PG 142, col. 293
καλῶς ἂν λέγων, εἰ καφ⁹ δν διεστειλάμεθα νοῦν την Α ἀρχὴν καὶ αἰτίαν 106 1‘106 καὶ 106 Πνεόματος. Μόνος
16 ἀσόγκριτον, ἁλλὰ κατά τὸ παρὰ τοῦτο εἰρημένον
ἐκλαμϐάνει την δήλωσιν τοῦ ἀρχικοῦ καὶ πρώτου
άίτίου ⁸ ὅτε λέγει τοῦτο εἰναι τὸν ἀγέννητον Πατέρα
ἐπὶ τῆς τοῦ παναγίου Πνεὺματος έκπορεὺσεως, βλάσ-
φη μον ἡγοῦμαι παντελῶς τὴν διάνοιαν. 0615 γὰρ τὸ,
μόνος αἴτιος 6 Πατὴρ, ἔχων σωθήσεται, οὐδὲ γὰρ 6
εἰρηκὼς ἅγιος διεστείλατο ’ὁτι μόνος 6 Πατὴρ αἰίτιος,
ἀρχικὸν καὶ τὴς αἰτίας μόνο ἔδειξεν αὐτὸν αἴτιον.
Κάκεῖνο δά, ὁ μή τοῦτο ἔχειν οὕτω δεχόμενος, πῶς
ἃν παραλογιεῖται 6' 6 μέγας εἶπεν ἐν θεολογίᾳ Γρη-
γόριος ; Πάντα, λέγων, ὅσα ἔχει 6 Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ
πλὴν τῆς αἰτίας. Ἐκ τούτου δέ πεφώραται κάκεῖνο
ὡς οὑκ ὀρθῶς ἴσως έρῥέθη. Ποῖον δὴ κέκεῖνο. Τὸ ὡς
οὐκ ἄν τοῦ Υἰοῦ προηγουμένως λεχθείη, ἀλλ’ δέι Β
καὶ ῥηθείη ὅλως ὡς έξ αἰτίας 016106. Εἰ μὲν γὰρ ὡς
ἐκ τοῦ Πατρὸς τέλειον ἕχον τὸ εἰναι, καὶ μόνον 016-
τὸν αὑχοῦν αἴτιον, κάκεῖθεν ἃμα δή συμπροῖὸν τῷ
Υἱῷ κατᾶ τὴν ὲκυτοῦ ἷδιότῃτα, ἅμα τε ἧκον διὰ
τούτου, καὶ δι’ αὑτοῦ καὶ παρ’ 016106 ἐκλάμπον, ὡς
ἐξ ¹ἡλίου φῶς σὺν τῇ ἀκτῖνι, καί διὰ τῆς ἀκτῖνος, ἢ
κάκ τῆς ἀκτῖνος, ἀπολάμπον τε καὶ φαινόμενον,
οὗδέ γάρ ἀποσταίην ἅν τοῦ ὑποδείγματος τούτου,
καί αὐτὸς σύμφημι, κατὰ ταύτην γὰρ πολλάκις τήν
εἰκόνα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ πανάγιον Πνεῦμα
τοῖς ΙΙνευματόφόροις ε’ίρηται ἀνδράσι, καὶ ἐκ τῆς
οὐσίας τούτου προϊέναι τε καὶ προέρχεσθαικαὶ ἀνα-
ϐλύζειν καὶ πηγάζειν καὶ προχεῖσθαι, κᾶλλα τε ὅσα
τήν ὁμοίαν δήλωσιν ἔχει’ εἰ δ’ ὡς ἐξ ἀρχικῆς καὶ πρώ-
της αἰτίας κατά τήν προειρημένην ἑρμηνείαν ἐκ Πα- C
τρὸς προηγουμένως λεχθείη, εἶθ’ ὁμοῦ κάκ τοῦ Υἰοῦ
ὡς ὅλως αἰτίας, παντελῶς ἀλλότριον τὸ δόγμα, καὶ
τῇ ἀληθείᾳ πολέμιον. O6 πὰν γὰρ τὸ ἔκ τινος ὑπάρ-
χον ἤδη ἔχει καὶ τήν ὕπαρξιν ἐκεῖθεν ⁶ ὑπάρχει δὲ
ἅπαν μάλιστα ἐκεῖθεν ὅθεν καὶ τήν ὕπαρξιν ἔσχη-
κεν.
Πλὴν κάκεῖνο περιεργάζομαι, καὶ δικαίως ἰ¹σως
περιεργάζομαι· ηῶς εἰπὼν 6'11 χρεὼν ὁμολογεῖσθαι
τήν Πατρικήν ὑπόστασιν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν τοῦ Υὶοῦ
καὶ τοῦ Ιῐνεόματος 016106, μόνος γὰρ αἶ’τιος 6110-
τήρ, καὶ οὐκ εἴη αἶ’τιον ἀρχικὸν 6 Υἱὸς ὄντος 016-
τῷ αἰτίου, εἶτα ἐπήγαγε, Μίαν γὰρ ἀρχὴν τὸν Πατέρα
τὸν ἄναρχον δογματίζομεν, καὶ κτίσεως καὶ θεότη-
τος, τῆς κτίσεως ποιητικὴν, φυσικήν τῆς θεότητος.
Οὖδὶ γὰρ ταῦτά γε τελέως ὑποψίας ἐκτός. Ἐρεῖ γὰρ D λον ὀνόματα, ⁷ἀλλ’-ὅτι ’μὴ πρδς ἐπὶλλο⁸ lae-1011017116»)
6 διευθόνων τὸν λόγον, καὶ ’δικαίως ἴσως έρεῖλ Τίδῆ
βουλόμενος ἐντεῦθεν; Τὴν μὲν ἀπόδοσιν περί τῆς
θεολογίας ἐποιεῖτο τοῦ ΙΙνεύματος, ὅτι ἐκ Πατρός
δι’ 1'106 . . . . . . δὲ τοῦ Πατρός ἀρχικὸν καὶ πρῶτον
δ’ 1 ό ἀ ‘ ‘ ἰ ’ ⁸ Γ ι- “⁷ '
0.11011, κα μ νος ρχη και ατια 110.) ιε και ΙΙνευ-
ματος, μετενήνοχε δὲ ὥσπερ ἐξεπίτηδες τὸν λόγον
ἐπὶ τήν κτιστήν οὐσίαν καὶ τρεπτὴν, καὶ ὑπὸ γρόνον
κινουμένην ἢ μένουσαν. Τὸ γὰρ ὑπόδειγμα τοῦ λό-
γου, ὃτι, φησὶ, ταῦτα λέγοντες ὅσαπερ ἐρρέθη, ὡς
οὑκ ἄν ἐκ τοῦ Υἰοῦ προηγουμένως λεχθείη τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ΙΙατρὸς δί’ Υἱοῦ.
Χρεὼν γάρ ὅμολογεῖσθαι τὴν Πατρικὴν ὑπόστασιν
16 ἀσόγκριτον, ἁλλὰ κατά τὸ παρὰ τοῦτο εἰρημένον
ἐκλαμϐάνει την δήλωσιν τοῦ ἀρχικοῦ καὶ πρώτου
άίτίου ⁸ ὅτε λέγει τοῦτο εἰναι τὸν ἀγέννητον Πατέρα
ἐπὶ τῆς τοῦ παναγίου Πνεὺματος έκπορεὺσεως, βλάσ-
φη μον ἡγοῦμαι παντελῶς τὴν διάνοιαν. 0615 γὰρ τὸ,
μόνος αἴτιος 6 Πατὴρ, ἔχων σωθήσεται, οὐδὲ γὰρ 6
εἰρηκὼς ἅγιος διεστείλατο ’ὁτι μόνος 6 Πατὴρ αἰίτιος,
ἀρχικὸν καὶ τὴς αἰτίας μόνο ἔδειξεν αὐτὸν αἴτιον.
Κάκεῖνο δά, ὁ μή τοῦτο ἔχειν οὕτω δεχόμενος, πῶς
ἃν παραλογιεῖται 6' 6 μέγας εἶπεν ἐν θεολογίᾳ Γρη-
γόριος ; Πάντα, λέγων, ὅσα ἔχει 6 Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ
πλὴν τῆς αἰτίας. Ἐκ τούτου δέ πεφώραται κάκεῖνο
ὡς οὑκ ὀρθῶς ἴσως έρῥέθη. Ποῖον δὴ κέκεῖνο. Τὸ ὡς
οὐκ ἄν τοῦ Υἰοῦ προηγουμένως λεχθείη, ἀλλ’ δέι Β
καὶ ῥηθείη ὅλως ὡς έξ αἰτίας 016106. Εἰ μὲν γὰρ ὡς
ἐκ τοῦ Πατρὸς τέλειον ἕχον τὸ εἰναι, καὶ μόνον 016-
τὸν αὑχοῦν αἴτιον, κάκεῖθεν ἃμα δή συμπροῖὸν τῷ
Υἱῷ κατᾶ τὴν ὲκυτοῦ ἷδιότῃτα, ἅμα τε ἧκον διὰ
τούτου, καὶ δι’ αὑτοῦ καὶ παρ’ 016106 ἐκλάμπον, ὡς
ἐξ ¹ἡλίου φῶς σὺν τῇ ἀκτῖνι, καί διὰ τῆς ἀκτῖνος, ἢ
κάκ τῆς ἀκτῖνος, ἀπολάμπον τε καὶ φαινόμενον,
οὗδέ γάρ ἀποσταίην ἅν τοῦ ὑποδείγματος τούτου,
καί αὐτὸς σύμφημι, κατὰ ταύτην γὰρ πολλάκις τήν
εἰκόνα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ὑπάρχειν τὸ πανάγιον Πνεῦμα
τοῖς ΙΙνευματόφόροις ε’ίρηται ἀνδράσι, καὶ ἐκ τῆς
οὐσίας τούτου προϊέναι τε καὶ προέρχεσθαικαὶ ἀνα-
ϐλύζειν καὶ πηγάζειν καὶ προχεῖσθαι, κᾶλλα τε ὅσα
τήν ὁμοίαν δήλωσιν ἔχει’ εἰ δ’ ὡς ἐξ ἀρχικῆς καὶ πρώ-
της αἰτίας κατά τήν προειρημένην ἑρμηνείαν ἐκ Πα- C
τρὸς προηγουμένως λεχθείη, εἶθ’ ὁμοῦ κάκ τοῦ Υἰοῦ
ὡς ὅλως αἰτίας, παντελῶς ἀλλότριον τὸ δόγμα, καὶ
τῇ ἀληθείᾳ πολέμιον. O6 πὰν γὰρ τὸ ἔκ τινος ὑπάρ-
χον ἤδη ἔχει καὶ τήν ὕπαρξιν ἐκεῖθεν ⁶ ὑπάρχει δὲ
ἅπαν μάλιστα ἐκεῖθεν ὅθεν καὶ τήν ὕπαρξιν ἔσχη-
κεν.
Πλὴν κάκεῖνο περιεργάζομαι, καὶ δικαίως ἰ¹σως
περιεργάζομαι· ηῶς εἰπὼν 6'11 χρεὼν ὁμολογεῖσθαι
τήν Πατρικήν ὑπόστασιν ἀρχὴν καὶ αἰτίαν τοῦ Υὶοῦ
καὶ τοῦ Ιῐνεόματος 016106, μόνος γὰρ αἶ’τιος 6110-
τήρ, καὶ οὐκ εἴη αἶ’τιον ἀρχικὸν 6 Υἱὸς ὄντος 016-
τῷ αἰτίου, εἶτα ἐπήγαγε, Μίαν γὰρ ἀρχὴν τὸν Πατέρα
τὸν ἄναρχον δογματίζομεν, καὶ κτίσεως καὶ θεότη-
τος, τῆς κτίσεως ποιητικὴν, φυσικήν τῆς θεότητος.
Οὖδὶ γὰρ ταῦτά γε τελέως ὑποψίας ἐκτός. Ἐρεῖ γὰρ D λον ὀνόματα, ⁷ἀλλ’-ὅτι ’μὴ πρδς ἐπὶλλο⁸ lae-1011017116»)
6 διευθόνων τὸν λόγον, καὶ ’δικαίως ἴσως έρεῖλ Τίδῆ
βουλόμενος ἐντεῦθεν; Τὴν μὲν ἀπόδοσιν περί τῆς
θεολογίας ἐποιεῖτο τοῦ ΙΙνεύματος, ὅτι ἐκ Πατρός
δι’ 1'106 . . . . . . δὲ τοῦ Πατρός ἀρχικὸν καὶ πρῶτον
δ’ 1 ό ἀ ‘ ‘ ἰ ’ ⁸ Γ ι- “⁷ '
0.11011, κα μ νος ρχη και ατια 110.) ιε και ΙΙνευ-
ματος, μετενήνοχε δὲ ὥσπερ ἐξεπίτηδες τὸν λόγον
ἐπὶ τήν κτιστήν οὐσίαν καὶ τρεπτὴν, καὶ ὑπὸ γρόνον
κινουμένην ἢ μένουσαν. Τὸ γὰρ ὑπόδειγμα τοῦ λό-
γου, ὃτι, φησὶ, ταῦτα λέγοντες ὅσαπερ ἐρρέθη, ὡς
οὑκ ἄν ἐκ τοῦ Υἰοῦ προηγουμένως λεχθείη τὸ
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ΙΙατρὸς δί’ Υἱοῦ.
Χρεὼν γάρ ὅμολογεῖσθαι τὴν Πατρικὴν ὑπόστασιν