PG 159, col. 1129
προθεωρεῖται ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ τῷ τῆς ιἰτίας
λόγῳ, τὸν αὐτʼν τρόπον προθεωρεῖται καὶ ὁ Υἰὸς
τοῦ Πνεύματος, τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ. Τοῦτο δὲ ταυ-
τόν ἐστιν εἰπεῖν, Ὁ μὲν Υἱὸς, ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνου,
ὡς μόνου προθεωρουμένου, τοῦ Τἱοῦ. Τίνα γὰρ ἄλ-
λον δύναται προθεωρούμενον ἔχειν; Τὸ δὲ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Τἱοῦ, ὡς τοῦ Πα-
τρὸς δηλονότι καὶ τοῦ Τἱοῦ, προθεωρουμένων αὐτοῦ·
καὶ οὕτω συμπεραίνεται ἀληθῶς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ
τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κἂν
ὑμῖν ἀπαρέσκῃ. Τὸ γὰρ προθεωρεῖσθαι τὴν ὑπόστα-
σιν τοῦ Πατρὸς, τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσεως, καὶ ταῦτα
τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ, τὴν δὲ ὑπόστασιν τοῦ Υἱοῦ,
τῆς τοῦ Πνεύματος ὑποστάσεως τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ,
οὐδὲν ἄλλο δηλοῖ, ἢ ὁ Πατὴρ μόνος αἴτιος τοῦ Τἱοῦ·
ἐ δὲ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦτο λαβὼν ὡς καὶ
τᾶλλα φυσικὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς αἴτιος τοῦ
ἀγίου Πνεύματος. Καὶ οὕτως ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς,
ἄμφω μία αἰτία τῆς τοῦ ἀγίου Πνεύματος ἐκπορεύ-
σεως. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἅγιος οὕτός φησιν, Ὡς γὰρ
συνάπτεται τῷ Πατρὶ ὁ Τἱὸς, κατὰ τὸν τῆς αἰτίας
λόγον, ἐπινοίᾳ καὶ μόνῃ προθεωρουμένου τῆς αὐτοῦ
ὑποστάσεως· καὶ οὕτως ἀληθεύομεν λέγοντες τὸ
Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱυῦ. Ἐν δὲ τοῖς πρακτικοῖς
τῆς πρώτης συνόδου, εἰρηται μὲν τὸ Πνεῦμα ἐκπο-
ραυόμενον ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἴδιον δὲ τοῦ Τἱοῦ ἐστι,
καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀναβλύζον. Ἀκούεις, Ἐξ αὐτοῦ,φησὶν.
ἀναβλύζον, ὡς ἀπὸ πηγῆς δηλονότι τῆς ὑποστάσεως
τοῦ Τἱοῦ, καὶ ὅτι ἴδιον αὐτοῦ ἐστι. Τί δηλοῦν βeύ-
λεται ἐννοήσωμεν, ἀδελφοὶ, καὶ μὴ θελήσωμεν ἀν-
τικρούειν τοῖς διδασκάλοις· εἰ μὲν εἴπῃ τις, ὅτι
tδιον λέγεται τοῦ Υἱοῦ, διὰ ττὸ ὁμοούσιον, ἐνθυμη-
θήτω, ὅτι ἐλέγετο ἂν καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος κατὰ
τὸ ὁμοούσιον· ἀλλʼ ἄτοπον τουτο καὶ ἐννοεῖν μόνον.
Οἱ διδάσκαλοι λέγουσιν ὅτι ὁ Τἱὸς, τοῦ Πνεύματος,
οὐτε ἐστὶν, οὔτε λέγεται· τὸ δὲ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, καὶ
μάλα. Ὁ δὲ Κύριλλος ὁ τῆς Ἀλεξανδρέων ἀρχιε-
ρεὺς, ἐν τῇ πρὸς Nεστόριον ἐπιστολῇ, ἦς ἡ ἀρχὴ.
« Τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐναργῶς λέγοντος. Ὁ φιλῶν
πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, » φησίν· « Εἰ κσὶ
ἔστιν ἐν ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα ἰδικῇ, καὶ δὴ νοεῖται
καθʼ αὐτὸ κσθὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οὐχ Τἱὸς, ἀλλʼ οὖν
ἐστιν οὐκ ἀλλότριον αὐτοῦ · Πνεῦμα γὰρ ἀληθrίας
ὐνόμασται· καὶ ἔστι Χριστὸς ἡ ἀλήθεια· καὶ προ-
χεῖται παρʼ αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ
καὶ Πατρός. » Ἀκούεις, προχεῖται, φησὶ, καθάπερ
καὶ ἐκ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ προχεῖται, φησὶν, εἶπεν ὁ
ἅγιος, οὐκ ἐκπορεύεται. Ἡμεῖς δὲ θᾶττον αὐτοῖς
ἀπολογούμεθα, ὅτι ὁ αὐτὸς διδάσκαλος ἐξηγεῖται τί
τὸ προχεῖται βούλεται κατὰ τὸν αὐτοῦ νοῦν, ἐν τῇ
ἐξηγήσει τοῦ θείου Συμβόλου, ἔνθα φησί· « Διαπε-
ράναντες δὲ τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον οἱ τρισμακάριοι
Πατέρες, τὸν τοῦ ἀγίου Πνεύματος διαμνημονεύ-
ουσι· πιστεύειν γὰρ ἔφασαν εἰς αὐτὸ, καθάπερ
ἀμέλει εἰς τὸν Πατέρα καὶ τὸν ἱὸ,, ὀμοούσιον γάρ
ἐστν αὐτοῖς. Καὶ προχεῖται μὲν, ἤγουν ἐκπορεύε-
ται καθάπερ ἀπὸ πηγῆς, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός·
Matth. α, 37.
e Joan. αα, 22.
Pruoι. Gn. CLIX.
λόγῳ, τὸν αὐτʼν τρόπον προθεωρεῖται καὶ ὁ Υἰὸς
τοῦ Πνεύματος, τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ. Τοῦτο δὲ ταυ-
τόν ἐστιν εἰπεῖν, Ὁ μὲν Υἱὸς, ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνου,
ὡς μόνου προθεωρουμένου, τοῦ Τἱοῦ. Τίνα γὰρ ἄλ-
λον δύναται προθεωρούμενον ἔχειν; Τὸ δὲ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Τἱοῦ, ὡς τοῦ Πα-
τρὸς δηλονότι καὶ τοῦ Τἱοῦ, προθεωρουμένων αὐτοῦ·
καὶ οὕτω συμπεραίνεται ἀληθῶς ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ
τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, κἂν
ὑμῖν ἀπαρέσκῃ. Τὸ γὰρ προθεωρεῖσθαι τὴν ὑπόστα-
σιν τοῦ Πατρὸς, τῆς τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσεως, καὶ ταῦτα
τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ, τὴν δὲ ὑπόστασιν τοῦ Υἱοῦ,
τῆς τοῦ Πνεύματος ὑποστάσεως τῷ τῆς αἰτίας λόγῳ,
οὐδὲν ἄλλο δηλοῖ, ἢ ὁ Πατὴρ μόνος αἴτιος τοῦ Τἱοῦ·
ἐ δὲ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦτο λαβὼν ὡς καὶ
τᾶλλα φυσικὰ ἀγαθὰ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς αἴτιος τοῦ
ἀγίου Πνεύματος. Καὶ οὕτως ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς,
ἄμφω μία αἰτία τῆς τοῦ ἀγίου Πνεύματος ἐκπορεύ-
σεως. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἅγιος οὕτός φησιν, Ὡς γὰρ
συνάπτεται τῷ Πατρὶ ὁ Τἱὸς, κατὰ τὸν τῆς αἰτίας
λόγον, ἐπινοίᾳ καὶ μόνῃ προθεωρουμένου τῆς αὐτοῦ
ὑποστάσεως· καὶ οὕτως ἀληθεύομεν λέγοντες τὸ
Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱυῦ. Ἐν δὲ τοῖς πρακτικοῖς
τῆς πρώτης συνόδου, εἰρηται μὲν τὸ Πνεῦμα ἐκπο-
ραυόμενον ἐκ τοῦ Πατρὸς, ἴδιον δὲ τοῦ Τἱοῦ ἐστι,
καὶ ἐξ αὐτοῦ ἀναβλύζον. Ἀκούεις, Ἐξ αὐτοῦ,φησὶν.
ἀναβλύζον, ὡς ἀπὸ πηγῆς δηλονότι τῆς ὑποστάσεως
τοῦ Τἱοῦ, καὶ ὅτι ἴδιον αὐτοῦ ἐστι. Τί δηλοῦν βeύ-
λεται ἐννοήσωμεν, ἀδελφοὶ, καὶ μὴ θελήσωμεν ἀν-
τικρούειν τοῖς διδασκάλοις· εἰ μὲν εἴπῃ τις, ὅτι
tδιον λέγεται τοῦ Υἱοῦ, διὰ ττὸ ὁμοούσιον, ἐνθυμη-
θήτω, ὅτι ἐλέγετο ἂν καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Πνεύματος κατὰ
τὸ ὁμοούσιον· ἀλλʼ ἄτοπον τουτο καὶ ἐννοεῖν μόνον.
Οἱ διδάσκαλοι λέγουσιν ὅτι ὁ Τἱὸς, τοῦ Πνεύματος,
οὐτε ἐστὶν, οὔτε λέγεται· τὸ δὲ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, καὶ
μάλα. Ὁ δὲ Κύριλλος ὁ τῆς Ἀλεξανδρέων ἀρχιε-
ρεὺς, ἐν τῇ πρὸς Nεστόριον ἐπιστολῇ, ἦς ἡ ἀρχὴ.
« Τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐναργῶς λέγοντος. Ὁ φιλῶν
πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ, » φησίν· « Εἰ κσὶ
ἔστιν ἐν ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα ἰδικῇ, καὶ δὴ νοεῖται
καθʼ αὐτὸ κσθὸ Πνεῦμά ἐστι, καὶ οὐχ Τἱὸς, ἀλλʼ οὖν
ἐστιν οὐκ ἀλλότριον αὐτοῦ · Πνεῦμα γὰρ ἀληθrίας
ὐνόμασται· καὶ ἔστι Χριστὸς ἡ ἀλήθεια· καὶ προ-
χεῖται παρʼ αὐτοῦ, καθάπερ ἀμέλει καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ
καὶ Πατρός. » Ἀκούεις, προχεῖται, φησὶ, καθάπερ
καὶ ἐκ τοῦ Πατρός· ἀλλὰ προχεῖται, φησὶν, εἶπεν ὁ
ἅγιος, οὐκ ἐκπορεύεται. Ἡμεῖς δὲ θᾶττον αὐτοῖς
ἀπολογούμεθα, ὅτι ὁ αὐτὸς διδάσκαλος ἐξηγεῖται τί
τὸ προχεῖται βούλεται κατὰ τὸν αὐτοῦ νοῦν, ἐν τῇ
ἐξηγήσει τοῦ θείου Συμβόλου, ἔνθα φησί· « Διαπε-
ράναντες δὲ τὸν περὶ Χριστοῦ λόγον οἱ τρισμακάριοι
Πατέρες, τὸν τοῦ ἀγίου Πνεύματος διαμνημονεύ-
ουσι· πιστεύειν γὰρ ἔφασαν εἰς αὐτὸ, καθάπερ
ἀμέλει εἰς τὸν Πατέρα καὶ τὸν ἱὸ,, ὀμοούσιον γάρ
ἐστν αὐτοῖς. Καὶ προχεῖται μὲν, ἤγουν ἐκπορεύε-
ται καθάπερ ἀπὸ πηγῆς, τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός·
Matth. α, 37.
e Joan. αα, 22.
Pruoι. Gn. CLIX.