PL 78, col. 1111
Ordo Romanus XIII (Gregorius X), J. P. Migne
bandonarii cum duodecim vexiliis rubeis, et duo alii
cum duobus Cherubim cum lanceis; quarto duo praefecti
navales induti pluvialibus; quinto scrinarii;
sexto advocati; septimo judices; octavo cantores;
nono diaconi et subdiaconi qui legant Epistolam et
Evangelium in Graeco; decimo abbates forenses; undecimo
episcopi; duodecimo archiepiscopi; decimo
tertio abbates Urbis; decimo quarto patriarchae et
episcopi cardinales; decimo quinto presbyteri cardinales;
decimo sexto diaconi cardinales; decimo septimo
dominus papa et subdiaconi cum tobalea, et
serviens qui portat umbraculum; et sic venit usque
ad palatium suum, sive ad ecclesiam juxta palatium
suum; ubi cum descendit de equo, deponit regnum
de capite, et recipit mitram; et presbyter cardinalis
facit ibi laudes cum tabellionibus et judicibus; quibus
factis, deponit pallium et casulam tantum ac chirothecas,
et resumit pluviale post collum; venit ad
aliquem locum praeparatum decentem, et ibi dat cuilibet
cardinali et praelato presbyterium; et sic fit.
Ipse papa sedet in sede, et quilibet cardinalis et praelatus
vadit coram eo, et flexis genibus exuet sibimet
cardinalis sive praelatus mitram, et tenet apertam
ante papam; et ipse projicit illam pecuniam quam dat
ei in uno 229 scypho argenteo camerarius, et quam
dicit liber camerarius, qui vocatur Politicus [Leg.
Polyptycus]; et ille qui recipit pecuniam in mitra
osculatur genu domini papae; et idem camerarius habet
ante se magnam mensam coopertam tobalea, ubi
sunt hujusmodi; et assistunt ipsi camerario clericus
tantum et duo equitatores; ipse vero camerarius et
clericus camerae sunt in superpelliciis. Quo presbyterio
dato, idem dominus ducitur a duobus cardinalibus
diaconis ad mensam solemniter paratam, et ibi
sedet, episcopo cardinali sibi dante aquam, et duobus
diaconis tobaleam tenentibus; et eo loco vadunt omnes
sedere, et sedet in una mensa eminente solus
papa cum diversis et magnis vasis aureis, et argenteis;
in alia mensa sedent episcopi, in alia presbyteri
post eos; in alia parte ad sinistram diaconi cardinales,
et postmodum mensae omnium praelatorum
et aliorum nobilium. Et attende quod papa stabit,
dum comedit, indutus et calceatus, ut dictum est, et
cum mitra; cardinales vero omnes habebunt superpellicium
cum camisiis et mantello, et mitra alba
simplici in capite; et comedent omnes praelati similiter
cum mitra. Coram papa servient laici majores
natu et nobiliores qui sunt praesentes. Qua comessatione
finita, papa lavabit manus ut prius, et quilibet
cardinalis similiter sedendo lavabit, serviente fundente
aquam cardinali lavanti. Cardinales qui assistunt
tenent tobaleam, unus ex una parte lavantis,
alter ex altera, et sic sibi ad invicem mutuo serviant;
quibus omnibus lotis, et redditis gratiis, papa reducitur
a duobus cardinalibus ad cameram et capellam;
et discalceant et exuunt eum, et postea papa quiescit.
Cardinales vero et alii praelati redeunt ad hospitia
sua cum mitris equitantes, et parati sicut steterant
cum duobus Cherubim cum lanceis; quarto duo praefecti
navales induti pluvialibus; quinto scrinarii;
sexto advocati; septimo judices; octavo cantores;
nono diaconi et subdiaconi qui legant Epistolam et
Evangelium in Graeco; decimo abbates forenses; undecimo
episcopi; duodecimo archiepiscopi; decimo
tertio abbates Urbis; decimo quarto patriarchae et
episcopi cardinales; decimo quinto presbyteri cardinales;
decimo sexto diaconi cardinales; decimo septimo
dominus papa et subdiaconi cum tobalea, et
serviens qui portat umbraculum; et sic venit usque
ad palatium suum, sive ad ecclesiam juxta palatium
suum; ubi cum descendit de equo, deponit regnum
de capite, et recipit mitram; et presbyter cardinalis
facit ibi laudes cum tabellionibus et judicibus; quibus
factis, deponit pallium et casulam tantum ac chirothecas,
et resumit pluviale post collum; venit ad
aliquem locum praeparatum decentem, et ibi dat cuilibet
cardinali et praelato presbyterium; et sic fit.
Ipse papa sedet in sede, et quilibet cardinalis et praelatus
vadit coram eo, et flexis genibus exuet sibimet
cardinalis sive praelatus mitram, et tenet apertam
ante papam; et ipse projicit illam pecuniam quam dat
ei in uno 229 scypho argenteo camerarius, et quam
dicit liber camerarius, qui vocatur Politicus [Leg.
Polyptycus]; et ille qui recipit pecuniam in mitra
osculatur genu domini papae; et idem camerarius habet
ante se magnam mensam coopertam tobalea, ubi
sunt hujusmodi; et assistunt ipsi camerario clericus
tantum et duo equitatores; ipse vero camerarius et
clericus camerae sunt in superpelliciis. Quo presbyterio
dato, idem dominus ducitur a duobus cardinalibus
diaconis ad mensam solemniter paratam, et ibi
sedet, episcopo cardinali sibi dante aquam, et duobus
diaconis tobaleam tenentibus; et eo loco vadunt omnes
sedere, et sedet in una mensa eminente solus
papa cum diversis et magnis vasis aureis, et argenteis;
in alia mensa sedent episcopi, in alia presbyteri
post eos; in alia parte ad sinistram diaconi cardinales,
et postmodum mensae omnium praelatorum
et aliorum nobilium. Et attende quod papa stabit,
dum comedit, indutus et calceatus, ut dictum est, et
cum mitra; cardinales vero omnes habebunt superpellicium
cum camisiis et mantello, et mitra alba
simplici in capite; et comedent omnes praelati similiter
cum mitra. Coram papa servient laici majores
natu et nobiliores qui sunt praesentes. Qua comessatione
finita, papa lavabit manus ut prius, et quilibet
cardinalis similiter sedendo lavabit, serviente fundente
aquam cardinali lavanti. Cardinales qui assistunt
tenent tobaleam, unus ex una parte lavantis,
alter ex altera, et sic sibi ad invicem mutuo serviant;
quibus omnibus lotis, et redditis gratiis, papa reducitur
a duobus cardinalibus ad cameram et capellam;
et discalceant et exuunt eum, et postea papa quiescit.
Cardinales vero et alii praelati redeunt ad hospitia
sua cum mitris equitantes, et parati sicut steterant