Aggeo

317. — Tres prophetae, de quibus utagamus reliquum est, Aggaeus, Zacharias, Malachias, ultimi fuerunt, quos ante promissi Messiae adventum Deus populo suo concessit. Sophonias iam ante primam Chaldaeorum irruptionem vitam suam finierat; ex quatuor prophetis, qui exsilii initium viderunt, unus Daniel vitam suam ad Cyri usque aetatem protraxit fratresque suos exsilio soluto in patriam revertentes vidit; leremjias enim, Ezechiel et Baruch exsilii tempore sunt mortui atque Daniel ipse iam primis Cyri annis senex grandaevus diem ultimum obiit. Pro infinita autem sua bonitate Deus etiam reduces non dereliquit, sed novos eis suscitavit prophetas, qui difficillimis restaurationis initiis eos consolarentur, confortarent excitarentque atque in restaurationis opere adiuvarent.

Non admodum magnus erat reducum numerus (1 Esdr. 2,64 sq.), magnae autem et multae erant difficultates, quas Ilerosolyma reversi invenerunt. Statim quidem altari holocaustorum exstructo ius reaedificandi templi decreto Cyri eis concessum asseruerunt, sed statim quoque gentes vicinae eos deterrere conatae sunt (1 Esdr. 3,3); quum vero nihilominus templi fundamenta iecissent (1 Esdr. 3,8 sqq.), hostes eorum « impediverunt et turbaverunt eos in aedificando » eosque ut ab opere incepto desisterent coegerunt « omnibus diebus Cyri regis Persarum et usque ad regnum Darii regis Persarum » (1 Esdr. &,&. 5). Quibus difficultatibus primum eorum ardorem refrixisse, non valde mirum est; poenarum enim finem nondum advenisse neque tempus iam adesse reaedificandi templi facile sibi persuadere potuerunt. Porro non defuisse videntur, qui quum ex iactis fundamentis novum templum ad pristini splendorem non esse venturum vidissent, de divinis vaticiniis, quibus gloriosa populo restauratio erat promissa, dubitare inciperent. Alii autem, quos externarum potius rerum spes quam amor patriae Legis allexerat, spe sua frustrati querelis suis aliorum taedium auxerunt. Unde exorta est socordia quaedam in rebus religiosis, quae ue repetitis quidem poenis divinis excutiebatur. Quapropter Dominus, ut ad novum ardorem reduces excitaret, afflictos consolaretur, dubitantium animos erigeret, peccatores ad veram poenitentiam adduceret, ultimos illos prophetas suscitavit, qui pristinarum suarum promissionum se semper memorem esse ostenderent.

Tempore primus inter illos est 49gaeus, qui ipso suo festivi et laet: nomine, uti innuit S. Hieronymus, « seminandum esse docuit in lacrymis, utin gaudio posset meti » !. Quamvis etiam ab Esdra nominetur, praeter nomen tamen eius et propheticam dignitatem perpauca certa de eo nobis sunt tradita. Eum duobus mensibus ante Zachariam prophetico munere fungi coepisse atque exhortatione sua Zorobabelem, ducem populi, et losuam, summum sacerdotem, permovisse, ut intermissam templi aedificationem continuarent, ex eius libello haurimus, eumque una cum Zacharia duces populi in aedificationis opere adiuvisse, testatur Esdras?. Utrum iuvenis ex exsilio sit reversus, id quod asserit Ps. Epiphanius, an unus ex senibus fuerit, quos pristini templi splendorem vidisse indicat (2,3), id quod moderni nonnulli ex eius libello colligunt, in medio relinquimus, quum in neutram partem probabiles rationes afferantur?. Multo minus certa sunt, quae gx Psalmorum quorundam inscriptionibus colligunt aliqui, ei auctori carmina illa esse adscribenda, aut quae rabbini nonnulli asseruerunt, eum unum ex viris magnae synagogae fuisse; velut ineptam autem impugnant iam SS. Hieronymus et Cyrillus illorum opinionem, qui eum non hominem sed angelum fuisse ex 1,13 coniecerunt*.

Quibus omnibus praetermissis de libro eius dicemus. Constat autem quatuor vaticiniis, quae omnia a. 2. Darii trium mensium spatio, scilicet 1. die mensis 6., die 21. mensis 7. et die 24. mensis 9. sunt promulgata. Tria priora de aedificatione templi agunt populumque exhortantur, ut opus inchoatum alacriter perficiat, quartum vero antiquas promissiones messianicas davidicae domui factas confirmat. Singulorum argumenta desumes ex hac ANALYSI :

PRIMUS SERMO INCREPATORIUS die 4. mens. 6. a. 2. Darii ad duces populi habitus eiusque feli: effectus (4,4 -2,1 a.). 1. Exprobrat propheta populo intermissam templi aedificationem (4,1 -11). a.) Incipit ab irreverentia populi increpanda, qua domus Dei aedificandae tempus nondum advenisse obtendat, dum ipse in domibus pretiosis iam habitet (1,2- 4), b.) atque socordiae istius poenam fuisse terrae sterilitatem innuit, quam experti erant (1,9. 6); €.) diserle deinde intermissum opus continuari iubens, quippe quod Deo placeat (1,1. 8), fusius et clarius praeteritam calamitatem eiusque causam eis proponit (1,9-11).

9. Sermonis effectus (4,12-2,1 a.). Verbis prophetae perterritus (1,12), sed simul promisso divino auxilio confortatus (1,13) populus opus aedificationis iterum suscipit die 24. eiusdem mensis 6. * (1,14- 2,4 a.).

1. Propheta duces populumque alloquens (2,16-3) tristitiam ex viliore

(a) Temporis indicationem (2,1 a.) cum praecedente narratione ipse S. Hieronymus (Comm. in Agg. 1,14. M. 25, 1467) coniunxit atque sola librariorum socordia ad initium vaticinii sequentis traxit, ut duobus diversis diebus adscribi videatur. Quapropter omnes fere interpretes editionis Clementinae lectionem merito reiiciunt. Sola anni indicatio, si 1,1 et 2,10 conferuntur, cum versu sequente apte coniungitur.

novi aediflcii conditione exortam reprimit promisso divino auxilio confirmatisque pristinis vaticiniis (1,4-6);

9. atque speciatim praedicit mox adventura tempora messianica, quibus novum templum undique ad illud concurrentibus gentibus cum donis suis insigne sit futurum ^ atque gloriam adepturum, qua salomonicam superet (2,7 - 10).

1. Exemplis ex Lege desumtis ostendit propheta , uno opere bono reliqua opera non reddi bona, sed una re mala infici res bonas (2,44 - 14).

2. Quam doctrinam applicans docet, quomodo non obstantibus populi sacrificiis Deus propter neglectam templi aediticationem eos punire debuerit (2,15-18);

3. at ab illa die, a qua aedificationis opus resumserint, Deum eis benedicturum promittit (2,19. 20.).

QUARTUS SERMO CONSOLATORIUS eodem die, quo praecedens, habitus (2,94 -24).

Temporali benedictioni promissae accedit benedictio altioris generis. Etenim propheta Zorobabeli (qui ex domo davidica oriundus erat) praedicit, omnia regna mundi a Deo destructum iri, at Zorobabelem ad magnam gloriam iri exaltatum (2,23. 24).

Duo igitur libelli nostri videntur esse argumenta, ut eius unitas plane destruatur; tres priores enim sermones templi aedificationem urgent, quartus Zorobabeli protectionem divinam singularemque gloriam promittit. Attamen ad plenam perfectamque unitatem illa redigi facile videbimus, si theocratiae integrae, seu si mavis antiqui foederis promissionumque eius, restaurationem duabus illis partibus contineri animadverterimus. Foederis enim sui, quod Deus cum eo pepigerat, populus electus possidebat duo symbola et pignora : templum, in quo Deus speciali quadam ratione medio in populo suo residebat et ab integro populo ter quotannis conveniente velut supremus Dominus venerabatur et adorabatur, atque domum davidicam , cuius thronum regnumque in aeternum duraturum firmumque permansurum Deus olim promiserat. At duo illa pignora in chaldaico urbis et templi excidio videbantur interisse. Brevi ante ultimam cladem Ezechiel in sublimi quadam visione maiestatem Domini spectaverat sollemni modo e templo egredientem sedemque suam extra urbem sanctam transferentem (Ezech. 11); populus ex exsilio reversus ruinas dumtaxat antiqui sui templi repererat neque amplius Dominus possidebat domum, in qua in medio suo populo resideret. Item brevi ante exsilium Ieremias audierat lechoniam, ultimum salomonicae stirpis surculum ?, a Deo plane reiici : « Si fuerit lechonias signaculum (annulus) in manu dextera mea, inde evellam eum ;... scribe istum virum sterilem ; neque

(b) De lectione, quam in hoc vaticinio praeferendam ducimus, cfr Knabenbauer Proph. Min. lI. p. 192 sqq.

enim de semine eius erit vir, qui sedeat super solium David et potestatem habeat ultra in Iuda » (lerem. 21,95 sqq.); revera populus in terram suam quidem erat reversus, sed rex ei non redditus; davidicus thronus manebat destructus. Quid igitur erat de magnificis illis promissionibus, quae post poenae finem splendidam antiqui foederis restaurationem praenuntiabant? [am vero per Aggaeum, qui primus soluto exsilio surrexit propheta, Deus populo suo utrumque pignus quodammodo restituere atque ita fidelitatem suam manifestare voluit : in novum enim templum, cuius aedificatio ei exhibita erat, Ezechiel Dominum revertentem viderat (EzecA. 43), atque Ieremias quoque ex davidico semine germen iustum exsurgens conspexerat divinamque pro missionem audierat, non interiturum de Davide virum, qui sederet super thronum domus Israel (Jer. 23,5; 33,15 sqq.). Itaque Aggaei munus fuit, ut populum ad illud templum aetdificandum excitaret, quod non tantum regni messianici esset symbolum sed quod tempore messianico Verbum caro factum gloria sua esset impleturum , atque ut illum ex Davidis posteris designaret, qui pro lechonia reiecto continuaret promissiones domui davidicae factas. Evidens enim est, eum ad lerem. 21,94 alludere, quum Zorobabelem dicat a Deo electum, ut sit annulus in manu dextera Dei (49g. 2,24). Duo igitur libelli argumenta, quamvis diversa videantur, intime inter se cohaerent, atque tantum abest, ut eius unitatem perturbent, ut unum solum argumentum constituant, quo omnes promissiones messianicae populo reduci firmae rataeque manere docentur. Atque haec quidem de interna libri iNpoLE; ad externam vero eius formam quod attinet, nihil praeclari aut eximii habet. Prosaicus potius est eius sermo, simplex et planus; multis tamen suis interrogationibus vividus est atque nonnullis in locis , in quibus promissionum gravitas id postulat, altius quoque assurgit neque omni poetico ornatu caret.

De libelli nostri AUTHENTIA vel INTEGRITATE & nullo dubitatum est, neque facile dubitari potuit, siquidem satis clarum testimonium in 1 Esdr. 5,1 et 6,1& possidet. DiviNAE AvcrOoRITATIS autem praeter Esdram, qui « Aggaeum prophetam et Zachariam filium Addo ad Iudaeos in Iuda et lerusalem zn nomine Dei Israel prophetasse » dixit ad nostrum librum procul dubio alludens, duo alii nobis praesto sunt testes. Etenim Siracides nostri prophetae verbis usus celebrat Zorobabelem tamquam « annulum in manu dextera » (Ecc. 49,13; Agg. 2,25), atque S. Paulus verbis nostri libri, quae explicat, adhortationem suam ad Hebraeos confirmare voluit (Hebr. 12,26 sq.; Agg. 2,1).

derivatam , consentiunt tantum non omnes interpretes, licet de occasione, qua nomen prophetae sit impositum, inter se disceptent (cfr Reinke Der Prophet Haggai. Münster 1868. p. 1 sqq.). Omni probabilitate carere alteram sententiam arbitramur, quae eadem ratione nomen Haggai & nomine Hagaría derivari censet, qua Zachaeus & Zacharia sit derivatum (Bleek Wellhausen Einl. p. 434). Nam nomen Hagaria- (man, Deus cinzit vel tuitus est?) in Literis sacris saltem non occurrit, et num nomen Zachaeus cum Zacharia ullo modo cohaereat, meritissimo dubitatur; nomen 27

$. Iechoniam à Nabuchodonosor in Babyloniam abductum in throno quidem secutus est Sedecias, ultimus rex davidicus ante exsilium; sed Sedecías erat frater patris Iechoniae, ita ut Iechonias sit ultimum membrum lineae directae salomonicae, quod thronum occupavit.