PG 20, col. 617
In inglese: The Church History of Eusebius 6.43.6
δοκεῖν τῷ δεῖν τυγχάνειν ἐπικουρίας τοὺς πεπειρα-
σμένουςἐνεφαίνετο· καὶ τῷ χρῆναι εὐλόγως τῆς καθ-
ολικῆς δκκλησίας ἐκκήρυκτον ποιήσασθαι τὸν τῆςαἱ-
ρέσεως ἀρχηγὸν, πάντας τε ὄμοίως τοὺς συναπαγο-
μένους αὐτῷ. Ταύταις ἄλλη τιςἐπιστολὴ (31) συνῆπτο
τοῦ Κορνηλίου, περὶ τῶν κατὰ τὴν σύνοδον ἀρεσάν-
των, καὶ πάλιν ἐτέρα, περὶ τῶν κατὰ Nοουάτον πρα-
χθέντων· ἀφʼ ἦς καὶ μέρη παραθέσθαι οὐδὲνἂν κωλύοι,
δπως εἰδεῖςν τὰ κατʼ αὐτὸν οἱ τῇδε ἐντυγχάνοντες τῇ
γραφῇ. Τὸν δὴ οὗν bάβιον ἀναδιδάσκωνδποῖόςτις ὁ Nο-
ουάτος ἐγεγόνει τὸν τρόπον, αὐτὰ δὴ ταῦτα γράφει ὁ
Κορνήλιιος· « Τνα δὲγνῷς ὅτι πρόπαλαιὀρεγόμενοςτῆς
ἐπισκοπῆς ὀθαυμάσιοςοὗτος,καὶ κρύπτωνἐνἑαυτῷτὴν
προπετῆ ταύτην αὐτοῦ ἐπιθυμίαν ἐλάνθανεν, ἐπικα-
λάμματι τῆς αὐτοῦ ἀπσττέας τῷ καταρχὰς σὺν αὐτῷ
τοὺς ἐμολογητὰς ἐσχηκέναι χρώμενος, εἰπεῖν βούλο-
μαι. Μάξιιμος πρεσβύτερος (3) τῶν παρʼ ἡμῖν, καὶ
Οὐρβανὸς, δὶς τὴν ἐξ ὁμολογίας δόξαν ἀρίστην καρ-
πωσάμενοι, Σιδώνιός τε καὶ Κελερῖνος, ἀνὴρ ὅς πάσας
βασάνους διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ ἔλεον καρτερικώτατα δι-
ενέγκας(33), καὶ τῇ ῥώμῃ τῆς αὐτοῦ πίστεως, τὸ
ἀσθενὲς τῆς σαρκὸς ἐπιῤῥώσας, κατὰ κράτος νενίκη-
κε τὸν ἀντικείμενον· οὗτοι δὴ οὖν οἱ ἄνδρες κατανοή-
σαντες αὐτὸν, καὶ καταφωράσαντες ττὴν ἐν αὐτῷ παν-
ουργίαν τε καὶ παλιμβολίαν, τάς τε ἐπιορκίας καὶ
ψευδολογίας, καὶ τὴν ἀαοιυανησίαν αὐτοῦ καὶ λυκο-
φιλίαν, ἐπανξλθον εἰς τὴν ἀγίαν Ἐκκλησίαν, καὶ
ἅπαντα αὐτοῦ τὰ τεχνάσματα καὶ πονηρεύματα ἃ
ἐκ πολλοῦ ἔχων ἐν ἐαυτῷ ὑπεστέλλετο, παρόντων
θκανῶν ττοῦτο μὲν ἐπισκόπων, τοῦτο δὲ πρεσβυτέρων
καὶ λαῖκῶν ἀνδρῶν παμπόλλων, ἐξήγγειλαν ἀποδυρό-
μενοι καὶ μεταγινώσκοντες, ἐφʼ οἶς πεισθέντες τῷ
δολερῷ καὶ κακοήθει θηρίῳ, πρὸς ὀλίγον χρόνον τῆς
Ἐκκλησίας ἀπελείφθησαν. » Εἶτα μετὰ βραχέα φη-
σίν· « Ἀμήχανον ὅσην, ἀδελφὲ ἀγαπητὲ, τροπὴν καὶ
μεταβολὴν ἐν βραχεῖ καιρῷ ἐθεασάμεθα ἐπʼ αὐτοῦ
γεγενημένην. Ὁ γάρ τοι λαμπρότατος, καὶ διʼ ὅρκων
φοβερῶν τινων πιστούμενος τὸ μηδʼ ὅλως ἐπιισκοπῆς
ἐρέγεσθαι, αἰφνίδιον ἐπίσκοπος ὥσπερ ἐκ μαγγάνου
τπινὸς (5ὲ) εἰς τὸ μέσον ῥιφθεὶς ἀναφαίνεται. Οὗτος
(51) Ἀλλη τις ἐπσταtή. lanc Cornelii cpisto-
lam, cum priore illa cujus supra mentio ab Eusehio
facta est, confundere videtur Rufiuus, qui duas tan-
tum Cornelii epistolas agnoscit. At Hieronymus in
libro De scriptoribus ecclesiasticis, quatuor nume-
rat. Vermgm Eusebius hoc loco tres duntaat Cor-
nelii recenset epistolas : primam ad Pabium Antio-
chensem episcopum de Romana synodo, deque lta-
liæ et Africæ episcoporum consensu; secundam de
decretis synodi : tertiam de facinorihus Novatiani
ad cumdem Fabium Antiochenæ urbis episcopum:
ex qua luculentissimum testimonium hic profert
Eusebius. Et prima quidem ac tertia, Græco ser-
mone a Cornelio scriptæ videntur : idque multis
argumentis probari potest. Cum enim Eusebius ex
tertia epistola plurima adducattestimonia, nusquam
dicitea ex Latino sermone in Græcum fuisse trans-
lata, quod tamen perpetuo monere consuevit, quo-
ties Latini scriptoris tesimonium citat : exempli
gratia,cum locos profert ex Τertulliani Apologεticο,
aut eum epistolas principum Romanorum. Deinde
Eusebius ipse in hoc capite satis innuit, primam il-
Iam Cortelii ad Εubium epistolam scriptam fuisse
Græco sermone. Postquam enim de illa commruo-
Pιτκuι. Gu. SXX.
σμένουςἐνεφαίνετο· καὶ τῷ χρῆναι εὐλόγως τῆς καθ-
ολικῆς δκκλησίας ἐκκήρυκτον ποιήσασθαι τὸν τῆςαἱ-
ρέσεως ἀρχηγὸν, πάντας τε ὄμοίως τοὺς συναπαγο-
μένους αὐτῷ. Ταύταις ἄλλη τιςἐπιστολὴ (31) συνῆπτο
τοῦ Κορνηλίου, περὶ τῶν κατὰ τὴν σύνοδον ἀρεσάν-
των, καὶ πάλιν ἐτέρα, περὶ τῶν κατὰ Nοουάτον πρα-
χθέντων· ἀφʼ ἦς καὶ μέρη παραθέσθαι οὐδὲνἂν κωλύοι,
δπως εἰδεῖςν τὰ κατʼ αὐτὸν οἱ τῇδε ἐντυγχάνοντες τῇ
γραφῇ. Τὸν δὴ οὗν bάβιον ἀναδιδάσκωνδποῖόςτις ὁ Nο-
ουάτος ἐγεγόνει τὸν τρόπον, αὐτὰ δὴ ταῦτα γράφει ὁ
Κορνήλιιος· « Τνα δὲγνῷς ὅτι πρόπαλαιὀρεγόμενοςτῆς
ἐπισκοπῆς ὀθαυμάσιοςοὗτος,καὶ κρύπτωνἐνἑαυτῷτὴν
προπετῆ ταύτην αὐτοῦ ἐπιθυμίαν ἐλάνθανεν, ἐπικα-
λάμματι τῆς αὐτοῦ ἀπσττέας τῷ καταρχὰς σὺν αὐτῷ
τοὺς ἐμολογητὰς ἐσχηκέναι χρώμενος, εἰπεῖν βούλο-
μαι. Μάξιιμος πρεσβύτερος (3) τῶν παρʼ ἡμῖν, καὶ
Οὐρβανὸς, δὶς τὴν ἐξ ὁμολογίας δόξαν ἀρίστην καρ-
πωσάμενοι, Σιδώνιός τε καὶ Κελερῖνος, ἀνὴρ ὅς πάσας
βασάνους διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ ἔλεον καρτερικώτατα δι-
ενέγκας(33), καὶ τῇ ῥώμῃ τῆς αὐτοῦ πίστεως, τὸ
ἀσθενὲς τῆς σαρκὸς ἐπιῤῥώσας, κατὰ κράτος νενίκη-
κε τὸν ἀντικείμενον· οὗτοι δὴ οὖν οἱ ἄνδρες κατανοή-
σαντες αὐτὸν, καὶ καταφωράσαντες ττὴν ἐν αὐτῷ παν-
ουργίαν τε καὶ παλιμβολίαν, τάς τε ἐπιορκίας καὶ
ψευδολογίας, καὶ τὴν ἀαοιυανησίαν αὐτοῦ καὶ λυκο-
φιλίαν, ἐπανξλθον εἰς τὴν ἀγίαν Ἐκκλησίαν, καὶ
ἅπαντα αὐτοῦ τὰ τεχνάσματα καὶ πονηρεύματα ἃ
ἐκ πολλοῦ ἔχων ἐν ἐαυτῷ ὑπεστέλλετο, παρόντων
θκανῶν ττοῦτο μὲν ἐπισκόπων, τοῦτο δὲ πρεσβυτέρων
καὶ λαῖκῶν ἀνδρῶν παμπόλλων, ἐξήγγειλαν ἀποδυρό-
μενοι καὶ μεταγινώσκοντες, ἐφʼ οἶς πεισθέντες τῷ
δολερῷ καὶ κακοήθει θηρίῳ, πρὸς ὀλίγον χρόνον τῆς
Ἐκκλησίας ἀπελείφθησαν. » Εἶτα μετὰ βραχέα φη-
σίν· « Ἀμήχανον ὅσην, ἀδελφὲ ἀγαπητὲ, τροπὴν καὶ
μεταβολὴν ἐν βραχεῖ καιρῷ ἐθεασάμεθα ἐπʼ αὐτοῦ
γεγενημένην. Ὁ γάρ τοι λαμπρότατος, καὶ διʼ ὅρκων
φοβερῶν τινων πιστούμενος τὸ μηδʼ ὅλως ἐπιισκοπῆς
ἐρέγεσθαι, αἰφνίδιον ἐπίσκοπος ὥσπερ ἐκ μαγγάνου
τπινὸς (5ὲ) εἰς τὸ μέσον ῥιφθεὶς ἀναφαίνεται. Οὗτος
(51) Ἀλλη τις ἐπσταtή. lanc Cornelii cpisto-
lam, cum priore illa cujus supra mentio ab Eusehio
facta est, confundere videtur Rufiuus, qui duas tan-
tum Cornelii epistolas agnoscit. At Hieronymus in
libro De scriptoribus ecclesiasticis, quatuor nume-
rat. Vermgm Eusebius hoc loco tres duntaat Cor-
nelii recenset epistolas : primam ad Pabium Antio-
chensem episcopum de Romana synodo, deque lta-
liæ et Africæ episcoporum consensu; secundam de
decretis synodi : tertiam de facinorihus Novatiani
ad cumdem Fabium Antiochenæ urbis episcopum:
ex qua luculentissimum testimonium hic profert
Eusebius. Et prima quidem ac tertia, Græco ser-
mone a Cornelio scriptæ videntur : idque multis
argumentis probari potest. Cum enim Eusebius ex
tertia epistola plurima adducattestimonia, nusquam
dicitea ex Latino sermone in Græcum fuisse trans-
lata, quod tamen perpetuo monere consuevit, quo-
ties Latini scriptoris tesimonium citat : exempli
gratia,cum locos profert ex Τertulliani Apologεticο,
aut eum epistolas principum Romanorum. Deinde
Eusebius ipse in hoc capite satis innuit, primam il-
Iam Cortelii ad Εubium epistolam scriptam fuisse
Græco sermone. Postquam enim de illa commruo-
Pιτκuι. Gu. SXX.