PG 142, col. 295
δυνάμει, οὔτε τῇ βουλήσει, οὔτε μή τῇ ἐνεργείᾳΑπείθεται αὐτοῖς ἐκείνους εἰρηκόσιν, ἀλλοις τε ὁπόσοι
ἐπειδή τὸ ἔν οὐχὶ συγχέει τά πρόσωπα. Ἐκεῖ δὲ
εἰ συμπαραλήψεται 6 λόγος τῷ Πατρὶ καὶ τὸν Υἰὸν
αἰτιον ἐπὶ τῇ τοῦ άγίου Πνεύματος ἐκπορεύσει οὐ
λέγω ὅπως ἀτελῆ τὴν ἐκ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος δη-
λώσειν ὕπαρξιν, ἐπεὶ καί 6 Υἱὸς αἴτιος. Λέγω δ’ ὅτι
καί εἰς ’ἐν συνέλοι τά δύο, καὶ οὐκ ἔσται δηλον εἰ
Πατὴρ καί Υἱὸς, ἥ Πατὴρ μόνον ἀμφότερα, ἣ μόνον
Υἱὸς, εἰ μη τὸ τῆς αἰτίας καὶ ἀρχῆς κωλύσειεν δνο-
μα, καὶ εἰς Πατέρα μᾶλλον ἀναλύσει ἢ ι”ιὸν τοῦ
Πατρὸς καὶ τοῦ Μονογενοῦς ὄνομα, ὅτι μὲν οῦν οὐχ
ὅτι ’χρή καί ἐπὶ τῆς φυσικῆς αἰτίας διανοεῖσθαι, καθ’
ἢν 6 μὶν Υἰρς ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννητῶς, τὸ δὶ Πνεῦ-
μα τὸ ἆγιον ἐκπορευτῶς ἐκ τοῦ Θεοῦ καί Πατρὸς, Β
Ω ν κ κ κ η· ἀ ’³ 7‘, 71,,7l
ὡς ἀρχικὸν μὲν καὶ πρῶτον αἴτιον νοεῖν τὸν Πατέ-
ρα, συμπαραλαμϐάνειν δὲ ’ὀλως καὶ τὸν Υἱὸν αἶ’τιον
ἐπὶ τῇ ὑπάρξει τοῦ Πνεὺματος, καθ’ 6'v, ὣς φασιν
ἐκεῖνοι, τρόκεν καὶ ἐπὶ τῆς ποιητικῆς αἰτίας ἀρχι-
κὸν καὶ πρῶτον αἰίτιυν ῥηθήσεται 6 Πατὴρ οὐκ ἀποο
ξενοῦντες τὸν ἰόν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς δημιουργικῆς
αἰτίας τῶν κτισμάτων, σαφῶς 6 λόγος καὶ μετά ἀλη-
θείας ἀπέδειξε.
Ποῦ γάρ ἂν εἰίη ἄλλως ἀρχικὴ καὶ πρώτη αἰτία
τοῦ Μονογενοῦς καὶ τοῦ Πνεὺματος, 6 προάναρχος
Πατὴρ καὶ ἀναίτιος, εἰ μή καθ’ ἤν δὴ μόνην ’διεση-
μηνάμεθα δήλωσιν; Τὸ δέ ἐστιν ὡς οὐκ ἔστιν άλλη
πρὸ αὐτῆς ὑπεράρχιος · ἧ γάρ ἂν ἐκείνμ ἦν 6 Πατήρ.
Οὐ μὴ δτι κατά τοῦτο ἀρχική τε καὶ πρώτη, ὡς ἄν τὸν Πατέρα, ἢ πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλά τοῖς
τις ἄλλη μετ’ αὐτοῦ ἢ σὺν αὐτῷ ταῖς ἐπινοίαις συν-
τάττοιτοί Ἔστω δὲ 6 Τίὸς, καθά τινες τῶν ἀλλοτρίων C
ἐφρόνησαν, ἐπάν παρά Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύε-
σθαι λέγοιτο, ἣ παρά Πατρὸς τὸ Πνεῦμα δι’ Υἱοῦ,
οὕτω γὰρ ἂν, ἢ ὡς ἐκ δυοῖν αἰτίαιν Πατρὸς καὶ Υἰοῦ,
ᾖ ὡς ἐκ μιᾶς ἀμφοῖν τὸ πανάγιον ἔσεται Πνεῦμα,
φέρει δὲ εἰς μίαν βλασφημίαν ἀμφότεραν, κᾶν ἐν τοῖς
ἐναντίοις εὑρίσκηται* Μόνος 6 Πατὴρ, φησὶν α’ίτιος,
εἰ καὶ ἐκ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ τὸ πανάγιον ἐκπορεύεται
Πνεῦμα. Πάντα ὅσα ἔχει 6 Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, πλὴν
τῆς αἰτίας, τῆς φυσικῆς αἰτίας δηλονότι. Τῆς¹ γάρ
ποιητικῆς οὐδὲ οἰ τὴν ὁμοτιμίαν ἀθετοῦντες τῆς φό-
σεως ἐτόλμησαν φθέγξασθαι. Ὅ δὲ οἱ θεοκηρυκες
Πατέρες καὶ ὑποφῆται τοῦ Πνεὺματος παρ’ αὐτοῦ
ἐνηχηθέντες, ἢ καὶ μυηθέντες τοῦ Πνεύματος, σα-
φέσιν οὕτω καὶ προδηλοις ὀνόμασί τε καί ἐννοίαις
παρέδοσαν, τίς ἔσεται τοσοῦτον ἐναργῶς τῆς ἐαυτοῦ D νόμου καὶ
ψυχῆς καὶ σωτηρίας ἐπίϐουλος, ὡς τοῦτο μὲν παρι-
δεῖν, εἶτ’ ἀφέμενος ἐκείνος τε καί τοῖς ἐκείνων ὡς
ἀληθεσι πάνυ βεϐαίοις θαρρεῖν, τὸν νοῦν ἐνδοῦναι τῇ
τῶν νέων διδασκάλων πλάνῇ συμφέρεσθαι.
Συμφέροιτο δ’ ἂν τῇ πλάνῃ τῇ ἐκείνων ὅς παρὰ
τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων ἔν τε τῷ συμϐόλῳ τῆς πίστεως
ἀναμαθὼν παρά Πατρὸς ἐκπορευόμενον τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, εἰτ’ ἐνίοις τῶν ἀγίων ἐντυγχάνων δι’ Υἰοῦ
παρά Πατρὸς ἐκπορευόμενον λέγουσι, προχεῖσθάί τε
οὐσιωδῶς καὶ πεφηνέναι, ἢ καὶ προῖέναι καί ἐκλάμ-
πειν ἐξ ἀμφοῖν, ἢ μὴ παρὰ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ, οὐ
πρὸς τήτ ὀρθὴν ἐκδέχεται τὰς ῥήσεις διάνοιαν, οὐδὲ
ἐπειδή τὸ ἔν οὐχὶ συγχέει τά πρόσωπα. Ἐκεῖ δὲ
εἰ συμπαραλήψεται 6 λόγος τῷ Πατρὶ καὶ τὸν Υἰὸν
αἰτιον ἐπὶ τῇ τοῦ άγίου Πνεύματος ἐκπορεύσει οὐ
λέγω ὅπως ἀτελῆ τὴν ἐκ Πατρὸς τοῦ Πνεύματος δη-
λώσειν ὕπαρξιν, ἐπεὶ καί 6 Υἱὸς αἴτιος. Λέγω δ’ ὅτι
καί εἰς ’ἐν συνέλοι τά δύο, καὶ οὐκ ἔσται δηλον εἰ
Πατὴρ καί Υἱὸς, ἥ Πατὴρ μόνον ἀμφότερα, ἣ μόνον
Υἱὸς, εἰ μη τὸ τῆς αἰτίας καὶ ἀρχῆς κωλύσειεν δνο-
μα, καὶ εἰς Πατέρα μᾶλλον ἀναλύσει ἢ ι”ιὸν τοῦ
Πατρὸς καὶ τοῦ Μονογενοῦς ὄνομα, ὅτι μὲν οῦν οὐχ
ὅτι ’χρή καί ἐπὶ τῆς φυσικῆς αἰτίας διανοεῖσθαι, καθ’
ἢν 6 μὶν Υἰρς ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννητῶς, τὸ δὶ Πνεῦ-
μα τὸ ἆγιον ἐκπορευτῶς ἐκ τοῦ Θεοῦ καί Πατρὸς, Β
Ω ν κ κ κ η· ἀ ’³ 7‘, 71,,7l
ὡς ἀρχικὸν μὲν καὶ πρῶτον αἴτιον νοεῖν τὸν Πατέ-
ρα, συμπαραλαμϐάνειν δὲ ’ὀλως καὶ τὸν Υἱὸν αἶ’τιον
ἐπὶ τῇ ὑπάρξει τοῦ Πνεὺματος, καθ’ 6'v, ὣς φασιν
ἐκεῖνοι, τρόκεν καὶ ἐπὶ τῆς ποιητικῆς αἰτίας ἀρχι-
κὸν καὶ πρῶτον αἰίτιυν ῥηθήσεται 6 Πατὴρ οὐκ ἀποο
ξενοῦντες τὸν ἰόν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς δημιουργικῆς
αἰτίας τῶν κτισμάτων, σαφῶς 6 λόγος καὶ μετά ἀλη-
θείας ἀπέδειξε.
Ποῦ γάρ ἂν εἰίη ἄλλως ἀρχικὴ καὶ πρώτη αἰτία
τοῦ Μονογενοῦς καὶ τοῦ Πνεὺματος, 6 προάναρχος
Πατὴρ καὶ ἀναίτιος, εἰ μή καθ’ ἤν δὴ μόνην ’διεση-
μηνάμεθα δήλωσιν; Τὸ δέ ἐστιν ὡς οὐκ ἔστιν άλλη
πρὸ αὐτῆς ὑπεράρχιος · ἧ γάρ ἂν ἐκείνμ ἦν 6 Πατήρ.
Οὐ μὴ δτι κατά τοῦτο ἀρχική τε καὶ πρώτη, ὡς ἄν τὸν Πατέρα, ἢ πρὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλά τοῖς
τις ἄλλη μετ’ αὐτοῦ ἢ σὺν αὐτῷ ταῖς ἐπινοίαις συν-
τάττοιτοί Ἔστω δὲ 6 Τίὸς, καθά τινες τῶν ἀλλοτρίων C
ἐφρόνησαν, ἐπάν παρά Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύε-
σθαι λέγοιτο, ἣ παρά Πατρὸς τὸ Πνεῦμα δι’ Υἱοῦ,
οὕτω γὰρ ἂν, ἢ ὡς ἐκ δυοῖν αἰτίαιν Πατρὸς καὶ Υἰοῦ,
ᾖ ὡς ἐκ μιᾶς ἀμφοῖν τὸ πανάγιον ἔσεται Πνεῦμα,
φέρει δὲ εἰς μίαν βλασφημίαν ἀμφότεραν, κᾶν ἐν τοῖς
ἐναντίοις εὑρίσκηται* Μόνος 6 Πατὴρ, φησὶν α’ίτιος,
εἰ καὶ ἐκ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ τὸ πανάγιον ἐκπορεύεται
Πνεῦμα. Πάντα ὅσα ἔχει 6 Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, πλὴν
τῆς αἰτίας, τῆς φυσικῆς αἰτίας δηλονότι. Τῆς¹ γάρ
ποιητικῆς οὐδὲ οἰ τὴν ὁμοτιμίαν ἀθετοῦντες τῆς φό-
σεως ἐτόλμησαν φθέγξασθαι. Ὅ δὲ οἱ θεοκηρυκες
Πατέρες καὶ ὑποφῆται τοῦ Πνεὺματος παρ’ αὐτοῦ
ἐνηχηθέντες, ἢ καὶ μυηθέντες τοῦ Πνεύματος, σα-
φέσιν οὕτω καὶ προδηλοις ὀνόμασί τε καί ἐννοίαις
παρέδοσαν, τίς ἔσεται τοσοῦτον ἐναργῶς τῆς ἐαυτοῦ D νόμου καὶ
ψυχῆς καὶ σωτηρίας ἐπίϐουλος, ὡς τοῦτο μὲν παρι-
δεῖν, εἶτ’ ἀφέμενος ἐκείνος τε καί τοῖς ἐκείνων ὡς
ἀληθεσι πάνυ βεϐαίοις θαρρεῖν, τὸν νοῦν ἐνδοῦναι τῇ
τῶν νέων διδασκάλων πλάνῇ συμφέρεσθαι.
Συμφέροιτο δ’ ἂν τῇ πλάνῃ τῇ ἐκείνων ὅς παρὰ
τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων ἔν τε τῷ συμϐόλῳ τῆς πίστεως
ἀναμαθὼν παρά Πατρὸς ἐκπορευόμενον τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον, εἰτ’ ἐνίοις τῶν ἀγίων ἐντυγχάνων δι’ Υἰοῦ
παρά Πατρὸς ἐκπορευόμενον λέγουσι, προχεῖσθάί τε
οὐσιωδῶς καὶ πεφηνέναι, ἢ καὶ προῖέναι καί ἐκλάμ-
πειν ἐξ ἀμφοῖν, ἢ μὴ παρὰ Πατρὸς δι’ Υἰοῦ, οὐ
πρὸς τήτ ὀρθὴν ἐκδέχεται τὰς ῥήσεις διάνοιαν, οὐδὲ