PG 142, col. 292
τε καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὁμοδόξως, ὡς 6
μέγας εἶπεν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος,
Κάν τῷ πρώτῳ τῶν ’Λναιρρητικῶν 6 Νύσσης φησί’
Πατήρ μὲν ἄναρχος καὶ ἀγέννητος, καὶ ἀεὶ Πατὴρ
νοεῖταὶ, ἐξ αὐτοῦ δὲ κατά τὸ προσεχὲς ἀδιαστάτως
6 μονογενὴς Υἱὸς συνεπινοεῖτιιι⁸ δι’ αὐτοῦ δὲ καί
μετ’ αὐτοῦ πρίν τι κενὸν καὶ ἀνυπόστατον διὰ μέ-
σου παρεμπεσεῖν νόημα εὐθὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
συνημμένως καταλαμϐανεται, οὐχ ὑστερίζον κατά
τὴν ὕπαρξιν μετά τὸν Υἶὸν, ὥστε ποτε τὸν μονογενῆ
Υἷὸν δίχα τοῦ Πνεύματος νοηθῆναι, ἀλλ’ ἐκ μὲν τοῦ
Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ αὐτὸ τήν αἰτίαν ἔχον τοῦ εἶναι,
ὅθεν καὶ τῦ μονογενὲς ἐστι φῶς, διά δὲ τοῦ ἀληθι-
νοῦ φωτὸς ἐκλάμψαν, ἐκ τοῦ Ιῐατρὸς κατά τὸ προσ-
εχὲς ἀδιαστάτως συνεπινοεῖσθαι τὸν Υἶὸν ἀνεφώ-
νησε, δι’ αὐτοῦ δὲ καὶ μετ’ αὐτοῦ συγκαταλαμϐά-
νεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μετ’ αὐτοῦ, φησὶν, εἰ
καὶ δι’ αὐτοῦ. Εἰ μετ’ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς, ὅθεν
καὶ τήν αἶ’τίαν ἔχει τοῦ εἶναι, πῶς οὐ προσεχῶς ἐκ
τοῦ Πατρὸς μετά τοῦ Υἱοῦ; Ὅτι προπχῶς 6 Υἱὸς
παρά τοῦ Πατρὸς, καί ταῦτα δι’ αὐτοῦ καὶ μετ’ αὐτοῦ
καταλαμϐανόμενον συνημμένως, πρίν τι κενὸν καὶ
ἀνυπόστατον διὰ μέσου παρεμπεσεῖν νόημα. Εἰ δί
μή κενὸν καὶ ἀνυπόστατον παρεμπίπτει νοήμα, ποῦ
σοι χώραν ἕξει τὸ μὴ προσεχές; Ταῦτα μὲν οὗν ἐπὶ
τοσοῦτον, καὶ, οἶμαι, ἱκανῶς ἡμῖν εἴρηται, πῶς τε
οὐκ ἀσφαλὴς τοῖς οὑτωσὶ προτείνουσιν ἠ ἐρώτησις,
τίς τε 6 πρὸς αὐτοὺς ἔλεγχος, οἵα τε καὶ ὅθεν ἡ
τῆς ἀληθείας ἀπόδειξις.
Κάκεῖνο δὲ ἀσύμφωνον αὐτῷ καὶ τοῖς λόγοις αύ-
τοῦ· δοκεῖ γὰρ διαπαντὸς τοῖς μὲν λέγουσιν 6'11 ἐκ
[ἰατρὸς καὶ Υἶοῦ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα 16 ἅγιον,
μή τελέως δῆθεν συντίθεσθαι, ἀποδέχεσθαι δὲ μᾶλ-
λον τοὺς εἰρηκότας 6'11 ὲκ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ, καλῶς
ποιῶν, εἰ ἄραγε ὀρθῶς τῶν ταῦτά γε φαμένων ἐκ·
λαμϐανει τὸν νοῦν. [Ιλὴν ἔστιν ὅπου καὶ έν πλεί-
στοις αῦτὸς πρὸς ἑαυτὸν δοκεῖ διαφέρεσθαι. Τί δὴ
λέγω-ις Νῦν μὲν ’ὀ καὶ πρὸς τῷ τέλει μᾶλλον εἷ’ρηκε
τοῦ λόγου, ὡς οὐκ ἂν ἐκ τοῦ Υίοῦ προηγουμένως
λεχθείη τὸ πανάγιον Πνεῦμα, ἀλλ’ ἐκ τοῦ [ἰατρὸς δι’
Υἱοῦ. Χρεὼν γὰρ, φησὶν, ὁμολογεῖσθαι τὴν πατρικὴν
ὑπόστασιν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν καὶ τοῦ Υἷ¹οῦ καὶ τοῦ
ΙΙνεύματος αὐτοῦ, μόνος γὰρ αἴτιος ὁ Πατὴρ, καὶ
ὑγιὴς ἴσως ὁ λόγος αὐτοῦ, εί μή τις τὸ ἀρχικὸν αἴτιον
ὑποπτεύσειε, κάκεῖνο δὲ, 6'11 οὐκ ἂν έκ τοῦ Γίοῦ προη-
γουμένως λεχθείη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ μὶν γάρ
τὸ πρῶτον εἶ’ μὴ καθ’ ἑαυτὸ, καί οἱονεί πως ἄσχετον
καὶ ἀσύγκριτον, νοοῖτο ἂν αύτῷ τὸ ἀρχικὸν α’ίτιον,
οὕτω δὴ λέγοντι, καὶ ὡς μηδὲν ὑπεραναῦεϐηκὸς ἔχον
ἕτερον, ἀλλ’ 6'11 μετ’ αὐτοῦ α’ίτιον 6 ι’ῗὸς, ἓν μὶν
μετ’ αὐτοῦ, ’ίνα μὴ δύο νομίζοιτο α’ίτια. φεύγοντί
γε οὕτω 16 προδήλως κακὸν, οὐ μὴν δὲ τὸ ἀρχικὸν,
μόνος γαρ οὗτος α’ίτιος ὁ Πατήρ.
'0 αὐτὸς γὰρ καὶ τάδε φησὶν, ὅτι ὡς ἐκ πρώτης
αἰτίας καὶ ἀρχῆς τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,
μέγας εἶπεν ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος,
Κάν τῷ πρώτῳ τῶν ’Λναιρρητικῶν 6 Νύσσης φησί’
Πατήρ μὲν ἄναρχος καὶ ἀγέννητος, καὶ ἀεὶ Πατὴρ
νοεῖταὶ, ἐξ αὐτοῦ δὲ κατά τὸ προσεχὲς ἀδιαστάτως
6 μονογενὴς Υἱὸς συνεπινοεῖτιιι⁸ δι’ αὐτοῦ δὲ καί
μετ’ αὐτοῦ πρίν τι κενὸν καὶ ἀνυπόστατον διὰ μέ-
σου παρεμπεσεῖν νόημα εὐθὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
συνημμένως καταλαμϐανεται, οὐχ ὑστερίζον κατά
τὴν ὕπαρξιν μετά τὸν Υἶὸν, ὥστε ποτε τὸν μονογενῆ
Υἷὸν δίχα τοῦ Πνεύματος νοηθῆναι, ἀλλ’ ἐκ μὲν τοῦ
Θεοῦ τῶν ὅλων καὶ αὐτὸ τήν αἰτίαν ἔχον τοῦ εἶναι,
ὅθεν καὶ τῦ μονογενὲς ἐστι φῶς, διά δὲ τοῦ ἀληθι-
νοῦ φωτὸς ἐκλάμψαν, ἐκ τοῦ Ιῐατρὸς κατά τὸ προσ-
εχὲς ἀδιαστάτως συνεπινοεῖσθαι τὸν Υἶὸν ἀνεφώ-
νησε, δι’ αὐτοῦ δὲ καὶ μετ’ αὐτοῦ συγκαταλαμϐά-
νεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μετ’ αὐτοῦ, φησὶν, εἰ
καὶ δι’ αὐτοῦ. Εἰ μετ’ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Πατρὸς, ὅθεν
καὶ τήν αἶ’τίαν ἔχει τοῦ εἶναι, πῶς οὐ προσεχῶς ἐκ
τοῦ Πατρὸς μετά τοῦ Υἱοῦ; Ὅτι προπχῶς 6 Υἱὸς
παρά τοῦ Πατρὸς, καί ταῦτα δι’ αὐτοῦ καὶ μετ’ αὐτοῦ
καταλαμϐανόμενον συνημμένως, πρίν τι κενὸν καὶ
ἀνυπόστατον διὰ μέσου παρεμπεσεῖν νόημα. Εἰ δί
μή κενὸν καὶ ἀνυπόστατον παρεμπίπτει νοήμα, ποῦ
σοι χώραν ἕξει τὸ μὴ προσεχές; Ταῦτα μὲν οὗν ἐπὶ
τοσοῦτον, καὶ, οἶμαι, ἱκανῶς ἡμῖν εἴρηται, πῶς τε
οὐκ ἀσφαλὴς τοῖς οὑτωσὶ προτείνουσιν ἠ ἐρώτησις,
τίς τε 6 πρὸς αὐτοὺς ἔλεγχος, οἵα τε καὶ ὅθεν ἡ
τῆς ἀληθείας ἀπόδειξις.
Κάκεῖνο δὲ ἀσύμφωνον αὐτῷ καὶ τοῖς λόγοις αύ-
τοῦ· δοκεῖ γὰρ διαπαντὸς τοῖς μὲν λέγουσιν 6'11 ἐκ
[ἰατρὸς καὶ Υἶοῦ ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα 16 ἅγιον,
μή τελέως δῆθεν συντίθεσθαι, ἀποδέχεσθαι δὲ μᾶλ-
λον τοὺς εἰρηκότας 6'11 ὲκ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ, καλῶς
ποιῶν, εἰ ἄραγε ὀρθῶς τῶν ταῦτά γε φαμένων ἐκ·
λαμϐανει τὸν νοῦν. [Ιλὴν ἔστιν ὅπου καὶ έν πλεί-
στοις αῦτὸς πρὸς ἑαυτὸν δοκεῖ διαφέρεσθαι. Τί δὴ
λέγω-ις Νῦν μὲν ’ὀ καὶ πρὸς τῷ τέλει μᾶλλον εἷ’ρηκε
τοῦ λόγου, ὡς οὐκ ἂν ἐκ τοῦ Υίοῦ προηγουμένως
λεχθείη τὸ πανάγιον Πνεῦμα, ἀλλ’ ἐκ τοῦ [ἰατρὸς δι’
Υἱοῦ. Χρεὼν γὰρ, φησὶν, ὁμολογεῖσθαι τὴν πατρικὴν
ὑπόστασιν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν καὶ τοῦ Υἷ¹οῦ καὶ τοῦ
ΙΙνεύματος αὐτοῦ, μόνος γὰρ αἴτιος ὁ Πατὴρ, καὶ
ὑγιὴς ἴσως ὁ λόγος αὐτοῦ, εί μή τις τὸ ἀρχικὸν αἴτιον
ὑποπτεύσειε, κάκεῖνο δὲ, 6'11 οὐκ ἂν έκ τοῦ Γίοῦ προη-
γουμένως λεχθείη τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ μὶν γάρ
τὸ πρῶτον εἶ’ μὴ καθ’ ἑαυτὸ, καί οἱονεί πως ἄσχετον
καὶ ἀσύγκριτον, νοοῖτο ἂν αύτῷ τὸ ἀρχικὸν α’ίτιον,
οὕτω δὴ λέγοντι, καὶ ὡς μηδὲν ὑπεραναῦεϐηκὸς ἔχον
ἕτερον, ἀλλ’ 6'11 μετ’ αὐτοῦ α’ίτιον 6 ι’ῗὸς, ἓν μὶν
μετ’ αὐτοῦ, ’ίνα μὴ δύο νομίζοιτο α’ίτια. φεύγοντί
γε οὕτω 16 προδήλως κακὸν, οὐ μὴν δὲ τὸ ἀρχικὸν,
μόνος γαρ οὗτος α’ίτιος ὁ Πατήρ.
'0 αὐτὸς γὰρ καὶ τάδε φησὶν, ὅτι ὡς ἐκ πρώτης
αἰτίας καὶ ἀρχῆς τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον,