S. Salvatoris me praesente tradidit, praecipiens ut transcriberet. Nocte vero, me nesciente, tulit suisque scriniis insarcivit. Et revera hoc est munditiae sacerdotalis ingenium, imo hoc papalis puritatis est argumentum. Ex his tamen cum expostulatur arridet caputque meum tanquam oleo jocosae urbanitatis suavitate demulcet; sacerdotem scilicet deputat histrionem; dum me rebus impugnat, verbis obdulcat; manus incutit colaphum; os excitatur ad risum. Cui simile Salomon in Proverbiis: « Sicut noxius est, inquit, qui mittit lanceas et sagittas in mortem; sic vir, qui fraudulenter nocet amico suo, et cum fuerit deprehensus dicit: Ludens feci. » Romana porro tradit historia: quia Tiberio Caesari, quoniam multo se vino saepius ingurgitabat, dum vocaretur Claudius Tiberius Nero, dicebant histriones: Caldius Biberius Nero. Ego quoque quia nescio saltare, sed scribere, scribam fortassis aliquando non quod sacerdotem, sed quod deceat histrionem. Nam et ego domini mei nomen facile possem jocoso sale conspergere, nisi hoc mihi tantae dignitatis excellentia prohiberet. Alexander quippe, levans angustias tenebrarum interpretatur, sicut in Hebraicorum nominum interpretationibus invenitur. Quibus nimirum tenebrarum angustiis quid aliud designatur, quam tot laboris et calamitatis aerumnae, quas frenetica rabies ac furor nobis Cadaloicus intulit? Cadalous plane tenebrarum excitavit angustias, quas juxta sui nominis etymologiam, Alexander papa levavit, quia dum ille sulphureo, ut ita loquar, Aethnaeae cupidinis fumo lumen apostolicae sedis est aggressus exstinguere, omnes nos tenebrarum compulit angustias tolerare. Quamobrem non modo dominus noster papa, sed omnes nos in conspectu Cadaloi, dici possumus Alexandri; quia dum ille tenebrarum nobis imponit angustias, cujus sumus participes in labore, merito censemur et nomine. Sed cum hoc nomen habeat, levare, illud exprimat, cadere, per hoc, inter levantem et cadentem praelium, illum quem Joannes narrat, ad memoriam cogimur revocare conflictum. « Factum est, inquit, praelium in coelo: Michael et angeli ejus praeliabantur cum dracone. » De quo etiam paulo post additur: « Et projectus est in terram draco ille magnus, serpens antiquus, qui vocatur diabolus et Satanas. » Ad cujus exemplum et Cadalous de coelo in tartarum cecidit, cum de sedis apostolicae culmine, quod sperabat, in anathematis voraginem corruit.

Praeterea nunquam hujus nominis pontifex apostolicae sedi praesedisse legitur, nisi solus ille martyr insignis, quem quinto loco a B. Petro in ejus cathedra constitutum, per omnia novimus fuisse membra transfixum. Et quia compellor ad ludum, hoc in apostolica sede vocabulum omnia sibi vindicat genera tormentorum, et ab antiqua non degenerat consuetudine, dum haereditate possidet tribulationem. Imo juxta nominis hujus interpretationem, totus mundus factus est Alexandria, dum ubique terrarum tota universalis Ecclesia sub diversis pressurarum gemit angustiis constituta. Reproborum scilicet hominum patet hinc inde rapinis, laceratur injuriis, calamitatum fasce deprimitur, sublatis quotidie possessionibus angustatur, et dum ambages atque tumultus perversa loquentium patitur, titionum quodammodo tenebris denigratur, dicens per Salomonem: « Nigra sum, sed formosa, filia Hierusalem: nolite me considerare quod fusca sim, quia decoloravit me sol. »

Sed cum haec verba praefatus dominus noster audierit, fortassis, ut solet, illico respondebit: Dure loqueris, et quid ego commerui? quid in te grave commisi? Cui non dissimile fuit quod filii Dan dicebant ad Michan, cui nimirum, quae possidebat cuncta rapuerant: « Quid, inquiunt, tibi vis? cur clamas? » Quibus ille respondit: « Deos meos, quos feci, mihi tulistis, et sacerdotem et omnia quae habeo, et dicitis, quid tibi est? » Sed quoniam sicut vir sapiens ait: « Musica in luctu importuna narratio; » licet histrio sim, non libet ludere, dum compellar corde lugere; nec citharam crispare delectat quem amici codicis jactura perturbat. Reddat ergo librum, si vult possidere librificum. Et propter brevem vilis articuli seriem pauperculum ejusdem styli non amittat auctorem. Hoc scilicet merentur impendia tot laborum, tot pericula mortium, cum illud Prophetae lugubri cogeremur voce cantare: « Quoniam propter te morte afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis. »

Plane sicut octo beatitudines enumerat Evangelium, sic in legibus suis Tullius octo nihilominus genera describit esse poenarum. Et quia beatitudines illae sicut nobis sunt in cognitione, sic utinam haberentur in opere; nos hic, juxta Tullianum ordinem, sola poenarum genera numeremus, damnum videlicet, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exsilium, mortem, servitutem. Cum igitur haec omnia fere pro sedis apostolicae servitio pertulerimus, dignum, quaeso, est ut, quasi soluto poenarum debito, nunc eidem sedi potissimum etiam foenus injuriae persolvamus, quanquam et beatitudinum Evangelii pro ejusdem papae servitio non omnino videamur expertes? Habemus enim primam et ultimam, paupertatem scilicet et persecutionem; harum scilicet beatitudinem copiis abundamus. Romani quippe nolunt Alexandrum, sed aerarium. Hunc scilicet, quem Apostolus reprobat; non eum, qui per apostolorum apostolicorumque pontificum tramitem currit. Nolunt, inquam, Alexandrum evangelicam ecclesiasticae mensae pecuniam proponentem, sed sordentis avaritiae potius aera librantem. Petri respuunt successorem, et alumnum Simonis amplectuntur pro venalitate Spiritus pecunias offerentem. Proinde Dominus noster, quia sua nobis praebere non vacat, non saltem quae nostra sunt, tollat. Apostolica quippe sententia est: « Non debent filii thesaurizare parentibus, sed parentes filiis. » Sed dum tanto patri praesumentes obloquimur, quia mensuram nostram insimulantes excessimus, a vobis, dilectissimi, procacibus labiis poenitentiam postulamus. Inter servi scilicet dominique litigium debetur et satisfactio delinquenti et poenitentia vapulanti.

ARGUMENTUM.--Conqueritur cum Hildebrando quod parum se ab eo diligi comperisset. Primum, quod nunquam ad se scriberet; deinde, quod in sermonibus sinistram de se mentionem faceret. Quam immerito id sibi accidat ostendit, qui illi pro viribus obtemperare semper studuerit, et maximo amore prosequatur. Ad extremum, episcopatu se abdicat. Quam rem scilicet causam cur se ei Hildebrandus subiratum praeberet fuisse credibile est; nolebat enim in illa temporum necessitate et bonorum sacerdotum penuria tam sancto antistite Ecclesiam orbari.

Domno HILDEBRANDO archidiacono, PETRUS peccator monachus, servitutem.

Miror, venerabilis frater, cur sancta mens tua nulla circa me valeat occasione mitescere, ut ne unum quidem verbum, praesertim quando absens sum, vel ad me, vel de me proferas, quod ad charitatis videatur officium pertinere; sed quandocunque vel ad me legatio destinatur, vel te praesente, sermo quilibet ex me fortassis oboritur, mox parvitatis meae nomen exploditur, fama conspuitur, levitas irridetur, ac de me talia proferuntur quae et inimicis meis jucunda sit fabula, et mihi confusio luctuosa. Plane postquam Romanae sum alligatus Ecclesiae, utinam tam Deo, vel Petro, quam tuis coeptis tuisque conatibus semper obtemperare contendi, et in omnibus tuis certaminibus atque victoriis, ego me non commilitonem, sive pedissequum, sed quasi fulmen injeci. Quod enim certamen unquam coepisti, ubi protinus ego non essem et litigator et judex? Ubi scilicet non aliam auctoritatem canonum, nisi solum tuae voluntatis sequebar arbitrium, et mera tua voluntas mihi canonum erat auctoritas. Nec unquam judicavi quod visum est mihi, sed quod placuit tibi. Praeterea, nomen tuum in quanta benedictione fuerit apud labia mea saltem domnum Cluniacensem, qui tibi non est ignotus, inquire. Nam dum super te aliquando disputarem: « Nescit, inquit ille, tantam tibi sui amoris inesse dulcedinem, quam profecto, si nosset, incomparabili penes te amore flagraret. » Sed cur ego scriptionis hujus articulum protraho, quam te lecturum esse non spero? Certe nemo vivit in carne, cui libentius scriberem, si tu dignareris oculum adhibere. Sed quia spes ista non est, vide quam accuratus et limatus sit stylus, qui flores eloquii, quae resplendeat urbanitas dictionis. Sed sive videas, sive non videas, ego tibi episcopatum quem dedisti, per has litteras reddo, omneque jus, et potestatem a me quae mihi super eum competere videbatur, abscindo.

ARGUMENTUM.--Iterum cum eodem Hildebrando expostulat habitam ab eo esse fidem malevolis quorumdam sermonibus, qui beatum virum in alieno solo monasterium aedificasse per calumniam asseverabant. Quod esse falsum manifeste ostendit.

Immobili columnae sedis apostolicae domno HILDEBRANDO archidiacono, PETRUS peccator monachus, salutem.

Uberes ago gratias, venerande frater, quia cum ad regalis aulae contenderes apicem, aestuantem circa me vaporare persensi de sacrario tui pectoris charitatem. Nec mirum, cum Deus ignis dicatur esse consumens, si sancti Spiritus habitaculum quibusdam scintillis erumpentibus videatur ignitum. Nam ubicunque illius itineris mentio mei nominis incidit, memoria mea penes te in benedictione fuit. Quod factum et amicorum meorum mentes erexit, et detrahentium labia dignae responsionis obicibus oppilavit. Verumtamen Florentiae mens tua, quae contra vaniloquos ac mendaces cauta consuevit esse semper et rigida, delinifica quorumdam obtrectatorum esse persuasione mollita. Comitis quippe Guidonis asseclae cum grege servili calumniabantur me construxisse coenobium, ex his utique praediis, quae in clientelae suae stipendium ex herili dudum liberalitate concesserant. Cur, quaeso, illius tunc sententiae recordatus non es, qua dicitur: « Cibaria, et virga et onus asino; panis, et disciplina et opus servo; » ubi mox sequitur: « Laxa manus illi, et quaerit libertatem. » Cur et ille tibi versiculus excidit: « Jugum et lorum curvant collum durum, et servum inclinant operationes assiduae? » Cur etiam illud tua memoria non recoluit: « Servo malevolo tortura, et compedes. Mitte illum in operationem, ne vacet? » Sed quid mirum, si te licet prudentem et sanctum virum potuit artifex servitus et vesuta decipere, cum et prophetico plenum spiritu David, Siba servus Saul callide mentiens, compulit a justitia declinare? « Tu, inquit, et Siba, dividite possessiones. » Ille siquidem innocentem Miphiboseth mentitus est contra regiam agere majestatem; isti me conditionem perhibent proscripsisse servilem. Sed, quaeso, frater, nunquid Tethgrimus Guidonis hujus patruus, qui sine liberis obiit, de tot agris ac villis perexigua saltem, quae videbantur esse contermina monasterio legare non potuit? an adhuc obsequentis cunei judicabitur indignus, cui cum ex hac ipse vita decesserit, posteritas ei nulla succedit? Huic etiam, qui adjuvit, quia clientes omnia possident, aliquid Deo conferre, de sui juris allodio non licebit? Censebis, ut ii, qui rotandis ad ignem verubus, vel abluendis sunt lebetibus deputandi, sic herilia bona possideant, ut eorum domini recedentes e saeculo, sanctis Ecclesiis sui juris impendia non relinquant? Dignumne perhibes ut mancipia nostra gerant ora flammantia, ut pretiosi cultus induant ornamenta, nos aestuantis averni tolerare supplicia? Proh pudor! ut illi fluant, et nos inopia coarctemur! Illi ructent pridiana convivia, nos quaeramus apud inferos micam! Merito perdit haereditatem, qui servum relinquit haeredem. Excludi meretur a numero filiorum, qui propria salute contempta, sibi substituit servile mancipium. Obstruatur igitur os iniqua loquentium: et juxta prophetam, sepiantur aures spinis a versipellium mendaciis detractorum. Qui ad faciem quidem blanda praetendunt, sed intrinsecus virus malitiae contegunt, et velut apes ore mella ferunt, sed aculeis pungunt. Et quid mirum, si nos, qui ad terram melle manantem contendimus, apum circumvolantium stimulis laceramur? Ad quam profecto terram festinabat ille qui dicebat: « Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis. »

Huc accedit quia, cum ad mel terrae viventium properare contendimus, divini quoque verbi dulcedinem propinantes etiam favos mellis in ore portamus. Scriptum est enim: « De ore prudentis procedit mel. » Et dilectus ad sponsam: « Favus, inquit, distillans labia tua, sponsa; mel et lac sub lingua tua. » Quae rursus de sponso: « Guttur ejus dulcedo, et totus concupiscentia. » Quid ergo mirum, si nos et ad mel properantes, et mel in ore portantes, examen apum hinc inde circumvolant, ut obtrectationum nos aculeis pungant? Hinc est, quod Israeliticus ille populus, dum ire per desertum ad terram repromissionis properant, prius castrametati sunt, sicut vetus habet editio, in Gai, deinde veniunt in Dibongad. Gai nimirum interpretatur chaos. Et quid per chaos, nisi cor intelligitur hominum perversorum, obscurum scilicet, tetrum atque profundum? Pravum est enim cor hominis, sicut Scriptura dicit, et inscrutabile, et quis hominum cognoscit illud? Dibongad autem significat apiarium tentationum. Post chaos itaque ad apiarum pervenitur, quia postquam cor obscurum, dolosum atque profundum, more Gai, caligo malitiae ac fraudis obtenebrat, ad hoc etiam quandoque per iniquitatis augmenta progreditur ut proximos quosque, velut apes, et praesentes assentationis melle demulceant, et absentes obtrectationum aculeis pungant. De Gai ergo in Dibongad, de chao venitur ad apiarium, quia de fraudulenta malitia tenebrosi cordis pravus quisque progreditur ad infligenda spicula detractionis. Quid itaque de te dicam qui quanquam primo foederatae concordiae circa me jura servaveris, quandoque tamen et oblatrantium canum neglexisti rictus infringere, et fidem non horruisti detrahentibus adhibere? « Vituli multi, et tauri pingues obsederunt me; et tu patienter audisti. » Dicam itaque de summae sedis archidiacono, quod de Jacobo tunc dicebatur apostolo: « O et justus erravit. » Sed quoniam et pro faventibus, et pro laedentibus indifferenter orandum est, depositae querelae calumniam orationis fine concludam.

Deus omnipotens, venerabilis frater, et ex impensae charitatis officio multiplex tibi praemium reddat, et quod detractoribus consensisti clementer indulgeat.

ARGUMENTUM.--Desiderium Casinensem abbatem saluberrimis monitis instituit. Ea sunt, primum ut sua ipsius errata semper ob oculos habeat, virtutes post tergum; ut aliorum increpationes non moleste ferat, sed amplectatur; ut pro officio suo subditorum culpas non negligat, sed corrigat; absentibus non detrahat, sed in faciem objurget; jejunium amet; ut denique sacrificium Christi passionis assidue celebret.

Reverendissimo abbati DESIDERIO, PETRUS peccator monachus, salutem in Domino.

Sacra testatur historia, quoniam Absalon Joab militiae principem, ut ad se veniret nuntio discurrente poposcit; qui tamen venire contempsit. Cumque ad ipsum denuo peteret, sed ille obstinatus ac rigidus funditus abnuisset, ad agrum illius Absalon protinus misit messemque hordei, quo plenus erat, ignibus conflagravit. Praesto Joab Absalon expostulaturus aggreditur; ille gaudet quod ejus accessum talibus beneficiis promeretur, nimirum quod petitionibus non obtinuit, laesionibus impetravit. Ego autem tibi, venerabilis frater, non bis, sed saepius scripsi; verumtamen usque hodie ne unum quidem iota, ut rescribere dignareris, extorsi. Ipse quoque pollicitus es quia mihi notarium mitteres, qui saltem ea, quae in te specialiter scripseram, in tui sumptus pergamena transferret. Sed supersedisti penitus vel scribenti rescribere, vel notarium, ut spoponderas, destinare; quorum videlicet unum charitas exigit, alterum veritas quasi pro debito persolvatur impellit. Quid igitur faciam? Nam quia dormientem te impingens et vellicans excitare non valeo, pungam, et sic saltem ut evigiles praevalebo. Ferulam igitur in te doctrinae tanquam magister arripiam, et velut supparem, vel clientem haec, quae tibi forte quam mihi notiora sunt, admonere praesumam. Et hoc sit meum pungere, doctiorem velle docere. Ad hanc fortassis injuriam experrectus evigilabis, ui qui charitati denegaveras vicem, laedenti saltem redhibeas talionem; verumtamen, quem tu tibi vides haec hilariter suggerentem, juniores fratres sibi procul dubio deputent serio consulentem.

Age igitur, noli frater, quod plerique faciunt, tantummodo, si quid est in te virtutis attendere, ut vitia quasi post tergum posita negligas judicare. Imitare naturalis in Pavone diversitatis exemplum. Qui nimirum pullinos, et velut ignobiles pedes prae oculis semper habet, insignem vero caudae pulchritudinem post se spectabilem praebet. Videt in pedibus rusticum aliquid quod despiciat; ignorat in cauda quod eum mirabilem reddat. In promptu est, unde se debeat in humilitate deprimere; post tergum gerit unde valeat, quasi prae caeteris avibus superbire. Tu quoque quodammodo quod in te virtutis est lateat; si quid vero vitiosum, et correctionis est indignum, ab aspectus tui judicio non recedat. Fraternae correctionis zelum noli moleste ferre, sed gratulabundus amplectere, ac velut certae curationis antidotum in animae languentis interiora diffunde, Memento itaque quod per Salomonem dicitur: « Melior est manifesta correctio quam amor absconditus. Meliora sunt vulnera diligentis quam fraudulenta oscula odientis. » Et alibi: « Viro inquit, qui corripientem dura cervice contemnit, repentinus superveniet interitus, et eum sanitas non sequetur. » Illud etiam attende, quod ait: « Qui abscondit scelera sua, non dirigetur; qui autem confessus fuerit et reliquerit ea, misericordiam consequetur. » Et iterum: « Qui diligit disciplinam, diliget sapientiam; qui autem odit increpationes, insipiens est. » Vitrum nempe, quia visus acumen admittit et quidquid in se latet exponit, praestantius videretur omnibus esse metallis, nisi percussum facile frangeretur; sed quoniam ad primum ferientis ictum illico dissilit, talentum vitri vix dodrantem aequat argenti. Rosa purpurea rutilantior videtur esse vermiculo, sed quia nullam fert laboris injuriam, inter quisquiliarum stipulas deputatur.

Porro autem quia sancti conventus rector es constitutus, noli dissimulare culpam; sed mox, ut emerserit, adhibe disciplinam, ut cum Phinees te zelus ad aeterni sacerdotii jura promoveat, non cum Heli sub torpore desidiae ignobiliter oscitantem ultio repentina percellat. Unde per Salomonem dicitur: « Noli subtrahere a puero disciplinam. Si enim percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percutis eum, et animam ejus de inferno liberabis. » Verumtamen cave ne nimius disciplinae rigor duritiam contrahat et immoderatus zeli fervor vertatur in iram, ne videlicet, dum culpae rubigo detergitur, vas tenerum confringatur. Unde et Salomon ait: « Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso, ne forte discas semitas ejus, et sumas scandalum animae tuae. » Aliter: « Melius est habitare in terra deserta, quam cum muliere rixosa et iracunda. » Nonnulli plane, cum per impatientiae fomitem a fratrum charitate resiliunt, hoc quod Paulus et Barnabas propter Marcum discipulum ab invicem discesserunt, in defensionis suae testimonium vertunt. Quod utique constat non discordiae vitio, sed divinae dispensationis factum esse judicio, ut nimirum sancti apostoli tanquam grana tritici eo spargendae fidei uberiorem messem redderent, quo procul eos ab invicem dissensionis aura perflaret. Absentibus nunquam detrahas, sed eos in faciem, prout res dictaverit, competenter objurga. Hinc est quod in Proverbiis legitur: « Remove a te os pravum, et detrahentia labia sint procul a te. » Et in Ecclesiaste: « Si mordeat, inquit, serpens in silentio, nihil eo minus habet, qui occulte detrahit. » Vir etiam sapiens ait: « Susurro et bilinguis maledictus est, multos conturbavit pacem habentes; » audienti vero dicit: « Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam: et ori tuo facito ostia, et seras auribus ejus. » Adversus linguam nequam aures nostras spinis sepire praecipimur, ut detrahentes quosque spinosae responsionis aculeo retundamus.

Ama jejunium, ut dum inedia corpus atteritur, anima coelestis gratiae pinguedine saginetur. Et serpens ille, qui comedentem hominem cibi telo prostraverat, jejunanti nunc per sobrietatis arma succumbat. Serpens enim, sicut perhibent qui scrutandis rerum naturis subtiliter insudarunt, si jejuni hominis sputum gustet, protinus moritur. Cum ergo tanta sit jejunii virtus in hanc bestiam, quae corporaliter repit, quanto vehementior in illum draconem vigere credenda est, qui invisibiliter serpit? Sed ut colubrum hunc valeas efficacius rumpere, sacrificii salutaris hostiam satage frequenter offerre, ut dum ora tua Christi perspexerit cruore rubentia, territus contremiscat, praesto diffugiat et sacramento quo captivatus est propius accedere non praesumat. Sic effetis continuo viribus corruat, et in scrobe suae malitiae quantum ad te perpetuo conditus delitescat, Sed jam calamo silentium impero, quia ipse me in hujus praesumptionis audacia reprehendo, et quasi misso in messem igne protinus fugio, ne deprehendar uberis agri proventus exurere, qui spinas tantum et arbusta debueram silvestria conflagrare.

ARGUMENTUM.--Haec epistola, ut prior, tota paraenetica est. Adhortatur enim eumdem Desiderium, ut monasterii sibi commissi curam indefesse gerat, assentationes fugiat, de se abjecte sentiat, monachos, eosque praesertim, qui simpliciores sunt, ad viam perfectionis dirigat, et denique seipsum ad contemplationis culmen erigat.

Domno DESIDERIO venerabili abbati, PETRUS peccator monachus servitutem.

Licet ignis circumposita quaeque corripiat, se tamen super se naturaliter erigit ac semper in superiora contendit, et fraternus amor, qui in meis circa te visceribus aestuat, nequaquam te solo contentus in te constituit finem, sed per te quoque in communem transfertur Auctorem. Est enim amor inutilis, aridus et insulsus, qui sic se occupat circa proximum, ut non etiam porrigatur in Deum. Et quanquam principalis sit amor Dei, per amorem tamen proximi, quem conspicimus, pervenimus ad amorem Dei, quem non videmus. Interim itaque dum te cominus attendo quem diligo, ad illum semper oculos levo ad quem tecum simul attingere concupisco. Consere igitur et innecte manus, atque, ut laborem alleviemus itineris, mutuis nos adhortationibus incitemus. Tu autem, quia regendi praestantissimi monasterii nexibus obligaris, cave ne in hujus viae laboribus, vel pusillanimis te lassitudo retardet, vel assentantium delenifica verba robur animi male consentientis enervent. Illud itaque ad memoriam revoco, quod de Tobia viro justo Scriptura testatur: « Contigit, inquiens, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens domum, jactasset se juxta parietem et obdormisset, atque ex nido birundinum dormienti illi callida stercora insisterent super oculos ejus, fieretque caecus. » Fatigatus a sepultura, dum se vel effractis viribus projicit, lumen amittit. Illaesum quippe cordis oculum servat, quisquis in bonis operibus infatigabilis perseverat, cum vero pusillanimiter frangitur, non immerito luce privatur. Hinc enim scriptum est: « Vae iis qui perdiderunt substinentiam! » Hinc Paulus ait: « Vigilate, state in fide, viriliter agite. » Quid vero leviter volitantes hirundines, nisi leves adulantium et blanda loquentium significant mores? Qui dum blandiloquii sui suavitate demulcent, dum adulationis oleo caput audientis impinguant, interiores oculos, ne solita luce perfruantur, excaecant: « Corripiet me justus, inquit, in misericordia, et increpabit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. » Et tanquam stercus oculis ingerunt, dum lenocinantis eloquii quemlibet blanda verbositate perungunt. A quibus scilicet haec saepe dicuntur: « Vive dum vivis, recrea corpus eduliis; ne si se districtius atterat, tot oppressa laboribus caro fragilis mox succumbat. » Persona tua clementioribus excolatur induviis, ut ejus quam tenes servetur genium dignitatis. Agglomeretur lateribus tuis in modum cunei turba clientium, ut dum te commeantium multitudo condecorat, tam sublimis honor officii non vilescat. Sed si nobis haec diabolicae malignitatis amaritudo detegitur, tentationis ingestae caligines funditus evanescunt. Unde et illic dicitur: « Tunc sumens Tobias de felle piscis, linivit oculos patri suo; moxque coepit albugo ex oculis ejus, quasi membranam ovi egredi, statimque visum recepit. » Fel etenim piscis est malitia Beethmoth, qui caput est et initium totius iniquitatis. Caecus itaque felle piscis oblinitur, et protinus caecitas effugatur, quia, cum amaritudo diabolicae versutiae nostris oculis ostensa proponitur, tenebrarum mox caligo propellitur, et lux interior, quae velut eclipsim passa fuerat, reformatur.

Et notandum quod dicitur quia prius albugo de oculis est illius egressa, et sic lux illico reparata. Ille quippe in oculis gerit albuginem, qui de se sanctitatis habet opinionem. Quisquis ergo recuperare vult lucem, amputet a se prius affectatae aestimationis albuginem, ut se non abneget peccatorem, qui peccati vult evadere caecitatem. « Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. » Isti sunt oculi, de quibus in Canticis dicitur: « Oculi tui columbarum, absque eo quod intrinsecus latet. » Quia licet sancti nunc Creatorem suum per gratiam contemplationis aspiciant, latet tamen adhuc magnum aliquid, ad quod in hac corruptibili carne humanae mentis acies non aspirat. Ubi mox sequitur: « Capilli tui sicut greges caprarum, quae ascenderunt de Galaad. » Sicut enim per oculos Ecclesiae doctores intelliguntur, qui ad videnda inferioribus membris summa ac spiritualia sunt praelati, sic etiam per capillos, gregesque caprarum designantur simplices et subjecti. Qui nimirum, et si prae simplicitate mysteria quaeque ac summa penetrant, multitudine tamen et compositione sua sanctam Ecclesiam, velut capilli caput, exornant. Capra, quia plerumque cum peccato offertur, figura peccati; Galaad « acervus » est « testimonii. » Per Galaad ergo, Christum, cui sanctorum omnium multitudo perhibet testimonium; per capillos vero, vel caprarum greges, multitudinem intelligimus subjectorum. Greges ergo caprarum ascendunt de monte Galaad, quia sanctorum omnium multitudo de Christo, quem sibimet faciunt fundamentum, conscendere satagunt excelsa virtutum. Sed cur hoc exemplum oratio deduxit ad medium, nisi ut tu intelligas quia, quantum distat inter oculos et capillos, tantum fere in contemplationis studio inter praelatos distare debeat, et subjectos? quatenus tu eorum, qui tibi commissi sunt, oculus, tu spiritualibus studiis sis intentus, et videas non modo tibi, sed et sibi. Hinc frequenter exoritur inundatio fletuum, salubris compunctio lacrymarum. Hinc est quod in Genesi legitur: « Iste est, inquit, Ona, qui invenit aquas calidas in solitudine, dum pasceret asinos Sebeon patris sui. » Hoc plane quantum ad litteram vanum videtur et frivolum. Quid enim ad sacram Scripturam pertinet, ut referat quia custos asinorum aquas reperit in deserto? Sed ubi in litteris nulla videtur utilitas, ad spiritualem intelligentiam necesse est mens recurrat. Quid est enim per figuram, Ona in solitudine patris sui asinos pascere, nisi spiritualem quempiam virum, cui Deus pater est, simplices fratres sub disciplinae remotioris studio custodire? Et quid est aquas calidas invenire, nisi in compunctionis lacrymas, quae de fervore sancti Spiritus eliciuntur, erumpere? Nam et ipsa interpretatio nominum hujus figurae non refugit intellectum. Onam siquidem dolor, vel tristitia eorum, sive etiam mussitatio, vel murmuratio interpretatur. Quisquis enim compunctionis dolore tristatur, quasi sub quadam querula mussitatione adversum pravitatem vitae suae murmurare compellitur. Sebeon autem interpretatur, stans in aequitate, quod Deo congruere nemo prorsus ignorat. Ipse quippe in aequitate principaliter stat qui a justitiae rectitudine nulla necessitate coactus exorbitat. Onam ergo dum patris sui Sebeon asinos in solitudine pascit, aquas calidas reperit, quia quisquis se per vitae rectitudinem Deo filium exhibet ac de peccatis suis medullitus dolet, dum se reddit in pervigili fratrum cura sollicitum, divino munere percipit gratiam lacrymarum: nam et beata illa peccatrix prius pedes Domini unguento perunxit, postmodum etiam alabastrum unguenti pretiosi super caput recumbentis effudit. Caput Christi, Deus; pedes Christi, servi Dei. Sicut enim illa, dum humanitati Christi dependit obsequium, ad divinitatis attingere meruit intellectum, sic nimirum, sic doctor Ecclesiae, dum Christi membra custodit, contemplandae divinitatis gratiam percipit. Praeterea nonnulli sunt simplices fratres, qui quid sit contemplatio nesciunt, atque ideo in spiritualibus studiis se exercere nullatenus possunt, sed dum se funditus ab hoc mundo mortificant, dum fatigare se diversis per obedientiam laboribus satagunt ac in omnibus obtemperare suis prioribus inardescunt, apud omnipotentem Deum locum familiaritatis obtinent, ita ut per eos aliquando etiam signa virtutum fiant.

Pridie certe, dum jam sol occasum vergeret, frater quidam, Joannes nomine, ad me venit, et miraculum celebri memoria dignum sibi dudum contigisse narravit. Cum, inquit, in Classense monasterio degerem, et commissam mihi sacrorum exedram custodirem, quadam die post completorium libros ecclesiae in archivo congessi, deinde clavem imprimens, ut quotidie consueveram, obseravi: sed, ut post liquido patuit, de cereo quem ferebam, nesciente me, vapor emicuit, et linteum quo liber operiebatur afflavit. Mane autem facto cum arcam aperirem, ut libros tollerem, repente mihi in vultum fumus et igneus vapor occurrit. Stupefactus illico atque perterritus, si forte de libris adhuc aliquid superesset, coepi curiose perquirere: sed, o incomprehensibilis divinae virtutis effectus! cum omnes lintei viginti circiter exusti essent in cineremque redacti, quibus nimirum codices fuerant involuti, ipsi codices omnino servabantur illaesi. Porro arcam ignis penetraverat, et largum combustionis orbem in ejus fundo reliquerat. Hoc itaque comperto fratres divinam laudavere potentiam, quoniam in Chaldaico camino Hebraeos custodierat pueros, nunc in arcae flagrantis incendio suos etiam servaverat libros. Est autem frater ille qui mihi ista narravit, idiota quidem, sed tam ferventis obedientiae, tam piae vitae, ut nequaquam videatur indignum, quod Deus per eum dignaretur exhibere prodigium.

Tu autem, venerabilis frater, sic domum Dei cum commisso grege custodias, ut te tamen per incuriam non relinquas; sic fecunditatem Liae gignendis fetibus excolas, ut a venustae Rachel amplexibus non recedas. Noli te in assentantium blandimenta projicere, ne dum te levium hominum vana verba delectant, ad instar Tobiae mentis oculos hirundinum stercus obducat. Si quis est qui te amicabiliter corripit, huic aures aequanimiter adhibe; ab illis autem velut excreans et nauseatus averte, ne tibi congruat quod Salomon ait: « Viro, qui corripientem dura cervice contemnit, repentinus superveniet interitus, et eum sanitas non sequetur. » De talibus et per Isaiam dicitur: « Populus enim ad iracundiam provocans est, et filii mendaces, filii nolentes audire legem Dei; qui dicunt videntibus: Nolite videre; et aspicientibus: Nolite aspicere nobis ea quae recta sunt. Loquimini nobis placentia, videte nobis errores, auferte a me viam, declinate a me semitam, cesset a facie mea sanctus Israel. » Igitur, sicut jam superius diximus, adeamus cum fiducia ad thronum gratiae: deseramus tenebras saeculi, ab oculis nostris terrenae concupiscentiae se caligo dimoveat, ut elapsis passionum carnalium tenebris, veri Solis nobis splendor erumpat. Anhelemus ad eum, qui lucem habitat inaccessibilem, et intimo cordis accessu properemus ad eum qui nos expectat verae lucis auctorem. Si curiose quaerimus in solitudine aquas calidas, possumus invenire, ut, dum removemur a saeculo, et S. Spiritus nos fervor accendat et salutiferae compunctionis mador a contagiis abluat, sicut per Isaiam dicitur: « Implebit Dominus splendoribus animam tuam et ossa tua liberabit; et eris quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquae. » Cum hoc itaque sit, tunc hominis anima facta est paradisus, et quasi vere fit hortus deliciarum. Tunc amor mundi hujus in amaritudinem vertitur, mens carnalis affectus vinculis expedita in alta sustollitur, et in solo sui Creatoris ineffabili contubernio delectatur, sicut per eumdem prophetam dicitur: « Tum delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudinem terrae et cibabo te haereditate Jacob patris tui. » Ad hoc enitamur, dulcissime frater, intimae refectionis epulum tendere; has nunquam desinamus dapum coelestium delicias esurire, quatenus dum hoc quasi parvo jentaculo, ne deficiamus in via, deficimus, ad illud plenum, quod in coelo est, nuptialis convivii ferculum nutriamur. Et quanquam diversis te negotiis cura regiminis opprimat, ad sinum tamen quietis intimae, cum poterit, mens recurrat. Imitatus scilicet Moysen, qui tabernaculum foederis frequenter intrabat et exibat. Quid est enim quod ille crebro tabernaculum ingreditur et egreditur, nisi ut exemplum praebeat, quod is, qui intus in contemplationem rapitur, foris infirmantium negotiis frequenter urgetur, intus Dei arcana considerat, foris onera carnalium portat. Qui de rebus quoque dubiis semper ad tabernaculum recurrit, ac coram testamenti arca Dominum consulit, formam procul dubio rectoribus praebens, ut cum foris ambigunt quid disponant, ad mentem semper quasi ad tabernaculum redeant, et velut coram testamenti arca Dominum consulant, si de iis, in quibus dubitant apud semetipsos intus sacri eloquii paginas requirunt. Unde et ipsa Veritas, per susceptionem nobis nostrae humilitatis ostensa, noctibus in monte orationibus vacat, die vero in urbibus per miraculorum signa coruscat, imitationis videlicet viam bonis rectoribus sternens, ut si jam summa contemplanda appetunt, necessitatibus tamen infirmantium compatiendo misceantur, quia tunc ad alta charitas mirabiliter surgit, cum ad ima proximorum se misericorditer attrahit et, quo benigne descendit ad infima, valenter recurrit ad summa.

ARGUMENTUM.--In hujus epistolae fragmentis, in quibus, ut inscriptio testatur, de dignitatibus abjiciendis disserebat, nonnulla sacrae Scripturae loca ex libris Regum mystice interpretatur.

Domno DESIDERIO abbati.... PETRUS peccator monachus:

Quem non aedificet atque ad perfectionem charitatis excitet, quem, inquam, non solum ad officiosum piae humanitatis studium exercendum, verum etiam ad bona pro malis redhibendum non provocet hoc quod de Pythonissa illa magnae profecto laudis digna praeconio legitur? Quae, videlicet ad imitationem Dei, Saul tam bene tractavit, non modo regio jam culmine desperatum, sed et in crastino Philistinorum gladiis perimendum, et tanquam prudens, juxta Evangelium, serpens illi praestitit beneficium, a quo nullum se consequi posse sperabat emolumentum. Ille praeterea, sicut ipsa conqueritur, omnes ariolos de terra Israel et magos erasit, ac per hoc eidem mulierculae omnem quaestum solitae divinationis ademit. Illa vitulum pascualem, qui sibi de consumpta vix paupertate supererat, coxit, et azymos panes de perexigua farina commiscens, illi, ut vesceretur, apposuit. Quod cum ille lugubris et contigua morte perterritus sperneret, ac cibum capere funditus recusaret; econtrario illa precibus obnixis, et quibusdam velut argumentationibus incessabiliter insistebat, ut roganti talionem redderet, et, sicut illa jubenti paruerat, sic iste supplicantis precibus annueret: « Ecce, inquit, obedivit ancilla tua voci tuae, et posui animam meam in manu tua, et audivi sermones tuos, quos locutus es ad me; nunc ergo audi et tu vocem ancillae tuae, et ponam coram te buccellam panis, ut comedens convalescas et possis iter facere. » Quis enim hoc coruscante faceret Evangelio, quod haec mulier sub umbra legis egisse describitur, praesertim cum vetus offerat instrumentum: « Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum, » evangelica vero tuba terribiliter intonet: « Quia nec Pater vester dimittet vobis peccata vestra, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris? » Saul enim ita divinantibus et ariolis inimicus exstitit, ut passim omnes interficeret, et vix eorum quispiam, nisi haec duntaxat paupercula mulier, remansisset; haec etiam quae supererat, tanta regiae persecutionis erat immanitate constricta, ut dum nullatenus uti divinatione praesumeret, consuetum propriae artis quaestum funditus amisisset. Haec tamen, idipsum quod remanserat reddens, bona pro malis alacriter obtulit, et inimicum suum, velut Apostolo jam haec praecipiente, cibavit. Et haec eo tempore laudabilis mulier fecit, cum illum nosset illico moriturum, atque ideo nec speraret jam placidum, nec paveret iratum. Argumentis utuntur homines, ut e propriis domibus hospitari nolentes ejiciant, ut ad tabernas, vel emptoria vicina transmittant. Siquidem locus iste depretiatur, ille praefertur. Hic per inclementiam annotinae tempestatis aegra seges negare fertur agricolis victum, illic feracium frugum dicitur exuberasse proventus. Modo brevitas commendatur itineris, modo sol altiora coeli tenere spatia perhibetur. Hac igitur accuratione verborum nihil aliud agitur, quam ut supervenientes, aliud sibi providere compellantur hospitium. Haec autem prudens et ingenua mulier rhetoricatur, ut ita loquar, et oratorum orationibus utitur, ut inimicus ejus, dum respuit ac resultat, ad edulium provocetur.

Absalon siquidem interpretatur, patris pax, per quem designatur populus Judaeorum, qui usque ad mortem persecutus est Christum. De quo populo per Isaiam dicit: « Filios genui et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. » Qui patris pax jure dicitur, quoniam in illo specialiter populo per legem datam, per victimarum sacrificia, per tabernaculum denique, sive templum Deus quievisse videtur. Sicut David: « Notus, inquit, in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus. » Atque ut iste populus patris pax esse videatur, audi quod sequitur: « Et factus est in pace locus ejus. » Sive, per Absalon, Judas traditor designatur, qui et ipse patris pax non immerito dicitur, sicut ipse de illo Christus in psalmo conqueritur, dicens: « Etenim homo pacis meae, in quo sperabam, magnificavit adversum me supplantationem. » Nam et Christus non incongrue pater asseritur, sicut propheta testatur: « Vocabitur, inquit, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. » Iste ergo dicitur princeps pacis, et ille pax patris. Cui etiam, Judae videlicet, in ipso persecutionis articulo pacis osculum non negavit. Nec mirum si Judae traditoris speciem Absalon tenuit, quem non solum in persecutione David, sed ipso quoque genere suae mortis expressit. Ille siquidem quercui, dum transire vellet, inhaesit, iste laqueo se, Scriptura testante, suspendit. Ut quoniam uterque redundans vipereae felle nequitiae et terra indignus erat et coelo, inter utrumque libratus, et terram perderet, et ad coelum nullatenus aspiraret. Nam et Achitophel, qui David persequi non dissimiliter voluit, exigentibus meritis, idipsum genus mortis elegit. Hic enim Absalon persequenti David consilium dedit ut concubinas patris, quas dimiserat ad custodiendam domum, sacrilega permistione pollueret, atque ad foedandum patrem novercas suas turpiter incestaret. Quid autem per decem concubinas David, nisi pars illa Judaicae plebis exprimitur, quae Christum verum, utique David fugientem, in gentilitatis deserta non sequitur, quia legis se habere Decalogum gloriatur. Per numerum namque concubinarum, numerus exprimitur mandatorum. Concubinae ergo, quae non sequentes David, domum servant, hi sunt qui in veteris legis custodia perseverant. Absalon igitur ad has concubinas David ingreditur, quia diabolus, qui in Absalon erat, per excessus diversorum scelerum cum talibus fornicatur. Et bene dicitur, quia David eas dimiserat ad custodiendam domum. Provida quippe Redemptoris nostri dispensatione divinitus agitur, ut quasi ad servandam legis domum Judaeorum reliquiae serventur, ut ipsi quodammodo nostri sint scriniarii, et libros coelestis eloquii, in eadem in qua conditi sunt lingua, ubique terrarum ferant, quatenus ipsi, qui nobis inimici sunt, si quando scrupulus dubietatis emerserit, omne nobis ambiguum tollant. Unde per Psalmistam dicitur: « Deus meus, ostende mihi bona inter inimicos meos, ne occidas eos, ne quando obliviscantur legis tuae. » Hebraica quippe lingua quae toto orbe dispergitur, multum Christianae fidei auctoritas adjuvatur. Nam nisi illud accederet testimonium, quod apud nos scribitur, quodammodo putari posset esse figmentum; sed cum illud testimonium adhibetur, illico dubietas tollitur. Unde et illic aperte subjungitur: « Disperge illos in virtute tua; » ac si dicat Filius ad Patrem: Disperge, atque dissemina per totum mundum qui superfuerint de populo Judaeorum, ut ipsi de veteribus libris testimonium perhibeant novae fidei veritati.

Cumque venisset David in castra Madian, Sobi filius Naas, et Machil filius Amihil, et Berzellai Galaadites obtulerunt ei stratoria, et tapetia, ac vasa fictilia, etc.. Madianitae vero qui praebuere regi David stratoria, et tapetia, quid aliud significant quam gentiles conversos ad fidem? Qui dum piis actibus incessanter insistunt, quasi textrini operis linteamina praeparant, in quibus utique Dominus suaviter requiescat. Haec enim sunt evangelica illa vestimenta, quae apostoli super asinum ponunt, et Jesum sedere desuper faciunt. Quod autem sequitur: Quia dederunt David etiam vasa fictilia, frumentum, et hordeum, farinam, et fabam, et lentem, et frixum cicer, et mel, et butyrum, oves etiam, et pingues vitulos, plurimae ciborum species diversi sunt sanctorum hominum mores. Quibus nimirum David cum suis commilitonibus pascitur, quia Redemptor noster cum sanctis suis rectis justorum operibus velut esuriens epuratur.

Berzellai Galaadites senex valde, id est, octogenarius, ut sacra testatur historia, descendens de Rogelim, transduxit regem David Jordanem. Cui rex: « Veni, inquit, ut requiescas mecum in Hierusalem. Ille autem renuens excusationem senectutis obtendit, et relicto rege mox ad propria repedavit. Sunt namque nonnulli qui regem David, hoc est, Salvatorem nostrum sequentes, Jordanis fluenta transmittunt, hoc est, vel baptismi suscipiunt sacramentum, vel quod, secundum est lavacrum, arripiunt spirituale propositum. Nam quia in Jordane auctor baptismi Christus est baptizatus, recte per eum intelligitur baptismus. Sed hi, veste variata, non mente, habitum mutando, non animum, ad pristinos redeunt mores, et saeculares repetunt actiones; et quia nequeunt a negotiorum saecularium perturbatione quiescere, nolunt in Hierusalem, hoc est, in visione pacis habitare cum rege. Senes enim sunt et inveterati, atque ideo nequeunt in novam de vetusta conversatione mutari. Nam et Jordanem transeunt et octogenarii sunt; quia et baptizati sunt, et resurrectionem futuram, quae per octonarium designatur numerum, credunt. Sed hi quanquam regi humiliter et blande loquantur, regem tamen deserunt, et ad solitae conversationis consuetudinem revertuntur. Quid est enim regi blanda verba proferre, nisi sicut in Evangelio dicitur, se callide potius quam humiliter excusare? Rogo, inquit, te, habe me excusatum. » Dicebat enim Berzellai regi: « Cur servus tuus fit oneri domino meo regi? Paululum procedam famulus tuus ab Jordane tecum, nec indigeo hac vicissitudine. » Cujus figuram tenent, qui spirituali cuiquam viro, seseque ad altiora provocanti, quasi humiliter decantant: Peccatores quidem sumus, tibique, Pater, obtemperamus, sed districtioris instituti regulam servare non possumus. Infirmi sumus et fragiles, atque ideo melius judicamus sub levi nos fasce inglorios utcunque vivere, quam sub gravis sarcinae pondere quasi fortes funditus interire. Nam et quod idem Berzellai superius dixerat, ab istorum interioris hominis senio non discordat. « Quot sunt, inquit, dies annorum vitae meae ut ascendam cum rege in Hierusalem? » Et adjecit: « Nunquid vigent sensus mei ad discernendum suave et amarum? aut delectare potest servum tuum cibus et potus? vel audire possum vocem cantorum et cantatricum? » Veraciter enim talium hominum sensus intrinsecus obtusi sunt, quia spiritualia mentis edulia, vel intimae jubilationis organa non discernunt. Non enim eis sapit cibus ille coelestis, ad quem Propheta spirituales convivas invitat: « Gustate, inquit, et videte, quoniam suavis est Dominus. » Nec illa fauces eorum mella discernunt, de quibus aiebat: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Domine, super mel et favum ori meo! » Necdum ad illud Sapientiae discubuere convivium, de quo in libro Proverb. dicitur: « Quia sapientia immolavit victimas suas, miscuit vinum et posuit mensam suam; » ubi et sequitur: « Misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad moenia civitatis: Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. » Hi voces etiam cantorum et cantatricum non audiunt; quia quae sanctorum martyrum, quae sanctarum virginum ante Deum jubilet modulatio, nullatenus comprehendunt. Nam quia carnaliter conversantes, ad Dominum contemplationis corda non elevant, coelestis harmoniae modulos, et mellifluas angelici concentus suavitates ignorant. Unde non immerito senex ille Berzellai fuisse dicitur de Rogelim, quod interpretari dicitur pedes. Pedestres enim tales ambulant, et quoniam a terrenae conversationis itinere se suspendere nesciunt, ad comprehendenda coelestis melodiae cantica non assurgunt. Nolunt enim nisi pedites semper incedere, atque ideo nequeunt alta jubilationis intimae gaudia penetrare. Et quoniam terreni actus, in quibus sparsi sunt, duros eos atque insensibiles reddunt, spiritualis laetitiae contemplari subtilia nequeunt. Hinc est etiam quod iste Berzellai Galaadites asseritur quod acervus testimonii interpretatur. Et quoniam acervus ille testimonii, qui Galaad dicitur, a Laban et Jacob de lapidibus factus agnoscitur, bene per hunc Galaaditem, duri ac lapidei homines designantur, qui dum ad amorem spiritualis vitae cor non emolliunt, tanquam lapides facti, in pertinaci saecularium negotiorum rigore durescunt. Ad quam duritiam pertinet quod idem quoque Berzellai, ferrum meum interpretari dicitur. Quid est durius ferro? et quid obstinatius corde perverso? « In malevolam enim animam nunquam introibit sapientia. » Et congrue, ferrum meum, quasi de se quilibet homo durus et obstinatus dicit, quia, dum statuit in propria perseverare duritia, in consilia se nunquam projicit aliena. Ea quia rigidus et inflexibilis ad coelestem Hierusalem cum David rege non graditur, de via quam coeperat cum Berzellai, ad terram Madian,, hoc est, ad vitae veteris primordia revocatur.

Cumque venisset rex David in Hierusalem, tulit decem concubinas suas, quas reliquerat ad custodiendam domum, et tradidit eas in custodiam, nec est ingressus ad eas, sed erant clausae usque in diem mortis suae, in viduitate viventes. Concubinae, quae non sequentes David, domum servant, hi sunt qui in veteris legis custodia perseverant. De quibus profecto concubinis dicitur: « Quia de caetero non est David ingressus ad eas, sed erant clausae usque in diem mortis suae, in viduitate viventes. » Judaei plane nunc clausi sunt, et in viduitate vivunt, quoniam ad virum sanctae Ecclesiae non accedunt. Nec ad eos coelestis ille sponsus ingreditur, quia tanquam mulierculis a diabolo prostitutis, suum praebere contubernium dedignatur, eisque, quia polluti sunt per adulterium, repudii dat libellum. Et hae quae non sequuntur virum, merito concubinae, nec vocantur uxores: quia dotali foedere ac nuptiali copula prorsus indignae, non illam pariunt sobolem quae paternae benedictionis possideat haereditatem. Nobis autem econtrario dicitur: « In hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. » Nam et item dicit Apostolus: « Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicunque autem ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. »

ARGUMENTUM.--Petrum S. R. E. cardinalem, et cancellarium magnopere laudat, et se cum eo familiaritate jungi cupere ait, simulque illi sanctae Ecclesiae statum commendat.

Domno PETRO sacri palatii cancellario, PETRUS Crucis Christi servorum famulus, ferventissimae devotionis obsequium.

Dilectissime, cum non ignorem, quid hoc tempore Roma sit, nec non et frequenter audiam qui sis, ad hoc unum mente recurro, quia qui valet candens lilium inter spinarum densa producere, ipse etiam te talem voluit Romanis artibus exhibere. Quapropter noveris procul dubio quia charitatem tuam habere desidero, et speciali tecum familiaritate, et unanimi concordiae vinculo tecum connecti non mediocriter concupisco. Neque enim huic meo desiderio locorum valet obesse longinquitas. Nam et ipsum mei capitis oculum non video, per quem video, utilitate tamen ministerii ejus nihilominus fruor, et quia oculus mihi in proferendis exempli verbis occurrit, tu mihi hac in parte sis oculus, tu sis magister, quatenus per te mihi liceat cernere, si quidquam apud aures beatissimi hujus apostolici valeam laborare. Nisi enim ad rectitudinis statum sedes romana redeat, certum est, quia totus mundus in suo lapsus errore perdurat. Et necesse est jam ut eadem sit renovandae principium, quae nascentis humanae salutis exstiterat fundamentum. Sed quia tantae prudentiae viro pauca sufficiunt, urbanitatem rusticitas non offendat, legenti rescribere rogo non pigeat. Per brevissimam vero hujus styli membranulam prolixam mei pectoris intellige bibliothecam.