After their shipvvracke hauing vvintered in the Iland (novv named Malta) vvhere many miracles vvere vvrought by Paul, they take ship againe, and so by Sicile they co•• to Puteoli in Itali, the Christian Romans comming a great vvay to meete him, to his great ioy. 16 Finally being come to Rome, in his lodging he declareth to the Iewes his cause, 23 and on day appointed preacheth IESVS vnto them. 25 And seeing their incredulitie, he shevveth hovv it vvas foretold by Esay: 2• but that the Gentils vvil not be incredulous. 10 To vvhom be there preacheth tvvo vvhole yeres vvithout prohibition.
1And when we had escaped, then we knew that the island was called Melita. But the barbarians shewed us no small courtesy.E usciti che fummo fuor di pericolo, allora conoscemmo, che l'isola chiamavasi Malta. E ci trattaron que' barbari con molta umanità.AND vvhen vve had escaped, then vve knevv that the iland vvas called Mityléne. But the Barbarous shevved vs no smal courtesie.Et cum evasissemus, tunc cognovimus quia Melita insula vocabatur. Barbari vero præstabant non modicam humanitatem nobis. 2For kindling a fire, they refreshed us all, because of the present rain and of the cold.Imperocché acceso il fuoco, ristorarono tutti noi dalla umidità, che ci offendeva, e dal freddo.For, kindling a fire they refreshed vs al, because of the imminent raine and the colde.Accensa enim pyra, reficiebant nos omnes propter imbrem qui imminebat, et frigus. 3And when Paul had gathered together a bundle of sticks and had laid them on the fire, a viper, coming out of the heat, fastened on his hand.Ma avendo Paolo raccolto alquanti sarmenti, e messili sul fuoco, una vipera saltata fuori dal caldo se gli attaccò alla mano.And vvhen Paul had gathered together some number of stickes, and had laide them on the fire, a viper issuing out of the heate, inuaded his hand.Cum congregasset autem Paulus sarmentorum aliquantam multitudinem, et imposuisset super ignem, vipera a calore cum processisset, invasit manum ejus. 4And when the barbarians saw the beast hanging on his hand, they said one to another: Undoubtedly this man is a murderer, who, though he hath escaped the sea, yet vengeance doth not suffer him to live.Or tosto, che videro i barbari il serpente pendergli dalla mano, dicevano tra di loro: certo, che un qualche omicida è costui, cui salvato dal mare, la vendetta (di Dio) non permette che viva.But as the Barbarous savv the beast hanging on his hand, they said one to an other, Vndoubtedly this man is a murderer, vvho being escaped out of the sea, Vengeance doth not suffer him to liue.Ut vero viderunt barbari pendentem bestiam de manu ejus, ad invicem dicebant: Utique homicida est homo hic, qui cum evaserit de mari, ultio non sinit eum vivere. 5And he indeed, shaking off the beast into the fire, suffered no harm.Egli però scosso il serpe nel fuoco, non né patì male alcuno.And he in deede shaking of the beast into the fire, suffred no harme.Et ille quidem excutiens bestiam in ignem, nihil mali passus est. 6But they supposed that he would begin to swell up and that he would suddenly fall down and die. But expecting long and seeing that there came no harm to him, changing their minds, they said that he was a god.Ma quelli si aspettavano, ch'egli avesse a gonfiare, e a cadere a un tratto, e morire. Ma avendo aspettato molto, e non vedendo venirgli alcun male, cangiato parere, dicevano che egli era un Dio.But they supposed that he should be turned into a svvelling, and that he vvould sodenly fall and die. But expecting long and seeing that there vvas no harme done on him, being changed they said, that he vvas a God.At illi existimabant eum in tumorem convertendum, et subito casurum et mori. Diu autem illis exspectantibus, et videntibus nihil mali in eo fieri, convertentes se, dicebant eum esse deum.
7Now in these places were possessions of the chief man of the island, named Publius: who, receiving us for three days, entertained us courteously.Intorno a quel luogo aveva le sue possessioni il principe dell'isola, per nome Publio, il quale ci accolse, e ci trattò amorevolmente per tre giorni.And in those places vvere lands of the prince of the ile, named Publius, vvho receiuing vs, for three daies intreated vs courteously.In locis autem illis erant prædia principis insulæ, nomine Publii, qui nos suscipiens, triduo benigne exhibuit. 8And it happened that the father of Publius lay sick of a fever and of a bloody flux. To whom Paul entered in. And when he had prayed and laid his hands on him, he healed him.E accadde, che il padre di Publio stava in letto tormentato dalle febbri, e da dissenteria. E andato da lui Paolo, e fatta orazione, e impostegli le mani, lo guarì.And it chaunced that the father of Publius lay vexed vvith feuers and the bloudy flixe. Vnto vvhom Paul entred: and vvhen he had praied, and imposed hands on him, he healed him.Contigit autem patrem Publii febribus et dysenteria vexatum jacere. Ad quem Paulus intravit: et cum orasset, et imposuisset ei manus, salvavit eum. 9Which being done, all that had diseases in the island came and were healed.Dopo il qual fatto tutti quelli che avevano malattie nell'isola, venivano, ed erano sanati:Vvhich being done, al in the ile also that had infirmities, came, and vvere cured:Quo facto, omnes qui in insula habebant infirmitates, accedebant, et curabantur: 10Who also honoured us with many honours: and when we were to set sail, they laded us with such things as were necessary.I quali anche ci fecero molti onori, e allorché entrammo in nave, vi miser sopra le cose necessarie.vvho also honoured vs vvith many honours, and vvhen vve vvere sailing avvay, laded vs vvith necessaries.qui etiam multis honoribus nos honoraverunt, et navigantibus imposuerunt quæ necessaria erant. 11And after three months, we sailed in a ship of Alexandria, that had wintered in the island, whose sign was the Castors.E dopo tre mesi partimmo sopra una nave Alessandrina, la quale avea svernato nell'isola, ed avea l'insegna de' Castori.And after three moneths, vve sailed in a ship of Alexandria, that had vvintered in the iland, vvhose signe vvas the Castors.Post menses autem tres navigavimus in navi Alexandrina, quæ in insula hiemaverat, cui erat insigne Castorum. 12And when we were come to Syracusa, we tarried there three days.E arrivati a Siracusa, ci fermammo ivi tre giorni.And vvhen vve vvere come to Syracùsa, vve taried there three daies.Et cum venissemus Syracusam, mansimus ibi triduo.
13From thence, compassing by the shore, we came to Rhegium: and after one day, the south wind blowing, we came the second day to Puteoli:E di li facendo il giro della costa, giungemmo a Reggio: e dopo un giorno soffiando Austro, arrivammo in due dì a Pozzuoli;Thence compassing by the shore, vve came to Rhegium: and after one day the South vvinde blovving, vve came the second day to Putéoli,Inde circumlegentes devenimus Rhegium: et post unum diem, flante austro, secunda die venimus Puteolos: 14Where, finding brethren, we were desired to tarry with them seven days. And so we went to Rome.Dove avendo trovato de' fratelli, fummo pregati a star con essi sette giorni: e così e' incamminammo verso Roma.vvhere finding brethren, vve vvere desired to tarle vvith them seuen daies: and so vve came to Rome.ubi inventis fratribus rogati sumus manere apud eos dies septem: et sic venimus Romam. 15And from thence, when the brethren had heard of us, they came to meet us as far as Appii Forum and the Three Taverns. Whom when Paul saw, he gave thanks to God and took courage.E di là avendo udite i fratelli le cose nostre, ci venner incontro sino al foro di Appio, e alle tre taberne. I quali veduti che ebbe Paolo, rendette grazie a Dio, e si consolò.And from thence, vvhen the brethren had heard, they came to meete vs vnto Apij-forum, and the Three-tauerns. Vvhom vvhen Paul had seen, giuing thanks to God, he tooke courage.Et inde cum audissent fratres, occurrerunt nobis usque ad Apii forum, ac tres Tabernas. Quos cum vidisset Paulus, gratias agens Deo, accepit fiduciam. 16And when we were come to Rome, Paul was suffered to dwell by himself, with a soldier that kept him.E quando fummo arrivati a Roma, fu permesso a Paolo di starsene da se con un soldato che lo custodiva.And vvhen vve vvere come to Rome, Paul vvas permitted to remaine to him self vvith a souldiar that kept him.Cum autem venissemus Romam, permissum est Paulo manere sibimet cum custodiente se milite. 17And after the third day, he called together the chief of the Jews. And when they were assembled, he said to them: Men, brethren, I, having done nothing against the people or the custom of our fathers, was delivered prisoner from Jerusalem into the hands of the Romans.E tre giorni dopo convocò Paolo i principali Giudei. I quali essendo insieme venuti, disse loro: uomini fratelli, io non avendo fatto niente contro il popolo, o contro le consuetudini patrie, incatenato fui messo da Gerusalemme nelle mani de' Romani;And after the third day he called together the cheefe of the Ievves. And vvhen they vvere assembled, he said to them, Men brethren, I doing nothing against the people, or the custome of the fathers, vvas deliuered prisoner from Hierusalem into the hands of the Romanes,Post tertium autem diem convocavit primos Judæorum. Cumque convenissent, dicebat eis: Ego, viri fratres, nihil adversus plebem faciens, aut morem paternum, vinctus ab Jerosolymis traditus sum in manus Romanorum,
18Who, when they had examined me, would have released me, for that there was no cause of death in me.I quali avendomi disaminato, volevano mettermi in libertà, per non essere in me colpa alcuna degna di morte.vvho vvhen they had examined me, vvould haue released me, for that there vvas no cause of death in me.qui cum interrogationem de me habuissent, voluerunt me dimittere, eo quod nulla esset causa mortis in me. 19But the Jews contradicting it, I was constrained to appeal unto Caesar: not that I had anything to accuse my nation of.Ma opponendovisi i Giudei, sono stato costretto ad appellare a Cesare, non come se fossi per accusare in qual che cosa la mia nazione.But the Ievves contradicting it, I vvas compelled to appeale vnto Caesar, not as hauing any thing to accuse my nation.Contradicentibus autem Judæis, coactus sum appellare Cæsarem, non quasi gentem meam habens aliquid accusare. 20For this cause therefore I desired to see you and to speak to you. Because that for the hope of Israel, I am bound with this chain.Per questo motivo adunque ho chiesto di vedervi, e di parlare con voi. Conciossiachè a cagione della speranza d'Israele da questa catena son cinto.For this cause therefore I desired to see you and to speake to you for, because of the hope of Israël, am I compassed vvith this chaine.Propter hanc igitur causam rogavi vos videre, et alloqui. Propter spem enim Israël catena hac circumdatus sum. 21But they said to him: We neither received letters concerning thee from Judea: neither did any of the brethren that came hither relate or speak any evil of thee.Eglino però gli dissero: noi né abbiamo ricevuto lettere intorno a te dalla Giudea, né è venuto alcuno de' fratelli ad avvisarci, o dirci alcun male di te.But they said to him, Vve neither receiued letters concerning thee from Ievvrie, neither did any of the brethren that came hither, report or speake any euil of thee.At illi dixerunt ad eum: Nos neque litteras accepimus de te a Judæa, neque adveniens aliquis fratrum nuntiavit, aut locutus est quid de te malum. 22But we desire to hear of thee what thou thinkest: for as concerning this sect, we know that it is every where contradicted.Brameremo però di udire da te i tuoi sentimenti: imperocché riguardo a questa setta è noto a noi, come egli ha in ogni luogo contraddittori.But vve desire of thee to heare vvhat thou thinkest: for concerning this secte, it is knovvē to vs that it is gaine said euery vvhere.Rogamus autem a te audire quæ sentis: nam de secta hac notum est nobis quia ubique ei contradicitur. 23And when they had appointed him a day, there came very many to him unto his lodgings. To whom he expounded, testifying the kingdom of God and persuading them concerning Jesus, out of the law of Moses and the prophets, from morning until evening.E fissatogli il giorno, andarono da lui nell'ospizio molti a' quali esponeva, e dimostrava il regno di Dio, e li con vinceva di quel, che riguardava Gesù, per mezzo della legge di Mosè, e de' profeti, dalla mattina sino alla sera.And vvhen they had appointed him a day, they came to him vnto his lodging very many: to vvhom he expounded, testifying the kingdom of God, and vsing persuasion to them of IESVS out of the lavv of Moyses and the Prophets, from morning vntil euening.Cum constituissent autem illi diem, venerunt ad eum in hospitium plurimi, quibus exponebat testificans regnum Dei, suadensque eis de Jesu ex lege Moysi et prophetis a mane usque ad vesperam.
24And some believed the things that were said: but some believed not.E alcuni credevano a quello che si diceva: altri non credevano.And certaine beleeued those things that vvere said: but certaine beleeued not.Et quidam credebant his quæ dicebantur: quidam vero non credebant. 25And when they agreed not among themselves, they departed, Paul speaking this one word: Well did the Holy Ghost speak to our fathers by Isaias the prophet,Ed essendo discordi tra di loro, se n'andavano, dicendo Paolo sol questa parola: lo spirito santo bene ha parlato per Isaia profeta ai padri nostri,And vvhereas they did not agree among them selues, they departed, Paul saying one vvord: That vvel did the holy Ghost speake by Esaie the prophet to our fathers,Cumque invicem non essent consentientes, discedebant, dicente Paulo unum verbum: Quia bene Spiritus Sanctus locutus est per Isaiam prophetam ad patres nostros, 26Saying: Go to this people and say to them: With the ear you shall hear and shall not understand: and seeing you shall see and shall not perceive.Dicendo: va' da questo popolo, e di' loro: con le orecchie udirete, e non intenderete: e vedendo vedrete, e non distinguerete.saying, Goe to this people, and say to them, Vvith the care you shal heare, and shal not vnderstand: and seeing you shal see, and shal not perceiue.dicens: Vade ad populum istum, et dic ad eos: Aure audietis, et non intelligetis, / et videntes videbitis, et non perspicietis. 27For the heart of this people is grown gross, and with their ears have they heard heavily and their eyes they have shut, lest perhaps they should see with their eyes and hear with their ears and understand with their heart and should be converted: and I should heal them.Imperocché si è incrassato il cuore di questo popolo, e sono duri di orecchie, e hanno serrati i loro occhi: onde a sorte non veggan con gli occhi, e con le orecchie odano, e col cuore intendano, e si convertano, e io li sani.For the hart of this people is vva•en grosse, and vvith their eares haue they heauily heard, and their eies they haue shut: left perhaps they may see vvith their eies, and heare vvith their eares, and vnderstand vvith their hart, and be conuerted, and I heale them.Incrassatum est enim cor populi hujus, / et auribus graviter audierunt, / et oculos suos compresserunt: / ne forte videant oculis, / et auribus audiant, / et corde intelligant, et convertantur, / et sanem eos. 28Be it known therefore to you that this salvation of God is sent to the Gentiles: and they will hear it.Siavi adunque noto, come alle genti è stata mandata questa salute di Dio, ed esse ascolteranno.Be it knovven therfore to you, that this Saluation of God is sent to the Gentiles, and they vvil heare.Notum ergo sit vobis, quoniam gentibus missum est hoc salutare Dei, et ipsi audient.
29And when he had said these things, the Jews went out from him, having much reasoning among themselves.E dette che egli ebbe queste cose, si partiron da lui i Giudei, quistionando forte tra di loro.And vvhen he had said these things, the Ievves vvent out from him, hauing much questioning among them selues.Et cum hæc dixisset, exierunt ab eo Judæi, multam habentes inter se quæstionem. 30And he remained two whole years in his own hired lodging: and he received all that came in to him,E Paolo dimorò per due interi anni nella casa, che avea presa a pigione: e riceveva tutti que' che aiutavan da lui,And he taried ful tvvo yeres in his hired lodging: and he receiued al that came into him,Mansit autem biennio toto in suo conducto: et suscipiebat omnes qui ingrediebantur ad eum, 31Preaching the kingdom of God and teaching the things which concern the Lord Jesus Christ, with all confidence, without prohibition.Predicando il regno di Dio e insegnando le cose spettanti al Signore Gesù Cristo con ogni libertà, senza che gli fosse proibito.preaching the kingdom of God, and teaching the things that concerne our Lord IESVS CHRIST vvith al confidence, vvithout prohibition.prædicans regnum Dei, et docens quæ sunt de Domino Jesu Christo cum omni fiducia, sine prohibitione.
28:1
Tirinus
Melita, now called Malta, famous for being the residence of, and giving the title to, the military order of Knights, who strenuously resisted the Turks, when they threatened to overrun Christendom. The inhabitants are called Barbarians, not as a term of reproach, for the manner he speaks of their humanity testifies the contrary; but in the classical sense of the word, it was applied by the Greeks and Romans to all who did not speak either of those languages. Their hospitality was rewarded by the light of faith, which they still maintain, although infidels have sometimes for a century had dominion over this island. (Tirinus, etc.)
28:4
Haydock
Murderer. In this instance we see how unfounded are the judgments of men. As if the misfortune itself were not sufficient to endure, the man upon whom any temporal calamity falls, must be also judged to be an object of divine vengeance. How cruel and preposterous, yet how common are such proceedings! Whence can it happen that man is so forward to think evil, so slow to suspect good in his neighbour? (Haydock)
Witham
Not to live. The inhabitants of the island, called Barbarians, had a notion of a Deity, and also that murder was against the law of God and nature. (Witham)
28:6
Witham
That he would suddenly fall down and die. It is not then by the natural situation and temper of the air, that this island has no venomous creatures. (Witham)
28:11
about the year A.D. 61.
28:16
Witham
To dwell by himself, with a soldier that guarded him. St. Paul was chained, as it appears by the 20th verse: and it was the custom to fasten one end of the chain by a lock to the prisoner's wrist, and the other end of the chain to the wrist of the soldier who was to guard him. In most Greek copies we read: the centurion delivered the prisoners to the captain of the guards: as it is in the Protestant translation, and very probable; but these words are not found in divers Greek manuscripts nor were read by the ancient interpreter of the Latin Vulgate. (Witham)
Hom. liv. in Acts
St. Chrysostom attributes this liberty St. Paul enjoyed at Rome of going whither he liked, to their admiration of him. (Hom. liv. in Acts.)
Calmet
Others to the moderation of Afranius Burrus, who was prefect of the Praetorium in the year 61, and who used his authority, as long as he possessed any over Nero's mind, to repress that emperor's bad inclinations, and direct his councils with wisdom. (Calmet)
28:17
28:20
Witham
Because that for the hope of Israel. That is, of the Messias, so long expected and hoped for by the Israelites. (Witham)
Bible de Vence
According to the Roman custom, St. Paul must have been fastened by the right hand to one end of a chain, the other end of which chain held to the left hand of the soldier who guarded him. (Bible de Vence)
28:22
Haydock
It is every where gainsayed. Here we observe one of the characters of the true religion. It is contradicted and spoken against. As singular as this may appear, it is however true. Jesus, the author of that religion, had foretold it should be so. If the world hateth me, it will hate you also. The situation of the Catholic religion in this country [the United Kingdom], at present, is something similar to what is related here of Christianity: and those who have the candour to inquire seriously into its merits, have generally the reward of being convinced and of believing in it. Christianity, like some plants, grows the better for being trodden upon. (Haydock)
28:30
Until about the year A.D. 63.
Witham
Two whole years in his own hired lodging. That is, in the lodgings which St. Paul was permitted to hire for himself, and to live there, with a soldier chained to him for his guard. Happy soldier, if he knew how to make use of such a favourable opportunity! We may take notice by all this narration of St. Luke, (as when he says here, ver. 16, when we arrived at Rome, etc.) that he was all the way in the ship with St. Paul. (Witham)
28:31
St. Chrysostom
Here terminates the history of St. Paul, as contained in the Acts of the Apostles. The other actions of this great apostle, for want of being recorded, are involved in much obscurity. That he obtained his liberty again, and made many voyages to carry the light of the gospel into many countries, is certain: but nothing is known as to the manner or time. He finished his labours by martyrdom, being beheaded at Rome in the 66th of the Christian aera [the year A.D. 66], and the 13th of Nero. What a degree of virtue might we not attain, were we animated by the spirit and courage of a St. Paul. Let us at least try to imitate his example; and, if in dangers and difficulties we cannot clothe our souls in adamant, as he did, we may certainly avoid yielding ingloriously to every light impression. Let us at an humble distance tread in his footsteps and live so that we may navigate in safety the boisterous ocean of life, and by the grace of Jesus Christ arrive at the port, where danger is no more to be apprehended. (St. Chrysostom, hom. lv. in Act. ad finem.[at the end.])
28:31
St. Paul wrote this epistle at Corinth, when he was preparing to go to Jerusalem with the charitable contributions collected in Achaia and Macedonia for the relief of the Christians in Judea; which was about twenty-four years after Our Lord’s Ascension. It was written in Greek; but at the same time translated into Latin, for the benefit of those who did not understand that language. And though it is not the first of his Epistles in the order of time, yet it is first placed on account of sublimity of the matter contained in it, of the preeminence of the place to which it was sent, and in veneration of the Church.
28:1
•. Shaking of the beast.] The promes of Christ (Marc. 16) that venemous serpents should not hurt them that beleeue in him, is fulfilled not in al beleuers, but in such as had the gift of miracles, as S. Paul had. Vvhom here a viper by nature so venemous that the people thought he should haue died out of hand, Malta hath S. Paules blessing and grace vntil this day. did no vvhit annoy: he extinguishing by the povver of Christ al the poison of the beast. The. Fazellus de rebus Siculis decad. • li. 〈◊〉. 1. Yea and (as the Christian people there til this day beleeue) by S. Paules praiers the Iland vvas deliuered for euer from al such venemous serpents, in so much that children there play vvith scorpions euer since that time, and Pilgrimes daily carie vvith them peeces of stones out of the place vvhere. S. Paul abode, by vvhich they affirme that they heale them vvhich in other countries adioyning are bitten of scorpions, Gods miraculous vertue in certaine countries and creatures, by his Saincts. the medicine therfore being called, S. Paules grace. The Heretikes that knovv not the povver of God, nor the miraculous vertues giuen to his Saincts, maruel and blaspheme, vvhen they beare such things as be proper to certaine countries, attributed sometimes to Gods miracles done by his Saincts • as though that vvere not possible, or vvere not as much to Gods honour, and more, then things proceding only of natural causes. Such profane men vvould not haue attributed the holsom•es of the vvaters of Iericho to Eliseus his vertue and miracles, 4 Reg. 2, 19. amending them by casting salt into them, if the Scripture had not expresly testified the same. It is the part of al faithful men to referre such things to God, vvhen any iust occasion is giuen therevnto, rather then to nature: though the incredulous doe alvvaies contrarie, for feare of superstition & dishonouring God. As though this escape of drovvning, might better and more to Gods glorie, be referted to chaunce and the mariners industrie, then to S. Paules praiers and extraordinarie vvorking.
•0. Chaine.] S. Pauls chaines h•onoured. I vvould vvish novv (saith S. Chrystome) to be for a time in the place vvhere these chaines remaine, and to see the •etters vvhich Diuels feare, and Angels reuerence. homil. 5 ad populum Antiochenum. See also S. Gregorie lib. •. episto. •0. of the miracles done by S. Paules chaines, and that he sendeth to the Emperesse Constantia some dust thereof 〈◊〉 of, for a great Relike and holy gift.
This iland (novv Malta) is the seate of the knightes of the Rhodes, the inhabitāts vvherof haue a special deuotion to S. Paul: to whō both the cheefe Church (being the Bishops Seate) is dedicated, and the vvhole Iland (as they count it) consecrated. Where the people shevv yet to strāgers, his prison and other memories of his miracles.
Melita.
28:4
〈Greek〉
28:22
22. Concerning this sect.) The Heretikes of al sortes comfort them selues much, vvhen they finde here or els vvhere the Christian faith called of the Ievves or incredulous persons, a Sect or an Heresie, The name of Sect is vvel giuen to al Heresies, though the Christian religion at the first vvas falsely so called. & sometimes in contempt of Christes person the Maister of the same, the Secte of the Nazarens: as though the Church of God might as vvel erre in naming their doctrine Heresie, as the Ievves and Pagans might and did misse in condemning Christian religion for an Heresie: or as though the Protestants doctrine vvere as vvel proued and tried to be no Heresie, by the Prophets and other Scriptures, miracles, and consent of al Nations and ages, as Christes blessed doctrine is. Vvhereas in deed the Protestants doctrine is euidently conuinced to be heretical, by the same arguments that Christes religion is proued to be the only true doctrine of saluation, and not an heresie. And vvhosoeuer can deduce the Christian faith from Adam to this day, through out al the Fathers, Patriarches, Prophetes, Priests, Apostles, and Bishops, by descent and succession of al lavves and states of true vvorshippers and beleeuers (vvhich is the only or special vvay to proue that the Christian faith is no heresie) he shal by the same meanes al at once proue the Protestants doctrine to be an heresie and a false secte. That the Ievves therfore and il men in al places contradicted the Christian religion, calling it an Heresie or a Sect, as though it had a beginning of some certaine Sect-Maister other them God him self, they vvere deceiued: and the Church of God neuerthelesse calling the Protestants doctrine Heresie in the vvorst part that can be, and in the vvorst sort that euer vvas, doth right and most iustly.
〈Greek〉
28:25
Concordanza Esa 6, 9.
28:26
Concordanza Mat. 13, 14. Mr. 4, 12.
28:27
Concordanza Lu. 8, 10.
Here also (as Ma•. 1•.) it is plaine that they would not see, northeare, & that their excecatiō is to be attributed to thē selues & not to God. See annota. Io. 12, 40.
Concordanza Io. 12, 40.
Concordanza Ro. 11, 8.
28:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 53
… and commanded that they which could swim should cast themselves first into the sea, and get to land: and the rest, some on boards, and some on broken pieces of the ship. And so it came to pass, that they escaped all safe to land.” ( v. 43, 44 .) “And when they were escaped, then they knew that the island was called Melita.” (
28:2
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 20
… The law prohibits the gods of the nations from being named,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… And shall this His care for us degrade to meanness our thoughts of Him? Or, on the contrary, shall it smite us with amazement at once at the mighty power and love to man
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… For if (says he) you say that they are eternal, you will be Greeks, and Valentinians , and uninstructed
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
(Recapitulation.) “And the barbarians,” etc. (
28:3
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 1
… We have faith for a defence, if we are not smitten with distrust itself also, in immediately making the sign and adjuring, and besmearing the heel with the beast. Finally, we often aid in this way even the heathen, seeing we have been endowed by God with that power which the apostle first used when he despised the viper’s bite.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.14
… He entered the hall of judgment, and the judge saith to him “almost thou persuadest me to become a Christian,” and the judge became a disciple. He entered the prison, and took the jailor captive. He visited an island of barbarians, and made a viper the instrument of his teaching.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 13
… But as soon as he had received the colors of the Truth and the spiritual experience, no longer were these the hands of a man, but spiritual; day by day being bound with chains. And they never struck any one, but they were stricken times without number. Once even a viper (
28:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… Then a viper “fastened on his hand. And when the barbarians saw the venomous beast hang on his hand, they said among themselves, No doubt this man is a murderer, whom, though he hath escaped the sea, yet vengeance suffereth not to live.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 27
… Yet He did not say, “must hang,” but, “must be lifted up” (
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Letters of Sulpitius Severus 1
… Assuredly those Gentiles are reported to have entertained the same sort of thought respecting Paul also, when the viper had bitten him, for they said, “This man must be a murderer, whom, although saved from the sea, the fates do not permit to live.”
28:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… And these also behold, that they may wonder the more. “And he shook off the beast into the fire, and felt no harm. Howbeit they looked when he should have swollen, or fallen down dead suddenly: but after they had looked a great while, and saw no harm come to him, they changed their minds, and said that he was a god.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 8
… and if thou knowest how to charm him with the inspired charms he will straightway be struck. For we have, we surely have, spiritual charms, even the Name of our Lord Jesus Christ and the might of the Cross. This charm will not only bring the serpent out of his lurking places, and cast him into the fire (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… vi. 11 ) and again, “The salutation of me Paul with mine own hand,”) ( 1 Cor. xvi. 21 ) of those hands at the sight of which the serpent “fell off into the fire.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 32
… for was not that a prophecy of his in which he says: “In the last times some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils?” He was, moreover, “the teacher of the Gentiles in faith and verity.” He performed miracles also and cures; for he shook off from his hand, unhurt, the biting viper;
28:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… let these barbarians shame us; for they knew not who these men were, but simply because they were in misfortune (they were kind): thus much they perceived, that they were human beings, and therefore they considered them to have a claim upon their humanity. “And for a great while,” it says, “they expected that he would die.” (
28:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… “In the same quarters were possessions of the chief man of the island, whose name was Publius; who received us, and lodged us three days courteously. And it came to pass, that the father of Publius lay sick of a fever and of a bloody flux: to whom Paul entered in, and prayed, and laid his hands on him, and healed him.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 77.10
… “There was no more travail in Jacob nor distress in Israel.” The seas carried voyagers to find a welcome here on landing. Travellers left Rome in haste to take advantage of the mild coast before setting sail. What Publius once did in the island of Malta for one apostle and—not to leave room for gainsaying—for a single ship’s crew,
28:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… So that he was worthy to receive kindness: wherefore Paul as a requital for his receiving them, “healed him. So when this was done, others also, which had diseases in the island, came, and were healed: who also honored us with many honors; and when we departed, they laded us with such things as were necessary” (
28:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… 7 ): two hundred and seventy-six persons. Consider how great the gain of his hospitality: not as of necessity, not as unwilling, but as reckoning it a gain he lodged them for three days: thereafter having met with his requital, he naturally honored Paul much more, when the others also received healing. “Who also,” it says, “honored us with many honors” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.17
… which came to pass in the days of Claudius Cæsar. Then the disciples, every one according to his ability, determined to send relief to the elders for the brethren which dwelt in Judæa, which also they did by the hands of Barnabas and Saul.” And in the case of the necessaries presented to him, wherewith the same Apostle Paul when setting sail was laden,
28:11
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.14.1
… and what befell Paul there, how he was sent to Rome in bonds; the name of the centurion who took him in charge; and the signs of the ships, and how they made shipwreck;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… and after one day the south wind blew, and we came the next day to Puteoli: where we found brethren, and were desired to tarry with them seven days: and so we went toward Rome. And from thence, when the brethren heard of us, they came to meet us as far as Appii forum, and the Three Taverns: whom when Paul saw, he thanked God, and took courage.” (
28:13
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. The Martyrdom of Ignatius 5
… and finding a ship in one of the seaports, he sailed over the Adriatic Sea, and entering from it on the Tyrrhene, he passed by the various islands and cities, until, when Puteoli came in sight, he was eager there to disembark, having a desire to tread in the footsteps of the Apostle Paul.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… 11 .) Probably this was painted on it: so addicted were they to their idols. ( d ) “And when the south wind blew, we came the next day to Puteoli: where we found brethren, and were desired to tarry with them seven days: and so we went toward Rome.” (
28:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… where we found brethren, and were desired to tarry with them seven days: and so we went toward Rome.” ( v. 13, 14 .) ( b ) Observe them tarrying a while, and again hasting onwards. ( e ) “And from thence, when the brethren heard of us, they came to meet us as far as Appii forum, and the Three Taverns” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… ix. 5 .) And it was customary of old for the thing to be so called. But as he has here added “of the Gospel,” on this ground we assert that he speaks not of money only, but of all other things. As if he had said, I know that when I come I shall find you with the honor and freshness of all good deeds about you, and worthy of countless praises in the Gospel.
28:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… For it says, “he took courage, when he saw the brethren.” Although he had worked so many miracles, nevertheless even from sight he received an accession (of confidence). From this we learn, that he was both comforted after the manner of men, and the contrary. “And when we came to Rome, Paul was suffered to dwell by himself with a soldier that kept him.” (
28:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… so that with ease and in safe custody he should be taken away to Rome, with none to plot evil against him: for it was not the same thing his simply coming there, and his coming on such a cause. For, in fact this was what made the Jews come together there. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 54
… for it was not possible now, in so great a city, and with the Emperor there, and with Paul’s appeal, for anything to be done contrary to order. So surely is it the case, that always through the things which seem to be against us, all things turn out for us. “With the soldier”—for he was Paul’s guard. “And having called together the chief of the Jews” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 5
We shall find much to exemplify this in the case of Paul in the Acts. When he disputed with the Jews he did not flatter them, but was humble-minded (for he knew how to speak boldly), as when he says, “I, brethren, though I had done nothing against the people, or the customs of our fathers, yet was delivered prisoner from Jerusalem.” (
28:18
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
(Recapitulation.) ( d ) “Who having examined me,” says he, “found nothing in me” (
28:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
(Recapitulation.) ( d ) “Who having examined me,” says he, “found nothing in me” ( v. 18 ). When those ought to have rescued, they “delivered (him) into the hands of the Romans.” And such the superabundance, * * because those had not power to condemn but delivered him prisoner. “Not as having aught to accuse my nation of,” (
28:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.8
… “Paul, a prisoner of Jesus Christ.” And again, when debating with the Jews, thou sayest, “For the hope of Israel I am bound with this chain.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 52
… for they were as yet too weak in their minds, and it was rather in condescension that he so spake. For what could be better than those bonds which always in his Epistles he prefers (to all things else), saying, “Paul, a prisoner of Jesus Christ:” ( Eph. iii. 1 ) and again, “On this account I am bound with this chain” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… But nothing of all this does he say, nor make his speech offensive: neither does he seem to be sparing them as matter of favor. For this was the main point, to show that they delivered him prisoner to the Romans, when those ought to have condemned him. ( a ) “For this cause,” he says, “I wished to see you” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 33
Again their profit depended on Paul: wherefore he said, “For the hope of Israel I am bound with this chain. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
Moral. Nothing can be more blessed than that soul. In what does he glory? In bonds, in afflictions, in chains, in scars; “I bear branded on my body,” saith he, “the marks of Jesus,” ( Gal. vi. 17 .) as though they were some great trophy. And again, “For because of the hope of Israel,” saith he, “I am bound with this chain.” (
28:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… Then they also were so subdued by his speech, that they too apologized for those of their own nation: “And they said unto him, We neither received letters out of Judea concerning thee, neither any of the brethren that came showed or spake any harm of thee.” (
28:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… “And they said unto him, We neither received letters out of Judea concerning thee, neither any of the brethren that came showed or spake any harm of thee.” ( v. 21 .) Neither through letters, nor through men, have they made known any harm of thee. Nevertheless, we wish to hear from thyself: “But we desire to hear of thee what thou thinkest” (
28:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… And when they had appointed him a day, there came many to him into his lodging; to whom he expounded and testified the kingdom of God, persuading them concerning Jesus, both out of the Law of Moses and out of the Prophets, from morning till evening. And some believed the things which were spoken, and some believed not.” (
28:25
sant'Ippolito † 235 d.C. The Discourse on the Holy Theophany 9
9. This is the Spirit that at the beginning “moved upon the face of the waters;” by whom the world moves; by whom creation consists, and all things have life; who also wrought mightily in the prophets,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.31
… This Holy Spirit guided him, the persecutor of old, as a herald of Christ, even as far as imperial Rome, and there he persuaded many of the Jews to believe in Christ, and to them who gainsaid he said plainly, Well spake the Holy Ghost by Esaias the Prophet, saying unto your fathers, and the rest
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.14
… words uttered by the prophet concerning the Lord, “These things said Esaias, when he saw His glory and spoke of Him .” But the mighty Paul attributes the same passage to the Holy Spirit in his speech made to the Jews at Rome, when he says, “Well spoke the Holy Ghost by Esaias the prophet concerning you, saying, Hearing ye shall hear and shall not understand
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 7.1
… Thus we, the “most miserable of all men,” being led onward by the Apostle in the mysteries, pass from the letter that killeth to the Spirit that giveth life, learning from Him Who was in Paradise initiated into the unspeakable mysteries, that all things the Divine Scripture says are utterances of the Holy Spirit. For “well did the Holy Spirit prophesy
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.21
… “Well spake the Holy Spirit through Isaiah the prophet to our fathers, saying: Go to this people and say, Ye shall hear with the ear and shall not understand, and seeing ye shall see and shall not perceive.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… and seeing ye shall see, and not perceive: for the heart of this people is waxed gross, and their ears are dull of hearing, and their eyes have they closed; lest they should see with their eyes, and hear with their ears, and understand with their heart, and should be converted, and I should heal them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 5
That these were the words of humility, listen how he rebukes them in what follows, “Well spake the Holy Ghost, By hearing ye shall hear, and shall in nowise understand, and seeing ye shall see, and in nowise perceive.” (
28:26
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.13.9
9. “Blessed art thou who hast believed in me without having seen me. For it is written concerning me, that they who have seen me will not believe in me, and that they who have not seen me will believe and be saved.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… but then it would no longer have been matter of faith. In fact, this (itself) was a great sign, his discoursing from the Law and the Prophets. Then that you may not deem it strange (that they believed not), he introduces the prophecy which saith, “Hearing ye shall hear and not understand,” more now than then: “and ye shall see and not perceive” (
28:28
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… And when he had said these words, the Jews departed, and had great reasoning among themselves. And Paul dwelt two whole years in his own hired house, and received all that came in unto him, preaching the kingdom of God, and teaching those things which concern the Lord Jesus Christ, with all confidence, no man forbidding him. Amen.” (
28:30
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.22.1
… Aristarchus was with him, whom he also somewhere in his epistles quite naturally calls his fellow-prisoner. And Luke, who wrote the Acts of the Apostles, brought his history to a close at this point, after stating that Paul spent two whole years at Rome as a prisoner at large, and preached the word of God without restraint.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… ix. 5 .) And it was customary of old for the thing to be so called. But as he has here added “of the Gospel,” on this ground we assert that he speaks not of money only, but of all other things. As if he had said, I know that when I come I shall find you with the honor and freshness of all good deeds about you, and worthy of countless praises in the Gospel.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
What shall we say of his remaining “two whole years in his own hired dwelling”? (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 71.1
… Laying in a short time the foundation of the gospel “from Jerusalem and round about unto Illyricum,” he enters Rome in bonds, that he may free those who are in the bonds of error and superstition. Two years he dwells in his own hired house
28:31
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 55
… but He (the Spirit) not so. When one is speaking of the things said by the angel, one does not say, Well said the angel, but, Well said the Lord. “Well said the Spirit:” as much as to say, It is not me that ye disbelieve. But God foreknew this from the first. “He discoursed,” it says, “with boldness, unhindered” (
28:1
1. Melita. — Ita Romana et Graeca: quare perperam nonnulli legunt Mitylenen, alii Miletum. Duae insulae vocantur Melite. Una est in Illyrico: in hanc e naufragio appulisse S. Paulum contendunt Illyrici, et ex eis Constantinus Porphyrogenitus Imperator lib. ad Romanum filium, De administrando Imperio, cap. XXXVI. Argumenta eorum profert et confutat Philippus Cluverius, lib. II De Antiqua Sicilia, cap. XVI. Altera est vicina Siciliae, vulgo Malta dicta; ea hic intelligitur, quae caelo est clemente, aquis salubribus, agro benigno et frugifero, a bonitate mellis laudata, indeque Melita, ut videtur, appellata. Ipsa nunc invictum Equitum Melitensium est contra Turcas propugnaculum: ubi celebris Pauli, ex hoc ejus in illam appulsu, est memoria, et erga eum devotio, adeoque juxta urbem spelunca ostenditur cum duobus altaribus, in qua Paulus cum caeteris vinctis dicitur hospitatus. Terra, vel potius petra hujus speluncae, magna religione ab indigenis et advenis excavatur et effertur, valetque contra venena et serpentes: ex ea mihi Romae particula data fuit, quasi rarum et insigne donum. Unde nota hic septem eximia beneficia et privilegia, quae S. Paulus contulit Melitae et Melitensibus; adeo ut Deus ejus naufragium eo ordinasse videatur, ac procurasse, ut id juxta Melitam accideret, ad Melitensium salutem et commoda, quae per hoc eis conferre ab aeterno destinarat. Primum fuit, Melitensium conversio, fides et salus. Mox enim a Christo, sub ipsa Ecclesiae primordia, Melitenses prae aliis insulis et gentibus praedicationem Evangelii accepere a S. Paulo, eique praedicanti et miracula patranti credentes, ab eo primum nacti sunt Episcopum S. Publium, civem, imo principem suum. Secundum, quod apud eos 276 navigationis et naufragii sui socios baptizarit. Milliari uno a portu in quo exscendit Paulus, etiamnum visuntur variae ruinae antiquarum fabricarum, in quibus extat sacellum indigitatum nomine S. Joannis Baptistae Telcheres, id est inter ruinas, ubi S. Paulus 276 jam dictos baptizasse, communis plurium vicinorum pagorum traditio est. Hujus rei indicium est, quod ante paucos annos cum sacellum hoc instauraretur, sub terra inventus sit fons baptismalis e duro lapide. Juxta sacellum extant anguli et parietes longi magnique affabre incisi et elaborati, ubi putatur fuisse villa et domus S. Publii. Tertium, quod S. Paulus Melitae commoratus sit per tres menses. Tradunt eum cum S. Luca, Aristarcho, Trophimo aliisque sociis habitasse in crypta quadam suburbana civitatis veteris, quam proinde in magna habent veneratione, adeo ut juxta eam aedificarint Ecclesiam, quae per multa saecula fuit matrix et Episcopalis totius insulae. Circa cryptam est coemeterium ingens, in quo non soli Melitenses, sed et permulti exteri Nobiles devotionis ergo sepeliri eoque se deportari testamento mandarunt, praesertim quia ibi se sepeliri curantibus olim data fuit Indulgentia plenaria, qualis est Romae sepultorum in Campo Sancto: quocirca in eodem perplura visuntur sacellula; in hoc coemeterio locus est distans a crypta jactu sagittae, in quo fama est praedicasse S. Paulum: ad cujus rei memoriam in eodem erexerunt crucem lapideam. Quartum, quod Melitae scorpiones et serpentes tam nati quam eo illati, ponant venenum: imo terra Melitensis sanat morsus quoslibet venenosos, etiam canum rabidorum, si in potu sumatur, aut plagae imponatur; nec id tantum in hominibus, sed etiam in bestiis, adeo ut nonnulli medici Siculi eam praeferant terrae sigillatae. Valet enim non tantum contra venena, sed etiam contra febres malignas, dysenteriam, variolos, quin et toxica, praesertim e sublimato, vel casu, vel sponte hausta: cujus rei illustria exempla et miracula mihi narrarunt viri graves, eorum oculati testes. Quintum, quod S. Paulus saepe Melitam ab incursu hostium tutatus sit. Ut alia taceam, sub annum Domini 1470, cum Mauri classe octodecim millium militum eam invaderent, jamque tormenta disponerent ad quatiendam urbem veterem, tertio die apparuit S. Paulus veste stellata, quali depictus visitur in ecclesia Cathedrali, ac vibrans gladium equo insidens, stipatus innumera multitudine visus est invadere Turcarum agmina: cumque in eum Turcae multas conjicerent sagittas, omnes in ipsosmet retortae et repercussae resilierunt, eosque vulnerarunt et perdiderunt. Visi pariter fuere duo alii insulae tutelares, S. Georgius et S. Agatha, quam fama est ibidem persecutionem Siculam fugientem latitasse, ac celebre illud velum Aetnae incendia compescens contexuisse; idque instar Penelopes ea arte, ut quae per diem texuerat, noctu retexeret, eo quod matri urgenti eam ad nuptias, eas detrectans responderet sibi prius velum hoc pertexendum esse. Quocirca S. Agathae marmoream statuam tunc in muro collocarunt, sed facie a Turcis aversa, et ad urbem conversa: verum illa suapte vi faciem ad Turcas convertit tanto fragore, quantus est bombardarum majorum, adeo ut eodem perculsi Turcae solverint obsidionem, seque in fugam dederint. Sextum, quod Melitae tres extent B. Virginis imagines depictae a S. Luca, qui, ut ante dixi, comes S. Pauli cum eo in ea hiemavit habitavitque per tres menses. Quocirca illas per tres primarias insulae regiones dispertiti, magna colunt veneratione. Septimum, quod Melita, a tempore S. Pauli hucusque, nunquam defecerit a fide a S. Paulo accepta, etiamsi Mauri eam occuparint tenuerintque per centenos et amplius annos. Idem Coloniae Agrippinae a Deo datum ob merita Martyrum Thebaeorum, ac undecim millium Virginum ibidem quiescentium. Unde de ea canitur: Ex quo fidem recepisti, Recidiva non fuisti, Civitas praenobilis. Haec omnia de Melita mihi Romae constanter viva voce affirmarunt et scripto consignarunt nostri Patres Melitenses, viri graves et eruditi, eademque tradidit noster Octavius Cajetanus in Isagoge, cap. XIX. Vide hic munificentiam S. Pauli, qua tanta largitate hospitium et hospitalitatem Melitensium remuneratus est: nimirum Sancti se a nobis liberalitate vinci non patiuntur, sed pro uno exili dono reddunt ingens, septuplum, imo centuplum. Tanti est Sanctos hospitio recipere, eis benefacere, eos praesentes habere, eos colere et invocare. Hoc enim beneficio divino S. Paulus hospitales barbaros, eorumque humanitatem remuneratus est, ut qui barbariem in eum exuissent, natales viperas veneno exutas humanas in seipsos haberent; quin et glebas suas quasi antidota contra venena possiderent. Quocirca tota Melita S. Paulo consecrata, jure S. Pauli insula tutelaris vocari queat: illam enim saepe peste, fame, bello, liberat. Barbari. — Incolae Maltae sive Melitenses, qui tempore Pauli et lingua et moribus erant barbari. Unde eo laudabiliores, quod tam humanos se praestiterint erga Paulum et naufragos, ita Chrysostomus.
28:3
3. Sarmentorum. — Sarmenta proprie sunt segmina vitium: inde tamen quorumlibet lignorum et surculorum segmina significant: haec enim Graece vocantur φρύγανα, id est ligna combustibilia, quae Latini cremia nuncupant, a φρύγω, id est torreo. Vipera. — Multi censent viperam dici, quasi vi parientem, eo quod foetus viperae alvum matris erodant, dum ex eo nascendo in lucem prodeunt. Verum experientia id docet esse falsum, uti alibi ostendi. Unde verius Theophrastus, et ex eo Aelianus, lib. IX De Hist. anim., cap. XXXI et XXXII, censet viperam dici quasi viviparam, eo quod pariat vivum animal, non ova, ut alii serpentes. Porro vipera adeo venenosa est et pestilens, ut solo sibilo et anhelitu quem efflat, hominem obstupefaciat, eique mortem vel morbum quasi lethalem infligat. Vidi Romae quemdam e Societate nostra, qui viperam feriens, ab ea sibilante ita afflatus et quasi sideratus fuit, ut multos annos stupore et morbo quasi incurabili laborarit. Arabes viperam vocant Therion, a Graeco θηρίον, id est fera. Unde pharmacum contra viperarum et serpentum morsus, ex ipsius viperae carnibus confectum, vocatur Theriaca: cujus compositionem sub Nerone Imperatore (qui matrem interfecit, uti vipera fertur matrem enecare) invenit Andromachus medicus, uti narrat Galenus, qui paulo post vixit sub Antonino Imperatore, tom. V, lib. De Theriaca ad Pisonem, cap. V. Sed ante Andromachum Antiochus Philometor, rex Asiae, theriacam, qua contra omnia venena utebatur, confecit ex serpyllo, aniso, opopanace, milio, trifolio, aneto, foeniculo, ammio, apio, ervo, vino generoso, immixtis et in pastillos digestis, uti refert Plinius, lib. XX, cap. XXIV, et Galenus, libro citato. Invasit. — Syrus, momordit, uti solent serpentes, dum quem invadunt: pendebat enim de manu ejus. Ita Œcumenius et Lyranus hic, ac Tertullianus, in Scorpiaco, cap. I, et Ambrosius, lib. VI Hexam., cap. VI.
28:4
4. Ultio. — Numinis vindicta. Haec enim prae caeteris facinorosos homicidas persequi solet, juxta illud Christi, Matth. XXVI, 52: « Omnes qui acceperint gladium, gladio peribunt. » Sic ultio Dei ubique persecuta est Cain fratricidam, Gen. IV, 7 et seq. Plura hujus ultionis exempla recensui Deuter. XXI, 4. Pro ultio, Graece est δίκη; Syrus vertit justitia; alii, judicium; alii, vindicta. Videntur Barbari hi vindictam esse deam, quam Hesiodus in Ergis facit Jovis et Themidis filiam, uti et alii Poetae, qui eam Astraeam vocant. Unde Ovidius, lib. I Metam., agens de ferreo improborum saeculo: Ultima caelestum, inquit, terras Astraea reliquit. Cujus effigiem ita pingit Gellius ex Chrysippo, lib. XIV, cap. IV: « Justitia, ait, pingitur forma atque filo virginali, aspectu vehementi et formidabili, luminibus oculorum acribus: neque humilis, neque atrocis, sed reverendae cujusdam tristitiae dignitate. Ex imaginis autem istius similitudine intelligi voluit, judicem, qui justitiae antistes est, oportere esse gravem, sanctum, severum, incorruptum, inadulabilem, contraque improbos nocentesque immisericordem atque inexorabilem, erectumque et arduum ac potentem, vi majestate aequitatis veritatisque terrificum. » Vide Lilium Giraldum, De Diis Gentium, syntag. I.
28:5
5. Et ille quidem excutiens bestiam. — Praeclare Œcumenius: « Vipera, ait, cum in manum Apostoli dentes injecisset, et nullam peccati in eo mollitiem et laxitatem invenisset, statim (ab eo excussa) resiliit, et in ignem sese projecit, quasi poenam de se exegerit, quod nihil ad se pertinens corpus invasisset. Nos vero bestias timemus, propter quod armatura virtutis muniti minime sumus. Adam enim in innocentia a bestiis et serpentibus laedi non poterat, imo eis dominabatur. Unde Sancti qui ad primaevam ejus innocentiam accedunt, idem saepe dominium a Deo nanciscuntur, uti nactus est S. Paulus, S. Antonius, S. Macarius, S. Franciscus et similes, uti dixi Genes. IX, 2. Vipera ergo haec ultronea sua nece sibi temeritatis supplicium, Paulo innocentiae dedit encomium. Neque enim ab ea morsus Paulus mortem obiit, sed famam consecutus est immortalitatis, imo et divinitatis. Nam qui aderant, videntes nihil mali in eo fieri, « dicebant eum esse deum, » ibidem vers. 6. Unde optime D. Chrysostomus in Ps. XCV: « Ictus, ait, a vipera Paulus, Spiritus Sancti virtutem quae in ipso habitabat, ostendit, usus vipera teste; » quasi vipera Apostolo fuerit, non pestis ad mortem, sed testis ad gloriam; et volens lethale venenum Apostolo infundere, sibi hauserit. Vere Arator de Paulo hic: Christique cruci sua membra relegans, Nescit ab angue mori. Hinc impletur promissio Christi, Marc. XVI, 18: « Signa eos qui crediderint, haec sequentur, etc.; serpentes tollent; et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. » Unde Tertullianus, in Scorpiaco, cap. I: « Hoc modo, inquit, etiam Ethnicis saepe subvenimus, donati a Deo ea potestate, quam Apostolus dedicavit, cum morsum viperae sprevit. » Porro ex hoc tempore, quo Paulus Melitae viperam excussit, insulae illi divinitus impertitum est ut in ea serpentes omnes veneno careant, et quantumlibet aliquem momorderint, nil prorsus inferant detrimenti; eamque insulani vocant "gratiam S. Pauli," qui hac ratione abunde eis hospitii et hospitalitatis meritum compensavit. Melitae ergo nullum maleficum serpentis genus nascitur, neque nocet aliunde invectum, imo gleba Melitensis antidotum est contra venena, adeoque ipsi Melitenses quasi terrori sunt serpentibus: ita Thomas Fazellus, De Rebus Siculis, Decad. I, lib. I, cap. I; Baronius, Gagneius et alii. Sic de S. Phoca martyre, in Romano Martyrol., die 5 martii, ita legimus: « Qualiter de antiquo illo serpente triumphaverit, hodie quoque populis eo miraculo declaratur, quod si quispiam a serpente morsus fuerit, ut januam basilicae Martyris credens attigerit, confestim evacuata virtute veneni sanatur. » Sunt in Italia qui se de genere et cognatione Pauli esse jactitant, et serpentes impune contrectant. Sed hos imposturae arguit Delrio, lib. I de Magic., cap. III, Quaest. IV, et ex eo Lorinus hic, eo quod compertum sit eos se contra morsum antidotis praemunire. Addit Lorinus, Marsos et Psyllos a serpentibus esse intactos et illaesos, non per antipathiam naturalem, ut quidam censent, sed per incantationes et artes magicas. Quin et Delrio Salutatores, qui verbis, et Ensalmatores, qui halitu varios morbos sanant, suspectos habet, multaque in iis notat suspicione et periculo plena; etsi Navarrus, in Manuali, cap. XI, num. 36, Salutatores excuset, putetque donum sanandi in eis esse gratiam gratis a Deo datam ad bonum reipublicae. Porro immunitatem hanc a venenis aliqui volunt esse naturalem Melitae, uti naturalem esse Hiberniae tradit Beda, lib. I Hist. Anglic., cap. I; et Sardiniae tradit Solinus Polyhistor, cap. XXXV; sed errant. Nam incolae Melitae mirati sunt S. Paulum a vipera tactum non inflari, nec emori, ut aliis accidisse viderant. Ergo ante S. Paulum Melita obnoxia erat venenis. Paulo ergo hanc immunitatem debet, et ultro acceptam refert.
28:6
6. At illi existimabant eum in tumorem convertendum, — ex incensione et inflammatione, quam creat viperae morsus: hoc enim significat Graecum πίμπρασθαι. Unde Tigurina et Pagninus vertunt, at illi existimabant futurum ut incenderetur, aut concideret repente mortuus. Et mori, — id est illico moriturum, uti jam dixi ex Graeco. Porro quam cito serpentes, praesertim viperae et aspides, hominem necent, docet Galenus, lib. De Theriaca ad Pisonem, cap. VIII, in fine, exemplo Cleopatrae: « Cleopatram, ait, ferunt magnum primo ac profundum vulnus brachio suo dentibus intulisse: deinde venenum quod prius ex aspide paraverat, in pyxide quadam ad se allatum, vulneri infudisse; atque ita veneno corpus subeunte, non multo post insciis custodibus, vitam leniter finivisse. Nam revera serpentes illi velociter interficiunt, sicut ego saepe in magna Alexandria expertus sum. Cum enim aliquem hoc supplicii genere condemnatum, si longo cruciatu dilationeque necare volunt, aspides illorum pectoribus admovent, ambulareque parumper faciunt, atque sic ipsos brevi perimunt. » Convertentes se, — ad invicem, mutata mente et sermone: haec enim omnia significat Graecum μεταβαλλόμενοι. Ita Syrus, Chrysostomus, Tigurina, Thomas, Pagninus, Lyranus et alii. Dicebant eum esse deum. — Vide hic subitam Melitensium mutationem. Ex homicida faciunt deum, ait S. Chrysostomus. Sic Lycaonii videntes miraculum Pauli clamabant eum esse Mercurium, Act. XIV, 18.
28:7
7. Principis insulae. — Graece, τῷ πρώτῳ, id est primi. Erat ergo Publius primarius inter Melitenses, ait S. Chrysostomus, at non princeps absolutus et dominus Maltae: haec enim parebat Romanis. Publius nomen est Romanum. Unde videtur ipse fuisse Romanus, qui praetura vel praefectura Maltae functus, ibidem praediis comparatis sedem fixit. Melita enim suberat Romanis, aeque ac Sicilia, et a Siciliae Praetore regebatur per vicarium, qui πρῶτος, id est primus, antecedens, primarius princeps insulae et insulanorum vocabatur, idque docet antiqua inscriptio: « L. Ca. filius Cyr. eques Romanus, πρῶτος Μελιταίων, » id est primus, vel princeps Melitensium, quam recenset Philippus Cluverius, lib. II De Antiqua Sicilia, cap. XVI. Quam dives fuerit Publius, liquet ex eo quod hosce 276 naufragos per triduum hospitio exceperit, teste S. Chrysostomo. Ejus domus fuisse dicitur, quae in urbe Melita aedes maxima S. Paulo dedicata est; praedia ejus fuisse putantur, quae hodie Benuerrat dicuntur, juxta sinum ad quem navis appulit, non longe a pago Nazar. Ita noster Octavius Cajetanus, Isagoges cap. XIX. Silet hic Lucas, Paulum per tres menses quibus Maltae fuit, praedicasse et convertisse Melitenses ipsumque Publium, de quo Arator ita canit: Mensibus hibernis tribus in regione Melitae, Multiplicem dat Paulus opem. Sic et Chrysostomus. Porro Publium hunc a Paulo creatum esse Episcopum Melitensem, docet Ado in Martyrol., die 21 januarii, et Beda, 18 januarii: adduntque eumdem deinde creatum esse Episcopum Atheniensem, esseque illum Publium, qui post Quadratum, Athenis in Episcopatu successit Dionysio Areopagitae, ac nobili martyrio laureatus decessit, de quo Eusebius, lib. IV Histor., cap. XXIII, et S. Hieronymus in Catalog. Script. Eccles., in Quadrato.
28:8
8. Salvavit eum, — id est sanavit, utique per miraculum, praesertim quia febris et dysenteria sunt morbi contrarii, ut notat S. Hieronymus in cap. LVI Isaiae. Notat S. Gregorius, lib. XXVII Moral., cap. XI vel XIV, Paulum sanasse patrem Publii, quia is erat infidelis, ut eum hoc miraculo et beneficio converteret ad Christum: Timotheum vero aegrum non sanasse, quia is jam erat conversus. Morbus ergo ei relictus est ad exercitium patientiae et coronae augmentum.
28:11
11. Cui erat insigne Castorum. — Perperam Glossa legit castrorum. Usitatum erat, ait Sanchez, ut nautae in puppi gestarent deos tutelares, id est eorum statuas et idola, vel effigies. Hos Phoenices Pataecos vocant, teste Hesychio, de quibus Persius: Ingentes in puppe dei. Et Ovidius, lib. I Trist., eleg. 3: Puppique recurvae Insilit, et pictos verberat unda deos. Unde et Chrysostomus opinatur Castorum effigies in navi fuisse depictas. "Castores" vocantur gemini fratres Castor et Pollux. Castor enim, utpote senior, juniori Polluci suum nomen communicavit. Hi duo nati sunt ex Jove et Leda, Tyndari regis conjuge: unde et Tyndaridae vocantur, et διόσκουροι, id est Jovis filii. Fingunt enim Poetae Jovem cygni formam induisse, et ex eo Ledam ovum concepisse: ex quo nati sunt gemini, Castor et Pollux. Unde Horatius, lib. II Serm., satyra i: Castor gaudet equis, ovo prognatus eodem Pugnis. Castor enim fuit egregius equorum domitor, Pollux vero pugil. Ambo post mortem inter sidera relati sunt: quorum signum Gemini dicitur, in quo sol degit in junio. A Gentibus pro diis habiti sunt, praesertim a Romanis. Unde etiamnum eorum ingentes statuae visuntur Romae in aditu Capitolii. Hinc et Cicero in Verrem, act. 1: « Vosque, ait, omnium rerum forensium, consiliorum maximorum, legum judiciorumque arbitri et testes, celeberrimo in loco praetorii locati, Castor et Pollux. » Habiti sunt dii maris, ideoque in navibus picti a nautis in tempestate invocabantur: sive quia sunt stellae in caelo hoc nomine, quae si utraque appareat serenitatis, sin una duntaxat, tempestatis est indicium; sive quia Castor et Pollux mare piratis liberarunt; sive quia iidem fuerunt argonautae, cum caeteris sociis Colchos navigantes; et orta tempestate, cum caeteri timerent, duae stellae super capita Castoris et Pollucis visae sunt, illicoque mare sedari coepit: unde se eorum gratia a diis tutandos, caeteri persuaserunt, indeque in simili periculo eos invocare coeperunt, uti ex Diodoro Siculo et Valerio Flacco narrat Giraldus, Synt. v, pag. 182. Hae fabulae ortae sunt ex eo quod nautae observare soleant stellas Castorum, ac credere eas, si appareant, navigantes servare. Unde Horatius, lib. I Carm.: Dicam et Alcidem, puerosque Ledae, Hunc equis, illum superare pugnis Nobilem; quorum simul alba nautis Stella refulsit, Defluit saxis agitatus humor, Concidunt venti, fugiuntque nubes, Et minax (quod sic voluere) Pontus Unda recumbit. Idem alibi: Tyndaridae sidus ab infimis Quassas eripiunt aequoribus rates. Jam nautae Christiani post B. Virginem, quae est stella maris, in periculo invocant S. Paulum, qui die ac nocte in profundo maris fuit, S. Clementem in mari mersum, S. Nicolaum, S. Franciscum Xaverium, qui perpetua quasi navigatione immensa Oceani spatia, a Lusitania in Indiam, Molucas, Japoniam et Chinam emensus et remensus est, et S. Hermetem, vel S. Telmum. Sic enim vocatur a nautis Telmus, vel Elmus, a loco; qui proprio nomine dictus fuit Petrus Consalvus Ordinis S. Dominici, et ad caelos migravit anno Domini 1246, cujus vitam et miracula conscripsit Ferdinandus Castiglius, I part. Hist. S. Dominici, lib. II, cap. xxiii, xxiv et xxv, et Ribadeneira in ejus Vita, quam habet in Appendice Sanctorum extravag. Porro invocant eos, non ut deos et numina, sicut Gentiles, ut objicit Calvinus, sed ut suos apud Deum patronos et advocatos, idque in ea re, in qua ipsi olim Deo servientes, meruerunt ut aliis in eadem opitulari possent. Vide Stapletonium hic in Antidotis. Porro insigne Castorum sic erat effigiatum. Pingebantur Castor et Pollux quasi duo juvenes; cuique dabatur ovi pars dimidia, et jaculum in manu equusque candidus, superne eminebat stella. Ita Lucianus, in Deorum Dial., in fine.
28:12
12. Syracusam. — Civitas est Siciliae maxima et pulcherrima sub Pachyno monte sita, ubi fons Arethusa. Nunquam tam nubilus est dies in anno, quin eo Syracusis, aeque ac Rhodi sol cernatur, ait Plinius, lib. II, cap. LXII. Jam nobilitata est S. Luciae patria et martyrio. Hinc patet Paulum in Sicilia fuisse et Siculis profuisse. Unde S. Chrysostomus: « Porro, inquit, praedicatio etiam usque in Siciliam pervenit. » Scripsit de Sanctis rebusque Siciliae opus magno labore et studio, e priscis Siculorum monumentis erutum et elaboratum noster P. Octavius Cajetanus, sed morte praeventus in lucem dare non potuit. Ejus ergo posthumum edendum suscepit P. Alfonsus Cajetanus, qui opus maturat, ut avidae longaeque multorum expectationi satisfaciat: interim excerpta ex ejus Isagoge de S. Petri et Pauli in Siciliam adventu et fructu, Panormo ad me Romam misit; cui proinde cum gratiarum actione haec mecum accepta referat candidus Lector. Illa hic summatim inseram, utpote quae S. Lucae historiam praesentem valde illustrant, multaque addunt et supplent, quae S. Lucas studio brevitatis omisit. E quibus liquido videas priscam S. Petri et Pauli in Siculos benevolentiam, ac vicissim Siculorum incensa erga Apostolos studia. Haec igitur de S. Petro scribit Isagoges, cap. XVIII. Certum est Siciliam primitus a S. Petro accepisse fidem, Ecclesias primosque Episcopos. Unde Innocentius I, epist. ad Decent., constanter affirmat in Sicilia nullum hominum instituisse Ecclesias, nisi quos Vener. Apostolus Petrus aut ejus successores constituerunt. Metaphrastes, orat. De S. Petro et Paulo, die 29 junii, tradit S. Petrum ex Syria Romam navigantem, in Siciliam Tauromenium appulisse; et apud Pancratium Episcopum, quem antea Antiochiae agens eodem praemiserat, divertisse; quod anno 2 Claudii Imperatoris contigit. A S. Joanne Chrysostomo idem fuisse scriptum, Constantinus Lascaris in schedis suis firmat, quas in Thesauro Mamertinae urbis legimus. Metaphrastis testimonium doctissimi viri, Vincentius Bellovacensis, Guilielmus Spirensis, Petrus Calesinus et Cardinalis Baronius anno Christi 44, firmavere. In Siciliam una cum S. Petro, ut ait Metaphrastes, venere ejus discipuli, Marcus Evangelii scriptor, Apollinaris postea a S. Petro Ravennam missus, Martialis ab eodem deinde amandatus in Gallias, Rufus Capuae creatus Episcopus; Menaea addunt Beryllum. Tauromenii cum esset S. Petrus, Maximum catechesi probe instructum baptizavit et Episcopum ordinavit, constituitque ut Pancratio succederet. Idem Syracusis Marcianum dedit Episcopum, Catanae Beryllum, ut habet Martyrologium Romanum et Menologia Graecorum. Hae ergo tres primae sunt Siciliae Ecclesiae a S. Petro erectae. Hisce proxima est Agrigentum, cujus primum Episcopum scriptores S. Libertinum martyrem memorant; sed quo anno id factum, nos latet. S. Libertini Encomiastes Syracusanus, fide dignus, ipsum synchronum facit S. Peregrini martyris, qui S. Marciani, Syracusarum Episcopi, a S. Petro instituti, fuit discipulus. Isagoges vero, cap. xx, tradit S. Paulum Syracusis a Marciano (quem eodem ante aliquot annos miserat S. Petrus, urbisque Episcopum ordinarat) Episcopo incredibili laetitia exceptum, et Christianorum omnium ejus Ecclesiae studiis officiisque obviam euntium inclyto Apostolo in vinculis triumphanti. Certum mihi est, tres illos dies in eodem cum Marciano hospitio commoratum; ea in spelunca, quam ille pulsis daemonibus Christo consecraverat, D. Paulum sacris operatum esse; Syracusanam Ecclesiam, primitias Occidentis, Deo obtulisse; multos ad Christum convertisse, eamque Ecclesiam adspectu colloquiisque recreasse, atque in Dei amorem incendisse. Vicina etiam Syracusis loca vicosque obivisse credimus: quanquam enim vinctus Romam duceretur, humanitate tamen Julii centurionis, cujus custodia tenebatur, multum Apostoli reverentiae dabatur. Sidone enim ab eo permissus est ad amicos ire, et sui curam agere, Melitae apud Publium tres dies hospitari. Super humanitatem Centurionis accedebat pietas et Christiana religio, quam omnes profitebantur quicumque socii navigationis D. Pauli fuerant, eorumque amor erga Apostolum, utpote cujus beneficio naufragium evasissent et in Christum credidissent; nam in Pauli gratiam omnium qui navi vehebantur, non solum corpora naufragio, sed animas infidelitati ereptas, ex Actis Apostolorum et D. Joannis Chrysostomi interpretatione superius docuimus. Ex his non ambigimus doctori Gentium permissum Syracusis libere agere, praedicare regnum Dei, quin et proximos urbis vicos obire. Certe quidem procul Syracusis fere octo passuum millibus, in agro cui Solarino nomen, ecclesia est D. Pauli Apostoli titulo insignita; et sane antiqua est architectura: in qua puteus visitur, cujus aqua hausta, ablutisque aegrotis, invocatione Apostoli Pauli multa in dies miracula patrantur, votaque et tabellae pendentes sanctissimi Apostoli collata adversum mortales beneficia contestantur. Apud Syracusanos vetus traditio est, D. Paulum Apostolum, cum Syracusas venit, eum in locum excurrisse, ecclesiamque a Christianis in ejus rei memoriam fuisse extructam: in eo sane tractu antiquae habitationis vestigia reperiuntur; fortasse aevo illo oppidum ibi fuit, quod Apostolus pro charitate sua invisit. Isagoges vero, cap. xxi, docet S. Paulum oram Siciliae legisse a Pachyno ad Pelorum, ac monumenta ab eo ibidem relicta recenset. Navigationem, inquit, ex insula Melita Syracusas lentam fuisse, non desunt qui probent: antequam enim ille navi vectus in Syracusanum portum appelleret, in oram cis Pachynum promontorium descendisse existimamus et vicina loca collustrasse. Vetus est traditio apud Hetinos et Pachyni accolas, Paulum Apostolum in eam oram pervenisse, atque intus ad milliaria quatuor in agrum Elorinum penetrasse: quo loco aedificata est a posteris ecclesia juxta fluvium Elorum, D. Paulo dicata, quae adhuc manet, in adventus ejus memoriam; neque ab ea procul puteus est in veneratione summa habitus, cujus aquam qui biberint, vel laverint se, variis e morbis eripiuntur, maximeque valet adversum vulnera morsusque noxios bestiarum. Eodem in agro, cui nomen Biliscalis, alter puteus est, ad quem ejusdem Apostoli virtute et gratia multa miracula patrantur. Porro ex accessu D. Pauli ad haec loca, illud omnino constat, tardam ejus navigationem per eam Siciliae oram fuisse, non sine magna Dei providentia, ut Apostolus Siciliam collustraret, et quos posset, sua praedicatione ad Christum perduceret; sed et Apostolum Syracusis profectum, insulam circumlegisse D. Lucas docet. Igitur Paulina navis posteaquam Syracusis solvit, oram Siciliae maritimam praetervecta, rursum e cursu suo deflexit in littus, intra Tauromenium atque Messanam, ubi nunc aedes est Paulo Apostolo sacra. Antiqua ea fama est apud loci accolas, D. Paulum cum Siciliae oram legeret, in sinum illum appulisse, cui monasterium D. Placidi in edito colle incumbit, in eoque commoratum littore, quod decem passuum millibus ab urbe Messana distat; ipso in littore locoque Apostoli pedibus calcato, Christiani deinde, ubi Christi fides adolevit, parvam, sed magnae pietatis indicem Ecclesiam, D. Paulo sacram construxerunt, quae Apostoli in illud littus descensum testificaretur, reique memoriam ad posteros derivaret. Rhegium Apostolus ea ex ora maritima solvit, quae res a majoribus per manus nobis tradita, a D. Pauli navigatione non abhorret. Ejus enim testis ac scriptor D. Lucas, in Actis Apost., ait Syracusis solventem, ora maritima Siciliae navigata, Rhegium pervenisse. Verosimile est navim insulae littus circumvectam illuc applicuisse, ubi adverso maris aestu ventisque, sive urgente nocte constitit, dum secundus esset aestus ventique, vel illucesceret dies, ne fretum illud infame naufragiis Charybdisque vorticibus formidatum caeca nocte trajiceretur, atque iis maxime quibus satis esset timoris ex proximo ad Melitam naufragio. Sinus autem ille, in quem fama est Apostolum descendisse, ad id videtur natura factus; neque illo opportunior maris tractus, Rhegium ex ora Mamertina solventibus; sed et naves quibus ex Oriente iter est per Siciliam in Occidentem, insula praeternavigata, eo ex sinu qui nunc aede D. Pauli Apostoli nobilitatur, Rhegium de more transmittunt. Isagoges, cap. xxii, ostendit S. Paulum, fretum Siculum navigantem, conspexisse Messanam, sed non adiisse, uti contendit Constantinus Lascaris: adiisse vero eam postquam e primis Neronianis vinculis liber, rursum provincias et Siciliam (ut videtur innuitque S. Chrysostomus) peragravit. Traditio enim est Messanensis Ecclesiae, S. Paulum Messanensibus Bacchylum Episcopum praefecisse. Sane quotannis ea in urbe supplicationes habentur festo Conversionis S. Pauli, in memoriam Bacchyli Episcopi, Messanensi Ecclesiae a S. Paulo praepositi: ac vetus mos in ea Ecclesia est deducendi per urbem reliquias S. Pauli. Haec noster Octavius. Addunt alii, in ditione Avola, quam multi censent esse Hyblem vel Hyblam, in qua thymi et salicum est copia, unde apes pastae mel optimum conficiunt, indeque apes Hyblaeae et mel Hyblaeum nuncupatur, de quo Martialis in Acres: Cum dederis Siculis mediae de collibus Hyblae, Cecropios dicas tu licet esse favos. Juxta Hyblam, inquam, pergendo versus Syracusas, similis illi Elorino est puteus qui a S. Paulo nomen accepit, ejusdem virtutis et venerationis: ad quem quia multi serpentes bibendi causa accedunt, hinc juxta eum multae cernuntur viperae et serpentes mortuae, potu hujus aquae occisae. Similis et nomine et virtute est puteus juxta Syracusas, cujus aqua multas curat infirmitates. Hoc accepi a nostris Patribus Siculis oculatis testibus. Ubi vide quantae dignitatis et meriti fuerit S. Paulus, quantae etiam bonitatis et beneficentiae, quae eum nusquam sinebat esse otiosum et vacuum, sed suae virtutis semina et vitales radios instar solis ubique spargere compellebat, ut imitaretur Christum, « qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo, » ut ait S. Petrus, Act. x, 38. Vere de S. Paulo dicas, quod officium Ecclesiasticum canit de S. Caecilia: « Caecilia famula tua, Domine, quasi apis tibi argumentosa deservit. » Denique Syracusis triduo commorans Paulus evangelizando majorem incolarum partem (ac per eos, vicinos Siculos, ut Sicilia fidem S. Paulo debeat) ad Christum convertit, uti narrat Hieronymus Marasiotus in Chronicis Calabriae, lib. I, cap. xx.
28:13
13. Rhegium, — civitas Calabriae objacens et vicina Siciliae. Ita dicta ἀπὸ τοῦ ῥηγνύναι, id est rumpere, quod terrae motu vel maris eluvione abrupta sit a Sicilia, cui prius cohaerebat eratque contigua, imo continua. Sic et Siciliam dictam volunt quasi Sicilitam, id est resectam ab Italia, cui antea cohaerebat. Ita Plinius, lib. III, cap. viii: « Sicilia, inquit, quondam Brutio agro cohaerens, mox interfuso mari avulsa XIIM in longitudinem freto, in latitudinem autem MD, juxta columnam Rheginam. » Et Isidorus clarius, lib. XIII Orig., cap. xviii: « Fretum, ait, appellatum est, quod ibi semper mare ferveat: fretum enim est angustum et quasi fervens. Nam freta Varro dicta ait quasi fervida, id est ferventia et motum fervoris habentia. Fretum Siciliae, quod Rhegium dicitur, Sallustius ex tali causa vocari scribit dicens, Italiae olim Siciliam conjunctam fuisse, et dum esset una tellus, medium spatium aut per humilitatem abruptum est aquis, aut per angustiam scissum; et inde ῥῆγος nominatum, quia graece abruptum hoc nomine nuncupatur. » Eadem quasi ad verbum habet S. Hieronymus in Nomin. Act. Apost., et ex eo Beda hic. Recte ergo fretum hoc vocatur Rhegium, indeque urbs freto adjacens pariter vocatur Rhegium, quia hoc spatio ante fuerat isthmus, quem mare perrupisse dicitur. Porro Thucydides, lib. IV, hoc fretum vocat Charybdin: sic et Mela, lib. II, cap. viii: et Plinius, lib. XIII, cap. xviii: « Eo quod gurgitibus, inquit, occultis naves absorbeat. Ter autem in die erigit fluctus, et ter absorbet: nam accipit aquas, ut vomat; vomit, ut rursus accipiat. » Vide Philippum Cluverium, lib. I De Antiqua Sicilia, cap. v. Porro Rhegium vetusta et nobilis est Calabriae civitas, de qua multa Hieronymus Marasiotus in Chronicis Calabriae, lib. I: « Rhegium, inquit, prima Italiae civitas, olim fuit una e quatuor Respublicis magnae Graeciae, metropolis Calabriae, ut liquet ex eo quod cum in Calabria sint quatuor Archiepiscopatus, antiquissimus sit Rhegiensis, qui decem habet Suffraganeos, Consentinus quatuor, S. Severinae quinque, Rossanensis nullum. » Silet hic multa Lucas, ac praesertim Rhegiensium a Paulo conversionem uno die, quo apud eos haesit, factam: quae ex Ecclesiae Rhegiensis monumentis eodem aevo graece conscriptis, ac deinde in Latinum idioma translatis, et in Archiepiscopali archivio asservatis, a Rhegiensibus viris eruditis et primariis ad me Romam transmissa, hic transcribam, quia ad historiam praesentem faciunt, ut ex iis liqueat tum Rhegiensium primaeva erga Christum et Paulum fides et devotio, tum S. Pauli erga eos amor, simulque ejus insatiabilis, etiam in mediis itineribus et vinculis, ubique evangelizandi sitis et ardor, aeque ac energia et fructus. Sic igitur habent in vita et martyrio S. Stephani, qui S. Pauli comes et discipulus, primus ab eo creatus est Rhegiensium Episcopus: « Hic sanctus martyr Stephanus fuit e civitate Nicaea: petente autem Paulo Apostolo Romam, comitatus est eum usque ad civitatem Rhegii Calabriae. Cum autem Apostolus civitatem invenisset idola colentem, praedicavit in ea verbum Domini; et sicut terra bona acceptum semen centuplum reddit, ita et ejus civitatis incolae verbum Dei receperunt: quos cum Paulus instruxisset, et plurimos illorum in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti baptizasset, creavit ipsis Episcopum Stephanum: qui sibi creditum gregem bene pascens, multos ad fidem Christi suis doctrinis convertit. Cum autem in hac civitate decem et septem annos moratus esset, et Episcopos et presbyteros ordinasset, Deique gratia Ecclesia aucta fuisset, postea persecutione contra Christianos mota, captus fuit ab Hierace duce Sanctus, tanquam praecipuus fidei Christianae, et coactus fuit ut abnegaret Christum et immolaret idolis: ipse autem non admittebat, quin potius intrepide Christum Deum confitendo et factorem omnium, idola autem Gentium ligna et lapides sensu carentia, opera manuum hominum esse asserens et diaboli inventiones, idcirco indefesse percutitur una cum Socra Episcopo, et saxis quoque vultus eorum confringuntur, in caminumque ignis conjecti exierunt illaesi. Unde multi crediderunt in Christum et acclamaverunt dicentes: Magnus Deus qui a pontificibus Stephano et Socra praedicatur. Inter quos erant mulieres pudicae Agnes, Felicitas et Perpetua nuncupatae, discipulae divi Stephani, quae intrepide coram Hierace duce confessae sunt nomen Christi Dei, veri creatoris omnium praedicantes; tunc ira plenus dux, ipsas una cum Stephano et Socra pontificibus gladio discindi jussit: quo facto, illico tradiderunt sanctas animas suas Domino, gratias agentes et exultantes, quod digni facti essent pro Christo mori. » Addita erant elegantia tropaeria et protonia Graeco-Latina, puta antiphonae, versus et hymni in laudem S. Stephani, ex pervetusto codice Vaticano manuscripto, num. 1543, Menaeo nuncupato, quo Ecclesia Graecorum in officiis divinis recitandis utitur, accepta, in quibus S. Stephanus vocatur Hierarcha, Hiero-martyr, τοῦ Παύλου ὁμόζηλος, id est « aemulator et similis zeli cum S. Paulo; » ejusque martyrium consignatur die 5 julii, quo pariter die Rhegini ejus festum tota dioecesi celebrant: quae, ne aequo sim longior, omitto. Addit Hieronymus Marasiotus in Chronicis Calabriae, lib. I, cap. xx, hac de causa Rhegiensem ecclesiam Cathedralem esse insignitam titulo et sede Archiepiscopali, eique olim subjectas fuisse omnes Calabriae Ecclesias, eo quod ipsa prima inter Calabros Episcopum S. Stephanum acceperit a S. Paulo, quodque S. Stephanus Episcopos, Presbyteros et Diaconos aliis Calabriae civitatibus dederit et ordinarit. Porro constans et antiquissima apud Rhegienses est traditio, hac ratione et miraculo S. Paulum Rhegienses convertisse: navi quae Paulum vehebat, Rhegium appellente, ejus visendi causa ad littus concurrerunt Rhegienses, praesertim ut in ea sua numina Castoris et Pollucis, quae praeferebat navis, venerarentur. Mox Paulus de more orsus eis praedicare Evangelium, cum ab eis, utpote idololatris, non audiretur, postulavit ut sibi praedicanti vel ad modicum aures commodarent, tantillo scilicet tempore, quantulo candela exigua arderet. Eo impetrato, candelulam accendit affixitque columnae, cui naves appellentes solebant alligari: cumque statim absumpta candela evanesceret, illico per miraculum coepit ardere ipsa columna, quo portento perculsi et compuncti Rhegienses, Paulum ut hominem divinum auscultantes, ab eo ad Christum traducti sunt. In hujus rei fidem et memoriam columna in ecclesiam S. Pauli (quae in littore erecta est) translata, honorifice supra altare majus reposita est: ubi mira veneratione colitur multisque miraculis coruscat, uti liquet ex hoc de ea Rhegiensium hymno, quem typis excusum vulgarum mihique exemplar transmiserunt:
Hymnus in Columnam Rheginam S. Pauli Apostoli Ave, columna nobilis, Electro et auro ditior, Illaque Mosis ignea Columna fortunatior. Quod ore Paulus praedicat, Te fulgurante comprobat: Te conflagrante Rhegium Christi fidem complectitur. Te palma tangens languida Sensit medelam caelicam: Haustusque pulvis illico Aegris salutem contulit. Ergo columna Rhegia, Hebraeos ut Israelica In terrae optima transtulit, Tu nos in astra ducito. Summo Patri sit gloria Natoque Patris unico, Et Paracleto numini, Cunctis in aevum saeculis. Amen. ℣. Paulus Apostolus devenit Rhegium. Alleluia. ℟. Et seminavit verbum Dei. Alleluia. Oratio. « Deus, qui ad Pauli Apostoli praedicationem, lapidea columna divinitus ignescente, fidei lumine Rheginos populos illustrasti; da, quaesumus, ut quem Evangelii praeconem habuimus in terris, intercessorem habere mereamur in caelis. » Insuper Joannes Angelus Spagnolus Canonicus Rheginus, De Rebus Rheginis lib. IV, cap. 1, narrat vulgo credi, Paulo praedicante, pisces littus egressos ei auscultasse, uti auscultarunt S. Francisco et S. Antonio Patavino. Additque nonnullos dicere cicadas a S. Paulo tacere jussas, nunquam deinceps eo loci comparuisse; sed se id non credere.
28:14
14. Puteolos. — Civitas est Campaniae juxta Neapolim (ita Syrus), nobilis S. Januarii martyrio. Hinc tradunt et gloriantur Neapolitani, S. Paulum ex itinere Neapolim divertisse. Puteoli dicti, ab aquae calidae ibi ebullientis putore, ait Festus; vel, ut alii, a multitudine puteorum earumdem aquarum gratia factorum. Haec etiam vocata est Dicaearchia, a justitiae administratione; a Samiis condita, ut vult Eusebius, eo tempore quo Tarquinii Roma a Bruto sunt expulsi. Pari modo S. Petrum Romam navigantem appulisse Neapolim, ibique missam celebrasse tradunt Neapolitani, et Cardinalis Baronius, anno Christi 44. Et sic (hoc est non mari, ut hactenus, sed terra pedestri itinere) venimus (id est venire et pergere coepimus) Romam, — unde pedites primo venimus ad Appii Forum, deinde ad tres Tabernas, denique Romam, ut mox explicat Lucas, vers. 16. Unde minus recte Cajetanus per Romam accipit portum Romanum, sive ostia Tiberina ubi scilicet Tiberis in mare influit, qui Roma distat duodecim milliaribus Italicis. Nam inter portum Romanum et Romam non interjacet Forum Appii et tres Tabernae, quo prius devenisse Paulum narrat Lucas. Melius alii per « Romam, » accipiunt agrum Romanum, praesertim quia olim suburbia Romana longissime se quaquaversum extendebant. Denique potest hic esse anacephalaeosis, qua Lucas generatim primo dicat Paulum Puteolis venisse Romam, deinde particulatim itinera media enarret quibus Romam contendit et pervenit, nimirum per Appii Forum et tres Tabernas, ubi ei occurrerunt fideles Romani eumque Romam deduxerunt. Hoc enim frequens est Hebraeis, uti videre est in libris Regum et alibi. 15. Et cum audissent (forte ex litteris Christianorum Puteolanorum) fratres, — puta Christiani, quod Paulus in urbem adventaret. Usque ad Appii Forum. — Hoc Plinius, lib. XIV, cap. vi, ponit in agro Setino, dictum ab Appio Claudio, qui est auctor viae Appiae. Ortelius in Theatro censet, cum Blondo et aliis, esse Fossam Novam, ubi diem obiit S. Thomas Aquinas. Accedit Baronius, qui Forum Appii censet fuisse juxta Pontinas Paludes, ac Roma distare uno et quinquaginta passuum millibus, tres Tabernas vero triginta tribus, easque hodie vocari Cisterna, quae urbecula est juxta Velitras, patriam Augusti Caesaris. Eas enim fuisse contra Antium, quod modo Nettuno dicitur, docet Cicero ad Atticum, lib. II, epist. 29: « Emersimus, inquit, commode ex Antio in Appiam, ad tres Tabernas. » Porro Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 337, et ex eo Œcumenius hic, tradit Forum hoc dici Appii, quod fuerit Appii statua insignitum: Romani enim loca, in quibus regum et principum statuae positae erant, vocabant fora. Sic vocatum est Forum Cornelii, quod hodie Imola dicitur; Forum Claudii, hodie Tolsa; Forum Julii, hodie Frigoli; Forum Livii, hodie Forli; Forum Sempronii, vulgo Fossombrone; Forum Segusianorum, vulgo Bourg en Bresse; Forum Tiberii, vulgo Schwits, civitas apud Helvetios. Accepit fiduciam, — θάρσος, id est praefidentiam, animos, audaciam, q. d. Majores accepit animos Romae praedicandi et majorem spem Romanos convertendi, tum quia Romanos fideles tam erga se propensos et devotos videbat; tum quia ex eis colligebat indolem Romanorum benignam, amicam, docilem; tum quia eos habiturus erat in praedicatione cooperatores et adjutores.
28:16
16. Cum autem venissemus Romam. — Graeca addunt, tradidit Centurio vinctos στρατοπεδάρχῃ, id est principi exercitus, ita vocabatur Praetor, vel Praefectus reorum, vinctorum et carcerum; sicut nunc Romae vocatur Bargellus, qui post se ducit agmen sbirrorum, sive satellitum instar exercitus. Unde vir eruditus censet Bargellum dici ab Hebraeo Barzel, id est ferrum, eo quod ferro et armis armatisque militibus stipatus incedat. Porro Paulus ingressus est Romam anno Christi 57, ait Eusebius in Chronolog.; S. Hieronymus, De Script. Eccles., in Paulo; Baronius et alii. Addit Beda, Ado, Usuardus et Onuphrius in Chronol., ingressum esse die sexta julii. Baronius tamen et noster Lorinus citius id factum putant, et vere putant, si Paulus, ut vult Arator, initio veris solvit Melita. Sed hoc incertum est. Potius credendum est priscis, Bedae, Adoni, Usuardo. Vide dicta cap. xxvii, vers. 9. Prisci enim inter se hic consentiunt. Sibimet manere, — in suo hospitio, q. d. Non ductus est in carcerem cum caeteris vinctis, sed in sua domo manere permissus est; ita tamen ut gestaret catenam, ut patet vers. 19, et haberet custodientem se militem, ne fugere vel elabi posset. Id honoris praestitum videtur Paulo, quod virum magnum, et, ut ait Chrysostomus, admirabilem censeret Centurio et caeteri, tum ex occursu et reverentia, quam ei ubique a Christianis exhiberi cernebant; tum ex ejus excelso animo, sapientia et virtute.
28:17
17. Post tertium autem diem. — Tres enim dies primos Paulus dedit quieti, utpote fessus tam longo itinere, ac comparando hospitio caeterisque rebus accommodandis. Addit Gagneius ex Œcumenio per hosce dies eum explorasse, num Judaei aliquas Romae ei struxissent insidias, aut contra eum litteras dedissent ad suos Romae degentes; cumque cognovisset nil tale eos factitasse, convocasse primos Judaeorum. Vide hic curam et charitatem Pauli in Judaeos, a quibus tanta, et haec ipsa vincula patiebatur: ubique primos eos salutat et salutare satagit. Non quasi gentem meam habens aliquid accusare. — Non quasi habeam de quo gentem meam accusem: ita Tigurina; adimit suspicionem et metum Judaeis, ne putent eum Romam venisse, ut Judaeos accuset apud Caesarem, itaque ipsi contra eum se arment. Tales enim multi e Judaea Romam veniebant Pontifices, Scribas et Judaeos accusaturi apud Imperatorem, ut patet ex Josepho.
28:20
20. Propter spem enim Israel catena hac circumdatus sum. — Spes metonymice ponitur pro re sperata. Nam spem Israel vocat Christum; quia Messias, sive Christus, uti Israelitis a tempore Abrahae fuit a Deo promissus, ita assidue per tria annorum millia ab eisdem fuit exspectatus, et etiamnum exspectatur et exspectabitur usque ad finem mundi. Judaei enim in tot aerumnis suis non aliud sperant, non aliud orant, non aliud clamant quam ut veniat Messias, qui eos liberet et salvet. Vocatur autem Christus « spes Israel, » quia per Christum sperabant, et sperant veri Israelitae justitiam, gratiam, salutem, resurrectionem, felicitatem et gloriam sempiternam. Haec enim a Christo speranda et exspectanda esse promiserunt Prophetae. Sensus ergo est, q. d. Ego Paulus hac catena vinctus sum, quia praedico Jesum esse Christum, ab eoque sperandam et petendam esse remissionem peccatorum, gratiam et salutem. Judaei ergo me vinxerunt, quia attuli eis suam spem. At vos spem vestram, puta Christum, quem vobis annuntio, et propter quem vinctus sum, excipite et in eum credite, ut salutem aeternam assequamini. Sic Apostolus, Coloss. I, 27, Christum vocat « spem gloriae, » et I Tim. I, 1, « spem nostram, » quia ipse est objectum et causa spei nostrae: per illum enim bona sperata, puta gratiam et gloriam consequimur. Hinc illae Prophetarum ardentes de Christo preces et voces, Isaiae, cap. xlv, vers. 8: « Rorate caeli desuper, et nubes pluant justum: aperiatur terra, et germinet Salvatorem. » Et cap. lxiv, vers. 1: « Utinam dirumperes caelos et descenderes: a facie tua montes defluerent; » Jacobi: « Salutare (Salvatorem) tuum exspectabo, Domine, » Gen. xlix, 18; Mosis: « Obsecro, Domine, mitte quem missurus es, » Exodi IV, 13. Tropologice: Christus est « spes Israel, » id est dominantis Deo Deumque videntis, aut potius visuri; quia fideles non aliud sperant quam videre Deum et Christum in caelo, ejusque praesentia et gloria beari et frui, juxta illud Apoc. xxi, 23: « Claritas Dei illuminavit eam (caelestem Jerusalem), et lucerna ejus est Agnus. » Et illud Ecclesiae: Jesu nostra redemptio, Amor et desiderium, Deus creator omnium, Homo in fine temporum. Et illud Isaiae xxvi, 8: « Domine, nomen tuum et memoriale tuum in desiderio animae. » Et illud Psaltis, Psalm. xv, 5: « Dominus pars haereditatis meae et calicis mei, tu es qui restitues haereditatem meam mihi. Quid mihi est in caelo, et a te quid volui super terram, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum? »
28:22
22. Rogamus autem a te audire quae sentis, — de spe Israel, quam dixisti, puta de Messia, an venerit, an adhuc sit venturus. Nam de secta hac (Christi et Christianorum, quae Christum jam venisse credit, quamque tu, o Paule, tacite commendasse videris, ideoque a Judaeis esse vinctus) notum est nobis quia ubique ei contradicitur. — Id dicunt, ut Pauli animum praeoccupent, infringant et a Christo praedicando avertant, q. d. Tu, o Paule, occulte videris Christi sectam sequi et praedicare; at videris deceptus: nam ubique viri sapientes, inter quos sumus et nos, ei contradicunt. Illis ergo nobisque assentire, mentem affectumque erga Christum depone, ac nobiscum perge colere Mosen et religionem ab eo sancitam. Moraliter hic disce signum Christi et Christianismi esse contradictionem et persecutionem. Hos enim praedixit Simeon dicens: « Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur, » Lucae II, 34. Vere S. Hieronymus, in Ezech., cap. XLVII: « Incipit, ait, possessio a Thamar, a palma videlicet victoriaque vitiorum, usque ad aquas contradictionis. Semper enim virtutibus contradicitur. » Ac citatis hisce Judaeorum verbis, subjungit: « Omnis contradictio est sanctitatis, quae interpretatur Cades, dicente Psalte, » Psal. xxviii, 8: « Concutiet Dominus desertum Cades. » Hoc est quod ait Paulus: « Omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur, » II Tim. III, 12. Vide ibi dicta.
28:23
23. Testificans regnum Dei, — multis testimoniis Mosis et Prophetarum ostendens regnum Dei esse Ecclesiam Christianam, eamque esse viam ad regnum caelorum, quod plenum et gloriosum est Dei regnum. Vide dicta cap. II, 40. A mane usque ad vesperam. — Fuit ergo haec prolixa Pauli vel lectio, vel concio; sed nimirum de Christo loqui non satiabatur, in ejus praedicatione non fatigabatur; zelus et sitis salutis Judaeorum omnem ei corporalis sitis et famis memoriam adimebat. Si enim mercatores in die nundinarum toto die negotiantur, et usque in noctem jejuni permanent, nec famem sentiunt, ob lucri terreni sitim, multo magis Paulus captans animarum lucra, omnis cibi, potus, laboris et fatigationis obliviscebatur.
28:25
25. Unum verbum, — appositum, insigne et illustre. Sic de Fabio Maximo dixit Ennius: « Unus homo nobis cunctando restituit rem. » Unus, id est insignis et eximius.
28:26
26. Aure audietis. — Sunt verba Isaiae VI, 9, ubi ea explicui: quare hic illa non repetam.
28:28
28. Gentibus missum est hoc salutare Dei, — id est haec salus Dei, puta Christus salvator, cujus Evangelium, gratiam et salutem ego praedico. Septuaginta enim, quos sequitur S. Paulus, hebr. יְשׁוּעָה (iescua), id est salus vertunt σωτήριον, id est salutare, ut innuant salutem hanc esse Christum salvatorem. Ita S. Basilius, in Psalm. LXV, et S. Augustinus, lib. I Contra advers. legis et Prophet., cap. XV.
28:29
29. Quaestionem, — ζήτησιν, id est disquisitionem, ob scrupulos de Christo, quos eis injecerat Paulus.
28:30
30. Mansit autem biennio. — Ergo usque ad annum Christi 61, qui fuit Neronis quintus. In suo conducto. — Ita lege cum Romanis, Graecis et Syris, non "conductu," ut perperam aliqui legant: "conducto," scilicet hospitio et domo. Sic conductum substantive pro loco conducto, accipit Cicero, orat. pro Cluentio, dicens: « Solet enim extra portam aliquid habere conducti. » Unde Syrus vertit, conduxit sibi Paulus domum, et fuit in ea duobus annis. Domus haec versa in ecclesiam, vocatur nunc Diaconia S. Mariae in via lata, cui inscriptum est hoc fuisse hospitium S. Pauli, S. Lucae, et postea S. Martialis; ac S. Lucam in eadem pinxisse imagines B. Virginis: ubi et Lucas hunc Actorum librum conscripsit et absolvit. Diaconia haec vicina est Collegio Romano, in quo pariter hunc in Lucam commentarium, ejusdem ope et quasi vicini spiritu afflatus elucubravi.
28:31
31. Praedicans, etc., cum omni fiducia, — μετὰ παρρησίας, id est libertate, audacia, fiducia. Verisimile est quod scribit Eusebius, lib. II Histor., cap. XXII, Neronem primo imperii sui quinquennio lenem et facilem, apologiam Pauli clementer excepisse, praesertim quia quaestio haec de Christo contra Judaeos, quos ipse parvi faciebat, agebatur. Adde Paulum sibi conciliasse familiares Neronis. Sic enim de eo scribit S. Chrysostomus hic, hom. 54: « Dicitur salutasse Neronis pocillatorem et concubinam, » quam Baronius et alii censent fuisse Poppaeam Sabinam, de qua ita scribit Tacitus lib. XIII: « Huic mulieri cuncta alia fuere praeter honestum animum. Quippe mater ejus, aetatis suae feminas pulchritudine supergressa, gloriam pariter et formam dederat. Opes claritudini generis sufficiebant: sermo comis, nec absurdum ingenium, modestiam prae se ferre et lascivia uti, rarus in publicum egressus, idque velata parte oris, ne satiaret aspectum, vel quia sic decebat. » Quocirca Paulus in primis hisce vinculis, plures e familia Neronis ad Christum convertit, de quibus ipse ait Philip. IV, 22: « Salutant vos omnes Sancti, maxime qui de Caesaris domo sunt. » Inter hos eminuere Torpes et Evellius, quos postea Nero saevior factus occidit et martyrio coronavit: ut Martyres enim ascripti leguntur Martyrologio Romano, die 17 et 27 maii. Nota hic primo: Paulum in vinculis agentem Philippenses Christiani consolati sunt, mittentes ad eum Epaphroditum suum Episcopum cum pecunia, ut necessitatibus ejus subvenirent: quibus ipse gratias egit scripsitque epistolam ad Philip. Venit quoque Iconio ad eum Onesiphorus, ut ei ministraret, uti Paulus testatur II Timoth. I, 16. Nam Pauli comites omnes, excepto Luca, metuentes Neronem, eum dereliquerant, uti ipse ibidem ait cap. IV, 16. Sed Dominus ei astitit eumque confortavit. Ex vinculis quoque scripsit Paulus epistolam ad Colossenses, ad Ephesios, ad Philemonem, ad Timotheum. Unde illae caeteris ardentiores, spirant martyrem et martyrium. Nota secundo: Censet Baronius Neronem causam Pauli, quia sacra erat, et religionem spectabat, ad pontifices Romanos rejecisse; qui cum Gentiles essent, et Judaeos odissent, Paulum ab eis accusatum absolverunt. Et hoc videtur innuere Paulus, Philip. I, 13, dicens vincula sua fidemque et praedicationem Christi, nota facta fuisse in omni praetorio. Nota tertio: Olim Marsilius de Padua, tempore Joannis XXII Pontificis, scripsit librum, cujus titulus Defensor pacis, in quo contendit S. Paulum fuisse Episcopum Romae, non S. Petrum, eo quod S. Lucas Paulum biennio Romae versatum dicat, Petri vero non meminerit. Eum hoc saeculo secutus est Uldaricus Velenus aliique haeretici, qui impudenter negant S. Petrum Romae fuisse; quem fuse refutat Bellarminus, lib. II De Rom. Pontific., cap. I et sequentibus. Nam, ut alia taceam, ejus impudentiam refutat continua Ecclesiae Romanae et caeterarum omnium fides, et saeculorum omnium traditio; adhaec omnes Historici et Patres, quos operose citat Bellarminus. S. Petrus ergo fuit Romanus Episcopus, ac episcopatui Romano annexuit pontificatum totius Ecclesiae, in eoque sibi sequentes Romanos Episcopos succedere voluit et sanxit, ut, quicumque eligeretur in Romanum Episcopum, is pariter esset Episcopus et Pontifex totius Ecclesiae, uti a S. Petro hucusque, continua Episcoporum et Pontificum Romanorum successione factum esse constat. Paulus ergo Romae in vinculis praedicando, Petrum in fundando Romano episcopatu et pontificatu adjuvit; eaque de causa S. Epiphanius, haeresi 27, Petrum et Paulum vocat Romanos Episcopos, quia scilicet uterque tanquam Apostolus Romanam Ecclesiam erexit, docuit, fundavit, ibique munia episcopalia exercuit: sed Petrus, ut proprius Romae Episcopus; Paulus, ut Petri administer et adjutor, praesertim quia Romae ex professo Paulus sedem non fixit, sed per accidens duntaxat, et quasi transiens, uti ipse Romanis scripserat cap. XV, 24, dicens: « Cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. » Nota quarto: Lucas hic finit Acta Pauli in biennio vinculorum ejusdem, puta anno Christi 61, Neronis 5; quid deinde ab eo gestum sit, nec ipse, nec alius authentice conscripsit. Nam Acta Lini, quae haec conscribunt, de fide suspecta et apocrypha sunt. Illud constat, Paulum a Neronis vinculis fuisse solutum. Hoc enim ipse Paulus testatur, II Tim. IV, 17: « Dominus, ait, mihi astitit, et confortavit me, ut per me praedicatio impleatur, et audiant omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis, » id est Neronis. Ad quod juverunt litterae Festi, praesidis Syriae, quas ad Neronem de Paulo dedit, quibus utique significavit se nullum crimen in eo deprehendisse, nec Felicem, nec Lysiam. Causam aliam ex Tacito, lib. XIV, dat Baronius, anno Christi 61, in fine: Cum, ait, publica adulatione laetitia quoque publica omnium esset, ut de salute parta Imperatoris (ac forte ut suam crudelitatem specie humanitatis tegeret: eodem enim anno occidit Agrippinam matrem suam), fortasse ex ea causa accidit, ut Paulus in carcere jam insumpto biennio, una cum caeteris vinctis solutus vinculis liber juberetur abire. Nota quinto: Patrum (quos citavi Rom. XV, 24) traditio est, Paulum vinculis solutum, inter alias provincias adiisse Hispaniam, uti proposuerat, Rom. XV, 24, ibique praedicasse, praesertim ut apud Hispanos jam quasi desertos suppleret locum S. Jacobi, ab Herode capite truncati. Nonnulla quae ibi gessit sigillatim enarrat L. Dexter in Chronico, anno Christi 64: « L. Annaeus Seneca, ait, Cordubensis Hispanus, missis ultro citroque ad S. Paulum litteris, de Christiana re bene sentit, factusque Christianus, occultus ejus discipulus fuisse creditur, dulciterque scribit ad Paulum in Hispania morantem. S. Paulus ad Hispanias veniens secum fert Philemonem, Timotheum aliosque discipulos: Libysocae Laminiique, urbibus provinciae Arenatium praedicat; Philippum, cognomento Philotheum (quem anno Christi 91, asserit sepelisse corpora S. Gervasii et Protasii martyrum, suorum Mediolani), Probum, Xantippenque uxorem ad fidem convertit: presbyteros relinquit. S. Paulus (Proconsul olim Cypri, Act. XIII, 7, conversus a S. Paulo), Narbonensis Episcopus, qui cum Paulo Apostolo venit in Hispaniam, ibidem praedicat. » Et mox anno Christi 66: « Sanctae feminae, virgines Basilissa et Anastasia, Hispanae, ex urbe Setabi in Edetanis, secutae sunt S. Paulum Apostolum, cujus et Petri corpora curantes, a Nerone Caesare hujus rei gratia praeclaram coronam (martyrii) obtinent. S. Paulus scripsit epistolam ad Hebraeos Hispanos conversos. » Et inferius, anno Christi 100, in Hispania discipulos Pauli nominat Xantippen, Polyxenam, M. Lupum, Philippum, Lucium, maritum Candidae et martyrem, additque: « Floret Q. Marcella, M. Marcelli Romae Praefecti filia, M. Marcelli Eugenii Toletanorum Pontificis soror, quam S. Paulus visis in ejus fronte aureis litteris, ad fidem Laminii convertit. Ejus mater Claudia Xantippe, civis Romana, fuit corpore super justam staturam procero, in quam jocatur Martialis. » Haec ille, de cujus fide dixi in fine Chronotaxeos. Illi adstipulantur alii. Nam Martyrologium Romanum, die 15 septembris, asserit Paulum euntem in Hispanias, duxisse secum Paulum, olim Proconsulem Cypri, eumque Narbonae reliquisse Episcopum. Addit Ado in Chronico, anno Christi 59, Paulum reliquisse Trophimum Arelate, Viennae vero Crescentem. Menologium Graecorum, die 25 septembris, tradit Xantippen et Polyxenam in Hispania a Paulo ad Christum esse conversas. Idem tradit Metaphrastes in Vita S. Pauli, additque cum Isidoro et aliis, eum per Italiam et Franciam evangelizasse. Adjungunt Hispani et Graeci Interpretes S. Dionysii, Hierotheum, quem ut virum divinum suumque magistrum celebrat Dionysius Areopagita, lib. De Divinis Nomin., cap. III, fuisse Hispanum, et a S. Paulo ad Christum conversum. Quocirca Lucianus, Christi, Pauli et Christianismi irrisor, ita Paulum quasi caelestem et caelitem pingit in Philopatro: « Quando autem me Galilaeus ille convenit recalvaster, naso aquilino, qui in tertium usque caelum per aerem ingressus est, quae optima et pulcherrima sunt, inde didicit; per aquam nos renovavit, in beatorum vestigia insistere fecit, et ex impiorum regionibus nos reduxit. » Hisce consentit Sophronius, Patriarcha Hierosolymitanus, quem citat Salmeron hic, tract. 59, qui asserit Xantippen vidisse in fronte Pauli inscripta haec verba, « Paulus Apostolus praedicator Christi; » quo viso eum audiisse, et Christi fidem cum marito Probo suscepisse. Et S. Anselmus, in epist. ad Rom., cap. XV, asserens Paulum in Hispania praedicasse, subjungit: « Pervenit igitur usque ad Hispanias, et a mari Rubro usque ad Oceanum praedicando cucurrit, imitans solis cursum ab Oriente usque ad Occasum, ut ante ei terra deficeret, quam studium praedicandi. » Hinc Dertosensis Ecclesia in Hispania agnoscit et celebrat primum suum Episcopum Rufum, filium Simonis Cyrenensis bajulantis crucem Christi, quem Paulus veniens in Hispaniam secum adduxit. Addit probatque Salmeron, tom. XII, tract. 59, Paulum post prima vincula visitasse Syriam, Asiam, Macedoniam, Graeciam. Paulus enim, ad Hebr. cap. ult., scribens e vinculis: « Cognoscite, inquit, fratrem nostrum Timotheum dimissum, cum quo si celerius venerit, videbo vos. » Et ad Philip. II, 24: « Confido in Domino, quoniam et ipse veniam ad vos cito. » Et ad Philem., vers. 22: « Para mihi hospitium: nam spero per orationes vestras donari me vobis. » Ita Theophylactus, praefat. in epist. ad Hebr.; Œcumenius in cap. XV Rom., et alii. Nota sexto: Paulus e primis hisce vinculis dimissus, vixit adhuc 8 annos, quibus Hispanias aliasque provincias evangelizando peragravit: quibus exactis Romam rediens, certansque cum S. Petro contra Simonem Magum et Neronem, ab ipso, eo quod pellices a se ad Christum traduxisset, damnatus gladioque percussus, gloriosum Apostolatum gloriosiore martyrio coronavit anno Christi 69, Neronis 13, die 29 junii: sed illico Neronem persecuta est divina tam sancti effusi sanguinis ultio. Nam anno sequenti, eodem mense junio, die decima, qua olim Octaviam uxorem occiderat, a senatu proscriptus quaesitusque ad necem, ex desperatione semetipsum confodit anno aetatis 32. Ita Suetonius, Dio et alii in ejus Vita. Moraliter S. Chrysostomus hic, homilia 54, docet Paulum et fideles per vincula, adversitates et tentationes gloriosiores fieri: « Perinde enim esse, ac si quis calamo praelietur contra ignem. Hic enim ignem videtur verberare, sed ignis clarior fit, et calamus consumitur. Alimentum enim et fomes claritudinis est malitia virtuti. Injustitia, quando ut opus fuerit utitur Deus, res nostras clariores reddit. Iterum quando diabolus operatur tale quiddam, clariores facit sustinentes; » uti Pharao persequendo Mosen et Hebraeos, eos illustriores effecit; et diabolus affligendo S. Job ejus patientiam celebravit. « Gymnasium ergo philosophiae ac cos virtutis sunt afflictiones et curae. » Probat id exemplis et similitudinibus. « Propterea, ait, pauperes divitibus sunt sapientiores, utpote multis fluctibus vexati et exerciti. Nam corpus quod otiosum est et immobile, morbis magis obnoxium et faedum est; quod autem movetur et laborat, et aerumnis exercetur, formosius est et sanius. Hoc etiam in anima reperire licet. Et ferrum quidem si jaceat, corrumpitur; si exerceatur autem, splendet. Et similiter anima quae movetur. Motio autem animae, curae ipsae; et artes ipsae pereunt, si non moveatur anima. Fortes nos faciunt contraria. » Idem, hom. 55: « Suscepit, inquit, illum (Paulum) Roma vinctum a mari venientem, ex naufragio servatum, et liberata est ab errorum naufragio; sicut rex quidam post navalem pugnam et victoriam, in regalissimam istam aulam ascendit. Suscepit illum Roma vinctum, et vidit coronatum ac celebratum. Hoc autem initium cursus iterum erat, et triumphos triumphis inexpugnabiles conjunxit. » Et mox: « Caelum erat ille (imo omnibus caelis sublimior), solem habens justitiae. Cui comparaverit quis illius verba? mari vel Oceano? Sed nihil par est: illo sunt verba ejus copiosiora, puriora et profundiora; et sic non peccarit quis, si cor Pauli mare etiam ac caelum dixerit, cum ob puritatem, tum ob profunditatem. Mare est, navigantes non a civitate in civitatem, sed a terra in caelum vehens. Si quis in hoc mari navigaverit, secunda aura navigat. Non est in hoc mari ventus, sed pro vento est Spiritus Sanctus, qui in illo navigantes animas vehit. Mare est portu tranquillius et securius, nihil habens salsum; sed dulcem ac purum laticem, sole limpidiorem et magis perspicuum, » etc. Ac Paulum vocans « os igneum, » concludensque, ait: « Aemulemur Paulum, et imitemur fortem illam ac adamantinam animam, ut per vestigia eorum, qui sic vixerunt euntes, possimus vitae istius pelagus pernavigare, et in portum sine fluctibus pervenire, bonaque diligentibus Deum promissa assequi, gratia et humanitate Domini nostri Jesu Christi, cum quo Patri simul ac Sancto Spiritui gloria, imperium, honor nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen. »
Vive Aeternitati Perpetuam sempiternae gloriae curam habe. Gregorius Nazianzenus, in Sententiis.
28:1
v. 1 δ cum evasissemus, tunc cognovimus quia. Mehta insula vocabatur; barbari vero praestabant non modicam humanitatem nobis, βάρβαροι vocantur ignotae linguae homines; loquebantur incolae punice. « Carthaginiensium cum esset, capta est insula a Romanis a. 218 (Liv. 291,51) attributaque est Siciliae provinciae. Ceterum sunt et nummi λί ελιταιων inscripti et graecae inscriptiones Melitensium, in quarum una (Inscr. gr. Italiae et Sicil. 953) προξενίας εὐεργεσίας que honores in Syracusanum quendam conferuntur, comparentque Melitensium ἱεροεθύτης et ἄρχοντες; Sed interest aliquid inter oppidum ipsum et rus quo tum venerant » (v. 7; Bl.). Urbs in media insula sita etiam Melite vocabatur (cf. Ptolem. 4,3,47). Qua in re ostenderint ςὐλανθρωπίαν, narratur
Navem esse delatam non in insulam Melitam prope Dalmatiam (hodie Meleda), sed in Melitam (Malta) insulam inter Siciliam et Africam elucet tum ex nomine venti quo navis propellebatur, tum ex loci descriptione ad quem appellebant 27,39-&41, quae descriptio neutiquam in insulam priorem congruit, tum ex itinere quod narratur 28,12 seq. : navigant ex insula Syracusam, Rhegium. Insulam a Syracusa abesse fere 800 stadia Diodorus siculus ait, esse coloniam Phoenicum, incolas esse opulentos (Bibl. 5,12);
28:2
v. 2 accensa enim pyra reficiebant nos omnes propter imbrem qui imminebat ἐφεστῶτα qui obtinebat, qui ingruerat (cf. Beel. Patr. Felt. Di. Wendt) et frigus; προσελάδοντο, iam Beda notat : « in graeco scriptum est : recipiebant nos, quod et nos arbitramur primo sic interpretatum esse in latinum, sed librariorum negligentia mutatum ». Fertur quoque lectio προσανελάμβανον *א) 137.) quam B/. adoptavit et reficere explicat, Polyb. 9,8,7 προσαναλαδὼν τὴν δύναμιν ἐχ τῆς xaxcπαθείας. Paulus uti antea bono omnium providit, ita nunc quoque videmus illum operantem (cf. Chr.)
28:3
v. 3 cum congregasset autem Paulus sarmentorum aliquantam multitudinem et. imposuisset super ignem, vipera a calore cum processisset, quae scil.-inter illa sarmenta frigore torpens delitescebat, at nunc prae calore excitata 8 sarmentis prodibat (Beel.) :nvastt manum eius χαθῆψε apprehendit, quam vocem explicant Theodoretus in cat. Oec. Theoph. : τῇ γειρὶ τοὺς ὀδόντας ipÉaAcóca, manui mordens adhaesit (Bee/.), momordit (Patr. Feit. Bl. Weiss) et eo modo certe etiam Melitenses id quod viderant concipiebant, quamvis vox de se solum dicat : apprehendit. Atque ex narratione Lucae quoque colligitur morsum manui esse infixum; nam v. 5 explicite dicit : postquam bestiam excussisset in ignem, nihil mali passus est, id quod sane esset valde supervacaneum, si vipera solum se circa manum eius circumvolvisset, quam sententiam aliqui tenent, qui viperam a Deo cohibitam esse ne morderet existimant. Pariter ἃ narratione abest quod alii proponunt, viperam aut non fuisse venenatam etsi Melitenses eam pro venenata habuerint, vel si fuerit, sese solum insinuasse manui Pauli non autem morsum infixisse (contra quas sententias bene disputant Calm. Patr. Wendt) Dicunt hodie ium non esse eiusmodi bestias in insula; id quod nil refert; nam olim insula arbustis arboribusque crat consita, hodie vix arbores conspiciuntur (cf. Breusing l. c. p. 191; Vigouroux l. 6. p. 323; Felt.). Incolae quidem id dicuntur Paulo eiusque beneficio acceptum referre quod tuti sint a bestiis venenatis (Cali. Patr.); quod utique sine miraculo explicari potest; nam silvis arbustisque deficientibus et soli conditione mutata etiam genera quaedam animalia in aliqua regione exstingui, saepe iam notatum est et ipsa necessitate naturae consequi debet. Vide naturale iudicium clare expressum (2»z60202£vq» χρίσιν) etiam apud barbaros (Chr. Theoph.)
28:4
v. & ut vero viderunt barbari pendentem bestiam de manu eius, ad invicem dicebant 2 utique πάντως profecto, omnino (cf. 21,22), homicida est homo hic qui cum evaserit de mari, ultio non sinit eum vivere οὖν, sixz:» non permisit; adeo certi sunt de morte mox secutura; poterant ad tale iudicium induci quia Paulum inter captivos esse videbant, unde ex invasione viperae concludunt eum esse hominem insigniter facinorosum. Quod dicitur ἡ δίχη i. e. dea Iustitia apud Graecos, vel simpliciter iustitia, explica de ultrice iustitia; exprimitur enim barbarorum opinio, crimen a numine divino haud impunitum relinqui, verum mox hisce in terris exigi ultionem. Qua in opinione verum falso admixtum cernitur. Verum quod ibi latet effert CÀr. ; « ergo providentiae rationem habebant et magis philosophi erant quam ipsi philosophi; hi enim ea quae sub luna fiunt providentia frui non sinunt ; illi vero ubique putabant Deum esse praesentem et quod multa quis effugerit, non usque in finem tamen effugiet ». Notat DJ. : « quaeri potest quomodo intellexerit Lucas quae dicerent; vix enim erat inter naufragos aliquis qui punice sciret. An cum illi ad Publium de Paulo referrent (7 seq.), ipsi narraverunt id primo se opinatos esse »? Elucet ex v. 9. 10 inter Paulum et incolas multam intercessisse. consuetudinem ; proinde eos etiam atque etiam narrasse quid primo de eo inter se opinati sint, quid magis hominum naturae consentaneum censeri potest? et cum insula etiam a Graecis incoleretur et iam diu in potestate esset Romanorum provinciae Siciliae addicta, certe minime deerant qui graece loquerentur. Ex incolarum verbis pariter elucet eos novisse viperam esse venenatam;
28:5
v. 5 et ille quidem ezcutiens bestiam תז ignem ἀποτινάξας (Luc. 9,5) excussit et nihi] mali passus est; animadversum est Lucam ex arte medica θηρίον appellare viperam ; quo nomine quoque utuntur Hippocrates, Dioscorides, Aelianus, Aristoteles, Plutarchus, Nicander in Theriacis, unde et illi qui a viperis admordentur θηριόξηχτοι, θη- 20002504 audiunt et remedium adversus viperinos morsus θηριαγέν seu θηριχχὴ ἀντίδοτος nomen est sortitum (cf. Wolfius in h. l. apud Patr.);
28:6
v. 6 at illi existimabant eum £n tumorem convertendum προσεδέχων exspectabant, πίμπρασθαι τουτέστι διχρρήγνυσθαι (ἦν. Theoph.), intumescere (Beel. Patr. Felt. Bl.); propria notio est inflammari, incendi; gig suscendi, et subito casurum; diu autem illis exspectantibus et videntibus nilil mali ἄτοπον nihil incommodi ἐπ eo fieri εἰς 23-57, contra eum, convertentes se μεταξαλόμενου 1. e. mutata sententia dicebant eum esse deum, quod indoli rudium plane congruit; vide 15,11 ubi Lystrenses pariter iudicabant deos forma humana se spectandos praebere. Etiam magistratus romanus naufragos aliquos bene excepit
28:7
v. 7 in locis autem illis erant praedia principis insulae, nomine Publii, qui nos suscipiens triduo benigne exhibuit 0500506 ἐξένισεν hospitio humane recepit (gig). Quot exceperit, dici nequit; invitatos esse centurionem et milites utpote romanos probabile est; centurio secum adduxit Paulum quem magni aestimabat eiusque socios. Num vero omnes naufragi excepti sint, donec aliter sibi providere possent, vicina illa villa, cum tamen diutius imbre et frigore obtinente manere non possent sub dio, quaeri potest; alii affirmant (Weiss), negant alii (Beel. Felt. Wendt). Notandum hic quoque quam accurate Lucas magistratui romano titulum eum adscribit qui in ea insula in usu erat: legitur enim τῷ πρώτῳ τῆς νήσου, iam reperta est inscriptio graeca, in qua eques romanus Prudens πρῶτος λΙελιταίων x2: Γαύξων (insulae vicinae, cui nomen Gaudos, hodie Gozzo) nominatur; fertur quoque antiqua inscriptio latina, in qua Primus Melitensium legitur (cf. Patr. Felt. Vigourouz 1. c. p. 323, Wendt, Smith). Publius itaque supremo magistratu municipum Melitensium fungebatur. De nomine advertit Bl. : erat ei id praenomen, si erat civis romanus; verum mirum est illa aetate praenomen solum indicari; itaque potius ut in homine provinciali pro nomine unico putandum , cf. Marcus, Lucius al. Amplissimam recepit Publius hospitalitatis mercedem
28:8
v. 8 contigit autem patrem Publi febribus πυρετοῖς (Luc. 8,39) et dysenteria vexatum iacere, intestinorum torminibus correptum, ad quem Paulus intravit, et cum orasset et imposuisset ei manus, salvavit eum, ἰάσατο sanavit;
28:9
v. 9 quo facto omnes qui in insula habebant infirmitates accedebant et curabantur; post triduum illud v. 7 Paulus cum sociis in aliud hospitium, in urbem ipsam (B/.) concessit et fama sanationis percrebrescente reliqui quoque c! λοιποί Paulum adibant et sanabantur; iique gratam quoque animum exhibebant
28:10
v. 10 qui etiam multis honoribus nos honoraverunt et navigantibus imposuerunt quae necessaria erant; suam igitur in eos observantiam multis modis testati sunt, et cum post tres menses in eo essent, ut iter continuarent eos rebus necessariis ad iter peragendum liberaliter instruxerunt. Barbari igitur minime barbare egerunt. Praeterea fert traditio Paulum ibidem praedicasse evangelium, et Baronio teste vetera quaeque martyrologia dicunt Publium quoque a Paulo esse conversum et episcopum fidelium Melitensium consecratum (ad an. 58 n. 173). Ex die tertio Iduum novembris usque in diem sextum Iduum martiarum maria clauduntur. Ita Vegetius (de re milit. 5,9). Quando ad insulam Melitam appulsi sint, omnino accurate nequit definiri, quia quod 27,9 dicitur non satis determinatum est. Sed cum ab eo loco usque ad naufragium non plus quam dies quindecim praeterissent, tamen satis certum est naufragium factum esse exeunte octobri vel ineunte novembri (vide 27,27). Unde non usque ad martium mensem in insula commorati sunt;
28:11
v. 11 post menses autem tres navigantes in navi alezandrina quae in insula hiemaverant, insulam habere portus multos Diodorus sic. 5,12 commemorat; mense februario iter denuo aggressi sunt tribus mensibus a naufragio exactis. Poterat id fieri, cum ab insula ad continentem intervallum non adeo magnum erat; stadia usque ad Syracusam computat 800 Diodorus 1. c. ; exinde navigatio erat prope oram maritimam, non in mari aperto. Navis illa hiemaverat in insula; proin interrupto cursu coacta est ibi manere, antequam posset pervenire eo quo destinabatur. Unde nautae primam opportunitatem coeli sereni avide arripuisse censendi sunt et maturius navigasse. Ita fere Calm. Patr. Felt.; aliter BJ. : « profecto non ante martium mensem (profecti sunt); unde sequitur circa principium decembris eos Melitam venisse, circa medium novembrem a καλοῖς λιμέσιν esse profectos, commoratos esse eo loco fere mensem unum et dimidium ». Sed eos in hoc portu per tantum tempus mansisse nullo indicio declaratur 27,9 et medio novembri certe non congruit designatio illa : ieiunium iam praeterierat, quo tamen innuitur tempus non adeo a iciunio remotum. De itineris opportunitate sane multum gavisi sunt; recordatur Lucas quale insigne navis illa votis omnium exoptata gesserit : cut erat insigne. Castorum, in prora navis imago erat Dioscuridarum, Castoris et Pollucis, qui erant dei patroni navium. Ex tali insigni naves quoque nomen habebant (cf. Wetst. Calm. Patr.);
28:12
v. 12 et cum venissemus Syracusam, habet urbs ab utraque parte Ortygiae insulae portum magnum, quorum maior octoginta stadia amplus est (Strabo 6,2,4; al. 272), mansimus 0% triduo;
28:13
v. 13 inde circumlegentes scil. oram Siciliae orientalem, proin exprimitur lectio περιελ- θέντες quam versiones 8118080 pariter sequuntur; περιελόντες vix ex 27, &0 explicari potest : ancoras tollere; gig et inde tulimus et devenimus Rhegium, Ví». cuius nominis explicationem duplicem Strabo ponit, vel 8 ῥη νύναι, eo quod terrae motibus ibi a continente Sicilia sit abrupta (ἀφ᾽ οὗ δὴ Pv» χιχλήσχεται, ut ait Aeschylus), vel ab eius splendore, cuius gratia Samnites urbem latine quasi Regiam vocas- 6ת86 (6,1,6; al. 258); est urbs e regione Messanae, distans a Messana traiectu stadiorum sexaginta (Strabo 6,9,3; al. 268), extrema Italiae urbs ad fretum siculum; e? post unum diem flante austro ἐπιγενομένου γότου, Orlo austro, vento omnium secundissimo navigiis Rhegio Puteolos petentibus (Pa4r.), secunda die venimus Puteolos, emensis circiter CCL M. P. quibus Puteoli distant Rhegio (Patr.); est urbs Campaniae ad mare tyrrhenum sita, hodie Puzzuoli. Ibi navigatio pro Paulo aliisque Romam tendentibus finem accepit. lam fideles erant Puteolis
28:14
v. 1& ubi tnventis fratribus rogati sumus manere apud eos dies septem et sic venimus Romam i. e. et ita tandem profecti sumus Romam. Dum Paulus per dies septem ibi versaretur, nuntius de eius adventu fidelibus romanis est allatus, quibus Paulus perquam carus erat et laboribus apostolicis et epistola Romam scripta; sat multi ex fidelibus Romae degentibus ei noti et familiariter iuncti erant (cf. Rom. 16,3-15)
28:15
v. 15 οἱ inde cum audissent fratres τὰ περὶ ἡμῶν, occurrerunt nobis usque ad Apii forum, oppidum in via Appia distans ab urbe NLIII M. P. (Patr.), alii autem usque ad tres Tabernas, i. e. usquc ad villam in via Appia XXXIII M. P. ab urbe; quos cum vidisset Paulus, gratias agens Deo accepit fiduciam, 83222; animum fortem, fiduciam cum aliqua audacia dicit. Gaudet apostolus videns fidem et caritatem fidelium et inde haurit firmam et fortem confidentiam evangelii propagandi excusso omni timore, ne vincula sua cedant in detrimentum evangelii; e contra ex salutatione fratrum ea fore in incremen(um et gloriam evangelii cum magna in Deum gratiarum actione persentiscit. Dona existimatio quam de Paulo habet lulius centurio, ipsum quoque Festi iudicium (26,31) quod epistola data Romam cum captivo mittere debebat, satis explicant, cur Paulus in captivitate romana magna libertate uti potuerit et aliqua indulgentia habitus sit;
28:16
v. 16 cum autem venissemus Romam, Puteolis usque Romam emetienda erant CXXXVIII M. P. quae militibus sunt iter septem dierum (Pat».). permissum est Paulo manere sibimet »38' αὐτόν seorsim a ceteris captivis in conducta a se domo quadam (v. 30) cum custodiente se milite more scil. romano, ut una catena constringeret militem et captivum, captivi brachio dextro, sinistro militis alligata (Jeel.); cf. 12,6. Erat itaque in custodia militari. Cum in ea custodia frequenter alii milites aliis succederent, potuit Paulus ex hac sua captivitate scribere : quae circa me sunt, ad profectum venerunt evangelii, ita ut vincula mea manifesta fierent in Christo in omni praetorio (Phil. 1,12.13;, et apostolo erat occasio evangelii propagandi inter milites praetorianos. Additur apud sat multos testes (vide lect. var.) : centurio tradidit vinctos praefecto castrorum scil. praetorianorum, neque enim alia castra eo tempore Romae erant. Quod nuperrime Mommsen et Harnack, síatuerunt, intelligi principem (castrorum) peregrinorum, (ut gig habet) constare non posse 26/5. demonstravit p. 1:7 seq.; nam de principe castrorum peregrinorum prima mentio fit in inscriptione ex tempore Severi, ad quem haec institutio rationibus sat gravibus merito refertur. Castra autem praetoriana a Tiberio sunt instituta; « Romae castra constituit quibus praetorianae cohortes, vagae ante id tempus et per hospitia dispersae, continerentur »; ita Suetonius Tiber. 37. Vinctos autem mitti solere ad praefectum praetorii, etiam videmus ex epistola Traiani ad Plinium : = qui a Iulio Basso in perpetuum relegatus est... vinctus mitti ad praefectos praetorii mei debet » (Epist. lib. 10, ep. 65, al. 58). Quando Romam venerit, vide Proleg. p. 16.
28:17
v. 17 post tertium autem diem convocavit primos Iudaeorum ; novem syna- 80880 Romae inscriptionibus innotuerunt (cf. Felt.); unde inter primos praefecti synagogarum praeprimis erunt numerandi; cumque concenissent, dicebat eis : ego, viri fratres, nihil adversus plebem, populum nostrum, aut morem paternum faciens, contra mores patrum (gig, cf. graece), vinctus ab lerosolymis traditus sum in manus Romanorum; quam maxime parcit ludaeis hierosolymitanis; nihil dicit de tumultu in se excitato, de periculo mortis, cui ereptus sit a tribuno ; id unum effert se vinctum, captivum ex lerusalem abductum et magistratui romano esse traditum. Proin omnia quae in urbe Iudaei machinati sint, insidias quas struxerint ad ipsum occidendum, silentio premit. Statim ad rem Caesareae gestam transit. Id unum explicare vult, cur coactus sit Caesarem appellare. Proin id solum contra Iudaeos dicit quod plane necessarium erat, ut merito factam esse appellationem appareret. Atque prudenter ita agit. Si enim omnia exposuisset quae sibi a Iudaeis illata essent, nonne visus esset animum pandere exulceratum in Iudaeos? quo ludaeos romanos offenderet quasi male affectus in contribules suos. Quae Caesareae gesta sunt, eadem brevitate proponuntur;
Quanto desiderio apostolus salvos facere exoptet Iudaeos, in epistola ad Romanos declarat (9,1 seq. 11.15;. Quare postquam fideles salutavit et paululum ab itineris fatigatione sese recreavit , nihil antiquius habuit quam ut primos Iudaeorum ad se invitaret et si forte iam calumniae a ludaeis hierosolvmitanis essent Romam perlatae, iis obviam iret et tentaret, possetne illis veritatem evangelii persuadere;
28:18
v. 18 qui cum interrogationem de me habuissent, voluerunt me dimittere eo quod nulla esset causa mortis in me (95,95; 96,31);
28:19
v. 19 contradicentibus autem. Iudaeis coactus sum appellare Caesarem ; etiam hic valde moderate loquitur; cf. 25,3; Iudaei omnino postulabant eius mortem et adeo apud Festum instabant, ut is contra suam sententiam (95,95) id effugii arripere vellet quod 95,9 proponit; vult enim Paulum inducere, ut a tribunali romano recedens se sistat synedrio. Iam Paulus coactus erat uti iure appellationis, ne tandem Festus postulationibus Iudaeorum cedens contra ius ipsum donaret ludaeis (25,9-11). Unde verissime coactus est Paulus contradicentibus Iudaeis et Festum ad suam condemnationem urgentibus, quibus Festus jam cedere paratus erat; additur quidem in altera lectione; et clamantibus : tolle inimicum nostrum; verum haec verba non congruunt ad illam moderationem, imo reticentiam, qua apostolus utitur loquens de ludaeis; practerea de eiusmodi clamoribus solum mentio fit 22,92, ex quo loco glossema hoc originem ducit; non quasi gentem meam habens aliquid accusare; non igitur ad accusationem gentis nostrae appellatio est facta, verum uti alias habetur : sed ut animam meam (id est meipsum) a morte liberarem. Quae lectio commendatur; nam tale aliquid fere necessario addi debet, ut ratio reddatur, cur tandem coactus sit appellare Caesarem. ludaei enim legis studiosi aemulatores, uti dominationem romanam aegerrime ferebant, ita facile crimini vertebant adire tribunal romanum, appellare Caesarem, eius auctoritatem et iurisdictionem agnoscere. Quarc opportunum erat, ut adderetur ratio illa ex summo vitae discrimine quod aliter averti non potuit. Et tale requiri, iam ostendunt CÀr. Oec. Theoph. qui illud in explicatione supplent : non quasi habeam de quo gentem meam accusem , sed ut periculum effugerem (sim. Patr. Feit.). Uti igitur Iudaeis omnem suspicionem eximeret eosque de vera rerum conditione edoceret, si forte iam aliunde contra ipsum essent praeoccupati, eos ad se vocavit
28:20
v. 20 propter hanc igitur causam rogavi vos videre et allogui; neque enim ut homo facinorosus aut rebellis vinctus sum, sed quod vestra omnium maxime interesse debet : propter spem enim Israel catena hac circumdatus sum, vere hac de causa detentum me in carcerem detruserunt, quod praedico Messiam, spem Israel, venisse (Lap. Calm. Beel. Patr. Felt. B1.). Cavillatur Hilg. de > catena hac », qua tamen ex 22,30 iam diu solutus sit et quam solus auctor ad Theophilum ei alliget; vir acutus tamen agnoscit v. 16 ; ergo Paulus revera gerit catenam etin eam conditionem solum devenit quia praedicavit Iesum esse Christum, v. 21 a4 t/l dixerunt ad eum : nos neque litteras accepimus de te a [udaea, neque adveniens aliquis fratrum nuntiavit aut locutus est quid de te malum; quod hi dicunt, responsio est ad ea quae Paulus ad rem declarandam exposuerat. Proin responsio ad sola ea refertur i. e. affirmant de causa vel accusatione Pauli litteras a synedrio ad se non esse delatas neque aliquem [udaeum ab Hierosolymis (uti versio svriaca et gig recle supplent? advenisse qui ea de accusatione aut nuntium attulisset aut de Paulo quidquam mali dixisset. [ἃ sane affirmant veritati consonum. Nam cur synedristae ante Pauli appellationem causam perscriberent seu nuntiarent Romam, non erat; neque erat, cur mitterent, antequam scirent num rcvera appellatione adinissa eo proficisceretur. Postquam autem Paulus missus est. ob navigandi difficultatem vix rei adhuc tempus fuerat; nihil autem obstat, quominus postea vel epistola vel nuntius venerit (B/.). Non negant se quidquam de illo audivisse, quod fortasse vere negare non poterant, ut /J/. adnotat. Quare immerito ab aliquibus fides narrationis in dubium est vocata. Magna quadam cautione, imo animo frigido loquuntur de re christiana v. 92 rogamus autem ἀξιοῦμεν consentaneum iudicamus (cf. 15,38) a te audire quae sentis, scil. de spe [srael ob quam catenam gerat
28:22
v. 20; nam de secta hac notum est nobis quia ubique ei contradicitur; primi ludaeorum, praefecti synagogarum loquuntur; longe maior pars fidelium romanorum ex gentibus erat (cf. Rom. 1,5 seq. 13; 6,17; 11,12 ; 15,1% seq. ; vide Cornely, Comment. ep. ad Rom. p. 8): quare eos a synagoga et publica Iudaeorum auctoritate quasi ignorari facile perspicitur. Is loquendi modus primorum tum solum aliquia miri haberet, si fideles aperte et publice tum temporis cum synagoga Iudaeorum conflictassent; id quod nequit ostendi. Quare immerito contendunt aliqui (Wendt) verba illa primorum Iudaeorum longe recedere a fide historica neque assumi posse eos ita 6886 locutos. Apostolus qui salutem suae gentis adeo desiderat, cum gaudio eorum postulationi accedit
28:23
v. 23 cum constituissent illi diem, venerunt ad eum ἐπ > hospitium plurimi πλείονες, quibus exponebat testificans regnum Dei διχμιαρτυρόμενος 20,21 adductis testimoniis affirmans regnum Dei i. e. regnum Dei a prophetis praedictum iam adesse, eosque adhortans et obtestans, suadensque eis (19,8) de Iesu eum esse Messiam ez lege Moysi et prophetis (cf. 17,2 seq. 26,922 seq.) a mane usquead vesperam, prolixa itaque oratione declarat, quantopere sibi cordi sit, annuntiare Messiam et omni modo firmissimis argumentis probare Iesum esse illum quem lex et prophetae annuntiarunt. Et apostoli zelus non carebat omni fructu
28:24
v. 2& et quidam credebant ἐπείθοντο revera inducebantur ut fidem adhiberent 215 quae dicebantur, quidam vero non credebant ἠπίστουν. Unde hi qui non credebant, contradicebant aliis (cf. 13,55; 18,6; 19,9) et ita rixa inter Iudaeos exorta est
28:25
v. 25 cumque invicem non essent consentientes, discedebant, dicente Paulo unum verbum, cum scil. contumaciam eorum, qui contradicebant et alios quoque a fide avertere contendebant, magna animi indignatione videret : quia bene Spiritus sanctus locutus est per [satam prophetam ad patres nostros ὑμῶν vestros ; quod scil. illis exprobratum est, vos quoque eximie prae vobis fertis : sicut patres vestri, ita et vos (7,51);
28:26
v. 26 dicens : vade ad populum istum et dic ad eos : aure audietis et non intelligetis, et videntes videbitis et non perspicietis,
28:27
v. 21 (ncrassatum est enim cor populi huius et auribus graviter audierunt gig grava autem cor plebis huius et oculos eorum obscura et oculos suos compresserunt, ne forte videant oculis et «uribus audiant et corde intelligant et convertantur et sunem eos; cf. Is. 6,9. 10 quae verba ex versione LXX referuntur; de iis vide quae dixi in Comment. 15. Comment. ] p. 138-152, in Comment. Matth. | p. 918, Comment. Marc. p. 117; Comment. Luc. p. 275 ct ad loan. 12,30, Comment. p. 393. Ex hisce verbis, quae apostolus ad eos transfert, iam clucet ltomac quoque maiorem ludaeorum partem nuntium imessianum repudiasse. Idem quoque patet ex
28:28
v. 38 notum ergo sit vobis, quoniam gentibus inissum est hoc salutare Dei et ipsi audient; εἴ. 13,46; 18,6; 22,91;
28:29
v. 39 et cum haec dixisset, exierunt. ab eo [udaei multam habentes inter se quaestionem, συζήτησιν disceptationem de his quae Paulus dixerat, iis qui crediderunt ea probantibus et defendentibus, aliis qui contumaces se praebebant acriter contradicentibus, quibus scil. erux = Iesu et mors scandalo erat et qui gentes quoque aequo modo cum Iudaeis haberi non poterant ferre. Concludit Lucas narrationem referens summatim quomodo Paulus toto illo biennio evangelii propagationi operam dare potuerit. Uti de biennio priore caesariensi paucissimis retulit 24,26, ita de hoc altero romano
28:30
v. 30 mansit autem biennio toto in suo conducto £v ἰδίῳ μισθώ- ματι in proprio hospitio quod sibi conduxerat, in domo quam conduxerat; fortasse hic quoque labore suo sibi necessaria partim comparabat; ceterum subsidia a Philippensibus accepit (Phil. 4,10-17) et s uscipiebat omnes qui ingrediebantur ad. eum et ut in altera lectione additur : et disputabat cum ludaeis et Graecis,
28:31
v. 31 praedicans regnum 126% et docens quae sunt de Domino [esu Christo cum omni fiducia, cum omni libertate, sine prohibitione, uti ipse quoque apostolus testatur Phil. 1,12 seq. 4,22. Mutatam autem postea esse Pauli conditionem sequitur ex aor. ἐνέμεινεν, cf. 18,11 ἐχάθισεν (1 .); apostolum enim esse liberatum, iam concludi debet ex narratione de Festo eiusque de Paulo elogio (25,95; 96,31), ex magna illa aestimatione quam de eo Iulius centurio habebat, ex singulari indulgentia, qua ei permittebatur in domo 8 se conducta manere et libere cum omnibus conversari (28,16. 30. 31). Spem liberationis ipse quoque enuntiat P hil. 1,25-27; 2,24 confido autem in Domino quoniam et ipse veoiam ad vos cito; item Philem. 22 : para mihi hospitium; nam spero per orationes vestras donari me vobis. Idem certissime sequitur ex epistolis pastoralibus, quibus ea de Paulo eiusque laboribus et itineribus narrantur, quae ante priorem captivitatem romanam locum habere nullatenus possunt (cf. Be/s. p. 163 seq. Cornely, Introd. Ill 2 ed. p. 373 seq. 56%. 570. 6. Quaeri potest, cur causa Pauli tamdiu dilata fuerit. Varia excogitari possunt. Fortasse accusatores Pauli accersendi erant; vel qui eum accusarant, postulabant dilationem causae quo plenius undequaque conquirerent, quibus crimina Pauli probarent. Talem dilationem potuisse concedi ad criminum testes et testimonia, discimus ex Tacito qui de inquisitione annua impetrata refert (Annal. 13,53;. Cum Paulus in dissitis quoque regionibus diu versatus esset, non decrant quibus eiusmodi postulatio aequa videri poterat. Quem modum Nero sequi solitus sit, ita narrat Suetonius : cognoscendi morem eum tenuit, ut continuis actionibus omissis, sigillatim quaeque per vices ageret (Nero 15). Unde si accusatores Pauli multa et varia proferebant, disquisitio ad multum tempus protrahi poterat, donec continua actione omissa singula quaeque per longiora intervalla pertractaren - tur. Ceterum fieri quoque poterat, ut plures aliae appelletiones ad Caesarem ante illam Pauli factae prius expedirentur. Insuper etsi nulli accusatores contra Paulum agebant et tota causa ex Festi elogio tractabatur, tamen de dilatione non est cur quis miretur. Nam ex Iosepho quoque discimus sacerdotes quosdam a Felice procuratore Iudaeae Romam esse missos causam suam apud Caesarem dicturos; his tandem losephus opem tulit, cum ipse annos natus 26 (proin c. 63-654 p. Ch.) iter romanum instituisset et se in amicitiam Alituri mimi insinuasset ; illi ergo sacerdotes etiam diutius ob culpam levem in custodia tenebantur et remansissent etiam diutius, nisi Iosephus apud Neronem ope illius mimi et Poppaeae uxoris Neronis ut solverentur suis precibus impetrasset (Vita 3). III. — Derationetemporis. ....... llle ne t2 Vi INDEX.
28:1
Nella baia di quest'isola naufragava nel 58 d. C. la nave nella quale s. Paolo con altri prigionieri era condotto a Roma (Act. 28, 1). Gli abitanti del luogo, che s. Luca chiama « barbari » perché ignari della lingua greca e romana, accolsero con benevolenza i naufraghi e presero per un dio Paolo, sia perché era …
28:6
… della lingua greca e romana, accolsero con benevolenza i naufraghi e presero per un dio Paolo, sia perché era rimasto incolume dal morso di una vipera avvintasi alle sue mani, sia per la guarigione del padre di Publio, capo dell'isola, da lui operata (Act. 28, 6-9).
28:8
… trasmettere ad altri la propria virtù e il proprio ufficio; e nel Nuovo Testamento anche come mezzo di comunicare lo Spirito Santo (Gen. 48, 14 sg.; Num. 27, 18 e 23; Mc. 5, 25; 8, 23-25; 10, 13 sg.; Lc. 4, 40; 13, 31 ecc.; Act. 6, 6; 13, 3; 28, 8; I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6); poi con l'incensazione, con l'unzione dei sacri oli, specialmente del crisma, secondo le circostanze, con la formula della preghiera consacratoria, …
Seguendo l'esempio di Gesù, e conforme la promessa da lui fatta, anche gli Apostoli usarono dell'i. d. m. per guarire gli infermi: in Act. 9, 12.17, è narrato che Anania ridiede a Paolo la vista « imponens ei manus »; ibid. 28, 8 si legge che Paolo guarì il padre del governatore di Malta « cum... imposuisset ei manus »; ibid. 5, 12 è detto, in forma generica, che molti prodigi erano fatti tra il popolo « …
28:11
… Di quest'ultimo fatto ci è rimasto nel Nuovo Testamento una piccola traccia là dove si legge che s. Paolo viaggiava su una nave alessandrina, quando naufragò nei pressi di Malta (Act. 27, 6 sgg.); fu anche una nave alessandrina che lo portò da Malta a Pozzuoli (Act. 28, 11-13).
28:12
… S. Paolo nel suo viaggio a Roma si fermò prigioniero tre giorni a Siracusa nella primavera del 61 (Act. 28, 12), troppo poco per potervi fare opera di apostolato. …
II. CRISTIANESIMO. - Quando vi sia stato introdotto è ignoto; s. Paolo vi sostò per tre giorni nel 61 (Act. 28, 12), ma non consta che già vi fosse una Chiesa costituita o fedeli. …
28:13
… Di Brindisi si diceva che fosse stata fondata direttamente da s. Pietro, perché egli sarebbe passato di là per venire verso Roma; Reggio Calabria sarebbe stata fondata da s. Paolo perché in Act. 28, 13, è chiaramente affermato che vi si soffermo. …
Le origini cristiane del Bruzio si fanno risalire a s. Paolo, il quale, in occasione del suo viaggio a Roma si fermò per un giorno a Reggio (Act. 28, 13). Secondo leggende posteriori, un suo discepolo, Stefano di Nicea, insieme con un certo Suera, ne avrebbe continuato l'opera. …
28:14
suvio dell'a. 79 e solo nel sec. XVIII cominciata a discoprire. È probabile che allora già vi fossero dei cristiani giacché s. Paolo ne aveva trovati nella vicina Pozzuoli quando vi sbarcò venendo prigioniero a Roma (Act. 28, 14). Inoltre sembra provata anche l'esistenza di una comunità ebraica nella vicina Pompei. …
… S. Paolo approdò nei primi mesi del 60 a Pozzuoli e vi trovò una comunità di cristiani, con i quali si trattenne circa una settimana (Act. 28, 14). Ciò vuol dire che la nuova fede si diffuse prestissimo nelle cittadine del golfo partenopeo, e quindi anche a P.
Il cristianesimo arrivò ben presto a P. e fece proseliti in mezzo ai numerosi Ebrei, cosicché quando nella primavera del 61 a. Paolo vi sbarcò in catene vi trovò già una comunità cristiana che indusse l'Apostolo a restar lì sette giorni, prima di proseguire per Roma (Act. 28, 14). Secondo una an-
28:15
FORO APPIO (MERCATO DI A.). - Villaggio a sud di Roma, ricordato in Act. 28, 15 come luogo dell'incontro di s. Paolo prigioniero con la deputazione della Chiesa romana.
Quando poi Paolo nel 61 si avvicinava a R., quale prigioniero, i fedeli gli andarono incontro a Forum Appii e Ad tres tabernas (Act. 28, 15), ma l'autore sacro non si sofferma a dir nulla sui rapporti con loro durante quel suo primo soggiorno. …
I fedeli della comunità di Roma, alla notizia che s. Paolo da Pozzuoli si era incamminato verso Roma gli andarono incontro e si spinsero alcuni fino a Forum Appii, altri lo attesero a T. T. (Act. 28, 15). Ebbe un vescovo di nome Felice fino dal 313. Nel Sinodo romano del 492 firmò il vescovo Decio. …
28:16
L'opinione corrente fino ai tempi moderni era per la prima p. romana (61-63): custodia militaris, che consentiva a Paolo di avere una propria casa (Act. 28, 16. 30) e di ricevere visitatori (ibid. 28, 17. 30). Le c. della p. mostrano al fianco di lui collaboratori e discepoli (Phil. 1, 1; 2, 19. 25 sgg.; 4, 21; Col. 1, 1; 4, 7-14; Philem. …
… Rimase poi per ben due anni in questa casa d'affitto dove accoglieva volentieri e istruiva quanti si presentavano a lui (Act. 28, 16-30). Scrivendo poi da R. ai cristiani di Filippi in Macedonia, Paolo invia loro i saluti dei fedeli di R., specialmente di quelli appartenenti alla casa imperiale (4, 22). Finalmente …
28:17
CLAUDIO (TI. CLAUDIUS CAESAR AUGUSTUS GERMANICUS), IMPERATORE ROMANO
… In seguito si sviluppò in piena autonomia, con la netta prevalenza dei cristiani gentili: così, dopo il 50, Sinagoga e comunità cristiana in Roma rimasero completamente divise (cf. Act. 28, 17 sgg.). …
L'opinione corrente fino ai tempi moderni era per la prima p. romana (61-63): custodia militaris, che consentiva a Paolo di avere una propria casa (Act. 28, 16. 30) e di ricevere visitatori (ibid. 28, 17. 30). Le c. della p. mostrano al fianco di lui collaboratori e discepoli (Phil. 1, 1; 2, 19. 25 sgg.; 4, 21; Col. 1, 1; 4, 7-14; Philem. 1. 23 sg.), nonché lo schiavo fuggitivo Onesimo …
28:23
… A prescrizioni del P. come di Mosè si riportano ugualmente i contemporanei di Cristo: i farisei (Mt. 19, 7; Io. 8, 5; Act. 6, 14), i Sadducei (Mt. 22, 24), i discepoli (Io. 1, 45). La convinzione passa agli Apostoli (Act. 3, 22; Rom. 10, 5, 19; I Cor. 9, 9 ecc.) e ai primi fedeli (Act. 7, 37; 28, 23).
Act. 19, 8; 20, 25; 28, 23, 31; testi riguardanti la predi-
28:25
2. La R. ebraica. — L'esistenza di una R. divina al popolo ebraico è uno degli insegnamenti fondamentali del cristianesimo; ad essa si richiamano esplicitamente Gesù e gli Apostoli (Mt. 5, 18, 21 sgg.; 22, 31; Act. 1, 16; 28, 25; Rom. 1, 2; Hebr. 1, 1; 3, 7). La stessa R.
28:26
… Lake, The beginnings of christianity, IV, Londra 1933, pp. 46-47. Si può tradurre: « che per mezzo dello Spirito della santa bocca di David, tuo servo... »). Secondo Paolo lo Spirito Santo parlò ai Padri per mezzo di Isaia (Act. 28, 26-27 = Is. 6, 9-10). In altri testi si cita il Vecchio Testamento con il solo nome dello Spirito Santo, onde l'autore umano passa in seconda linea (p. es., Hebr. 2, 4; 3, 7; 9, 8; 10, 15). …
28:30
Positivamente, va notato che il complesso di amici e di ospiti, che circondano Paolo, secondo le informazioni dell'epistola ai C. e delle altre lettere scritte nello stesso torno di tempo, s'accorda molto meglio con il tipo di prigionia romana e con la casa presa in affitto a Roma (Act. 28, 30 sg.), che non con il carcere di Cesarea.
… Sino alla fine del mondo la predicazione del Vangelo arriverà sempre allo stesso risultato, che ebbe l'apostolato di s. Paolo tra i Giudei residenti a Roma, dei quali «alcuni credettero alle cose dette, altri invece non credettero» (Act. 28, 30). Tuttavia, se l'i. è un fatto persistente che si incardina misteriosamente nella vita dell'umanità, non presenta sempre la medesima fisionomia: tanto nelle sue cause come nelle sue …
… sudore di sangue (n. 3), sulla composizione del Vangelo di L. dopo quello di Matteo e di Marco (n. 5), sulla data di composizione: prima della rovina di Gerusalemme (n. 6), prima degli Atti e dunque avanti la fine della prigionia paolina di cui parlano Act. 28, 30-31 (n. 7), sulle origini (n. 8) e sul valore storico (n. 9; cf. Enchiridion Biblicum, Roma 1927, nn. 410-16).
… Gerusalemme (il tribuno Lisia), a Cesarea (procuratori Felice e Festo), nel viaggio a R. (il centurione Giulio), nel soggiorno di R., durante il quale Paolo abitò in una casa affittata, con libertà di ricevere chiunque si recava a visitarlo e di predicare (Act. 28, 30 sg.). …
… Certo è che le notizie personali si riferiscono ad un'attività di Paolo posteriore alla prigionia romana di cui Act. 28, 30.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.