PL 158, col. 345
Dialogus de casu Diaboli (Anselmus Cantuariensis), J. P. Migne
Nequeo videre quomodo se moveat ad volendum
aliud quam beatitudinem, qui aliud non vult.
Nam si vult se movere ad aliud volendum, vult
utique aliud. MAG. Sicut ergo, nulla voluntate
adhuc data, nihil poterat per se velle, ita, sola
voluntate beatitudinis accepta, nullam aliam a se
potest habere voluntatem. DISC. Ita est. MAG. Nonne
si putat prodesse aliquid ad adipiscendam beatitudinem,
potest se movere ad volendum illud? DISC.
Dubito quid respondeam, nam si non potest, non
video quomodo velit beatitudinem qui non potest
velle quo se adipisci posse beatitudinem putat; si
vero potest, non intelligo quomodo non possit velle
aliud. MAG. Qui vult aliquid non propter rem quam
videtur velle, sed propter aliud, quid proprie judicandus
est velle? an aliud quod dicitur velle, an
illud propter quod vult? DISC. Illud utique, propter
quod vult, videtur velle. MAG. Qui ergo
vult aliquid propter beatitudinem, non aliud vult
quam beatitudinem: quare potest et quod putat prodesse
ad beatitudinem, et solam beatitudinem velle.
DISC. Satis est planum. MAG. Quaero adhuc an accepta
hac sola voluntate possit non velle beatitudinem.
DISC. Non potest utrumque simul et velle,
et non velle. MAG. Verum est. Sed non hoc quaero,
sed quaero an possit deserere hanc voluntatem, et
movere se de velle ad non velle beatitudinem? DISC.
Siquidem hoc facit nolens, non ipse facit; si vero
volens, aliud vult quam beatitudinem; sed non
vult aliud; quare manifestum puto quia nullatenus
potest per se non velle id quod solum accepit
velle. MAG. Bene intelligis. Sed responde mihi adhuc:
Si potest non velle beatitudinem, quanto
majorem eam intelliget qui nihil nisi beatitudinem
vult et non potest non velle beatitudinem? DISC.
Si non tanto magis vellet beatitudinem quanto meliorem
ac majorem illam putaret, aut omnino non
vellet beatitudinem, aut vellet aliquid aliud propter
quod meliorem nollet; sed dicimus quia illam
vult, et non aliud. MAG. Vult ergo esse beatus quanto
altius hoc esse posse cognoscit. DISC. Procul dubio
vult. MAG. Ergo vult similis esse Deo. DISC. Nihil
apertius. MAG. Quid tibi videtur? an esset injusta
voluntas, si hoc modo similis vellet esse Deo?
DISC. Nec justam volo dicere, quia vellet quod non
conveniret; nec injustam, quia ex necessitate vellet.
MAG. At eum qui vult beatitudinem solam, commoda
aliud quam beatitudinem, qui aliud non vult.
Nam si vult se movere ad aliud volendum, vult
utique aliud. MAG. Sicut ergo, nulla voluntate
adhuc data, nihil poterat per se velle, ita, sola
voluntate beatitudinis accepta, nullam aliam a se
potest habere voluntatem. DISC. Ita est. MAG. Nonne
si putat prodesse aliquid ad adipiscendam beatitudinem,
potest se movere ad volendum illud? DISC.
Dubito quid respondeam, nam si non potest, non
video quomodo velit beatitudinem qui non potest
velle quo se adipisci posse beatitudinem putat; si
vero potest, non intelligo quomodo non possit velle
aliud. MAG. Qui vult aliquid non propter rem quam
videtur velle, sed propter aliud, quid proprie judicandus
est velle? an aliud quod dicitur velle, an
illud propter quod vult? DISC. Illud utique, propter
quod vult, videtur velle. MAG. Qui ergo
vult aliquid propter beatitudinem, non aliud vult
quam beatitudinem: quare potest et quod putat prodesse
ad beatitudinem, et solam beatitudinem velle.
DISC. Satis est planum. MAG. Quaero adhuc an accepta
hac sola voluntate possit non velle beatitudinem.
DISC. Non potest utrumque simul et velle,
et non velle. MAG. Verum est. Sed non hoc quaero,
sed quaero an possit deserere hanc voluntatem, et
movere se de velle ad non velle beatitudinem? DISC.
Siquidem hoc facit nolens, non ipse facit; si vero
volens, aliud vult quam beatitudinem; sed non
vult aliud; quare manifestum puto quia nullatenus
potest per se non velle id quod solum accepit
velle. MAG. Bene intelligis. Sed responde mihi adhuc:
Si potest non velle beatitudinem, quanto
majorem eam intelliget qui nihil nisi beatitudinem
vult et non potest non velle beatitudinem? DISC.
Si non tanto magis vellet beatitudinem quanto meliorem
ac majorem illam putaret, aut omnino non
vellet beatitudinem, aut vellet aliquid aliud propter
quod meliorem nollet; sed dicimus quia illam
vult, et non aliud. MAG. Vult ergo esse beatus quanto
altius hoc esse posse cognoscit. DISC. Procul dubio
vult. MAG. Ergo vult similis esse Deo. DISC. Nihil
apertius. MAG. Quid tibi videtur? an esset injusta
voluntas, si hoc modo similis vellet esse Deo?
DISC. Nec justam volo dicere, quia vellet quod non
conveniret; nec injustam, quia ex necessitate vellet.
MAG. At eum qui vult beatitudinem solam, commoda