He exhorteth him to labour diligently in his office, considering the revvard in Christ, and his denial of them that deny him. 14 Not to contend, but to shunne heretikes: neither to be moued to see some subuerted, considering that the elect continue Catholikes, and that in the Church be of al sortes. 24 Yet vvithal svveetenes to reclaime the deceiued.
1Thou therefore, my son, be strong in the grace which is in Christ Jesus:Tu adunque, figliuol mio, prendi vigore nella grazia, che è in Cristo Gesù.THOV therfore my sonne, be strong in the grace vvhich is in Christ IESVS:Tu ergo fili mi, confortare in gratia, quæ est in Christo Jesu: 2And the things which thou hast heard of me by many witnesses, the same commend to faithful men who shall be fit to teach others also.E le cose, che hai udite da me con molti testimoni, confidale ad uomini fedeli, i quali saranno idonei ad insegnarle anche ad altri.& the things vvhich thou hast heard of me by many witnesses, these cōmend to faithful men, vvhich shal be fit to teach others also.et quæ audisti a me per multos testes, hæc commenda fidelibus hominibus, qui idonei erant et alios docere. 3Labour as a good soldier of Christ Jesus.Sopporta le afflizioni qual buon soldato di Cristo Gesù.Labour thou as a good souldiar of Christ IESVS.Labora sicut bonus miles Christi Jesu. 4No man, being a soldier to God, entangleth himself with secular businesses: that he may please him to whom he hath engaged himself.Nissuno ascritto alla milizia di Dio s'impaccia de' negozi del secolo, al fine di piacere a colui che lo ha arruolato.No man being a souldiar to God, intāgleth him self vvith secular businesses: that he may please him to vvhom he hath approued him self.Nemo militans Deo implicat se negotiis sæcularibus: ut ei placeat, cui se probavit. 5For he also that striveth for the mastery is not crowned, except he strive lawfully.Imperocché anche colui, che combatte nell'agone, non è coronato, se non ha combattuto secondo le leggi.For he also that striueth for the maisterie, is not crovvned vnlesse he striue lavvfully.Nam et qui certat in agone, non coronatur nisi legitime certaverit. 6The husbandman that laboureth must first partake of the fruits.Fa d'uopo che l'agricoltore prima lavori, affine di partecipare de' frutti.The husbandman that laboureth, must first take of the fruites.Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere. 7Understand what I say: for the Lord will give thee in all things understanding.Pon mente a quello, ch'io dico imperocché il Signore daratti intelligenza in tutte le cose.Vnderstand vvhat I say: for our Lord vvil giue thee in al things vnderstanding.Intellige quæ dico: dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. 8Be mindful that the Lord Jesus Christ is risen again from the dead, of the seed of David, according to my gospel:Ricordati, che il Signor Gesù Cristo del seme di David risuscitò da morte secondo il mio vangelo.Be mindeful that our Lord IESVS Christ is risen againe from the dead, of the seede of Dauid, according to my Gospel,Memor esto Dominum Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum,
9Wherein I labour even unto bands, as an evildoer. But the word of God is not bound.Pel quale io patisco sino alle catene, qual malfattore: ma la parola di Dio non è incatenata.vvherein I labour euen vnto bandes, as a malefactour: but the vvord of God is not tied.in quo laboro usque ad vincula, quasi male operans: sed verbum Dei non est alligatum. 10Therefore I endure all things for the sake of the elect, that they also may obtain the salvation which is in Christ Jesus, with heavenly glory.Per questo ogni cosa io sopporto per amor degli eletti, affinchè eglino pure conseguino la salute, che è in Cristo Gesù, con la gloria celeste.Therfore I sustaine al things for the elect, that they also may obtaine the saluation, vvhich is in Christ IESVS, vvith heauenly glorie.Ideo omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quæ est in Christo Jesu, cum gloria cælesti. 11A faithful saying: for if we be dead with him, we shall live also with him.Parola fedele: se insieme siamo morti, insieme ancor viveremo:A faithful saying. For if vve be dead vvith him, vve shal liue also together.Fidelis sermo: nam si commortui sumus, et convivemus: 12If we suffer, we shall also reign with him. If we deny him, he will also deny us.Se saremo tolleranti, regneremo insieme: se (lo) rinnegheremo, egli pure rinnegherà noi:If vve shal sustaine, vve shal also reigne together. If vve shal deny, he also vvil denie vs.si sustinebimus, et conregnabimus: si negaverimus, et ille negabit nos: 13If we believe not, he continueth faithful, he cannot deny himself.Se non crediamo, egli riman fedele, non può negare se stesso.If vve beleeue not: he continueth faithful, he can not denie him self.si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest. 14Of these things put them in mind, charging them before the Lord. Contend not in words: for it is to no profit, but to the subverting of the hearers.Tali cose rammenta, e rettifica alla presenza del Signore. Fuggì le dispute di parole: imperocché ciò non è buono a nulla, fuori che a sovvertir gli uditori.These things admonish: testifying before our Lord. Contend not in vvordes, for it is profitable for nothing, but for the subuersion of them that heare.Hæc commone, testificans coram Domino. Noli contendere verbis: ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. 15Carefully study to present thyself approved unto God, a workman that needeth not to be ashamed, rightly handling the word of truth.Studiati di comparire degno d'approvazione davanti a Dio, operaio non mai svergognato, che rettamente maneggi la parola di verità.Carefully prouide to present thy self approued to God, a vvorkeman not to be confounded, rightly handling the vvord of truth.Sollicite cura teipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis.
16But shun profane and vain babblings: for they grow much towards ungodliness.Fuggì però que' profani, e favolosi discorsi: imperocchè molto si avanzano nell'empietà:But profane and vaine speaches auoid: for they doe much grovv to impietie:Profana autem et vaniloquia devita: multum enim proficiunt ad impietatem: 17And their speech spreadeth like a canker: of whom are Hymeneus and Philetus:E il loro discorso va serpendo come gangrena: tra quali è Imeneo, e Fileto,& their speache spreadeth as a canker: of vvhom is Hymenaeus and Philêtus:et sermo eorum ut cancer serpit: ex quibus est Hymenæus et Philetus, 18Who have erred from the truth, saying that the resurrection is past already, and have subverted the faith of some.I quali sono andati lungi dalla verità, dicendo, che la risurrezione è già seguita, ed hanno sovvertita la fede di alcuni.vvho haue erred from the truth, saying that the resurrection is done already, and haue subuerted the faith of some.qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem esse jam factam, et subverterunt quorumdam fidem. 19But the sure foundation of God standeth firm, having this seal: the Lord knoweth who are his; and let every one depart from iniquity who nameth the name of the Lord.Ma saldo sta il fondamento di Dio, che ha questo segno: conosce il Signore quegli, che sono suoi; e si ritiri dall'iniquità chiunque invoca il nome del Signore.But the sure foundation of God standeth, hauing this seale, Our Lord knovveth, vvho be his, and let euery one depart from iniquitie that nameth the name of our Lord.Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: cognovit Dominus qui sunt ejus, et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini. 20But in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth: and some indeed unto honour, but some unto dishonour.Del rimanente in una casa grande vi sono non solo de' vasi d'oro, e d'argento, ma anche di legno, e di terra: ed altri sono di rispetto, altri ad uso vile.But in a great house there are not only vessels of gold and of siluer, but also of vvood and of earth: and certaine in deede vnto honour, but certaine vnto contumelie.In magna autem domo non solum sunt vasa aurea, et argentea, sed et lignea, et fictilia: et quædam quidem in honorem, quædam autem in contumeliam. 21If any man therefore shall cleanse himself from these, he shall be a vessel unto honour, sanctified and profitable to the Lord, prepared unto every good work.Se uno pertanto si monderà da tali cose, sarà vaso di rispetto, santificato, e utile pel Signore, disposto ad ogni buona opera.If any man therfore shal cleanse him self from these, he shal be a vessel vnto honour, sanctified & profitable to our Lord, prepared to euery good vvorke.Si quis ergo emundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum paratum.
22But flee thou youthful desires, and pursue justice, faith, charity and peace with them that call on the Lord out of a pure heart.Fuggì le passioni gioventù, segui la giustizia, la fede, la carità, e la pace con quelli, che invocano il Signore con puro cuore.But youthful desires flee: and pursue iustice, faith, charitie, & peace vvith them that inuocate our Lord from a pure hart.Juvenilia autem desideria fuge, sectare vero justitiam, fidem, spem, caritatem, et pacem cum iis qui invocant Dominum de corde puro. 23And avoid foolish and unlearned questions, knowing that they beget strifes.Rigetta le pazze, ed immodeste dispute: sapendo, che generano delle liti.And foolish and vnlearned questiōs auoid, knovving that they ingender braules.Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita: sciens quia generant lites. 24But the servant of the Lord must not wrangle: but be mild toward all men, apt to teach, patient,Or al servo di Dio non si conviene di litigare: ma di essere mansueto con tutti, pronto ad istruire, paziente,But the seruant of our Lord must not vvrangle: but be milde tovvard al men, apt to teache, patient,Servum autem Domini non oportet litigare: sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, 25With modesty admonishing them that resist the truth: if peradventure God may give them repentance to know the truth;Che con modestia riprenda quelli, che resistono alla verità: se mai Dio desse loro la penitenza per conoscere la verità,vvith modestie admonishing them that resist the truth: lest sometime God giue them repentance to knovv the truth:cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, nequando Deus det illis pœnitentiam ad cognoscendam veritatem, 26And they may recover themselves from the snares of the devil by whom they are held captive at his will.E ritornino in se (sciolti) dai lacci del diavolo, da cui son tenuti schiavi a sua voglia.and they recouer them selues from the snares of the deuil, of vvhom they are held captiue at his vvil.et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem.
2:1
Witham
The grace which is in Christ Jesus; that is which is in thee by Christ Jesus. (Witham)
2:2
Witham
Before many witnesses. Some expound it, in the presence of many witnesses; others, of the witnesses and testimonies which St. Paul had brought out of the Scriptures, when he instructed Timothy. (Witham)
2:3
Labour.[Ver. 3. Kakopatheson; and ver. 9, for laboro, kakopatho.] The Greek word implies, take pains in suffering; as 2 Timothy 1:8.
Witham
As a good soldier, etc. The apostle bringeth three comparisons: 1. of a soldier; 2. of one that strives and runs for a prize; 3. of a husbandman. (Witham)
2:4
Witham
No man....entangleth himself with worldly concerns: with other affairs of the world: much less must the soldier of Christ, who striveth,[Ver. 4. Qui certat in Agone, ean athle tis.] (better than fighteth ) which belongs to the first comparison. (Witham)
2:6
Witham
The husbandman who laboureth[Ver. 6. Laborantem Agricolam, oportet primùm de fructibus percipere. It has the same ambiguity in the Greek.] must first partake. Both the Latin and Greek texts admit of two interpretations: the sense may either be, that it is fitting the husbandman partake first and before others of the fruits of his labours, or that he must first labour and then partake. (Witham)
2:7
Witham
The Lord will give thee understanding.[Ver. 7. Dabit, dosei, which Dr. Wells prefers, though in more Greek copies be found don, det.] In some Greek copies, may he give thee. (Witham)
2:8
Witham
According to my gospel. He seems to understand his preaching. (Witham)
2:9
Witham
In which I labour, or suffer, by the Greek. (Witham)
2:10
Witham
The elect. By the elect, we need not always understand those predestinated to eternal glory, but chosen or called to the true faith; and this must rather be the meaning of St. Paul in this place, who could not distinguish between those predestinated to glory and others. (Witham)
Therefore I announce it with full liberty, suffering willingly all I have to endure for the sake of the elect.
2:11
Witham
etc. If we be dead with him, to sin, or as others expound it, by martyrdom, we shall live also, and reign with him in heaven. But if we deny him, by renouncing our faith, or by a wicked life, he also will deny us, and disown us hereafter. See Matthew 10:33. He continues always faithful and true to his promises. He is truth, and cannot deny himself. (Witham)
2:13
Estius
If we believe not; that is if we refuse to believe in God, or if after having believed, we depart from our faith, the Almighty still continues faithful; he is still what he was. Our believing in him cannot increase his glory, nor can our disbelief in him cause any diminution thereof, since it is already infinite. (Estius)
Bible de Vence
The sense may be: when we renounce God, and refuse to believe in him, will he be less powerful to punish us? or, will his menaces be less true or less efficacious? He will effect his work without us, for he will infallibly bring about the salvation of his elect. (Bible de Vence)
2:14
Give this admonition to all, especially to the ministers of the gospel, that they may expose themselves willingly to suffer every thing for the establishment of the faith in Jesus Christ.
Calmet
Testifying. Call God to witness the truths which you announce to the faithful; and for your part, do not amuse yourself with disputes about words. In the Greek it is thus translated by many: Warn them of these things, by conjuring them in the name of the Lord not to amuse themselves with disputes about words. (Calmet)
2:15
Thyself approved,[Ver. 15. Probabilem, dokimon.] or acceptable to God.
Witham
Rightly handling.[Ver. 15. Rectè tractantem, opthotomounta.] In the Greek, cutting or dividing the word of truth, according to the capacities of the hearers, and for the good of all. (Witham)
The Protestant version has, dividing the word of truth. All Christians challenge the Scriptures, but the whole is in the rightly handling them. Heretics change and adulterate them, as the same apostle affirms, 2 Corinthians xi. and 4. These he admonishes us (as he did before, 1 Timothy 6:20.) to avoid, for they have a popular way of expression, by which the unlearned are easily beguiled. "Nothing is so easy," says St. Jerome, "as with a facility and volubility of speech to deceive the illiterate, who are apt to admire what they cannot comprehend." (Ep. 2:ad Nepot. 2 Timothy 10)
2:16
Witham
Vain speeches, or vain babbling.[Ver. 16. Vaniloquia, kenophonias. See 1 Tim. 6:20.] He seems to hint at disciples of Simon the magician, and their fables. (Witham)
2:17
Witham
Like a cancer;[Ver. 17. Ut cancer, os gaggraina.] others say a canker or gangrene, a distempter that eats the flesh and parts affected. (Witham)
2:18
Witham
Saying: That the resurrection is past already. It is uncertain what these heretics meant. Some say they held no resurrection, but that by which some died and some were born. Others that they admitted no resurrection but that by baptism from sin. Others that they called what is related in the gospel, that many bodies of the saints rose, at Christ's death, the only resurrection. (Witham)
sant'Epifanio † 403 d.C.
The fall of Hymenaeus and Philetus, who seduced by the false reasonings of Simon Magus had abandoned the faith of the Church, convinced St. Paul of the great importance of opposing the profane novelties of heretics. It is for this that he insists so much on this subject, as well in this as in his first epistle to Timothy. The ancients expressly tell us, that Simon the magician did not believe in the resurrection of the body, but only that of the soul; meaning its resurrection from sin to grace. (Epiphanius)
2:19
But the sure foundation of God and of the Christian faith standeth firm, though some fall from it, and will stand to the end of the world, the Church being built on a rock, and upon the promises of Christ, which cannot fail. Having this seal: the Lord knoweth who are his. The words are applied from Numbers 16:5. The sense is, that the faith and Church of Christ cannot fail, because God has decreed and promised to remain with his Church, and especially to protect his elect, to the end of the world. To know his, here is not only to have a knowledge, but is accompanied with a love and singular protection over them, with such graces as shall make them persevere to the end.
Witham
And let every one that nameth (or invoketh) the name of the Lord, depart from iniquity. Several understand these words, which are similar to those of Numbers 16:26., depart from the tents of these wicked men, to be as it were a second seal, or part of the seal of God's firm decree, inasmuch as the elect by his grace, or when they are prevented and assisted by his grace, will always depart from iniquity; will remain firm in faith, and in the practice of good works: so that this may rather be an effect of the former seal, that is of God's decree to protect his elect, than a different seal. (Witham)
Whatever efforts hell may make by its agents, the eternal edifice, of which the elect are the living stones, is immoveable, being founded on the immutable decree of divine election, and upon the efficacious and infallible means, which separate the children of the wicked Adam, to bring them and to unite them to Jesus Christ.
2:20
Witham
In a great house there are, etc. Though St. Chrysostom by a great house, understands this world, and seems to think that in the Church there are none but precious vessels of gold and of silver, yet this is only true of the perfect part of the Church, as it comprehends the elect only. The common exposition, by the great house, understands the Catholic Church of Christ here upon earth, in which are mixed both vessels of gold and of earth, both good and bad; both the faithful that will be saved, and others that will be lost by not persevering in the faith and grace of Christ. Every one's endeavour must be to cleanse himself from these, to depart from the ways of iniquity, by the assistances of those graces which God offers him, that so he may be a vessel unto honour, not troubling himself about the mysteries and secrets of predestination, but believing and knowing for certain, that if he be not wanting on his part, he can never be lost: and therefore let him follow the admonition of St. Peter, 2 Peter 1:10. "Wherefore, brethren, labour the more, that by good works you may make sure your vocation and election: for doing these things, you shall not sin at any time." (Witham)
2:21
Bristow
Man, we see here, hath free-will to make himself a vessel of salvation or reprobation; though salvation be attributed to God's mercy, the other to his justice, neither repugnant to our free-will, but working with and by the same, all such effects in us, as to his providence and our deserts are agreeable. (Bristow)
2:22
Witham
Youthful desires of any kind, not only of luxury and intemperance. (Witham)
2:24
Witham
Fit to teach[Ver. 24. Docibilem, didaktikon. See 1 Timothy 3:2., which is there translated doctorem, and it signifies one fit to teach.] and instruct others. (Witham)
2:25
Witham
If at any time[Ver. 25. Ne quando, mepote, quasi, si quando.] God may touch the hearts of those who believe not, or who lead a wicked life. (Witham)
In the Greek it is mepote, lest; that is, correct those who resist the truth, in hopes that God will some time bring them by repentance to the knowledge of the truth. The Greek does not express a fear that they will repent, but a certain doubt, mixed with strong hope and earnest desire of their conversion. Conversion from sin and heresy is the gift of God, yet we see good exhortations and prayers are available thereto; which would not be the case if we had not free-will. But these exhortations, to be profitable, must be made as the apostle says, en praoteti; that is with modesty and meekness. Si fortè det Deus illis meliorem mentem; that is ut perveniant ad agnitionem ejus veritatis, quam nunc oppugnant.
2:26
Witham
By whom they are held captives[Ver. 26. Captivi tenentur, ezogremenoi.] at his will: for sinners wilfully put themselves under the slavery of the devil, and wilfully remain in it. The Greek signifies, that they are taken alive in the devil's nets. (Witham)
2:4
4 No man being a souldiar.] Vvhat secular affaires do not agree nor cōsist vvith spiritual mens function. First of al, the Apostle (1 Cor. 7.) maketh mariage & the needful cares, solicitude, and distractions therevpon euer depending, special impediments of al such as should employ them selues vvholy to Gods seruice, as Bishops & Priests are bound to do. He that is vvith a vvife (saith he) is careful for the vvorld, hovv to please his vvife, and is distracted or deuided. 2 Cor. 7.
Secondly, the practise of Physicke, merchandise, or any other profane facultie and trade of life to gather riches, and much more to be giuen to hunting, hauking, gameuing, shevves, enterludes, or the like pastimes, is here forbidden.
Thirdly, the seruices of Princes and manifold base offices done to them for to obtaine dignities and promotions, Hovv spiritual men may serue secular Princes, & deale in ciuil causes. are disagreable to Priestly functions. not so, to be their chaplens for his purpose to preach vnto them, to heare their confessions, to minister the Sacraments vnto them, to say Diuine seruice before them, and such other spiritual dueties, for, al such seruices done to principal persons both of the Clergie and Laitie, be godly and cōsonant to Priestly vocation. As also seruing of Princes and Commonvveales in ciuil causes and matters of state, in making peace and quietnes among the people, by deciding or compounding their controuersies, and al such like affaires tending to the honour of God and good of men, and to the vpholding of true religion, vvhen they may be done vvithout notorious damage or hinderance of their spiritual charge, or vvhen the hurtes thereof be aboundantly recompensed by the necessarie dueties done for the general good of kingdom or Countrie: in vit. 8. Ambr. & Bern. al such things (I say) be lavvful and often very requisite. And S. Augustine, S. Ambrose, S. Bernard, and other holy Bishops of old vvere much occupied therein, as vve see in S. Augustines booke de opere Monachorum c. 29. & Possid. in vit. c. 19.
2:10
; Marke here that the elect (though sure of saluation) yet are saued by meanes of their preachers & teachers, as also by their ovvne endeuours.
2:12
Concordanza Mat. 10, Ro. 3, 3.
2:15
15. Rightly.] Catholikes only, right hādlers of the Scripture. The Scriptures or chalenge of the vvord of God is common to Catholikes and Heretikes, but al is in the handling of them, these later handle them guilefully, adultering the vvord of God, 2 Cor. 2 & 4. as els vvhere the Apostle speaketh: the other sincerely after the maner of the Apostles and doctors of Gods Church. Vvhich the Greeke expresseth by a significant vvord of cutting a thing straight by a line, 〈Greek〉.
2:16
See the Annotatiō before 1 Tim. 6. v. 20.
2:17
17. Their speache.] Heretical bookes and sermōs are to be auoided. The speaches, preachings, and vvritings of Heretikes be pestiferous, cōtagious, and creeping like a canker. therfore Christian men must neuer heare their sermons nor read their bookes. For such men haue a popular vvay of talke vvhereby the vnlearned, and specially vvomen loden vvith sinne, are easily beguiled. Nothing is so easy (saith S. Hierom) as vvith voluble and rolling tong to deceiue the rude people, vvhich admire vvhatsoeuer they vnderstand not. Ep. 2. ad Nepot. c. 10.
2:20
20. In a great house] He meaneth not that Hymenaeus and Philétus (of vvhō he spake immediatly before) or other heretikes, be properly vvithin the Church, as catholike men are, Who are out of the Church or vvithin it. though greuous sinners: but that euil men vvho for the punishment of their sinnes become heretikes, vvere before they fell from their faith as vessels of contumelie, vvithin the Church. Yea and often also after they be seuered in hart and in the sight of God, so long as they stand in external profession and vse of the same, Sacraments, and in the outvvard fellovvship of Catholikes, not yet either separated of them selues, nor cast out by the gouernours of the Church, so long (we say) they be after a sort in the Church: though properly and in deede they be out of the compasse of Gods house. Mary of those that are openly seuered in Sacraments, Seruice, and communion, there is no question but they are out of the Church.
2:21
21. Cleanse him self.] Free vvil. Man then hath free vvil to make him self a vessel of saluation or damnation: though saluation be attributed to Gods mercie principally, the other to his iust iudgement: neither of both being repugnant to our free vvil, but vvorking vvith and by the same, al such effectes in vs as to his prouidence and our deserts be agreable.
2:22
Concordanza Tit. 3, 9.
2:25
; Conuersion from sinne and heresie is the gift of God and of his special grace: yet here vve see, good exhortations and praier and such other helpes of man be profitable therevnto. Vvhich could not be, if vve had not free vvill.
2:1
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 19
… Will not your Station be more solemn if you have withal stood at God’s altar ? When the Lord’s Body has been received and reserved each point is secured, both the participation of the sacrifice and the discharge of duty. If the “Station” has received its name from the example of military life—for we withal are God’s military
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 1
… which some professing have erred concerning the faith.” And again, “Thou therefore, my son, be strong in the grace that is in Christ Jesus. And the things that thou hast heard of me in many exhortations, the same commit thou to faithful men, who shall be able to teach others also.”
2:2
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 25
… From the preceding and the succeeding contexts, it will be manifest that there is no mysterious hint darkly suggested in this expression about (some) far-fetched doctrine, but that a warning is rather given against receiving any other (doctrine) than that which Timothy had heard from himself, as I take it publicly: “Before many witnesses” is his phrase.
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 13
… It is customary for the saints to deliver the commandments of God in the presence of witnesses, as also the apostle himself says to Timothy, “The things which thou hast heard of me among many witnesses, the same commit thou to faithful men;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 72.5
… Those then that are eminent in the Church for passing sanctity, are the mountains, who are meet to teach other men also,
2:3
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 33
… Thus runs Hebion’s heresy. Such also as “forbid to marry” he reproaches in his instructions to Timothy. Now, this is the teaching of Marcion and his follower Apelles. (The apostle) directs a similar blow against those who said that “the resurrection was past already.”
Tertulliano † 220 d.C. On Exhortation to Chastity 12
… Of course the houses of none but married men fare well! The families of celibates, the estates of eunuchs, the fortunes of military men, or of such as travel without wives, have gone to rack and ruin! For are not we, too, soldiers? Soldiers, indeed, subject to all the stricter discipline, that we are subject to so great a General?
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.11
… the men, whether philosophers or simple folk, being alike wise in divine things, whether rulers or ruled, being all in this respect duly under rule; whether soldiers or nobles, students or men of letters, being all soldiers
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 16
… “Labor,” saith he, “as a good soldier of Jesus Christ. No man, going a warfare for God, entangleth himself with secular business; that he may please Him to whom he hath proved himself. For he that striveth for masteries, is not crowned except he strive lawfully.”
2:4
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 1
… “No man that warreth entangleth himself with the affairs of this life, that he may please him who hath chosen him to be a soldier; and if a man also strive for masteries, yet is he not crowned except he strive lawfully.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 65
… For it is written: “No man that warreth for God entangleth himself with the affairs of this life, that he may please Him to whom he has pledged himself.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 8
… And they, indeed, that they may receive a corruptible crown; but ye an incorruptible.” And again: “No man that warreth for God binds himself to anxieties of this world, that he may be able to please Him to whom he hath approved himself. Moreover, also, if a man should contend, he will not be crowned unless he have fought lawfully.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.12
… “No man that warreth for God bindeth himself with worldly annoyances, that he may please Him to whom he hath approved himself. But and if a man should contend, he will not be crowned unless he fight lawfully.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.37
… And mayest thou be worthy of the gift of prophecy also! For thou shalt receive grace according to the measure of thy capacity and not of my words; for I may possibly speak of but small things, yet thou mayest receive greater; since faith is a large affair
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.36
185. Let, then, godliness exercise thee unto justice, continence, gentleness, that thou mayest avoid childish acts, and that rooted and grounded in grace thou mayest fight the good fight of faith. Entangle not thyself in the affairs of this life, for thou art fighting for God.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 42
… vi. 25 .) But if one ought not to be anxious for necessary food and clothing, nor for to-morrow; they who bring on so great a mass of rubbish and bury themselves under it, when shall they shall have power to emerge? Hast thou not heard Paul saying, “No soldier on service entangleth himself in the affairs of this life?” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.38
… If then we have risen with Christ, let us seek those things which are above, where Christ sitteth on the right hand of God; let us set our affections on things above, not upon the things that are upon the earth. For we are dead, and our life is hid with Christ in God. When Christ our life shall appear, then we also shall appear with him in glory.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 26
… And if there be any among them who did with that purpose come to the holy warfare,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 35
… Wherefore in this our warfare, neither for the morrow take we thought: because not for the sake of these temporal things, whereunto pertaineth To-morrow, but for the sake of those eternal things, where it is evermore To-day, have we proved ourselves unto Him, that, entangled in no secular business, we may please Him.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 10.3
… but meditation and contemplation of that divine purity which excels all things, and which can only be gained by silence and continually remaining in the cell, and by meditation, and so the soldier of Christ becomes a runaway from His service, and a deserter, and “entangles himself in secular business,” without at all pleasing Him to whom he engaged himself.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 167
Reply . It is altogether contrary to the rules of the Church to return to military service in the world after doing penance, as the Apostle says, “No soldier in God’s service entangles himself in the affairs of the world
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.7
… 35 ). Hence He says again, No man can serve two masters ( Luke xvi. 13 ). Hence Paul withdraws the minds of the religious from consort with the world by summoning, nay rather enlisting them, when he says, No man that warreth for God entangleth himself with the affairs of this life, that he may please him to whom he has approved himself (
Ecumenical Councils The Canons of the Council in Trullo 19
How great an obligation of preaching rests upon bishops, the successors of the Apostles, is evident from the words of St. Paul, “Christ sent me not to baptize but to preach” ( 1 Cor. i. 17 ), and his chief adjuration to Timothy though Jesus Christ and his coming, was “Preach the Word” (
2:5
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.44
… and returns to the house of his patron.” For it became God, who knows how to turn to proper account even those who in their wickedness have apostatized from Him, to place wickedness of this sort in some part of the universe, and to appoint a training-school of virtue, wherein those must exercise themselves who would desire to recover in a “lawful manner”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.56
… For those things which Celsus calls evils we are therefore prepared, and are ready to say, “Try me, O Lord, and prove me; purge my reins and my heart.” For “no one will be crowned,” unless here upon earth, with this body of humiliation, “he strive lawfully.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 41
… This we concede to you in whom we do find something of vital truth, who are sound as to the Son. We admire your life, but we do not altogether approve your doctrine. Ye who have the things of the Spirit, receive Himself in addition, that ye may not only strive, but strive lawfully,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 3.1
… The blasphemous nature of his doctrine is clear, not only from many other passages, but even from those quoted: and as for that “use of the saints” which he alleges that he follows in these expressions, it is clear that there is no such use at all.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.36
183. This is the true fortitude which Christ’s warrior has, who receives not the crown unless he strives lawfully.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.8
8. I speak not, indeed, of such a fast as most persons keep, but of real fasting; not merely an abstinence from meats; but from sins too. For the nature of a fast is such, that it does not suffice to deliver those who practise it, unless it be done according to a suitable law. “For the wrestler,” it is said, “is not crowned unless he strive lawfully.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.12
“ One who strives in the games is not crowned unless he has contended lawfully.”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 5
… Dost thou really know and understand what it is thou art eager to do? Art thou acquainted with the noble task of holy virginity? Dost thou know how, like a man, to enter “lawfully” upon this contest and “strive,”
2:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.7
… and to be fully armed at all points, so as on no side to receive a deadly blow. Cultivate thy soul. Cut away the thorns. Sow the word of godliness. Propagate and nurse with much care the fair plants of divine wisdom, and thou hast become a husbandman. And Paul will say to thee, “The husbandman that laboureth must be first partaker of the fruits.”
2:7
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.23
… We learn this from the words written among many other exhortations to Timothy, the disciple instructed from a babe in the Holy Scriptures by the glorious faith of his grandmother and mother : Understand what I say, for the Lord shall give thee understanding in all things
san Basilio † 379 d.C. The Letters 226
… But they have an ingenious theory as to changes of this kind; they use the words of the creed as physicians use a remedy for the particular moment, and substitute now one and now another to suit particular diseases. The unsoundness of such a sophism it is rather for you to consider than for me to prove. For “the Lord will give you understanding”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 3
… But let every one constantly try his works,” and know himself; for empty worship does he offer, whosoever he be that makes profession of virginity and sanctity, “and denies its power.” For virginity of such a kind is impure, and disowned by all good works. For “every tree whatsoever is known from its fruits.” “See that thou understand
2:8
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.8
8. And they say that Paul meant to refer to Luke’s Gospel wherever, as if speaking of some gospel of his own, he used the words, “according to my Gospel.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.39
… since by man came death, by man came also the resurrection of the dead . All that is said on the point before us concerns the Mystery of the body, since Christ is the firstfruits of the dead. Let us gather also from the words of the Apostle by what Mystery Christ rose from the dead: Remember that Christ hath risen from the dead, of the seed of David
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… And others have written of His being born in the flesh of the Virgin, and have proclaimed the festival of the holy passover, saying, ‘Christ our Passover is sacrificed ;’ so that we, individually and collectively, and all the churches in the world may remember, as it is written, ‘That Christ rose from the dead, of the seed of David, according to the Gospel
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 5
5. Would therefore, O my beloved, that as the word requires, we might here so govern ourselves at all times and entirely, and so live, as never to forget the noble acts of God, nor to depart from the practice of virtue! As also the Apostolic voice exhorts; ‘Remember Jesus Christ, that He rose from the dead
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.23
… And the blind men also say, Son of David, have mercy on us . Gabriel too testifies plainly to Mary, saying, And the Lord God shall give unto Him the throne of His father David . Paul also saith, Remember Jesus Christ raised from the dead, of the seed of David, according to my Gospel
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… When therefore the Scriptures tell both the time and the peculiarity of the place, when they tell also the signs which followed the Resurrection, have thou henceforward a firm faith in the Resurrection, and let no one stir thee from confessing Christ risen from the dead
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 4
Ver. 8, 9 . “Remember that Jesus Christ, of the seed of David, was raised from the dead, according to my Gospel. Wherein I suffer trouble as an evil-doer, even unto bonds.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Continence 24
… What saith the utterly mad Manichæan of the Flesh of Christ? That it was not true, but false. What saith the blessed Apostle to this? “Remember that Christ Jesus rose again from the dead of the seed of David, according to my Gospel.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 2.2
… and your reason is, that the birth of Christ is not in the gospel. What, then, will you answer the apostle when he says, "Remember that Christ Jesus rose from the dead, of the seed of David, according to my gospel?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 5.4
… And since the evangelists assert that Christ was born of a woman, of the seed of David, and Paul writing to Timothy says, "Remember that Jesus Christ, of the seed of David, was raised from the dead, according to my gospel,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 11.3
… and also that He was born of the seed of David after the flesh, that He was made of a woman, made under the law, that He might redeem them that were under the law. Of Him Paul says to Timothy: "Remember that Jesus Christ, of the seed of David, was raised from the dead, according to my gospel."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 23.7
… And if it were not profitable for us to believe this, the same apostle would not have made it so prominent as he does, when he says to Timothy, "Remember that Christ Jesus, of the seed of David, rose from the dead, according to my gospel."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.14
Chapter 14.— 16. Accordingly we find the apostles using the expressions, "My glorying," though it was certainly in the Lord; and "Mine office," and "My knowledge," and "My gospel,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.56
… Therefore the teacher of the Gentiles, that was superior in excellence to the majority, was sent to preach the gospel, not to baptize; because the latter could be done by many, the former only by a few, of whom he was chief. And yet we read that he said in certain places, "My gospel;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 42.2
… The Apostle says, “Would ye receive a proof of Christ who speaketh in me?” So then in the Apostle hath He vouchsafed to solve this question. In the first place, what said Christ speaking by the Apostle to Timothy? “Remember that Jesus Christ of the seed of David was raised from the dead according to my Gospel.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 48.3
… He stood still, healed, enlightened them; for He owned the name. The Apostle Paul also says, “Who was made of the seed of David according to the flesh;” and in his Epistle to Timothy, “Remember that Jesus Christ was raised from the dead, [He that is] of the seed of David, according to my gospel.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 76.1
… But Jacob had spoken of this, when he blessed his sons, “there shall not fail a prince out of Judah, nor a leader from his thighs, until there come He to whom the promise hath been made.” But from the tribe of Judah there came Our Lord Jesus Christ. For He is, as the Scripture saith, and as ye have but now heard, out of the seed of David born of Mary.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 76.9
… now he is calling upon the Lord, whom he persecuted. In what manner the remnants of the thought shall celebrate solemnities, in the case of Paul ye have heard, when the Apostle himself was being read: “Be thou mindful that Christ Jesus hath risen from the dead, of the seed of David, after my Gospel.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.36
… At whose passing by blind men cried out, “Have pity on us, Son of David:” and forthwith by His pity they received light, because true was the thing which they cried out. This then the Apostle doth not cursorily speak of, but doth heedfully notice, writing to Timothy, “Be thou mindful, that Christ Jesus hath risen from the dead, of the seed of David,” etc.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
… for they, when they had made mention of David, continued “Of this man’s seed hath God according to his promise raised unto Israel a Saviour, Jesus,” and so on. And in a letter to Timothy the divine Paul says “Remember that Jesus Christ of the seed of David was raised from the dead according to my gospel.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —Paul, at the very end of his life, when writing his last letter to his disciple Timothy, and in giving him, as it were, his paternal inheritance by will, added “Remember that Jesus Christ of the seed of David was raised from the dead according to my gospel.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 152
… Wherefore also the blessed Paul says when discoursing of Abraham “He saith not and to seeds as of many; but as of one, and to thy seed which is Christ,” and writing to Timothy he says “Remember that Jesus Christ of the seed of David was raised from the dead according to my gospel.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 139
… of the generation of Jesus Christ, the son of David, the son of Abraham ,” with which the blessed Apostle Paul’s teaching agrees, when he says “whose are the fathers and of whom is Christ according to the flesh, Who is above all God blessed for ever ,” and so to Timothy “remember,” he says, “that Jesus Christ has risen from the dead, of the seed of David
2:9
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.1
… But, peradventure, like the blessed Abel, he too though dead yet speaks to us, and now exclaims, more loudly than John of old concerning Herodias, “It is not lawful for thee to have her.” For even if the body of John in obedience to the law of nature has received the sentence of God, and his tongue is silent, yet “the word of God is not bound.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.8
… When thou writest to the Ephesians, thou sayest, “I therefore, the prisoner of the Lord, beseech you, that ye walk worthy of the vocation wherewith ye are called.” And when thou speakest to Timothy, “Wherein I suffer trouble as an evil-doer, even unto bonds.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.12
… But these loosed the sins of the wide world, affrighted demons, and drove away the devil. With these, while tarrying in prison, he persuaded the jailor; with these he attracted Agrippa himself; with these he procured many disciples. Therefore he said, “Wherein I suffer trouble as an evil-doer unto bonds, but the word of God is not bound.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 52
… For what could be better than those bonds which always in his Epistles he prefers (to all things else), saying, “Paul, a prisoner of Jesus Christ:” ( Eph. iii. 1 ) and again, “On this account I am bound with this chain” ( Acts xxviii. 20 ), “but the word of God is not bound;” and, “Even unto bonds, as an evil-doer.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 13
… but that bosom never had any such storm sweeping across it. Or rather there did sweep over it many storms and oft: but the light they darkened not; rather in the midst of the temptation and dangers the light shone out. Wherefore also he himself when bound with his chain kept exclaiming, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 10
… For hear him saying, “So that most of the brethren being confident through my bonds are more abundantly bold to speak the word without fear.” ( Philip. i. 14 .) And again he makes the same avowal of himself, saying, “For when I am weak, then am I strong.” ( 2 Cor. xii. 10 .) Wherefore he said also, “But the word of God is not bound.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 75
… So also Elias was caught up with the flesh. Abraham also with Isaac and his grandson shone brightly, having the flesh; and Joseph in the flesh struggled against that abandoned woman. But why speak I of the flesh? For though thou place a chain upon the flesh, no harm is done. “Though I am bound,” saith Paul, yet “the word of God is not bound.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.4
… “My mouth is enlarged over mine enemies;” because even in pressing straits the word of God is not bound, not even in preachers who are bound.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 116.7
… He should rather say, I believed, and therefore I have spoken, and I was sorely brought down: why did he add, “But I,” save because a man may be sorely brought down by those who oppose the truth, the truth itself cannot, which he believeth and speaketh? Whence also the Apostle, when he was speaking of his chain, saith, “the word of God is not bound.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… to his disciple Timothy, and in giving him, as it were, his paternal inheritance by will, added “Remember that Jesus Christ of the seed of David was raised from the dead according to my gospel.” Then he went on to mention his sufferings on behalf of the gospel, and thus showed its truth saying, “Wherein I suffer trouble as an evil doer even unto bonds.”
2:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 33
Again their profit depended on Paul: wherefore he said, “For the hope of Israel I am bound with this chain. ( Acts xxviii. 20 .) And again, “These things I endure for the elect’s sakes that they may obtain eternal life. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 1
… For this, “what manner of men we showed ourselves among you,” is the expression of one showing that with much zeal and much vehemence we were ready to give up our lives for your sake; and for this thanks are due not to us, but to you, because ye were elect. On this account also he says elsewhere, “And these things I endure for the Elect’s sake.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 4
Ver. 10 . “Therefore I endure all things,” he says, “for the elect’s sake, that they may also obtain the salvation which is in Christ Jesus with eternal glory.”
2:11
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… Admonition enough did he for his part also give in preceding passages: “It is a faithful saying: For if we are dead with Christ, we shall also live with Him; if we suffer, we shall also reign with Him; if we deny Him, He also will deny us; if we believe not, yet He is faithful: He cannot deny Himself.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 2.69
… “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified to me, and I unto the world;” and as His death was necessary, because of the statement, “For in that He died, He died unto sin once,” and this, “Being made conformable to His death,” and this, “For if we be dead with Him, we shall also live with Him:”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 5
… but whosoever shall deny me before men, him will I also deny before my Father which is in heaven.” The Apostle Paul also says: “For if we die with Him, we shall also live with Him; if we suffer, we shall also reign with Him; if we deny Him, He also will deny us.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Let us be humble and mild, that we may inherit the land of life. Let us be unflagging in His service, that He may cause us to serve in the abode of the saints. Let us pray His prayer in purity, that it may have access to the Lord of Majesty. Let us be partakers in His suffering, that so we may also rise up in His resurrection.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
… For the Apostle says: “If we be dead with Christ we believe that we shall also live with Him;” and then again: “For if we suffer with Him we shall also live with Him, and not only shall we live with Him, but shall be also glorified with Him, and not only be glorified but shall also reign with Him.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.20
157. But what is more foolish than for any one to deny that the Holy Spirit reigns together with Christ when the Apostle says that even we shall reign together with Christ in the kingdom of Christ: “If we are dead with Him, we shall also live with Him; if we endure, we shall also reign with Him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 3
So also art thou thyself made king and priest and prophet in the Laver; a king, having dashed to earth all the deeds of wickedness and slain thy sins; a priest, in that thou offerest thyself to God, having sacrificed thy body and being thyself slain also, “for if we died with Him,” saith he, “we shall also live with Him;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 9
… How? As he says in another place, “If we die with him, we shall also live with Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
… these are unworthy of Him. And they belong alike to the faithful and the unbelievers. What then do I speak of as His? His glory and His kingdom. These are His, and ours for His sake. How? “If we be dead with Him,” He says, “we shall also live with Him. If we suffer, we shall also reign with Him.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
… So the power of truth is signified through its want of power. And writing to the blessed Timothy, the Apostle adds “It is a faithful saying, for if we be dead with Him we shall also live with Him, if we suffer we shall also reign with Him; if we deny Him He will also deny us, if we believe not yet He abideth faithful, He cannot deny Himself.”
2:12
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 5
… If we please Him in this present world, we shall receive also the future world, according as He has promised to us that He will raise us again from the dead, and that if we live worthily of Him, “we shall also reign together with Him,”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 28
70. I am ashamed to add the rest. You expect to be glorified together with Christ; (“if so be that we suffer with him that we may be also glorified together;” ) but you do not glorify the “Spirit of holiness” together with Christ, as though He were not worthy to receive equal honour even with you. You hope to “reign with”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 61
… “When the Son of Man shall sit upon the throne of His glory, then shall ye also sit upon twelve thrones,” saith He, declaring, that they also shall reign with Him, and partake of that glory. “For if we suffer,” it is said, “we shall also reign with Him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 2
… For not by this one and that one, saith he, but “by the Father” have ye been called; by Him also have ye been “enriched.” Again, “ye have been called;” ye did not yourselves approach. But what means, “into the fellowship of His Son?” Hear him declaring this very thing more clearly elsewhere. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 11
… These things make the righteousness; this must we believe that He was able to do, but how He was able we cannot prove. For from faith is the fellowship of His sufferings. But how? Had we not believed, neither should we have suffered: had we not believed, that “if we endure with Him, we shall also reign with Him” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… but he said, “translated”; so that it is both of us and of Him. “Into the kingdom of the Son of His love.” He said not simply, “the kingdom of heaven,” but gave a grandeur to his discourse by saying, “The kingdom of the Son,” for no praise can be greater than this, as he saith elsewhere also: “If we endure, we shall also reign with Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
… “And ye are made full in Him.” What then does it mean? That ye have nothing less than He. As it dwelt in Him, so also in you. For Paul is ever straining to bring us near to Christ; as when he says, “Hath raised us up with Him, and made us to sit with Him” ( Eph. ii. 6 .): and, “If we endure, we shall also reign with Him” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 38
… since in another place Paul saith of the Father, “That by two immutable things in which it was impos sible for God to lie” ( Heb. vi. 18 ): and again, “If we deny Him — He abideth faithful,” for “He cannot deny Himself.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 87
… Wherefore, I entreat, let us use every means, so as not to miss such glory. For nothing is difficult if we be willing, nothing burdensome if we give heed. “If we endure, we shall also reign with Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 6
… Let us consider (he says) of what we have been thought worthy: we and Christ are One: let us not then distrust Him. And again, he hints at that which had been said in another place, that “If we suffer, we shall also reign with Him.” (
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
… that even by this act might be pre-signified the Gentiles’ faith, to whom the cross of Christ was to be not shame but glory. It was not accidental, therefore, but symbolical and mystical, that while the Jews were raging against Christ, a foreigner was found to share His sufferings, as the Apostle says, “if we suffer with Him, we shall also reign with Him
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 90
… and thus the Ordainer of the journey becomes the Means whereby we are able to accomplish it, because not only does He impose the labour, but also brings us to the haven of rest. In Him therefore we find our Model of patience, in Whom we have our Hope of life eternal; for “if we suffer with Him, we shall also reign with Him
2:13
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.14.10
… neither in His essence nor in His promise;—as again says the Apostle writing to the Thessalonians, ‘Faithful is He who calleth you, who also will do it ;’ for in doing what He promises, ‘He is faithful to His words.’ And he thus writes to the Hebrews as to the word’s meaning ‘unchangeable;’ ‘If we believe not, yet He abideth faithful; He cannot deny Himself
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 2.10
10. Nay more, if a whole people sin, this surpasses not the loving-kindness of God. The people made a calf, yet God ceased not from His loving-kindness. Men denied God, but God denied not Himself
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Holy Spirit 1
… Well, if you attest what He has not, your ascription is meaningless and comes to nothing; for he who calls bitterness “sweetness,” while he lies himself, has failed to commend that which is blamable. Whereas, if you mention what He has, such and such a quality is essential, whether men recognize it or not; He remains the object of faith
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Creed 2
2. Of this, then, ye have now received, have meditated, and having meditated have held, that ye should say, “I believe in God the Father Almighty.” God is Almighty, and yet, though Almighty, He cannot die, cannot be deceived, cannot lie; and, as the Apostle says, “cannot deny Himself.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 53.9
… and blinded by this very self-elation, they stumbled against the stone of stumbling. And so it is said, “they could not,” by which we are to understand that they would not; in the same way as it was said of the Lord our God, “If we believe not, yet He abideth faithful, He cannot deny Himself.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 145
… let them accuse too these saints and all the rest who maintain this position. Let them accuse even the Apostle who says “That by two immutable things in which it was impossible for God to lie.” And again “If we believe not, yet He abideth faithful: He cannot deny Himself.”
2:14
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 62
… I thank you for informing me about the brethren that there assembled, and about those who wish, on account of disputed points, to disturb the simple. But about these things let the Apostle charge them not to give heed to those who contend about words, and seek nothing else than to tell and hear some new thing
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 66
… and he who wrote against us the book concerning matter, made away with himself. Therefore that we may not vainly delay you, nor wind together a labyrinth of words, leaving these things we will bid you keep fast hold of the listening to the Holy Scriptures, and not fight with words to no purpose; as also Paul exhorteth Timothy (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.18
27. All which things having been heard and considered, I am unwilling to contend about words, for that is profitable to nothing but to the subverting of the hearers.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.28
… This is what the apostle says: “Not with wisdom of words, lest the cross of Christ should be made of none effect.” To the same effect also is what he says to Timothy: “Charging them before the Lord that they strive not about words to no profit, but to the subverting of the hearers.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 145
Repeat these passages to your opponents, and if they are convinced, praise the good Lord for that, by means of your zeal, He has benefited them. If they remain unconvinced, enter into no discussion with them about doctrines, for it is forbidden by the divine apostle to “strive about words to no profit but to the subverting of the hearers.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 164
… nothing whatever of what has been well laid down shall be reconsidered, because, after constitutions have been legitimately framed under Divine guidance, to wish still to wrangle is the sign not of a peace-making but of a rebellious spirit, as says the Apostle, “for to strive with words is profitable for nothing, but for the subverting of them that hear
2:15
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.1
… so, on the other hand, is our object to try, by means of arguments and treatises, to confirm men in their faith, and to earn the name of “workmen needing not to be ashamed, rightly dividing the word of truth.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 4.3.1
… To him Quadratus addressed a discourse containing an apology for our religion, because certain wicked men had attempted to trouble the Christians. The work is still in the hands of a great many of the brethren, as also in our own, and furnishes clear proofs of the man’s understanding and of his apostolic orthodoxy.
san Basilio † 379 d.C. The Letters 172
… a man holding the same views and reverencing the faith of the Fathers, as you are said to do by our honourable brethren and fellow presbyters, is in truth to go back to the ancient blessedness of the Churches, when the sufferers from unsound disputation were few, and all lived in peace, “workmen” obeying the commandments and not “needing to be ashamed,”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 190.1
… Perhaps therefore it might be better to appoint one well approved man, though even this may not be an easy matter, to the supervision of the whole city, and entrust him with the management of details on his own responsibility. Only let him be a servant of God, “a workman that needeth not to be ashamed,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 5
Ver. 15 . “Study to show thyself approved unto God, a workman that needeth not to be ashamed, rightly dividing the word of truth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 6.3
… But those surgings in me required to find him at full leisure, that I might pour them out to him, but never were they able to find him so; and I heard him, indeed, every Lord’s day, “rightly dividing the word of truth”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.16
… “These things command and teach?” What these things are, has been told previously. Do we not read there: “Rebuke not an elder, but entreat him as a father?” Is it not said in the Second Epistle: “Hold fast the form of sound words, which thou hast heard of me?” And is he not be ashamed, rightly dividing the word of truth?”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 13
… Thus is it required of them to conduct themselves. That “the harvest is great, but the workmen are few,” this also is well-known and manifest. Let us, therefore, “ask of the Lord of the harvest” that He would send forth workmen into the harvest; such workmen as “shall skilfully dispense the word of truth;” workmen “who shall not be ashamed;”
2:16
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… and he who falls from godliness, falls from the true faith. Paul, for instance, bearing testimony to the same point, advises his disciple, saying, ‘Avoid profane conversations; for they increase unto more ungodliness, and their word takes hold as doth a canker, of whom are Hymenæus and Philetus
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 27
… For there are certain persons who have not only their ears and their tongues, but even, as I now perceive, their hands too, itching for our words; who delight in profane babblings, and oppositions of science falsely so called,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 8
… “But what have I to do to judge them that are without ?” asks the Apostle. Truly those persons are outside the Court in which the words of our mysteries are spoken; they are not installed under God’s roof, but in the monastery of the Evil One. They “are taken captive by him at his will
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 5
Ver. 16 . “And shun profane novelties of speech.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 8
“They shall proceed no further”; how then does he say elsewhere, “They will increase unto more ungodliness”? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 4
… of which novelty the apostle says, "Shun profane novelties of words, for they increase unto more ungodliness, and their speech eats like a cancer. Of whom is Hymenæus and Philetus, who concerning the faith have erred, saying that the resurrection is past already, and have overthrown the faith of some."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 3.19
… But in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth; and some to honor, and some to dishonor. If a man therefore purge himself from these, he shall be a vessel unto honor, sanctified, and meet for the master’s use, and prepared unto every good work."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 97.4
… Hear, therefore, how the apostle foresaw such things, and gave salutary admonition about avoiding them, when he said, “Shun profane novelties of words; for they increase unto much ungodliness, and their speech insinuates itself as doth a cancer.”
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… is gain,” “withal learning to be idle, wandering about from house to house, and not only idle, but tattlers also and busy-bodies, speaking things which they ought not,” “who having put away a good conscience have made shipwreck concerning the faith;” “whose profane and vain babblings increase unto more ungodliness, and their word doth eat as doth a cancer.”
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
… And the servant of the Lord ought not to strive; but to be gentle, docile to all men, patient with modesty, correcting those who resist, lest at any time God may give them repentance to the acknowledgment of the truth, and recover themselves from the snares of the devil, by whom they are held captive at his will.”
2:17
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.31.2
… in the brotherhood on account of some necessity—the entire Church in that particular locality entreating [the boon] with much fasting and prayer, the spirit of the dead man has returned, and he has been bestowed in answer to the prayers of the saints—that they do not even believe this can be possibly be done, [and hold] that the resurrection from the dead
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 7
… an art so evasive in its propositions, so far-fetched in its conjectures, so harsh, in its arguments, so productive of contentions—embarrassing even to itself, retracting everything, and really treating of nothing! Whence spring those “fables and endless genealogies,” and “unprofitable questions,” and “words which spread like a cancer?”
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 1
Things which are yet to be? What hinders, else,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 72.15
15. But if we consider what the apostles thought about heretics, we shall find that they, in all their epistles, execrated and detested the sacrilegious wickedness of heretics. For when they say that “their word creeps as a canker,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 34
34. Flee from such men as much as you can; avoid with a wholesome caution those who adhere to their mischievous contact. Their word doth eat as doth a cancer;
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.79
… knowing that one of such sort is perverted, and sinneth, and is by his own self condemned.” Of this same thing in the Epistle of John: “They went out from among us, but they were not of us; for if they had been of us, they would doubtless have remained with us.” Also in the second to Timothy: “Their word doth creep as a canker.”
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 2.5
… Wherefore they have been excommunicated and anathematized by the Church. And indeed, although we grieve at the destruction of these men, especially that after having once learned the doctrine of the Church, they have now gone back; yet we do not wonder at it; for this very thing Hymenæus and Philetus suffered,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.1
… For it is of these that he says, Whose word spreadeth like a cancer
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Deposition of Arius 5
… Wherefore they have been excommunicated and anathematized by the Church. We grieve for their destruction, and especially because, having once been instructed in the doctrines of the Church, they have now sprung away. Yet we are not greatly surprised, for Hymenæus and Philetus
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 1.5
… that by sending about their letters they may engage the ears of the people to listen to these notions, and so put off the time when they will be brought to trial; and that by concealing their impiety from observation, they may have room to extend their heresy, which, ‘like a gangrene
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… as, for instance, when they had learned, they set right the Thessalonians , who were going wrong. When then one knows properly these points, his understanding of the faith is right and healthy; but if he mistakes any such points, forthwith he falls into heresy. Thus Hymenæus and Alexander and their fellows
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 38
… subverting it, at another his word was that it was “past already;” which also Paul writing to Timothy called a gangrene, I mean, this wicked doctrine, and those that brought it in he branded, saying, “Of whom is Hymenœus and Philetus, who concerning the truth have erred, saying that the resurrection is past already, and overthrow the faith of some.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 5
Ver. 17 . “And their word will eat as doth a canker.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.4
… “Of whom,” he says, “are Hymenæus and Philetus; who concerning the truth have erred, saying that the resurrection is past already; and overthrow the faith of some.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 79
… for the apostle does not magnify those whom he calls “dogs,” saying to the Philippians, “Beware of dogs;” nor does he magnify those of whom he says that their word doth eat as a canker.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.12
Chapter 12.—19. But he urges that "we find that the apostles, in all their epistles, execrated and abhorred the sacrilegious wickedness of heretics, so as to say that ‘their word does spread as a canker.’"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 19
… all have agreed concerning this; but many have denied the resurrection of the flesh, and affirmed that the resurrection had taken place already in faith. Such the apostle resisteth, saying, “Of whom is Hymeneus and Philetus, who concerning the truth have erred, saying that the resurrection hath taken place already, and overthrow the faith of some.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 1.1
… For a “pestilence” is disease widely spread, and involving all or nearly all. Yet “the seat of pestilence” may be more appropriately understood of hurtful doctrine; “whose word spreadeth as a canker.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 93.4
… There is therefore a round world movable: there is a world immovable: of which the Apostle speaketh. Behold, the round world movable. I ask thee, of whom speaketh the Apostle in these words, “Of whom is Hymenæus and Philetus; who concerning the truth have erred, saying that the resurrection is past already: and overthrow the faith of some?”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.6
… We are indeed grieved on account of the perdition of these persons, and especially so because, after having been previously instructed in the doctrines of the Church, they have now apostatized from them. Nevertheless we are not greatly surprised at this, for Hymenæus and Philetus
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 16
… And taking heed lest any of the holy flock should perish, we admonish you with fatherly warnings to keep aloof from the “lying lips” and the “deceitful tongue” from which the prophet asks that his soul should be delivered ; because “their words,” as says the blessed Apostle, “do creep as doth a gangrene
2:18
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… men who used his words, but chose to hear them as suited their lusts, and dared to pervert them, as the followers of Hymenæus and Alexander, and before them the Sadducees, who as he said, ‘having made shipwreck of faith,’ scoffed at the mystery of the resurrection, he immediately proceeded to say, ‘And as I have delivered to you traditions, hold them fast
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… for they increase unto more ungodliness, and their word takes hold as doth a canker, of whom are Hymenæus and Philetus .’ In what their wickedness consisted he declares, saying, ‘Who have erred from the faith, saying that the resurrection is already past
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 1
… v. 1 .) So that if he had gone, there would have been no need of his writing. But since the question was deferred, on this account he adds this Epistle, as in his Epistle to Timothy he says, “They subvert the faith of some, saying that the Resurrection is already past” (from
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 5
Ver. 18 . “Who concerning the truth have erred, saying that the resurrection is past already, and overthrow the faith of some.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 22
… For hear what follows after the declaration of this resurrection which is by faith, lest any should think this to be the only resurrection, or fall into that desperation and error of men who perverted the thoughts of others, “saying that the resurrection is past already,” of whom the apostle saith, “and they overthrow the faith of some.”
2:19
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 3
… You, as a man, know any other man from the outside appearance. You think as you see. And you see as far only as you have eyes. But says (the Scripture), “the eyes of the Lord are lofty.” “Man looketh at the outward appearance, but God looketh at the heart.” “The Lord (beholdeth and) knoweth them that are His;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… But as then against the adherents of Philetus and Hymenæus, so now the Apostle forewarns all men against ungodliness like theirs, saying, ‘The foundation of God standeth sure, having this seal, The Lord knoweth them that are His; and, Let every one that nameth the name of the Lord depart from iniquity
san Basilio † 379 d.C. The Letters 235.3
… All this they thrust on one side and force knowledge into one single meaning, the contemplation of God’s essence. Thou shalt put them, it is said, before the testimony and I shall be known of thee thence. Is the term, “I shall be known of thee,” instead of, “I will reveal my essence”? “The Lord knoweth them that are his.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Making of Man 20.1
… but “knowledge” is not always to be understood of skill and acquaintance with anything, but of the disposition towards what is agreeable,—as “the Lord knoweth them that are His
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 5
Ver. 19 . “Nevertheless,” he says, “the foundation of God standeth sure, having this seal, The Lord knoweth them that are His. And, Let every one that nameth the name of the Lord depart from iniquity.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 60
… Then because He said above “And the sheep hear his voice, and follow him,” lest any should say, “What then is this to those who believe not?” hear what He addeth, “And I know My sheep, and am known of Mine.” As Paul declared when he said, “God hath not rejected His people whom He foreknew” ( Rom. xi. 2 ); and Moses, “The Lord knew those that were His” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.51
… for they suffer this persecution, not in their bodies, but in their hearts. Whence is that word, “According to the multitude of my griefs in my heart;” for he does not say, in my body. Yet, on the other hand, none of them can perish, because the immutable divine promises are thought of. And because the apostle says, “The Lord knoweth them that are His;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.7
… For what Christian is not aware that he seduces nations even now, and draws them with himself to eternal punishment, but not those predestined to eternal life? And let no one be dismayed by the circumstance that the devil often seduces even those who have been regenerated in Christ, and begun to walk in God’s way. For “the Lord knoweth them that are His,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.15
… Now, therefore, let us walk in hope, and let us by the spirit mortify the deeds of the flesh, and so make progress from day to day. For “the Lord know eth them that are His;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 11
… for whoever may perish was not of her. “For the foundation of God standeth sure, having this seal, The Lord knoweth them that are His; and, let every one that nameth the name of Christ depart from iniquity.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.14
… vessels placed in the great house, "If a man therefore purge himself from these, he shall be a vessel unto honor, sanctified, and meet for the Master’s use, and prepared unto every good work." But in what manner each man ought to purge himself from these he shows a little above, saying, "Let every one that nameth the name of Christ depart from iniquity,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.27
… "If I would declare them," it is said, "and speak of them, they are more than can be numbered." The number, therefore, of the just persons, "who are the called according to His purpose," of whom it is said, "The Lord knoweth them that are His,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.3
… For the Lord knoweth those which are His. And if a man cannot depart bodily from those who practise iniquity so long as time shall last, at any rate, let every one that nameth the name of Christ depart from iniquity itself.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 16
Such as these were they who were signified to Timothy, where, when it had been said that Hymenæus and Philetus had subverted the faith of some, it is presently added, “Nevertheless the foundation of God standeth sure, having this seal, The Lord has known them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.4
… but “he who gathereth not with Me, scattereth abroad.” Christ’s kingdom then is not divided against itself; but men try to divide that which was bought with the price of the Blood of Christ. “For the Lord knoweth them that are His. And, let every one that nameth the Name of Christ depart from iniquity.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 6.8
… and the recipient will imagine that what he receives is so much the better, the better he appears to be from whom he received it. The saints themselves—understand brethren, they that belong to the dove, that have their part in that city of Jerusalem, the good themselves in the Church, of whom the apostle says, “The Lord know eth them that are His”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 10.8
… And to whom do they sell them, but to the devil? For if the Church be Christ’s sole and only one, who is it that carries off whatever is cut away from it, but that lion that roars and goes about, “seeking whom he may devour?” Woe to them that are cut off from the Church! As for her, she will remain entire. “For the Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 27.11
… For at present Christ’s body is as it were mixed on the threshing-floor: “But the Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 45.6
… “And the sheep hear his voice: and he calleth his own sheep by name.” For He has their names written in the book of life. “He calleth his own sheep by name.” Hence, says the apostle, “The Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 45.12
12. You hear, brethren, the great importance of the question. I say then, “The Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 48.6
… “No one shall pluck them out of my hand.” Give still greater heed to this: “That which my Father gave me is greater than all.” What can the wolf do? What can the thief and the robber? They destroy none but those predestined to destruction. But of those sheep of which the apostle says, “The Lord knoweth them that are His;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.10
10. Observe then the “wonderful works” of God. “I have declared, and have spoken; they are multiplied beyond number.” There is “a number,” there are some over and above the number. There is a fixed number that belongs to that heavenly Jerusalem. For “the Lord knoweth them that are His;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.13
… As much the widow doth buy with two mites, as Peter buyeth, by leaving the nets, as Zacchæus buyeth by giving half his goods. Of so much worth is all that thou hast. “The heavens shall declare His righteousness, for God is Judge.” Truly judge not confounding but severing. For “the Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.31
… not for the chaff’s sake shall the wheat also perish: nor on account of bad fish shall nothing be cast into the vessels from that net. “The Lord knows them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 91.10
… fell from the hope of the seat of judgment, of whom it is said, “A thousand shall fall beside thee;” many too fell from the hope of reward for their duties, of whom it was said, “And ten thousand at thy right hand.” But this downfall and devil that is at noon-day “shall not come nigh thee,” that is, the Head and the body; for the Lord knows who are His.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 105.33
… But since not only the justice but also the mercy of Almighty God, the merciful, was shown even unto the wicked; concerning these attributes the rest of the Psalm pursueth the praises of God. And yet both sorts were in one people: nor did the latter pollute the good with the contagion of their iniquities. For “the Lord knoweth who are His;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 107.8
… 37 ): at which that workman rejoiceth, who saith, “Not because I desire a gift, but I seek fruit.” “And He blessed them, and they were multiplied exceedingly, and their cattle were not diminished” ( ver. 38 ). This standeth. For “the foundation of God standeth sure; because the Lord knoweth them that are His.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 124.3
… What he was dieth, that he may be what he was not. Otherwise, he who is not slain, and is not eaten by the Church, may be in the visible number of the people: but he cannot be in the number of the people which is known to God, whereof the Apostle saith, “The Lord knoweth who are His,”
2:20
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.9.8
… For God must be believed to do and order all things and at all times according to His judgment. For the words which the apostle uses when he says, “In a great house there are not only vessels of gold and silver, but also of wood and of earth, and some to honour and some to dishonour;”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1.20
… If a man therefore purge himself from these, he shall be a vessel unto honour, sanctified, and meet for the Master’s use, prepared unto every good work.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1-2.20
… and some to honour, and some to dishonour. If a man therefore purge himself, he shall be a vessel unto honour, sanctified, and meet for the Master’s use, and prepared unto every good work;”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.70
… His words are: “But in a great house there are not only vessels of gold and silver, but also of wood and of earth; and some to honour, and some to dishonour. If a man therefore purge himself, he shall be a vessel unto honour, sanctified and meet for the Master’s use, prepared unto every good work.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 50.3
… we ought only to labour that we may be wheat, that when the wheat shall begin to be gathered into the Lord’s barns, we may receive fruit for our labour and work. The apostle in his epistle says, “In a great house there are not only vessels of gold and silver, but also of wood and of earth, and some to honour and some to dishonour.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 51.25
… that he should think that he can discern the tares from the wheat, or, as if it were granted to him to bear the fan and to purge the threshing-floor, should endeavour to separate the chaff from the wheat; and since the apostle says, “But in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth,”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.39
… For instance, our Lord calls God a ‘man’ that was a ‘householder’ in the parable ; but though this title is ever so familiar to us, will the person we think of and the person there meant be of the same description; and will our ‘house’ be the same as that large house, in which, as the Apostle says, there are the vessels of gold, and those of silver
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 15.1
… In the West the Sun of righteousness is even now rising; in the East, Lucifer, who fell from heaven, has once more set his throne above the stars. “Ye are the light of the world,” “ye are the salt of the earth,” ye are “vessels of gold and of silver.” Here are vessels of wood or of earth,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.2
… Nor are we deceived by the error of Tatian, the chief of the Encratites, into supposing all cohabitation unclean. For he condemns and reprobates not marriage only, but foods also which God has created for us to enjoy. We know that in a large house there are vessels not only of silver and of gold, but of wood also and of earth.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.11
… It does not reject it altogether, but regulates it, knowing (as I have said above) that ‘in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth; and some to honor and some to dishonor. If a man, therefore, purge himself…he shall be a vessel unto honor meet…and prepared unto every good work.’”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 123.9
… Do I expel twice-married persons from the church? Far from it; but I urge those who have been once married to lives of continence. The Ark of Noah contained unclean animals as well as clean. It contained both creeping things and human beings. In a great house there are vessels of different kinds, some to honour and some to dishonour.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 124.8
8. In the third book the following faulty statements are contained. “If we once admit that, when one vessel is made to honour and another to dishonour,
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
… which also after a true likeness doth now save us, even baptism.” As in the ark there were all kinds of animals, so also in the Church there are men of all races and characters. As in the one there was the leopard with the kids, the wolf with the lambs, so in the other there are found the righteous and sinners, that is,
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.40
… But now when heretics are condemning wedlock, and despise the ordinance of God, we gladly hear anything he may say in praise of marriage. For the Church does not condemn marriage, but makes it subordinate; nor does she reject it, but regulates it; for she knows, as was said before, that
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.32
… Doubtless, without any intention of doing me wrong, they readily suspected me, as a man, to be capable of failings common to human nature. For it is right for me to believe this concerning them, if they be vessels of Christ appointed not to dishonour, but to honour, and made meet by God for every good work in His great house.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.12
… And whereas the apostle says, ‘But in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth,’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 7.51
… they will be still praising Thee;" with countless other passages to the same effect. This house is also called wheat, bringing forth fruit with patience, some thirty-fold, some sixtyfold, and some an hundredfold. This house is also in vessels of gold and of silver,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.2
… nor will you fly from the great house on account of the vessels made to dishonor;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 71.29
… For in two ways they shall be confounded, either when they shall believe in Christ, or when Christ shall have come. For so long as the Church is here, so long as grain groaneth amid chaff, so long as wheat groaneth amid tares, so long as vessels of mercy groan amid vessels of wrath made for dishonour,
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 12
… for it is extremely unfair and preposterous that the inexpert should be preferred to the expert, the young to the old, the raw recruits to those who have seen much service. In a great house, indeed, as the Apostle explains
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 8.35
Since in a great house there are not only vessels of gold and of silver, but also of wood and of earth, and some indeed to honour but some to dishonour (
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.19
… and some to honour and some to dishonour. If a man therefore purge himself from these, he shall be a vessel unto honour sanctified, and meet for the master’s use, and prepared unto every good work
2:21
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.9.8
… For the words which the apostle uses when he says, “In a great house there are not only vessels of gold and silver, but also of wood and of earth, and some to honour and some to dishonour;” and those which he adds, saying, “If a man purge himself, he will be a vessel unto honour, sanctified and meet for the Master’s use, unto every good work,”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Let us hunger for righteousness, that we may be satisfied from the table of His Kingdom. Let us be the salt of truth, that we may not become food for the serpent. Let us purge our seed from thorns, that we may produce fruit a hundred-fold. Let us found our building on the rock, that it may not be shaken by the winds and waves. Let us be vessels unto honour
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… through him that loved us.” But in a phrase of this kind there is no suggestion of any lowly and subordinate ministry, but rather of the succour rendered “in the power of his might.” For He Himself has bound the strong man and spoiled his goods, that is, us men, whom our enemy had abused in every evil activity, and made “vessels meet for the Master’s use”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 124.8
… and contrariwise a vessel which has from a previous fault been condemned to dishonour will, if it accepts correction in this present life, become in the new creation a vessel ‘sanctified and meet for the Master’s use and prepared unto every good work.’”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.4
… so much the more abundantly should Thy sons rejoice, seeing that our King hath bound the strong man, and they saw his vessels taken from him and cleansed, and made meet for Thy honour, and become serviceable for the Lord unto every good work.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.14
… And we know that the apostle said of the vessels placed in the great house, "If a man therefore purge himself from these, he shall be a vessel unto honor, sanctified, and meet for the Master’s use, and prepared unto every good work."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 1.35
… man, in such a way, however, as to show that I love him, wishing him to be amended rather than condemned, and to make such progress in the great house which is the catholic Church, whither the divine compassion has conducted him, that he may be therein “a vessel unto honour, sanctified, and meet for the Master’s use, and prepared unto every good work,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 87.11
… for the shepherds are few, the hirelings many. But what is said of the hirelings? “Verily I say unto you, they have received their reward.” Of the shepherd, what saith the Apostle? “But whosoever shall cleanse himself from such as these shall be a vessel unto honour, sanctified, and useful to the Lord, prepared always unto every good work.”
2:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Ver. 22 . “Flee also youthful lusts.”
2:23
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.pref.3
… In the preceding book, then, the ideas of the apostles as to all these points have been set forth, [to the effect] that not only did they, “who from the beginning were eye-witnesses and ministers of the word” of truth, hold no such opinions, but that they did also preach to us to shun these doctrines,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.54
… or who has first given to Him, and it shall be recompensed to him again? Because from Him, and through Him, and in Him, are all things: to Him be glory for ever and ever.” Also to Timothy: “But foolish and unlearned questions avoid, knowing that they generate strifes. But the servant of God ought not to strive, but to be gentle towards all men.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.15
… “But foolish and ignorant questionings do thou avoid.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Ver. 23 . “But foolish and unlearned questions avoid, knowing that they do gender strifes.”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.28
… listen then to the Apostle blowing the Gospel trumpet: “O the depth of the riches both of the wisdom and knowledge of God! how unsearchable are His judgments, and His ways past tracing out! For who hath known the mind of the Lord? or who hath been His counsellor?” Your questions are such as he elsewhere describes:
2:24
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 10
… Conquer ye their harsh temper by gentleness, their passion by meekness. For “blessed are the meek;” and Moses was meek above all men; and David was exceeding meek. Wherefore Paul exhorts as follows: “The servant of the Lord must not strive, but be gentle towards all men, apt to teach, patient, in meekness instructing those that oppose themselves.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 73.10
10. But it happens, by a love of presumption and of obstinacy, that one would rather maintain his own evil and false position, than agree in the right and true which belongs to another. Looking forward to which, the blessed Apostle Paul writes to Timothy, and warns him that a bishop must not be “litigious, nor contentious, but gentle and teachable.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 22.1
… The Christian ought not to be of doubtful mind, nor by anything drawn away from the recollection of God and of His purposes and judgments. The Christian ought in all things to become superior to the righteousness existing under the law, and neither swear nor lie. He ought not to speak evil; to do violence; to fight;
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.pref.5
… If we are silent, we shall seem to be giving way; and if we contend against them, there is the fear that we too shall be held to be carnal. For it is written of matters of this sort, which beget strife: “The servant of the Lord must not strive, but be gentle unto all, apt to teach, patient, with moderation instructing those that oppose themselves.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
8. Hear also what he says in his charge to his disciple: “Give heed to reading, to exhortation, to teaching,” and he goes on to show the usefulness of this by adding, “For in doing this thou shalt save both thyself and them that hear thee.” And again he says, “The Lord’s servant must not strive, but be gentle towards all, apt to teach, forbearing;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 33
… xi. 14 .) and he continued hoping. And to Timothy he gave a charge, saying, “And the Lord’s servant must not strive, but be gentle towards all.…in meekness correcting those that oppose themselves, if God peradventure may give them the knowledge of the truth. ” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Ver. 24 . “And the servant of the Lord must not strive.”
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.17
Avoid words of contention and causes of animosity: flee also from all occasions of discord and strife. For if, according to the doctrine of the Apostle “the servant
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 53.7
… “The servant of the Lord must not strive; but be gentle unto all men, apt to teach, patient; in meekness instructing those that oppose themselves; if God peradventure will give them repentance to the acknowledging of the truth; and that they may recover themselves out of the snare of the devil, who are taken captive by him at his will.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against the Epistle of Manichæus, Called Fundamental 1
… as it is written, "The servant of the Lord must not strive; but be gentle toward all men, apt to teach, patient; in meekness instructing those that oppose themselves."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.5
… And so in the case of the holy Cyprian, who was not only learned, but also patient of instruction, which he so fully himself understood to be a part of the praise of the bishop whom the apostle describes,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.26
Chapter 26.— 37. To go on to what he says, "that a bishop should be ‘teachable,’"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.53
… We do not, there fore, render for railing. For it is not fitting that the servant of the Lord should strive; but he should be gentle unto all men, willing to learn, in meekness instructing those that oppose themselves.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.8
… but only to him who is unwilling to pay, to such an extent that he wishes even to go to law. “Now the servant of the Lord,” as says the apostle, “must not go to law.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.25
… And in this direction, too, runs that statement of the apostle: “And the servant of the Lord must not strive; but be gentle unto all men, apt to teach, patient, in meekness instructing those that think differently; if God peradventure will give them repentance to the acknowledging of the truth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.20
… if God peradventure will give them repentance to the acknowledging of the truth; and that they may recover themselves out of the snare of the devil, who are held captive by him at his will.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 4.36
… but your infamous practices against the brethren sufficiently prove that your doctrines are not Christian. For a Christian is “no striker, reviles not, does not fight”; for “it becomes not a servant of the Lord to fight.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.24
… He is pleased with gentleness and modesty; He loves the meek , and hates those who excite contentions; He loves faith, chastises unbelief; He breaks all power of boasting , and punishes the insolence of the proud . Men exalted with pride He utterly overthrows, and rewards the humble and the patient
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Zephyrinus 1
… He, however, “knoweth the secrets of the heart,” and not another. For unjust judgments are to be guarded against by all, especially however by the servants of God. “And the servant of the Lord must not strive,”
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Zephyrinus 2.pref
… from the Lord, the Founder of this holy seat and of the apostolic church, and from the blessed Peter, chief of the apostles, that we may labour with unwearied affection for the universal Church which has been redeemed by the blood of Christ, and aid all who serve the Lord, and give help to all who live piously by apostolic authority. All who will live
2:25
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 2.4
… The pastor therefore ought to be of a noble spirit, so as not to despond, or to despair of the salvation of wan derers from the fold, but continually to reason with himself and say, “Peradventure God will give them repentance to the acknowledging of the truth, and that they may recover themselves out of the snare of the devil.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 29
See, for example, how He Himself, the insulted one, discourses with us, both in the Old Testament, and in the New; in the one saying, “O my people, what have I done unto thee?” in the other, “Saul, Saul, why persecutest thou me.” And Paul too bids, “In meekness instruct those that oppose themselves.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
This he says not as though he were wearied or overpowered; he who chose to do and suffer all for his disciples’ sake; he who said, “Be instant in season, out of season;” ( 2 Tim. iv. 2 .) he who said, “If peradventure God may give them repentance unto the knowledge of the truth, and they may recover themselves out of the snare of the devil;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Ver. 25 . “In meekness instructing those that oppose themselves.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 6
… For when a man is perverted and predetermined not to change his mind, whatever may happen, why shouldest thou labor in vain, sowing upon a rock, when thou shouldest spend thy honorable toil upon thy own people, in discoursing with them upon almsgiving and every other virtue? How then does he elsewhere say, “If God peradventure will give them repentance” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 13
… Let us then pour oil into these lamps, that the flame become higher, that rich light appear. For not only has this oil great strength now, but even when sacrifices were at their height, it was far more acceptable than they could be. “I will have mercy,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 10
… we are careful of lifeless things, but neglect the living soul. And yet Paul says, “in meekness instruct those that oppose themselves, if peradventure God should give them repentance to the acknowledging of the truth, and they may recover themselves out of the snare of the devil who are taken captive by him, at His will.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 43.1
… in love one toward another, and toward all men.” In another place we are warned that those who are of a different opinion from us must be corrected with meekness, “if God peradventure will give them repentance to the acknowledging of the truth, and that they may recover themselves out of the snare of the devil, who are taken captive by him at his will.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.24
… At present she prays for her enemies among men, because they have yet opportunity for fruitful repentance. For what does she especially beg for them but that “God would grant them repentance,” as the apostle says, “that they may return to soberness out of the snare of the devil, by whom they are held captive according to his will?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 82
… Wherefore the mercy of God is necessary not only when a man repents, but even to lead him to repent. How else explain what the apostle says of certain persons: “if God peradventure will give them repentance”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 42
… not our sins, are wished for and asked, it is plain that, when it is done, it is by His gift that it is possessed, by His help that it is fulfilled, yet more openly is it said by reason of obedience, “By the Lord the steps of a man are directed, and He shall will His way:” and of repentance the Apostle says, “if haply God may grant unto them repentance.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.18
… For who can tell whether God may not give them repentance to discover, and acknowledge, and even proclaim His truth,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 7
… Whence also the Apostle Paul, after he said that they were to be rebuked with moderation who thought otherwise, immediately added, “Lest perchance God give them repentance, to the acknowledging of the truth, and they recover themselves out of the snares of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 10
… and that it exists not save it come from Him of whom it is written, “Every best gift and every perfect gift is from above, coming down from the Father of lights.” But the rebuke of him who has not persevered must not on that account be neglected, “lest God perchance give unto him repentance, and he recover from the snares of the devil;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.7
… since the place of repentance is not denied in the Church to any sins whatever; and the Apostle says that heretics themselves are to be reproved to this end, “If God peradventure will give them repentance to the acknowledging of the truth; And that they may recover themselves out of the snare of the devil, who are taken captive by him at his will.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 108
… dispensing God’s gifts we must not be hard, nor neglect the tears and groans of self-accusers, seeing that we believe the very feeling of penitence springs from the inspiration of God , as says the Apostle, “lest perchance God will give them repentance that they may recover themselves from the snares of the devil, by whom they are held captive at his will
2:26
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 3
… I therefore exhort you in the Lord to receive with all tenderness those that repent and return to the unity of the Church, that through your kindness and forbearance they may recover
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.6
… Because, even if not for himself, yet for others at least, it was necessary he should have health. “He was the best general,” says the objector. “The war was waged by him, not only against the unbeliever, but against demons, and against the devil himself. All the enemy contended with much vehemence, scattering the forces, and capturing prisoners;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Ver. 26 . “And that they may recover themselves out of the snare of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Correction of the Donatists 7
… The Lord is powerful and full of compassion, to whom we daily pray that He will give repentance to the rest as well, that they may recover them selves out of the snare of the devil, by whom they are taken captive at his will,
2:1
1. Tu ergo, fili mi, confortare (Ambrosius legit, fortitudinem cape) in gratia, quae est in Christo Jesu, — id est, in gratia Christi annuntianda et praedicanda, inquit Ambrosius et Vatablus, ut scilicet annunties Deum non per Mosen, aut Simonem Magum, sed per Christum nos sibi reconciliasse. Favent sequentia; sequitur enim: «Et quae audisti a me, haec commenda fidelibus.» Ubi Graeca punctum distinguens ponunt ante haec commenda, ut to «quae audisti» referatur ad praecedentia, q. d. Conforta te in iis quae audisti, praedicandis et docendis. Secundo et planius, Theodoretus et Chrysostomus haec nectunt dictis cap. praeced., q. d. Dixi cap. praeced. me in vinculis pro Evangelio susceptis non confundi, non dejici, non turbari, licet Asiani olim amici me deserant. Tu ergo, o fili Timothee, me patrem tuum imitare, cape animos et robur «in gratia,» id est per gratiam Christi, quam habes tecum pugnantem, imo propugnantem, ut fortiter persistas in Evangelii, non tantum fide, sed et praedicatione ac propagatione, etiamsi ejus causa et vincula et tormenta et mortem ipsam subire debeas.
2:2
2. Et quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. — Ita haec distinguunt et jungunt Latini codices, Syrus et Chrysostomus. «Multos testes» vocat, vel testimonia ex lege et Prophetis prolata, ad confirmandam suam doctrinam, de Christo et Evangelio, uti explicat Clemens lib. XII Hypotyposeon; vel potius multos suae praedicationis auditores. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius. Secundo, «quae audisti per multos testes; per,» id est, inter multos, cum multis, coram multis, qui de iis quae dixi testari possunt, q. d. Non furtim, sed palam et publice docui. Falsitas enim angulos, veritas lucem quaerit; haec enim haereticorum vox est, inquit Vincentius Lirinensis: «Venite, discite fidem veram nuper revelatam, sed discite furtim atque secretim; delectabit enim vos. Et cum didiceritis, latenter docete, ne mundus audiat, neque Ecclesia sciat. Paucis namque concessum est tanti mysterii capere secreta.» Sic enim Graeci sumunt διά, id est per, pro μεταξύ, vel μετά, id est inter, vel cum, ut I Cor. II, 4: «Scripsi vobis per multas lacrymas,» id est, cum multis lacrymis, et II Cor. III, 11: «Si enim quod evacuatur, per gloriam est,» id est cum gloria, in gloria est: sic enim in consequentibus explicat Apostolus, cum subdit: «Multo magis quod manet, in gloria est.» Tertio, nota hic rursum locum pro traditionibus; ait enim, non, Quae scripta sunt, sed, «Quae audisti, haec commenda.» Quarto, vult haec commendari non quibusvis hominibus, sed qui idonei sunt ut alios doceant, quique fideles sunt, non qui fide, sed qui fidelitate polleant: hisce enim res magnae, qualis est doctrina, de qua hic agit, creduntur et committuntur, non autem timidis et inconstantibus, qui facile fidem Ethnicis, vel metu poenarum, vel spe praemiorum produnt. Unde patet Apostolum hic non loqui de plebe et laicis, sed jubere ut Timotheus Episcopus alios presbyteros et doctores instituat plene et solide, ut illi doctrinam hanc sanam quasi depositum firmiter retinent et post se custodiant ac tueantur, aliosque doceant et confirment. Ita Ambrosius, Theophylactus, Oecumenius. Hisce etiam arcana et sublimiora fidei mysteria, credi debere, docet S. Dionysius, cap. 1 lib. De Divinis Nomin., quem huic eidem Timotheo dedicat: «Sancta,» inquit, «sanctis communicanda sunt.» Et convertens se ad Timotheum ait: «O Timothee, ea quidem ista servare convenit juxta sacratissimam sanctionem, neque inter imperitos efferre eloquia.»
2:3
3. Labora sicut bonus (id est egregius) miles Christi Jesu. — Pro «labora» graece est κακοπάθησον, id est mala perfer, dura tolera. Adhuc Timotheum incitat exemplo tum militum, tum Christi: militis enim est multa acerba pati, et Christus nos in militiam, ad suum crucis vexillum evocavit, suaque cruce signavit et auctoravit milites suos; fortia ergo agere Romanum est, ut aiebat P. Scaevola; sed fortia pati Christianum est. Pulchre Tertullianus, Apologetici cap. L Contra Gentes: «Licet nunc sarmentitios, inquit, et semaxios appelletis, quia ad stipitem dimidii axis revincti sarmentorum ambitu exurimur; hic est habitus victoriae nostrae, haec palmata vestis, tali curru triumphamus. Apud vos quoque, o Gentes, Mutius Scaevola dextram suam libens in ara reliquit, o sublimitas animi! Empedocles totum se Catanensium Aethnaeis incendiis donavit. O vigor mentis! Regulus ne unus pro multis hostibus viveret, toto corpore cruces patitur. O fortem virum, et in captivitate victorem! Anaxarchus cum in exitium ptisanae pilo contunderetur: Tunde, tunde, ait, Anaxarchi follem, Anaxarchum enim non tundis. Attica meretrix, carnifice jam fatigato, postremo linguam suam comestam in tyranni saevientis faciem expuit, ut expueret et vocem, ne conjuratos confiteri posset, si etiam victa voluisset. Zeno Eleates consultus a Dionysio quidnam philosophia praestaret, cum respondisset: Contemptum mortis; impassibilis, flagellis tyranni objectus, sententiam suam ad mortem usque signabat.» Si haec fecere Gentiles, quid facient Christiani et milites Christi?
2:4
4. Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus: ut ei placeat, cui se probavit. — Vox «Deo» non est in Graeco, nec in Latinis quibusdam. Unde Chrysostomus accipit hanc sententiam tanquam generalem, ad quosvis milites pertinentem, ex qua tacite subsumat Apostolus, eamdem multo magis ad Christi milites pertinere: quod noster interpres expressit dicens, «nemo militans Deo.» Nota: «Negotia saecularia,» graece τοῦ βίου πραγματείαις, id est vita (βίος enim non victum, ut vertit Erasmus, sed vitam significat) occupationes et negotiationes, quibus victum, vestitum et reliqua ad vitam tuendam opportuna comparamus ac conquirimus; quales sunt mercatura, agricultura, artes mechanicae, q. d. Miles non curat mercaturam, non opificium, non negotia ad domus, urbis, aut regni regimen spectantia, imo nec multum de victu aut vestitu laborat, quia de his militi suo providet imperator: sed uni intendit bello et victoriae sui imperatoris. Unde et nuptias militibus olim vetitum fuisse conjugium docet Cornelius Tacitus, lib. XIV, et Dionysius, lib. LX; quin et Tertullianus, in Exhortatione ad castitatem, docet suo tempore milites fuisse caelibes. Multo ergo magis haec et plura facere oportet militem Christi. Ita Chrysostomus, Theodoretus, Ambrosius. Vide S. Basilium in Ascences serm. 4. Audi eum in praefatione: «Si quis ait, mihi ministraverit, me sequatur; et ubi ego sum, illic sit et minister meus. Ubi ergo Christus est rex? in coelo sine dubio. Huc tuus tibi, o miles Christi, dirigendus est cursus. Obliviscere quidquid hic in terris refectionis haberi potest. Miles non domos aedificat, non comparat agros, non vacat mercaturae, in plateis tabernaculum sibi ponit; cibum sola necessitate metitur; potio, aqua; somni tantum, quantum natura requirit. Itinera frequentia, itemque vigiliae; aeris ad frigora caloresque tolerandos patientia; periculosorum cum adversariis certaminum crebra susceptio, et in iis saepe (si ita sors ferat) mors, gloriosa tamen, et quae regiis honoribus et muneribus decoretur.» Deinde ea applicat militi Christi: «Age igitur, miles Christi, qui jam tenuia quaedam ex rebus humanis exempla inspexeris, subeat animum tuum sempiternorum bonorum cogitatio: propositum tibi vitae genus sit, domo, civitate ac possessione rerum omnium carens. Solutus esto, atque ab omnibus vitae curis liber, etc. Corporis te natura non vincit, neque vim affert invito. Non enim tu id quaeris, ut sobolem in terra relinquas, sed ut in coelum sursum educas. Imitare sponsum coelestem; insurgentes adversum te crebro invisibiles hostes in fugam dato; eos primum ex animo expelle tuo, neque omnino illis quidquam sit apud te loci, tum ex animo illorum etiam, qui ad te confugiunt, teque ducem adsciscunt, quos tu doctrina tua incolumes serves.» Secundo, id facit miles, «ut placeat ei, cui se probavit,» imperatori scilicet, delectum militum agenti (hoc enim significat Graecum στρατολογήσαντι), a quo in militiam ascriptus, approbatus et cooptatus est. Ita Chrysostomus, Ambrosius, Theophylactus; minus ergo recte Anselmus, «cui se probavit,» id est, inquit, cui se devovit. Nota tertio: Apostolus non loquitur hic omnibus Christianis et saecularibus: hi enim necessario, et ex officio tractare debent negotia saecularia; sed Timotheo Episcopo, et consequenter omnibus Episcopis, eorumque assesclis, puta Pastoribus, sacerdotibus, clericis: hi enim toti ac verbo Dei insistere debent, ideoque abstinere a negotiis saecularibus. Ita Chrysostomus, Ambrosius et alii. Horum typus fuerunt Levitae veteris Testamenti, qui in divisione terrae sanctae nullam ejus partem aeque ut aliae tribus acceperunt, ne terrenis et saecularibus negotiis implicarentur; sed ut toti vacare possent Deo et templo, ideo portio eorum haereditaria erat Dominus.
2:5
5. Nam et qui certat in agone, non coronatur, nisi legitime certaverit, — scilicet nisi tanquam verus athleta athletice certet (hoc enim significat Graecum ἀθλήσῃ), idque «legitime,» graece νομίμως, id est juxta legem scilicet stadii et agonis, quae jubet non tantum athletam oleo ungi, et certamen inire; sed illi ita totum incumbere, itaque constanter, generose atque eximie certare, ut antagonistas omnes vincat, si corona praemioque potiri velit. De athletis vide dicta I Corinth. IX, 24. Nota: Uti vers. praeced. incitavit Timotheum ut totus incumbat Evangelio, rejectis negotiis saecularibus, pro eoque omnes labores et dolores fortiter ferat, exemplo militis; ita ad idem eumdem hic secundo incitat exemplo pugilis et athletae in agone certantis: athleta enim totus intendit suo certamini, aliud non curat, imo nec respicit; idemque facit vers. seq. tertium adducens exemplum agricolae laborantis. Vide S. Basilium hisce et aliis exemplis nos incitantem ad labores, homilia in illud Deuter. XV., juxta Septuaginta, «Attende tibi,» quae extat et ponitur post homiliam de jejunio. Porro Auctor serm. ad Fratres in eremo, apud S. Augustinum, serm. 8, hoc legitime sic explicat, q. d. Perseveranter usque ad finem: nam sola perseverantia coronatur. «Non est igitur magnum (ait idem Auctor) inchoare quod bonum est, sed consummare; hoc solum perfectum est.» Et S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum: «Coepisse multorum est, ad culmen pervenisse paucorum.» Idem, epist. ad Furiam: «Non quaeruntur in Christianis initia, sed finis: Paulus male coepit, sed bene finivit: Judae laudantur exordia, sed finis proditione damnatur.» S. Paulus, Galat. III, 3: «Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini?»
2:6
6. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere. — Dupliciter hunc locum exponunt interpretes. Primo, recentiores ex Erasmo volunt esse hyperbaton, sive perturbatum ordinem, et to primum referent non ad «percipere,» sed ad «laborantem,» q. d. Oportet agricolam percipere fructus, sed hac conditione, si videlicet prius laborarit; πρῶτον enim, juxta ipsos, hic non est nomen, sed adverbium significans idem quod prius, primum. Sed haec obscura et dura est trajectio, praesertim cum alius planior sensus occurrat. Secundo, Ambrosius, Theodoretus et alii proprie verba haec, ut sonant, accipiunt: agricolae enim ante dominos, sive possessores agrorum, sunt fructuum participes. Unde et Augustinus lib. De Opere monachorum, et Primasius, sic haec verba explicant et applicant Timotheo, quasi tacitae ejus objectioni hic occurrat Apostolus. Nam dicere poterat Timotheus: Si me totum, ut jubes, o Paule, occupavero Evangelio, unde vivam? hoc antevertit Paulus, respondetque par esse ut laborans in Evangelio, de eodem vivat, et a fidelibus, quos docet, sumptus ad vitam necessarios accipiat, perinde ut par est agricolam qui in agro laborat, ex fructibus agri vivere, adeoque primos agri fructus decerpere. Mihi tertio videtur, servato verborum ordine, utrumque sensum jam datum ab Apostolo intendi, ideoque phrasim hic commutat Apostolus; non enim, uti dixit: «Non coronatur nisi qui legitime certaverit,» ita hic dicit: Nisi laboret agricola, non percipiet fructus; sed assertive quasi alliciens et mulcens, ait: «Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere,» q. d. Uti legitime certantem militem et athletam oportet coronari (nemo enim coronatur nisi legitime certet), ita laborantem agricolam, si videlicet strenue in agro laboret, oportet primis agri fructibus frui; sicut ergo corona militem et athletam ad certandum, spes fructuum agricolam ad laborandum excitat: ita te, o Timothee, excitet tum fructus praesentis alimoniae a catechumenis, quos doces, accipiendae, tum potius plena merces futurae et aeternae gloriae: excitet, inquam, ad certandum et laborandum, totumque te impendendum Evangelio. Innuit hunc sensum Chrysostomus. Invitat enim Timotheum ad laborem, triplici analogia, scilicet militis, pugilis et agricolae, uti dixi. Hic itaque agricolae, qui totus est in sua agricultura, multaque in ea dura patitur, incitat Timotheum ut totus incumbat Evangelio, pro eoque strenue laboret, id est, afflictiones omnes fortiter ferat: hoc enim significat Graecum κακοπαθεῖν, ut dixi vers. 3; idem significat hic Graecum κοπιῶντα, id est laborantem, scilicet graviter et moleste. Indicatur ergo hic difficilis agricolae labor esse causa cur mereatur fructus primos percipere; labor inquam, tam activus, uti est arare, serere, occare; quam passivus, uti est sudare, fatigari, gelu, frigus, aestum aliaque incommoda pati, qualia in agricultura necesse est agricolas tolerare. Unde Athanasius ad Antiochum, Quaest. CLII, sic exponit laborantem agricolam, etc.: «Hoc,» inquit, «de spiritalibus doctoribus dixit, quod sit conveniens, ut doctor, qui pro se et pro suis auditoribus laborat et decertat, primum a Deo mercedem recipiat, deinde discipuli sui. Nam agricola qui fructus suos collegit, ille primus de eis in domo sua recondit, postea de eis aliis, vel creditoribus, vel pauperibus elargitur.» Addit ibidem Athanasius aliam explicationem, nimirum, «laborantem agricolam primum,» etc., q. d. Quicumque vult alios docere, vel aliis prodesse, decet illum primum operari id quod docet, atque a Deo accipere dona gratiae, ac proferre fructus Spiritus Sancti, quos deinde in alios effundat; nam si quis aliquem oleo suis manibus uncturus, oleum non habeat, quomodo impertiet aliis id quod ipse non habet? Ad eumdem modum de iis qui alios docent, est sentiendum. Verum hic sensus symbolicus et tropologicus videtur.
2:7
7. Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. — q. d. Proposui tibi tres parabolas, militis, athletae, agricolae: non est necesse, ut eas tibi explicem et applicem, tu eis intende: quod si feceris, Deus dabit tibi intellectum, ut facile eas intelligere et applicare possis. Vis scire quod sit munus, quae vocatio Episcopi, cogita quod sit munus, quae vocatio militis, pugilis, agricolae, scilicet sicut miles, athleta, agricola, omnibus omissis, laborat, sudat, et totus insistit bello, agoni et agro suo: ita te, cum sis Episcopus, id est miles, pugil et colonus Christi, omnibus omissis, totum vacare oportet Evangelio, pro eoque omnes labores, pericula, aerumnas et tormenta subire. Nota: Pro dabit, Noster in Graeco videtur legisse δώσει; jam legunt δώῃ, id est det, quod est precantis: et ita legit Chrysostomus.
2:8
8. Memor esto Dominum Jesum Christum resurrexisse a mortuis, ex semine David, secundum Evangelium meum. — Proponit hic et Timotheo commendat duos fidei nostrae articulos illo tempore maxime inculcandos, scilicet, primo, articulum incarnationis Christi, cum ait, «ex semine David,» supple, incarnatum et natum. Secundo, articulum resurrectionis Christi. Utrumque enim negabat Simon Magus cum suis Gnosticis: hi enim dicebant Christum non revera carnem assumpsisse, sed tantum in ea se ostendisse, sicut angelus se ostendit in corpore, quod assumit; ac consequenter mortem, passionem, resurrectionem Christi non revera, sed phantastice contigisse asserebant. Contra hos inculcat Apostolus veram et realem incarnationem et resurrectionem Christi. Praeponit autem resurrectionem incarnationi per hyperbaton, et ut insinuet Christum resurrexisse secundum naturam non divinam, sed humanam, qua natus est ex semine David. Secundo, iisdem hisce verbis pergit hortari Timotheum ad labores et martyrium pro Evangelio subeundum, q. d. Memento, sicut Christus pro Evangelio suo passus gloriose resurrexit, ita pariter te, si pro Evangelio patiaris, gloriose resurrecturum. Patere ergo et labora cum Christo, ut cum Christo ad gloriam resurgas. Ita Theodoretus, Chrysostomus et alii. Nota: Evangelium suum vocat, non a se aut scriba suo S. Luca conscriptum, sed a se praedicatum. «Evangelium» ergo idem est quod praedicatio Evangelica: ita enim se explicat Paulus I Cor. XV, 10.
2:9
9. In quo laboro usque ad vincula, quasi male operans; sed verbum Dei non est alligatum. — Pro laboro, graece est κακοπαθῶ, id est affligor, mala perfero, adeoque vincula sustineo; «quasi male operans,» graece ὡς κακοῦργος, id est quasi malefactor, quasi sceleratus. S. Ambrosius legit quasi latro. «Vide,» inquit S. Chrysostomus, hom. 52 in Acta Apostolorum, «non solum vincula, sed etiam quod malefactor habitus amplificavit gloriam vinculorum; nam si quidem vinctus carnis tanquam bene agens, consolationem quamdam habuisset: nunc autem ut in malis deprehensus vincitur: et amor Dei in causa erat ut nihil haec curaret.» Nota: Pro alligatum graece est δέδεται, quod pulchra paronomasia respondet δεσμά, id est vinculis, q. d. Ego sum vinctus, sed verbum Dei non est vinctum: quia tam ego in carcere partim verbo, partim scriptis epistolis, quam alii, intrepide verbum Dei praedicamus. «Vinciuntur manus,» inquit Chrysostomus, «sed manet liber animus, et lingua libera, quam nemo ligare potest nisi sola formido atque infidelitas; si quis agricolam vinciat, sementem impedit, manu enim ille serit: doctorem vero si vinxeris, doctrinam vincire non vales; lingua, non manu seritur verbum, quod nullis subjacet vinculis.» Rursum, si ego vinctus ita strenue praedico Evangelium, quanto magis idem te facere decet, o Timothee, cum sis liber? Idem Chrysostomus hic in morali, de gloria vinculorum Pauli agens, super coronam et purpuram Neronis eadem extollit: «Nero,» inquit, «purpuratus, tantoque septus agmine militum, inhibebat Paulo ne doctrinam virtutis praedicaret; obsistebat illi Paulus dicens: Non cedo, verbum Dei non est alligatum. Cilix pellium sutor, vinctus, pauper, fameque confectus Romanae opulentiae regem imperantem omnibus respuebat. Quis ergo clarior, qui vincebat in vinculis, an qui superabatur in purpura? Vinctus catena diadematum prostravit regem.» Et inferius: «Si Paulus hic, ubi fuit pellium sutor, in vinculis tanto splendore collucet; quid erit cum solis quoque radios vi sui fulgoris obscurans in gloria venerit? cum in judicio astabit Nero tristis, moerens, demissus?»
2:10
10. Ideo omnia sustineo propter electos, ut et ipsi salutem consequantur, quae est in Christo Jesu, cum gloria coelesti. — Legit cum Ambrosio Interpres noster οὐρανίου, id est coelesti; jam legunt αἰωνίου, id est aeterna. Nota: Vox ideo dat causam cur omnia sustineat Paulus, scilicet ne verbum Dei alligetur, ut praecessit, sed propagetur et fructificet, plurimosque ad salutem perducat; salutem, inquam, «quae est in Christo Jesu,» id est, quae per Christum allata est, quam invenire est in Ecclesia et religione Christi; quae salus conjuncta, adeoque re ipsa eadem est cum beatitudine et gloria coelesti, licet ab ea connotato, et quasi formaliter distinguatur. «Gloria» enim dicitur salus, quatenus hominem morte et inferno aliisque miseriis corporis et animae liberat et salvat, eadem vero dicitur gloria, quatenus hominem beatum et gloriosum efficit. Moraliter depraedicat hic charitatem Pauli Chrysostomus, quod cum sibi vivere, suaeque saluti consulere posset, maluerit se tot laboribus, periculis et tribulationibus ingerere, ut alios salvaret.
2:11
Vers. 11 et 12. Fidelis sermo: Nam si commortui sumus, et convivemus; si sustinebimus, et conregnabimus. — «Fidelis,» id est certus, indubitatus sermo; tantum enim valet haec phrasis, quantum illa Christi in rebus gravibus addi solita: «Amen, amen, dico vobis.» Vide dicta epist. I, cap. I, vers. 17. Chrysostomus cum suis to fidelis refert ad praecedentia, ut «fidelis sermo» sit hic, quod scilicet electi salventur per Christum; tuncque vocula nam, quae sequitur, proprie causaliter sumitur. Verum melius D. Thomas, Vatablus et alii hoc juxta morem Apostoli referunt ad sequentia; omnia enim haec spectant eo, ut Timotheum nosque omnes excitet ad tolerantiam et martyrium; sic ut vocula nam non sit causalis, sed respondeat Hebraeo כי ki, id est quia, quod, sitque asseverantis et designantis, q. d. Ne dicas, o Timothee, in tua vel potius in tuorum, qui infirmi sunt, persona: Ego pro Evangelio dura patior et morior; tu, Paule, promittis mihi resurrectionem et vitam futuram; forte falleris, aut fallis nos: suades enim ut certum et praesens malum pro incerto et futuro praemio patiamur. Ne, inquam, haec dicas; quia fidelis, verus et certus est sermo: quod si hic pro Christo et cum Christo patiamur et moriamur, simul etiam cum Christo resurgemus et vivemus in regno coelesti. Si enim rex suos duces et milites in bello socios parta victoria et regno, illius pariter consortes facit: procul dubio idem faciet Christus rex potentissimus et liberalissimus, ut eos qui hic tanta et tam dura pro eo passi sunt, suae gloriae et regni participes faciat. Ita Chrysostomus cum suis. Aliter Ambrosius: Si, inquit, moriamur vitiis, mortificemus concupiscentias, vivemus et regnabimus cum Christo. Sed prior sensus magis genuinus est, ut dixi. Nota: Pro si sustinebimus graece est εἰ ὑπομένομεν, id est, si sustinemus: non enim satis est semel pati, aut mori, sed quotidie patiendum et moriendum est. «Diebus singulis beatus ille (Paulus) moriebatur,» inquit Chrysostomus. Si negaverimus (Christum et Christi fidem metu hostium, tyrannorum aut tormentorum), et ipse (Christus) negabit nos. — Haec enim est justa quasi compensatio, tam poenae, quam praemii, quam statuit Christus Matth. X, 32, dicens: «Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est: qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est.»
2:13
13. Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest. — Id est, ut Primasius, sive credimus, sive non credimus, veritas non mutatur, Deus falli aut fallere non potest: nostra incredulitas aut perfidia nostra Dei fidem convellere nequit. In Graeco est paronomasia in ἀπιστοῦμεν et πιστός, q. d. Si diffidimus, ille tamen fidus permanet. Subtiliter et pulchre ex S. Dionysio, cap. VIII De Divinis Nomin., Anselmus: «Deus,» inquit, «veritas est, quae existens est τὸ ὄν, id est, quod est, quod existit; et veritas est τὸ ὄν; ergo a veritate cadere, est a Deo cadere. Hinc itaque Deus se, id est veritatem negare non potest, quia sic caderet a seipso, et Deus non esset Deus.» Unde et S. Athanasius, orat. 3 Contra Arian., «Fidelis,» inquit, id est immutabilis. Hoc fundamentaliter verum est, non autem formaliter: immutabilitas enim Dei est fundamentum et ratio fidelitatis Dei, cur scilicet fideliter praestet id quod promisit, et cur seipsum, id est sua promissa, negare, revocare aut fallere non possit. Unde S. Augustinus, in illud psal. XXX, «Omnia opera ejus in fide»: «Fidelis,» inquit, «homo est credens promissioni Dei: fidelis Deus est exhibens quod promisit homini. Teneamus ergo fidelissimum debitorem, quia tenemus misericordissimum promissorem.» Secundo, idem Augustinus, lib. V De Civit., cap. X, docet Deum esse omnipotentem, et tamen non posse mori, fallere, mentiri: quia haec non potentiae, sed infirmitatis sunt; quae si posset Deus, non esset omnipotens, sed impotens, debilis, infirmus.
2:14
14. Haec commone, testificans coram Domino. — Id est, protestans coram Domino, vel testem invocans Dominum, eumque judicem et vindicem minans, ac per eum adjurans, sacraque religione ac timore constringens tuorum subditorum conscientias commone et perurge, ut haec quae scripsi, exacte custodiant. Noli contendere verbis. — Graece est μὴ λογομαχεῖν, id est, non verbigerari, ut loquitur Apuleius, non contendere verbis: est enim infinitivus; unde Chrysostomus cum suis, Syrus, Erasmus, Vatablus et alii hoc referunt ad praecedentia, q. d. Contestans eos coram Domino ne verbis contendant. Verum S. Augustinus, lib. I Contra Cresconium, Ambrosius, et passim Latini legunt separatim per imperativum, «noli contendere verbis.» Saepe enim, ut vidimus, Paulus aeque ut Hebraei, infinitivum ponit pro imperativo. «Verbis contendere,» inquit S. Augustinus, lib. IV De Doctr. Christiana, cap. XXVIII, «est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tua dictio dictioni praeferatur alterius,» scilicet in disputando non veritatem quaerere, sed velle ostentare suam scientiam, velleque videri doctiorem, vincere et praevalere: quod juvenum est et superborum. Vide Nazianzenum in orat. De modestia disputatione servanda. Sapienter et pie B. Aegidius paradoxum hoc Christianum sanxit: «Quando quis contendit tecum, si vis vincere, perde: et vincis teipsum, vincis omnes inimicos tuos; magna virtus est, si quis se permittat vinci ab omnibus hominibus: quia talis est dominus hujus mundi.» Ita S. Ephrem in suo testamento gloriatur nunquam cum ullo Christiano verbis contendisse. Quanquam Apostolus non tam contentionem cum Christianis, quam cum haereticis hic vetet, haec enim est λογομαχία, sive pugna, epist. I, cap. VI, vers. 4. Hinc cum haereticis in haeresi sua obfirmatis non esse disputandum docet Augustinus, epist. 137, et Tertullianus lib. De Praescript., quia cum obstinatis disputatio nihil valet, nisi ad eversionem stomachi aut cerebri, inquit Tertullianus. Ad nihil utile est, nisi ad subversionem audientium. — ut videlicet audientes Novatorum contentiosa blandiloquentia capiantur, utque in partes et schismata abeant, discantque et ipsi inter se contendere. Idipsum aliis verbis dixit epist. I, cap. VI, vers. 4: «Ex quibus,» inquit, «oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes.»
2:15
15. Sollicite autem cura teipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem. — Graece, σπούδασον σεαυτὸν δόκιμον παραστῆσαι τῷ Θεῷ, id est, satage et stude teipsum probum vel probatum Deo exhibere, ut scilicet Deus te et tua probet, rataque ac grata habeat. Nota: Pro inconfusibilem graece est ἀνεπαίσχυντον, id est qui non pudefiat, non erubescat. «Operarium ergo inconfusibilem» vocat eum qui non confundatur praedicare Christum, quem non pudeat crucis Christi, sed qui libere et intrepide, obstrepentibus licet Judaeis et irridentibus Gentilibus, evangelizet Christum crucifixum, totamque Christi fidem ac religionem. Ita Chrysostomus cum suis. Secundo, aliter Anselmus, «inconfusibilem,» inquit, id est quem non confundat, non pudore afficiat sua ignorantia, mala doctrina aut vita, ut in nullo reprehendi aut pudefieri possit. Tertio, «inconfusibilem,» id est qui in die judicii a Deo coram toto mundo examinatus, non confundatur, non pudefiat. Primus sensus maxime est ex mente et pectore Apostoli. Recte tractantem verbum veritatis. — Graece ὀρθοτομοῦντα, id est recte secantem verbum veritatis. Secantem, id est circumcidentem et resecantem aliena, inutilia et supervacanea quaeque, inquit Vatablus, ut scilicet tantum propria et utilia doceat et explicet. Unde Chrysostomus cum Theophylacto putat hic a coriariis, qui corium circumcidunt, duci metaphoram, q. d. Paulus: Sicut coriarii in loris et corrigiis superflua quaeque rescindunt: ita tu, Timothee, ea quae a verbo Dei extranea aut superflua sunt, gladio spiritus abscinde. Verum aliud est secare, aliud circumcidere. Dico ergo, «recte secantem,» id est, recte tractantem et exponentem verbum veritatis. Theodoretus putat metaphoram esse ab agricolis: «Laudamus,» inquit, «agricolas qui rectos sulcos reoscindunt: ita et magister est laude dignus qui sequitur regulam divinorum eloquiorum.» Alii tropum hunc peti putant a nodis difficilibus, quos cum solvere non possumus, secamus. Sic Alexander Magnus nodum insolubilem in Midae plaustro, ense dissecuit: pari enim modo, nodi quaestionum acumine intellectus et fidei secandi et solvendi sunt, adeoque in his opus est Tenedia bipenni. Verum melius alii censent, metaphoram hanc peti a nutricibus, cocis et ex iis qui instruunt convivia, sive a mensarum praefectis, qui olim modimperatores vel symposiarchae dicebantur: horum enim est recte secare carnes et cibos, ex eisque cuique distribuere illud quod cuique commodum, sapidum et gratum esse novit. Hinc Plato insulsum Dialecticum vocat malum cocum, eo quod non sciret recte dividere. Rursum sicut res, v.g. nux clausa, si recte secetur, plane aperitur, ut intima ejus pateant, nucleusque capi et comedi possit, indeque dicitur enucleari: ita Scriptura vel doctrina obscura et quasi clausa dicitur recte secari, cum ita aperitur, exponitur, enucleatur, ut sensus in ea reconditus quasi nucleus pateat, capi et intelligi possit. Episcopus ergo, doctor et concionator, quasi cocus, aut potius quasi symposiarches et modimperator, debet doctrinam suam et verbum Dei non mutilare, non discerpere, non torquere; sed recte secare, dividere, secernere et quasi nucem recte aperire, enucleare et exponere; ut videlicet verum sensum a falso et contorto secernat, eumque apte cuique pro suo captu et gustu proponat et communicet: ut docta doctis, communia rudibus et populo promat et proferat; de nuptiis non disputet apud virgines, nec apud conjugatos de virginitate; pusillanimis non objiciat judicium et infernum; audacibus et tumidis non offerat promissionem gloriae coelestis, et ita de reliquis. Peccant contra hoc qui de Trinitate, de praedestinatione, de gratia efficaci coram mulieribus et plebe tractant et disputant. Posset secundo, haec a recta sectione, id est tractatione verbi Dei, opponi adulterationi ejusdem, qua scilicet quis non Dei gloriam et animarum salutem, sed sua lucra, aut gloriam ex praedicatione verbi Dei quaerit et aucupatur: quod carpit Apostolus II Cor. cap. II, vers. ult., q. d. Vide, o Timothee, ut praedicationi tuae non misceas vana, curiosa, avaritiam, ambitionem, itaque eam quasi adulteres: sed sincere, simpliciter recta intentione praedica verbum Dei, ut scilicet non aliud ex eo quaeras, quam animas ad creatorem suum reducere. Unde tertio, Primasius: Recte, inquit, praedicant verbum Dei, qui id quod praedicant exemplo suo et vitae conversatione confirmant. Sed primus sensus maxime est genuinus. Noster ergo interpres, pro recte secantem, clare vertit, recte tractantem, id est recte exponentem et proponentem verbum veritatis. Hinc Patres Latini suas expositiones Scripturae sacrae vocant Tractatus, quos Graece Graeci vocant Tomos, sive sectiones.
2:16
Vers. 16 et 17. Multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum ut cancer serpit. — Graeca carent copula et: sic enim habent, τὰς δὲ βεβήλους κενοφωνίας, id est profana vaniloquia, vel profanas vocum novitates devita. Ubi nota, pro κενοφωνίας per ε, Ambrosium et Chrysostomum legere καινοφωνίας per αι, id est vocum novitates, quomodo et legit Noster epist. I, cap. VI, vers. 20; haec enim secunda epistola ad Timotheum primae epistolae simillima est. Ex quo loco rursum patet, hoc loco carpere Apostolum non voces novas a Catholicis adinventas ad res fidei clarius explicandas, sed novas voces haereticorum, quibus novos errores inducunt: hae enim sunt profanae et falsae, imo sacrilegae; tales sunt voces peregrinae Simonianorum, Gnosticorum, Valentinianorum et Hymenaei ac Phileti, qui negant resurrectionem, ut sequitur. Ita Primasius. Pulchre Augustinus, lib. III Contra Julianum, cap. III: «Mira, inquit, sunt quae dicitis, o Pelagiani; nova sunt quae dicitis; falsa sunt quae dicitis: mira stupemus, nova cavemus, falsa convincimus.» Vide dicta epistola I, cap. VI, vers. 20. Nota: Pro devita graece est περιΐστασο, quod Vatablus vertit, praetermitte; Oecumenius, retice, aut insta vehementer ut coerceantur; Erasmus, abscinde, ut nostrum devita sit idem quod, tolle de vita, aufer e medio. Verum περιΐσταμαι significat quoque vitare, fugere, declinare, uti ex Luciano annotat Henricus Stephanus et Scapula in Lexico; itaque hic vertendum esse devita, id est fuge et declina, patet ex duobus similibus locis. Idem enim hic dicit quod I epist. cap. VI, vers. 20; ibi autem sic ait: «Devitans profanas vocum novitates.» Rursum ad Titum III, 9: «Pugnas, inquit, legis περιΐστασο,» id est devita et fuge, non tam propter te, quam propter tuos subditos, ut quod illi te suum Episcopum fugere viderint, fugiant pariter et ipsi. Unde per hebraismum in significatione hiphil sic exponi potest: «devita,» id est tuo exemplo et jussu fac alios devitare. Sic enim loquuntur Hebraei: ventus paleas avolat, id est avolare facit; ignem ardet, id est ardere facit; muscas fuge, id est fugere fac, sive fuga. Ponitur enim cal pro hiphil, id est verbum neutrum vel activum simplex et absolutum, pro activo duplici quod alios agere facit. Posset secundo, περιΐστασο cum Budaeo proprie verti, circumsiste, circumda, ut scilicet cohibeas et comprimas haec profana vaniloquia, ne, ut sequitur, quasi cancer latius serpant et plures inficiant: ad hoc enim vel maxime advigilare et curare debent Episcopi et Pastores. Sermo eorum ut cancer serpit, — eorum scilicet haereticorum, qui docent profana vaniloquia. Hebraismo enim ex abstracto vaniloquia, intelligit et repetit concretum in eo inclusum, «eorum» scilicet vaniloquorum et profanorum, puta haereticorum. Nota: «Cancer» hic non animal, sed morbum significat, qui gangraena (ut habent hic Graeca) dicitur; cui nisi occurratur, ita semper proserpit, et, ut graece est, νομὴν ἕξει, id est, pastionem habebit, sive depascetur, scilicet vicina membra, ut totum hominem sensim inficiat et perimat. Talis est haeresis, quae semper serpit, tum ab uno errore in alium, et ex malo in deterius semper proserpit et prolabitur: «malum enim, inquit S. Dionysius, cap. IV De Divinis Nominibus, cum sit defectio a bono, sua infirmitate et pondere semper ad aliud et aliud malum progreditur;» tum potius et aptius serpit haeresis quasi cancer ab uno homine in alium, ab una urbe et provincia in aliam, uti experientia vicinarum regionum hoc saeculo vidimus et videmus. «Sic Arius, inquit S. Hieronymus, una scintilla fuit, sed quia non statim oppressa est, totum orbem ejus flamma populata est.» Nec mirum haeresim serpere, sicut non est mirum lepram aut gangraenam serpere, praesertim quia affert nova, curiosa, placentia dogmata, quae carnem et carnales aures scalpunt, iisque gratissima sunt; uti est non esse jejunandum, non esse virginitatem colendam, non esse agendam paenitentiam ad satisfaciendum pro peccatis, quia Christus haec omnia fecit pro nobis. Quare Luthero postulanti pro miraculo haberi, quod tam multi brevi tempore in ejus sectam concessissent, respondit B. Thomas Morus, scribens ad Pomeranum: «Ad propositam vitae licentiam populum ruere, id habet tantam miraculi speciem, quantam saxa deorsum ruere.» Qua de re plura dicam cap. seq. vers. 4. Quomodo serpat haeresis, pulchro exemplo Manichaei cujusdam declarat S. Augustinus, tract. 1 in Joannem: «Quispiam, inquit, taedium patiebatur a muscis: invenit illum Manichaeus taedio affectum, et cum diceret se non posse pati muscas et odisse vehementer illas; statim ille: Quis fecit has? et quia taedio affectus erat et oderat illas, non est ausus dicere: Deus illas fecit. Erat enim Catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus non fecit illas, quis eas fecit? Plane, ait ille, ego credo quod diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo major est musca? Non ausus est ille dicere, quia Deus fecit apem et muscam non fecit, qui res erat proxima. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertam, a lacerta ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem, et persuasit homini, quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est a muscis, musca factus est quem diabolus possederat.» Hactenus Augustinus. Hinc omnes SS. Patres docuerunt haereticos, quasi pestes fugiendos esse. Ita S. Joannes, epist. II, vers. 10: «Si quis, inquit, venit ad vos, et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum, nec Ave ei dixeritis;» utque exemplo suo hanc doctrinam sanciret Joannes, noluit eodem balneo cum Cerintho lavari. Et S. Polycarpus occurrens Marcioni, rogatusque ab eo, Non agnoscis me? respondit: «Agnosco te primogenitum diaboli.» Ita ex Irenaeo narrat Eusebius, lib. IV Hist., cap. XIII: «Tantum, inquit, Apostoli et eorum discipuli habuerunt timorem, ut neque verbo tenus communicarent alicui eorum qui adulteraverunt veritatem.» S. Antonius, inquit Athanasius, ita execrabatur Arianos, ut suis ediceret: «Haereticorum et schismaticorum venena vitate, meumque circa eos odium sectamini. Scitis ipsi quod nullus mihi pacificus sermo cum eis unquam fuerit.» S. Cyprianus, lib. I, epist. 3 ad Cornelium: «Declinent, inquit, fortiter et evitent dilectissimi fratres nostri verba et colloquia eorum, quorum sermo ut cancer serpit, nulla cum talibus commercia, nulla convivia, nulla colloquia misceantur, sintque ab eis tam separati, quam sunt illi ab Ecclesia profugi.» S. Leo, serm. 5 De Jejunio decimi mensis, docet haereticos cavendos tanquam serpentes: «Quia, inquit, sermo eorum serpit ut cancer: humiliter irrepunt, blande capiunt, molliter ligant, latenter occidunt,» etc. Nota: Sicut sermo haereticorum voce prolatus, ita et scriptus vel impressus serpit. Merito ergo ad luem hanc cohibendam Ecclesia, ex consilio Apostoli, prohibet sub gravi censura legi libros haereticorum: idque jam olim prohibuit, ut patet ex Concilio Nicaeno, quod omnibus Arii et Arianorum librorum lectionem interdixit, eosque comburi jussit. Testis est Nicephorus, lib. VIII, cap. XVI. Quod Concilii decretum Constantinus Imperator ita executioni mandavit, ut eos qui Arii libros occultassent, capite plecti jusserit. Testis est Socrates, lib. I, cap. VI. Idem Socrates, cap. XXIV, narrat Marcellum Ancyranum damnatum fuisse, eo quod libros suae haereseos flammis tradere noluisset. Sic et Gregorius Nazianzenus, orat. 2 De Fide, haereticorum libros perdendos esse docet, tanquam aspidum ova, utpote quae nata sint aspidas et basiliscos procreare. Nihil ergo novi sanxit Concilium Tridentinum vetans lectionem librorum haereticorum, sed antiquum Ecclesiae decretum renovavit. Quin Ethnici quoque duce natura idem factitarunt. Nam Protagorae athei libros publice in foro exustos esse docet Philostratus in Sophist. Pari modo Romae exustos fuisse libros religioni adversantes, docet Livius, lib. X. Lacedaemonios quoque scripta Archilochi non ampla, sed impudica, urbe exegisse, docet Valerius Maximus, lib. VI, cap. III. Plato lib. VII De Republ., libros omnes, antequam edantur, examinandos esse docet, ne forte quid contineant religioni aut bonis moribus contrarium.
2:18
Vers. 17 et 18. Ex quibus (profanis et vaniloquis, puta haereticis) est Hymenaeus et Philetus, qui a veritate exciderunt, dicentes resurrectionem esse jam factam. — Pro exciderunt graece est ἠστόχησαν, q. d. Collineantes ad scopum veritatis ab eo aberrarunt. Vide dicta epist. I, cap. I, vers. 6. Scilicet hi superbi Novatores se acutissimos et exactissimos S. Scripturae et veritatis indagatores esse jactabant, et mentiebantur. Quaeritur, quomodo hi Novatores dixerint «resurrectionem esse factam?» Respondet primo Theophylactus, eos per resurrectionem intellexisse renovationem omnium rerum, quae quotannis fit in vere circa pascha; omnium enim rerum quae sunt sub sole, est circulus, ut in hieme quasi moriantur, in aestate quasi resurgant cum Christo. Secundo, Epiphanius, haeresi 40, quae est Archonticorum, Ambrosius et Theodoretus putant per «resurrectionem» eos accepisse generationem et propagationem, qua pater filium generans, in eo quasi vivit et resurgit. Cum enim res quaelibet semper esse cupiat et aeternitatem quamdam ambiat, nec eam per se in suo individuo consequi possit; hinc seipsam communicat per propagationem, ut in suo semine et sobole permaneat, et semper, si fieri possit, perduret. Tertio et vicinius, S. Thomas putat eos resurrectionem corporum negasse, non animarum, sed eam asseruisse, scilicet per «resurrectionem» intellexisse animae glorificationem et beatitudinem, quae jam facta est et indies fit cum quis fidelis et pius moritur. Unde Tertullianus, lib. De Resurrectione carnis, vocat eos Partiarios, quia partem tantum hominis resurgere dicebant. Quarto et verisimilius, idem D. Thomas putat eos docuisse resurrectionem esse factam, scilicet litteraliter in Christo a mortuis resurgente, in nobis vero non litteraliter, sed mystice eamdem fieri, cum baptizamur, et a peccatis resurgimus, vitamque sanctam et Christianam inimus: ut resurrectio sit idem quod justificatio, in qua resurgimus a morte peccati ad vitam gratiae, sitque vitae et morum mutatio, ait Anselmus: ita ut resurrectio haec sit ipse christianismus et christiana vita, in qua a peccatis et servitute legis veteris liberi, in deliciis et suavitate vitae Christianae vitam beatam degimus. Sic enim Cerinthus utpote judaizans docuit delicias carnales hujus vitae esse resurrectionem et beatitudinem, nec aliam esse expectandam, idem etiamnum docent nonnulli Naturalistae in Hollandia. Christianismus ergo et Christianae vitae libertas ac jucunditas, quam induxit et sanxit Christus, est resurrectio secundum Hymenaeum et Philetum; nam illa jam facta est a Christo: reliquae enim resurrectiones ab aliis allatae, non tam factae sunt, quam indies adsunt. Moraliter notat Chrysostomus recte dixisse Apostolum: «Multum proficiunt ad impietatem;» nullus enim error est nocentior magisque homines incitans ad carnis concupiscentias omnemque impietatem perficiendam, quam qui negat resurrectionem: sublata enim resurrectione et gloria coelesti, pariter tollitur infernus et poena aeterna, ac consequenter animae immortalitas et aeternitas: inde sequitur illud Epicuri, Ede, bibe, lude, post mortem nulla voluptas. Quis enim gratis sine spe praemii hic studeat abstinentiae, continentiae, mortificationi vitiorum? quis corpus laniandum offerat morti et martyrio, si non est resurrecturum in gloria? quis hic gula, libidine omnique voluptate se non expleat, si infernum non timeat, nec coelum speret? Vere et praeclare Tertullianus: «Spes Christianorum est resurrectio mortuorum.» Et subverterunt quorumdam fidem. — Pro subverterunt graece est ἀνατρέπουσι, id est subvertunt, quo significat Paulus eos in sua perversitate, aliosque pervertendi studio, persistere.
2:19
Vers. 19. Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Cognovit Dominus qui sunt ejus; et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini. — Opponit hoc «fundamentum» Apostolus fidei quorumdam subversae, uti praecessit, occurritque timori et tacitae quorumdam objectioni. Timidiores enim quidam dicere poterant: Si, incipiente Ecclesia et in paucis fidelibus consistente, subversa est aliquorum fides ab haereticis, quorum sermo ut cancer serpit, fiet tandem serpente et gliscente haeresi, ut brevi tota fides et Ecclesia subvertatur. Hisce respondet hic Apostolus, id non esse metuendum, quia «firmum fundamentum Dei stat.» Ubi nota: Vocem stat opponit voci subverterunt. Quaeres, quodnam sit hoc «firmum Dei fundamentum.» Respondet Ambrosius esse Dei promissa, quibus per Prophetas promisit redimere et salvare homines, q. d. Apostolus: Firma stant haec Dei promissa quae habent signaculum hoc, scilicet fidem, qua credendo Deo obsignamus et confirmamus verba et promissa Dei. Secundo, Theodoretus per «fundamentum» hoc accipit fidem: fides enim est basis et fundamentum veritatis; fidei autem signaculum est spes resurrectionis, quam negat Philetus. Tertio et optime, «firmum hoc fundamentum Dei» est Dei consilium, decretum et praedestinatio, qua statuit vocare fideles primo ad fidem, deinde ad gratiam et perseverantiam, ac demum ad gloriam: haec enim praedestinatio in Deo firma, immobilis et immutabilis consistit: ac vice versa consequenter et magis apposite, ut recte docet S. Chrysostomus, Theophylactus, D. Thomas et S. Augustinus mox citandus, «firmum fundamentum Dei,» non tanquam subjecti, sed tanquam agentis et jacientis hoc fundamentum, sunt ipsi fideles a Deo praedestinati ad fidem, gratiam et gloriam. Hi enim non erunt instabiles in fide, ne ab ea excidant, ut exciderunt Hymenaeus, Philetus et alii ab eis quasi arundines agitati et subversi; sed in fide fundati stant stabuntque immoti quasi firma Dei fundamenta. Potius enim ipsos fideles praedestinatos, quam praedestinationem ipsam Dei dici «fundamentum,» patet primo, quia hoc fundamentum opponit iis, qui subversi sunt ab Hymenaeo: ergo constantes in fide vocat «fundamentum;» hos enim opponit inconstantibus et subversis. Secundo, quia passim alibi in Scriptura ipsa Ecclesia, id est populus et fideles qui sunt in Ecclesia, vocantur «fundamentum,» vel domus aut templum Dei bene fundatum, ut Psalm. LXXXVI: «Fundamenta ejus (scilicet Sionis spiritualis, puta Ecclesiae) in montibus sanctis,» quo alludit hic Apostolus; Isaiae II, 2: «Erit praeparatus,» id est fundatus, firmatus (hoc enim significat Hebraeum nachon) «mons domus Domini (id est Ecclesiae) in vertice montium.» Hinc Christus, Matth. cap. XVI, vers. 18, dicit, se super Petrum, quasi petram firmam, fundaturum et aedificaturum Ecclesiam suam, et Ephes. II, 20, Paulus Apostolos et Prophetas vocavit fundamentum domus Dei, scilicet Ecclesiae. Sic Matth. VII, 24, virum in fide et virtute constantem comparat domui, de qua dicit: «Quod venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit: fundata enim erat super petram.» Eodem ergo prorsus modo hic viros in fide constantes vocat «firmum fundamentum.» Sive ergo per hoc «fundamentum» ipsam Dei praedestinationem, sive potius ipsos fideles praedestinatos accipias, eodem redit sensus: firmitas enim hujus fundamenti partim in nobis, partim in Deo est. Ideo enim in Deo firma est praedestinatio, quia firmi erunt praedestinati in fide et gratia: hi enim sunt firmae praedestinationis objectum. Et vicissim firmi erunt praedestinati, quia firma est Dei praedestinatio: nam, ut docet D. Thomas, firmitas haec fidelium partim pendet a Dei praedestinatione et gratia, partim ab ipso fidelium libero arbitrio, quod libere et constanter fidem et gratiam retinebit. Quod ut melius intelligatur, notandum est efficaciam et certitudinem praedestinationis et gratiae pendere et petendam esse ex praescientia (quasi ex signaculo, ut mox dicam), sive ex praeviso futuro eventu, puta ex futura nostra cooperatione, qua fidem libere amplectemur, et constanter in ea perseverabimus. Unde ex S. Augustino Theologi definiunt, «praedestinationem esse praescientiam et praeparationem gratiarum, quibus certissime salvantur quicumque salvantur.» Dicitur enim Deus praedestinare, v. g. Petrum, cum ex infinitis gratiarum modis, speciebus, ordinibus, quos Petro dare poterat, hunc unum gratiarum ordinem et seriem illi dare decrevit, cum qua praevidebat Petrum cooperaturum et in fide ac gratia perseveraturum, itaque salvandum: gratia ergo praedestinationis certo salvat hominem praedestinatum, quia certo praescit Deus quod cum illa liberum hominis arbitrium libere bene operabitur in finem usque vitae. Unde sequitur gratiam praedestinationis quoad effectum pendere ex nostra cooperatione futura, quasi ex proorismo suo, quam praescientiae divinae objecte, nostramque cooperationem perficere et complere Dei praedestinationem et gratiam. Et hoc significat Apostolus, cum firmi hujus fundamenti duo haec illud firmantia et obsignantia signacula, quasi sibi invicem respondentia subjungit dicens: «Novit Dominus qui sunt ejus:» en Dei praescientia; «Et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini:» en nostri liberi arbitrii cooperatio, quae est praescientiae objectum. Ideo enim certa et firma est Dei praescientia, qua praescit, v. g. Petrum fore suum, id est fidelem, justum, discessurum ab iniquitate, quia re ipsa Petrus gratiae Dei sua libera voluntate cooperans erit fidelis, justus, et discedet ab iniquitate. Nota secundo, Apostolum primario loqui de fundamento fidei et fidelium, sive de praedestinatione et praedestinatis ad fidem fortem et constantem: hos enim fideles quasi firma Dei fundamenta opponit Hymenaeo et Phileto, haereticis, aliisque ab eis in fide subversis. Unde Theodoretus, Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus per «firmum fundamentum» intelligunt fidem: fides enim proprie est fundamentum domus spiritualis, quae construitur ex aggregatione caeterarum virtutum, q. d. Apostolus: Esto arundines et stipites aliqui in Ecclesia convellantur, esto aliqui ab Hymenaeo et Phileto seducti a fide in haeresim delabantur; stat tamen stabitque semper firmum Ecclesiae et fidelium fundamentum, contra omnes haereticos et hostes invictum, imo per eos quasi antiperistasi quadam fortius et purius evadet. Nam, ut docet Tertullianus, lib. De Praescript., cap. III, per haereses purgatur Ecclesia. Secundario tamen hoc fundamentum extendit Apostolus ad gratiam et alias virtutes, adeoque ad omnes praedestinationis effectus: hoc enim significat, cum hujus fundamenti signaculum secundum recenset dicens: «Discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini.» Hic enim solus plene et perfecte fidelis est, qui scilicet juxta fidem pie et sancte vivit, in eoque constanter perseverat usque ad mortem. Ita S. Augustinus, Anselmus, Beda. Unde S. Augustinus, lib. X De Civit., cap. VII, et alibi, haec refert ad Ecclesiam sanctorum, sive ad electos ad gloriam: hos enim vocari hic censet ab Apostolo «firmum Dei fundamentum.» Habens signaculum hoc: Cognovit Dominus qui sunt ejus. — Ponit hic Apostolus fundamenti jam dicti bina signacula. Prius est praescientia Dei, posterius fuga peccati, q. d. Deus suum hoc praedestinationis et fidelium in fide constantium et praedestinatorum fundamentum, duobus sigillis notavit, munivit, obsignavit. Prius est hoc: «Cognovit Dominus qui sunt ejus,» q. d. Prius hoc fidelium in fide fundatorum signaculum est, quod sint praesciti et praecogniti, tanquam qui sint ejus, scilicet Dei; quia scilicet praevidet Deus quod permansuri sint in fide et gratia, ac consequenter perventuri ad gloriam, quasi Dei amici et electi. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus et S. Augustinus, tract. 42 in Joannem: «Novit, inquit, Dominus qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania.» Alludit Apostolus ad Numer. XVI, 5 et 26, ubi in schismate Core, Dathan et Abiron, pro sacerdotio cum Aarone contendentibus, dixit Moses: «Mane notum faciet Dominus qui ad se pertineant,» hebraice את אשר לו et ascer lo, id est qui sunt sui, «et sanctos applicabit sibi, et quos elegerit, appropinquabunt ei;» scilicet hiatu terrae absorbendo Core, Dathan et Abiron, ostendet Deus illos esse rebelles et factiosos; Aaronem vero esse legitimum sacerdotem, a se electum, sanctificatum et consecratum. Unde hic: cognovit similiter accipi potest in hiphil, pro notum fecit, id est faciet, q. d. Deus ita fideles suos novit, ut eosdem aliis hominibus et toti mundo cognitos, imo celebres sit effecturus, cum scilicet eorum fidem in hac vita per eorum constantiam, pietatem aliaque fidei et gratiae opera, tum in futuro judicio per publicam sententiam, laudem et gloriam declarabit. Hoc enim plane respondet illi, quod ait Moses, Numer. XVI: «Notum faciet Dominus.» Sic Christus, Joann. X, 27, ait se cognoscere oves suas, illasque vocem suam audire et sequi. Nota: Dei praescientia, quae omnia tempora et ea quae quolibet tempore sunt aut fiunt, antevertit, praevidendo quasi signat omnes qui toto temporis futuri decursu ipsius Dei futuri sunt; puta futuri sunt in fide constantes pieque ac sancte victuri: hos enim quasi conscribit et consignat Deus in suo libro vitae, id est catalogo electorum, quos ad vitam aeternam destinavit et elegit, quem in mente et memoria sua quasi conscribit et consignat, indeque electi ex singulis tribubus vocantur signati, Apoc. VII. Unde hic et Joann. XVII, vers. 6 et 20, Christus illos qui credituri erant postea, vocat suos, non quia re ipsa tales tunc erant, sed quia certissime tales erant futuri, talesque erant non in seipsis, sed in sua et Dei Patris praescientia. Hinc et S. Augustinus, in Psalm. XXV: «Secundum istam, inquit, Dei praescientiam et praedestinationem, quam multae oves foris sunt nunc, et quam multi lupi intus; et quam multae oves intus, et quam multi lupi foris!» Hinc nota secundo: Praedestinatio, a communi gratiae praeparatione, quam etiam reprobis ab aeterno decrevit dare Deus, in hoc differt, quod gratia praedestinationis signata sit per Dei praescientiam, id est, praevisa sit a Deo fore efficax, et habitura effectum: quod videlicet illi consentiet liberum arbitrium, cum libere operabitur, convertetur, sanctam vitam instituet, in eaque perseverabit, idque Deus intendit. Unde non ait Apostolus: Praedefinit, vel praedeterminat, sed: «Cognovit Dominus qui sunt ejus.» Gratia vero quae datur reprobis vel potius reprobandis danda praevisa sit fore inefficax, quia scilicet reprobi nolent gratiae consentire, illique cooperari; cum alioqui gratia, quae datur reprobis, gratiae quae datur praedestinatis, physice aequalis, imo illa major esse possit, et non raro de facto major sit; ita ut reprobi tam facile, imo facilius quam praedestinati possint se convertere et salvare: de facto tamen non se convertent, quia nolent converti, aut certe nolent in sua conversione et gratia perseverare. Hoc autem ab aeterno praescivit Deus, unde etiam eos reprobavit, et inferno addixit; quia scilicet praevidit eorum malitiam, qua nolent converti, sed volent in infidelitate, aut in peccatis suis perseverare; alios vero, quos praevidit fidem amplexuros, in eaque gratia perseveraturos, elegit et destinavit ad gloriam. Unde sequitur gratiam praedestinatorum signatam esse, uti dicebam, per Dei praescientiam, quia praescit Deus quod illa suum consequetur effectum per liberum arbitrii consensum; reproborum vero non esse signatam. Atque hinc S. Augustinus saepe gratiam et vocationem electorum et praedestinatorum vocat altam et secretam, quia scilicet signata est secreto et arcano praescientiae Dei sigillo. Ubi nota, hanc praescientiam et cognitionem Dei conjunctam esse cum ejusdem amore et electione: quos enim Deus praescit fore fideles, constantes et sanctos, hos tales facere intendit, hos adamat, destinat et eligit ad suam amicitiam, haereditatem et gloriam. Hinc Psal. I dicitur: «Novit,» id est, noscens adamat et approbat, «Dominus viam justorum.» Ita pariter hic dicitur: «Cognovit Dominus qui sunt ejus:» cognovit, id est, cognoscens eligit et diligit quasi suos, eosque, quia in fide perseveraturos videt, eligit et destinat ad suum regnum. Ita S. Augustinus. Hinc patet Christiano cuique assidue et summis votis pro hac gratia orandum esse, ut Deus scilicet det nobis gratiam congruam, cum qua praevidet nos re ipsa perventuros ad salutem. In hac enim re salutis nostrae cardo vertitur. Aliter S. Anselmus: «Signaculum,» inquit, «hoc est praesentia Dei, vel potius jugis cogitatio praesentiae Dei,» q. d. Apostolus: Hi fideles firmi stant in fide et gratia, nil simulate agunt aut perverse: sed omnia agunt quasi in praesentia Dei, cogitantes Deum omnia omnesque suos cognoscere et videre: illum ergo se et sua omnia videntem timent et reverentur, illi se et sua probare satagunt, quia hoc sigillum praesentiae Dei menti suae quasi incisum gerunt. Verum hic sensus non est litteralis, sed tropologicus. Et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini. — Hoc est secundum firmi fundamenti signaculum, quod est in nobis, scilicet fuga iniquitatis; prius enim, scilicet Dei cognitio et praescientia, non est in nobis, sed in Deo. Pro iniquitate graece est ἀδικία, id est injustitia. Potest antonomastice hic injustitia sive iniquitas accipi pro haeresi et infidelitate: haec enim maxima est iniquitas et injuria Dei. Unde hoc sensu dixit Apostolus, Rom. I, vers. 18, de Philosophis, qui cum Deum agnoscerent, non tamen Deum, sed idola coluerunt: «Revelatur, inquit, ira Dei super omnium impietatem et injustitiam hominum eorum qui veritatem Dei in injustitia detinent.» Haeresim enim opponit hic Apostolus fundamento fidei, q. d. Si quis firmum fidei suae fundamentum stabilire et obsignare velit, «discedat ab iniquitate,» id est, ab haeresi Hymenaei, Phileti et aliorum Novantium. Alludit rursum ad Core, Dathan et Abiron, Num. XVI, de quibus ait Moses, vers. 26: «Recedite a tabernaculis hominum impiorum, et nolite tangere quae ad eos pertinent, ne involvamini in peccatis eorum.» Eodem enim modo jubet Apostolus hic fideles fugere consortia haereticorum. Secundo tamen planius et plenius, «iniquitas» hic proprie et generatim sumi potest. Fuga enim omnis iniquitatis est signaculum firmi fundamenti, id est, fidei: qui enim fugit iniquitatem nunquam incidet in haeresim: impossibile enim est virum justum et sanctum, quamdiu sanctus manet, fieri haereticum. Nam haeresis nunquam primum est peccatum, sed semper necesse est praecedat vel ambitio, vel libido, vel alia iniquitas, antequam homo ad tantam impietatem, quanta est haeresis, corruat. Rursum fuga iniquitatis est signaculum firmi fundamenti, scilicet praedestinationis, gratiae, constantiae et perseverantiae fidelium et electorum, adeoque complet et perficit praedestinationis Dei fundamentum, estque causa electionis ad gloriam (ad hanc enim assurgit et extendit se Apostolus, ut dixi): qui enim fugiunt libidinem et iniquitatem, pure et sancte vivunt, in eoque perseverant; hi sunt firma Dei fundamenta eligenda et collocanda a Deo in coelesti Jerusalem, ut fulgeant in omnem aeternitatem. Notat hic Apostolus non sufficere ad salutem profiteri et invocare nomen Domini, ut docebant Simoniani, et docent nostri haeretici; sed insuper requiri, ut quis declinet a malo, et faciat bonum. Ita Chrysostomus, Theophylactus et alii. Hinc sequitur primo, quod, licet Dei praedestinatio hoc sensu non sit in nostra potestate, quod scilicet in mea potestate non sit efficere ut Deus me praedestinet, id est dare decernat, praeparet ab aeterno, et in tempore re ipsa det mihi gratiam praedestinationis, talem scilicet cum qua me re ipsa libere cooperaturum, perseveraturum et salvandum praevidet, non autem decernat dare, nec det aliam gratiam cum qua praevidet me non cooperaturum, ideoque damnandum: salus tamen aeterna et electio ad gloriam est in nostra potestate. Firmum enim praedestinationis Dei fundamentum nihil omnino impedit quin in cujusque adulti potestate sit discedere ab iniquitate, et emundare se a peccatis: vel adhaerere iniquitati, et inquinare se peccatis; ac consequenter, quin in cujusque potestate sit salvari vel damnari, eligi vel reprobari. Id magis patebit vers. 21. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Hac consideratione dispellenda est ista phantasia qua se nonnulli cruciant et in desperationem adigunt: Si praedestinatus sum ad gloriam, non possum ab ea excidere; si non sum praedestinatus, quidquid agam, non possum praedestinationem. Actum jam est, omnia definita sunt a Deo; alterutrum quod de me a Deo definitum est, immutabile est, nec a me inverti, aut in aliam partem inflecti potest. Haec enim est falsa argumentatio, cum utraque ejus propositio in antecedente sit falsa, statuit enim fatum quoddam inevitabile. Potius sic argumententur: Si discessero ab iniquitate, et bene vixero, eligar et praedestinabor ad gloriam; si male vixero, reprobabor et praedestinabor ad gehennam: bene ergo vivam, ne reprober, sed praedestiner ad gloriam et salver. A bona enim vita pendet electio ad gloriam, sicut a mala vita pendet reprobatio et damnatio; adeoque bona vita electionis, sicut mala reprobationis est causa. Atqui bona et mala vita est in arbitrio et potestate cujusque: quisque enim per gratiam Dei potest bene vivere, potest et male, si velit; ergo electio quoque ad gloriam, et reprobatio est in arbitrio et potestate cujusque. In cujus enim arbitrio et potestate est causa, in ejusdem arbitrio et potestate est et effectus illius causae. Hinc secundo, moraliter discimus, quanto studio peccata fugere debeamus, nimirum tanto, quanto aeternam nostram salutem prosequimur. Nam certissimum non tantum signum, sed et causa efficacissima nostrae praedestinationis et electionis ad gloriam est, si peccata quam studiosissime evitemus, et superemus per virtutum contrariarum exercitia et sancta opera. Unde S. Petrus, epist. II, cap. I, 10: «Satagite, inquit, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis: haec enim facientes, non peccabitis aliquando.» Et Paulus, I Corinth. IX, 27: «Castigo, inquit, corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar.»
2:20
Vers. 20. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. — Putat Adamus et alii, hic esse secundam responsionem ad tacitam objectionem vers. praecedentis, cur scilicet Deus in tanta fidelium paucitate permiserit quosdam ab Hymenaeo subversos a fide excidere, q. d. Id mirandum non est. Sicut enim mirum non est, imo ordinarium est, in una et eadem domo varia reperiri vasa, quaedam aurea et argentea, alia lignea et testacea: ita mirum non est, in una et eadem Ecclesia alios esse bonos, alios esse malos; alios salvandos, alios damnandos. Verum ex hac applicatione sequitur non tantum malos, sed et haereticos esse in Ecclesia. Sic enim in eadem domo sunt vasa quaedam aurea, quaedam vero testacea, per quae significantur hic haeretici ab Hymenaeo in haeresim pertracti, ut ipsi volunt. Adde, hanc occupationem nimis remotam, et longius petitam videri; praesertim cum nil tale significent verba Apostoli, sed plana sint, planeque praecedentibus connexa. Dico ergo, haec verba cum proxime praecedentibus cohaerere; dixerat enim Apostolus: «Discedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini;» jam ne quis miretur et objiciat: Si ita est, et esse debet, uti dicis, quomodo ergo inter Christianos qui invocant nomen Domini, nonnulli sunt improbi, qui non discedunt, sed sequuntur iniquitatem? Respondet Apostolus, id nemini mirum debere videri: si enim nemo miratur in magna domo reperiri tam vasa fictilia quam aurea, tam vilia quam honorifica, tam pollubra et matulas quam lances et cyathos: pari modo nec mirari quis debet, si in eadem Ecclesia quae Deum colit, adorat et invocat, alii sint boni qui discedant ab iniquitate, alii sint mali qui sectentur iniquitatem. Quod ut melius intelligatur. Quaeritur, quid significet haec «magna domus?» Respondet primo, Chrysostomus cum suis, et Theodoretus, per «domum» intelligi mundum totum, non autem Ecclesiam, quia in Ecclesia, ait, non sunt vasa lignea et fictilia, id est mali: sed tantum aurea et argentea, id est, soli boni et justi: in mundo autem sunt utrique idem fuit sensus et expositio Novati olim heresiarchae, quem hic rejicit Ambrosius. Ne quis vero Chrysostomum hic cum Novato sentire putet, quod soli justi sint in Ecclesia, sciat eumdem Chrysostomum contrarium docere in Psal. XXXIX, asserereque contra Novatum et Calvinum, non solos bonos et electos, sed et malos ac reprobos esse in Ecclesia. Quod ergo hic dicit, solos bonos ad Ecclesiam pertinere, intellige per se quasi partes et membra viva. Mali enim sunt membra Ecclesiae, sed semimortua, quia carent anima et vita primaria Ecclesiae, quae est charitas. Ecclesia enim est quasi una persona politica, cujus corpus est exterior fidei professio, et communio cum aliis fidelibus in Sacramentis et sacrificiis sub uno capite Romano Pontifice: anima vero Ecclesiae generalis et imperfecta, est fides; specialis vero et perfecta, est charitas. Sicut enim hominis forma est anima tum vegetativa et sensitiva, tum rationalis; et rationali proprie vivit homo, qua homo est, adeoque solum caput vivit proprie anima rationali: sic et charitate vivunt soli justi; caeteri, mali licet, vivunt tamen fide et spe; sicut in homine caetera membra licet non ratiocinentur, ut caput, sentiunt tamen et vegetantur, videnturque solum vivere anima vegetativa et sensitiva. Vide dicta Ephes. cap. IV, vers. 16. Huc referri potest expositio S. Basilii homil. Quod Deus non est auctor malorum: «Vas aureum,» inquit, «est is, qui mente moribusque simplex ac sine dolo est. Argenteum, qui illo paulo est inferior, dignitatis ac pretii aestimatione. Testaceum est, qui terrestria sapit, et frangi conterique est aptus. Ligneum, qui per peccatum facile sordet, et igni aeterno materiam praebet.» Verum secundo, multo aptius per domum hanc non mundum, sed Ecclesiam intelligimus. Haec enim est domus eorum qui invocant nomen Domini, uti praecessit; et sic saepe alibi Apostolus «domum Dei» vocat Ecclesiam, ut I Tim. cap. III, vers. 15: «Ut scias,» inquit, «quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia.» Ad Hebr. III, 5: «Moses fidelis erat in domo ejus,» id est in Ecclesia et populo fideli Judaeorum. Hinc fideles quasi in eadem domo, scilicet Ecclesia, versantes vocat Apostolus «domesticos fidei,» Galat. cap. VI, vers. 10. Ita S. Augustinus, lib. IV De Baptism. contra Donat., cap. XII, et alii passim. Quaeres secundo, quaenam in hac domo, scilicet Ecclesia, sint vasa aurea et argentea, et quaenam lignea et fictilia? Respondet primo, S. Augustinus loco citato, vasa aurea et argentea esse fideles, lignea vero et fictilia esse haereticos. Dices: Ergo S. Augustinus sentit haereticos esse in domo, id est in Ecclesia. Respondeo: Sentit eos esse in Ecclesia non proprie, sed secundum aliquid, scilicet, quia retinent characterem baptismi, veraque Ecclesiae Sacramenta administrant, et ab Ecclesia quasi aliquo modo subditi puniri possunt. Denique antequam per publicam separationem et obstinationem ab Ecclesia se segregent, cum fidelibus in Ecclesia vivunt, dignitatemque et jurisdictionem quam in Ecclesia habuerunt, servant. Agit enim S. Augustinus contra Donatistas, qui volebant baptismum ab haereticis, tanquam ab Ecclesia extorribus collatum, esse invalidum et iterandum. Sic et S. Cyprianus, epist. ad Antonianum, censet Hymenaeum et Philetum necdum publice exiisse ex Ecclesia, nec Ecclesiae judicio hucusque damnatos et ejectos fuisse, sed in ea adhuc quasi vasa fictilia delituisse. Verum secundo et aptius, haec ita explices: «domus» est Ecclesia; «vasa» sunt fideles; «aurea et argentea» sunt firmi et illustres in fide et justitia; «lignea» vero et «fictilia,» vel, ut graece est, ostrakina, id est testacea, sunt vulgares, fragiles, infirmi in fide et charitate: nam haeretici nec vasa aurea, nec fictilia sunt, sed potius vasa fracta et ex domo projecta et ejecta. Et quaedam quidem in honorem, quaedam autem in contumeliam. — In Graeco est paronomasia, timēn eis atimian, q. d. Quaedam in decus, quaedam in dedecus. Rursum nota hebraismum: «vas in honorem,» id est vas honorificum: «vas in contumeliam,» id est vas vile et inglorium, uti sunt ollae et matulae. Tertio, alludit Paulus ad factum Jeremiae, qui, cap. XVIII, jussu Domini fecit vas testaceum fragile, quod lapsu confractum, fuit in contumeliam, sed a Jeremia reparatum factum fuit in honorem, ut significaret idem futurum Judaeis, si a peccatis se expurgarent. Vide dicta Rom. IX, vers. 21. Jam quarto, quoad sensum putavit aliquando S. Augustinus secutus S. Cyprianum, omnia et sola vasa aurea et argentea esse in honorem, ac vicissim omnia et sola lignea et fictilia esse in contumeliam: verum accuratius rem expendens id retractat secutus Tichonium, lib. II Retract., cap. XVI, et merito. Graeca enim sic habent, kai ha men eis timēn, ha de eis atimian, id est haec quidem in honorem, haec vero in contumeliam, q. d. Ex vasis tam aureis et argenteis, quam ligneis et fictilibus, alia sunt in honorem, videlicet fideles ii qui in fide et justitia persistunt, et re ipsa constantes sunt, sive illustres sint, sive vulgares et fragiles; caetera vero tam aurea quam fictilia, puta peccatores omnes qui sunt in peccatum mortale prolapsi, sive illustres, sive vulgares fuerint, sunt vasa in contumeliam. Idem clare patet ex exemplo Jeremiae et Pauli ad Rom. IX, jam citato. Hi enim ex eodem luto vas testaceum faciunt unum in honorem, alterum in contumeliam. Et sic in magna domo etiam nobilium et principum, videmus matulas saepe et pollubra fieri ex argento; ac vice versa quaedam testacea servire principum mensis, ut ex eis faciant lances et orbes. Unde olim vasa Samia, nunc porcellana et Chinensia, quia tersa et polita, licet lutea sint, habentur in pretio. Hinc Ausonius sic canit de Agathocle: Fictilibus coenasse ferunt Agathoclea regem, Atque abacum Samio saepe onerasse luto; ut scilicet perpetuo meminisset, se esse figuli filium. Idem hic ex iis quae Paulus praemisit colligi potest: hisce enim verbis, explicat illud versus praecedentis: «Discedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini,» ut constet qui sint firma Dei fundamenta, quos Deus quasi suos signavit; jam autem discedere ab iniquitate jubet tam eos qui sunt vasa testacea, quam qui sunt aurea. Hinc quinto, clarissime convincitur in magna domo, id est Ecclesia, non tantum esse bonos, sanctos, et, ut Calvinus vult, praedestinatos; sed etiam malos, peccatores et reprobos: sicut in arca Noe animalia erant tam immunda, quam munda, sic in Christi domo et familia vas aureum fuit Judas, sed factus est vas in contumeliam, cum fur esse coepit, et tandem fidem Christumque prodidit; Thomas vero de Christi resurrectione dubitans, fuit vas fictile, sed a Christo confirmatus, factus fuit vas in honorem.
2:21
21. Si quis ergo se emundaverit ab istis, erit vas in honorem, sanctificatum et utile Domino, ad omne bonum opus paratum. — «Ab istis,» a scilicet haereticis, Hymenaeo et Phileto, eorumque asseclis. Ita aliqui. Verum vox haereticis hic remotius et inconcinnius repetitur et revocatur; nec enim proprie quis dicitur se ab haeretico, sed ab haeresi emundare. «Ab istis» ergo, supple vasis contumeliae, quod immediate praecessit, ut scilicet discedat ab omni iniquitate: eo enim haec omnia pertinent, ut dixi. Nota to emundaverit, id est omnino expurgarit se: non enim sufficit purgare aut tollere ex anima unum alterumve peccatum, sed omnia omnino everrenda et expurganda sunt, ut anima sit munda et pura: perinde ut nonnulli, et praesertim Hollandi, suas domos et suam suppellectilem ita emundant et expurgant, ut nihil sordium, sed omnis nitor et decor in ea appareat, imo resplendeat. Ita se emundavit S. Magdalena, cui dimissa sunt peccata multa, quoniam dilexit multum. De qua canit Ecclesia: «Post fluxae carnis scandala, fit ex lebete phiala, in vas translata gloriae de vase contumeliae.» Nota secundo, to emundaverit se. Hinc enim contra Novatores patet esse liberum arbitrium, hominemque per illud gratia Dei instructum et roboratum posse non tantum moraliter bene vivere, sed et a peccatis se emundare et sanctificare. Nec satisfacit responsio Bezae dicentis, hominem se emundare non per liberum arbitrium, sed per efficacem impressionem Dei, qua Deus ipse solus efficaciter et potenter efficit in homine ut ipse se emundet: solum enim Deum in homine efficere bonam et efficacem voluntatem emundandi seipsum, hancque in solidum uni Deo deberi. Nam si Deus totam hanc emundationem solus peragit, ita ut nihil agat liberum hominis arbitrium, frustra homines hic adhortatur Apostolus, ut discedant ab omni iniquitate, et ab ea se emundent. Sicuti frustra diceretur mari: Emunda te a cadaveribus: et cerevisiae: Emunda te a faecibus: utrumque enim necessario et naturaliter peragit et mare et cerevisia. Ita S. Ambrosius et Chrysostomus, qui ait: «Vides,» inquit, «ut non naturae, carnalisve necessitatis sit, aureum esse vel fictile, sed nostrae tantummodo voluntatis.» Sic Christus Matth. XII, 33: «Aut facite,» ait, «arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum.» Quod explicans S. Augustinus, lib. De Actis cum Felice Tancheso, cap. IV: «Nemo,» inquit, «nisi Dominus arborem facere potest: sed habet unusquisque in voluntate sua, aut eligere quae bona sunt, et esse arbor bona, aut quae mala, et esse arbor mala.» Nota tertio, justos qui se a peccatis emundant, vocari vasa in honorem sanctificata, et utilia Domino: quia scilicet apta et praeparata sunt ad omne opus bonum, v. g. ad pie, caste, sobrie vivendum, ad patientiae, humilitatis, charitatis, aliarumque virtutum omnium actus exercendos. Hic enim est fructus justitiae et amicitiae Dei, quod scilicet Deus ipsos quasi amicos suos gratia sua instruat, roboret, excitet, praeveniat ad quaevis virtutum opera peragenda; et quo homo magis se justificat et sanctificat, eo ad majora et magis heroica bona opera hominem excitat et corroborat Deus, adeoque subinde ad miracula facienda. E contrario injusti, qui sunt in peccato mortali, sunt vasa in contumeliam, polluta, inutilia, prona et comparata ad omne malum. Vide ergo quam peccatum fugere, et, si in peccatum inciderimus, quam sollicite et cito a peccatis nos expurgare debeamus, ne illa nos suo pondere in alia et alia, ac tandem in barathrum detrahant. Nota quarto: Per vasa fictilia et vasa in contumeliam, non intelligit Hymenaeum, Philetum aliosque haereticos, sed quosvis malos et peccatores, uti dixi. Hinc tamen remote colligendum relinquit Apostolus non mirum videri debere, si inter tam varios, aliqui maxime fragiles et inconstantes, uti a justitia et sanctitate, ita tandem a fide et Ecclesia deficiant, puta Hymenaeus, Philetus eorumque gregales ab eis subversi: sicut mirum non est, in magna domo, ubi multa sunt vasa aurea et fictilia, partim ad decora, partim ad vilia et dedecorosa hominis obsequia comparata, ex eis nonnulla, praesertim testacea, frangi et e domo abjici; quae non ab alio quam a Deo reparari et restaurari possint.
2:22
22. Juvenilia desideria fuge: sectare vero justitiam, fidem, charitatem et pacem. — «Juvenilia desideria,» vel, ut graece est, epithymias, id est cupiditates, vocat levitatem, gulam, libidinem, praecipitantiam animi, impetus et omnia adolescentiae vitia, ad quae juvenes (qualis erat Timotheus cum Episcopus crearetur) propensi sunt: hisce enim opponit justitiam, fidem, charitatem. Ita Chrysostomus, Ambrosius et alii. Verum magis proprie et directe respexit Apostolus ad curiositatem, ambitionem et inanem gloriam, quam juvenes ambiunt, praesertim docti, ut velint videri subtiles, sapientes caeterisque doctiores, ideoque quaerunt et proponunt novas, curiosas, sed stultas et indisciplinatas quaestiones, ex quibus oriuntur lites et pugnae, ut sequitur: quibus opponit Apostolus charitatem et pacem, omnemque justitiam, id est vitae integritatem, q. d. Noli, ut juvenis, ambire sapientis et doctoris nomen, sed ambi vitae integritatem, ac praesertim charitatem et pacem, ut in his excellas. Redit enim Apostolus ad vers. 15 et 16, ubi monuit Timotheum, ut se exhibeat operarium inconfusibilem, qui recte tractet verbum veritatis, et ut profanas ac inanes vocum novitates devitet, quales sectati sunt Hymenaeus et Philetus: ad quos ea occasione hucusque digressus, jam ad interruptum sermonem et propositum suum redit: scilicet, ut doceat Timotheum Episcopum, quid et quomodo, qua scilicet aequitate, gravitate, modestia, charitate populum docere et errantes corrigere ac revocare debeat.
2:23
23. Stultas et sine disciplina quaestiones devita: sciens quia generant lites. — Pro sine disciplina graece est apaideutous, id est, ut Ambrosius, ineruditas, insensatas, quae scilicet nihil habent sensus, nihil ad veram disciplinam et sapientiam conferunt, quales sunt quaestiones futiles Judaeorum, de suis genealogiis; et Gentilium, de suis deorum fabulis, uti dixit epist. I, cap. I, vers. 4. Secundo, pro devita graece est paraitou, id est rejice et restue. Tertio, pro lites graece est machas, id est pugnas: lites enim non sunt aliud quam pugnae non verberum, sed verborum.
2:24
24. Servum Domini non oportet litigare. — Graece machesthai, id est pugnare et digladiari, scilicet verbis, id est litigare. Ita S. Ephrem moriens in suo testamento gloriatur, quod nunquam cum ullo Christiano verbis contenderit aut litigarit. Ita de Christo praedixit Isaias, ut habet Matthaeus, cap. XII, vers. 19: «Non contendet, neque clamabit, neque audiet aliquis in plateis vocem ejus.» 24. Sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, patientem, 25. cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati. — Nota hic quatuor dotes necessarias bono pastori et doctori. Primo enim decet eum esse «mansuetum.» Secundo, esse «docibilem,» id est qui non litiget, sed docilis sit et doceri se sinat, inquit Anselmus et Cyprianus, epist. ad Stephanum pontificem. Verum haec non tam doctoris quam discipuli est virtus; sed respondet Cyprianus: «Oportet,» inquit, «episcopum non tantum docere, sed etiam discere, quia et ille melius docet, qui quotidie proficit et crescit discendo meliora.» Verum ut hoc ita sit, hic sensus non respondet Graeco. Nam graece est didaktikon, id est aptum et paratum ad docendum. Ita Syrus et Theophylactus. Tertio, «patientem,» intellige non morborum, aut adversitatum, sed morum et infirmitatum proximi: ut scilicet toleret hujus sive auditoris, sive obtrectatoris proterviam, illius duritiem, alterius scommata, uti medicus tolerat aegrotantis phrenetici convicia et ineptias; nec desperet, sed patienter et longanimiter eorum conversionem et assiduae suae doctrinae exhortationisque fructum exspectet, uti piscatores toto die piscantur, et piscium capturam vel ipsa vespera exspectant; et sicut agricolae post tot labores et menses patienter messem exspectant, inquit Chrysostomus, et hoc makrothymias. Quarto, pro modestia graece est en praotēti, id est mansuetudine et lenitate. Vide Chrysostomum, hom. De Mansuetudine, tom. V, et S. Dionysium, epist. 8 ad Demophilum, ubi ait: «Hebraeorum tradit historia, Mosen eximiae mansuetudinis merito, divina amicitia et familiaritate dignatum; ac si quando ipsum divino aspectu excidisse commemorat, non id ei, priusquam a mansuetudine defecerit, contigisse describit. Erat enim, inquit, mansuetus valde, atque ideo Dei famulus dicitur, digniorque Prophetis omnibus, cui Deus visionis suae gratiam largiretur.» Et infra: «Noverat enim oportere eum qui Deo bono familiariter jungitur, quam maxime conari ei pro viribus simillimum fieri.» Deinde tales quoque fuisse docet Job, Joseph, Abel et David, de quo dixit Deus: «Inveni virum secundum cor meum.» Hinc canit ipsemet David: «Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus.» Talem denique fuisse docet Christum, qui circumdatus fuit infirmitate, fratribusque per omnia assimilari voluit, ut disceret compati et condolere iis qui ignorant et errant. «Atque hoc (inquit S. Dionysius) eximiae in se dilectionis argumentum capit (Christus), si oves ejus modestissima gubernatione pascamus; et nequam appellat eum, qui conservo non dimiserat debitum.» Denique sub finem Epistolae, miram hac de re visionem refert, quae S. Carpo ostensa fuit. Quinto, pro qui resistunt veritati, graece est tantum tous antidiatithemenous, id est, tous enantia phronountas, id est, qui contraria, et, ut legit Ambrosius, diversa sentiunt, qui alterius sunt sententiae. Non agit hic de formatis et obstinatis haereticis (hos enim vitari jubet), sed de iis, qui vel ex mala instructione, vel ex malorum consortio, aut aliunde pravas imbiberunt opiniones: hos enim leni correptione, quasi medicina, sanandos esse docet. Hinc patet, to veritati non esse in Graeco, sed recte noster Interpres illud, utpote subintellectum, expressit; uti et S. Augustinus, lib. De Correptione et Gratia, cap. V. Syrus pro veritati habet לקובלה lecubele, id est sibi, vel contra se, q. d. Episcopus et doctor leniter corripiat eos qui sibi docendi contradicunt. Pulchre et pie S. Chrysostomus: «An non vides,» ait, «parentes quomodo filiis suis, licet de vita desperatis, assideant lacrymantes, lamentantes, exosculantes, omnia quae possunt admonentes ad supremum usque halitum; haec tu quoque facito pro fratribus. Et tamen illi non possunt lacrymis ac lamentis morbum depellere, aut mortem imminentem abigere: tu vero frequenter poteris animam deploratam, assiduitate instantiaque per lamenta revocare ac suscitare.» Nequando Deus det illis poenitentiam, ad cognoscendam veritatem. — «Nequando,» id est si forte, si quando: Graecum enim mēpote, tam si quando, quam nequando significat. Mē enim non semper negantis, sed etiam dubitantis est. Ita Theophylactus: Subaudi, ut experiatur, q. d. Ut scopus patienter toleret et leniter corripiat eos qui sibi contrariantur, ut experiatur, si forte, vel num forte, aliquando «det illis Deus poenitentiam,» id est sua gratia commoveat, compungat et convertat eos. Nota: Deus non dat poenitentiam, fidem et charitatem eo modo quo puero datur pomum, aut militi equus; poenitentia enim non est instar pomi aut equi, sed est actus liber voluntatis, qui ab alio proprie dari non potest, sed ab ipsa voluntate libere elici debet. Dicitur ergo Deus dare poenitentiam et alias virtutes, quia sua gratia excitat et impellit liberum arbitrium, ut ipsum sponte sua ex seipso, cooperante gratia Dei, poenitentiae aliarumque virtutum actus eliciat. Vide dicta I Corinth. VII, 7. Hinc nota secundo, neminem a peccatis posse resurgere et agere poenitentiam, nisi Deus id illi dederit et sua gratia ad hoc eum excitarit. Unde S. Augustinus, Enchirid., cap. LXXXII: «Non solum,» inquit, «cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est; alioqui non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam.» Aliter hunc locum explicat Anselmus, q. d. Apostolus: Non debemus despondere animum, nec cessare ab errantium correptione, etsi illi se corrigere nolint: ne forte aliquando nobis cessantibus, et curam eorum abjicientibus, Deus curam eorumdem suscipiat, detque illis poenitentiam, itaque Deus sua charitate nostram tepiditatem confundat et pudefaciat. Hic sensus magis pius et moralis est, quam litteralis et genuinus.
2:26
26. Et resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem. — Pro resipiscant graece est ananēpsōsin, quod duo significat: Primo, redeant ad sobrietatem; secundo, evigilent, vel expergiscantur: utque enim tam evigilare, quam sobrium esse significat. Hinc sequitur peccatores et maxime illos qui a fide aberrant, esse ebrios et dormientes, esseque quasi emotae mentis, ut veritatem veramque ad beatitudinem viam videre et intueri non possint. Nota: Pro diaboli laqueis, Theophylactus vertit, a diaboli reti, quia, inquit, diabolus multas habet artes et insidias quasi tendiculas, quales habet rete, quibus mentes hominum praesertim peccatorum irretit et illaqueat. Tertio, pro a quo captivi teneantur, graece est ezōgrēmena, quod proprie dicitur de iis, qui vivi capiuntur; uti milites bello victi, aut sicuti ferae reti captae. Hinc patet peccatorem esse diaboli captivum, quia peccatum quasi funem, quo trahatur, sponte sua diabolo tradidit. Idque primo, quia a peccati et diaboli potestate nulla sua naturali vi aut virtute, sed sola gratia Dei eximi potest. Secundo, quia diabolus peccatorem quasi suum servum agitat et impellit quo vult, ad alia et alia peccata; sed ita ut peccator vivus, id est liber remaneat: quia tentari, vexari, impelli a diabolo, non autem in consensum et peccatum novum adigi aut compelli potest, nisi libere tentanti et tentationi cedat et consentiat, uti saepe fit in tanta hominum maxime peccatorum infirmitate. Quarto, to ad illius voluntatem Beza sic intelligit, ad illius, scilicet Dei, voluntatem praestandam. Verum hoc nimis remotum est, ut ex vers. praeced. nomen Deus hic revocetur; praesertim cum proxime praecedat nomen diaboli, ad quod longe commodius referri potest pronomen illius. Nec obstat diversitas relativorum in Graeco autou et ekeino, quasi illud ad diabolum, hoc ad Deum pertineat. Apostolus enim copiae gratia noluit repetere to autō, sed pro eo substituit ekeinō, etiamsi de eadem persona, puta diabolo, loqueretur; eritque tunc sensus efficacior et penetrantior, qui peccatores a peccato deterreat, et ad poenitentiam celerem incitet; nimirum si cogitent se quamdiu in statu peccati consistunt, ita a diabolo captivos teneri, ut ad ejus voluntatem et libitum huc illuc ad quaevis vitia impellantur. Perinde enim ut navis, fracto gubernaculo, illuc ducitur quo tempestas voluerit: sic et homo, divinae gratiae auxilio perdito per peccatum, non quod vult ipse, sed quod diabolus vult, agit et operatur, inquit Chrysostomus. Idipsum pulchra similitudine pueri qui aviculam filo ligatam retinet, et huc illuc avolare sinit, sed mox filo retrahit, declarat S. Anselmus, lib. De Similitud., cap. CLXXXIX: «Instar hujus pueri,» inquit, «jocatur diabolus cum peccatoribus, quos irretitos suis laqueis, pro sua voluntate in diversa vitiorum impedimenta pertrahit. Sunt enim multi avari, ebriosi, luxuriosi, qui proponunt avaritiam, gulam, libidinem deserere, et putant instar avis se libere avolaturos: sed quia pravo usu irretiti ab hoste tenentur, nolentes in eadem vitia dejiciuntur, fitque hoc saepius, nec omnimodis liberantur, nisi magno conatu et gratia Dei funis rumpatur pravae consuetudinis.»
2:1
Supra induxit Timotheum ad diligentem Evangelii praedicationem, inducit eum hic ad constantem tolerantiam martyrii. Et primo inducit eum ad sustinendam passionem pro salute fidelium; secundo docet eum qualiter resistat infidelibus, ibi noli verbis. Item primo inducitur praeparatio ad martyrium sustinendum; secundo exhortatio martyrii, ibi memor esto. Praeparatio martyrii praemittitur quantum ad tria. Primum est animi fortitudo; secundum est bonorum dispensatio, ibi et quae audisti; tertium est fructuosus militiae labor, ibi labora. Requiritur autem ad martyrium fortitudo, quae est circa pericula mortis. Et ideo dicit tu ergo, fili mi, scilicet quem per Evangelium genui, confortare in gratia. Ps. XXX, v. 24: viriliter agite, et confortetur cor vestrum. Quae est non in te, scilicet cuius fortitudo est vana, sed in Christo Iesu. Eph. c. VI, 10: confortamini in domino, et in potentia virtutis eius. Vel in gratia, etc., id est gratuito Dei dono per Christum. Io. I, 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. Secundum est dispensatio bonorum. Circa quod notandum est, quod quando aliquis adducitur ad mortem, disponit de suis. Non ergo minus debent esse solliciti sancti de bonis spiritualibus sibi creditis, quod non dispereant post eorum mortem, sed aliis credant; et ideo monet eum, ut si ad martyrium venerit, quod dispenset doctrinam fidei. Et primo ponit quomodo accepit, quia per auditum; unde dicit quae audisti a me, et ego a Christo. Et dico a me non singulariter, sed confirmata per multos testes, id est, per legem et prophetas. Rom. III, 21: testificata a lege et prophetis. Vel per apostolos. I Cor. XV, 11: sive enim ego, sive illi, sic praedicavimus, et sic credidistis. Haec commenda, inquantum sunt accepta. Sap. VII, 13: quam sine fictione didici, et sine invidia communico.
2:2
Fidelibus hominibus, ut scilicet non quaerant lucrum temporale, sed gloriam Dei. I Cor. IV, 2: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Matthaeus XXIV, 45: fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super familiam, et cetera. Item qui sunt idonei ad dispensandum; ideo dicit qui idonei, et cetera. Debent autem esse idonei tripliciter. Primo intellectu, ut sint sapientes ad intelligendum. Lc. XXI, 15: ego dabo vobis os et sapientiam, et cetera. Item lingua, ut sint facundi ad docendum. Is. l, 4: dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam suscitare eum, qui lapsus est, verbo. Item opere, quia coepit Iesus facere et docere Act. I, 1. Deinde cum dicit labora, ponitur tertium, quod est legitimus militiae labor, ad quem primo hortatur; secundo ponit laboris praemium, ibi nam et qui; tertio militiae stipendia laborantem. Item, primo hortatur ad legitimum laborem; secundo exponit quis labor sit legitimus, ibi nemo.
2:3
Dicit ergo labora sicut bonus miles Christi. Est autem tripliciter aliquis miles Christi. Primo inquantum pugnat contra peccata. Iob VII, 1: militia est vita hominis super terram; et XIV, 14: cunctis diebus quibus nunc milito, expecto, et cetera. Et haec pugna est contra carnem, mundum et Diabolum. Eph. ult.: non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, et cetera. Secundo est aliquis miles Christi pugnando contra errores. II Cor. X, 4: arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo, ad destructionem munitionum consilia destruentes, et cetera. Tertio est militia martyrum contra tyrannos. Et haec est laboriosior. Iob XXV, 3: numquid est numerus militum eius? Et non debet quiescere miles, quia dicitur a militia sustinenda. Deinde cum dicit nemo, exponit quid sit legitimus labor. Et primo inducit eum ad laborem; secundo ostendit qualis debet esse bonus miles, ibi ut ei placeat. Primo, circa primum duo facit, quia exemplum ponit; secundo manifestat.
2:4
Dicit ergo nemo militans Deo, et cetera. Circa primum sciendum est, quod alius est finis militiae spiritualis, et alius est finis militiae corporalis; quia finis militiae corporalis est, ut obtineat victoriam contra hostes patriae, et ideo milites debent abstinere ab his, quae abstrahunt a pugna, puta a negotiis et delitiis. I Cor. IX, 25: qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Sed militiae spiritualis finis est, ut victoriam habeant ab hominibus, qui sunt contra Deum; et ideo oportet, quod abstineant ab omnibus, quae distrahunt a Deo. Haec autem sunt negotia saecularia, quia sollicitudo huius saeculi suffocat verbum. Et ideo dicit implicat se. Sed contra: negotia saecularia sunt temporalia, hoc autem apostolus fecit, quando vixit labore manuum suarum. Respondeo. Dicendum est quod apostolus dicit, implicat, et non dicit, exercet. Ille autem eis implicatur, cuius cura et sollicitudo iungitur circa ipsa. Et tunc proprie ipsa haec interdicuntur militibus Christi, in quibus ostenditur non esse necesse implicari animum. Item non dicit simpliciter implicatur, sed dicit implicat se, quia quandoque implicatur, et non se implicat. Implicat enim se quando sine pietate et necessitate assumit negotia; sed quando necessitas officii pietatis et auctoritatis exercetur, tunc non implicat se, sed implicatur huiusmodi necessitate. Rom. XVI, 2: assistatis ei in quocumque negotio vestri indiguerit. Causa autem quare non debent se implicare est ut ei placeat cui se probavit. I Io. II, 15: si quis diligit mundum, non est charitas patris in eo. Qui enim est miles Christi, devovit se ad militandum Deo; et ideo debet conari, ut ei placeat cui se devovit. Deinde cum dicit nam et qui, ponit laboris praemium. Et quia diceret aliquis: o Paule, magna imponis, sed quis est eorum fructus? Respondet: assumatis exemplum in pugnis saecularibus, ubi non omnes, sed legitime pugnantes accipiunt coronam. Sic ergo erit et in spiritualibus, quod nullus coronabitur, nisi servet debitas leges pugnae. I Cor. c. IX, 25: illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Sap. c. IV, 2: in perpetuum coronata triumphat. Deinde cum dicit laborantem, ostendit stipendia, interdicitque ei negotia saecularia. Et primo proponit stipendia sub metaphora; secundo exponit, ibi intellige. Officium enim praedicatorum et doctorum est officium militum, inquantum insurgunt contra hostes et vitia; item agricolae, inquantum fructum faciunt promovendo ad bona. Huius ager est Ecclesia, et principalis agricola est Deus, interius et exterius operans. Io. XV, 1: ego sum vitis vera, et pater meus agricola est. Homines autem exterius adhibent ministerium. I Cor. III, 6: ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit. Isti sunt exteriores agricolae. Iob c. XXXI, 39: si animam agricolarum eius afflixi.
2:6
Istum ergo agricolam oportet fructum accipere; huius fructus sunt opera virtutum. Eccli. XXIV, 23: flores mei fructus honoris et honestatis. Gal. V, 22: fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia. Inter hos fructus sunt et fructus eleemosynarum. Act. IX, 36: haec erat plena fructibus bonis et eleemosynis quas faciebat. Isti ergo debent principaliter fructum percipere, ut ipsi gaudeant. Primo de subditorum fructibus. Phil. IV, 1: itaque, fratres mei charissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea. Secundo de subsidiis temporalibus, non pro praemio principali, sed stipendio. Gal. VI, 6: communicet autem is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat in omnibus bonis. Matth. c. X, 10: dignus est operarius cibo suo. Deinde cum dicit intellige, exponit quae dixerat sequens modum Christi post parabolas. Matth. XIII, 9: qui habet aures audiendi audiat. Quasi dicat: reduc haec ad intellectum spiritualem. Dan. X, 1: intelligentia opus est in visione. Quasi diceret aliquis: tu dicis: accipe stipendium, o Timothee; sed tu non facis, quia de labore manuum vis vivere.
2:7
Unde intellige quae dico, quia est necessaria discretio, quia ibi non sunt accipienda ubi est occasio avaritiae contra Evangelium, vel propter cupiditatem, vel propter otium. Et hoc poteris intelligere, quia dabit, et cetera. I Io. II, 27: unctio docebit vos de omnibus.
2:8
Supra ponitur praeparatio ad martyrium, hic ponitur exhortatio ad ipsum, et primo praemittit exemplum praemii; secundo exemplum martyrii, ibi in quo laboro; tertio manifestat consequentiam praemii ad martyrium, ibi fidelis sermo. Nam praemium mortis pretiosae martyrii est resurrectio gloriosa, cuius exemplum praecessit in capite nostro Christo. Et ideo dicit memor esto, etc., quasi dicat: dominum nostrum Iesum Christum, supple: habe in mente contra tribulationes. Prov. III, v. 6: in omnibus viis tuis cogita illum, et ipse diriget gressus tuos. Multa enim sunt in eo cogitanda, sed specialiter resurrectio. Ad hanc omnia ordinantur, et praecipue totus Christianae religionis status. Rom. X, 9: si confitearis in ore tuo dominum Iesum, et corde tuo credideris, quod Deus excitavit illum a mortuis, salvus eris. Et nota quod dicit resuscitatum, quia etsi pater eum resuscitaverit, tamen propria etiam virtute resurrexit, et est primus resurgentium I Cor. XV, 20. Sed quia secundum naturam humanam resurrexit, et mortuus est, ex semine David. Rom. I, 3: qui factus est ei ex semine David secundum carnem, et cetera. Secundum Evangelium meum, id est, a me praedicatum. I Cor. XV, 1: notum autem facio vobis Evangelium, quod praedicavi vobis. Qui praedicat Evangelium est minister Evangelii, sicut qui baptizat est minister Baptismi. Tamen non potest dici Baptisma meum, sed Evangelium sic. Et hoc ideo, quia multum facit exhortatio et sollicitudo.
2:9
Deinde cum dicit in quo laboro, ostendit se in exemplum martyrii, et primo eius poenam; secundo eius causam, ibi ideo omnia. Tria autem ostendit esse in poena, scilicet acerbitatem, opprobrium, et constantiam. Acerbitatem cum dicit in quo, scilicet Evangelio praedicando, vel pro quo laboro, id est, affligor, et hoc usque ad vincula, quia quando hanc epistolam scripsit, erat Romae in vinculis. Eph. ult.: ministerium Evangelii pro quo legatione fungor in catena. Opprobrium quantum ad infideles, cum dicit quasi male operans. Christiani enim tunc reputabantur pessimi. Lc. IX: beati eritis cum vos oderint homines, et separaverint, et exprobraverint, et cetera. Christus etiam fuit damnatus, quasi male operans. Is. LIII, v. 12: et cum sceleratis reputatus est. Constantiam autem ostendit, cum dicit sed verbum Dei, et cetera. Licet enim corpus sit alligatum, tamen verbum Dei non est alligatum, quia praedicatio fuit ex voluntate apostoli, quae libera est, praecipue propter efficaciam charitatis, quae nihil timet. Rom. VIII, 38: certus sum enim quia neque mors, neque vita, et cetera. Quia, sicut I Io. III, 20 dicitur, maior est Deus corde nostro. Et dicitur, quod in vinculis existens, multos convertit.
2:10
Deinde cum dicit ideo omnia sustineo, ostendit causam, quia martyrem non poena facit, sed causa. Duplex autem est causa martyrii, scilicet propter divinum honorem, et salutem proximi. Propter Deum quidem, quia Rom. VIII, v. 36: propter te mortificamur tota die. Propter salutem proximorum, quia dicit hic propter electos. Io. XV, 13: maiorem charitatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. I Io. III, 16: quoniam ille pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animas ponere. Et dicit propter electos, quia quaecumque bona fiunt, specialiter cedunt in bonum electorum, non reproborum. Et quomodo? Ut et ipsi salutem consequantur. Sed numquid sufficit passio Christi? Dicendum est, quod sic effective, sed passio apostoli dupliciter expediebat. Primo quia dabat exemplum persistendi in fide; secundo quia confirmabatur fides, et ex hoc inducebantur ad salutem. Et hoc in Christo, id est, quae venit nobis per eum. Matth. I, 21: ipse enim salvum faciet populum a peccatis eorum. Et hoc non solum salutem, gratiae praesentem, sed etiam cum gloria caelesti. Matth. c. V, 12: merces vestra copiosa est in caelis. Deinde cum dicit fidelis sermo, ponit consequentiam praemii ad meritum martyrii. Et primo ponit attestationem; secundo consequentiam, ibi nam si commortui sumus; tertio confirmat per testimonium, ibi haec commone. Dicit ergo fidelis sermo, id est, verbum quod dicam est fidele. Apoc. ult.: haec verba fidelissima sunt, et cetera. Deinde cum dicit nam si, etc., ponit consequentiam. Et primo de remuneratione bonorum; secundo de punitione malorum, ibi si negaverimus. In praemio bonorum sunt duo, scilicet reparatio per resurrectionem, et superadditio gloriae ad quam resurgent. Et ideo primo ostendit, quod per Christum venitur ad reparationem vitae; secundo quod per ipsum venitur ad resurrectionem, ibi si sustinemus.
2:11
Dicit ergo si commortui sumus, scilicet cum Christo, et hoc per sacramenti susceptionem in Baptismo. Rom. VI, 4: consepulti enim sumus cum illo per Baptismum in mortem. Item per poenitentiam nos macerando. Gal. VI, 24: qui Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Item pro confessione veritatis moriendo, sicut et Christus. Ps. CXV, 15: pretiosa in conspectu domini mors sanctorum eius. Si ergo commortui sumus, et convivemus, id est, sicut ipse resurrexit, sic et nos. Rom. VI, 5: si complantati facti sumus similitudini mortis eius, simul et resurrectionis erimus. Deinde agit de gloria, quam sancti merentur per mortis ignominiam. Lc. ult.: nonne haec oportuit Christum pati? Et ideo dicit si sustinuerimus, scilicet patienter afflictiones et opprobria, conregnabimus, id est, simul cum ipso perveniemus ad regnum. Matth. V, 10: beati qui persecutionem, et cetera. Deinde cum dicit si negaverimus, ostendit consequentiam quantum ad poenas. Dupliciter autem potest aliquis peccare contra fidem: primo exterius negando, secundo interius eam deponendo. Quantum ad primum dicit si negaverimus, scilicet coram aliis, ipse negabit nos in iudicio. Matth. XXV, 12: amen dico vobis, nescio vos. Negare est non cognoscere eos esse de ovibus suis. Quantum ad secundum dicit si non credimus, id est, si fidem a corde abiiciamus, ille fidelis permanet, id est, ipse fidem suam tenet. Unde fidelis manet in sua fide, quia fides nihil aliud est, quam participatio sive adhaesio veritati. Ipse autem est ipsa veritas, quae negare se non potest. Ergo non est omnipotens. Respondeo. Ex hoc est omnipotens, quod seipsum negare non potest. Posse enim deficere magis est pertinens ad impotentiam, quia quod aliquid deficiat a suo esse, est per debilitatem virtutis propriae.
2:13
Christum autem negare seipsum est deficere a seipso; hoc ergo ipsum, quod non potest negare se, est ratio perfectae virtutis. Unde nec peccatum cadit in eum, ut est dictum, nec potest negare suam virtutem et suam iustitiam quin puniat. Matth. ult.: qui vero non crediderit, condemnabitur. Sed numquid non potest Deus alicui remittere poenam? Potest quidem secundum ordinem sapientiae suae, sed contra ordinem sapientiae et iustitiae, non. Deinde cum dicit haec commone, etc., confirmat per testimonium; quasi dicat: simul cum aliis admoneo, ut semper habeas in corde, testificans coram Deo, id est, testem adducens coram quo loquor. Deinde cum dicit noli verbis, ostendit quomodo resistat infidelibus, quia primo praemittit modum resistendi; secundo ostendit quae sunt quibus resistat, ibi profana. Item, primo excludit indebitum modum resistendi; secundo ponit debitum, ibi sollicite. Circa primum primo excludit indebitum modum; secundo rationem assignat, ibi ad nihil. Dicit ergo nolite contendere verbis. Contentio importat concertationem in verbis. Potest ergo secundum duo intelligi, quia acrimoniam loquens depravatur dupliciter. Uno modo si per hoc acceditur ad favorem falsitatis, ut quando quis cum confidentia clamoris impugnat veritatem. Alio modo propter inordinationem, ut quando utitur acrimonia, vel ultra modum debitum, vel contra qualitatem personae. Sed si moderate, et cum circumstantiis debitis, et pro veritate fiat, non est peccatum. Et sic in rhetorica est unum instrumentum exhortationis. Tamen in sacra Scriptura accipitur secundum quod importat inordinationem. I Cor. XI, 16: si quis videtur inter vos contentiosus esse, nos non habemus talem consuetudinem, neque Ecclesiae Dei. Et dicit verbis, quia aliqui disceptant solum verbis improperii. Et hoc proprie est contendere. Si hoc fit non verbis tantum sed veris rationibus, hoc est disputare, non contendere. Deinde cum dicit ad nihil utile est, ostendit rationem documenti. Nam moderata disputatio quando cum ratione fit, est utilis ad instructionem; sed quando cum verbis tantum, tunc est litigiosa.
2:14
Ideo dicit nisi ad subversionem, et hoc dupliciter: uno modo dum quod est certum venit in dubium; alio modo, quia audientes scandalizantur. Prov. XIV, 23: ubi verba sunt plurima, ibi frequenter egestas; unde Iac. III, 16: ubi zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus pravum. Sed numquid non sine contentione debet quis disputare coram populo de fide? Respondeo. Distinguendum est, ex parte audientium, quia, aut sunt sollicitati ab infidelibus, et tunc est utilis publica disputatio: quia per hanc simplices efficiuntur magis instructi quando vident errantes confutari. Si vero non sunt sollicitati ab infidelibus, tunc non est utilis disputatio, sed periculosa. Item est distinguendum ex parte disputantis, quia si disputans est prudens, sic quod manifeste confutet adversarium, tunc debet publice disputare: si vero non, nullo modo. Deinde cum dicit sollicite cura teipsum, ponit debitum modum resistendi. Et primo quantum ad rectam intentionem; secundo quantum ad rectam operationem; tertio quantum ad rectam doctrinam. Qui enim vult disputare, primo debet scrutari suam intentionem, utrum moveatur bono zelo. Ideo dicit probabilem Deo exhibere, qui scilicet probat cor. II Cor. X, 18: non enim qui seipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat. Ps. XVI, 3: probasti cor meum et visitasti nocte. Item quod doctrinam quam praedicat ore, stabiliat per opera, quod nisi faciat, est confusione dignus. Unde dicit operarium inconfusibilem, quasi dicat: haec facito, sic non confunderis. Item quod recte tractet verbum veritatis, vera docendo et utilia audientibus.
2:15
Unde subiungit recte tractantem verbum veritatis, non quaerens lucrum et gloriam. II Cor. II, 17: non sumus sicut plurimi adulterantes verbum Dei, sed ex sinceritate, sicut ex Deo coram Deo in Christo loquimur.
2:16
Supra instruxit Timotheum, ostendens modum generalem quo infidelibus est resistendum, hic ostendit in speciali quibus sit resistendum. Et primo ostendit quibus est resistendum; secundo quare, ibi multum enim; tertio quomodo, ibi iuvenilia. Dicit ergo profana et vaniloquia devita. Ubi ostendit duo esse vitanda, scilicet profana et vaniloquia, et referuntur ad idem, vel ad diversa. Nam profana dicuntur quasi procul a fano, scilicet cultu divino, et haec sunt documenta haeresum; et haec vitanda, ideo dicit devita profana. Potest etiam dici, quod haec profana sunt, quae fidei repugnant, sed vaniloquia fabulosa. Ps. XI, 3: vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum. Deinde cum dicit multum enim, ostendit quare haec sunt vitanda, et hoc dupliciter. Primo ex nocumento quod inferunt; secundo ex fructu vitationis, ibi si quis. Circa primum duo facit, quia primo ostendit quomodo noceant ad fidei subversionem; secundo quomodo non possunt totaliter fidem subvertere, ibi sed firmum. Item, primo ponit documentum; secundo subdit similitudinem, ibi et sermo; tertio exemplum, ibi ex quibus est. Dicit ergo. Haec sunt vitanda, quae impediunt pietatem, quae cultus Dei dicitur. Unde doctrina fidei est doctrina pietatis. Impietas vero est doctrina contra fidem; unde dicit multum enim proficiunt ad impietatem, id est, perducunt ad errorem sive ad erroneam doctrinam. Sed hic profectus est in malis abusive. Infra III, 13: mali homines et seductores proficiunt in peius, errantes et in errorem mittentes alios. Deinde ponit eorum similitudinem, dicens sermo. Haeretici enim dicunt a principio quaedam vera et utilia, sed cum audiuntur, immiscent quaedam, quae evomunt, mortifera. Et ideo dicit sermo eorum, et cetera. Eccli. XI, 34: a scintilla una augetur ignis, et ab uno doloso augetur sanguis. Deinde cum dicit ex quibus, ponit ad hoc exemplum. Hi enim duo, fidem suo tempore corrumpebant. A quibus quidam errantes conversi sunt in vaniloquium, et cetera. De Phileto dicitur supra I, 15: aversi sunt a me omnes, qui sunt in Asia, ex quibus est Philetus et Hermogenes. De Hymenaeo autem habetur I Tim.
2:17
I, 20: ex quibus est Hymenaeus. Et dicit exciderunt. I Io. II, 19: a nobis exierunt. Et hoc aggravat, quia II Petr. II, 21: melius enim erat eis non cognoscere viam iustitiae, quam post agnitionem retrorsum converti. Errabant autem dicentes resurrectionem iam factam esse. De qua Matth. XXVII, 52: multa corpora sanctorum, qui dormierant, resurrexerunt. Et dicebant, quod non est alia resurrectio expectanda, sed tunc surrexerunt. Alio modo et melius, quod sicut est duplex mors, ita duplex est resurrectio, scilicet animae et corporis. De resurrectione animae habetur Apoc. XX, 6: beatus et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima. Dicebant ergo, quod omnia, quae dicuntur in Scripturis, erant referenda ad resurrectionem animarum quae iam facta est. Col. III, 1: si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Et hic error est etiam hodie apud haereticos, et per istum subvertunt quosdam.
2:18
Et congrue dicit et subverterunt quorumdam fidem, quia destruunt fundamentum fidei. Act. XIII, 10: o plene omni dolo et omni fallacia, fili Diaboli, et inimice omnis iustitiae, non desinis subvertere vias domini rectas. Deinde cum dicit sed firmum, ostendit quomodo per haereses fides non est totaliter subvertenda. Et primo quod per doctrinas haereticas non potest tota Ecclesiae fides corrumpi; secundo ostendit quare Deus permittit aliquos errare, ibi in magna autem. Item, primo ostendit immobilitatem fidei electorum; secundo addit demonstrationem, ibi habens.
2:19
Dicit ergo: subvertunt, sed firmum fundamentum Dei stat. Haec enim fundamenta sunt illa, quibus datur gratia immobiliter standi. Matth. VII, 25: fundata enim erat supra firmam petram. Firmum, quia immobile. Unde praemittitur ibi Matth. VII, v. 25, quod venerunt flumina et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit. Huius firmitas dependet primo ex divina praedestinatione; secundo ex libero arbitrio nostro. Et ideo quantum ad primum dicit: hoc firmum fundamentum, habens hoc signaculum, id est, hoc est signum huius firmitatis. Io. III, 33: qui autem acceperit testimonium eius, signavit, quia Deus verax est. Haec est prima pars signaculi, scilicet ex divina praedestinatione, quia novit dominus, qui sunt eius. Et haec est notitia divinae praedestinationis. Io. X, 14: ego cognosco oves meas, et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili. Matth. VII, 23: non novi vos. Sed quantum ad secundum dicit discedat ab iniquitate omnis, qui invocat. Quasi dicat: si praedestinati sunt a Deo, quod per liberum arbitrium salvabuntur, quia ex hoc, quod aliquis finaliter non adhaeret peccato, ostendit se esse praedestinatum. Et ponit duo, quae pertinent ad ordinationem in statu salutis. Primum, quod confiteatur fidem, ideo dicit omnis qui, et cetera. Rom. X, v. 10: ore autem confessio fit ad salutem. Secundum, quod recedat a peccato. Matth. c. VII, 21: non omnis qui dicit mihi: domine, domine, intrabit in regnum caelorum, et cetera. Et ideo dicit discedat, et cetera. Is. LV, 7: derelinquat impius viam suam, et cetera. Quod vero dicit invocat nomen, non intelligit, quod solum nominet ore, sed interius per fidem, et extra per opus. Deinde cum dicit in magna, ponit rationem quare Deus permittit aliquos errare, licet omnes diligat. Dupliciter autem potest hoc intelligi, quia vel in generali, vel in speciali ad hunc, vel illum. Si enim quaeras in singulari, quare dat huic donum perseverantiae, et non illi, non habet rationem nisi solam Dei voluntatem. Augustinus: quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle iudicare, si non vis errare, et cetera. Sed si quaeras in generali quare quibusdam dat, et quibusdam non, habet rationem, quam assignat apostolus Rom. IX, 16. Et est eadem ratio cum ista, licet per alia exempla. Ideo enim dicit: sustinuit in multa patientia, et cetera. Secundum enim quod omnia opera, quae Deus facit in natura et gratia, sunt facta ad manifestandum gloriam Dei Eccli. XLII, 16: gloria domini plenum est opus eius, sic etiam fecit diversas creaturas, ut perfectio divinae bonitatis, quae non potest manifestari per unam, sufficienter manifestetur per aliam. Ita etiam considerandum est de uno artifice: in domo una est una fenestra, quae est altera pulchrior. Si quis ergo quaerat quare non tota domus est fenestra, ratio est quia tota domus esset imperfecta. Similiter dicit apostolus I Cor. XII, v. 17: si totum corpus esset oculus, ubi auditus? Sic ergo dicit apostolus in effectu gratiae, quia oportuit quod Deus manifestaret iustitiam et misericordiam. Si enim omnes salvaret, esset solum eius misericordia; si omnes damnaret, solum esset iustitia. Et ideo Deus volens manifestare iram, id est, iustitiam, et cetera. Et similis est ratio de perfectione Ecclesiae, quam oportebat esse perfectam, quod non esset in ea diversitas. In qua est triplex diversitas, scilicet bonorum et malorum, bonorum et meliorum, malorum et peiorum.
2:20
Et hanc assignans dicit in magna autem domo, id est, Ecclesia Bar. III, 24: o Israel, quam magna est domus Dei, et ingens locus possessionis eius non solum sunt vasa aurea, etc., ubi aurea et argentea distinguuntur a fictilibus; item argentea ab aureis; item fictilia a ligneis. In primo comparatio bonorum et malorum innuitur; in secundo comparatio bonorum et meliorum; in tertio malorum et peiorum. Nam aurea et argentea sunt boni; sed aurea meliores, argentea minus boni. Similiter lignea et fictilia sunt mali; sed fictilia sunt peiores, lignea vero minus mali. Consequenter designat diversitatem quantum ad usum, ut boni sint vasa in honorem, sicut deputati ad honorabilem usum; mali vero sint vasa fictilia et lignea, quasi deputati in contumeliam, id est, ad vilem usum. Sicut enim in hominibus quidam, scilicet sancti, quasi vasa pretiosa. Eccli. l, 10: vas auri solidum, et cetera. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste, et cetera. Quidam vero sicut vasa inutilia, scilicet mali. Is. XXXII, 7: fraudulenti vasa pessima sunt. Eccli. XXI, 17: cor fatui quasi vas confractum. Prima vasa sunt in honorem, quibus debetur vita aeterna. Rom. II, 7: his quidem qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus vitam aeternam. Secunda vasa sunt in contumeliam. I Reg. c. II, 30: qui autem contemnunt me erunt ignobiles. Et praedicta diversitas potest aliter applicari ad diversitatem Ecclesiae, ut vasa aurea sint praelati, argentea vero, et lignea, et fictilia tenentes inferiorem gradum, inter quos est quidam gradus. Et quod subdit quaedam in honorem, etc., non est tunc intelligendum quod vasa aurea et argentea omnia sint in honorem, et fictilia in contumeliam, quia de quocumque statu quidam salvantur, et quidam damnantur.
2:21
Supra ostendit quod profana sint vitanda per rationem sumptam ex nocumento, hic ostendit idem per rationem sumptam ex fructu. Et primo proponit vitationem; secundo eius fructum, ibi erit vas. Nam vitationem vocat emundationem. Dicit ergo: quaedam sunt vasa in contumeliam, ergo si quis emundaverit se ab istis, quia eorum consortia inquinant. Eccli. c. XIII, 1: qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea. Et ideo fugiendi sunt. II Cor. IX: exite de medio et separamini, dicit dominus, et immundum ne tetigeritis, et cetera. Fructus autem sequens est quadruplex. Primus est ex ordine ad gloriam, quia erit vas in honorem, quia si sordidetur ab illis, erit in contumeliam; si emundat se, in honorem. Ps. CXXXVIII, 17: nimis honorati sunt amici, et cetera. Prov. XXV, 4: aufer rubiginem de argento, et egredietur vas purissimum. Alii effectus sunt gratiae, quorum primus est hominis sanctificatio; secundus est hominis ordinatio per rectam intentionem; tertius per operis executionem. Quantum ergo ad primum dicit sanctificatum. I Cor. VI, 11: abluti estis, sanctificati estis. Sed quantum ad secundum dicit utile domino. Sed numquid indiget servitio nostro? Non. Ps. XV, v. 2: bonorum meorum non indiges. Sed dicit utile domino, id est, utilitas sua cedet ad honorem domini. Act. IX, 15: ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel. Quantum ad tertium dicit ad omne opus bonum paratum. Ps. CXVIII, 60: paratus sum, et non sum turbatus. Et dicit ad omne bonum, quia praecepta affirmativa non obligant ad semper. Et ideo debet esse paratus, ut quando necesse est operetur. Deinde cum dicit iuvenilia, ostendit qualiter profana sunt vitanda. Et ponit duo vitanda: primum est conversatio prava; secundum est doctrina mala, ibi stultas autem. Circa primum duo facit, quia primo ostendit quid sit vitandum; secundo quid sit sequendum, ibi sectare. Dicit ergo: dico quod debes vitare haec, ut sis vas emundatum; ideo iuvenilia, et cetera. Considerandum est quod dicit hoc, quia iste iuvenis erat. Et haec sunt desideria vanitatum exteriorum, et carnalium voluptatum. Naturale est iuvenibus quod haec desiderent. Eccle. XI, 10: adolescentia et voluptas vana sunt. Cuius est duplex ratio. Una, quia non sunt alia experti; secunda, quia huiusmodi delectationes naturales sunt ordinatae ut medicina contra labores. Natura vero in iuvenibus laborat, et ideo inclinantur ad eas.
2:22
Deinde cum dicit sectare vero iustitiam, fidem, spem, charitatem et pacem, ostendit quae sunt sectanda. Et sunt quatuor, quorum primum ordinat ad subditos, et haec est iustitia, quia princeps est custos iustitiae. Prov. XX, 8: rex qui sedet in solio iudicii, dissipat omne malum intuitu suo. Secundum ordinat ad eum, et haec est fides, sine qua impossibile est placere Deo, Hebr. XI, 6. Tertium est spes. Quartum ordinat ad proximum unumquemque, scilicet charitas et pax, quae se extendit ad inimicos. I Cor. XIII, 2: si habuero fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habuero, nihil sum. Ex charitate sequitur gaudium. Pax autem importat ordinatam concordiam. Quod autem subdit cum his qui invocant, etc., uno modo exponi potest referendo ad immediate dictum; quasi dicat: sequimini pacem cum his, et cetera. Quod autem dicit de corde puro, ponitur, quia non est speciosa laus, et cetera. Sed Hebr. XII, 14, dicitur: pacem sequimini cum omnibus. Quare ergo dicitur hic cum his qui invocant dominum de corde puro? Respondeo. Dicendum est, quod quantum in nobis est, debemus habere pacem cum omnibus, si fieri potest; sed non potest esse pax inter bonos et malos, quia pax dicit concordiam, quae non potest haberi cum malis. Alio modo legitur cum his, etc., ut referatur ad totum praecedens; quasi dicat: ita sectare iustitiam, pacem, et omnia, sicut et illi qui invocant, et cetera. Deinde cum dicit stultas autem, hortatur ad vitandum doctrinam malam. Et primo docet, quid sit vitandum; secundo quid sit sectandum, ibi sed mansuetum. Circa primum duo facit; quia primo proponit documentum; secundo rationem assignat, ibi sciens quia. Vitandae sunt quaestiones stultae, quantum ad materiam, quia sunt de stultis, id est, de his, quae contrariantur sapientiae, id est, de his, quae sunt contra divinam sapientiam. Has non debet homo movere, sed eis resistere. Ier. X, 14: stultus factus est omnis homo a scientia sua.
2:23
Dicit autem sine disciplina, quantum ad modum, quia clamosae sunt. Vel sine disciplina ex parte eorum de quibus dubitatur, ut puta si vertat in dubium id quod tota Ecclesia tenet. Iob XXXIV, 35: Iob autem stulte locutus est, et verba eius non sonant disciplinam. Quaestiones autem intantum sunt amandae, inquantum ducunt ad veritatem: per hoc quod oportet quod omnes unum dicant. Quaestiones autem stultae non ducunt ad veritatem, sed ad litem, quae est vitanda. Is. LVIII, v. 4: ecce ad lites et contentiones ieiunatis, et cetera.
2:24
Et ideo dicit servum autem domini, id est eum qui se dat servitio domini, non oportet litigare. I Tim. III, 33: non litigiosum. Deinde cum dicit sed mansuetum, ostendit quid sit sectandum. Et primo ponit documentum; secundo rationem, ibi ne quando det. Item prima in duas, quia primo proponit quoddam generale ad omnes; secundo quaedam necessaria ad singulos, ibi docibilem. Generale quod debet habere qui vult disputare, est quod sit mansuetus. Ps. XXIV, 9: docebit mites vias suas. Est enim mansuetudo virtus compescens ab ira, quae perturbat iudicium rationis, quae necessaria est in quaestione et iudicio veritatis. Matth. c. XI, 29: discite a me, quia mitis sum et humilis corde. In speciali autem debet habere respectu superiorum docilitatem; respectu persecutorum, patientiam; respectu falsorum doctorum, correctionem. Quantum ad primum dicit docibilem, id est, paratum corrigi a quocumque. Et haec est sapientia caelestis. Iac. III, 17: quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est: deinde autem pacifica, modesta, suadibilis, et cetera. Quantum ad secundum dicit patientem. Ps. XCI, 15: bene patientes erunt ut annuntient. Prov. XIX, 11: doctrina viri per patientiam noscitur.
2:25
Quantum ad tertium dicit cum modestia corripientem, quia correctio debet esse modesta. Gal. VI, v. 1: vos qui spirituales estis, huiusmodi instruite in spiritu lenitatis, et cetera. Deinde cum dicit nequando, assignat rationem vitationis, et respondet cuidam tacitae quaestioni. Posset enim aliquis dicere: isti resistunt veritati, et ideo imminet necessitas corrigendi. Respondeo quod Deus pater eos potest reducere ad poenitentiam, et ad hoc debet iustus niti. Et primo praemittit poenitentiam, quam debet intendere contra adversarios; secundo poenitentiae fructus; tertio poenitentiae necessitatem. Dicit ergo nequando, id est, ut Deus aliquando det eis poenitentiam, quia ex superbia resistunt, quibus difficile videtur dari poenitentia. Hic excluditur error Pelagii qui dicit dona gratiae esse ex operibus nostris, quod per hoc patet esse falsum, quia etiam principium bonorum, scilicet poenitentia, datur a Deo. Thren. V, 21: converte nos, domine, ad te, et convertemur. Prov. XIX: a timore tuo concepimus. Fructus vero poenitentiae duplex est, scilicet cognitio veritatis, et liberatio a potestate Diaboli. Quantum ad primum dicit ad cognoscendam veritatem, quia quando ex malitia resistitur veritati, ipsa malitia sua excaecat eos; quando ergo malitia aufertur, cognoscunt veritatem. Io. VIII, 32: et cognoscetis veritatem.
2:26
Quantum ad secundum dicit et resipiscant a Diaboli laqueis, id est, ab occasionibus errorum ex parte intellectus, sicut falsae phantasiae, et ex parte affectus, sicut sunt invidia, superbia, et huiusmodi. Necessitas autem poenitentiae est magna, quam nisi habeant, Diabolus dominatur eis. Unde dicit a quo captivi tenentur, quia qui facit peccatum servus est peccati, Io. VIII, 34. Et dicit ad ipsius voluntatem, scilicet sectandam. Vel ut de homine faciat voluntatem suam. Sed contra, non statim praecipitat sicut vellet. Dicendum est, quod solum adipiscitur quantum permittitur sibi; sed difficile est quod ei auferatur id quod tenet. Is. XLIX, 24: numquid tolletur a forti praeda, aut quod captum fuerit a robusto salvum esse poterit?
2:2
2. Et quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus. Explicat hoc loco, quod paulo superius et in priori epistola vocavit de- ' positum; id est doctrinam Christianam a se traditam et concreditam Timotheo, atque ab eo aliis porro commendandam. Doctrinam, inquit, quam per multos testes, vel ut alii vertunt, inter multos testes, id est in praesentia multorum, qui testes esse possunt, me docente audivisti, tu fac, docendo tradas et commendes aliis hominibus, pari fide depositum hoc tvactaturis. Vohiit Apostolus coram multis Timotheum instituere; tum ut ad multos doctrinae fructus perveniret, tum vero, quae fugere debeat, et quae sectari. ne, si Timotheum aliqui calumniari vellent, quod non traderet rectam doctrinam, testes ei non deessent ad probandum sa non aliud docere quam quod a Paulo acceperat. Hic rursus observa, Apostolum dicere: quae audisti a me, non, quae scripto tradidi, aut literis consignavi; ut intelligamus, sanam doctrinam verbo magis quam scripto tradi solitam ab Apostolis: quod non leve est argumentum pro traditionibus non scriptis.
Qui idonei erunt et alios docere. Quia depositum hoc non celandum erat, sed communicandum et ita quidem, ut per manus transire debeat etiam ad successores; ideo non quibuscunque fidelibus hominibus illud praecipit commendari, sed iis, qui sint idonei, ut alios quoque doceant. Hoc autem Episcoporum et presbyterorum est officium, non laicorum, ut bene Theophylactus annotat.
2:3
3. Labora, sicut bonus miles Christi Jesu. Graecum verbum sonat malorum tolerantiam, de quo diximus ad illud capitis praecedentis, collabora Evangelio. Diversum est autem ab eo, quod infrahabetur: laborantem agricolam. Itaque sensus est: QuicquidEvangelii causa laborum, molestiarum ac periculorum occurret, forti feras animo tanquam bonus ac strenuus miles sub imperatore Christo, qui te castris suis praefecit. Hujus militiae jam ante meminit in priori Epistola cap. 1. Ut milites, inquit, bonam militiam.
2:4
4. Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus. Graece: Nemo militans implicatur vitae negotiis. Unde quod quidam annotant, Apostolum non dicere implicatur, sed impUcat se; originali textui contrarium est. Vocula Deo non solum in Graecis et Syris codicibus abest, verum nec in omnibus est Latinis, nec omnino huc pertinet; quemadmodum post alios docte annotavit Robertus Bellarminus lib. 5. de Romano Pontif. cap. ult. Et quamvis apud Ambrosianum, Pelagium, Primasium et Sedulium in textu scripta reperiatur, ex ipsorum tamen commentariis satis apparet, ab iis agnitam non fuisse. Communiter enim docent, Apostolum hic uti comparatione eorum, qui adscripti sunt in militiam corporalem, quos opportet expeditos esse a negotiis saeculi, ut perfecte placeant regi terreno, cui militant. Et recte quidem id docent. Adfert enim Apostolus ad exstimulandum Timotheum tria similia: primum, a militia; secundum ab athleta; tertium ab agricola. Valde igitur probabile est, dativum Deo additum fuisse, non ab interprete, qui in Graeco non legit, sed ab aliis, qui putarent ad integritatem sensus desiderari; non animadvertentes, Apostolum hanc sententiam adferre, quemadmodum et duas sequentes, non ut praecepta, sed velut parabolas, ex quibus praecepta caperentur. Hoc enim est, quod post eas statim subjungit: Intellige, quae dico. Hujus igitur partis sensus est: Eam esse militum legem et conditionem, ut simul atque militiae nomen dederunt, omnes alias actiones, quibus antea sese occupabant, abjiciant ac seponant: exempli gratia, familiae administrationem, mercaturam, agriculturam, opus mechanicum; nec aliud jam quam bellum, arma, victoriam, stipendia cogitent. Juvat hunc sensum Graeca dictio piou, id est vitae. Nam j3t0(; plerumque significat vitam, quatenus ad eam sustentandam victus opere aliquo quaeritur; ut negotia vitae sint, quae quis exercet, ut habeat, unde vivat. Et huc allusisse videtur Ambrosius, quando dixit lib. 7. in Luc. 12. Indecorum est homines curare de cibo, qui militant regno. Quod autem dixi militum eam esse legem, etiam B. Thomas affirmat 2. sec. q. 40. art. 2. Secundum leges, inquit, humanas militibus, qui deputantur ad exercitia bellica, negotiationes interdicuntur.
Vt ei placeat, cui se probavit. Ex Graeco videri potest interpretem vertisse, qui se probavit, id est qui ipsum in militem delegit. Sic enim alii clarius verterunt partioipum Graecum OTpaToAoYTgoavTi. Sensus est: militem, ut operam suam probet imperaratori, a que delectus est et adscriptus in militiam, utque ei placeat, cnmia negotia ab officio militari aliena procul a se removere. Unde Timotheo colligendum relinquit, quid ipsum facere oporteat, quem appellaverat militem Christi; nec ipsum modo, sed in universum Epicopos ac Presbyteros; qui omnes peculiari ratione prae vulgo fidelium milites sunt Christi, quatenus ad hoc ordinati sunt, ut in Evangelii praedicatione et dispensandis ecclesiae Sacramentis, ad populi salutem, Christo Domino subserviant. Qui proinde illud unum agere ot cogitare debent, omnibus negotiis, quae ab hoc scopo sunt aliena, dimissis. Itaque ex hoc loco recte probant sacri canones, non debere clericos exercere mercaturam seu negotiationem et quicquid est hujusmodi: quia per haec plurimum impediuntur a militia sua spirituali et ecclesiastica, cui se totos impendere debent. Ex eadem hac comparatione et doctrina Apostoli, consequens prima fronte apparet, non admodum congruere, nec expedire, ut ecclesiarum praelati sint principes ac domini saeculares urbium ac provinciarum: quia fieri non potest, quin per hujusmodi potestatem ac jurisdictionem, quantumvis per alios eam exerceant, aliquatenus avocentur a debito exercitio potestatis ac militiae spiritualis. Sed non negamus, quin necessitas retinendae et conservandae potestatis a majoribus acceptae excusare eos possit: ac multo magis ipsius fidei catholicae conservandae et tuendae opportunitas, aliaeque circumstantiae concurrentes.
2:5
5. Nam et qui certat in agone, non coronatur, nisi legitime certaverit. Illud, in agone, redundat. Nam Graece et Syriace sic legitur: Si autem et certet aliquis, non coronatur etc. Consonat Ambrosianus textus. At nec Pelagius, Primasius, Sedulius in suis scholiis agonis meminerunt. Graecum verbam, afrAeTv, unde athletae, significat certare quocunque certandi genere, quod corpore exercetur; vehit lucta, cursu, pugnis, disco, saltu. Hoc igitur alterum est simile, quo Timotheum exhortatur Apostolus. Id etiam, inquit, considera, non coronari nec praemio donari athletam, nisi leges omnes certaminissusceptiservaverit. Neque enim satis est quomodocunque certasse, sed legitime certandum, ut victoriam et coronam speres. Ita et tu ne tibi satis esse putes, quod Episcopum agas quocunquo modo. Nisi enim legitime, id est secundum leges a Deo praescriptas et a me dudum tibi propositas, eo certamine perfunctus fueris; coronam immortalitatis adipisci non poteris. Episcopale mimus athletico certamini comparat, quia sicut athletis multa non solum agenda, sed et perferenda sunt; sic et Episcopis. Sequitur tertium paradigma:
2:6
6. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere. Bifariam hoc intelligi potest juxta diversam constructionem. Obvia structura sensum hunc facit: Oportet agricolam laborantem, id est eum, qui non segnis fuerit, sed in opere terrae colendae assiduus, esse primum in percipiendis agri sui fructibus: idque lege quadam naturae, qua primi fructus debentur cultori. Sic et Episcopus, inquit, si diligenter et fideliter in cultura agri Dominici laboraverit; in praemio percipiendo primus ac praecipuus erit, et quasdam fructuum laboris sui primitias a Deo recipiet. Hanc constmctionem secutus est Syrus interpres, dum ita vertit: Agricolae, qui laborat, convenit, ut primum de fructibus suis clbetur. Alii sententiam ordinant hoc modo: Qportet agricolam primum laborantem de fructibus percipere. Id est: Oportet eum prius laborare, ac postea fructum capere. Quod nihilo minus episcopo adaptatur; qui prius laborare debet, quam fructum operis a Deo percipiat. Uterque sensus valet ad exhortationem; sed prior amplius. Nam secunda constructio coactior etiam est ac pene violenta. Notandum etiam est, particulam primum, tam in Graeco quam in Latino, vel ut nomen accipi posse, vel ut adverbium. Prior acceptio priori constructioni magis quadrat; posterior posteriori. Porro sunt, qui putent, eo spectare hanc de agricola similitudinem, ut intelligat Timotheus, sibi laboranti non defuturum fructum necessariae sustentationis, utpote ex Evangelio debitum, etiamsi manibus non operetur; ut conveniat hic locus cum illo 1 Cor. 9. Quoniam debet in spe, qui arat, arare, et qui triturat, in spe fructus percipiendi. Sed id praeter mentem Apostoli, cujus institutum hoc loco est. Timotheum spe coelestium praemiorum animare ad labores.
2:7
7. Intellige, quae dico. Quoniam in parabolis locutrs est, rovocat eum ad intelligentiam et diligentem considerationem dictorum. Nam verti otiam potest: Cogita, considera, quae dico. Dabit enim tibi Dominum in omnibus intellectum. Graece modo precativo: Det enim. Syriaca lectio ad utrumque ambigua est: neque multum refert ad sensum, utro modo legatur. Secundum Graecos imprecatur Apostolus Timotheo, ut Dominus faciat eum intelligere non ea solum, quae dixit; verum etiam alia quaecunque cognitu necessaria. Secundum nostram lectionem promittit Dominum id ei praesliturum: sed intellige, petenti; quia scriptum est: Petite et accipietis. Sic enim David precatus est: Da mihi intellectum Psalm. 118. et audivit: Intellectum tibi dabo, Psalm. 31. Hic autem observa, quemadmodum sibi respondeant praeceptum et gratia, praeceptum enim est: intellige; gratiam significant haec verba: Dabit tibi Dominus intellectum: ne videlicet aliunde quis speret, se praeceptum, sicut opportet, impleturum, nisi ex dono Dei. Unde Augustinus lib. 2. contra duas Epist. Pcl. cap. 10. Nihil, inquit, in scripturis sanctis homini jubetur a Deo, propter probandum liberum arbitrium, quod non inveniatur vel dari ab ejus bonitate vel posci, propter adjutorium gratiae demonttrandum. Sane hoc ipsum est quod petimus in oratione Dominica: Fiat voluntas tua, id est: Fac nos facere, quod praecipis.
2:8
8. Memor esto Dominum Jesum Christum resurrexisse ex mortuis. Dominum, GraecaetSyra nonhabent: Latini quoque codices et commentarii vetustiores non agnoscunt. Ab exhortatione transit Apostolus ad doctrinam fidei, idque propter haereticos, qui inter alia dogmata resurrectioni mortuorum detrahebant, dicentes rosurrectionem esse jam factam, quemadmodum infra declarat. Cum enim hic fidei articulus ab humano sensu et ab omni priscorum Philosophia prorsus esset alienus; factum est, ut statim in ipsis exordiis Ecclesiae contradictores quosdam haereticos pateretur, qui vel simpliciter eum negarent, adversus quos late disserit Apostolus 1 Corinth. 15. vel, more Platonico, ad allegoricum sensum detorquerent; ut ii, contra quos hic agitur. Eam vero fidem Apostolus ut stabiliat, studiosiseime tam hoc loco quam ad Corinthios inculcat veritatem resurrectionis Jesu Christi, ut per eam, velut exemplar, ostendat etiam omnium nostrum, qui Christi membra sumus, futuram aliquando resurrectionem. Sicut enim nobis natus est Christus et nobis mortuus: ita et nobis resurrexit. Dicit ergo Timotheo Paulus: Etsi in universa fidei doctrina a me probe es institutus; illud tamen peculiariter monendus es, propter quosdam ndei corruptores, ut memineris ac diligenter animo verses atque fidelibus tradas hanc veritatem, scilicet Christum Dominum a morte ad vitam resurrexisse.
Ex semine David. Refertur hoc non ad verbum resurrexisse, sed hyperbato quodam ad Jesum Christum; ut sensus sit: Memento Christum vere ex progenie David hominem factum, vere resurrexisse a mortuis. Innuit Apostolus, non solum fuisse, qui de resurrectione mortuorum, in qua complementum est nostrae salutis, perversa docerent; verum etiam, qui fidem incarnationis Dominicae, a qua ejusdem salutis initium est, pravis opinionibus subruerent Constat autem, non tantum ex antiquitatis historia atque ex iis, quae scribunt Epiphanius et Augustinus de haeresibus, verum etiam ex epistolis Joannis Apostoli, multos jam tum seductures extitisse, qui Jesum solverent, negantes eum in carne venisse; quorum alii corpus ei coeleste tribuebant, alii carnem phantasticam alfingebant. Unde nec vere passum fuisse dicebant, nec vere mortuum, nec vere a morte resurrexisse. Forte etiam respicit Apostolus ad quorundam Judaeorum calumniam, qui Christi Domini genealogiam impugnabant, tamquam non ex Davide, sed ex alia quapiam tribu aut stirpe natus esset. Qui quidem pessimus error est, fidem Christianam plane destruens. Si enim Jesus non est ortus ex Davide; non igitur est Messias ille seu Christus in lege promissus, idemquemundiSalvator, quem ex semine David nasciturum scripturae Propheticae palam docent.
Secundum Evangelium meum. Id est secundum Evangelium, quod praedico. Sic enim loquitur 1 Cor. 15. de eadem mortuorum agens resurrectione: Notum vobis, inquit, facio Evangelium, quod praedicavi vobis. Et iterum: Tradidi enim vobis, quod ct accepi etc. Ex quibus et aliis locis satis liquet, eos falli, qui dicunt Paulum, quoties Evangelii sui meminit, de eo, quod a Luca scriptum est sentire. Quam opinionem commemorat, non autem probat Hieronymus in catalogo in Luca. Refertur autem haec pars ad utrumque praecedens, scilicet ex semine David et Christum resurrexisse. Utrumque enim Paulus constanter praedicabat. Quanquam videri potest ad resurrectionem proprie referendum: nam et 1 Corinth. 15., quum dixisset Christum resurrexisse tertia die, addidit: secundum scripturas. Id ipsum patres additum voluerunt. in symbolo Constantinopolitano. Confert enim hujusmodi adjectio ad confirmandam fidem articuli creditu summopere necessarii. Nam ut ait eodem loco ad Cor. Si Christus non resurrexit; inanis est ergo praedicatio nostra, inanis est et fides vestra.
2:9
9. In quo laboro usque ad vincula, quasi male operans. In Graecis vocabulis xcxonaOa) et xaxoupyoc, quae noster interpres vertit laboro et male operans, elegans allusio est, quae sic Latine reddi potest: mala patior tanquam malefactor. Nam lege naturae mala malis demum reddenda sunt, et poena peccanti debetur. Itaque sensus est: Cujus Evangelii causa patior afflictiones et persecutiones usque ad carcerem et vincula; quasi maleficus quispiam ac facinorosus. Hoc dicit, ut ex suis afflictionibus etiam cum infamia conjunctis, ampliorem fidem Evangelio suo conciliet. Nemo enim prudens pro re vana et incerta sustineat affligi, vitaeque ac famae periculum subL-e.
Sed verbum Dei non est alligatum. Graece ligatum, vinctum. Est enim hic altera non minus jucunda allusio in vocabulis, vincula et vinctum, quasi dicat: Ego quidem vincula patior, sed verbum Dei vinculis non astringitur. Corpus meum ligatum est; sed lingua, qua Evangelium praedico, non est ligata. Significat, se etiam in carcere non deesse officio propagandi Evangelii, seu lingua, seu calamo: et, ut ipse impediatur, per alios tamen praedicari Christum, de quo gaudere se testatur ad Phil. 1.
2:10
10. Ideo omnia sustineo propter electos. Ideo, Graece propter hoc, id est ut Evangelium disseminetur, ut verbum Dei currat et clarificetur; omnia dura suffero, nullum refugio laborem, idque propter electos, id est eos, qui ad salutem ab aeterno sunt a Deo praedesrinati. Quamvis enim reprobi sint electis in hoc mundo permixti, et eadem officia per Ecclesiae ministros impendantur reprobis, ut doctrina, oratio, exhortatio, correptio, sacramentorum administrat'o: non tamen haec propter reprobos fiunt, sed propter electos. Etenim si sciret Ecclesia, qui sint reprobi; non magis pro iis oraret, quam pro diabolo, ait Augustinus lib. 21. de civ. Dei cap. 24., et idem judicium de doctrina ac caeteris officiis memoratis. Porro si Paulus non sustinet nisi propter electos: igitur nec Christus proprie passus nisi propter electos; idque eo magis, quia Christus patiens perfectissime sciebat, qui essent reprobi: Ego scio, inquit, quos elegerim. Joan. 13. Nec magis dicendum, quod pro reprobis patiebatur, quam quod pro illis orabat. Non pro mundo rogo, inquit, sed pro his, quos dedisti mihi de mundo. Joan. 17. Jam ex eo, quod dicit: propter electos, discimus, certam Dei electionem, qua nos ad salutem infallibiliter elegit, adeo m>n excludere necessitatem bonorum operum, ut etiam ea statuat tanquam media quaedam ad ipsam implendam a Deo ordinata; sicut eandem electionem implet per actiones et passiones ministrorum suorum. Quos utique oportet, cum Paulo, hoc ipsum intendere in universo suo ministerio, ut qui electi sunt salvi fiant. Id enim est, quod sequitur:
Ut et ipsi salutem consequantur. Exponit, quod dixit, propter electos. Vult enim sensum esse, propter electorum aeternam salutem. Hujus enim respectu proprie electi vocantur. Nihil ergo vetat, quo rainus etium propter reprobos quaedam fiant a sanctis, ad hoc nimirum, ut dona quaedam temporaria gratiae Dei percipiant, velut fidem, poenitentiam, justitiam; utque saltem ad tempus in bonis operibus exerceantur. Nam et haec bona Christus illis sua passione promeruit, eademque per suam gratiam largitur. Sed nihil horum aut Christus fecit ar.t nos facere debemus, ut illi salutem consequantur: quin potius ea omnia, sicut in salutem electorum cedunt, ita ad eam a nobis destinari debent. Conjunctio et aut redundat, quod non est infrequens in Epistolis Paulinis, aut alios Paulo conjungit, quasi dicat: Omnia sustineo, non solum meae seu nostrae salutis causa, qui jam fideles sumus; sed et aliorum electorum, nominatim eorum, qui adhuc adducendi sunt ad ovile Christi, non sine nostris laboribus et periculis; ut et ipsi nobiscum salvi fiant.
Quae est in Christo Jesu. Id est quae salus est per Christum Jesum. Cum gloria coelesti. Graece*et Syriace, cum glO" ria aeterna. Quid vero Ambrosianus legerit, ex ejus comment. non liquet. Haec clausula non ad partem proxime praecedentem referenda esfc, sed ad superiorem. Explicat enim salutem electorum, quasi dicat: ut salutem consequantur non qualemcunque, sed quae conjuncta est cum aeterna ac coelesti gloria beatae immortalitatis, cujus una cum Christo participes erunt. Hic rursus innuit resurrectionem tam Christi, quam nostram, in qua beatorum gloria consummatur.
2:11
11. Fidelis sermo. Hoc, inquit, quod dico de salute electorum, deque participatione gloriae coelestis, etsi multis incredibile videatur, ac iis nominatim, qui resurrectioni mortuorum contradicunt: res tamen indubitata est ac certissima. Nam si commortui sumus, et convivemus. Assertionem explicat et confirmat, docens modum consequendae salutis et gloriae promissae. Docet id autem duabus sententiis, quarum prior salutem et vitam ostendit; posterior regnum et gloriam. Nam si} inquit, commortui sumus Clr-isto in hoc saeculo: procul dubio cum illo etiam vivemus in futuro; non spiritu solum, sed et coipore per resurrectionem, sicut et ille resurrexit. Quosensu dicat: nos commori Christo, non omnino clarum est. Ambrosianus aliique nonnulli sic intelligunt: Si moriamur peccato, quemadmodum Christus mortuus est in similitudine carnis peccati, si mortificemus membra nostra, quae super terram sunt, etiam vivemus cum illo. Hic sensus accipit probabilitatem ex aliis locis apud Apostolum, maxime ex illo Rom. 6. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus, quia simul etim vivemus cum Chrieto. Ubi constat intelligi mortuos peccato. Chrysostomus autem ejusque sequaces interpretantur, nos Christo commori, dum adversa, dura et tristia, mortem denique ipsam, si opus sit, pro Christi nomine perferentes, Christo patienti et morienti conformamur. Quod genus mortis seu mortificationis describitur ab Apostolo 2 Cor. 4., cum inter alia dicit: Semper mortificationem Jesu in corpore nostro circumferentes, ut et vita Jesu manifestetur in corporibus nostris. Huic Graecorum commentario favet circumstantia loci praesentis, ac plane respondet, quod sequitur:
2:12
12. Si sustinebimus, et conregnabimus. Graece et Syriace in praesenti: si sustinemus, adstipulantibus etiam codice MSS. Laudensi, expositore Ambrosiano et Pelagio. Quam lectionem sensus quoque Apostoli requirit. Si, inquit, in hac vita cum Christo toleramus afflictiones, contumelias, cruces, mortes; certissime futurum est, ut cum illo in futura vita regnemus, gloriae ejus coelestis facti participes. Est enim idem cum eo, quod dicit Rom. 8. Si tamen compatimur, ut et conglorificemur.
Si negaverimus, et ille negabit nos. Dixit, ad quos promissio gloriae coelestis pertineat; nunc docet, qui sint ab ea alieni. Sensus est: Si metu mortis aut terrore persecutionis Christum abnegamus, si confessionem nominis ejus abjicimus, idque verbo aut facto aut etiam silentio; ipse vicissim nos abnegabit, id est non agnoscet pro suis, dicturus illud: Nescio vos, Matth. 25. Respicere videtur Apostolus ad illam Domini sententiam: Qui negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo et coram Angelis ejus Matth. 10. Luc. 12.
2:13
13. Si non credimus, ille fidelis permanet. Alii vertunt: Si increduli sumus. Nam Graeco verbo &mOTOU(i8V infidelitas positiva significatur; quae est eorum, qui veritatem auditam recipere nolunt, aut semel receptam deserant. Quod si, inquit, fecerimus: ille nihilominus fidelis, id est verax et constans in promissis, permanebit. Neque enim quorumdam i?icredulitas fidem Dei poterit evacuare, Rom. 3 Promisit Deus salutem credentibus et perseverantibus usque in finem, qui sunt omnes et soli electi; hanc illis omnibus sine dubio praestabit.
Negare seipsum non potest. Id est non potest recedere ab eo, quod semel promisit aut statuit, non potest retractare sententiam. Hoc enim Deo esset negare seipsum, cujus natura est veritas. Quaeres: si hoc non potest, quomodo est omnipotens? Resp. sicut posse peccare, non est posse, sed potentiae defectus, ita et posse negare seipsum, et omnino in deterius posse mutari. Certe fallere fidem promissi non est sine mendacio, quod in primam veritatem cadere non potest. Cum autem Apostolus de Christo loquatur, ut ex contextu patet, hinc etiam consequitur, Christum impeccabilem esse.
2:14
14. Haec commone. Id est, de his, quae jam dixi, frequenter admone fideles tibi commissos, et maxime tuos Evangelii cooperarios, scilicet nos victuros et regnaturos cum Christo, si commortui ei fuerimus et adversa cum eo sustinuerimus. Ipsum vero nos abnegaturum, si nos ab ejus confessione et fide recesserimus. Ostendit hoc Apostoli praeceptum, non tam causa Timothei, quam aliorum, qui ab illo admonendi essent, suporiorem exhortationem scriptam fuisse.
Testificans coram Domino, vel contestans, ut legit Arabrosianns. Haec contestatio valet ad terrendum eos, quibus fit. Et secundum nostram lectionem jungitur parti praecedenti, ut sensus sit: De his admone fratres, cum obtestatione, quam facias coram Domino, hoc est, declarans te haec eos commonefacere coram Christo Domino, qui in judicio testis esse poterit facti a te officii et vindex admonitionis contemptae. At vero secundum Graecum et Sjriacam textum multo aptius cohaeret sequentibus.
Noli contendere verbis. Graece jitj XoyojiaxsTv, id est non contendere verbis, non pugnare verbis. Sic enim in priori Epistola cap. 6., ubi nomen est huic verbo respondens, vertit: pugnas verborum. Apulejus uno vocabulo dixit: verbigerari. Porro secundum id, quod nos legimus, ipsum Timotheum monet Apostolus, ut a pugnis verborum et contentionibus abstineat, ut ne utatur ratione disputandi contentiosa et litigiosa. Juxta Graecam vero lectionem praecipitur Timotheo, quid alios admonere debeat, ut haec par6 connexa superiori sensum habeat hujusmodi: Contestans eo9 coram Domino, ne verbis pugnent ac digladientur, ne contentiose disputent. Quod tum maxime fit, cum disputando victoria quaeritur, non veiilas. Verbis enim contendere, est non curare, quomodo error ve ritate convincatur, sed quomodo tua dictio dictioni praeferatur alterius. S. Augustinus lib. 4. de doct. Christ. cap. 28. Huic Graecae lectioni et sensui favet locus, quem diximus Epistolae prioris, ubi non ipse Timotheus admonetur, ne pugnas verborum exerceat, sed alii circa quaestiones et pugnas verborum languentes reprehenduntur. Quin et vsrisimile est, nostrum interpretem ita vertisse: non verbis contendere. Nam hic est verborum ordo in omnibus MSS., minimum enim differunt in vetere scribendi modo non et noli, ut facile invicem commutentur. Quod autem specr.lativa Scholasticorum Theologia non sit pugnax et litigiosa scientia, quemadmodum haeretici calumniantur, ex eo liquet, quod argumentis ac rationibus diligenter collatis atque expensis, studet inveniendae atque in lucem proferendae veritati. Quae sane vera est ac legitima disputandi discendique ratio. A qua quidem longissime absunt haereticorum contentiosa scripta, strophis, conviciis et contumeliis referta.
Ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. Graeca lectio sic habet: Ad nihil utile ad subvtrsionem audientium. Itaque 6ecundum hanc lectionem, tres voculae enim, est, nisi redundant. Graecis Syra consentiunt. Latinorum autem codicum magna varietas est. Multi et praestantissimi omittunt causalem conjunctionem; nonnulli etiam carent exceptiva particula, ut non sit probabile, interpretem omnino ita vertisse, quemadmodum nunc legimus. Sciendum est autem, priorem partem e Graeco posse etiam hoc modo verti: Ad nullum utile, id est ad nullam utilitatem, quomodo verterunt Erasmus et Hentenius. Nostra quidem lectio planum habet sensum. At secundum eos codices, qui Graecae lectioni accedunt, ita sermo ordinari et suppleri potest: Ne contendant verbis fquod ad nihil utile est) ad subversionem audientium, n t subversio audientium subjungatur tanquam effectus contentionis, per parenthesim autem interponatur: ad nihil utile. Quanquam Graeca sine parenthesi possunt sic accipi: Ne verborum pugnas sequantur ad nullam utilitatem, sed ad subversionem eorum, qui audiunt. Planius eundem sensum dedit Latimis interpres ex Syro: Ne contendant sermonibus ad subversionem eorum, qui audiunt eos. In summa, sentit Apostolus, Xoyoua- 5(tav seu verborum pugnam non solum esse inutilem et fructu carere in eo, cum quo disputatur, verum etiam vehementer nocere auditoribus. Turbantur enim ex contentione magistrorum, et vel haesitare incipiunt de iis, quae jam tenebant et recte credebant, et per hoc subvertitur eorum fides, vel studia partium inter eos excitantur, et accidit illud, quod de hujusmodi pugnis verborum idem Apostolus scribit ia prima Epistola, dicens: Ex quibus oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae etc. Porro manifestum est, Apostolum non simpliciter prohibere disputationem cum haeretico, ut visum est nonnullis. Non enim idem est, disputare, quod contendere; «ed contentio vitium est disputantis, ut supra dictum est. Contendit enim, qui posthabito veritatis studio suam ex disputaticne victoriam et ex victoria gloriam quaerit. Unde Graeci contentionem cptXovstxiav vocant, id est, amorem victoriae. Huic autem vitio plerumque et alterum cohaeret, videlicet disputandi modas perturbatus, clamor, jactantia, convicia, animorum acerbitas; quae omnia ex improbo vincendi studio proficiscuntar. Itaque, remotis hujusmodi vitiis, disputatio etiam cum haeretico prudenter et cum fructu poterit institui, sicutB. Augustinum aliosque patres interdum fecisse legimus. Qua de re vide B. Thomam in commentario quaerentem, an submota contentione, licitum sit coram populo disputare de fide; et respondentem cum distinctione tam ex parte audientium, quam ex parte disputantis.
2:15
15. Solicite cura teipsum probabilem exhibere Deo. Graece: Stude teipsum probatum exhibere Deo. Ipsum jam Timotheum admonet, quemadmodum in ministerio suo versari debeat: ac primum, ut se suumque ministerium Deo probare, eique in omnibus placere studeat. Operarium inconfusibilem. Graecum vocabulum, quod interpres vertit: inconfusibilem, ambiguum est ad activam et passivam significationem, ut verti possit, non erubescentem, aut non erubescendum. Priori modo sensus est: cura, ut te talem exhibeas operarium, quem ab opere nullus pudor impediat; qui libere et profitearis et praedices crucem Christi, cui nec vincula mea pudori sint. Ita Graeci exponunt, et quidem congruenter cum eo, quod supra monuit Apostolus: Noli erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus. Consentit et Syrus interpres, dum vertit, operarium sine erubescentia. Quin et Augustinus contr. Crescon. lib. 1. cap. 2. legit non erubescentem. Atque ea vocabuli Graeci signincatio magis estusitata: quametnoster interpresmagis attendisse videtur, dum reddit, inconfusibilem, juxta eum loquendi morem, qui est locis infinitis nostrae Latinae versionis, ubi confundi, pro erubescere ponitur, veluti Eccles. 4. Pro anima tua ne confundaris dicere verum. Est enim confusio adducens peccatum: et est confusio adducens gloriam et gratiam. Quae Sapientis sententia cura hoc Apostoli sensu convenit. Quanquam et passivus sensus haud ineptus est, ut operarius non erubescendus dicatur, qui tam diligens, fidelis et industrius in opere est, ut dominum suum ejus non pudeat, sed in eo sibi placeat; ut eum non neget, sed suum agnoscat. Nam, ut superius dixit: Si negaverimus, et ille negabit nos. Hoc posteriori modo vertit, ot in paraphrasi exponit Erasmus.
Recte tractantem verbum veritatis. Graece opfroTOfAOuvxa, id est recte secantem: atque ita recentiores vertunt. Ejus vocabuli significationem alii aliter explicarit. Theophylactus et Oecumenius Chr ysostomum secuti metaphoram deducunt a coriariis, qui superflua resecant a pellibus, quas ad usum parant. Ita ajunt. Timotheum, et in eo unumquemque verbi ministrum, moneii, ut in tradenda doctrina veritatis amputet et abjiciat quicquid superfluum, falsum et adulterinum est. Verum hujusmodi resectio minus apte refertur ad verbum veritatis, in quo nihil est falsum aut adulterinum, nihil etiam superfluum: nisi hoc ipsum ad ejus expositionem referatur, ut significetur, ab expositione Scripturae sacrae falsos et adulterinos sensus esse resecandos. Quanquam nec ea quadrat explicatio. Non enim de scriptura sacra loquitur Apostolus, sed de verbo veritatis, id est, de vera fidei doctrina verbo tradenda. Alii proinde metaphoram sumptam volunt a coquis, quorum est recte dividere cibos; aut a patre, qui panem alendis filiis in frusta dividit, quantum cuique convenit; ac si diceret Paulus: Studiose cura, ut auditoribus pro cujusque captu et conditione panem verbi divini distribuas. Id quod alibi seipsum fecisse testatur Apostolus, ut 1 Cor. 2. et 3. Sapientiam, inquit, loquimur inter perfectos, et iterum: Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, et Heb. 5. Facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo. Praeter hunc sensum, etsi percommodum, est et alius, fortasse germanior, quem indicat Theodoretus, ita breviter commentans in hunc locum: Laudamus agricolas, qui rectos sulcos proscindunt; ita etiam magister est laude dignus, qui sequitur regulam divinorum eloquiorum. Sentit ergo, eum recte secare seu tractare verbum veritatis, qui doctrinam Christianam, quae doctrina veritatis est, ea fide tradit auditoribus, ut nusquam deviet a recto tramite regulae sibi praescriptae, quae est regula verbi divini. Pro hoc sensu facit, quod eodem Graeco vocabulo usi suntLXX. interpretes ad rectitudinem viae significandam, ut Prov. 11. ubi nos habemus: Justitia simplicis diriget, id est rectam faciet, viam ejus; item quod Paulus Gal. 2. dicens, quosdam non recte ambulasse ad veritatem Evangelii, verbum ejusdem compositionis usurpavit, bpbonodoXv, id est recto pede incedere. Et quidem juxta hunc sensum bene vertit tam noster interpres, quam Ambrosianus, recte tractantem; quemadmodum et Sjrus, recte praedicantem. Denique huic intellectui congruit, quod sequitur.
2:16
16. Profana autem et inaniloquia devita. Conjunctionem et, Graecus, Syrus et Ambrosianus textus non habent; ac superfluam esse, licet in omnes pene codices Latinos irrepserit, satis liquet ex ult. cap. prioris epist, ubi eadem prorsus admonitio est, his interpretis nostri verbis: Devitans profanas vocum novitates. Nam, verbo excepto, quod hic alii vertunt praetermitte, alii fuge, Graeca eadem sunt. Unde et Ambrosianus ita legit hoc loco: profanas autem vocum novitates devita. Adde quod Graeca non admittunt interpositam conjunctionem, ut si Latine dicas: profanas et vaniloquentias devita. Cur autem noster interpres in priori Epistola: vocum novitates; hic autem, inaniloquia, verterit; illic rationem dedimus, quia nimirum Graecam vocem reperit una literula mutatam; quae mutatio diversam hanc efHcit significationem. Et eo quidem loco diximus veriorem videri lectionem, xaivo<p(ovia<;, id est novitates vocum, quam et Chrysostomus Theophylacto teste utrobique secutus est, ut et Oecumenius. Sed quia complures Graeci codices habent xsvocpto- \>(a<z, id est inanitates vocum, vel uno vocabulo, inaniloquia; idcirco nec istam lectionem repudiamus. Juxta quam sensus erit, inanem et clamosam loquacitatem doctori Evangelico vitandam et profligandam esse; maxime quae profanos et a vera pietate remotos sensus habeat admixtos.
Multum enim proficiunt ad impietatem, Graece et Syriace, proficient. Quae et Ambrosiani ac multorum codicum Latinorum lectio est. Graeca sic habent: Ad amplius enim procedent impietatis. Quod ita vertunt: Ad majorem enim proficient impietatem. Dubium est autem, ad res an ad personas referendum sit verbum proficient. Cum enim nihil de personis praecesserit, videri potest de rebus accipiendum, hoc modo: Profana inaniloquia devitanda praecepi, quoniam ipsa dum paulatim irrepunt in animos auditorum, fomentum addunt ad impietatem, semperque majora capiunt incrementa. Sic plerique. Caeterum Chrysostomus videtur referre ad personas, dum hunc locum exponens dicit: Amplius enim proficient impii. Et mox subjungit: Per haec ostendit, eos emendari corrigique non posse, qui sponte a veritate aberrarunt. Hanc vero expositionem veriorem esse, multa probant. Primum quia de personis continuo sequitur: Et sermo eorum ut cancer serpit; ex quibus est Hymenaeus etc. Deinde quia sermo Graecus: Ad majorem progredi impietatem, magis hominum est quam verborum. Accedit quod sequenti capite bis idem verbum de personis dicitur: Sed ultra non proficient, et: Mali autem homines et seductores proficient in pejuSj errantes et in errorem mittentes. Quae quidem posterior sententia vice commentarii esse potest ad intelligendum locum praesentem. Nec obstat, quod expressa mentio de personis nulla praecesserit. Nam tacite continebatur in profanis inaniloquiis. Sensus enim erat: Tu recte et ad normam fidei tracta verbum veritatis; si qui vero profanas vocum sive novitates, sive inanitates proferant, ecs ne audias, neque admittas; sed hujusmodi eorum sermones procul abjice et repelle. Jam enim, sub linem epist. superioris, indicavimus, non tam moneri Timotheum ne ipse profana dogmata sequatur ac doceat; quam ne alios talia docentes aut proferentes toleret; sed ut totum hoc genus devitet et a grege suo depellat. Cujus hic ratio redditur ex illorum malitia et nocumento; quia nimirum seductores illi ac perversorum dogmatum magistri semper ad ulteriorem proficient impietatem, tam in se quam in auditoribus; videlicet errantes et in errorem mittentes.
2:17
17. Et sermo eorum ut cancer serpit. Multi codices serpet, in futuro, legunt, scilicet iidem, qui proficient, in parte praecedenti. In Graeco duae voces sunt vojiyjv Kstj pastionem habebit. Similiter in Syriaco: pastionem apprehendet. Id noster interpres non ineleganter extulit uno vocabulo serpet. Porro cancer hoc loco non animalis retrogradi, sed morbi nomen est, qui carnem quam occupavit continuo depascens, semper longius serpit, donec mortem adferat. Graece Yayypaiva dicitur: tametsi gangraena proprie non idem est quod cancer; sed, ut medici tradunt, causa et celeritate nocendi et periculi magnitudine a cancro differt. Unde recentiores quidam interpretes non cancerem, sed gangraenam hoc loco vertendum putarunt. Quanquam videri potest Apostolus speciem pro genere posuisse, id est gangraenam pro morbo in morem canceris serpente, et vicina corporis membra depascente, usque dum ipsum hominem extinguat. Certe veteres omnes Latini cancerem legunt: nec Graeci commentatores vocabulum peculiariter urgent. Interpres quoqueSyrus cancerem reddidit. Constat autem hoc velle Apostolum, sermonem haereticorum profana et adulterina docentium, instar canceris aut gangraenae serpere; id est, vim sui veneni inter fideles semper longius diffundere, donec universum alicujus Ecclesiae corpus, ut civitatem aut populum, contagio pervaserit, nisi vigilantia pastorum grassanti malo prudenter et celeriter occurrat. Res miserabili experimento notior, quam ut pluribus verbis declarari debeat.
Ex quibus est Hymenaeus et Philetus. Duorum nomina prodit, qui praecipui erant; quo sibi ab illis caveant fideles. De Phileto quidem nihil alibi habemus: Hymenaeum vero scribit Apostolus in priori Epistola cap. 1., a se fuisse traditum Satanae, simul cum Alexandro; quod pravis sermonibus fidem cormmperent, non sine blasphemia et maledictis: licet eo loco doctrinam eorum non aperiat.
2:18
18. Quia veritate exciderunt. Graece: Qui circa veritatem aberrarunt, quemadmodum et legit Augustinus Epist. 119. ad Jan. cap. 3. Ambrosianus autem: Qui deerraverunt a veritate. Significat Apostolus, eos a scopo Christianae veritatis, ad quam collimare debebant, aberrasse. Tale quid enim Graeci verbi proprietas habet, uti diximus ad illud 1 Epist. 1. A quibus quidam aberrantes, ac rursus, ad illud extremum capitis sexti, circa fidem exciderunt. Nam in Graeco eemper idem verbum est.
Dicentes resurrectionem esse jam factam. Non expresse et aperte mortuorum resurrectionem negabant, veriti ne statim deprehenderentur: sed oblique et insidiose, sicut haereticis mos est, id faciebant; dicentes resurrectionem mortuorum, quam credere nos profitemur, jam factam esse. Ex quo utique sequebatur, eam non esse futuram in fine saeculi, sicut Ecclesia credit. Procedebat hic error ex philosophia gentili, quae resurrectionem corporum assequi nulla ratione valuit. Atque hujus unius erroris exemplo declarant Graeci interpretes, quam verum sit, quod modo dixit Apostolus, haereticos per sua profana dogmata semper ad majorem progredi impietatem. Nam sublata fide resurrectionis mortuorum, simul universa religio Christiana subvertitur. Si enim mortui non resurgunt: igitur neque Christus resurrexit, neque restat judicium, neque expectatio vitae futurae; sed quotquot dormierunt in Christo, perierunt; et alia sequuntur absurda, quae Paulus enumerat 1 Cor. 15. Quaeritur, quo sensu dixerint resurrectionem jam factam esse. Multi dicunt, eos docuisse non aliam nobis exspectandam resurrectionem, quam qua quotidie per liberorum procreationem homines renascuntur et quodammodo reviviscunt in filiis. Hanc enim et non aliam resurrectionem agnoverunt Sadducaei, nec non qui multo post secuti sunt haeretici, Seleuciani: de quibus Augustinus haer. 59. Resurrectionem, inquit, non putant futuram, sed quotidis fieri in generatione filiorum. Alii factam sen completam ex mente istorum interpretantur resurrectionem, in quotidiana animorum renovatione ac regeneratione a morte peccati ad vitam justitiae; ad quam resurrectionem ipse Apostolus passim fideles hortatur. Sic Augustinus intellexit epist. jam meinorata ad Jan. 119. A quo sensu non multum absunt, qui in baptismo cujusque factam resurrectionem exponunt. In eo namque, jaxta ipsius Apostoli doctrinam Rom. 6., Christo commorimur, ut cum eo resurgamus in novitatem vitae. Unde baptismus vocatur etiam lavacrum regenerationis Tit. 3. et de eo dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, Joan. 3. Kefert autem Tertull. lib. de resurr. carnis cap. 19. nec suo tempore defuisse, qui resurrectionem mortuorum manifeste annunciatam, in imaginariam, ut ait, resurrectionem distorquerent, dicentes exinde homines resurrectionem fide consecutos cum Domino esse, quum baptisma induerint. Ac de iisdem ita subjicit: Hoc denique ingenio, etiam in colloquiis, saepe nostros decipere consueverunt, quasi et ipsiresurrectionem carnis admittant. Quin et Divus Thomas in comment. testatur, etiam sua aetate quosdam haereticos exstitisse, qui omnia, quae dicuntur in Scripturis de resurrectione mortuorum, referrent ad resurrectionem animarum jam in nobis factam, secundum illud Apostoli Col. 3. Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Quam videlicet Joannes in Apoc. 20. vocat primam resurrectionem. Ad hanc igitur allegoricam resurrectionem revocasse videntur Hymenaeus et Philetus intentionem fidelium; ut, quodam praetextu pietatis, a fide verae resurrectionis eos alienarent: haud multo secus, quam Origenesallegorica scripturarum interpretatione simplicem historiam in multis sustulit. Sunt autem et aliae expositiones erroris de resurrectione jam facta, 'apud Pelagium, Primasium et Sedulium; etsi minus probabiles. Una, quod factam dixerint, quando restittita est captivitas Babylonica. De hac enim sub typo resuscitationis ossium aridorum prophetaverat Ezech. cap. 37. Altera, quod completam in Christo, et illis dumtaxat, de quibus dicitur inEvangelio: Multa corpora Sanctoru?n, qui dormierant surrexerunt. Matth. 27. Tertia, quod compleri quotidie dixerint in palingenesia Pythagoraea, dum scilicet animae morientium in alia semper corpora migrant, ut quidem Pythagorici tradunt.
Et subverterunt quorundam fidem. Graece et Syriace, subvertunt, in praesenti. Atque ita legit inter Latinos Primasius, et ante eum Augusfinus lib. 4. contra Faustum cap. 2. Eadem lectio est in MSS. Laudensi. Significat enim Apostolus, illos adhuc persistere in perverso studio disseminandi eiroris, non sine successu. Utitur autem vocabulo subvertendi, quia sublata fide resurrectionis, velut subtracto fundamento, mox reliquum aedificium Christianae religionis corruit, ut supra declaratum est.
2:19
19. Sed firmum fundamentum Dei stat. Occupatione praevertit objectionem hujusmodi: Si a veritate exciderunt Hymenaeus et Philetus, et aliorum fidem subverterunt, nec subvertere desinunt, metuendum, ne tandem deficiat Christianorum fides et religio. Quamvis, inquit, quorundam subvertatur fides: non tamen fundamentum Dei subvertitur, sed perpetuo firmum ac polidum consistit. Fundamentum hoc varie exponitur. Nonnulli intelligunt decretum divinae praedestinationis, sive aeternum Dei consilium de salute electorum. Alii librum vitae. Alii promissiones ac testimonia in Scripturis posita, quibus illud Dei consilium nobis annunciatur et confirmatur/ Ambrosianus refert ad fidem promissorum Dei. Sed his expositionibus, quae pene coincidunt, obstat, quod statim adjicit Apostolus, hujus fundamenti signaculum esse: Cognovit Dominus, qui sunt ejus, id est, decretum electionis divinae. Signaculum autem a re consignata diversum esse oportet. Rectius igitur alii: qui vel Ecclesiam in suis electis, quibus gratia datur immobiliter standi, quemadmodum S. Thomas exponit; vel fidem electorum intelligunt per fundamentum Dei; quemadmodum Graeci. Pro quibus facit, quod dixerat de fide quorundam subversa; quasi dicat: Etiamsi quorundam fides subvertatur: attamen electorum fides, quae est firmum Dei fundamentum, persistit. Ipsa quoque Ecclesia rectissime firmum ac solidum Dei fundamentum vocatur, quia super petram, id est Christum, a Deo firmiter fundata, nullis aut Satanae machinis aut tentationum fluctibus, subverti potest aut labefactari: nam etsi quidam ab ea deficiunt; ipsa tamen in suis electis perseverat usque in finem. Unde Joannes 1 Epist. 2. loquens in persona electoium: Ex nobis, inquit, prodierunt; sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis; permansissent utique nobiscum. Sed et alibi passim electis tribuitur stabilitas ac deficiendi impossibilitas. Matth. 24. Ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Joan. 10. Oves meae non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea, et iterum: Nemo potest rapere de manu Patris mei. Item Rom. 8. Quis 7108 separabit a charitate Christi? et infra: Certus sum quia neque mors neque vita etc. poterit nos separare a charitate Dei. Ex his admodum fit verisimile, firmum Dei fundamentum intelligi fideles electos; sive, quod idem est, Ecclesiam in electis. Nam et de iis jam superius dixerat hoc eodem capite, se omnia sustinere propter electos, ut et ipsi salutem consequantur.
Habens signaculum hoc: Cognovit Dominus, qui sunt ejus. Latinius diceretur per reciprocum: qui sunt sui, quomodo citat Hieronymus in comment. super Zach., ant qui sunt ipsius, ut legit Ambrosianus. Rationem adjungit Apostolus ejus, quod dixit: Firmum Dei fundamentum stare, quia scilicet impressum habet hoc signaculum sive sigillum: Cognovit Dominus, qui sunt sui. Testimonium hoc e Deuter. sumptum putat Chrysostomus, sed verius est ex Num. 16. citari. Nam pro eo, quod ibi Hieronymus ex Hebraeo vertit: Notum faciet Dominus, qui ad se pertineant; LXX. sichabeut: Cognovit Deus eos, qui sui sunt. Quae verba a Mose ad seditiosos dicta pro se et Aarone, tanquam electis divinitus ad populi regimen et sacerdotium, Apostolus suo accommodat instituto, quo agit de electis ad vitam aeternam. Hos docet firmitatem standi accipere a divina praedestinatione, significata his verbis: Cognovit Dominus, qui sunt ipsius. Cum enim decretum Dei firmum sit atque immobile: stare eos necesse est, quos Deus aeterno praedestinationis suae decreto stare voluit, id est electos, attestante Domino Joan. 6. Haec est enim voluntas ejus, qui misit me Patris, ut omne, quod dedit mihi, non ptrdam ex eo. Vocatur autem hoc decretum cognitio Dei, non quod sit nuda notitia futurorum, aut quod praenotionem operis aut consensus alicujus ex parte electorum praesupponat, sed more Scripturae notitia amoris et approbationis intelligittir. Sic enim et Christus de ovibus suis, id est electis loquitur Joan. 10. Et cognosco meas, et cognoscunt me meae Qui reprobis e contrario dicturus est: Non novi vos, Matth. 7. et 25. Porro decretum hoc Apostolo vocatur sigillum electis imprcssuin, vel propter arcanum electionis divinae, quasi sub sigillo clausum et ab oculis humanis remotum, quia quamdiu hic vivimus, certo scire non possumus, qui ad numerum electorum pertineant: vel potius ad significpndum robur et firmitatem ejusdem electionis. Ad hoc enim pacta et promissa conscribi, et impresso vel appenso sigillo communiri solent, ut perpetuo rata maneant, nec cuiquam fas sit ea violare.
Et discedat ab iniquitate omnis, qui nominat nomen Domini. Graece Christi, ut nunc quidem plerique codices habent. Nam veterum Graecorum commentarii testantur eos legisse: Domini, quemadmodum et praeter alios nonnullos libros Graecos habet editio Complutensis et translatio Syriaca. Quod vero pro nominat, in quibusdam Latinis invocat legitur, non germana lectio est, sed ejus expositio quaedam. Loquitur ad eumdem modum Lucas Act. 19, 13., licet ibi Latine legatur: invocare nomen Domini. Haec Apostoli sententia velut alterum fundamenti Dei signaculum a multis accipitur. S. Thomas et Cajetanus faciunt alteram signaculi partem. Pro utrisque facit, quod hac etiam parte Paulus allusisse videtur ad Scripturam ejusdem loci Num. 16., nimirum ad id, quod Moses dicit populo: Recedite a tabernaculis hominum impiorum. Hoc modo sensus est, ad idem sigillum divini fundamenti referendam esse observationem hujus praecepti: Quicunque nominat nomen Domini, id est, quicunque Christi se esse dicit, et Christianum se profitetur, recedat ab injustitia. Quod quidem si perseveranter faciat, certissima nota est, eum esse de numero praedestinatorum, et ad firmum ac stabile Dei fundamentum pertinere. Alii significari putant effectum signaculi, id est aeterni decreti praedestinationis divinae. Per hanc enim efficaciter fit, ut homo libera sua voluntate discedat ab iniquitate, et in sancta conversatione perseveret. Verum nihil prohibet, unum signaculum esse alterius effectum. Iniquitatis nomine quidam falsitatem intelligunt, adducentes illud simile Rom. 2. Qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, id est falsis doctrinis. Sunt, qui referunt ad vitae turpitudinem, quasi respiciat Apostolus ad scholam Si- •monis, quae praeter absurditatem dogmatum exercebat infandas libidines. Sed cum significatio vocabuli Graeci a&xta Scripturarum usu pateat ad omne genus peccati, non videtur hoc loco ad certam speciem coarctanda, maxime quod Apostolus hanc partem assignet pro certo electionis argumento, quale non est ab uno aliquo peccati genere discedere, sed ab omni. Caute sunt legenda, quae hic et alibi comminiscitur Catharinus de duplici genere salvandorum, quorumdam ex praedestinatione, aliorum ex libero arbitrio. Est enim hoc ejus dogma unum ex audacter ab illo pronuntiatis et nove excogitatis. Notanter autem dixit ab iniquitate non ab iniquis, quamdiu enim in hoc saeculo velut in medio Babylonis, captivi tenemur, ab iniquis hominibus omnino separari non possumus. Quod et apertius sequentia declarant:
2:20
20. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. Sermo parabolicus est, quemadmodum et superiores dc milite, athleta et agricola, ut hic etiam locum habeat id, quod supra monuit: Intellige, quae dico. Caeterum eo spectat ista similitudo, ne miretur aut con turbetur Timotheus, si videat in Ecclesia non solum bonos esse, sed quosdam etiam malos, imo et nonnullos perversa docentes. Id enim usque adeo mirandum non esse, ut potius scire debeat ad ordinem divinae providentiae pertinere, quod malos sinat bonis in Ecclesia permisceri, videlicet certis usibus adaptandos, sicut magni cujuspiam patrisfamilias est, omni genere supellectilis ad varios usus domum suam instruere. Nam vasa, supellectilem et instrumenta Hebraea phrasi significant. Dicit ergo: In magna domo, cujus scilicet ampla sit familia: non solum sunt aurea et argentea vasa, id est preciosa, verum etiam lignea et fictilia, sive ut Graece est, testacea, id est vilia.
Et quaedam quidem in honorem, quaedam autem in contumeliam. Contumeliam, pro ignominia posuit interpres. Est autem in Graeco vocum affinitas xt/Jirjv, axiuiav, quam alii Latine reddunt hoc modo: et alia quidem ad decus, alia vero ad dedecus, id est alia ad honestos usus accommodata, alia vero ad usus inhonestos, soididos ac pudendos. Hoc multi ita putant accipiendum, ut prior pars hujus membri ad priorem partem prioris membri referatur, posterior autem ad posteriorem, id est ut vasa in honorem, intelligantur aurea et argentea; vasa vero in contumeliam lignea et fictilia. At certe non ita perpetuo res habet in magna et opulenta domo; fit enim saepe, ut a divitibus pretiosa vasa sumantur ad usus parum honestos. Qua de re festivum exstat epigramma Martialis in Bassam e vitro bibentem et ventris onus auro excipientem. Frequentissimum est autem et quotidianum, ut fictilia adhibeantur ad usus praecipuos, edendi scilicet ac bibendi. Quocirca partes posterioris membri promiscue videntur referendae ad partes prioris, ut sensus sit ex utroque genere, tam pretiosorum quam vilium vasorum, alia quidem ad usus honestos, alia vero ad sordidos adhiberi. Atque ea sententia est Augustini locis infra citandis et B. Thomae in comment. Idque magis etiam patebit ex accommodatione similitudinis ad rem institutam. Ubi statim quaeritur, quid per magnam domum voluerit Apostolus significare. Chrysostomus et ejus sequaces mundum intelligunt, in quo boni sunt et mali, quemadmodum et in Evangelio per agrum, in quo zizania sunt tritico permixta, mundus intelligitur ipso Domino interpretante Matth. 13. Ecclesiam vero posse intelligi Chrysostomus et Theophylactus negant, quod in Ecclesia nullum sit vas in contumeliam, 3ed omnia pretiosa, quodque Ecclesia sit virgo casta, non habens maculam aut rugam. Eam rem alii probant hoc argumento. Sequeretur enim, haereticos esse in Ecclesia, quales erant Hymenaeus et Philetus et alii per eos seducti, quorum occasione haec ab Apostolo dicuntur de vasis aliis in honorem, aliis in contumeliam. Verumtamen Ecclesiam hic intellexerunt Cyprian. lib. 3. epist. 3. et lib. 4. epist. 2., alias epist. 51. et 52., Augustinus Cypriani auctoritate permotus lib. 3. de bapt. contra Donat. cap. 18. et 19. et lib. 4. cap. 12. et lib. 7. cap. 51. Quod et confirmat lib. 2. cap. 12. et 18. Commentator etiam Ambrosii titulo vult Ecclesiam significari, non mundum; sed Ecclesiam intelligit largo quodam modo, prout eos omnes complectitur, qui Christi nomen profitentur, sive Catholici sint sive haeretici aut schismatici, quomodo Pagani dicere solent, inter Christianc9 multas esse sectas diversanim opinionum. Sed haec acceptio Ecclesiae non est consentanea Scripturis. Porro de mundo expositio minus placet, quod ea non faciat ad institulum Apostoli. Nemo enim miratur aut turbatur, quod in mundo sint homines maii, sed quod in Ecclesia, adeo ut per malitiam multi eam deserant. Et quidem de hujusmodi agebatur in praecedentibus. Igitur Apostolum per magnam demum Ecclesiam voluisse significare, 6atis manifestum est. Nam et in 1. Epist. cap. 3. eam appellavit domum Dei. Sunt autem in ea non solum vasa aurea et argentea, ut homines ingeniosi, eloquentes, egregie docti, variisque Spiritus sancti donis, quae charismata vocantur, ornati: item episcopi, presbyteri, diaconi: verum etiam lignea et fictilia, id est homines infeiioris ordinis et gradus, quique donorum istiusmodi parum aut nihil habent, ut est vulgus Christianorum. Denique horum omnium alii coram Deo sunt vasa in honorem, alii in contumeliam: id est alii electi ad gloriam, alii reprobati ad opprobrium sempiternum. Hunc intellectum quoad prius membrum, quod est de vasis pretiosis et vilibus, adjuvat locus 1 Cor. 12., ubi eadem Ecclesia depingitur velut corpus variis membris constans; quorum alia praestantiora et digniora sunt aliis, secundum varias functiones, quas habent in corpore. Posterioris autem membri sensum aperit nobis alius locus, qui est Rom. 9., ubi Deus alios eligens, alios reprobans, comparatur figulo, qui ex eadem luti massa facit aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam. Juxta hanc valde probabilem expositionem, refelluntur ex hoc loco tam veterum quam novorum haereticorum errores, qui vel malos vel reprobos ullos in Ecclesia esse negant. Quanquam et ex Evangelicis parabolis aperte revincantur: cujusmodi sunt de zizaniis tritico permixtis, et de sagena missa in mare Matth. 13., deque decem virginibus Matth. 25. et de palmite Joan. 15. Nec vero putandum est, Chrysostomum illis suffragari, cum dicit, in Ecclesia nihil esse reprobum aut vile, sed omnia pretiosa. Respicit enim Chrysostomus, perinde ut quibusdam locis similiter loquens Augustinus, ad eam Ecclesiae portionem, cui merito competit Ecclesiae nomen; id est, ad eos, qui viva sunt Ecclesiae membra, partesque ejus honorabiles, et, ut ita dicam, per se ad ipsam pertinentes. Mali enim, nisi in bonos convertantur, tandem ab ea separandi sunt. Porro ad objectionem, quae de haereticis movebatur, respondeo, nihil absurdi esse, si fateamur, haereticos, quamdiu vel omnino occulti sunt, vel non ita manifesti, quin adhuc in coetu fidelium tolerentur, secundum quid, nempe secundum externam professionem, in Ecclesia esse. Quod ut dicatur, ipsa ratio cogit. Contingit enim, haereticos Ecclesiarum esse praelatos et capita; ac proinde quadam saltem ratione membra. Nec sane jurisdictionem exercere possent in Ecclesia, nisi saltem externa professione in ea essent. At dices, Apostolum loqui de Hymenaeo et Phileto, quorum Hymenaeus jam dudum erat propter haeresim excommunicatus, utpote ab ipso Paulo Satanae traditus 1 Tim. 1. Respondeo, Paulihanc esse sententiam: Hymenaeum et Philetum, quo tempore adhuc occulti erant haeretici, in Ecclesia quodammodo fuisse, velut in magna domo vasa contumeliae, donec per manifestam haeresim inde recederent, ant excommunicatione pellerentur: ac de ea re, quod nimirum mali, imo et haeretici quidam sint in Ecclesia, nos mirari non debere. Potest etiam responderi, non tam propter Hymenaeum et Philetum adductam ab Apostolo similitudinem magnae domus; quam propter alios, quorum fidem ab illis subversam dixit. Hi enim aut spe correctionis, si non essent pertinaces, aut quod nondum essent satis manifesti, poterant adhuc in Ecclesia tolerari.
2:21
21. Si quis ergo emundaverit se ab istis, erit vas in honorem. Ab istis, quo referendum sit, variant iaterpretes. Graeci referunt ad vasa lignea et testacea; confundentes ea, quemadmodum supra dictum est, cum vasis quae sunt in cont.umeliam; ut sit sensus: Si quis a malis hominibus, id est ab eorum vitiis, velut sordibus quibusdam, sese purgaverit; erit vas in Ecclesia preciosum et honorificum. Sed notandum est, non dicere Apostolum, erit vas aureum etargenteum; sed vas in honorem: ut vel hinc conjicias, ista Apostolo non esse eadem. Alii pronomen, istis, ad haereticos referunt, quales erant Hymenaeus el Philetus, quorum sermonem dixit ut cancerem serpere, ut hoc etiam loco videatur Apostolus alludere ad historiam Num. 16., ubi praecipitur universo populo, ut separetur a tabernaculis impiorum. Atqui Cajetanus ad profana inaniloqnia refert: quod certe verisimilius est. Vix enim usus loquendi patitur, ut quis ab hominibus expurgare se dicatur: usitatissimus autem sermo, a villis sese emundare. Quare sensus est: Quicunque purum sese praestiterit a profanis haereticorum doctrinis caeterisque vitiis; nam in specie genus intelligitur, idque perseveranter fecerit: erit vas in honorem, id est, assumetur ad usum honorificum, quia consequetur honorem gloriae coelestis, ad quam erat praedestinatus. Eac enim parte Apostolus praedestinationem, per vas honoris significatam, pro effectu posuit, eoque praecipuo, id est vita aeterna; quam et Rom. 2. nomine gloriae et honoris expressit. Qua metonymia utitur etiam Ecclesia, quando Deum orat, ut nos in electorum suorum jubeat grege numerari; utque nomina omnium fidelium beatae praedestinationis liber adscripta retineat. Petit enim, ut ad salutem aeternam perducantur; quae praedestinationis est effectus. Unde male ex hoc loco nonnulli probare nituntur, praedestinationem esse ex operumpraevisione. Non enim aliud hic innuitur, quam praedestinationis effectus ita inter se esse coordinatos, ut prior posterioris sit meritum, et posterior merces prioris.
Sanctificatum et utile Domino. Quidam continuo legunt, erit vas in honorem sanctificatum, minus recte. Nam Apostolus hic et alibi absolute nominat vasa in honorem et in contumeliam. Igitur post illud, honorem, hypostigme ponenda; quasi dicat, erit vas in honorem, utpote sanctificatum et utile Domino. Videtur enim dativus Domino, referendus ad utrumque nominativum praecedentem. Sanctificatum Domino, quia expurgatum a sordibus vitiorum et per hoc Deo consecratum. Utile autem Domino, non quod Deo proprie utilitatem aliquam adferat (neque enim boni quicquam Deo potest accedere), sed quia usibus Domini sit accommodum. Sic enim ex Graeco vertunt alii. Dominum, videtur Christum intelligere. Is enim est Dominus ac herus (deQTiQT^ est Graece) hujus magnae domus; cujus omnia vasa usibus ejus serviunt. Quanquam hac parte quod ait, utile Domino, id est accommodum usibus Domini, non quomodocunque vult intelligi (siquidem Deus etiam malis utitur), sed per opera bona, quibus et suae et aliorum saluti ac necessitati ad Dei gloriam subserviant. Hoc enim sequitur.
Ad omne opus bonum paratum. Alii vertunt, praeparatum. Non quod in Graeco sit praepositio; sed ut liqueat, paratum non esse nomen, sed participium, nec significari promptum, sed a Domino partftum et adornatum in hunc usv.m. Paeparat autem Dominus hominem ad omne opus bonum, id est ad sanctam in operibus bonis conversationem: praeparat, inquam, vel per gratiam singula bona opera praevenientem: Quid enim habes quod non accepisti? 1 Cor. 4., vel, quod magis habet apostolica phrasis, per aeternam praedestinationem. Creati, inquit, in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Ephes. 2. Quo sensu etiam Bom. 9. dicitur vasa misericordiae praeparasse in gloriam, scilicet ab aeterno. Sicut enim gratiam et gloriam dat in tempore, juxta illud Psal. 83. Gratiam et gloriam dabit Dominus; ita utramque dandam ab aeterno praeparavit. Ex his autem faciie potest intelligi, quomodo locus hic non adversetur praecepto Salvatoris jubentis, ut etiam postquam fecerimus omnia, quae praecepta nobis sunt, dicamus: Servi inutiles sumus Luc. 17. Nam utique ex nobis ipsis inutiles sumus, idque semper agnoscero debemus; sed utiles per gratiam Dei nos ad omne opus bonum praeparantis.
2:22
22. Juvenilia autem desideria fuge. Bedit ad exhortationem Timothei, monetque eum tanquam juvenem, ut juveniles concupiscentias atque affectus fugiat. Quod praeceptum etsi generale sit ac videri possit ad desideria libidinum ac voluptatum carnis fugienda potissimum spectare, quod iis aetas juvenilis ut plurimum esse soleat obnoxia: si tamen et personam Timothei, qui abstinentissimus erat et praesentis loci circumstantiam attendamus; magis apparebit. Apostolum respicere ad vitia quaedam animi, velut superbiam, animositatem, contentionem, inanem gloriam, temeritatem atque immodestiam; quibus laborare solent juvenes, qui aut praesunt aliis, aut docendi ac disputandi munus susceperunt; qualis erat Timotheus episcopus. Id etiam apparet ex subjunctis virtutibus, quas juvenilibus desideriis opponit.
Sectare vero justitiam, fidem, charitatem. Justitiam, quae neminem laedit, se.d unicuique quod suum est tribuit. Fidem, quae sine curiosa disquisitione recipit mysteria a Deo revelata. Charitatem, quae non aemulatur, non inflatur, non est ambitiosa, nec quae sua sunt quaerit, sed quae aliorum.
Et pacem cum iis, qui invocant Dominum de corde puro. Id est cum veris Dei cultoribus. Nam Deum invocare cum puritate et sinceritate animi, praecipua pars est cultus divini. Non, inquit, moneo, ut cum Hymenaeo et Phileto et id genus hominibus amicitiam jungas, aut pacem habeas. Debent enim, qui tales sunt, episcopum sentire moribus ac doctrinis suis adversarium: sed iis amicum et pacatum te praesta, qui Deum pure colunt. Hic objiciet aliquis illud Psal. 119. Cum his, qui oderunt pacem, eram pacificus, et illud Apostoli Hebr. 12. Pacem sequimini cum omnibus. Verum nulla est repugnantia. Nam hujusmodi generales sententiae ex alio loco Apostoli exponendae sunt, hoc modo: quantum in me et quantum in vobis. Ita enim scribit ad Bom. 12. Si fieri potest, quod in vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Sciendum quoque, sicut admonent B. Thomas ct Cajetanus, hanc partem, cum iis qui invocant etc. construi posse cum verbo, sectare; ut hic sit sensus: Tu virtutes istas sectare cum iis, qui sincere Deum invocant. Sunt enim virtutes omnibus piis communes. Haec constructio probabilis est et secundum eam cessat objectio allata.
2:23
23. Stultas autem et sine disciplina quaestiones devita. Graece, rejice. Quodque interpres vertit, sine disciplina, Graece est, indisciplinatas, quod Latinius apud Ambrosianum legilur, ineruditas. Vocat autem Apostolus stultas et ineruditas quaestiones, ex quibus ad veram sapientiam et Christianam doctrinam nulla fit accessio. Quas proinde velut inutiles, ineptas et frivolas respui vult ab episcopo, ut eas neque ipse agitet, neque ab aliis agitari sinat. Quamquam videri potest Apostolus etiam ad insanas et monstrosas quaestiones respicere, quas plurimas parturiebat schola Simonis.
Sciens quia generant Utes. Graece jxa/ag, pugnas, scilicet verborum, quafl nimirum cap. 6. prioris epist. composita dictione Aoyo/xa/iaq appellavit. Una quidem causa fugiendi stultas et indisciplinatas quaestiones, quod sint inutiles. Sed altera gravior, quod rixas et contentiones pariant, non sine dispendio pacis et charitatis Christianae. Sic enim fere comparatum est, ut majoribus animis et ardentiori studio digladientur homines de iis, quae minus ad pietatem habent momenti.
2:24
24. Servum autem Domini non oportet Utigare. Graece, pugnare. Sed sensum expressit interpres. Qui enim litigat, verbis pugnat. Non hic disputatio dialectica damnatur; sed vitia male et non dialectice disputantium corriguntur, ut sunt rixae, contentiones, maledicta. Alioquin ipse Paulus saepe cum Judaeis et gentilibus disputavit, ut ex Actis et Epistolis ejus manifestum est. Quin et in praesenti instructione Timothei valde dialectice procedit. Sic enim argumentatur: Stultae et indisciplinatae quaestiones pariunt lites; at servum Domini non oportet litigare; ergo tibi servo Domini fugiendum est id genus quaestionum. Et propositionem quidem ab experientia raanifestani relinquit. Assumptio vero tacitam sui probationem includit, eamque hujusmodi: Servum oportet imitari Dominum suum. Atqui Dominus non est dissensionis Deus, sed pacis 1 Cor. 14., ergo servum ejus alienum esse oportet a dissidiis, pugnisque verborum. Per Dominum hic et in superioribus nihil vetat Christum intelligi; quem apostolicae scripturae passim Dominum nostrum vocitant, ut et nos ejus servos, videlicet jure redemptionis; tametsi Timotheum servum Domini vocat Apostolus non ea generali significatione, sed quod esset Christi minister in tradenda Evangelii doctrina et mysteriis dispensandis. Quod episcopis et pastoribus proprium est; secundum illud 1 <or. 4. Sic nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Patet hoc ipsum ex iis conditionibus seu virtutibus, quas consequenter a servo Domini exigit.
Sed mansuetum esse ad omnes. Graece, t^tziov, id est lenem, placidu?n, humanum erga omnes. Convenit hoc cum eo, quod posuit inter virtutes episcopi, 1 Tim. 3. Non percussorem, non litigiosum, sed modestum. Quodait, ad omnes, intellige quantum ad animi piaeparationem attinet. Nam etsi mansuetudo semper animo retinenda est; non semper tamen et ubique opere declaranda; sed tempore et loco opportunis. Est enim, cum episcopus arguere quosdam debet cum imperio et dure increpare Tit. 1. et 2., idque exemplo Christi ac Prophetarum et Apostolorum ejus, qui in homines criminosos et hypocritas interdum acerbissimis sermonibus invecti leguntur.
Docibilem. Graece 6\<5axTix6v, id est idoneum ac prompt.um ad docendum, quique docere malit quam cogere. Vox eadem, quam 1 Tim. 3. vertit doctorem. Quare qui docibilem passive interpretantur, id est, eum qui doceri paratus est, sive quemadmodum Cyprianus exponit in epist. ad Pompejanum, qui est addiscendi patientiam lenis et mitis, manifeste falluntur. Quanquam oportet, ut ibidem bene monet Cyprianus, episcopum non tantum docere, sed et discere: quia et lUe melius docet, qui quotidie crescit et proficit, discendo meliora. Quod et Augustinus ex Cypriano commemorat, laudatque lib. 5. de baptismo contra Donatistas cap. 26.
Patientem. Graece avsSixaxov, id est tolerantem malorum, quod aliqui de rebus interpretantur, ut scilicet adversitates et persecutiones patienter ac forti animo ferat. Alii ad personas referunt, hoc modo: tolerantem homines malos et improbos; non ita quidem, ut eorum vitia paloet episcopus aut dissimulet: laudatur enim angelus Ephesi, quod malos sustinere non posset Apoc. 2.; sed ut eos, quamvis a veritate aversos ac protervos, mansuetudine vincat, si qua spes sit eorum salutis. Huic sensui plane congruunt sequentia.
2:25
25. Cum modestia corripientem eos, qui resistunt veritati. Dativus, veritati, additus est vel ab interprete, vel potius a scribis, quod videretur aliquid tale deesse, aut certe assutus ex capite sequenti, ubi dicitur: ita et hi resistunt veritati. Nam Graeca et Syriaca non agnoscunt, uti nec Graeci commentatores et inter Latinos Ambrosii titulum habens, aliique nonnulli. In multis etiam MSS. Bibliorum codicibus non legitur. Ambro- 6ianus ita legit: Modeste ccrrigentem eos, qui diversa sentiunt. Similiter et Augustinus indicat se legisse libr. de corrept. et gratia cap. 5. Verus Ambrosius libr. 2. de Abraham cap. 6. Cum modestia corrigentem eos qui resislunt: ne quando etc. Graeca sic ad verbum: In mansuetudine evudientem sive corripientem (nam utrumque significat verbum Graecum) eos, qui contrario affecti sunt animo. Videtur autem huic loco potius quadrare, erudientem. Prius enim docendus est et errati convincendus, qui veritatem adhuc ignorat, quam corripiendus, ut poenitentiam agat. Vult ergo Apostolus episcopum esse talem, qui doctrinae ips;us adversantes aut diversa sentientes non statim repellat, aut asperioribus verbis excipiat; sed cum mansuetudine doctrinam impendat iis salutarem, adhibita etiam correptione paterna.; ex qua intelligant, episcopum ex animo studere ipsorum emendationi et saluti. Ne quando det illis Dominus poenitentiam. Pro, ne quando, melius diceretur, si quando; quemadmodum habet textus comment. Ambrosiani. Siquidem eam vim nonnunquam habet Graecum |xt]Tcots. Et huic quidem loco negatio prorsus non convenit. Vult enim Apostolus eos, qui resistunt, cum modestia corripi, ob spem conversionis eorum, tametsi non admodum adhuc apparentis. Hoc est quod ait: Si quando, vel si forte det iis Deus poenitentiam, quasi dicat: Etsi vix sperari potest eorum conversio, propterea quod in errore videantur obfirmati: tentandum est tamen, si forte per doctrinam et correptionem adhibitam foris sicut oportet, Deus in cordibus eorum operari dignetur, fidem ac poenitentiam inspirando. Primum hinc ostenditur, poenitentiam seu conversionom peccatoris esse donum et opus Dei. Quod quidem a Graecis expositoribus Chrysostomo, Theophylacto et Oecumenio diligenter annotatum est. Deinde docethic locus, Deum ad convertendum peccatores uti velle opera hominum, qui extemum adhibeant ministerium correptionis et doctrinae, quod totum tamen, quantumcunque docte et commode fiat, frustra fit et sine fructu, si Deus per gratiam suam intus non operetur: ut pulcre docet Augustinus loco citato de correptione et gratia, cap. 5.
Ad cognoscendam veritatem. Graece, ad agnitionem veritatis. Non hoc dicit, quasi poenitentia praecedat agnitionem veritatis 5 prior est enim in hominis justificatione fides quam poenitentia: sed sensus est: Siquando det illis Deus, ut agant poenitentiam cognita veritate. Poenitentiam intellige de errore et infidelitate, qua detinebantur.
2:26
26. Et resipiscant a diaboli laqueis. Verbum Graecum proprie significat: redire ad sobrietatem, verum frequenter ad animum transfertur, ut idem sit quod ad sanam mentem redire; quemadmodum vertit Hentenius. Haec pars ex praecedenti certissime consequitur, argumento a relatis. Nam sicut fieri non potest, ut Deo movente, res non moveatur; ita nec fieri potest, ut Deo dante poenitentiam, homo eam non accipiat. Id autem est resipiscere. Quod vero addit, a diaboli laqueo: vel ut in Graeco est, e diaboli laqueo; significat hominem in potestate diaboli teneri, donec Deo poenitentiam dante resipiscat. Unde sequitur:
A quo captivi tenenfur ad ipsius voluntatem. Quidam codices habent capti. Quibus adstipulantur Ambrosianus et Primasius. Idque Graeco textui consentaneum est, qui sic habet: Capti ab eo ad illius voluntatem. Sed sciendum est, Graecum participium non simpliciter significare captos, sed vivos captos, ac proprie dici de feris, quae venatu coguntur in laqueos aut retia, ut vivae in manus veniant: ita diabolus suarum tentationum lanueis homines vivos capit, neque enim occidere permittitur, et captivos tenet sub sua potestate, quia: qui facit peccatum servus estpeccati, cujus regnum penes diabolum est. Neque potest ab ea captivitate liberari, nisi fortior superveniens, id est Christus Dominus, per suam gratiam solvat eum, et eripiat. Sed dicet aliquis: Si captivi tenentur peccatores ad voluntatem diaboli, quomodo contra ejus voluntatem solvuntur a Christo? Item, si ad voluntatem diaboli in pecoato tenentur, quomodo remanet in eis liberum arbitrium? Denique, quomodo non in omni opere peccant, cum diaboli voluntas non sit nisi ad peccatum? Kesponderi potest, eos, de quibus Apostolus loquitur, non ita captivos a diabolo teneri ad ejus voluntatem, ut quidquid vult, faciant et eo renitente liberari non possint, sedquia dumcaptivi sunt, ejus voluntati obsequuntur proficiendo de peccato in peccatum, licet ei non obsequantur in omnibus; quandoquidem nec qui Deo serviunt, omnia faciunt ad ejus voluntatem. Nam in multis offendimus omnes. Caeterum verior et expeditior responsio, in verbis Apostoli non diaboli, sed Dei voluntatem intelligi. Sensus enim est: illos veritatis adversarios a diabolo teneri captivos, ad Dei voluntatem, id est quamdiu Deus voluerit, cujus voluntati nec diabolus resistere potest: ideoque cum modestia corripiendos esse, si forte Deus misereatur et poenitentiam illis inspiret ac vinculum durae captivitatis solvat. Hunc sensum plane confirmat, quod in Graeco non est abzoo, ipsius, sed s/3''voo, illius, quae demonstratio non ad proximum referenda est, sed ad remotum, maxime ex usu Graeci pronominis. Atque ita Theophylactus exponit, licet etiam alterius sensus meminerit. In eandem sententiam citat hunc Apostoli locum Gelasius Papa in Epistola ad episcopos Picenos scripta, dum loco ejus: ad ipsius voluntatem, ponit haec verba: sententia divini judicii. Pertinet enim ad justum Dei judicium, quod peccatores sive ad tempus sive in perpetuum captivi relinquantur sub potestate diaboli.
2:1
II Tim. 1, 13-14; 2, 1-2).
2:2
… per indicare una cosa che il legittimo padrone affida in custodia ad un altro quale suo procuratore, con il compito di conservarla e restituirla intatta. È così che il fedele, pur ricevendo tutto dalla Chiesa per mezzo dei suoi capi, Apostoli e altri (II Tim. 2, 2) non aderisce a dottrine umane ma propriamente divine (I Thess. 2, 14). E, non essendo possibile che questa Chiesa insegni una dottrina diversa da quella che ha avuto ordine e carisma …
5) Gli Apostoli, d'altronde, appaiono pienamente consapevoli della loro i. (Act. 5, 32; 15, 28) e trasmettono i loro poteri ai successori (I Tim. 4, 11-16; II Tim. 2, 2; Tit. 1, 5) secondo una legge di successione chiaramente attestata da s. Clemente Romano (Cor., 44, 1) e contemplata già nelle promesse di Gesù.
2:9
Nessuna autorità umana ha diritto d'impedire la predicazione stessa, come hanno proclamato s. Pietro e s. Giovanni davanti al sinedrio: « Non possiamo non dire quello che abbiamo visto e udito » (Act. 4, 20); s. Paolo asserisce che « la parola di Dio non è legata » (II Tim. 2, 9) e sentiva in sé l'obbligo urgente di predicare: « Necessitas mihi incumbit » (I Cor. 9, 16). Da parte di tutti gli uomini c'è l'obbligo di ascoltare frequentemente predicatori e di …
2:17
IMENEO (Ἰηφάνεως). - Propagatore di false dottrine, ricordato da s. Paolo in I Tim. 1, 19 sg. e in II Tim. 2, 17 sg. Nel primo di questi passi l'errore è denunciato in maniera piuttosto generica e si insiste con forza sulla condanna della persona; nel secondo, invece, oggetto della riprovazione dell'Apostolo …
2:18
La sua dottrina concerneva particolarmente la risurrezione, che concepiva come già avvenuta (II Tim. 2, 18). Non è improbabile che si trattasse di tendenze prognostiche, che, considerando il corpo come opera del principio del male, davano tutta l'importanza all'anima, al punto d'interpretare …
… stoici ed epicurei nell'areopago (ibid. 17, 32), davanti ai sacerdoti e ai sadducei di Gerusalemme (ibid. 23, 6), al preside romano Felice (ibid. 24, 15), ad Agrippa (ibid. 26, 8, 23); ne rivendicò il significato somatico contro Imeneo e Fileto (II Tim. 2, 18); se ne servì come verità indiscutibile per consolare i Tessalonicesi rattristati per la morte dei loro cari (I Thess. 4, 13); ne dimostrò la credibilità dalla Risurrezione di Gesù …
2:26
… Questo dominio spettava a S. di diritto: s. Leone M., Sermo de Nativ., 22, 3 (PL 54, 196); s. Bernardo deduce (da II Tim. 2, 26; Io. 14, 30; Mt. 12, 29; Lc. 11, 21; 22, 53) contro Abelardo «diabolum non solum potestatem sed et iustam habuisse in homines» (PL 182, 1065) dalla quale solo Gesù redime. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.