PG 141, col. 1049
Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλορήγησε, τῶν ἧμετέρωθ τινὲς
τῆς προτέρας γνώμης καί αὖ ἀντεχόμενοι, βλασφη-
μίαν τοῖς ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπεγ-
καλοῦσι, ὅτι κὰκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα πρεσϐεύουσιν⁷
καὶ τὸν κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἑνωθέντων τούτοις κακῶς
ἂποσχίζοιται, σκάνδαλον ὡς ἐπίπαν χαὶ ταραχὴν
οἱκουμενιχὴν ἐμποιῆσαι σπουδάζοντες, Γυμνῆς γὰρ
ἅπαξ τῆς ἇνω ρηθείσης εὒαγγελικῆς λαϐόμενοι τοῦ
Σωτῆρας φωνῆς, ἆμέσως ὲκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα filum (“Cum proceder
λὲγουσιν ἐκπορεύεσθαι, μήτε τῇ πρὸ ταύτης πάσῃ calentem periwpema
παρικοπῇ τὸνινοῦν ἐπιστένοντες, δι’ ἧς τοῖς προσι Βριιρῐξιυάοευιξίιυθ allen
ἔχουσιν ὁπωσοῦν οὒκ ἐατὸς ύπάρχειν τοῦ ι’ἶοῦ :b"Spirilus ΘΧΞῘΞΙΘΙΗῘΉΙΗ
Πνεῦμα καταλαμϐάνεται, καὶ Ιιζας καθ’ ἑκάστην δίιιευΙίειιὶθὺυδὶηΕοεΙ
ὰναγινωσκομὲνας ἐπ’ Ἐχκλησίας τοῦ μεγάλου Παύ- ξθΐιοΐίε diem, ρεηιόε
λου, τοῦ τῆς εὐσεϐείας προστάτου, ῥήσεις, αἲ τῆς
αὐτῆς διανοίας εἰσὶν παρατρέχοντες, τὰς δὲ περὶ
τούτου τῶν θεοφόρων Πατέρων Γραφας, ὲν αἷς
ὰριδήλως εῖναι διὰ τοῦ ι’ἱοῦ τὸ Πνεῦμα κηρύττεται
μηδαμῶς μελετήσαντες, ἀλλ’ ἑαυτοῖς κενοφωνίαν εἱς
ἀρέσκειαν ἀνθρώπων ἐπινοήσαντες,
ιβ’. Ἠμετς δὲ φαμεν, ταῖς θεοφοόγγοις
τῶν
ἁγίων ἑρμηνειαις ἑπόμενοι, τούτων δὲ τὴν ἐν Εὔαγ-
γελίοις οὒκ ὀλίγα τοῦ Κυρίου φωνὴν, καὶ τὰς ἀπο-
στολικὰς ῥήσεις οὐχ ᾖττον δι’ αὒτῆς ἀναπτύσσω-
σιν, ἃς καὶ προϊόντος τοῦ λόγου σχεδὸν πάσας “sic lelltpore ai’P9llcmns. ί
καιρὸν ἑκάστην ἒχθήσομεν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ νὶοὖ, διο καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῡ,
ὡς διὰ τοῦ Υἱοῦ λαμϐάνει τὴν ὕπαρξιν, ’0 μὲν γὰρ
Υἱὸς ἀμέσως πρόεισιν ἐκ Πατρὸς, τὸ δὲ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον διὰ τοῦ rios ' καὶ τοῦτό ἐστι τὸ μέσον
τούτων τήν διαφορὰν ἐργαζόμενον, καθ’ ἢν ὁ μὲν
Υἱὸς ὑπάρχει, καὶ μόνος γεννητὸς ἐντεῦθεν προσαγο-
ρεύεται, τὸ δὲ τοῦθ’ ὅπερ καλεῖται Πνεῦμα ἅγιον
ἐστί τε, καὶ μόνον ἐκπορευτὸν ὀνομάζεται. Καὶ
μαρτυρεῖ μοι τῷ λόγῳ Γρηγόριος ὁ πάνυ τῆς τῶν
Νυσσαέων Ἐκκλησ(ας ὁ πρόεδρος, ὅς, διὰ μιᾶς
πόλεως ταύτης πάντα τὰ τοῦ κόσμοι) πέρατα τοῖς
οἶιεὶοις περιλαϐὼν δόγμασιν, ἐν τῇ πρὸς ’Λϐλάὸιον
αὖτοῦ θεολογίᾳ τάδε φησί ⁸ Τὸ ἀπαράλλακτον τῆς
φύσεως ὁμολογοῦντες, τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ
αἰτιατὸν διαφορὰν οὒκ ἀρνούμεθα, ἑν ᾧ μόνῳ
διακρίνεσθαι τὸ
ἕτερον τοῦ ἐτέρου καταλαμϐάνο- θειιῖ causa est, aliud rar
μεν · τῷ τὸ μὲν αἴτιον πιστείειν εἶναι, τὸ δὲ ἐκ
τοῦ αἰτὲου, καὶ τὸ ἐξ critico δὲ ὄντος πάλιν ἆλ-
λην διαφορὰν ἐννοοῦμεν, Τὸ μὲν Ἷᾶρ προσεχώς
ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ τοῦ
πρώτου. Καὶ ταῦτα μὲν Γρηγόριος ὁ Νύσσης μάρ-
τυς τῶν εἰρημένων ἄνωθεν ἀξιόχρεως, ἐξ ὧν ἡμῖν
πιστεύεται καὶ καλῶς τὸ Πνεῦμα διαφέρειν πρὸς
τὸν Υἱὸν ἐν τῷ δι’ αὺτοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχειν παρᾶ
Πατρὶς. Ἐπεζπερ εἶ μὴ τοῦτο, πάντως ἂν ἦν rt");
καὶ αὑτὸς γεννητός, ’Ἡ τίς ὁ λόγος τοῦτον μὲν Υἱὸν
εἶναι, τὸδὲ Πνεῦμα καὶ οὺχ ὶ’ἱ)ιν; Δότω τις ἑτέραν
μεταξὺ τὴν διαφορὰν, ἒξ ἧς καὶτὰς κλήσεις διαφό-
ρους, ὡς εἰκὸς, ἕξουσι, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν,
τῆς προτέρας γνώμης καί αὖ ἀντεχόμενοι, βλασφη-
μίαν τοῖς ἐκ τῆς τῶν Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπεγ-
καλοῦσι, ὅτι κὰκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα πρεσϐεύουσιν⁷
καὶ τὸν κατὰ Θεὸν ἡμῶν ἑνωθέντων τούτοις κακῶς
ἂποσχίζοιται, σκάνδαλον ὡς ἐπίπαν χαὶ ταραχὴν
οἱκουμενιχὴν ἐμποιῆσαι σπουδάζοντες, Γυμνῆς γὰρ
ἅπαξ τῆς ἇνω ρηθείσης εὒαγγελικῆς λαϐόμενοι τοῦ
Σωτῆρας φωνῆς, ἆμέσως ὲκ τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα filum (“Cum proceder
λὲγουσιν ἐκπορεύεσθαι, μήτε τῇ πρὸ ταύτης πάσῃ calentem periwpema
παρικοπῇ τὸνινοῦν ἐπιστένοντες, δι’ ἧς τοῖς προσι Βριιρῐξιυάοευιξίιυθ allen
ἔχουσιν ὁπωσοῦν οὒκ ἐατὸς ύπάρχειν τοῦ ι’ἶοῦ :b"Spirilus ΘΧΞῘΞΙΘΙΗῘΉΙΗ
Πνεῦμα καταλαμϐάνεται, καὶ Ιιζας καθ’ ἑκάστην δίιιευΙίειιὶθὺυδὶηΕοεΙ
ὰναγινωσκομὲνας ἐπ’ Ἐχκλησίας τοῦ μεγάλου Παύ- ξθΐιοΐίε diem, ρεηιόε
λου, τοῦ τῆς εὐσεϐείας προστάτου, ῥήσεις, αἲ τῆς
αὐτῆς διανοίας εἰσὶν παρατρέχοντες, τὰς δὲ περὶ
τούτου τῶν θεοφόρων Πατέρων Γραφας, ὲν αἷς
ὰριδήλως εῖναι διὰ τοῦ ι’ἱοῦ τὸ Πνεῦμα κηρύττεται
μηδαμῶς μελετήσαντες, ἀλλ’ ἑαυτοῖς κενοφωνίαν εἱς
ἀρέσκειαν ἀνθρώπων ἐπινοήσαντες,
ιβ’. Ἠμετς δὲ φαμεν, ταῖς θεοφοόγγοις
τῶν
ἁγίων ἑρμηνειαις ἑπόμενοι, τούτων δὲ τὴν ἐν Εὔαγ-
γελίοις οὒκ ὀλίγα τοῦ Κυρίου φωνὴν, καὶ τὰς ἀπο-
στολικὰς ῥήσεις οὐχ ᾖττον δι’ αὒτῆς ἀναπτύσσω-
σιν, ἃς καὶ προϊόντος τοῦ λόγου σχεδὸν πάσας “sic lelltpore ai’P9llcmns. ί
καιρὸν ἑκάστην ἒχθήσομεν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ νὶοὖ, διο καὶ παρὰ τοῦ Υἱοῡ,
ὡς διὰ τοῦ Υἱοῦ λαμϐάνει τὴν ὕπαρξιν, ’0 μὲν γὰρ
Υἱὸς ἀμέσως πρόεισιν ἐκ Πατρὸς, τὸ δὲ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον διὰ τοῦ rios ' καὶ τοῦτό ἐστι τὸ μέσον
τούτων τήν διαφορὰν ἐργαζόμενον, καθ’ ἢν ὁ μὲν
Υἱὸς ὑπάρχει, καὶ μόνος γεννητὸς ἐντεῦθεν προσαγο-
ρεύεται, τὸ δὲ τοῦθ’ ὅπερ καλεῖται Πνεῦμα ἅγιον
ἐστί τε, καὶ μόνον ἐκπορευτὸν ὀνομάζεται. Καὶ
μαρτυρεῖ μοι τῷ λόγῳ Γρηγόριος ὁ πάνυ τῆς τῶν
Νυσσαέων Ἐκκλησ(ας ὁ πρόεδρος, ὅς, διὰ μιᾶς
πόλεως ταύτης πάντα τὰ τοῦ κόσμοι) πέρατα τοῖς
οἶιεὶοις περιλαϐὼν δόγμασιν, ἐν τῇ πρὸς ’Λϐλάὸιον
αὖτοῦ θεολογίᾳ τάδε φησί ⁸ Τὸ ἀπαράλλακτον τῆς
φύσεως ὁμολογοῦντες, τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ
αἰτιατὸν διαφορὰν οὒκ ἀρνούμεθα, ἑν ᾧ μόνῳ
διακρίνεσθαι τὸ
ἕτερον τοῦ ἐτέρου καταλαμϐάνο- θειιῖ causa est, aliud rar
μεν · τῷ τὸ μὲν αἴτιον πιστείειν εἶναι, τὸ δὲ ἐκ
τοῦ αἰτὲου, καὶ τὸ ἐξ critico δὲ ὄντος πάλιν ἆλ-
λην διαφορὰν ἐννοοῦμεν, Τὸ μὲν Ἷᾶρ προσεχώς
ἐκ τοῦ πρώτου, τὸ δὲ διὰ τοῦ προσεχῶς ἐκ τοῦ
πρώτου. Καὶ ταῦτα μὲν Γρηγόριος ὁ Νύσσης μάρ-
τυς τῶν εἰρημένων ἄνωθεν ἀξιόχρεως, ἐξ ὧν ἡμῖν
πιστεύεται καὶ καλῶς τὸ Πνεῦμα διαφέρειν πρὸς
τὸν Υἱὸν ἐν τῷ δι’ αὺτοῦ τὴν ὕπαρξιν ἔχειν παρᾶ
Πατρὶς. Ἐπεζπερ εἶ μὴ τοῦτο, πάντως ἂν ἦν rt");
καὶ αὑτὸς γεννητός, ’Ἡ τίς ὁ λόγος τοῦτον μὲν Υἱὸν
εἶναι, τὸδὲ Πνεῦμα καὶ οὺχ ὶ’ἱ)ιν; Δότω τις ἑτέραν
μεταξὺ τὴν διαφορὰν, ἒξ ἧς καὶτὰς κλήσεις διαφό-
ρους, ὡς εἰκὸς, ἕξουσι, καὶ ἡμεῖς σιωπήσομεν,