2 Timoteo

In S. Clementis Rom. priore ad Corinthios epistola viginti fere allusiones ad nostras epistolas enumerantur; quarum nonnullas leviores et dubias esse concedimus; at si S. Clemens Corinthios monet ut sint £coxot eic àv £pyov d'atov, nemo negare potest, quin praeceptum Pauli prac oculis habuerit : omoytyvnoxs &utoUz. .. mp; x&v £cyov eraUov Erotuous £ivat, Atque illam quoque locutionem, qua pias describit obsecrationes (&yv&c xai &pivroug y sipaz aiotvy mo; sov) ex S. Pauli epistola desumsit?. Pauciores quidem sunt allusiones in S. Ignatii M. epistolis, at non plane desunt?; certius vero est S. Polycarpi testimonium, qui non tantum utramque ad Tim. fere ad verbum allegat, sed ita quoque virtutes in diaconis requisitas enumerat, ut priorem ad Tim. et illam ad Tit. apertissime imitetur.

Circa illud tempus, quo 8. Polycarpus martyrio coronatus est, S. TAeoplulus Antioch. priorem ad Tim. velut Scripturam divinam allegat : « divinus, inquit, sermo (ó Ustoz 2óyoc) nos iubet magistratibus et potcstatibus subiici atque pro iis precari , ut quietam et pacatam vitam agamus »; cum epistola ad Tit. autem baptismum vocat 34979ov waAerytvecías ?, Eliam S. Iustin M. nonnulla verba allegantur, quae ex Tf. &, 4 omnino videntur esse desumta*; si quis vero hoc lustini testimonium recuset, eius discipulum Tatianum citamus, qui, quamvis duas ad Tim. repudiaret , « hanc vel maxime, i. e. ad Titum, Apostoli pronuntiandam credidit, parvipendens Marcionis et aliorum, qui cum eo in hac parie consentiunt, auctoritatem »*.

Quod si Tatianus epistolas ad Timotheum reiecit, eas Z/4eodotus, Valentini discipulus, agnovit; S. Epiphanio enim teste ad 1 77. 2, 5 velut ad Pauli dictum provocavit; circa idem tempus alii haeretici anonymi teste Tertulliano utriusque ad Tim. textibus abusi sunt, ut secretam quandam doctrinam ab Apostolo traditam esse stabilirent?. Ceterum plerosque haereticos 2. saec. Basilidem, Valentinum, Marcionem etc nostras epistolas e canone suo expunxisse fatendum est; id quod admirationis nihil habet, quandoquidem in hisce apertius, quam in aliis, Apostolus gnosticisimum. nascentem impugnet haereticosque vitandos esse moneaí?; quare C/emens Alex. epistolas ad Tim. ab haereticis ideo reiici iam censuit, quia earum testimonio convincerentur !?.

4. $. Po!yc. M. ad Ph, 4. € Peincipiua omnium matorum est capiditas (gimp roola.. Selentes ergo quod nihii fatulimius dn. joco mnuaüum. sed nec ou'erre ntiquid possumus, arnemur armis füstitiae ». (1 Tom. 6,10. 7.) 3. 02 P 10w vos alise i oiRdd (2 Tin. 4.9, Argis... dqamaag tbv Uv aliua; 8. 02 Tin, 2.11.52: 4 Tim. 2,8 sq Tit S t squ.

Versus saec. 2. finem epistolae pastorales sub Pauli nomine in omnium ecclesiarum usu fuerunt. In canone romanae ecclesie erant « ad Titum una et ad Timotheum duae pro affectione et dilectione (scriptae. in honorem tamen Ecclesiae catholicae et in ordinationem ecclesiasticae disciplinae. sanctificatae »'!. In. ecclesia. africana. Terlullianus miratur, quod Marcion, qui epistolam ad Philem. admisit, « ad Timotheum duas et unam ad Titum de ecclesiastico statu compositas recusa verit »: ipse autem frequenter eas l'auli nomine addito allegat 9. In ecc/esza gal- ?cana S. Irenaeus magnum suum adversus omnes haereses opus ab 1 77m. 1, & inchoare voluit, atque omnes tres eadem prorsus ratione, qua reliquas paulinas, pro auctoritate adhibet; discipulus autem eius, qui Philosophumenon opus composuit, Encratitas non attendere dicit « ad ea, quae per Paulum Apostolum in eos praedicta sunt », in priore scil. ad Tim. epistola ^. Quemadmodum autem saltem inde ab a. 170. plenus iu omnibus ecelesiis occidentalibus de pastoralium anuthentia el divina auctoritate fnit consensus, ita eliam in orientalibus. S. Theophilum, «ntiocAenae: ecclesiae. testem, iam. citavimus; a/exandrinae fidem nos docent Clemens Alex., qui in omnibus suis operibus eas velut fidei indubitatae adhibet, et Origenes, qui commentariis, quorum supersunt fragmenta, illas illustravit Blue refert « ausos esse nonnullos epistolam ad Timotheum repellere, quasi habentem in se textum alicuius secreti (1. e. apocryphi; ef. 2 Ti». 3,8), sed non potuisse »!6, Praetereasententiam aegyptiacae eeclesiae nobis exhibet versio coptica, sicut syriacae orientalis versio Peschito, quas ab initio nostras epistolas complexas esse nemo negat; versio syriaca autem ad medium saec. 2. saltem ascendit. Iuniora testimonia afferre supersedemus.

183. — Quem unanimem ecclesiarum consensum ex sola apostolica traditione derivari evidens est; quis enim sibi persuaserit epistolas medio vel ineunte saec. 9. aut etiam exeunte saec. 1. a nescio quo falsario confictas a toto Oriente et Occidente ne una quidem contradicente eclesia pro divinis Scripturis et paulinis scriptis esse receptas? Quamobrem nullum etiam dubium contra earum authentiam motum est, usque dum tandem post plus sedecim saecula moderni « critici » antiquorum saec. 2. gnosticorum errores recoquere et renovare conati sunt. Omnium primus Schleiermacher ineunte nostro saeculo priorem ad Timotheum aggressus eam partim ex duabus aliis pastoralibus, quas genuinas agnovit, conflatam, partim ad earum exemplar confictam pronuntiavit!. At quamprimum duarum agnoscatur authentia, amplius iam non adesse sufficientem rationem tertiae reiiciendae bene perspicientes sequaces eius ac praesertim Neotubingiani aliique « critici » paulinam omnium trium originem aperte negarunt, ita tamen ut nonnulli saltem aliquid paulini in eis inveniri concederent?. Hodie demum eo res deducta est, ut non nisi pauci interpretes acatholici authentiam earum tueri audeant?; catholicos autem cunctos ex defendentium esse numero vix opus est ut dicamus.

Quoniam nec paucioribus nec levioribus testimoniis historicis authentia pastoralium, quam reliquarum, epistolarum innititur, adversarii illis relictis spretisque pro more ad internas rationes recurrunt; triplicis autem generis sunt eorum obiectiones; aliae sunt philologicae , aliae historicae , aliae chronologicae.

I. Etenim haud pauca in tribus nostris epistolis occurrere asserunt, quae «4 consuelo. dicendi et argumentandi modo S. Pauli dissentiant. Magna cum sollertia vocabula adhibita numeraverunt inveneruntque octingenta nonaginta septem adhiberi; inter illa autem universim esse centum septuaginta &raf Aeyóptva, quae in reliquis N. T. libris non usurpentur, alia praeterea adesse centum triginta tria, quibus Apostolus in suis epistolis usus non sit, quamvis a S. Luca, scriptore ep. ad llebr. aliisque N. T. auctoribus adhibeantur, Ex adverso satis multa vocabula, quae frequentia sin! in genuinis paulinis, in hisce prorsus desiderari. Neque in vocabulis dumtaxat diversi tatem apparere, sed in eorum quoque constructione atque in tofa dictioue *.

1. Quid sibi patiens illa sollertia velit, qua adversarii nostri vocabula o Paulo adhibita ex concordantiis conquisiverunf, non. inlelligimus; nam nemo ignorat S. Apostolum in cinnibus suis epistolis satis magnnm numeruin &r2£ zepouívov adhibere; in epistola ad Galatas plus quinquaginta, in ep. ud Philipp. quinquaginta quatuor, in duabus epp. ad. Ephesios ct Coloss. eentura quadraginta vocabula numcerata sunt, quae in aliis non occurrunt. Quornodo autem aliter flerl potuerit, nemo facilo dixerit. Apostolus enim de diversis arguinentis trzctans certo eadem vocabula usurpare non potuit : iam vero argumentum, do quo in pastoralibus agit. in reliquis epistolis non at- Ugerat; haereses impugnat, quae anle priora eius viucula nondum erant exortae. Quid igilur adinirationis habet, quod in nostris numerus &mna£ Xeyoufvov aliquantulum sit maior? Quis scit, annon in haereticis iinptiznandis illos ipsos terminos adhibuerit, quibus isti abutebantur?

2. Quod vero ud totam dictionem arguinentandique rationem attinet, diversitas, quao adest, integra ex diverso argumento, quod tractatur, ex diverso fine, qui intenditur, ex diversis personis, quibus scriplae sunt epislolae, satis explicatur. Praeprimis autem monemus styli diversitatem quam maximo exaggerari a rationalislis; neque enim Patres alexandrini, quos ad librorum sacrorum stylum satis diligenter attendisse dubitationes eorum de epistolae ad flebr. origine satis demonstrant, quorumque iudicium non minimae certe est auctoritatis, neque usque ad nostram aelatem alii interpreles, inter quos tamen nonnullos linguae graecae scientia excelluisse ne ipsi quidem rationalistae negabunt, quidquam diversitatis pastorales inter et reliquas epistolas deprehenderunt. At. eam adesse demus; num forte Paulus senex discipulis suis carissimis familiari instructione ofllcia pastoralia explicans eodein stylo uti debuit, quo Galatas contra iudaizantium errores praemunivit, Corinthiorum defectus emendavit, Romanis dogma de iustificatione exposuit? Quis demum auclor est, qui per lotam vitam suam eandem retineat. dictionem eodemque sixlo, quo publicas, familiares suas literas seribat?

3. Valsario, qui pro Paulo haberi voluit, epistolas nostras rationalistae adscribunt; at falsarium illum dictionem paulinaim optime cognovisse non uegant; atque profecto satis multi et longi textus leguntur, qui cum consueta Apostoli dictione ita consentiunt, ut rationalistae alii eos ex genuinis Apostoli epistolis desumtas. dicant , alii saltem ubique « reminiscentias paulinas » inveniant ?*. Cur ergo falsarius ille, qui Pauli stylum imitari potuit si voluit, terminos illos, quos Apostolum amasse nemo, qui eius epistolis unquam operam impendit, ignorat aul. ignorare potest, nusquam adhibet? Cur ex; gr. statim. inscriptionis formulam, quae. in. aliis. paulinis eadem est (74ptc xai elpzva), statim mutavit (zsp« £Aeoc elpxin? Alio modo, opinor, falsarii incedunt, qui fraudem suam tegere et occultare student.

II. Alteram obiectionum classem ex Aistoricis rationibus derivant; in omnibus enim pastoralibus haereses impugnari, quae non nisi post Apostoli mortem sint exortae; in duabus (4 7im., 7t.) hierarchicam quandam ecclesiarum constitutionem supponi, quae apostolica aetate sit iunior: ea demum, quae de viduis praecipiantur (1 7im. $. 9 sqq.) tempori Apostolorum non convenire 5.

Quod argumentum petere principium illudque, quod demonstrandum est, pro demonstrato supponere in aperto est. Singulari modo adversarii nostrincedunt; rerum quendam statum sibi a priori fingunt eumque apostolicae aetati attribuunt; quidquid deinde cum fictionibus suis gratuitis in libris sacris non consentit, a falsario additum proclamant. Atqui recta ratio, opinor, postulat, ut ex libris, quos historicis testimoniis constat tempore apostolico esse scriptos, quisnam apostolicarum ecclesiarum fuerit status, quaei nam earum institutiones, quinain earum adversarii, discere studeamus.

1. AL in aliis epistolis paulinis, inquiunt, hierarchiae vestigium non invesulte. Namque eodem in loco idem testis asserit viventibus Apostolis « in obscuro recessu delituisse , qui rectam evangelicae praedicationis regulam depravare nitebantur », alioque in loco Thebuthim immediate post S. Iacobi Min. mortem, ergo ante SS. Petri et Pauli martyrium, errores suos inter Palaestinenses sparsisse tradit.

3. Quae de viduis praescribuntur, ea nullam omnino creant difficultatem, nec satis intelligitur, quid sibi in hac controversia velint. Utrum 4 Tim. 5,9 de electione viduae, quae reliquis viduis praesideat (id quod probabile habet S. Thomas) sermo sit, an de electione viduarum, quae publicis ecclesiae stipendiis sint sustentandae, an demum de viduis, quae publico quodam ministerio ecclesiastico fungentes in operibus caritatis erga pauperes, aegrotos, hospites occupandae sint, interpreti relinquimus definiendum; quaecunque enin ex his sententiis eligitur, nunquam demonstrari polerit apostolico tempore et ab Apostolo haec non esse scripta.

4. Demum adversarios interrogare liceat, cui tandem tempori historicas allusiones convenire censcant; verumtamen qui in paulina epistolarum origine neganda unanimes sunt, de tempore cui sint attribuendae vehementissime inter se concerlant. Ab a. 69., quo Renan 4 77m. 2,2 scriptum esse asserit, aut saltem ab exeunte saec. 1. usque ad a. 170. vix habetur lustrum, €ui ab aliquo non attribuantur !! ; infirmum igitur bistoricum istud esse fundamentum, cui hypotheses suas superstruunt, suis controversiis demonstrant. Neque minore cum vehementia disceptant, si de fine, quem falsarius habuerit, quaestio agitatur. Pro more Neotubingiani de Petrinis et Paulinis conciliandis fabulantur ; secundum alios hierarchicas institutiones ex apostolico tempore derivare , secundum alios haereses suae aetatis apostolica auctoritate refutare voluit etc. Quae gratuita figmenta explicatione et refutatione non indigent.

T. Act. 145,22; 20,17 sqq.; cfr. de diaconorum institutione 6,1 sqq.; de manuum impositione ad episcopatum tradendum 13,1-4 elc.

WI. Tertia. difficultatum classis ex c/ronologia vitae S. Pauli desumitur. Namque in tota Apostoli vila, quatenus ex Actibus et genuinis cius epistolis innotuerit, nulluia. inveniri aiunt temporis momentum, in quo pastorales scribi potuerint; itinera enim supponi vel commemorari , quorum in Actibus et epistolis non tantum non fiat mentio, sed quae cum narralis nullo modo conveniant. Pro certo igitur esse admittendum illas usque ad a. 64. non esse conscriptas; at illo anno post Urbis incendium Apostolum a Nerone esse interfectum. Quod argumentum nonnulli adversarii tam firmum et invictum habent , ut reliquis neglectis hoc solo rem definiri arbitrentur '?.

4. Praeprimis vero illud a plerisque rationolistis iniustissime urgeri monemus. AÀctus enim fidem non mereri, corum auctorem historiam arbitrario modo composuisse et quam plurima finxisse, ut Pelrum et Paulum faceret. simillimos , nullius ergo auctoritatis librum illum esse, magna cum sollertia demonstrare conantur; quo igitur cum iure ad illum recurrunt, ut pastoralium authentiam impugnent? Atque mirum sane, quod illi, qui gravissimis rebus a S. Luca narratis fidem denegant, minutissimas circumstantias itinerum Pauli ex Actibus conquirant, ut pastorales illis contradicere ideoque genuinas non esse ostendant '?, Idcirco optimo nostro iure neminem esse in hac controversia audiendum tenemus, quin plenam intezramque fidem Actibus adhibeat; ex paucis enim, quac epistolae de Pauli vita nos docent, obiectionem scriam contra pastoralium authentiam non desumi , omnos concedunt.

2. Ceterum temporis, quo scriptae sunt nostrae epistolac, definitionem sua non carere difficultate ingenui fatemur; neque enim corti quidquam hac dc re nos docet traditio, neque circumstantiae historicae in pastoralibus indicatae ita sunt comparatae, ut varie a variis explicari non possint; imo illud quoque concedimus, circumstantias illas cum iis, quae in Actibus de vita Pauli traduntur, apte non componi. Attamen difficultas haec earum authentiam non labefaetat: quot enim liborum profanorum authentia ab omnibus sine ulla haesitatione admittitur, quamvis de tempore, quo sunt scripti, nihil nobis sit traditum! Quod autem circumstantiae illac. quae in pastoralibus afferuntur, in Actibus non sunt relatac, id cum solum offendel, qui S. Lucam integram S. Pauli vilam literis mandasse stulle sibi persuaseril. Quamvis enim reliquae cpistolae vitac in Actibus narratae satis apte inseranlur, non pauca tamen Pauli facta in iisdem commemorantur, quorum tempus nemo cum vcri similitudine, nedum cum certitudine, delinivcrit !*.

3. Authentia igitur epistolarum pastoralium a chronologia vitae paulinae. quatenus in Aclibus et reliquis epistolis nobis conservata est, nullatenus dcpeudet. Etenim usque ad a. 64. dumtaxat vita Apostoli in Actibus narratur; Apostolum autem ex illa captivitate, qua Actuum liber terminatur, esse liberatum argumentis historicis supra demonstravimus, idemque cum omnibus fere catholicis interpretibus non pauci quoque protestantici concedunt ; eum demum una cum S. Petro a. 67. martyrio esse coronatum optimi quique tenent historiographi '*. Quid igitur prohibet, quominus ultimo paulinao vitae triennio epistolas pastorales attribuamus '5? Frustra igitur ad cbronologiam recurrunt adversarii, ut carum authentiam impugnent,

2. ad amorem proximi modestiamque erga omnes homines (3,2). Neminem despiciant, memores se ipsos quoque aliquando vitiis fuisse deditos, neque operibus suis sed sola Christi gratia nunc esse mundatos (3, 3- 7); idicirco requiri, ut in dies in bonis operibus crescant (3,8);

3. ad vitandas vanas quaestiones, quas haeretici movere solent, atque ad ipsos haereticos vitandos (3,9-11).

In Eriroco (3,12-15) Titum ad se Nicopolim invitat, salutationibusque nonnullis adscriptis terminat benedictione apostolica.

188. — I. DES. TiworBE! virA multo plura, quam de aliis Apostoli discipulis et sociis, Actus et epistolae paulinae nobis tradunt; nullum enim tam intime sibi coniunctum habuit S. Paulus, qui in omnibus fere epistolis eum nominat, in sex epistolarum inscriptionibus eius nomeu suo adiungit, binas ad eum literas dedit: individuum autem omnium fere itinerum socium Apostoli eum fuisse Actus docent.

Timotheus Lystrae in Lycaonia oriundus! jam in primo itinere apostolico Pauli ad fidem est conversus. Namque quum Apostolus in secunda expeditione ecclesias in meridionali provinciae Galatiae parte fundatas visitaret et Lystram venisset, « discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris Iudaeae fidelis (i. e. Iudaeochristianae), patre gentili; huic testimonium bonum reddebant qui Lystrae erant et [conii fratres; hunc voluit Paulus secum proficisci, et assumens circumcidit eum propter Iudaeos; sciebant enim omnes, quod pater eius esset gentilis ». Patre, ut videtur, puer orbatus per matrem Eunicen et aviam Loidem iam ab infantia sacras literas edoctus, a Paulo autem, quippe qui eum filium suum carissimum appellet, in fide christiana est eruditus et baptismate ablutus?.

Cum Apostolo igitur Asia Minore peragrata in Europam advectus ecclesiam philippensem fundavit; postquam autem Paulus et Silas Philippis abire iussi sunt, Timotheus remansit, ut brevi postea Beroeae magistro iterum se adiungeret eumque in Graeciam fugere coactum etiam Athenas sequeretur. Athenis autem Thessalonicam reverti eum iussit Apostolus, ut neophytos persecutione pressos consolaretur; quo ex itinere redux Corinthi S. Paulum invenit nuntiisque suis, ut epistolas ad Thessalonicenses scriberet, eundem permovit, quarum in inscriptione Apostolus suo nomini nomina Timothei et Silvani addidit?. Corintho proficiscentem magistrum secutus est discipulus lerosolyma atque etiam in tertio itinere apostolico individuus eius socius cum eo triennium fere Ephesi commoratus est. At paullo antequam alterum suum iter in Macedoniam et Achaiam ingrederetur, Paulus Timotheum cum Erasto easdem in regiones praemiserat; Timotheum autem in Macedonia iterum convenit atque eius quoque nomine alteram epistolam ad Corinthios scripsit, uti etiam in epistola, quam aliquibus mensibus postea Corintho ad Romanos scripsit, eius salutationes adiecit.

In quinto demum Apostoli itinere hierosolymitano inter eius socios denuo nominatur Timotheus ; num eius ministerio etiam in captivitate caesariensi et in itinere romano sit gavisus, cum certitudine quidem asserere non licet, quia Lucas sociorum nomina tacet ; plus quam probabile autem id est, quandoquidem Timotheum cum Paulo Romae vincto invenimus; in inscriptionibus enim epistolarum ad Philipp., Coloss., Philem. nomen eius nomini Apostoli est additum, atque in epistola ad Hebr. Paulus spem exprimit , se mox cum Timotheo, qui interea etiam vincula pro Christi nomine passus erat, ad eos esse reversurum ?. Quapropler iure etiam coniicimus Timotheum Pauli ex prioribus vinculis liberati fidelem itinerum socium fuisse, sicut antea fuerat, usque dum Ephesi , ut Asiae ecclesiis invigilaret, ab Apostolo est relictus. Attamen in ultima sua captivitate S. Paulus dilectissimi discipuli societate carere noluit, sed ultimis, quae nobis conservatae sunt, literis suis eum ad se Romam vocavit?.

Quid post magistri mortem Timotheus egerit, traditum non est; Eusebius eum episcopum ephesium fuisse refert; eum Domitiano imperatore, propterea quod prohibuisset Ephesios exsecranda gentilium festa peragere, clava percussum et interfectum esse narrant eius Acta, quae Photius legit; tamquam Episcopi et Martyris festum eius celebrat Ecclesia Romana die 24. Januarii ?.

1. Ob Act. 20,4 male intellectum, nonnulli 'Timotheum Derbensem fecerunt, sed ex Act. 16,1 eun Lystrensem fuisse luculenter apparet. Derbensi fratres Lystrenses et Iconienses vix testimonium reddere potuerunt, quum Iconium et Lystra a Derbe satis magno intervallo sint remota.

189. — II. Quo TEMPORE scripta sit prior ad Timotheum epistola, supra (184) iam innuimus; omnes enim interpretes in eo consentiunt tempore eam non longe distare ab epistola Tito missa, quippe cum qua argumento et dictione consonet : quapropter, quum hanc inter priora et altera Pauli vincula data esse censeamus, nostram eidem tempori adscribamus oportet. Neque immerito id fieri apparebit, si varias sententias, quae de eius origine propositae sunt, examini subiecerimus.

Patres nonnulli ex Macedonia cam datam esse asseruerunt!; quae assertio probabilitate summa gaudet ; etenim Apostolus paullo postquam iter in Macedoniam suscepisset se illam scripsisse testatur, neque ulla est ratio, cur illam iam ante eius in Macedoniam adventum exaratam esse dicamus. Timotheum autem Ephesi reliquerat , ut ecclesiae invigilaret, et quamquam mox se reversurum promisit, instructionem tamen hane discipulo necessariam duxit, ut sciret, quomodo in domo Dei, quae est ecclesia Dei vivi, conversaretur?. Ceterum ecclesia ephesia eo tempore, quo scripta est epistola, iam satis diu exstitit : namque non tantum completam suam habuit hierarchiam, sed etiam prohiberi potuit, ne neophytus ad presbyteratum admitteretur, atque haereses radices agere et pullulare iam coeperant 3.

Cum Theodoreto non pauci moderni interpretes iter macedonicum, de quo Apostolus in epistola nostra loquitur, idem illud esse censent, quod Lucas in Actibus commemorat ^. Quae sententia nobis non probatur. Apostolus enim, antequam iter illud in Actibus commemoratum ingressus est, Timotheum cum Erasto in Macedoniam praemiserat, neque ipse ex illo itinere Ephesum mox reverti, sed in Achaiam pergere diutiusque Corinthi commorari sibi proposuerat; quando autem ex Macedonia in hoc itinere alteram epistolam Corinthiis scripsit, Timotheum secum habuit*. Quam plurima igitur, quae nullibi sunt indicata, sunt supponenda et fingenda, si quis duo illa itinera in unum contrahere velit. Accedit, quod tempore itineris in Actibus relati ecclesia ephesia vix erat nata, nec satis apparet, quomodo Timotheus iam moneri potuerit, ne neophytum ad presbyteratum promoveret. Gravissimum autem argumentum, quo haec sententia probabilitate omni carere demonstratur, alius Actuum locus nobis exhibet. Ex itinere enim macedonico a S. Luca relato redux Apostolus presbyteris ephesiis, quos Miletum ad se advocaverat, lupos rapaces, i. e. haereticos, ecclesiam ephesiam intraturos et ex illis ipsis viros prodituros praedixit, qui perversa loquerentur?. Usque ad illud igitur tempus haeresis iuter Ephesios nondum proruperat; procul enim dubio S. Paulus, si haereseos semina inter Ephesios germinare iam coepissent , contra praesens periculum presbyteros ephesios potius munivisset, quam futurum praedixisset. Quapropter nec in illo itinere, de quo quaestio agitatur, nec in anteriore aliquo, quod nonnulli interpretes triennio ephesiae commorationis Apostolum in Macedoniam fecisse gratis et contra Actuum fidem supponunt?, epistola scripta est. —

Mileto Ierosolyma profectus Apostolus in vincula coniectus et Roniam abductus est; ergo ante captivitatem, qua Actuum narratio terminatur, eum literas has ad discipulum suum non dedisse certum est. Attamen supra iam innuimus, ex prioribus vinculis solutum S. Paulum per Cre-

« est quasi pastoralis regula, quam Apostolus tradit Timotheo instruens eum de omnibus, quae spectant ad regimen praelatorum ».

Similis igitur huius atque epistolae ad Titum erat occasio, utriusque epistolae idem quoque finis, ut monita ore tradita scriptis literis memoriae inculcarentur, simile demum etiam utriusque est argumentum. Satis magna tamen inter utramque intercedit differentia, quoniam Timotheus utpote Tito iunior atque ecclesiarum administrandarum minus peritus diligentiore indigebat institutione, atque ecclesiarum cretensis et ephesiae conditiones omnino erant diversae. In insula Creta nascentes ecclesiae in iustam formam erant redigendae, Ephesi autem ecclesia, quae a primo fervore defecerat atque vix ad rectam viam erat reducta, in illa erat retinenda et promovenda. Quapropter Apostolus in hac epistola non tantum multo plura monet eaque prae oculis habet, quae in ecclesia rite fundata sunt observanda, sed etiam specialibus praeceptis saluti discipuli ipsius consulit, ne difficultatibus fractus animo despondeat aut iuventutis illecebris abripiatur.

Varii igitur generis sunt monita, nihilominus antiquiores interpretes omnia ad duo vel tria capita revocare atque secundum ea epistolam in duas vel tres partes distribuere conati sunt!; nescio autem annon rectius pro monitorum varietate quinque vel sex partes sint distinguendae; hanc saltem divisionem, in qua Lyranus nobis praeivit, in sequenti analysi praeferendam duximus.

Post epistolae inscriptionem (1,1. 9), I. statim thema suum aggressus discipulo in memoriam revocat praecepta de genuina praedicatione (1,3 - 90). 1. Praedicatio nec de falsis nec de inutilibus doctrinis sit et pro fine habeat caritatem (4,3- 8); 2. sub quo duplici respectu aberrant nonnulli, qui ea, quae docenda sunt, non intelligentes (1,6. 7.), Lege, quae in se quidem bona est, sed iniustorum causa posita (ut infirmitate sua agnita ad Christum recurrant), non recte utuntur (1,8-10).

3. Genuina vero praedicatio illa est , quae ipsi Apostolo est concredita , qui olim quidem persecutor, nunc autem misericordiam divinam consecutus praedicat Evangelium de salute per Christum adipiscenda, non tantum verbo sed suo ipsius quoque exemplo, quatenus in ipsius conversione Christus suam benignitatem manifestavit (4,14 - 17).

4. Quapropter hanc eandem praedicationem commendat Timotheo; qui enim illam repellunt, circa fidem naufragant, quemadmodum duo illi haeretici (Hymenaeus et Alexander), quos ipse (Ephesi) ex Ecclesia eiecerit (4,18 - 20).

II. A praedicatione ad praecepta de publicis precationibus transit (2,1 - 15),

1. definit, pro quibus orandum sit, sc. pro omnibus omnino hominibus eorumque magistratibus (3,4. 2); cuius praecepti rationem affert voluntatem Dei omnes salvare volentis voluntatemque hanc Christi pro omnibus morientis morte et Apostoli missione ad gentes manifestantis (3,3-7);

2. deinde monet, quibus et quomodo sit precandum, viris scilicet mundis a peccato (3,8), et mulieribus, quae virtutibus potius, quam vestibus pretiosis sint ornatae (3,9. 40).

3. Ceterum mulieres in coetibus sacris tacere iubet et discere, siquidem ex historia creationis et lapsus generis humani constet mulierem viro esse subiectam eiusque munus esse, ut pia liberorum educatione sese salvet (2,11 - 15).

II. Tertio loco dotes ministrorum E'cclesiae describit (3,1 -13).

1. Episcopatus res quidem est bona, quae desiderari potest (3,1), at qui illum desiderat, ornatus sit oportet virtutibus quum in vita sua privata (3,2. 3), tum in vita sua domestica (3,4. 5) et in vita sua publica (3,6. 7).

2. Diaconi quoque instructi sint oportet virtutibus vitae privatae, ideoque, antequam assumantur, probandi sunt (3,8- 10), atque virtutibus vitae domesticae, nam is tantum, qui in minore gradu fidelis est, ad altiorem promoveri meretur (3,11 - 13).

IV. Postquam deinde Apostolus rationem reddidit, cur haec monita dederit, sc. ut Timotheus qua ratione munere fungi debeat accurate cognoscat (3,14. 15), ad monita contra haereticos (3,16 - 4,16) transiturus

1. praemissa mysterii incarnationis commendatione (3,16) haereticos describit, qui falsa dogmata et praesertim falsam ascesin tradebant (4, 1-3), addita ratione, qua ascesis illa falsa esse demonstratur (4,4. 5);

2. atque discipulo praecipit, ut non tantum fidelibus haec proponat, sed se ipse quoque in vera pietate excerceat studeatque iuventute sua non obstante verbo et exemplo omnibus praelucere (4,6-12). Quem in finem lectioni et doctrinae tempus suum impendat gratiae illius memor, quam in ordinatione accepit, ut se et gregem suum salvare possit (4,13 - 16).

V. Officia episcopi erga singula ecclesiae membra enumerat (5,1 - 6,2) :

1. erga senes, quos velut patres, erga iuvenes, quos velut fratres, erga matronas, quas velut matres, erga iuniores mulieres, quas velut sorores dirigere debet (5,4. 2);

2. erga viduas, quae publico ecclesiae sumtu sustentandae sunt, si conditiones requisitas possideant (5,3); requiritur autem a.) ut vere vidua sit liberis, a quibus sustentetur, carens nec in deliciis sed in continuis orationibus vivat (5,4-8), b.) ut sit sexagenaria, unius viri uxor, in omnibus bonis virtutibus exercitata (5,9. 10).

€.) Iuniores autem viduae ne admittantur, ne forte postea fide, qua Christo sese obstrinxerunt , relicta alias nuptias quaerant aut otiosae circumvagentur; nubant igitur potius (5,11 - 15).

d.) Illi demum, qui in familia sua viduam habent, eam sustentent, ne ecclesia gravetur (5,16); a.) qui etiam ab ecclesia et liberaliter quidem sustentandi sunt (3, 1. 18), b.) contra quos accusatio accipienda facile non est, qui vero, si deliquerint, publice arguendi sunt, et in quorum iudicio ab omni partium studio quam maxime est cavendum (5,19 -21);

€.) in quorum ordinatione cautio magna requiritur, ne Timotheus alienorum peccatorum se reum faciat; eo maior autem cautio necessaria est, quo minus mala omnia vel bona sint manifesta (5,29. 23) ;

4. erga servos, qui docendi sunt, ut dominos suos honorent , neve eos, si forte fideles sint, sub praetextu, quod eorum sint fratres, despiciant (6,4. 2).

VI. Terminat epistolam monitis, quae solum Timotheum spectant (6,3-21).

1. Admonetur discipulus, ut haec omnia doceat; qui enim aliter docet, contentiones dumtaxat excitat et suam ipsius tantum utilitatem quaerit; maxima autem utilitas est pietas cum sufficientia; qui e contra quaerit divitias, in laqueos diaboli incidit (6,3- 40);

2. A quibus falsis doctoribus caveat, sectetur autem omnem virtutem, certans bonum certamen, quo ad vitam pervenitur. Quod ut profundius discipulo inculcet, gravissimo et sollemni modo Apostolus ei praecipit, ut omnia mandata sine macula servet (6,11 - 16).

3. Adnectit praeceptum, quod supra videtur esse omissum, nimirum ut divites doceat humilitatem (6,17 - 19).

Demum post generale monitum, ut depositum fidei custodiat et a profanis falsae scientiae novitatibus abstineat, apostolicam ei impertit benedictionem (6, 20. 21).

192. — V. Epistolarum pastoralium authentiam supra (182 sq.) iam demonstravimus atque ab illis, quae contra omnes proferri solent, obiectionibus vindicavimus; verum pluribus maioribusque difficultatibus AUTHENTIAM 1 Trix., quam reliquarum, premi moderni dicunt interpretes et aliqui, qui duas alias pro genuinis recipiunt, nostram velutspuriam reiiciunt. Quorum plerasque obiectiones, quum erroneae textuum nonnullorum interpretationi innituntur, interpreti relinquemus, duas autem, quas praecipuas habent, hoc loco proponemus. Hac fere ratione proferuntur a Bleek !.

Alteram hanc obiectionis partem libentissimi concedimus; quid vero ex ea contra epistolae authentiam deducatur, non intelligimus. Dotes enim illi procul dubio in omnibus omnium ecclesiarum presbyteris requiruntur ideoque iisdem fere verbis, quibus Timotheo, etiam Tito(1, 5 sqq.) in memoriam revocantur; at num ideo forte ecclesiae ephesiae eorum enumeratio non erat necessaria aut utilis? Quod autem in eorum enumeratione rerum ephesiarum ratio peculiaris non habeatur, id facile explicatur, nam reliqua epistola res illas, quibus episcopi et presbyteri impendere debeant curam suam, plus quam satis est describit.

Priorem vero obiectionis partem negamus; presbyteratum (episcopatum) enim cognitum supponi luculentissime ex 5, 17 sqq. apparet, idemque elucet, si 4 Tim. 3, 4 cum Tit. 1, 5. 6 comparatur : quomodo enim de episcopatu desiderando loqui potuisset, si incognitus fuisset? Ceterum dotes episcoporum (presbyterorum) in ecclesiis iam diu fundatis iidem requirebantur et requiruntur, qui in ecclesiis nascentibus, si 4 Tim. 3, 6 (« neneophytum ») excipis; quae exceptio ipsa nostram epistolam ecclesiae iam fundatae scriptam esse confirmat.

At difficile, opinor, falsario non fuisset, aut salutationes adiungere, ut fraudem suam tegeret, aut ad amicitiam illam alludere; num nomina et allusiones ex 2 Tim. desumere aut etiam fingere non potuit? Praeclarum quendam et singularem argumentandi modum adversarii nostri tenent : si multas personas Paulus salutat vel ad multas res alludit, aut integra epistola aut saltem pars aliqua ei abiudicatur; si nullas salutat nec ulla ad certas personas allusio occurrit, etiam iam sufficientem habent rationem authentiae negandae. Quis unquam in epistolis suis scribendis eundem semper modum tenuit aut tenet?

Ceterum si quis in epistolae nostrae characterem attentionem suam defigere voluerit, cur personales illae relationes sint omissae, facile deprehendet. Est enim instructio, regula quaedam pastoralis, uti optime monuit S. Thomas, quam Timotheus semper prae oculis habere debuit. Si inscriptionem demseris, forma epistolaris prorsus disparet, ut vix aut ne vix quidem « epistola » vocari possit. Quapropter nescio annon velut additamentum quoddam considerari debeat epistolae, quam eodem tempore fidelibus ephesiis misit; imo si quis Apostolum instructionem hanc, antequam iter macedonicum ingrederetur, Ephesi scripsisse et discipulo reliquisse diceret, quo certo argumento refutaretur, non video ?; aoristi enim, qui 4, 3 leguntur, in stylo epistolari nullam creant difficultatem.

2. Epistola nostra instructioni cuidam aptissime comparatur, quae legato difficillimis in circumstantiis posito tradi solet, ut secundum eam negotia tractet.

193. — VI. Quo TEMPORE ET QUA OCCASIONE 2 AD TiM. sit data. « Romae alteram ad Timotheum epistolam divinum Apostolum scripsisse, quum iam in ipso vitae fine esset », cum Theodoreto reliqui Patres tradunt! , quorum sententiam veram esse epistola ipsa testatur. Neque enim semel vinculorum mentionem iniicit mortemque certo instantem annuntiat?.

Sunt quidem interpretes, qui captivitatem hanc putent illam priorem esse, quam S. Lucas in Actibus narrat, ideoque nostram epistolam ante illam, quae 1 Tim. dicitur, exaratam esse velint?. At parum apte. Namque in epistolis ex priore captivitate scriptis Apostolus certam futurae liberationis spem exprimit, in nostra autem spes nulla ei relicta est. De itinere suo loquens « Erastus, inquit, remansit Corinthi , Trophimum autem infirmum reliqui Mileti »5; per Miletum igitur et Corinthum Romam advenerat, antequam nostram epistolam scriberet. Atqui quando vinctus Caesarea Romam adductus est, nec Miletum neque Corinthum pervenerat. Baronius aliique, qui, ut hanc difficultatem solvant, pro « Move » legere volunt « à» Mora », violentum et prorsus arbitrarium adhibent remedium neque tamen integram difficultatem solvunt. Nemo enim sibi persuaserit Apostolum tribus annis postquam una cum

Gratiarum actionem continet (4,3-5), qua Apostolus suam erga discipulum caritatem manifestat sinceramque eius fidem laudat, quam a matre et avia iam puer acceperit. Unde occasionem sumit, ut

II. in PRioRE PARTE (1,6-2,13) eum ad fidelitatem et fortitudinem exhortetur.

1. In memoriam ei revocans gratiam, quam per manuum impositionem obtinuit, spiritum esse fortitudinis, dilectionis, sobrietatis (4,0. 7) monet eum, ne Evangelium aut vincula magistri sui erubescat, sed strenuus in Evangelio propagando laboret (1,8); namque a.) ex mera gratia ad Evangelium vocatus per illud maxima beneficia est adeptus (1,9. 10); b.) propter Evangelium magister eius vincula patitur certus futuri praemii (1,11. 19); c.) illius igitur exemplum secutus teneat oportet Timotheus ea, quae ab illo accepit (1,13. 14), neque Asianos illos, qui ipsum dereliquerint, imitetur, sed Onesiphorum, qui vincula ipsius non erubescens Romae sollicitus ipsum quaesiverit (1,1518).

2. Imo confortari debet in gratia (2,1) ; ideoque

8.) ea, quae didicit, alios doceat necesse est, ut hi quoque Evangelium propagent (2,2), b.) atque abiectis negotiis saecularibus strenuus laboret, nam solus agonista certans ius ad coronam et solus agricola laborans ius ad fructus percipiendos habent (2,3 - 7).

c.) Fortitudinem autem hanc ad exemplum magistri sui bauriat necesse est ex memoria resurrectionis Christi; si enim cum Christo compatimur et commorimur, cum eo corregnabimus; negabit autem Christus eos, qui ipsum negaverint (2,8-13).

III. In ALTERA PARTE (2,14- 4,18) praecepta nonnulla, quibus in munere gerendo regi debet, paucis verbis repetit.

1. Atque imprimis quomodo relate ad haereticos gerere se debeat, eum docet.

a.) Non verbis litigandum est cum haereticis, sed sincera doctrina eis proponatur atque abstineatur ab omni vaniloquio, quod nihil nisi impietatem generet, atque (id quod ex exemplis Hymenaei et Phileti constet) firmum quidem Ecclesiae fundamentum evertere non possit, nonnullos tamen ad apostasiam perducat (2,14- 19).

Licet autem in Ecclesia malos nonnullos adesse non sit mirum, * enitendum discipulo est, ut inter bonos numeretur (2,20. 21), quare iuvenilia desideria evitet et iustitiam sectetur (2,22).

Atque ad monitum primum reversus iterum inculcat Apostolus, servum Domini litigare non debere, sed errantes cum modestia corripere, ut resipiscant (2,23 - 26).

b.) Futuri temporis haereticorum deinde describit perversitatem, qui omnibus licet vitiis dediti, specie tamen pietatis alios seducere conaturi sint et veritati semper repugnaturi. Eiusmodi omnino vitandi sunt, nec finem suum assequentnr, quandoquidem eorum insipientia omnibus fiet manifesta (3,1 - 9).

€.) Contra quos pugnans magistri sui teneat doctrinam sequaturque exemplum (3,10. 11); etenim memor sit pios semper persecutionem esse passuros, malos autem in peius ruituros (3,12. 13), doctrinam vero teneat sciens, a quo eam acceperit et cui fundamento innitatur, sacris sc. Scripturis, quae utpote divinitus inspiratae omnia ea exhibeant, quibus in munere suo gerendo doctor indigeat (3,14-17).

2. Per iudicis deinde adventum discipulum obtestatur (4,1), a.) ut praedicationi vacet cum fortitudine, patientia, sapientia, idque eo magis, quo magis homines a veritate sese avertant et doctrinas perversas sectentur (4,2-4);

8.) ut integro suo ministerio diligentissime fungatur, idque eo magis, quia ipse Paulus iam morti proximus mox sit abiturus ad eam coronam accipiendam, quam pro ministerio fideliter expleto ab iusto iudice exspectet, quaeque aliis quoque reposita sit, qui iudicis adventum diligant (4,5-8).

1. invitat Timotheum, ut cito adveniat, quum ipse solus sit cum Luca aliis discipulis aut sponte profectis aut ab se aliosin locos ablegatis, et ut adducat Marcum penulamque sibi afferat 'Troade relictam (4,9-43);

2. exponit ea, quae ab Alexandro quodam, a quo Timotheus caveat oportet, passus est, et quae ad litis suae statum spectant (4,14 - 18);

3. addit salutationes, repetit invitationem, ut ante hiemem adveniat, terminatque epistolam benedictione apostolica, quam Timotheo fidelibusque impertitur (4,19 -22).

8 17. — De praecipuis commentarits catholicis in epistolas paulinas.

195. — Ex innumeris commentariis, quibus inde a primis fidei saeculis praeclarissimi Patres et theologi epistolas Pauli interpretati sunt, quum omnes enumerare non minus sit difficile quam inutile, praeter Patrum opera eos solos hoc loco recensebimus, quos interpreti maiori utilitati etiam hodie esse censemus.

* J. Inter PATRES GRAECOS tempore primus Origenes sese offert, qui quidem omnes paulinas commentatus est, cuius vero hodie exceptis paucis in reliquas fragmentis sola « commentaria ?n ep. B. Pauli ad Romanos » possidemus. Quae ne ipsa quidem genuinum magni interpretis. alexandrini opus sunt; namque eorum textus primigenius interiit, solaque nobis superest Rufini interpretatio latina, qui pro more suo alia omisit, alia addidit, alia mutavit; adeo ut translator ipse timuerit, ne multi sint dicturi : « In his quae scribis, quoniam plurima in eis tui operis habentur, da titulum nominis tui et scribe : Rufini in ep. ad Rom. explanationes »!. Ceterum opus hoc, sive Origenis sive Rufini id dixeris, magna sua utilitate non caret. Reliquorum quoque alexandrinae scholae doctorum pauca admodum nobis sunt conservata. S. Cyrilli Alez. satis longa et eximia fragmenta in epp. ad Rom., 1. 2 Cor., Hebr. atque Didymz Alex. quoque fragmenta in 2 Cor. Card. Maius reperit et edidit?.

Plura et praeclariora nobis reliquit schola antiochena, cuius doctores maximi omnes paulinam profunditatem eximia cum diligentia et sagacitate scrutati de Apostoli Gentium epistolis mirifice sunt meriti. Inter quos singularem prorsus locum S. Joan. Chrysostomus sibi vindicat, qui omnes epistolas (excepta illa ad Gal., quam commentario instruxit) homiliis ad populum habitis ita interpretatus est, ut nondum a quoquam sit superatus, nec quisquam post eum illas explicare sit conatus, quin ab eo quam plurima desumserit. In homiliis enim eius, quae quum singulos versus ex ordine explicent iustum constituunt commentarium, atque maxime « in homiliis de ep. ad Rom., inquit S. Isidorus Pelus., sapientiae thesaurum possidemus. Sic enim existimo, nec quisquam me ad gratiam loqui putet, si divinus Paulusattica lingua usussemet ipsum interpretatus esset, eum non aliter fuisse interpretaturum , quam venerandus ille Chrysostomus. Ita enim sensu et orationis elegantia et verborum proprietate eius interpretatio ornatur »?. Inter eius commentarios revera eminent homiliae in ep. ad Rom., quas proxime sequuntur

' homiliae in 1 Cor., Ephes, et Tit., infimum locum tenent illae in Hebr., quae post S. Doctoris obitum ex eius notis a presbytero quodam antiocheno esse collectae perhibentur*.

S. Chrysostomi homiliis inferior quidem est Tuoponkri « Interpretatio quatuordecim epistolarum S. Pauli », attamen quin operi huic inter graecos commentarios secundus locus sit attribuendus, nullum est dubium. Singulis epistolis brevem quandam introductionem praemittit, atque versus omnes secundum literalem sensum brevissime quidem sed accurate explicat difficultate nulla praetermissa?. — Tertius eiusdem scholae interpres est TAeodorus Mopsuest., Chrysostomi olim amicus, at postea haereticis opinionibus infectus. Commentariorum eius in paulinas superstita sunt sola fragmenta, eaque utilia quidem, sed non paucis erroribus relate ad statum supranaturalem, sequelas peccati protoparentum, peccatum originale etc foedata. Euthaltus diac. alexandrinus sua « argumenta » (ix6écew), i. e. breves introductiones satis. utiles, quas singulis Epistolarum capitulis praemittit, ex Theodori commentariis desumsisse creditur$.