PL 21, col. 463
Historia ecclesiastica (Rufinus Aquileiensis), J. P. Migne
Italiae claustris ab Alarico duce Gothorum, se pestifer morbus infudit, et agros, armenta, viros longe
lateque vastavit, populis tibi a Deo commissis feralis exitii aliquod remedium quaerens, per quod aegrae
mentes ab ingruentis mali contagione subtractae, melioribus occupatae studiis tenerentur: injungis mihi ut
Ecclesiasticam historiam, quam vir eruditissimus Eusebius Caesariensis Graeco sermone conscripsit, in
Latinum vertam: 211-212 cujus lectione animus audientium vinctus, dum notitiam rerum gestarum avidius
petit, oblivionem quodammodo malorum, quae gererentur, acciperet. A quo ego opere cum excusare me
vellem, utpote inferior et impar, et qui in tam multis annis usum Latini sermonis amiserim, consideravi
quod non absque aliquo Apostolicae institutionis ordine nobis ista praeciperes. Nam et cum Dominus aliquando
esurientibus in deserto auditorum turbis, dixisset ad Apostolos: Date eis vos manducare: Philippus
unus ex Apostolis intelligens, eo magis splendescere divinae virtutis insignia, si minorum quorumque ministeriis
explerentur, non protulit panes Apostolicae reconditos perae, sed puerulum adesse dicit, habentem
quinque panes, et duos pisces. Quem verecunde excusans, adjecit: Sed haec quid sunt inter tantos [(Matth. 14;
Marc. 6; Luc. 9.)]
? quo magis in angustis opibus et desperatis clara fieret divina potentia. Sciens ergo ex illis
te quoque descendere disciplinis, recordatus quod Philippi fortassis exemplo, ubi pascendi turbas tempus
vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes quidem quinque sicut acceperat, duplicatos adhiberet, ad explendum
tamen Evangelicum Sacramentum, proprio labore captos adderet etiam pisciculos duos, aggressus sum
exsequi, ut potui, quod praeceperas: certus quod excusabit imperitiae nostrae culpas, praecipientis auctoritas.
Sciendum sane est, quod decimus liber hujus operis in Graeco, quoniam perparum habebat in rebus gestis,
per reliqua omnia in Episcoporum panegyricis tractatibus, nihil ad scientiam rerum conferentibus occupatus,
omissis quae videbantur superflua, historiae si quid habuit, nono conjunximus libro, et in ipso Eusebii
narrationi [Al. narrationis] dedimus finem. Decimum vero et undecimum librum nos conscripsimus
partim ex majorum traditionibus, partim ex his quae nostra jam memoria comprehenderat; et eos velut duos
pisciculos supra scriptis panibus addidimus. Quos si tu probaveris, vel benedixeris, pro certo confidam
quod sufficient turbis. Continet autem idem omne opus res in Ecclesia gestas a Salvatoris Ascensione, et
deinceps. Nostri vero duo libelli a temporibus Constantini post persecutionem, usque ad obitum Theodosii
Augusti.
EJUSDEM IN SUBSEQUENTES DUOS HISTORIAE SUAE LIBROS Praefatio. RUFINUS LECTORI.
213-214 Hucusque nobis Eusebius rerum in Ecclesia gestarum memoriam tradidit. Caetera vero, quae
usque ad praesens tempus per ordinem subsecuta sunt, quae vel in majorum litteris reperimus, vel nostra
memoria attigit, Patris (Chromatii) religiosi praeceptis et in hoc parentes, quam poterimus, breviter addemus.
RUFINI AQUILEIENSIS PRESBYTERI HISTORIAE ECCLESIASTICAE LIBRI DUO.
lateque vastavit, populis tibi a Deo commissis feralis exitii aliquod remedium quaerens, per quod aegrae
mentes ab ingruentis mali contagione subtractae, melioribus occupatae studiis tenerentur: injungis mihi ut
Ecclesiasticam historiam, quam vir eruditissimus Eusebius Caesariensis Graeco sermone conscripsit, in
Latinum vertam: 211-212 cujus lectione animus audientium vinctus, dum notitiam rerum gestarum avidius
petit, oblivionem quodammodo malorum, quae gererentur, acciperet. A quo ego opere cum excusare me
vellem, utpote inferior et impar, et qui in tam multis annis usum Latini sermonis amiserim, consideravi
quod non absque aliquo Apostolicae institutionis ordine nobis ista praeciperes. Nam et cum Dominus aliquando
esurientibus in deserto auditorum turbis, dixisset ad Apostolos: Date eis vos manducare: Philippus
unus ex Apostolis intelligens, eo magis splendescere divinae virtutis insignia, si minorum quorumque ministeriis
explerentur, non protulit panes Apostolicae reconditos perae, sed puerulum adesse dicit, habentem
quinque panes, et duos pisces. Quem verecunde excusans, adjecit: Sed haec quid sunt inter tantos [(Matth. 14;
Marc. 6; Luc. 9.)]
? quo magis in angustis opibus et desperatis clara fieret divina potentia. Sciens ergo ex illis
te quoque descendere disciplinis, recordatus quod Philippi fortassis exemplo, ubi pascendi turbas tempus
vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes quidem quinque sicut acceperat, duplicatos adhiberet, ad explendum
tamen Evangelicum Sacramentum, proprio labore captos adderet etiam pisciculos duos, aggressus sum
exsequi, ut potui, quod praeceperas: certus quod excusabit imperitiae nostrae culpas, praecipientis auctoritas.
Sciendum sane est, quod decimus liber hujus operis in Graeco, quoniam perparum habebat in rebus gestis,
per reliqua omnia in Episcoporum panegyricis tractatibus, nihil ad scientiam rerum conferentibus occupatus,
omissis quae videbantur superflua, historiae si quid habuit, nono conjunximus libro, et in ipso Eusebii
narrationi [Al. narrationis] dedimus finem. Decimum vero et undecimum librum nos conscripsimus
partim ex majorum traditionibus, partim ex his quae nostra jam memoria comprehenderat; et eos velut duos
pisciculos supra scriptis panibus addidimus. Quos si tu probaveris, vel benedixeris, pro certo confidam
quod sufficient turbis. Continet autem idem omne opus res in Ecclesia gestas a Salvatoris Ascensione, et
deinceps. Nostri vero duo libelli a temporibus Constantini post persecutionem, usque ad obitum Theodosii
Augusti.
EJUSDEM IN SUBSEQUENTES DUOS HISTORIAE SUAE LIBROS Praefatio. RUFINUS LECTORI.
213-214 Hucusque nobis Eusebius rerum in Ecclesia gestarum memoriam tradidit. Caetera vero, quae
usque ad praesens tempus per ordinem subsecuta sunt, quae vel in majorum litteris reperimus, vel nostra
memoria attigit, Patris (Chromatii) religiosi praeceptis et in hoc parentes, quam poterimus, breviter addemus.
RUFINI AQUILEIENSIS PRESBYTERI HISTORIAE ECCLESIASTICAE LIBRI DUO.