1 Esdra
Liber EsdræIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
I due libri abbracciano il periodo dal 537 al 433 o, secondo altri, al 398 a. C., oltre ad aggiunte posteriori. L'autore non presenta una storia continua di questo periodo, ma riferisce solo alcuni fatti: primo ritorno degli esuli guidati da Zorobabel e ricostruzione del Tempio (Estd. 1-6); secondo rimpatrio di esuli condotti da E., l'anno 7° di Artaserse, e restaurazione religiosa (Estd. 7-10); ricostruzione delle mura della città per opera di Neemia fra molte opposizioni (Neh. 1-6) e organizzazione politica e religiosa della comunità giudaica (Neh. 7-13). Vari cataloghi (Estd. 2, 1-70; 8, 1-20; 10, 18-44; Neh. 3, 1-31; 7, 6-69; 10, 1-27; 11, 4-12, 25) elencano le famiglie reduci, i ricostruttori delle mura, i sottoscrittori della rinnovata alleanza.
Haydock
This Book taketh its name from the writer, who was a holy priest and doctor of the law. He is called by the Hebrews Ezra, (Challoner) and was son, (Tirinus) or rather, unless he lived above 150 years, a descendant of Saraias, 4 Kings xxv. 18. It is thought that he returned first with Zorobabel; and again, at the head of other captives, in the seventh year of Artaxerxes Longimanus, with ample authority. Esdras spent the latter part of his life in exhorting the people, and in explaining to them the law of God. He appeared with great dignity at the dedication of the walls of Jerusalem, 2 Esdras 12:26, 35. We have four books which bear his name. (Calmet) --- This and the following book of Nehemias, originally made but one in Hebrew, (St. Jerome, etc.) as the transactions of both those great men are recorded. The third and fourth are not in Hebrew nor received into the canon of the Holy Scriptures, though the Greek Church hold the third as canonical, and place it first; (Worthington) and Genebrard would assert that both ought to be received, as they were by several Fathers. But they contain many thing which appear to be erroneous, and have been rejected by others of great authority, and particularly by St. Jerome. The third book seems to have been written very early, by some Hellenist Jew, who was desirous of embellishing the history of Zorobabel; and the fourth was probably composed by some person of the same nation, who had been converted to Christianity, before the end of the second century; and who injudiciously attempted to convert his brethren, by assuming the name of a man who was so much respected. Many things have been falsely attributed to Esdras, on the same account. It is said that he invented the Masora; restored the Scriptures, which had been lost; fixed the canon of twenty-two books; substituted the Chaldaic characters instead of the ancient Hebrew, Samaritan, or Phoenician. But though Esdras might sanction the latter, now become common, the characters might vary insensibly, (Bianconi; Kennicott, Dis. ii.) as those of other languages have done, (Haydock) and the sacred books never perished wholly; nor could the canon be determined in the time of Esdras. (Calmet) --- As for the Masoretic observations and points, they are too modern an invention. (Elias Levita; Capel.; Houbigant, etc.) --- What we know more positively of Esdras, is, (Worthington) that he was empowered by Artaxerxes to bring back the Jews, and that he acted with great zeal. (Haydock) --- This book contains the transactions of 82 years, till the year of the world 3550. The letter of Reum, and the king's answer, (chap. 4:7., till chap. 6:19., as well as chap. 7:12, 27.) are in Chaldean; the rest of the work is in Hebrew. (Calmet) --- We may discover various mysteries concealed under the literal sense of this and the following book. (St. Jerome, ep. ad Paulin.) (Worthington) --- Esdras is supposed by this holy doctor, as well as by some of the Rabbins, etc., to have been the same person with the prophet Malachy[Malachias]; (Button) and several reasons seem to support this conjecture, though it must still remain very uncertain. (Calmet) --- Some think that (Haydock) Esdras wrote only the four last chapters, and the author of Paralipomenon the six preceding ones. (Du Hamel) --- But it is most probable that he compiled both from authentic documents. (Haydock) --- Some few additions may have been inserted since, by divine authority, 2 Esdras 12:11, 22. (Tirinus)
Douay 1582/1609
ESDRAS a holie Priest and Scribe; of the stocke of Aaron, by the line •. Es•r. 7. The two bookes of Esdras and Nehemias are but one in the Hebrew. The third and fourth are not canonical. of Eleazar, vvriteth the historie of Gods people, in, and presently after their captiuitie in Babilon: vvhich Nehemias an other godlie Priest prosecuteth, vvhose booke is also called the second of Esdras, because in the Hebrevv and Greke they are but one booke, relating the acts of them both. The other two books called the third and fourth of Esdras, touching the same matter, are not in the Hebrew, nor receiued into the Canon of holie Scripture, though the Greke Church hold the third booke as Canonicall, and pla•eth it first, because it conteyneth thinges donne before the other.
In the two here folowing, vvhich are vndoubtedly holie Scripture S. Ierom Epist. ad Paulin. This historie hath also a spiritual sense sayth, that Esdras and Nehemias (to witte the Helper, and Comforter from God) restored the Temple, and built the walles of the citie; adding that al the troope of the people returning into their countrie, also the description of Priestes, Leuites, Israelites, Proselites, and the workes of walles and to wres diuided by seueral families, aliud in cortice praeferunt, aliud in medulla. retinent, shew one thing in the barke, kepe an other thing in the marrow: signifying that this historie hath both a literal, and a mystical sense. According to the First booke diuided into two partes. letter, this first booke shevveth the reduction of Gods people from Babylon; In the first six chapters. In the other soure, their instruction by Esdras after their returne.
Cornely
CAPUT VII. DE DUOBUS LIBRIS ESDRAE,
118. — Paralipomenon libris in Vulgata nostra immediate subiunguntur duo libri Esdrae, quippe qui eodem Cyri decreto, quo Paralipomena terminantur, inchoantes historiam populi electi continuent. In hodiernis bibliis hebraicis prior solus Esdras, alter vero NeAemias inseribitur, atque in Vulgata quoque alter hodie vocatur : « Liber Nehemiae , qui et Esdrae secundus dicitur ». Nihilominus olim unum opus constituerunt. Etenim F7. losephus, quum tredecim libris historiam Israelitarum a. Moyse usque ad. Artaxerxem 1. narrari assereret, duos nostros libros uno opere coniunctos possedit; Me/4to Sard.. de Iudaeorum Palaestinensium canone loquens solum Esdram enumerat; Or/gene quoque teste ludaeis fuerunt "Ec3pac zporoc x«l Ozírspog dv dvi "E?pa, 4 icri Box03;; quocum consentientes S. Epiphanius unum Esdrae librum recenset!, atque S. Hieronymus : « Esdras et Nehemias, inquit, adtutor videlicet et consolator a Domno, in unum volumen coarctantur », vel, uti alibi monet: « nec quemquam moveat, quod unus a nobis liber editus est..., quia et apud llebraeos Esdrae Nehemiaeque sermones in unum volumen coarctantur »?. De uno Esdrae opere etiam loquuntur Thalmudistae, atque usque ad Massoretharum aetatem duos libros semper mansisse coniunctos eorum epicrisis demonstrat, quae utriusque libri versus uno numero indicat et 2 Esdr. 3,22 medium operis versum esse docet. Immo « in multis manuscriplis editisque codicibus, inquit de Ross, incipit Nehemias tamquam pars libri praecedentis, et in nonnullis etiam hispanicis et neapolitanis hagiographis in continuatione lineae nullo prorsus interiecto spatio » ?. Ipsi quoque alexandrini ludaei duos nostros Esdrae libros canonicos uno volumine coniunxerant; nam licet in antiquis alexandrinae versionis codicibus duo Esdrae libri numerentur, plerique tamen in priore loco apocryphum 3. Esdr. exhibent et eorum secundus duos canonicos complectitur *. Inter modernos interpretes non desunt, qui ludaeos, ut pro literarum suarum numero duos et viginti dumtaxat libros numerarent, Esdram et Nehemiam coniunxisse censeant, licet duo diversa opera sint ^; attamen integro suo argumento totaque sua indole ita inter se connexi sunt, ut duae potius eiusdem operis partes, quam duo opera esse videantur 9.
Continua a leggere 69 paragrafi
ARGUMENTUM enim eorum est resiauratio societatis israeliticae post finitum exsilium babylonicum. Ab ipso igitur Cyri decreto, quo Israelitis reditus in patriam et templi reaedificatio permittebantur, initium faciens auctor historiam ultra a. 329. Artaxerxis I. Longimani perducit, ut plus centum annorum spalium conplectatur ?. At non cunctas temporis illius res memoria dignas continet, sed ea sola facta, quae templi, utpote centri religiosi , urhis lerusalem , utpote centri politici, restaurationem populique in Legis observantia renovationem spectant. Post Cyri enim decretum (a. 536.) multi quidem ludaei Zorobabele atque summo sacerdote losue ducibus in Palaestinam reversi erant atque templo reaedificando statim manum admoverant; continuis antem vicinorum populorum insidiis hostilibusque incursionibus impediti non ante a. 6. Darii Wystaspis (a. 516.) templi restaurationem terminaverant, Interea civitas absque muris iacuerat, demortuisque Zorobabele et losua atque duobus illis prophetis, Aggaeo et Zacharia, «qui eos adiuverant, reducum fervor adeo languescere coeperat, ut magna esset in cultu divino celebrando negligentia atque gravissima praecepta. violarentur. Anno 7. autem Artaxerxis [. (a. 568.) Esdras novo obtento decreto et altera exsulum turba adducta fervorem renovavit, cultum divinum restauravit, Legis observantiam. inculcavit. Paucis annis post Nehemias restaurationem ad finem adduxit; etenim a. 20. Artaxerxis (a. 55.) reaedificandorum. murorum facultate obtenta politicum quoque populi slatum restituit atque antiquum populi cum Deo foedus post sollemnem Legis praclectionem publico decreto renovavit. Aptissime ergo totum opus in duas partes est distributum; in priore enim templi cultusque divini restauratio, in altera civitatis foederisque cum Deo initi renovatio praecipuum constituunt argumentum; in priore Esdras, in altera Neliemias primum locum tenent, at ambae partes coniunctae completam nobis exhibent restaurationis imaginem. In sequente analysi accuratius totius operis arzumentum indicabimus.
l. HEsSTAURATIO TEMPLI IEROSOLYMITANI ET REFORMATIO POPULI Ll. 1,1-10,4 45. 1. Primus ezsulum reditus anno 4. Cyri et templi reaedificatio (4,1-6,99). A. Reditus exsulum (1,1-2,70 .
a.) Completis septuaginta exsilii aunis ab leremia praedictis (1,1) Cyrus decreto permisit, ut ludaei ín patriam revertentes templum reaedilicarent (1,2- 4) eisque, qui reverti voluerunt (1,5. 6.), vasa tem. pli a Nabuchodonosor ablata restituenda curavit (1,7 - 11).
b.: Ducibus igitur Zorobabele et summo sacerdote Iosua plus quam quadraginta millia exsulum, inter quos multi sacerdotes, reversi sunt (2,4-61) atque voluntariis donis ad templi reaedificationem collatis varias civitates occuparunt (2,68 - 70).
a. Septimo mense anni, quo redierant, altari exstructo magna cum sollemnitate festum tabernaculorum celebrarunt et ab eo die holocausta offerre inceperunt (3,1 - 6).
b.) Anni autem 2. mense 2. novi templi fundamenta iecerunt aliis laetantibus de opere incepto, aliis, qui prius templum viderant, lacrimantibus (3,7 - 13^.
e. l'emipli exstructionem impedire conati sunt adversarii (4,1 - 6,12).
z., Samaritani, quum opus coeptum esse audissent, petierunt a Zorobabele et losua, ut sibi una cum illis templum aediticare liceret (4,4. 2). Quibus abnuentibus a regibus Persarum impetrarunt, ut ludaeis continuatio operis interdiceretur; qui rerum status usque ad Darii regnum duravit (4,3-35).
f.) Qua occasione usus auctor per parenthesin narrat, quibus macpinationibus iidem hostes postea sub Assuero (Xerxe) et Artaxerxe (L) urbis restaurationem impedierint (4,6. 7) literis accusatoriis hostium (4,8-16) regisque Artaxerxis decreto allatis (4,17-23)*.
y: Keassumto narrationis filo (1,24) exponit auctor, quomodo 2. Darii anno opus sit repelitum exhorlantibus prophetis Aggaeo et Za-
(a) Autiquiores interpretes bac in pericope de impedimentis templo aediticando allatis serionem esse abque chronolozieum ordinem ab auclore teneri rati nomine Assueri Cambysem et nomine. Artaxerxis Pseudo Smerdin intelligendos esse statuerunt. At in. epistola accusatoria el in re;zio decreto de «ola urbe aedilicanda agitur, et nomina AcAaschiverosch (Assuerus; et. Arthuchschaschtha esse hebralcas transcripliones nominum persicorum Kschajarscha. (Xerxis) el Artaksclettra. (Artaxerxis) hodie ab omnibus adtinittitur.. Rationalistae autein (cfr De. Wette Schrader Vinl, p. 387. Anti. c., el Studien u. Kritiken 1867. p. $74; parum apa. capitum. divisione ipsi quoque in errorem. inducti versiculum 21, quem cum praecedentibias arcte coniungunt, ineple. addiluta. esse arbitrantur a redactore, quippe qui in praecedentibus de (ezipli aedificalione agi putaverit. At. redactor, opinor, aeque clare, atque nos, in. praecedentibus de templo non. agi vidit; error igilur ei immerito attribuitur.
Tota. diflicullas disparet, si. parficulam cehald, V TN2. non esse temporalem attenditur fi. q. eo fetipores sed absolute inclieare. novam partem (i. 9, 733 et apud. S. Matth. frequenter veis cbr huales Ves qu rs Error erzo eis. atlribuendus est, qui ea'ci divisionem capilum sequantur: nun. 6*3 coniunzewlas est eum 5,5, ita ut. 4,623 sint. parentliesis, charia (5,1-2). Novas autem moras attulerunt Persarum satrapae (5.3-3), qui literis missis ad Darium regem interrogarunt, num Iudaeis secundum pertinissionem a Cyro acceptam templun aedificare liceret (5,6-17? ; sed decreto regio ludaeis adiuvare iussi sunt (6,1 - 12). .
d.) Decretum regium exsecuti satrapae Persarum adiuverunt ludaeos (6,13), qui rem alacriter urgentes an. 6. Darii templum terminatum (6,14. 13) multis victimis oblatis consecrarunt (6,16- 18) magnaque cum laetitia primum pascha celebrarunt (6,19 - 22).
a.) Esdras genere aaronitico exortus et scriba velox in Lege (7,4-5) facultate ab Artaxerxe obtenta cum magna exsulum turba. a. 7. Arlaxerxis revertitur in Palaestinam (7,6 -10).
b.) Decreto scilicet regio non solum cum aliis, quicunque vellent, redeundi facultatem obtinuit, sed simul regis aliorumque dona et oblationes in templum deferre atque mosaicae Legis observantiam promovere est iussus (7,10 -26); c.) quare Deo hac de re gratiis actis (7,27. 98) magnum numerum sacerdotum et laicorum congregavit (8,1- 14), levitas autem paucos et Nathinaeos, qui secum irent, non sine difficultate invenit (8,15- 20). Quibuscum ieiunio ad iter sese praeparavit (8,21 -23), thesauros regiaque dona sacerdotibus nonnullis custodienda tradidit (8, 24-30). Iter ingressi lerosolyma feliciter advenerunt, thesauros in templo cünsecrarunt, sacrificio oblato sese sanctificarunt, regiumque decretum cum satrapis communicarunt (8,31 -36).
B. Populi reformatio relate ad connubia illicita (9,1 -10,44).
8.) Esdras, quum rescivisset Iudaeos multos Lege despecta cum gentilibus matrimonia contraxisse, gravissimo dolore afflictus (9,1 -3) coram Deo populi peccatum deflevit et misericordiam divinam imploravit (9,6 - 15).
b.) Iudaeis ierosolymitanis promtitudinem suam ad Esdrae mandata exsequenda promittenlibus (10,4 - 5) integrum populum lerosolymis congregavit cique praecepit, ut uxores alienigenas dimitterent (10,6- 17);
C.)cui praecepto obsecuti sacerdotes, levitae et multi ex populo eas repudiarunt (10,18- 44).
1I. HEAEDIFICATIO URBIS ET RENOVATIO FOEDERIS CUM Dro (Il. 4,1- 12, 61). 4. Urbis reaedificatio (1,1 - 71,73). A.) Urbis reaedificandae permnissio a Neheimia petita et obtenta (1,1-2,6).
a.) Nehemia, Artaxerxis pincerna, misero reducum statu audito (3,12) vehementer dolens, quod muri lerusalem dissipati iacerent, supplici oratione ad Deum se convertit (1,4-10), ' b.! atque an. 90. Artaxerxis permissionem reaedificandae civitatis a rege impetravit (2,1 -6.
a.) ltegio decreto munitus, quod parum placuit satrapis Persarum (2, 15-10), Nehernias. statim. post suum adventum prius statum rerum accurate cognovit (2,141-15», deinde vero ludaeos adduxit, ut operi manum. admovereut (2,16-18). irridentes autem satrapas ad silentiuin redegit (2,49. 20).
b.j Opus restauralionis diligenter describitur nominatis quum operariis luin operis partibus ab unoquoque susceptis (3,1-31;.
c.; Ad linem autem opus perductum non est nisi magnis inipedinientis devictis (4,1 - 6,19).
2.: Etenim hostes externi prius quidem irriserunt Iudaeis laborantibus ($,1-3;; quum vero Iudaei. divino auxilio contisi alacriter operi insisterent. (5, 1-6), hostes aperta. vi eos impedire conati sunt ( £,7. 8); Neheiniae autem vigilantia eorum consilia ad irritum redegit (49-15) et ludaei opus continuarunt una manu operantes, altera gladium tenentes (4,16-23).
5.; Alterum impedimentum esortum est ab. avaritia divitum, qua indigentes ad tumultum excitati sunt (3,1-5); severa autem usurae prohibitione Neheniias tumultum sedavit, (3,6 - 13), suoque exemplo divites ad misericordiam. erga. pauperes. adduxit (3, 14-19).
:.; Dolo quoque hostes Nehemiam ex urbe elicere conati sunt (6.1-9j, neque eis defuerunt auxiliarii ludaei, qui Nehlicmiae. insidias slruevent (6,10- 44).
2.. Quibus omnibus non obstantibus opus ad feliceui finem. est perductum (6,135-19).
€. Census incolarum ierosolymitanorum (7,1-73).
a.) Aedilicatis iam muris prima cura Nehenmiae erat, ut ianitoribus custodibusque positis urbem custodiret (1,1-3).
b., Animadvertens autem urbem pro incolarum numero nimis esse spaliosam, incolas arcessere voluit (cfr 11,1); quam ob causam prius statuit recensendas esse familias urbem incolentium; qua occasione inventus est catalogus eorum qui cum Zorobabele erant reversi (7,4-13).
a.) ln. festo tabernaculorum populus ab Esdra petiit, ul publice coram omnibus Le;em praelegeret; qui eorum votis obsecutus de mane usque ad. meridiem legit (8,1 -8); quuin vero integer populus lce- Gone illa ad luctum esset. permotus, moniti sunt ab Esdra et Ncliemia, ut festum cum gaudio celebrarent (8,9 - 12).
p. Secundo die, quuin audissent. praecepisse Dominum , ut in. tabernaculis die festo habitarent, subito praeceptum exsequi coeperunt (8,13 - 183.
e.) Festo autein terminato ab. alienigenis separati convenerunt, ut de peccatis poenitentiam agerent (9,1,2.), atque postquam per levitas in longa oralione Dei inisericordias celebrarunt suamque obstinad.) Qua de re confectum est documentum publicum (9,38), cui subscripserunt Nehemias et optimates et reliqui de populo (10,1 - 99) spondentes se omnia Dei praecepta observaturos , maxime vero illa, quae de vitandis coniugiis illicitis, de sabbathis, annis sabbathicis, oblationibus , primitiis sancte servandis erant statuta (10,30- 39).
3. Ordinis politici restauratio et dedicatio murorum civitatis (11,1 - 12,46).
3.) Quum lerusalem pro magnitudine sua incolis careret (cfr 7,4), providit Nehemias, ut decima populi pars civitatem sanctam incoleret, reliqui per terram habitarent (11,1-3*; enumerantur autem familiae lerusalem inhabitantes (11,4 - 25), civitatesque a tribubus Iuda (11,25-30) et Beniamin (11,31-36) occupatae, atque sacerdotes etlevitae, qui cum Zorobabele reversi sunt (12,14 -9), sumini pontifices (12,10. 11), et sacerdotes (12,12-21) levitaeque (12,22-26), qui tempore Esdrae et Nehemiae fuerunt).
b.) Quibus peractis congregati sunt omnes levitae (12,27-29) et postquam populum ipsum et muros civitatis (victimis) mundarunt (12, 30), duo chori gratias agentium circuierunt integrum murum (12, 31 - 42) et sacrificiis oblatis dedicationem terminaverunt (12,43).
8.) Esdras et Nehemias administrationem rerum ad cultum pertinentium (12,44- 47) atque separationem populi ab alienigenis (13,4 -3) secundum Legis praecepta ordinaverant.
b.) Quum vero Nehemias an. 32. Artaxerxis in Babylonem esset profectus, multi abusus irrepserant. Quos reversus abstulit, sc. relate ad adininistrationem rerum, quae ad templum pertinebant (13, 4-9), ad decimas, quae levitis coinpetebant (13,10- 14), ad observationem sabbathi (13,15 -22), et ad matrimonia cum alienigenis (13,23 - 31).
120. — Quem riNEM auctor noster prosecutus sit, ex argumento solo, quod tractat, cum aliqua probabilitate coniicere licet. Sicut in libris Paralipomenon, in nostris quoque circa lerusalem et templum et cultum tota narratio versatur : eandem in iis invenimus genealogiarum frequentiam, eandem cultus divini Legisque sollicitudinem, eandem diligentiam in recensendis illis, quae ad sacerdotes levitasque pertinent; atque tanta est affinitas inter Paralipomena et inter nostros libros, ut moderni non pauci eos non tantum eidem auctori adscribant, sed etiam velut partes eiusdem operis considerent. In Paralipomenis autem . conscribendis auctor, quem Esdram fuisse ostendimus (111. p. 283 sqq.), id praesertim intendit, ut narratione eorum, quae magni et pii olim reges in lerosolymis occupandis et muniendis, in templo priore aedificando et exornando, in cultu divino promovendo et amplificando praeclare gesserant, aequales suos ad aemulationem excitaret et ad eandem sollicitudinem. et diligentiam in urbis, templi, cultus restauratione provocaret!. Nostri. vero operis auctor, quem eundem Esdram fuisse infra. ostendemus (122 p. 363 sqq.), posteros suos narrata restaurationis historia. videtur monuisse et provocasse, ut illud, quod primi reduces tot difficultatibus impedimentisque superatis a Deo adiuti magna cum perseverantia effecerunt, eadem cum sollertia conservarent et augerent, neve illud nezligentia et socordia sua perderent. Similis igitur procul dubio est Paralipomenon et nostri operis finis, quia simile argumentum similisque. tractandi modus; sed simul tam diversus, ut illos errare arbitremur, qui opus nostrum partem «quandam Paralipomenon antiquitus fuisse censent; Paralipomena enim aequalibussuis, opus nostrum posteris proxime destinavit Esdras.
Re enim vera posterorum multo magis, quam aequalium , utilitatem auctorem in nostris libris conscribendis prae oculis habuisse , multi illi, quos refert, catalogi non obscure, ni fallimur, manifestant. Omittimus enumerationem familiarum, quae an. 1. Cyri Zorobabele duce ex Babylonia reversae prima. novae. reipublicae iudaicae fundamenta iece- "nl; lieri enim facile potuit, ut ultimis Esdrae annis non amplius omnibus essent cognitae. At nec familiae illae, quae 7. Arlaxerxis anno cum ipso Esdra reversae sunt, nec illae, quae Nehemiae aetate lerosolymis habitabant, nee viri, qui ab Esdra moniti uxores alienigenas repudiarunt, aut illi, qui praeeunte Nehemia in restaurandisfcivitatis muris operam suam posuerunt, nec civitates, quas praeter lerusalem reduces occupaverant etc.?, ab aequalibus potuerunt ignorari. Quapropler iure. eoneludimus Esdram omnium eorum memoriam, qui de restauranda. republica bene meriti erant, posteris voluisse transinitlere ideoque integrum opus suum non lam scripsisse , uL aequales suos, quam ut posteros doceret et ad aemulationem provocaret.
Hue quoque spectare censemus varia illa decreta, quibus reges Persarum ludaeis reditum in patriam, reaedificationem templi, restauraionem. urbis sanctae. permiserunt. eosque ad. fidelem Legis mosaicae observantiam exhortati sunt. Esdrae enim aequalibus erant cognita ; posteris autem ea transmittens Esdras illis et fiduciam in Deum et fidelitatem in. Legis observantia. commendavit, Luce clarius enim ex eis elueebat Deum populum suum non dereliquisse, sed pristinarum suarum promissionam memorem corda. regum ethnicorum ita disposuisse, ut sapientissimos misericordiae suae fines attingeret atque ipsorum ethnicorum ore illis Lezem suam inculcaret. Atque illud quoque addere licet, Spiritum S., primarium librorum sacrorum auctorem, variisillis decrctis relatis aliud simul intendisse. Etenim primum statim Cyri decretum diserte affertur, ut ex eo cognoscant lectores Deum promissionem suam per leremiam de exsilii duratione factam fideliter implevisse; concludere igitur debebant eadem cum fidelitate Deum reliquas suas promissiones esse impleturum. Inter quas una erat brevi ante exsilii finem data de tempore adventus Messiae, quod a decreto quodam definiverat, urbis veaedificationem permittente. Recte igitur asserere nobis videmur, Spiritum S. relatis illis decretis attentos reddidisse Iudaeos, ut advenientem Messiam facilius et securius cognoscerent. Atque hac ratione ultimus liber, quem Esdras suo cauoni inseruit, continuo monuit Iudaeos, ut fideli Legis observantia ad Messiam suum digne recipiendum sese praepararent.
8 31. — De origine Dhrorum Esdrae.
121. — Priusquam inquiramus, quis operis huius sit auctor, nonnulla praemittamus oportet de eius compositione. Nam«ue neminem, qui duos hos libros, quos 1 et 2 Esdrae vocamus, vel obiter legerit, fugere poterit, in illis varia scripta esse coniuncta et quasi coagulata. Alius enim est, qui prima persona utens res anno 2. Darii (a. 520.) gestas narrat (I.5, 4), alius qui res a. 7. Artaxerxis (a. 468.) gestas iterum in prima persona refert (I. 7,297 sqq.), atque alius, qui de rebus an. 20. et 32. Artaxerxis (a. 455. et 443.) etiam prima persona loquitur (lI. 1,1 sqq.; 13,6 sqq.). Ultimus enim se ipse Nehemiam, filium Helciae, pincernam regis Artaxerxis, nominat (II. 1,1. 11); alter aulem se Esdram sacerdotem esse manifestat (I. 7,12. 28); neuter autem ex iis fuisse potest, qui cum Zorobabele an. 1. Cyri (a. 536) reversi Darii tempore in aedificando templo erant occupati; id quod ipsa temporum ratio salis clare docet. Praeterea non paucos in opere invenimus catalogos, regum satraparumque persicorum epistolas et decreta, quae cuncta ex actis publicis desumta iure dicuntur!. Accedit demum, quod haud parva prioris libri pars, quae praeter epistolas et decreta Darii, Artaxerxis el satraparum etiam narrationem continuat, chaldaico sermone sit conscripta (I. $,8- 6,18 et 7,12-26), quodque familiarum, quae cum Zorobabele sunt reversae, catalogus bis referatur (I. 2,1- 70; I1. 7,6- 73). Quae omnia apte non explicantur, nisi auctorem nostrum aliorum scripta in suum opus transumsisse admittamus. Hinc duplex vel triplex quaestio nobis est solvenda : quotnam varia scripta distinguenda sint, quinam eorum sint auctores, quis illa omnia in unum opus compezerit.
Haud facile est dictu , quot variis scriptis libri nostri constent; a certis incipiamus, ut ad minus certa transeamus. Nullum est dubium, quin
Esdras illiun prioris libri partem scripserit, in qua prima persona adhibetur (f. 7,27-9,15), neque dubitamus ultimum quoque caput (I. 10,1- 5^) ei adseribe re. Quod. enim ibi de Esdra tertia persona adhibeatur. id non creat difficultatem , siquidem in libris sacris et profanis satis frequens est eiusmodi transitus a prima. ad tertiam personam et vice versi a terfia ad primam ?*; tam arctas autem est nexus inter duo ultima prioris libri capita, ut illa separare diversisque auctoribus attribuere non liecat. Attamen etiam initium cap. 7. (I. 7,1-11) Esdrae deberi asserimus; id euim etiam ex nexu inter capp. 7. et 8. elucet; laudes vero Esdrae, quae ia illa pericope leguntur (« scriba velox [vel peritus] in Lege », « applieuit cor suum , ut invesligaret Legem » 7.6. 10) eiusinodi non sunt, quas ipse de se scribere non potuerit. Pro cerlo igitur tenemus, totius narrationis de secundo exsulum reditu (1 (. 7,1-10,55) Esdram pm esse iminedialum auctorem ?,
Neque minus certum est, Nehemiam longe maiorem alterius. libri partem conscripsisse. Initium enim libri (Il. 1,1-7,73 a) et finis (H. 12, 3 aut sallem: 13,1-21), in. quibus de se ipso semper prima persona loquitur, ab oinnibus ei attribuuntur. Quoniam vero.ll. 11,1 apte conlinuat 7,73 à, immo arctissime cum eo cohaeret, etiam 11,1-12,47 sine ullo scrupulo eidein auctori adscribimus. Nehemiae igitur commentarium comprehendisse ceusemus ll. 1,1-7,73 a et 11,1-13,31, quae cuneta de eius rebus gestis agunt. Unica difficultas ex eo exoritur, quod 12,10. 11 successio summorum pontificum usque ad leddoa (laddus) continuari videatur, quem Alexandri M. tempore pontificatum gessisse seribit FJ. Iosephus*. et quod idem leddoa paullo post (12,22) iterum ita comimnemoretur, ut vix negari possit eum summa dignitate sacerdotali auctoris tempore insignitum fuisse; de levitarum enim descriptione in diebus eius facta loqui videtur sacer textus. Reclissime autem iam respondit Corueleus e Lap. aut « hune. versum 11., aeque ac. 22., non esse seriplosa Nehemia, sed post eius inortem libro insertosa synagoga vel ab aliquo hagiographo ad ostendendam continuam pontificum successionem usque ad. Alesandrum M., à cuius gestis incipiant libri Machabaeorum », aut « Neliemiam vidisse leddoa puerum, sed non pontificem. » ^. Neutrum responsum probabilitate sua. caret et atrumque difficultatem satis solvit; prius tamen eum plerisque modernis catholieis interpretibus praeferimus.
levera contextus cap. 12. inserlis versibus 10. 14. et 22. 23. interrumpi videtur. Auctor eniin, postquam 12,1-7 sacerdotes et 12.8. 9. levitas enumeravit, qui cum Zorobabele reversi sunt, inde a 12,13 viros nominat, qui tempore sumi sacerdotis. loaciimn (et Exdrae. Nehemniaeque 12,20) familiis illis sacerdotalibus praefuerunt. (12,413-21), atque. similiter inde a 12,24 principes fiuniliarum istarum leviticarum (12,24-26). Optimum igitur habemus contextum, si vv. 10. 11. 92. 23 oinitlantur (12,1-9. 12-21. 24-26). Quid vero sibi velit in islo contextu successio summorum pontificum (12, 10. 11), non satis apparet, atque multo minus intelligitur, cui fini inserviant 12,92. 23; praesertim si in illis versibus, id quod multi putant, de quatuor levitarum descriptionibus sermo sit, quas fecerint quatuor summi sacerdotes sibi succedentes. Nam de quatuor illis descriptionibus nibil prorsus traditur; quae enim sequuntur (12,24-25), ad iuniores illos ponlifices non pertinent, siquidem v. 26. diserle asserit, viros illos fuisse principes familiarum tempore sacerdotis loacim, patris Eliasib 5.
Ceterum si cui religioni est, versus istos a iuniore manu textui sacro insertos dici, nihil vetat quominus ad alterum Cornelii a Lap. responsum recurramus. Nam a.) leddoa nec v. 11. nec v. 22. vocatur summus sacerdos; immo v. 22. omnino insinuat, eum non fuisse summum sacerdotem eo tempore, de quo ibi sermo est. ftectius enim versus de unica levitarum descriptione intelligitur. Quomodo enim fieri potuit, ut « Darii Persae » tempore a quatuor pontificibus quatuor descriptiones sint factae? Namque aut intelligendus est Darius Nothus (423- 405), et profecto tum temporis Ieddoa, summus sacerdos sub Alexandro (a. 330), non potuit esse pontifex, aut intelligendus est Darius Codomannus (333-330), sub quo leddoa quidem, sed nec eius pater nec multo minus eius avus et proavus summam dignilotem tenuerunt. Quapropter de una sola descriptione sermo est, quam auctor parenthetico quodam modo roelationi suae de priore descriptione sub loacim facta ideo inseruit,'quia res ei videbatur memoria digna, quod secunda vice descripti sint levitae, quando in familia summi Pontificis quatuor generationes (pater, filius, nepos, pronepos) simul vivebant. b.) Nehemias quoque Ieddóaà, pronepotem Eliasibi, puerum videre potuit. Eliasib enim, qui summus sacerdos fuit a. 20. Artaxerxis (II. 3,1), eadem dignitate videtur esse functus usque ad initium regni Darii Nothi. Quando enim Nehemias secunda vice reversus est in Palaestinam (probabiliter post Artaxerxis l. mortem), summum sacerdotem invenit Eliasibi filium loiadam, cuius filius natu minor uxorem duxerat alienigenam (Il. 13,98); loiadae igitur filium aatu maiorem, qui patri in summo sacerdotio successit, eo tempore iam filios genuisse, inter quos Ieddoa primogenitus erat, nemo addubitabit. Eae igitur sunt chronologicae rationes, ut alterum Cornelii a Lap. responsum sua non careat probabilitate.
lam ad alias librorum partes transeamus, de quarum origine magis minusve probabilia dumtaxat statuere possumus. In priore libro nonnulla exstant chaldaice conscripta (1. 4,8-6,18), quae num cuncta eidem auctori debeantur, non satis liquet. Parum scilicet videtur probabile, eundem auctorem, qui coaevus Darii I. (cfr I. 5,54) aedificationem et dedicationem templi narravit (54,26-6,18), etiam machinationes narrasse, quibus ludaeorum hostes tempore Xerxis el Artaxerxis I. restaurationem urbis impediverunt (4,8-93). Hebraici quoque versus, qui chaldaicam relationem excipiunt atque descriptionem primi paschatis post templi restaurationem celebrati exhibent (6,19-22), a multis tertio cuidam auctori attribuuntur; idque recte, ni fallor, siquidem Darius ibi « rex. Assur » appellatur (6,22), qui titulus in aliis librorum partibus non usurpatur?. Ex tribus igitur diversis operibus particulam (1. 4,8- 6,92) desumtam esse arbitramur (*,8-93; &,26-6,18; 6,19-22), duo autem versus (4,95, 25) a totius operis redactore esse insertos.
Restant tria prima prioris libri capita (I. 1,1-4,7) et tria intermedia alterius (V. 7,73. 6-10,40); quae cuncta ab eodem auctore scripta esse sermonis stylique similitudo docere videtur. Quoniam vero eaedem styli proprietates in illa parte deprehenduntur, quam Esdrae omnes attribuunt, eum istorum quoque capitum auctorem asserere non dubitamus 8,
E-rod. 36,6 et deinde I. 1,1; atque 10,7; et 11. 8,15; etc. — Ad E. 1,1-4,7 et I. 7,1-10,44 quod attinet, animadvertas velim, in utraque particula reduces vocari filios captivitatis (4,1; — 8,35; 10,7. 16), viros Iuda et Beniamin (t,5; 4,1; — 10,9); Deum vocari Deum Israel aut. Dominum Deum Israel (3,2; 4,1. 3; — 7,6; 8,35; quod nomen fre- «quens in Paral. non invenitur in aliis iunioribus scriptoribus Dan. Agg. Zach. Nehem.); "123 (poculum) non legitur in tota Scriptura nisi 1,10; 8,27 et 1 Par. 28, 17; pnua (epistola) non nisi 4,7 ct 7,1t etc. Ad similitudinem inter I. 1,1-4,7 et II. 7,13-10,40 quod attinet, attende codem versu inchoart descriptionem festi tabernaculorum T. 3,1 et II. 8,1; maioris autem momenti est, quod quam plurimae similitudincs inveniantur inter I. 9. et 1I. 9 (cfr T. 9,7. 9. 12. 15 et II. 9,8. 10. 17. 27. 36 etc.
122. — Maior igitur prioris (I. 1,1-5.7 et 7,1-10,4*) et non parva alterius libri pars (Il. 7,73 b-10,50) ab Esdra immediate sunt consceriptae; &t eundem etiam totius operis compilatorem esse censemus. Cui sententiae non leve argumentum suppeditat constans antiquorum ludaeorum sententia, qui duos hos libros in suo canone coniunxerunt eosque semper Esdrae auctori attribuerunt!. Nec quidquam in toto opere deprehenditur, quod ei contradicat ; immo vero quaecunque de Esdrae vita et laboribus nobis sunt tradita, eam videntur confirmare.
Namque Esdras (7177 ; quod nomen ab Origene foz05;, a S. Hieronymo adiutor recte explicatur?) e familia Aaronis ac proin sacerdotali dignitale insignitus, nou tantum post reditum in patriam populo mosaicae Legis observantiam inculeavit (I. 9,1 sqq.), sed praecipua cius cura eliam antea iam fuerat, ut populum Legem doceret. Id enim titulus Scribae indicat, qui ei ita. fuit proprius, ut ipse Artaxerxes in suo decreto eum « Scribam legis Dei coeli doctissimum » vocarel (I. 7,12). « Scribam autem , inquit recte Burtorf, appellant non tam a scribendo, quam ab enarrandis et explicandis iis, quae in Scripturis sacris comprehenduntur. Nam 922. [/ber, ^z32. librarius, librorum peritus, interpres et Doctor, Scriba. A nullo autem libro maius nomen lausque maior erat, quam a libro Legis Dei , unde Sop/ier vocabatur Legisperitus , qui libeum Legis Dei docebat et interpretabatur »?. Hanc ob causam ab Artaxerxe cleetus, ut « seeundum sapientiam Dei, quae in manu eius », reduces ad Legem divinam observandam adigeret (1. 7,95. 26), praeprimis magna eum diligentia antiquiores libros saeros collegit, a mendis quae irrepserant, quantuin eius fieri potuit, mundavit, in canone apte digessit*.. Attamen. ille, qui magna. beneficia. olim. patriarchis concessa Legemque ab ipso Deo per Moysen datam populo iterum ob oculos posuit, permittere non. potuit, ut nova beneficia, quibus Deus populum post eaptlivitatem eumulaverat, oblivioni darentur. Quapropter, sicut brevi post reditum in Paralipomenis antiquam populi historiam ex fontibus superstitibus compendio quodam comprehendit, ita iam graudaevus brevi aute mortem illa omnia, quae sive in aetis publicis sive in scriptis privatis de exsulum in patriam reversorum historia et de templi eivitatisque sanefae. restauratione invenit, in hoc nostro opere collezit illis additis, quae ab. aliis erant. omissa quaeque ipse gesserat. Mae ralione totius operis orizo apte. explicatur eiusque eliam iudoles intelligitur; etsi enim nec unitas plane desit nec satis idonea singularum partiuin dispositio, quae omnes eo tendunt, ut fundationis novi status rerum imaginem completam exhibeant, collectanea tamen potius quaedam historica esse videntur, quam elaborata et perfecta historia.
Quae huic nostrae sententiae, qua Esdram totius operis redactorem esse asserimus, a multis modernis interpretibus catholicis el protestanlicis opponuntur, ea nee multa sunt nec magni momenti esse videntur et pleraque a nobis iam praeocecupata. Quin enim doo libri Esdrae ct Neliemiae unum solum opus constituant , quod uni auetori sit attribuendam, elsi ex variis operibus sit collectum, nemo in. dubium vocabit, qui antiquae eb eoustanti traditioui lidem adlübet (118. n. 1-5 p. 352 sq.). Neque maiore eum iure rationes elironologicas obiiciunt, qui Esdram auctorem esse negant?. Quid de origine versuum lH. 12,10. 11. 92. 23. probabilius sit sentiendum , supra iam diximus (121 p. 360 sq.); at ne is quidem, «qui versus istos a iuniore 1nanu operi inserios esse negat. alinm auetorem , quam Esdram, admittere cogitur. Namque quum Ieddoa non nominetur summus sacerdos atque 12,22. 23 de unica levitarum descriptione sit sermo, quae facta sit Darii Persae tempore, tota quaestio est, num vitam suam Esdras usque ad Darii Nothi (423-405) regnum protraxerit. lam vero, licet de Esdrae annis nihil certi nobisssit traditum, omnes famen antiqui scriptores tradunt eum ad summam senectutem pervenisse ?, Nihil ergo impedit, quominus eum velipsius Artaxerxis Il. Mnemonis (405-362) initia vidisse dicamus; si enim vir circiter triginta annorum 7. Artaxerxis anno (468.) in Palaestinam advenit, centenarius non erat, quando Darius II. est mortuus. Ceterum omnia, quae in libro nostro leguntur, iam c. a. 420. scribi potuerunt, quo tempore Esdras vi& octogesimum annum attigerat. — Vix demum memoria dignae videntur duae aliae obiectiones, quod scilicet titulus « regis Persarum » Cyro, Dario I. et Il. et Artaxerxi L. attributus tempus indicet, quo Persarum regnum iam interierit, quodque 12.26. 47. Nehemiam iam diu mortuum esse demonstrent, antequam liber noster sit scriptus. Nam cur ludaeo in Palaestina degenti et scribenti regem, cui populus suus erat subiectus, « regem Persarum » nominare non licuerit, idonea ratio nec redditur nec reddi potest; nonne idem quotidie fieri videmus in omnibus regnis, quae aliorum regnorum provincias vi sibi subegerunt?? Num Nehemias ante Esdram, an post illum sit mortuus, non liquet; at parum interest; nam etiam ante Nehemiae mortem, expressione « in diebus Nehemiae » illud tempus designare licuit, quo Nehemias satrapae munere in Palaestina functus erat. (12,47); alterum autem versum (12,26) ex publico documento esse transcriptum iam monuimus (121. n. 6). Haec omnia sunt iunioris 5 elatis vestigia, quaein libris nostris inveniri dicuntur; illa autem non tanti momenti esse, ut antiquam et constantem traditionem de operis nostri origine esdrina convellant, evidens esse arbitramur.
DEibl. Heallexie. Ed. 3. I. p. 3i01, quam trilitionem probabilem vocat Àaulen Einl. p. 213.
7. Nonne hodie Poloni Borussiae subiccti de « rege Borussiae » aut Ronioni reizuo Italiae subiccti de « rege Italize » loquuntur?
8 32. — De librorum Esdrae auctorttute historica et divina.
123. — AUCTORITAS HtsTORICA operis nostri, quippe quod nec magna miracula narret nec de vaticiniis impletis aliisque extraordinariis factis loquatur, a rationalistis vix est impugnata; paucas dumtaxat. et leves difficultates nonnulli moverunt. Ac profecto ea est libri compositio et origo, ut quomodo illius auctoritas addubitari possit, vix intelligatur. Longe maior enim eius pars constat documentis, quae ex actis publicis sunt desunita, aut relationibus, quae a testibus ocularibus sunt conscriptae. Documenta (i. e. genealozias, familiarum catalogos, epistolas regum et satraparum) fide esse digna nemo unquam negavit; Neliemiam: vero et. Esdram illorum, quae aut ab. iis ipsis aut. saltem iis praesentibus zesta. sunt, certam scientiam habuisse nec ullo. partium studio in iis referendis ductos esse demonstratione non indiget. Omnia illa, quibus praesentes non adfuerant , documentis allatis fulciuntur; illa, quae de ludaeorum reducum misero statu, difficultatibus, angu- 4liis atque etiam de eorum nezligentia in Legis observatione tradunt, trium ultimorum prophetarum libris confirmantur; illa vero, quae de persica. historia scriptores profani narraverunt, cuncta eum libris nostris consonant. Undenam igitur seria obiectio desumatur, non apparet. Mtainen. opus nostrum pro sacro et divino habetur; ideo ab eo impuznando plane abstinere non. potuerunt. vationalistae: corum autem obiectiones paucissimis absolvere licet.
Quod si enim nonnulli asserunt , auctore machinationes hostium conbra. cérifatis restanralionem , quae F. 5.8-23. referuntur, illo in loco posuisse, propterea quod de emi reacdificatione in vegio decreto sermonem esse putaverit, temere omniuo et sine ullo fundamento auctori ipsi errorem aliquorum interpretum attribuunt !, — Neque rectius infidelitatis accusatur auctor, quia in exsulum, qui eum Zorobabele reversi sunt, dupliei catalozo et in duabus recensionibus donorum, quae primni reduces. ad templum. reaedifieaudum contulerunt, satis multae reperiantur dillerentiae. Saepissime euim in. nominibus et numeris deseribendis iuniores librarios erravisse omnes concedunt; in nostris autem catalogis eiusmodi librariorum errata. latere ex eo jam elucet, quod in ulroque. catalozo. eadein. ponatur. summa. reducum, quanivis in neutro singulorum numerorum additione efficiatur; librarii igitur negligentia aceuselur, sed quo eum iure auctoris infidelitas inculpetur, ignoramus?. Donorum quoque catalogos ab omnibus librariorum mendis non esse immunes certum cst; praeterea. animadvertas velim in priore summatim dona indicari, quae in altero. enumerantur singula ?. — Quae omnia, utpote leviora, a plerisque merito negliguntur; maiorem autem censent difficultatem in iis esse sitam, quae de initio restaurationis templi referuntur. Namque auctor ille, qui tria prima capita prioris libri scripsit, iam primos reduces statim post reditum altare erexisse et templi fundamenta iecisse asserit (I. 3,3. 8 sqq.); attamen chaldaicae narrationis auctor docet, non ante 2. annum Darii templum aedificari esse. coeptum (Il. 5,2. 16), consentientibus iuniori- | bus prophetis Aggaeo cl Zacharia, qui omnino supponunt ante 2. Darii annum nihil de templi aedificatione esse peractum *. Concludunt ergo adversarii, iuniorem librorum redactorem, «quem Alexandri M. tenpore vixisse putant, narrationem illam de templi aedificatione sub Cyro inchonta finxisse, neque credere volunt inchoatam templi aedificationem per quatuordecim annos usque ad Darium potuisse interrumpi ?. Nescio vero, an terlia hacc obiectio duabus prioribus non sit levior. Etenim I. 3,10 de fundatione quidem templi sermo cst, sed cur aedificatum non sit templum, ratio iam affertur ]. 4,1; e contra l. 5,2 non de fundationis, sed de aedificationis initio sermo fit. Procul dubio eliam intermediis illis annis inter Cyri decretum et Darium non ab omni labore abstinuerant ludaei, quotiescunque per hostium machinationes licebat; id enim verba indicant satraparum : « ex eo tempore (sc. quo Zorobabel fundamenta posuerat) usque nunc aedificatur » (I. 5,16). At progressus nullos fecerat aedificium; quare non est mirum, quod 2. Darii anno populus quasi desperabundus conquestus sit, nondum venisse tempus aedificandae domus Dei (495. 1,2) atque a prophetis sit admonitus, ut tandem aliquando operi manum admoveret (475. 1,7 sqq.). Neque magis est mirum, quod propheta diem illam, qua rem acriter aggressi sunt ludaei, vclut diem fundationis habeat (499. 2,18). Profecto Cyrus decreto suo, euius authentia extra conlroversiam est, ludaeis ideo in Palaestinam revertendi permissionem concesserat, ut aedificarent templum Domini (1. 1,2. 3) ; quis ergo crediderit, reduces decreto isto non obstante de templi aedificatione non cogitasse? Érroneae igitur textuum interpretationi tota obiectio innititur, neque difficile est, eiusmodi interpretationibus contradictiones ex omnibus omnino libris historicis extorquere 9.
« quingenti argentei et triginta vestes sacerdotales », ut sit summa argenteorum 4500 ei 97 vestes sacerdotales; quos sumina solida expressit 1. Esdr. 5000 argenteorum et 100 vestes. Differentia prima facillime explicatur permutatione literarum, quibus numeri scribebantur : NO (61000) N'O (11000).
Invicta igitur. stat operis nostri auctoritas historica; piviNAM autem eius AUCTORITATEM maxime ex continua ludacorum et Christianorum traditione demonstramus. Etenim in Novo Testamento nulla ad nostros libros reperitur allusio, id quod nemo mirabitur, qui eorum maiorem fere partem nudis catalogis et documentis publicis constare animadverterit. Quae autem iu deuterocanonicis V. T. inveniuntur, ea certum sallem argumentum non przbent. Plane enim omittenda est narratio de Nehemiae rebus gestis, quae in epistola ludaeorum ierosolymitanorum (2 Mac. 1,18-2,13) legitur, siquidem ex nostro libro non est desumta. Magna tamen cum probabilitate asserimus Siracidam suas laudes Zorobabelis et losuae filii losedec, qui templum restaurarunt, et Nehemiae, qui « urbis muros eversos erexit et stare fecit portas » (Eccli. &9,13-15) ex opere nostro desumsisse ; tribus enim illis versibus summum eius argumentum, templi civitatisque restaurationem, comprehendit. Nihilominus rem pro cería asserere non audemus , quoniam Esdram non nominat, cui in cultu sacro restaurando opus nostrum praecipuas parles attribuit, ita ut posteri eum velut alterum Moysen venerati sint ^. Deficientibus igitur cert/s argumentis scripturislicis ad traditionem recurrat necesse est, qui canonicitatem librorum Esdrae tueri vult. Traditio autem invictum praebet argumentum, quium. Iudaeos et Christianos integrum opus nostrum semper in suo canone habuisse testetur; nullus enim reperitur librorum V. T. catalogus, in quo sit omissum. Quibus immorari superfluum est, quoniam a nemine in dubium unquam sint vocata.
De 3 et & Esdrae libris, quos aliqui Patres etiam velut divinos venerati sunt, diximus in [ntrod. gener. (Ed. 2. n. 1 p. 215-917).
8 33. — De praectpuis commentariis catholicis in libros. Esdrae,
124. — Inter ParREs GRAECOS ne unum quidem commentatorem invenerunt libri Esdrae; nam ipse Theodoretus, qui nonnullas saltem quaestiones de Paralipomenis conscripsit, nostros libros non attigit. Inter PATRES LATINOS autem unum dumtaxat eorum interpretem bhabemus eumque satis recentem. Nam Ven. Beda « in Esdram et Nehemiam prophetas allegoricam expositionem » nobis reliquit, in qua solum fere spiritualem sensum expouit, « quo manifestius pateat, qualiter his, qui vel per negligentiam vel errorem perierant, sit ad poenifa) Antiqua quaedaim est rabbinoruim opinio, Esdrae deberi illa vaticinia, quae Malachiae nomine inscripta sunt. Si quis illam admiserit, Siracidam dicet eam ob causam Esdrae. noinen omisisse, quia de duodecim prophetis iam erat locutus ac proin proprio nomine Esdram iterum commemorare noluerat.
tentiam. redeundum ». Hinc etiam factum est, ut. Wal. Strabonis Glossa ex sola Bedae expositione sit excerpta !.
Neque maiorem diligentiam wEbiA AETAS in nostris libris explicandis adhibuit, nec quisquam ex tota illa periodo innotuit librorum Esdrae interpres praeter. Card. Hugonem , Néc. Lyranum , Dionysium Carth. et si quis alius omnes Scripturas commentatus est. Allezoricae enim explicationes, quas in eos composuit Ago a S. Vict., tam paucae sunt nuinero et tam leves, ut memoria vix dignae esse videantur *.
Etsi iNpk A sakc. 16. libri Esdrae ab interpretibus paullo diligentius tractari sint. coepti, pauci tamen prodierunt commentarii, qui vere utiles dici possint. C. Sanctius et Hadr. Crommius brevibus quidem sed bonis notis sensum literalem explicarunt; multo diffusiorem commentarium literalem, moralem, allegoricum debemus Nic. Lonibardo.Brevissima sunt scholia Leopoldi Mauschberger?, quibus merito praeferuntur scholiastarum illorum, qui integras Seripturas illustrarunt (Sa, Marina, Menochius elc.) adnotationes, nedum Caietani , Paulutét, Coruclii a Lap., Calneti maiores cominentarii.
Paucis his antiquioribus NosTRA AETATE duo accesserunt commentarioli, germanicus per B. Neteler et gallicus per Clair, qui priora opera nominata non reddunt superílua*, Melius de libris Esdrae meruit A. de Hoonacker eorum auctoritatem historicam a « criticorum » obicctionibus vindicans; minus felix autem est in chronologia operis stabilienda, de qua etiam tractarunt Imbert, Fl. de Moor etc. ».
Cornelio a Lapide
Esdras et Nehemias, ait S. Hieronymus epist. ad Paulinum, quae Bibliis praefigitur, adjutor videlicet et consolator a Domino in unum volumen coarctantur; instaurant templum, muros extruunt civitatis, omnisque illa turba populi redeuntis in patriam, et descriptio Sacerdotum, Levitarum Israelis, Proselytorum, ac per singulas familias murorum ac turrium opera divisa, aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla.
Ubi nota: duplex fuit captivitas Hebraeorum. Prior Israelis sive decem tribuum, quae a Salmanazar abductae sunt in Assyriam, fuitque perpetua, de qua IV Reg. XVII, et Tobiae I, vers. 1. Altera, qua priore fuit posterior annis 134, qua reliquae duae tribus Juda et Benjamin a Nabuchodonosor ductae sunt in Babylonem, IV Reg. ult. De hujus secundae ex Babylone post 70 captivitatis annos in Jerusalem reductione hic agitur, ut ita pertexatur continuo quasi filo historia gentis Judaicae aeque ac Synagogae, sive Ecclesiae Dei.
Continua a leggere 50 paragrafi
Primus et secundus Esdrae sunt Scriptura canonica, nec de eorum fide dubitavit quisquam. Exstant enim Hebraice, suntque in canone Hebraeorum; tertius vero et quartus sunt apocryphi, ut suo loco dicam.
Auctor libri primi est Esdras, secundi Nehemias, ut patet ex utriusque titulo, aeque ac narrationis decursu. Dicitur tamen Liber Nehemiae, Esdrae secundus, partim quod contineat ea quae simul ab Esdra et Nehemia gesta sunt; partim quod olim apud Hebraeos et Graecos Nehemias et Esdras unus tantum erant liber. Ita Sixtus Senensis et Bellarminus, De Script. Eccles. in Nehemia, et S. Hieronymus, epist. citata, Lyranus, Dionysius et alii; licet S. Athanasius in Synopsi, et Isidorus, lib. VI Etymol. cap. 11, tam secundum, quam primum librum censeant scriptum ab Esdra.
Quaeres primo: Quis fuit Esdras? Respondeo, fuisse filium Saraiae summi Pontificis, qui in excidio Jerusalem cum aliis primoribus occisus est a Nabuchodonosor, anno undecimo Sedeciae, IV Reg. xxv, 18 et 21. Id ita esse patet ex cap. VII, vers. 1, ubi Esdras suam genealogiam recensens ait: «Esdras filius Saraiae, filii Azariae (qui fuit Pontifex sub Ozia rege Juda, ut patet II Paral. XXVI, 20,) filii Helciae, filii Sellum, filii Sadoc,» etc. Qui omnes recensentur in catalogo Pontificum II Paral. VI, 12 et 14, ubi et additur: «Saraias genuit Josedec. Porro Josedec egressus est, quando transtulit Dominus Judam et Jerusalem per manus Nabuchodonosor.» Unde sequitur Esdram, ex eodem patre Saraia genitum, fuisse fratrem Josedec, qui fuit Pontifex in captivitate, cui successit filius Jesus Pontifex pariter, qui cum Zorobabel duce Judaeos e Babylone reduxit in Jerusalem. Imo Hebraei apud S. Hieronymum in Tradit. in lib. Paralip. et Sixtus, lib. I Biblioth. in Esdra, putant Esdram eumdem esse cum Josedec (habuisse enim duo nomina) ideoque fuisse Pontificem. Unde et lib. III Esdrae cap. ultim. pleno et absoluto jure Pontificio in dirimendis matrimoniis Israelitarum, etiam Sacerdotum cum uxoribus alienigenis, uti videtur. Verum hoc dici nequit; nam si Esdras fuit Josedec Pontifex, ergo Jesus filius Josedec in Babylone non fuit Pontifex: vivebat enim tum Esdras. Dicendum ergo Josedec fuisse fratrem seniorem Esdrae, ideoque Pontificem, cui in Babylone mortuo successit filius Jesus, qui proinde quasi Pontifex cum Zorobabel populum e Babylone reduxit. Hoc enim non fecisset Jesus, sed Esdras, si ipse fuisset Josedec Pontifex.
Rupertus et alii opinantur Esdram fuisse Malachiam Prophetam, quorum rationes fuse recensui et confutavi prooemio in Malachiam. Vixit tamen Esdras cum Malachia, et idem pene cum eo argumentum tractat: quae fuit occasio suspicandi fuisse unum eumdemque.
Quaeres secundo an Esdras fuerit propheta? Videtur negare S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. cap. XXXVI, dicens: «Esdras magis rerum gestarum scriptor est habitus, quam propheta.» Verum dico Esdram non tantum fuisse historiographum, aeque ac scribam, sive legis doctorem, sed et prophetam. Patet, quia instinctu divino scripsit hunc librum quasi Canonicam Scripturam, ac, ut multi volunt, libros Paralipomenon, et cap. XXXVI Geneseos, ac caput ultimum Deuteronomii; hoc enim continet mortem Mosis, quam ipse Moses, utpote jam mortuus, scribere non potuit. Imo S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. cap. XXXVI, etc., S. Isidorus, libro VI Etym. cap. 11, censent Esdram quoque auctorem esse libri Esther. Porro non minus, imo majus prophetiae donum est, libros sacros ex Deo conscribere, quam futura praedicere. Denique Esdras toto hoc libro narrat Judaeos jussu Cyri e Babylone in Jerusalem redeuntes coepisse restaurare urbem cum templo, sed adversariorum calumniis impeditos, coactos desistere.
Quaeres tertio, an Esdras restaurarit S. Scripturam? Multi censent libros omnes Veteris Testamenti a Chaldaeis cum Templo fuisse exustos: ac ab Esdra ex memoria potius divina, quam humana restauratos. Id enim fuse narrare videtur lib. IV Esdrae cap. XIV, qui liber a S. Augustino, Cypriano, Athanasio, Clemente Alexandrino et aliis subinde citatur quasi canonicus. Unde ex libro hoc hanc sententiam hausere Tertullianus, lib. De habitu muliebri, cap. VIII: «Jerosolymis, inquit, Babylonica expugnatione deletis omne instrumentum Judaicae litteraturae per Esdram constat restauratum.» D. Irenaeus, lib. III, cap. XXV, ubi de miraculoso consensu Septuaginta interpretum: «Non est mirabile, inquit, Deum hoc in eis operatum, quando in ea captivitate populi, quae facta est a Nabuchodonosor, corruptis Scripturis, et post 70 annos Judaeis descendentibus in regionem suam, deinde temporibus Artaxerxis regis Persarum inspiravit Esdrae sacerdoti tribus Levi praeteritorum Prophetarum omnes rememorare sermones, et restituere populo eam legem quae data esset per Moysem.» Idem iisdem verbis asserit Eusebius, lib. V Histor. cap. VIII, S. Hieronymus, Contra Helvidium: «Sive, inquit, Moysem dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Esdram ejusdem instauratorem operis, non recuso.» Clemens Alexandrinus, lib. I Strom.: «Zorobabel, ait, cum adversarios vicisset sapientia, emit a Dario renovationem Jerusalem, et cum Esdra redit in patriam, per quem facta est populi redemptio: et divinitus inspiratorum eloquiorum recensio et renovatio.»
S. Basilius, epist. ad Chilonem: «Esdras, ait, omnes divinos libros ex mandato Dei eructavit.» Idem habet Theodoretus, praefat. in Psalmos, Isidorus, libro VI Etymol. cap. III, Rabanus, libro De Instit. Cler. cap. LIV, Leontius, qui clarius id narrat lib. Contra sectas, actione 2, in fine (exstat tom. IV Biblioth. SS. Patrum). «Hunc reditum, inquit, descripsit Esdras, qui cum Jerosolymam venisset, omnesque libros id temporis, quo in captivitatem abducti fuerant, reperiisset exustos, ex memoria depromptos illos 22 libros, quos supra recensuimus, in litteras retulisse perhibetur.» Idem probat Leo Castrius praefat. in Isaiam, IV, scilicet Esdram libros legis ex memoria restaurasse. Nec hoc mirum. Mirabilius est quod de S. Antonio Patavino legimus, eum totam S. Scripturam calluisse, adeo ut a Pontifice «Arca Testamenti» sit cognominatus. «Ita enim utriusque instrumenti paginas memoria plane affixas habebat, ut instar Esdrae potuerit, si sic res postulasset, omnes integras divinas litteras in integrum de sua memoria, etiam codicibus omnibus prorsus abolitis, restituere,» ait Auctor vitae ejus.
Verum etsi haec sententia ob tantam Patrum auctoritatem videatur probabilis, longe tamen probabilior, et ex ratione certa est sententia contraria, scilicet nec libros omnes sacros a Chaldaeis exustos, nec ab Esdra ex memoria restitutos. Probatur primo, quia Chaldaeos exussisse hos libros nusquam legimus: et esto exussissent omnes qui erant Jerosolymae (quod est incredibile), tamen exurere non potuerunt eos qui per totam Judaeam, imo per totum orbem manibus Judaeorum, praesertim scribarum et Rabbinorum, assidue terebantur, ac in Synagogis legebantur.
Secundo, quia Daniel, cap. IX, ait se anno primo Darii intellexisse numerum septuaginta annorum, de quibus scripserat Jeremias Propheta. Habebat ergo Prophetiam Jeremiae ac caeterorum Prophetarum, eamque lectitabat.
Tertio, quia Prophetiam Isaiae, cap. XLV, de Cyro ostensam fuisse a Judaeis, ideoque illum sibi benevolum reddidisse, testis est Josephus, lib. XI, cap. I: «Hoc, inquit, Cyrus cognovit ex lectione libri, qui Isaiae Prophetias continet, ducentis et decem annis ante ipsius aetatem conscriptas.»
Ad librum IV Esdrae respondeo illum esse apocryphum. Adde quod illo libro nihil dicitur de sacris libris Mosis aut Prophetarum restauratis, sed tantum per 40 dies a quinque viris ducentos et quatuor libros fuisse descriptos, quorum septuaginta servandi essent et tradendi sapientibus, reliqui autem palam proponendi, ut a dignis et indignis legerentur; quae cum libris de quibus agimus nihil habent commune. Plura vide apud Bellarminum, tomo I, lib. II, cap. I, et Pererium praefatione in Genesim, cap. VII.
Ad Patres respondeo, plerosque non aliud voluisse, quam Esdram libros sacros indigestos in rectum ordinem digessisse, et in lectiones (quae Hebraice פרשיות Parasioth vocant, et successive in Synagogis legunt) divisisse: Ad haec, errata, quae vitio descriptorum multa irrepserant, correxisse, librosque pristinae puritati et nitori restituisse, idque scientia non tam acquisita, quam coelitus infusa. Unde Esdrae cap. VIII, 8, Septuaginta aiunt Esdram legisse ea quae in illis libris scripta erant, in scientia Domini, id est, per scientiam a Deo infusam.
Denique Esdras, quae in libris singulis deerant, supplevit. Unde multi censent eum assistente Spiritu Sancto Mosi addidisse cap. XXXIV Deuter. eoque Mosis mortem et sepulturam descripsisse; idem fecisse Josue, cap. ult., ac Jeremiae, cap. ult., ubi regnum Evilmerodach et exaltatio Jechoniae narratur: hanc enim scribere nequivit Jeremias, utpote jam mortuus. Simili modo videtur supplevisse finem Tobiae et Judith: liber enim Judith scriptus putatur a Joachim Pontifice qui ante Judith vita functus est. Sic Esdras addidisse videtur to «usque ad praesentem diem,» ubicumque id dicitur, quod toties inscribitur et iteratur; ita Salianus anno mundi 3621, num. 10, et Beda, lib. II Alleg. in Esdram.
Addunt S. Hieronymus in Prologo Galeato; et Eusebius in Chron. anno mundi 4740, Esdram invenisse novas litteras Hebraicas, quibus etiamnum utimur, et priscas reliquisse Samaritanis, ut Judaei nullum cum eis, ne litterarum quidem, haberent commercium.
Addunt alii, puncta (quae Hebraeis sunt loco vocalium) ab Esdra fuisse inventa, sed errant: haec enim non fuere tempore Septuaginta Interpretum, qui Esdra ducentis annis fuere posteriores, nec tempore S. Hieronymi qui nongentis: sed paulo post eum a Rabbinis adinventa sunt in Tiberiade urbe Galilaeae, post Christum natum anno 476, ut ex Elia in Massareth docet Genebrardus sub annum mundi 4573.
Quaeres quarto, quo tempore historia Esdrae et Nehemiae contigerit? Respondeo, eo tempore quo, finitis 70 annis captivitatis, Judaei e Babylone per Cyrum liberati fuere. Liber Esdrae ergo continet ea quae circa hanc liberationem contigere ab anno primo monarchiae Cyri usque ad annum septimum Artaxerxis regis, quo Esdras e Babylone cum aliis Sacerdotibus et Levitis rediit in Jerusalem, ut patet cap. VII, quod est spatium 73 annorum. Liber vero Nehemiae reaedificationem urbis Jerosolymae ab anno 7 usque ad annum 32 ejusdem Artaxerxis, ut patet cap. XIII, 6, quod est spatium 25 annorum. Hinc duo hi libri scripti sunt Hebraice, sed immixtis multis vocibus Chaldaicis. Hebraei enim in Babylone linguam Hebraicam corruperunt, et cum Chaldaea commiscuerunt. Epistolas quoque regum Babylonis eadem lingua qua ab eis scriptae fuere, scilicet Chaldaea, recenset cap. IV, V, VI, VII; qua de causa Daniel quoque suum librum partim Hebraice, partim Chaldaice conscripsit.
Hinc liquet Esdram valde longaevum fuisse, et vitam prorogasse ad 132 annos. Vixit enim usque ad annum septimum Artaxerxis, ut patet cap. VII, vers. 8. Nam cum pater ejus Saraias occisus sit anno undecimo Sedeciae, necesse est ut ipse eodem saltem anno jam fuerit natus, vel posthumus. Porro ab undecimo Sedeciae ad primum Cyri fluxere 60 anni. His adde tres annos Cyri, sex Cambysis, 36 Darii Hystaspis, 27 Artaxerxis, habebis annos 132, quot necesse est vixisse Esdram, ac forte pluribus vixit. Nescimus enim quousque postea vitam prorogarit, nescimus etiam quoto anno ante mortem patris sit natus.
Esdrae et Nehemiae synchroni et coaevi fuere e Prophetis Jeremias, Baruch, Daniel, Aggaeus, Zacharias, Malachias; e stirpe regia, Jechonias, Salathiel et Zorobabel; e Pontificibus Saraias pater Esdrae, Josedec ejusdem frater, et Jesus nepos.
Hoc tempore collecta fuit Synagoga sive Synodus magna, in qua editus fuit Canon librorum sacrae Scripturae, cui praesederunt Esdras, Nehemias, Daniel, Mardochaeus, Zorobabel et Jesus filius Josedec, in qua pariter actum est de libris sacrae Scripturae emendandis, ac in suas sectiones et capita dividendis, cujus rei cura data fuit Esdrae. Ita tradunt Hebraei.
Tempore Esdrae floruit monarchia Chaldaeorum sub Nabuchodonosor, Evilmerodach, Baltassar: in Media regnarunt Cyriaxares et Astyages: in Perside Cyrus, Cambyses, Darius, Xerxes et Artaxerxes. Romae, expulsis regibus, surrogati sunt primi consules, Junius Brutus et Lucius Collatinus. In Graecia floruere Historici, Poetae et Philosophi, Herodotus, Pindarus, Simonides, Anacreon, Aristoxenes, Archilocus, Alcaeus, Sappho, Arion, Sophocles, Euripides, Parmenides, Empedocles, Socrates, atque e Sibyllis Cumana et Hellespontica. Ita Eusebius, Torniellus, Genebrardus, Salianus et alii.
Porro quia crebra in hisce libris, aeque ac in lib. Judith et Esther, mentio facienda est regum Persarum, ad quos monarchia a Cyro, capta Babylone, translata fuit; hinc eorum seriem et annos hic subjungam: magnam enim lucem libris his affert.
Series Priscorum Regum Persarum
Primus fuit Cyrus, Astyagis regis Medorum ex filia Mandane nepos, ac filius Cambysis regis Persarum, ait Xenophon: qui triginta annos regnavit, sed tribus ultimis tantum fuit monarcha, quibus Judaeos Babylone liberavit, ut monarcha ergo regnavit 3 annis.
Secundus, Cambyses Cyri filius, qui patre Cyro contra Scythas (ubi et periit) proficiscente, in Perside imperavit per biennium; mortuo vero patre regnavit 6 annis. Hunc Esdras cap. IV, vocat Assuerum, ac vers. 7 et 8, Artaxerxem. Hic fabricam templi a Cyro permissam impedivit, cap. IV, vers. 23.
Tertius, Smerdes magus, regnavit 7 mensibus.
Quartus, Darius filius Hystaspis, hinnitu equi creatus rex, regnavit 36 annis. Hic dedit Judaeis facultatem perficiendi templi, Esdrae VI, 7. Nonnulli putant Darium hunc fuisse maritum Esther, quare historiam Mardochei et Aman suspensi sub eo contigisse; sed in prooemio Esther idipsum examinabo.
Quintus fuit Xerxes, filius Darii, qui regnavit 20 annis. Sub hoc multi putant contigisse historiam Judith: de quo ibidem agam.
Sextus fuit Artaxerxes manu una longiore cognominatus Longimanus, filius Xerxis, qui anno septimo regni Esdram, et anno 20 Nehemiam remisit ad restaurandam Jerusalem: unde ab eo incipiunt 70 hebdomades Danielis, cap. IX, quae finiuntur in Christo. Hic regnavit 40 annis.
Septimus fuit Darius, filius Nothus Artaxerxis jam dicti. Hic regnavit 19 annis.
Octavus, Xerxes secundus, qui regnavit 2 mensibus.
Nonus, Sogdianus, qui regnavit 8 mensibus.
Decimus, Artaxerxes, cognomento Mnemon, id est memor, a memoriae praestantia. Fuit hic Darii Nothi filius, et regnavit 43 annis.
Undecimus, Artaxerxes Ochus, 23 annis.
Duodecimus, Arses vel Arsames Ochi filius, 3 annis.
Decimus tertius, Darius Arsis filius, cognomento Codomannus, 6 annis. Septimo enim anno regno et vita spoliatus fuit ab Alexandro Magno, qui monarchiam a Persis ad Graecos transtulit.
Regnarunt ergo hi reges in Perside per 227 annos, sed a monarchia Cyri ducentos duntaxat. Cyrus enim factus est monarcha anno 27 regni sui.
Allegorice in hac Judaeorum liberatione per Cyrum significata fuit liberatio humani generis e captivitate diaboli facta per Christum; tropologice liberatio Christianorum ab Ethnicis oppressorum facta a Constantino, Theodosio, Carolo Magno, etc.; item liberatio animae fidelis et paenitentis, quae in dies fit a viris Apostolicis. Vide Bedam tomo tertio, qui allegoriam tam in Esdram, quam in Nehemiam conscripsit.
Accipe nunc seriem Pontificum Judaeorum, qui regibus jam dictis fuere coaevi et synchroni.
Series Pontificum Judaeorum a Captivitate Babylonica ad Alexandrum Magnum et Ptolemaeum Philadelphium
1. Saraias, vel ut Josephus, Sareas, filius Azariae Pontificis. Hunc, capta Jerosolyma, Nabuchodonosor occidit cum 70 Primoribus, lib. IV Reg. cap. ultim., vers. 18.
2. Josedec Saraiae filius, translatus in Babylonem, illic Pontificem egit toto tempore captivitatis usque ad Cyrum, I Paral. VI, 45.
3. Josue vel Jesus, filius Josedec. Hic cum Zorobabele Judaeos e Babylone in Jerusalem sub Cyro reduxit, et templum reaedificavit, Esdrae III, 2.
4. Joacim, filius Josue, Pontificatum gessit sub Dario Hystaspis et Xerxe, Nehem. XII, 10.
5. Eliasib, filius Joacim, Pontifex fuit sub Artaxerxe Longimano, Nehem. III, 1, et cap. ult., vers. 4 et 6.
6. Joiada, filius Eliasib, Pontifex sub Dario Nothe Longimani filio, Nehem. XII, 10.
7. Jonathan, filius Joiadae, Pontifex sub Artaxerxe Mnemone Darii Nothi filio, Nehem. XII, 11.
8. Jeddoa vel Jaddo, filius Jonathan, Nehem. XII, 11. Hic occurrit Alexandro Magno, eumque Judaeis offensum reconciliavit, teste Josepho, libro XI Antiq. in fine. Jaddi frater fuit Manasse, primus Pontifex Samaritanorum in monte Garizim. Vide Josephum, lib. XI Antiq. cap. VII.
9. Onias primus filius Jaddi, Pontifex sub Ptolemaeo Lagi, primo post Alexandrum rege Aegypti, teste Josepho, Eusebio et aliis.
10. Simon Oniae filius, cognomento justus, cujus elogia describit Eccli. cap. L.
11. Eleazarus Simonis frater et Oniae filius. Hic misit 70 Interpretes ad Ptolemaeum Philadelphum secundum Aegypti regem: qui sacram Scripturam ex Hebraeo in Graecum converterunt, teste Josepho, Aristea, Eusebio et aliis.