If any do sinne, therest that do the vvorkes of the Holy Ghost, must not therfore take pride in them selues, but rather make humilitie of it, partly by fearing their ovvne fall, partly by looking straitly to their ovvne vvorkes. 6 He exhorteth earnestly to good vvorkes, assuring them that they shal reaps none other then here they sovv. 11 With his ovvne hand he vvriteth, telling them, the true cause vvhy those false Apostles preach circumcision, to be only to please the Ievves: 17 and a plaine argument that he preacheth it not, to be this, that he is persecuted of the Ievves.
1Brethren, and if a man be overtaken in any fault, you, who are spiritual, instruct such a one in the spirit of meekness, considering thyself, lest thou also be tempted.Fratelli, se un uomo sia stato preoccupato sgraziatamente in qualche fallo, voi, che siete spirituali, istruite questo tale in ispirito di dolcezza, e pon mente a te stesso, che tu pure non caschi in tentazione.BRETHREN, and if a man be preoccupared in any fault, you that are spiritual, instruct such an one in the spirit of lenitie, considering thine ovvne self, lest thou also be tempted.Fratres, etsi præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris. 2Bear ye one another’s burdens: and so you shall fulfil the law of Christ.Portate gli uni i pesi degli altri, e così adempirete la legge di Cristo.Beare ye one an others burdens: & so you shal fulfil the lavv of Christ.Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. 3For if any man think himself to be some thing, whereas he is nothing, he deceiveth himself.Imperocché se alcuno si tiene di essere qualche cosa, mentre non è nulla, questi seduce se stesso.For if any man esteeme him self to be something, vvhereas he is nothing, he seduceth him self.Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit. 4But let every one prove his own work: and so he shall have glory in himself only and not in another.Ma ciascheduno disamini l'opera sua, e così sol in se stesso avrà gloria, e non presso altrui.But let euery one proue his ovvne vvorke, & so in him self only shal he haue the glorie, and not in an other.Opus autem suum probet unusquisque, et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero. 5For every one shall bear his own burden.Conciossiachè ciascheduno porterà il proprio peso.For euery one shal beare his ovvne burden.Unusquisque enim onus suum portabit. 6And let him that is instructed in the word communicate to him that instructeth him, in all good things.Quegli poi, che è catechizzato nella parola, faccia parte di tutto quello, che ha di bene, a chi lo catechizza.And let him that is catechized in the vvord, communicate to him that catechizeth him, in al his goods.Communicet autem is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis. 7Be not deceived: God is not mocked.Non ingannate voi stessi: Iddio non si schernisce.Be not deceiued, God is not mocked.Nolite errare: Deus non irridetur. 8For what things a man shall sow, those also shall he reap. For he that soweth in his flesh of the flesh also shall reap corruption. But he that soweth in the spirit of the spirit shall reap life everlasting.Imperocché quello, che l'uomo avrà seminato, quello ancor mieterà: onde chi semina per la sua carne, dalla carne mieterà la corruzione: chi poi semina per lo Spirito, dallo Spirito mieterà la vita eterna.For what things a mā shal sow, those also shal he reape. For he that sovveth in his flesh, of the flesh also shal reape corruptiō but he that soweth in the spirit, of the spirit shal reape life euerlasting.Quæ enim seminaverit homo, hæc et metet. Quoniam qui seminat in carne sua, de carne et metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam æternam.
9And in doing good, let us not fail. For in due time we shall reap, not failing.Non ci stanchiamo nel far del bene: Conciossiachè non istancandoci mieteremo a suo tempo.And doing good, let vs not faile. For in due time vve shal reape not failing.Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus non deficientes. 10Therefore, whilst we have time, let us work good to all men, but especially to those who are of the household of the faith.Per la qual cosa fino che abbiam tempo, facciam del bene a tutti, massimamente però a quegli, che per la fede sono della stessa famiglia.Therfore vvhiles vve haue time, let vs vvorke good to al, but especially to the domesticals of the faith.Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. 11See what a letter I have written to you with my own hand.Guardate, che lettera vi ho scritto di proprio pugno.See vvith vvhat maner of letters I haue written to you vvith mine ovvne hand.Videte qualibus litteris scripsi vobis mea manu. 12For as many as desire to please in the flesh, they constrain you to be circumcised, only that they may not suffer the persecution of the cross of Christ.Tutti coloro, che vogliono esser graditi secondo la carne, questi vi sforzano a circoncidervi solo per non patire persecuzione per la croce di Cristo.Vvhosoeuer vvil please in the flesh, they force you to be circumcised, only that they may not suffer the persecution of the crosse of Christ.Quicumque enim volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur. 13For neither they themselves who are circumcised keep the law: but they will have you to be circumcised, that they may glory in your flesh.Imperocché neppur quegli, che sì circoncidono, osservan la legge: ma vogliono, che vi circondiate per glorificarsi sopra la vostra carne.For neither they that are circumcised, do keepe the Lavv: but they vvil haue you to be circumcised, that they may glorie in your flesh.Neque enim qui circumciduntur, legem custodiunt: sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. 14But God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ: by whom the world is crucified to me, and I to the world.Ma lungi da me il gloriarmi d'altro, che della croce del Signor nostro Gesù Cristo, per cui il mondo è a me crocifisso, e io al mondo.But God forbid that I should glorie, sauing in the crosse of our Lord IESVS Christ: by vvhom the vvorld is crucified to me, and I to the vvorld.Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi: per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.
15For in Christ Jesus neither circumcision availeth any thing, nor uncircumcision: but a new creature.Imperocché in Cristo Gesù non fa nulla l'essere circonciso, né l'essere incirconciso, ma la nuova creazione.For in Christ IESVS neither circumcision auaileth ought, nor prepuce, but a nevv creature.In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed nova creatura. 16And whosoever shall follow this rule, peace on them and mercy: and upon the Israel of God.E quanti seguiranno questa norma, sopra di essi pace, e misericordia, e sopra Israele di Dio.And vvhosoeuer shal folovv this rule, peace vpō them, and mercie, and vpon the Israël of God.Et quicumque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos, et misericordia, et super Israël Dei. 17From henceforth let no man be troublesome to me: for I bear the marks of the Lord Jesus in my body.Del rimanente nissuno mi inquieti: imperocché io porto le stimate del Signore Gesù nel mio corpo.From hencefurth let no man be troublesome to me for I beare the markesDe cetero, nemo mihi molestus sit: ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. 18The grace of our Lord Jesus Christ be with your spirit, brethren. Amen.La grazia del Signor nostro Gesù Cristo col vostro spirito, o fratelli. Così sia.of our Lord IESVS in my body. The grace of our Lord IESVS Christ be vvith your spirit brethren. Amen.Gratia Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro, fratres. Amen.
6:2
Witham
One another's burdens. This is not contrary to what is added ver. 5, that every one shall bear his own burden, because in the first place the sense is, that we must bear patiently with one another's faults and imperfections; in the second, that every one must answer for himself at God's tribunal. (Witham)
Calmet
Every one has his failings and weaknesses, and stands in need of indulgence from his brethren; he must, therefore, grant to them what he so much desires to receive from them. (Calmet)
6:6
Witham
Communicate....in all good things: by this communication, is understood an assisting of others in their wants. (Witham)
St. Augustine
Such as are blessed with the goods of this world, should gladly communicate a share of their efforts to the preachers and teachers of the true faith; and this not merely as a return for what they have received, but also that they may be made thereby partakers of their merit. (St. Augustine, lib. 2. evang. quaest. q. 8.)
6:7
Calmet
This is addressed to the avaricious, who, under various pretexts, excused themselves from contributing to the support of their teachers. But they are here informed, that their excuses will not screen them from the anger of God. (Calmet)
6:8
Witham
He that soweth in his flesh, etc. The apostle represents the flesh and the spirit like two fields, on which men sow good or bad seed, according to which they shall reap. (Witham)
6:9
Works of mercy are the seed of life everlasting, and the proper cause thereof, and not faith only.
6:10
Witham
The household of the faith: those who profess the same true faith. (Witham)
6:11
Witham
What a letter I have written....with my own hand. St. Jerome understands this of what he is now beginning to write, the rest being written by the hand of another. Others understand the whole letter. (Witham)
Calmet
St. Chrysostom, Theophylactus, and Theodoret, suppose that the apostle wrote the whole epistle with his own hand, and here excuses himself for writing so ill the Grecian letters, which were so very different from those of his native language. But St. Jerome understands, that he wrote only this latter part of the epistle, as a testimony that the whole came from him. (Calmet)
6:12
Witham
He tells them the false teachers would have them circumcised first, to avoid persecution from the Jewish party; and secondly to glory in having made them their proselytes. (Witham)
6:14
Witham
As for my part, I will glory in nothing but in the cross of our Lord Jesus Christ, but in Christ crucified. (Witham)
6:15
Witham
But a new creature; but to be born anew, to receive the spiritual life of grace. (Witham)
6:17
Witham
I bear the marks of the Lord Jesus in my body, by the stripes and wounds I have received for preaching the gospel. (Witham)
Formerly it was not unusual to stamp certain characters on the bodies of soldiers, fugitives, and of domestics, purposely to distinguish them. There are three principal parts in this epistle. The first is the history of the vocation of St. Paul, Galatians 1:and ii.; the second is on justification and the abrogation of the law; the third is an exhortation to persevere in Christian liberty, to avoid its abuse, and to perform the various duties of a Christian.
6:18
Ephesus was the capital of Lesser Asia, and celebrated for the temple of Diana, to which the most part of the people of the East went frequently to worship. But St. Paul having preached the Gospel there, for two years the first time and afterwards for about a year, converted many. He wrote this Epistle to them when he was a prisoner in Rome; and sent it by Tychicus. He admonishes them to hold firmly the faith which they had received and warns them, and also those of the neighbouring cities, against the sophistry of philosophers and doctrine of false teachers who were come among them. The matters of faith contained in this Epistle are exceedingly sublime, and consequently very difficult to be understood. It was written about twenty-nine years after our Lord’s Ascension.
6:5
Concordanza 1. Cor. 9, 7.
6:6
6. Communicate] The great duety & respect that vve ought to haue to such as preach or teach vs the Cath. Duety to our spiritual teachers. faith. and not in regard onely of their paines taken vvith vs, and vvel-deseruing of vs by their doctrine: but that vve may be partakers of their merites, vve ought specially to do good to such, or (as the Apostle speaketh) cōmunicate vvith them in al our temporal goods, that vve may be partakers of their spiritual. See S. Augustine li. 2. Euang. quaest. q. 8.
6:9
Concordanza 2. Thes. 3, 13.
The workes of mercie be the seede of life euerlasting, and the proper cause thereof, and not faith only.
6:10
10. Especially.] In almes whom to preferre. In giuing almes, though vve may do vvel in helping al that are in necessitie, as farre as vve can, yet vve are more bound to succour Christians, then Ievves or Infidels: and Catholikes, then Heretikes. See S. Hierom q. 1. ad Hedibiam.
6:14
Liturgia The Epistle for S. Francis, Octob. 4.
Christ (saith S. Augustine) chose a kinde of death, to hang on the Crosse and to sixe or fasten the same crosse in the foreheads of the faithful, that the Christian may say, God forbid that I should glorie sauing in the crosse of our Lord IESVS CHRIST. Expos. in Euang. Io. tract. 43.
6:15
15. A nevv creature.] Iustice an inherent qualitie in vs. Note vvel that the Apostle calleth that here a nevv creature, vvhich in the last chapter he termed, faith vvorking by charitie, & (1 Cor. 7, 19) the obseruatiō of the cōmaundemēts of God. Vvhereby vve may learne that vnder the name of faith is conteined the vvhole reformation of our soules and our nevv creation in good vvorkes, and also that Christian iustice is a very qualitie, Faith with the other vertues is the formal cause of iustification. condition and state of vertue and grace resident in vs, and not a phantastical apprehension of Christes iustice only imputed to vs. Lastly, that the faith vvhich iustifieth, ioyned vvith the other vertues, is properly the formal cause, and not the efficient or instrumental cause of iustification, that is to say, these vertues put together, being the effect of Gods grace, be our nevv creature and our iustice in Christ.
6:1
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 51.18
… while yet, dearest brother, we ought to remember that it is written, “A brother that helpeth a brother shall be exalted;” and that the apostle also has said, “Let all of you severally have regard to yourselves, lest ye also be tempted. Bear ye one another’s burdens, and so fulfil the law of Christ;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.10
To the Galatians: “Each one having others in consideration, lest ye also should be tempted. Bear ye one another’s burdens, and so ye shall fulfil the law of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 12
But why in the fashion of a dove? Gentle is that creature, and pure. Forasmuch then as the Spirit too is “a Spirit of meekness,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
… For thou, he says, art powerful, and art no whit the worse for condescending. But to him the hazard is of the last consequence, if he is not borne with. And he does not say the infirm, but the “infirmities of the weak,” so drawing him and bending him to mercy. As in another place too he says, “Ye that are spiritual restore such an one.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 2.37
… It is they who cause you to pass sentence upon yourself and your own writings as upon words which you once spoke as a Christian. We all of us have become worthless in your eyes, while they and their evil acts are all your delight. If you had but listened to Paul where he says in his Epistle:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 22.5
5. But that over which you then sorrowed you ought now to suppress, not harshly, but as it is written, “in the spirit of meekness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 219.1
… For if a man think himself to be something, when he is nothing, he deceiveth himself.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.9
… They fear to be tempted, because they hear the injunction, “If a man be overtaken in a fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness; considering thyself, lest thou also be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 15.6
… See that none render evil for evil unto any man.” And in another place, “If a man be overtaken in a fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness; considering thyself, lest thou also be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 22
… “Brethren, if a man be overtaken in a fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness, considering thyself also, lest thou be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 26
… Therefore he becomes as though he were that person, not for that he deceives him, but for that he thinks himself as him. Whence is that of the Apostle, which I have before rehearsed, “Brethren, if a man be overtaken in a fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness, considering thyself lest thou also be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.27
… and when they "restore a man that is overtaken in a fault in the spirit of meekness, they consider themselves, lest they also be tempted."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.20
… “If a man be overtaken in a fault,” as the same Apostle says, “ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness; considering thyself, lest thou also be tempted. Bear ye one another’s burdens, and so shall ye fulfil the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 38.21
… For pity, not insult, was due from them to the weak; even as the Apostle speaks: “Brethren, if a man be overtaken in a fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness;” and he combines the reason why: “considering thyself also, lest thou also be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 52.9
… “Wherefore let him that thinketh himself to stand, see that he fall not.” Wherefore “with trembling”? Because he saith in another place: “Brethren, if a man shall have been overtaken in any delinquency, ye that are spiritual instruct such sort in the spirit of gentleness; heeding thyself, lest thou also be tempted.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 115.8
… 9 ). “For hope that is seen is not hope; for what a man seeth, why doth he yet hope for? But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” But that this patience may endure to the end, “He is their helper and defender.” Do perhaps spiritual persons (by whom carnal minds are built up in “the spirit of meekness,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 4.19
… “But the natural man perceiveth not the things that are of the spirit of God; for it is foolishness to him.” But concerning the spiritual: “But the spiritual man judgeth all things: and he himself is judged by no man.” And again “You who are spiritual instruct such ones in the spirit of meekness.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.10
… Whence Paul admonishes well, when he says, If a man be overtaken in any fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness, considering thyself, lest thou also be tempted (
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Callistus 2.5
… but let us reprove him with brotherly affection, as the blessed apostle says: “If a man be overtaken in any fault, ye which are spiritual restore such an one in the spirit of meekness; considering thyself, lest thou also be tempted. Bear ye one another’s burden, and so will ye fulfil the law of Christ.”
6:2
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 1
I Exhort thee in God, that thou add [speed] to thy course, and that thou vindicate thy dignity. Have a care to preserve concord with the saints. Bear [the burdens of] the weak, that “thou mayest fulfil the law of Christ.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… the gist of it all being concentrated in this one precept! But this condensation of the law is, in fact, only possible to Him who is the Author of it. When, therefore, he says, “Bear ye one another’s burdens, and so fulfill the law of Christ,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.16
… for He saw that not every cause is a reasonable ground for the dissolution of marriage, and that the husband must dwell with the wife as the weaker vessel, giving honour, and bearing her burdens in sins;
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.22
… For friendship knows nothing of pride. So the wise man says: “Do not blush to greet a friend.” Do not desert a friend in time of need, nor forsake him nor fail him, for friendship is the support of life. Let us then bear our burdens as the Apostle has taught:
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 8
… And yet, how ashamed we ought to be of this; how we ought to weep and bewail at it! “What then, some may say, is to become of me? such and such an one is of ungainly temper, and vexatious.” Where then is your religion (Gr. philosophy)? where are the laws of the Apostles, which bid us bear one another’s burdens? (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 2 . “Bear ye one another’s burdens.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 8
… and like as wool, of whatever kind it be, receiveth another aspect, and hides its former one: so truly is it also with the faithful. “Forbearing,” he saith, “one another”; he showeth what is just. Thou forbearest him, and he thee; and so he says in the Epistle to the Galatians, “Bear ye one another’s burdens.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 30
“Bear ye one another’s burdens,” saith he, “and so fulfill the law of Christ.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 11
… So, too, when the prodigal son returns, his father receives him with joy. Nay more, the apostle says: “Judge nothing before the time.” For “who art thou that judgest another man’s servant? To his own master he standeth or falleth.” And “let him that standeth take heed lest he fall.” “Bear ye one another’s burdens.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 15.6
This sickliness—that is to say, that disobedience of which we spoke in the fourteenth book—is the punishment of the first disobedience. It is therefore not nature, but vice; and therefore it is said to the good who are growing in grace, and living in this pilgrimage by faith, “Bear ye one another’s burdens, and so fulfill the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 8.7
… because he who loves God must both needs do what God has commanded, and loves Him just in such proportion as he does so; therefore he must needs also love his neighbor, because God has commanded it: or whether it be that Scripture only mentions the love of our neighbor, as in that text, “Bear ye one another’s burdens, and so fulfill the law of Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.5
… for "every one of shall give an account of himself. Let us not therefore judge one another any more." For, so far as relates to the burdens of mutual love, "bear ye one another’s burdens, and so fulfill the law of Christ. For if a man think himself to be something, when he is nothing, he deceiveth himself."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Harmony of the Gospels 2.30
… “Bear ye one another’s burdens, and so ye will fulfil the law of Christ. For if a man thinketh himself to be something, when he is nothing, he deceiveth himself. But it is meet that every man should prove his own work; and then shall he have rejoicing in himself, and not in another. For every man shall bear his own burden.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 41.9
… another visit the sick, another bury the dead. These are things which all may do, so that in a word it would be hard to find one who has not some means of doing good to others. And last of all comes that important duty which the Apostle speaks of; “Bear ye one another’s burdens, and so shall ye fulfil the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 17.9
… So neither mayest thou take thy neighbor to be wood of any kind soever, but a bed. Then what is there in a bed, pray? What, but that the impotent man was borne on it; but, when made whole, he carries the bed? What does the apostle say? “Bear ye one another’s burdens, and so shall ye fulfill the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 1.12
… As Paul saith, “Forbearing one another in love, studying to keep the unity of the Spirit in the bond of peace.” And to show that this is the law of Christ, hear the same apostle commending this very law. “Bear ye one another’s burdens,” saith he, “and so shall ye fulfill the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 10.4
… The commandment of God. What is the commandment of God? That “new commandment,” which is called new because it maketh new: “A new commandment give I unto you, that ye love one another.” Hear because this is the law of God. The apostle saith, “Bear ye one another’s burdens, and so shall ye fulfill the law of Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 42.4
… by thus supporting what is burdensome, each in turn, they both accomplish their journey, and do not abandon each other. Are they not a kind of “harts” that the Apostle addresses, saying, “Bear ye one another’s burdens, and so fulfil the Law of Christ”?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.10
… for how will he be able to obtain perfection of heart, who is without that by which, as the Apostle has pointed out, the full requirements of the law can be fulfilled, saying: “Bear one another’s burdens and so fulfil the law of Christ,”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.9
… that is, let the mind of the elect keep patience, lest, stirred with the wind of impatience, it lose even that which it has wrought well. Well, too, this same trench is directed to be of one cubit, because, if patience fails not, the measure of unity is preserved. Whence also Paul says, Bear ye one another’s burdens, and so ye shall fulfil the law Christ (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.27
… Husbands and wives are to be admonished, that those things wherein they sometimes displease one another they bear with mutual patience, and by mutual exhortations remedy. For it is written, Bear ye one another’s burdens, and so ye shall fulfil the law of Christ (
6:3
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism 40
… Let such an one, therefore, who remains in the same moral condition as before, and then babbles to himself of the beneficial change he has received from baptism, listen to what Paul says: “If a man think himself to be something, when he is nothing, he deceiveth himself
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 3 . “For if a man thinketh himself to be something, when he is nothing, he deceiveth himself.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.37
… Why am I more irritated at that reproach which is cast upon myself, than at that which is with equal injustice cast upon another in my presence? Am I ignorant of this also? or does it remain that I deceive myself,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.4
… And then it follows, “Do not glory so proudly, and do not speak lofty things, neither let vaunting talk come out of your mouth. For a God of knowledge is the Lord.” He knows you even when no one knows; for “he who thinketh himself to be something when he is nothing deceiveth himself.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 21.9
… "I fear lest, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted from the simplicity and purity that is in Christ." To the same purpose are the words, "Evil communications corrupt good manners;" and when he speaks of a man deceiving himself, "Whoever thinketh himself to be anything, when he is nothing, deceiveth himself;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.53
… But when would Petilianus say this, so that we should understand that he meant, Neither is Donatus of Carthage anything, neither Januarius, neither Petilianus? When would the swelling of his pride permit him to say this, which now causes the man to think himself to be something, when he is nothing, deceiving himself?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 19
… Wherein then lay their impiety? Because “when they knew God, they glorified Him not as God, nor gave Him thanks, but became vain in their imaginations.” Vanity is a disease especially of those who mislead themselves, and “think themselves to be something, when they are nothing.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 17.6
… Why dost thou marvel then, if thine enemy seduce thee, when thou art thine own seducer? Hear the Apostle, “For if a man think himself to be something when he is nothing, he seduceth himself.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 10.6
… let him come where he receives freely. Aye, brethren, and they do not blush, that, by these bitter and malicious dissensions of theirs, they have made of themselves so many parties, while they assume to be what they are not, while they are lifted up, thinking themselves to be something when they are nothing.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 102.2
… But if aught different from this is asked, there is nothing asked: not that the thing itself is nothing at all, but that in comparison with what is so great, anything else that is coveted is virtually nothing. For, of course, the man is not actually nothing, of whom the apostle says, “He who thinketh himself to be something, when he is nothing.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.25
… which evil thing to what vice is it more appropriately compared, than to what doth show itself least readily, like the trusting much in one’s self? For it is a blighting air which doth work this secretly among fruits: just like in morals, secret pride, when a man thinketh himself to be something, though he is nothing.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 4.3
… for Arius and his party endeavoured to corrupt it and to bring in impiety for its destruction, alleging the Son of God to be of the nonexistent, a creature, a Being made, and susceptible of change. By these means they deceived many, so that even men who seemed to be somewhat,
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 3
… For such persons as these “have the appearance only of the fear of God, but the power of it they deny.” For they “think with themselves that they are something, whilst they are nothing, and are deceived. But let every one constantly try his works,”
6:4
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 26
… And like reason in the soul, which is at one time the thought in the heart, and at another speech uttered by the tongue, so is the Holy Spirit, as when He “beareth witness with our spirit,” and when He “cries in our hearts, Abba, Father,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 78
… And the rest too reaped no small benefit from his denial, having come to know man’s weakness, and God’ s truth. For when He foretells anything, we must no longer be subtle, nor lift up ourselves above the common sort. For, “thy rejoicing,” it is said, “thou shalt have in thyself, and not in another.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 7
… “By what law? of works? Nay, but by the law of faith.” See he calls the faith also a law delighting to keep to the names, and so allay the seeming novelty. But what is the “law of faith?” It is, being saved by grace. Here he shows God’s power, in that He has not only saved, but has even justified, and led them to boasting,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 4 . “But let each man prove his own work.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
… For hear the exhortation of Paul, “Let every one prove his own work, and then shall he have rejoicing in himself alone, and not in another.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 188.9
… For her glory is in herself, not in the words of another, as the apostle says: “Let every man prove his own work, and then shall he have glory (rejoicing) in himself alone, and not in another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 5.12
… And therefore virtue is better, which is content with no human judgment save that of one’s own conscience. Whence the apostle says, “For this is our glory, the testimony of our conscience.” And in another place he says, “But let every one prove his own work, and then he shall have glory in himself, and not in another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Lying 37
… “A son receiving the truth shall be far from destruction,” refers to that which is written, “Thou wilt destroy all that speak leasing.” But when it follows, “Receiving he receiveth for himself,” what other doth this insinuate than what the Apostle saith, “But let every man prove his own work, and then he shall have glorying in him self and not in another?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.46
… For what stands in our language as "Blessed is the man," is in Greek Μαχάριος ἀνήρ . But that Macarius who offends you, if he is a bad man, neither belongs to this division, nor is to its prejudice. But if he is a good man, let him prove his own work, that he may have glory in himself alone, and not in another.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.5
… "Let every man prove his own work; and then shall he have rejoicing in himself alone, and not in another. For every man shall bear his own burden,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.7
… and, by the prophet, “They who please men are put to shame, because God hath despised them;” and again, “God hath broken the bones of those who please men;” and again the apostle, “Let us not be desirous of vainglory;” and still another time, “But let every man prove his own work, and then shall he have rejoicing in himself alone, and not in another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 4.2
… Let every man,” saith he, “prove his own work, and then shall he have glorying in himself, and not in another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.2
… these doubtless without charity do this. Let us come back then to conscience, of which the apostle saith: “For our glorying is this, the testimony of our conscience.” Let us come back to conscience, of which the same saith, “But let each prove his own work, and then he shall have glorying in himself and not in another.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.45
… 20 ). For one who has the witness of his life in heaven ought not to be afraid of the judgments of men on earth. Paul also, a leader of good men, says, Our glory is this, the testimony of our conscience ( 2 Cor. i. 12 ). And he says again, Let every man prove his own work, and so shall he have glory in himself, and not in another (
6:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 44
… my wounds stank and were corrupt because of my folly.” ( Ps. xxxviii. 5 .) He therefore that committeth sin hath no understanding. For he is drunken and is in darkness. Do not then say these things, neither add that other remark, “I care not at all about it. ‘For each man shall bear his own burden.’” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 5 . “For each man shall bear his own burden.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 87.5
… Perhaps you reply that it would as little become you to accuse him. Granted, by all means. Take, then, the course which lies between defending and accusing him. Say, “Every man shall bear his own burden;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.23
… for it must be remembered that you are proved a thief, not by our judgment, but by your own confession. For we say that every man must bear his own burden, as the apostle is our witness.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.36
… or, if one must believe the documents which are produced, who is both mine and yours; or, if we are to believe the communion of the whole world rather than the party of Donatus, who is not mine, but yours. But, by a better and a sounder judgment, because it is according to the words of the apostle, every one of us shall bear his own burden;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.97
… and that any who may have committed any such offenses, which, however, you have not proved in any case, have thereby shut the doors of the kingdom of heaven, not against us, but against themselves; "for every man shall bear his own burden."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.39
… But if the faults of the followers of Maximianus have not destroyed you, then are these opinions false which you entertain; and much less have certain indefinite unproved faults of the Africans been able to destroy the entire world. And accordingly, as the apostle says, "Every man shall bear his own burden;"
6:6
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 22.26
… that through the petition of all the Church of God; his sins may be forgiven. And let whoever reads understand what is written:— Let him that hears the word, communicate to him that causes him to hear, in all good things .
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 55
… For often unawares we do things that we know not of; but the Lord seeth all things. Wherefore committing the judgment to Him, let us have sympathy one with another. Let us bear each other’s burdens
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 6 . “But let him that is taught in the word communicate unto him that teacheth in all good things.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Lying 30
… And yet that it may more laudably not be done is sufficiently proved in the Apostle Paul: who, while he said, “Let him that is taught in the word, communicate unto him, that teacheth in all things,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 17
… For, setting apart that power, which he saith himself had not used, which yet that the faithful must serve unto, he enjoins, saying, “Let him that is catechised in the word, communicate unto him that doth catechise him, in all good things:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.3
… just as that giving of thanks is a mockery, if thanks are given to God for that which He did not give nor do? But what I have said there, I say also here again: “Be not deceived,” says the apostle, “God is not mocked.”
6:7
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 5
… Wherefore, it is needful to abstain from all these things, being subject to the presbyters and deacons, as unto God and Christ. The virgins also must walk in a blameless and pure conscience.
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… Christ, therefore, is the Creator’s Christ, as Christ’s law is the Creator’s law. “Be not deceived, God is not mocked.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… For God is “jealous,” and is One who is not contemptuously derided
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 67.5
… For he is not so much to be blamed who has been through heedlessness surprised by fraud, as he is to be execrated who has fraudulently taken him by surprise. But if Basilides could deceive men, he cannot deceive God, since it is written, “God is not mocked.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 28
… of sacrifice to idols or of certificate, yet, since they have even thought of such things, with grief and simplicity confess this very thing to God’s priests, and make the conscientious avowal, put off from them the load of their minds, and seek out the salutary medicine even for slight and moderate wounds, knowing that it is written, “God is not mocked.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.101
… The followers of the holy patriarch, approved of God, cherish us not in a bodily bosom, but in a clothing as it were of good works. “Be not deceived,” says the Apostle, “God is not mocked.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
And here he points out the difference between ambition of this kind, and in temporal affairs, by saying, “Be not deceived
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 125.19
… It is not I but an apostle who says: “Be not deceived; God is not mocked.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.38
… Against such there is no law. “And they that are of Christ have crucified their flesh with the passions and the lusts thereof. If we live by the Spirit, by the Spirit let us also walk.” Why do we who with Christ have crucified our flesh and its passions and desires again desire to do the things of the flesh?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.39
… If he were to give thanks to man for that which he might either think or know that man had not given, it would be called a flattery or a mockery, rather than a giving of thanks. “Do not err, for God is not mocked;”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 106
By the godly bishops I salute you. I beseech you to give heed to the churches’ calm, and to disperse the waves of calumny. “Whatsoever a man soweth that shall he also reap,”
6:8
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… For instance, the Lord says, “I perceive that virtue is gone out of me.” Similarly we have frequently observed “of whom” used of the Spirit. “He that soweth to the spirit,” it is said, “shall of the spirit reap life everlasting.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.9
95. In like manner that you may recognize the Unity, it is also said of the Spirit: “For he that soweth in the Spirit shall of the Spirit reap eternal life.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 24
… since both the extortioner, and the adulterer, and the false accuser, toil and weary themselves much to bring their wickedness to effect; but so far from reaping any profit from these their labors, they rather undergo great loss. For Paul too intimated this when he said, “He that soweth to his flesh, shall of his flesh reap corruption.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 42
… wherefore also he adds, “neither doth corruption inherit incorruption, ” i.e., neither shall wickedness inherit that glory and the enjoyment of the things incorruptible. For in many other places he calls wickedness by this name, saying, “He that soweth to the flesh, shall of the flesh reap corruption.” (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.45
But, if there are any who say that penance is to be done for sin during any three years, and that after the three years one may live in pleasures, these know neither the preaching of the true faith nor the precepts of sacred Scripture. Against these the excellent preacher says, He that soweth in his flesh shall of the flesh also reap corruption (
6:9
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… “Be not deceived, God is not mocked.” But Marcion’s god can be mocked; for he knows not how to be angry, or how to take vengeance. “For whatsoever a man soweth, that shall he also reap.” It is then the God of recompense and judgment who threatens this. “Let us not be weary in well-doing;”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
… Even as he says to the Galatians: “Let us not be weary in well-doing: for in due season we shall reap.”
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 2.17
17. O how gracious is the Lord! O how measureless are His mercies! Happy the race of mortals when God confesses it! Woe to the soul which He denies! Fire is stored up for its punishment. Be of good cheer, my son, in hope; sow good [seed]
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 9 . “And let us not be weary in well doing.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
… “For he that is entered into his rest hath himself also rested from his works as God did from His.” ( Heb. iv. 10 .) “Let us not then be weary in well-doing, for in due season we shall reap, if we faint not.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Correction of the Donatists 2
8. As then the apostle says, "As we have therefore opportunity, let us do good unto all men, not being weary in well-doing,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 73.4
… For when we pray that the kingdom of God may come, it does not imply that He is not doing what we ask, because we do not begin at once to reign with Him in the everlasting kingdom: for what we ask is delayed, but not denied. Nevertheless, let us not fail in pray ing, for in so doing we are as those that sow the seed; and in due season we shall reap.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.3.6
… in what sense then will his seed be blessed? His seed is that which remains of him afterwards; that wherewith he soweth here, and will hereafter reap. For the Apostle says, “Let us not be weary in well-doing; for in due season we shall reap if we faint not. As we have therefore time,” he says, “let us do good unto all men.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 112.3
3. Next follows, “His seed shall be mighty upon earth” ( ver. 2 ). The Apostle witnesseth, that the works of mercy are the seed of the future harvest, when he saith, “Let us not be weary in well doing, for in due season we shall reap;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 126.8
8. For the next words are, “They that sow in tears, shall reap in joy” ( ver. 5 ). In this life, which is full of tears, let us sow. What shall we sow? Good works. Works of mercy are our seeds: of which seeds the Apostle saith, “Let us not be weary in well doing; for in due season we shall reap if we faint not.”
6:10
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… “Be not deceived, God is not mocked.” But Marcion’s god can be mocked; for he knows not how to be angry, or how to take vengeance. “For whatsoever a man soweth, that shall he also reap.” It is then the God of recompense and judgment who threatens this. “Let us not be weary in well-doing;” and “as we have opportunity, let us do good.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Works and Alms 24
… Let us, while there is time, take thought for our security and eternal salvation, according to the admonition of the Apostle Paul, who says: “Therefore, while we have time, let us labour in what is good unto all men, but especially to them that are of the household of faith. But let us not be weary in well-doing, for in its season we shall reap.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 13
… and teaches them, saying, “Therefore, while we have time, let us labour in that which is good unto all men, but especially to them who are of the household of faith. But let us not faint in well-doing, for in its season we shall reap.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 214.2
… But your excellency has on the spot those who are able to tell you accurately what passed between the bishops in the reign of Jovian, and from them I beseech you to get information. I accuse no one; I pray that I may have love to all, and “especially unto them who are of the household of faith;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.30
148. Perfect liberality is proved by its good faith, the case it helps, the time and place when and where it is shown. But first we must always see that we help those of the household of faith.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 10
… vii. 1 .) Do thou act for God’s sake. Nay, what am I saying? Even if we see a heathen in misfortune, we ought to show kindness to him, and to every man without exception who is in misfortunes, and much more to a believer who is in the world. Listen to Paul, saying, “Do good unto all men, but especially to those who are of the household of faith.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.12
… Give your riches not to those who feed on pheasants but to those who have none but common bread to eat, such as stays hunger while it does not stimulate lust. Consider the poor and needy. Give to everyone that asks of you, but especially unto them who are of the household of faith.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 84.3
… They agree with David when he says: “Thy word have I hid in mine heart that I might not sin against thee;” and when in another place he describes the righteous man as one “who speaketh truth with his neighbour,” that is with those who “are of the household of faith.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.14
… Everyone must follow his own judgment. And it is better to spend one’s money thus than to hoard it up and brood over it. However your duty is of a different kind. It is yours to clothe Christ in the poor, to visit Him in the sick, to feed Him in the hungry, to shelter Him in the homeless, particularly such as are of the household of faith,
san Girolamo † 420 d.C. Against Vigilantius 14
14. You will reply that every one can do this in his own country, and that there will never be wanting poor who ought to be supported with the resources of the Church. And we do not deny that doles should be distributed to all poor people, even to Jews and Samaritans, if the means will allow. But the Apostle teaches that alms should be given to all, indeed,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 16.14
It is possible then for all to show that love which is called ἀγάπη , of which the blessed Apostle says: “While therefore we have time, let us do good unto all men, but specially to them that are of the household of faith.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 7.2
… For he not only united those of ‘the household of faith,’
6:11
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 4.15.3
3. “The church of God which dwelleth in Philomelium, and to all the parishes of the holy catholic Church in every place; mercy and peace and love from God the Father be multiplied. We write
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ( 1 Thess. ii. 17 ; iii. 10 .) Fain would I see the dust of hands that were in a chain, through the imposition of which the Spirit was furnished, through which the divine writings were written, (for “behold how large a letter I have written unto you with mine own hand:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 11, 12 . “See with how large letters I have written unto you with mine own hand. As many as desire to make a fair show in the flesh, they compel you to be circumcised.”
6:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 12, 13 . “As many as desire to make a fair show in the flesh, they compel you to be circumcised; only that they may not be persecuted for the cross of Christ. For not even they who receive circumcision do themselves keep the Law; but they desire to have you circumcised, that they may glory in your flesh.”
6:13
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.3
… Some one will say, “Why, then, if voluptuousness be shut out and chastity let in, may (we) not enjoy the praise of beauty alone, and glory in a bodily good?” Let whoever finds pleasure in “glorying in the flesh”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 2
Here we see another cause of evil, the love of power. Wherefore Christ said, “Be not ye called Rabbi” ( Matt. xxiii. 8 .); and the Apostle again, “For neither do they keep the law, but that they may glory in your flesh.” (
6:14
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 3
Mindful of him, do ye by all means know that Jesus the Lord was truly born of Mary, being made of a woman; and was as truly crucified. For, says he, “God forbid that I should glory, save in the cross of the Lord Jesus.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.3.5
… Moreover, they affirm that the Apostle Paul himself made mention of this cross in the following words: “The doctrine of the cross is to them that perish foolishness, but to us who are saved it is the power of God.” And again: “God forbid that I should glory in anything
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… But “in due time we shall reap;” because in Ecclesiastes it is said, “For everything there will be a time.” Moreover, “the world is crucified unto me,” who am a servant of the Creator—“the world,” (I say,) but not the God who made the world—“and I unto the world,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 2.69
… Accordingly, as His crucifixion contains a truth, represented in the words, “I am crucified with Christ,” and intimated also in these, “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified to me, and I unto the world;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.20
… But as that material body of Jesus was sacrificed for Christ, and was buried, and was afterwards raised, so the whole body of Christ’s saints is crucified along with Him, and now lives no longer; for each of them, like Paul, glories
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.18
… and it is fitting that he, who both believes and knows these things, should glory in the cross of our Lord Jesus Christ,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.27
… also observe that at the beginning it is said, “Whosoever wills,” but afterwards, “Whoso shall lose.” If we then wish it to be saved let us lose it to the world, as those who have been crucified with Christ and have for our glorying that which is in the cross of our Lord Jesus Christ, through which the world is to be crucified unto us and we unto the world,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.21
… to him, as being really of the world, shall come that which happens to the world, the “woe, because of occasions of stumbling.” But let him who wishes to avoid this woe not be a lover of life, but let him say with Paul,” “The world is crucified unto me, and I unto the world.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Dress of Virgins 6
6. Paul proclaims in a loud and lofty voice, “But God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified unto me, and I unto the world.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.12
… For our conversation is in heaven, whence also we expect the Saviour, our Lord Jesus Christ, who shall transform the body of our humiliation conformed to the body of His glory.” Of this very matter to Galatians: “But be it far from me to boast, except in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified unto me, and I unto the world.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.1
1. Every deed of Christ is a cause of glorying to the Catholic Church, but her greatest of all glorying is in the Cross; and knowing this, Paul says, But God forbid that I should glory, save in the Cross of Christ
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.56
56. Why should I enter into detail? He lived not to himself, but to Christ and his preaching. He crucified the world to himself,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 5.3
… For he, who was able to make himself known by miracles so many and so great, says, “God forbid that I should glory in anything else, than in the Cross of Christ
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Baptism of Christ 1
… My way of living is regulated for another life: I have learnt to despise the things that are in the world, to pass by the things of earth, to hasten to the things of heaven, even as Paul expressly testifies, that the world is crucified to him, and he to the world
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.8
… for the brazen serpent is a type of the Cross; for although in His flesh Christ was lifted up, yet in Him was the Apostle crucified to the world and the world to him; for he says: “The world hath been crucified unto me, and I unto the world.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
74. The one then contends, the other retires; the one overcomes incitements, the other flees from them; by the one the world is triumphed over, the other rejoices over it; to the one the world is crucified, or itself is crucified to the world,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Against Marcionists and Manichæans 2
… The cross is the will of the Father, the glory of the Son, the rejoicing of the Spirit, the boast of Paul, “for,” he says, “God forbid that I should boast save in the cross of our Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.9
… and taken part in such mysteries; and traversed the whole world, like some winged being, when he wrote to the Corinthians, said, I fear “lest by any means having preached to others, I myself should be a castaway.” And if Paul was afraid after so many signal good works; he who was able to say, “The world is crucified unto me, and I unto the world;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 15.4
… but every thing, yea even riches, and glory, and honour, and whatever else there be of that kind, will appear insignificant when thou regardest heavenly things. According to Paul all the glories of the present life appeared trifling, and more unprofitable than dead things. Hence his exclamation, “The world is crucified unto me.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 43
… For surely the type is not in truth, and the truth in mere appearance. For this cause we every where show forth His death, both in the mysteries, and in baptism, and in all the rest. Therefore Paul also cries with a clear voice, “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 52
… I would that also with Paul I were able to say, “By which the world is crucified unto me, and I unto the world;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 52
… Would that I could bring forward examples of all this from among ourselves: but since we are at a loss for such, we must needs betake ourselves to this same Paul. Observe him then, how he felt towards the whole world. “The world is crucified unto me,” he says, “and I unto the world” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 2
… What then is this which he says, and why does he thus speak? while yet he exults over it more than over heaven. At least, in writing to the Galatians, he said, “God forbid that I should glory, save in the Cross of our Lord Jesus Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 7
… “By what law? of works? Nay, but by the law of faith.” See he calls the faith also a law delighting to keep to the names, and so allay the seeming novelty. But what is the “law of faith?” It is, being saved by grace. Here he shows God’s power, in that He has not only saved, but has even justified, and led them to boasting,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 12
… and in the husband’s place he puts the Law, but in the woman’s, all believers. Then he adds the conclusion in such way, that it does not tally with the premiss; for what the context would require would be, “and so, my brethren, the Law doth not rule over you, for it is dead.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 17
Hear then how Paul, who saw through these things thoroughly, is so far from seeking after them, that he even deprecates them, in the words, “But God forbid that I should glory, save in the cross of Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 6
… so also, in truth, these things come of the passions which grow upon the soul. For if thou wilt hear a voice from a living soul, hear Paul saying, “Having food and covering, we shall be therewith content:” ( 1 Tim. vi. 8 .) and “Godliness is great gain:” ( ib. 6 .) and, “The world is crucified unto me, and I unto the world.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 14 . “But far be it from me to glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 3
… how dost thou not live? Why boastest thou thyself? No boasting is here. For if indeed the fact did not witness to him, a man might with some show have called it boasting; but if facts do witness, how is boasting here? Let us then learn how he lives not, for he himself says in another place, “I have been crucified to the world, and the world to me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 13
… Was not thy Master hung upon the tree? Do thou otherwise imitate Him. Crucify thyself, though no one crucify thee. Crucify thyself, not that thou mayest slay thyself, God forbid, for that is a wicked thing, but as Paul said, “The world hath been crucified unto me and I unto the world.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
… I speak of the Cross of Christ. For there is not so great a sign of the love of God for mankind, not heaven, nor sea, nor earth, nor the creation of all things out of nothing, nor all else beside, as the Cross. Hence it is the boast of Paul, “God forbid that I should glory, save in the Cross of our Lord Jesus Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 24
They called themselves therefore “strangers”; but Paul said somewhat much beyond this: for not merely did he call himself a stranger, but said that he was dead to the world, and that the world was dead to him. “For the world” (he says) “has been crucified to me and I to the world.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 17.3
… “The earth is the Lord’s and the fulness thereof.” Let them climb up to heaven alone; for them alone Christ died; they possess all things and glory in all. Be it so. “But God forbid that I should glory save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified unto me and I unto the world.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.27
… Let us rather say: “Thou art my glorying,” and “He that glorieth, let him glory in the Lord,” and “If I yet pleased men I should not be the servant of Christ,” and “Far be it from me to glory save in the cross of our Lord Jesus Christ, through whom the world hath been crucified unto me and I unto the world;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.24
… “If ye live after the flesh, ye shall die; but if ye through the Spirit do mortify the deeds of the body, ye shall live.” Hence also he says of himself: “The world is crucified unto me, and I unto the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 208.5
… Of this number was the apostle, who said: “Be ye followers of me, even as I also am of Christ.” He was a light kindled by the Eternal Light, the Lord Jesus Christ Himself, and was placed on a candlestick because He gloried in His cross, concerning which he said: “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.17
… of the resurrection);—or whether that even now, in whatever degree we spiritually understand the wisdom of God, by which all things were made, in that same degree we die to carnal affections, so that, considering this world dead to us, we also ourselves die to this world, and say what the apostle says, “The world is crucified unto me, and I unto the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.12
… Who is he that crieth out unto Christ? Whoso despiseth the world, crieth out unto Christ. Whoso despiseth the pleasures of the world, crieth out unto Christ. Whoso saith not with his tongue, but with his life, “The world is crucified unto me, and I unto the world,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 66.7
… Speak then, preach, preach Christ, spread His doctrine, O thou goodly leader of the flock, but lately a wolf. See him, mark him, who once was raging. “But for me, God forbid that I should glory, save in the Cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world has been crucified to me and I to the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 75.9
… Why then did He not will to fast more than He had given His servants to do, but because in this number forty is the mystery of fasting, the restraint from this world? What is this to say? What the Apostle says; “The world is crucified to me, and I to the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 81.2
… believe on the Crucified; that thy faith may be able to ascend the Wood. Thou shalt not sink, but shalt be borne upon the Wood. Thus, even thus, amid the waves of this world did he sail, who said, “But God forbid that I should glory, save in the Cross of our Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 36.4
… For He was to have that very cross as His sign; that very cross, a trophy, as it were, over the vanquished devil, He was to put on the brow of believers, so that the apostle said, “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified to me, and I to the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 43.9
… He grew as an infant, and showed Himself God by His miracles, and surpassed man in His weakness. Lastly, He chose also the manner of His death, that is, to be hung on the cross, and to fasten the cross itself on the foreheads of believers, so that the Christian may say, “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 53.13
… who, if ever they did advance though this gateway of faith, would thereby also overcome that love of human glory which had been overcome by the apostle, when he said, “God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ, by whom the world is crucified unto me, and I unto the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 98.2
… Was it such as Paul himself had, who could say, “But God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 117.3
… For to Paul, who was yet to say, “But God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 10.11
… “Thou wilt be a helper to the orphan,” that is, to him to whom his father this world, by whom he was born after the flesh, dies, and who can already say, “The world hath been crucified unto me, and I unto the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.20
… but far different is the Mountain “prepared on the top of the mountains.” These mountains therefore in bearing that Mountain are glorious: one of which mountains saith, “but from me far be it to glory, save in the Cross of our Lord Jesus Christ, through whom to me the world hath been crucified, and I to the world:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 69.22
… Little it is, he saith, for me not to blush for it: nay, therein alone I glory, wherefore the enemy thinketh me to blush. “But from me far be it to glory, save in the Cross of Jesus Christ, through whom to me the world is crucified, and I to the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 122.12
… There is nought more powerful than it. Charity therefore is compared with its strength, in the words, “Love is strong as death.” And since this love slayeth what we have been, that we may be what we were not; love createth a sort of death in us. This death he had died who said, “The world is crucified unto me, and I unto the world:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 149.4
… Nor must we keep back the mystical meaning of the “timbrel and psaltery.” On the timbrel leather is stretched, on the psaltery gut is stretched; on either instrument the flesh is crucified. How well did he “sing a psalm on timbrel and psaltery,” who said, “the world is crucified unto me, and I unto the world”?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 4.34
Renunciation is nothing but the evidence of the cross and of mortification. And so you must know that to-day you are dead to this world and its deeds and desires, and that, as the Apostle says, you are crucified to this world and this world to you.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.4
… vi. 20 ). For indeed it is too bad, if these who have been made preachers of humility should glory in the elation of a vain name, when the true preacher says, But God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ (
Pseudo-Cyprian On the Glory of Martyrdom 28
… For you can neither desire martyrdom till you have first hated the world, nor attain to God’s reward unless you have loved Christ. And he who loves Christ does not love the world. For Christ was given up by the world, even as the world also was given up by Christ; as it is written, “The world is crucified unto me, and I unto the world.”
6:15
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… Nor shall we have to watch against woman beguiling us, for ‘in the resurrection they neither marry nor are given in marriage, but are as the Angels ;’ and in Christ Jesus it shall be ‘a new creation,’ and ‘neither male nor female, but all and in all Christ
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 2
… and why says he here, “to the Jew first, and also to the Greek?” What meaneth this difference? and yet he has often said, “Neither circumcision is anything, nor uncircumcision” ( 1 Cor. vii. 19 . See Gal. v. 6 and
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 15, 16 . “For neither is circumcision any thing, nor uncircumcision, but a new creature. And as many as shall walk by this rule, peace be upon them, and mercy, and upon the Israel of God.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.7
… If filthiness is cleansed, how much more is cleanness kept from defilement. “A new heart also will I give you and a new spirit.” Yes, for “in Christ Jesus neither circumcision availeth anything nor uncircumcision but a new nature.”
6:16
Tirannio Rufino † 411 d.C. Translation of Pamphilus' Defence of Origen 1
… Let this then be taken as a record of our belief by any who desire to know it. Whatever we read and whatever we do is in accordance with this account of our faith; we follow the words of the Apostle, “proving all things, holding fast that which is good, avoiding every form of evil.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.13
If then any one wishes to have a statement of our faith, he has it in these words. And whatever we read or affirm, or whatever translations we make, we do it without prejudice to this faith of ours, according to the words of the apostle:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.39
39. “Give ye glory to God, above Israel is the magnificence of Him” ( ver. 34 ). Of whom saith the Apostle, “Upon the Israel of God.”
6:17
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 2
… A swarm of such evils has burst in upon us. But ye have not “given place by subjection to them, no, not for one hour.” For ye are the fellow-citizens as well as the disciples of Paul, who “fully preached the Gospel from Jerusalem, and round about unto Illyricum,” and bare about “the marks of Christ” in his flesh.
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… The world , in the apostle’s sense, here means life and conversation according to worldly principles; it is in renouncing these that we and they are mutually crucified and mutually slain. He calls them “persecutors of Christ.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 10
… Moreover, we shall elsewhere take occasion to remark, that no reproaches can fairly be cast upon the flesh, without tending also to the castigation of the soul, which compels the flesh to do its bidding. However, let me meanwhile add that in the same passage Paul “carries about in his body the marks of the Lord Jesus;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 33.2
… judged, and more sublime than those who judged him; and although his feet were bound on the rack, yet the serpent was trodden on and ground down and vanquished. In his glorious body shine the bright evidences of his wounds; their manifest traces show forth, and appear on the man’s sinews and limbs, worn out with tedious wasting away.
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 1
… for they did not come to this of their own will, but were betrayed by the frailty of the flesh; for they show in their bodies the marks of Jesus,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 9
… For since from man it was that death prevailed over men, for this cause conversely, by the Word of God being made man has come about the destruction of death and the resurrection of life; as the man which bore Christ
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 15.4
… But what is to become of me? I cannot bear to desist from this counsel, until I see that ye have put it in practice; since Paul also, when he saith to the Galatians, “Henceforth let no man trouble me,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 15
… The soldier who has received numberless wounds and is come home again, will he not return with exceeding delight, with his wounds as his title for speaking up boldly, and as evidence of his glory and renown? And thou, if thou be able to exclaim as Paul does, “I bear the marks of Jesus” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 39
… 6 ): he speaks the more vehemently as having already persuaded many. “I,” says he, “am clean.” Then we also are accountable for the blood of those entrusted to us, if we neglect them. “From this time forth I will go to the Gentiles.” So that also when he says, “Henceforth let no man trouble me” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ( 1 Cor. xv. 38 .) Would that it were now given me to throw myself round ( περιχυθἥναι ) the body of Paul, and be riveted to the tomb, and to see the dust of that body that “filled up that which was lacking” after “Christ” ( Col. i. 24 ), that bore “the marks” ( στίγματα ,) (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
… shall I come unto you with a rod, or in love, and in a spirit of meekness?” ( 1 Cor. vi. 21 .) but to the Galatians, “O foolish Galatians.” ( Gal. iii. 1 .) And not once only, but a second time, also he has employed this reproof, and towards the conclusion he says with a reproachful allusion to them, “Let no man trouble me;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 17 . “From henceforth let no man trouble me.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… Were I free from the cares of the Church, had I my body strong and vigorous, I would not shrink from undertaking so long a journey, only for the sake of beholding those chains, for the sake of seeing the prison where he was bound. The traces indeed of his miracles are numerous in all parts of the world, yet are they not so dear as those of his scars. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 1
Nothing is greater than this boast, to be called “the stigmatized of Christ.” “For I bear in my body the marks of the Lord Jesus.” (
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.3
… so that he might at least name one of them all. Let us have the acts of his confessorship produced, for hitherto we have been in ignorance of them; and so let us have the satisfaction of reciting his deeds with those of the other martyrs of Alexandria, and that he may be able to meet the people who bark against him with the words:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.1
… the Epistle to the Philippians the apostle said, “To write the same things to you to me indeed is not grievous but for you it is safe;” yet the same apostle writing to the Galatians when he saw that he had done enough among them of what he regarded as being needful for them, by the ministry of his preaching, said, “For the rest let no man cause me labour,”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.6
At this period many individuals were richly endowed with apostolical gifts; and many, like the holy apostle, bore in their bodies the marks of the Lord Jesus Christ
Sharbil said: Thou hast well done in treating me thus: because I have heard that one of the teachers of the Church hath said,
Ecumenical Councils The Synodical Letter 1
… others again, even after their return from exile, found the passion of the heretics still at boiling heat, and, slain by them with stones as was the blessed Stephen, met with a sadder fate in their own than in a stranger’s land. Others, worn away with various cruelties, still bear in their bodies the scars of their wounds and the marks of Christ.
6:18
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 6
Ver. 18 . “The grace of our Lord Jesus Christ be with your spirit, brethren. Amen.”
6:1
1. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis. — Nota: Praecipit hic Apostolus correptionem fraternam cujuslibet delicti (hoc enim significat, cum ait, in aliquo delicto); oculos tamen maxime intendit, ut recte annotavit Hieronymus, ad delictum, quod tota epistola est insectatus, scilicet judaismi; jubet ergo judaizantes corripi, sed leniter. Idem jussit Rom. xiv, 1; quem enim ibi vocat «infirmum in fide,» hic vocat «praeoccupatum in aliquo delicto;» illum ibi jubet assumi, hic instrui: est enim haec epistola quasi epitome et compendium epistolae ad Rom., cum eaque in sententiis, rationibus et discursu valde consentit, ut dixi in proemio. Unde sicut prioribus cap. epistolae ad Rom., acriter judaismum est insectatus, ita et hic; et sicut ultimis, id est cap. xiv et xv ad Rom., lenit istam acredinem, jubetque Judaizantes tolerari, ita et hic jubet eosdem leniter instrui. Nota: Non loquitur de obstinatis in malo: hi enim docente S. Gregorio, quia destinata malitia et voluntate peccant, dure sunt increpandi: duritia enim, ait Tertullianus, frangenda est et vincenda, non suadenda; sed de praeoccupatis, qui in fide et moribus fragiles, recentes et imbecilles falsa Judaeorum persuasione seducti, et in judaismum aliaque vitia impulsi sunt: hi enim dicuntur praeoccupati, id est praeventi, antequam lapsum advertere, vel cavere possent. Unde pro delicto graece est παράπτωμα, quod lapsum non destinatum, sed casualem significat, cum quis alio respiciens, vel non advertens, in lapidem impingens, vel in fossam incidens, ruit et collabitur. Instruite, — καταρτίζετε, id est, ut Syrus, erigite; vel, ut magis genuine Vatablus, instaurate, redintegrate, restituite, q. d. Sicuti restaurantur artus et membra hominis lapsu luxata, ita fidem et mores luxatos proximorum restaurate. Hinc Erasmus putat nostrum Interpretem vertisse instaurate, at corrupte jam legi instruite, pro instaurate. Sed non est verisimile: omnia enim exemplaria habent instruite: itaque recte, non verbotenus, sed clariori sensu vertit Interpres; nam instauratio fidei et morum, non est aliud quam in iisdem lapsorum instructio. In spiritu lenitatis, — id est cum mansuetudine, blande, leniter. Nota: Spiritum vocat affectum internum lenitatis, qui est donum Spiritus Sancti, ait Chrysostomus, quique spirare, et quasi inhalare dicitur verbis monitoriis suam lenitatem et dulcedinem, ut ipsa verba et gestus spirent internam quamdam lenitatem et suavitatem corripientis; correptio enim est quasi pilula per se amara, quia correpti vitium detegit et incusat; hinc saccharo et dulcedine vocis, et commodae insinuationis, vel etiam extenuationis culpae, oblinenda est, et amarities illius dulcoranda. Pulchre et vere S. Chrysostomus, hom. 52 ad Populum, asserit linguam nostram quasi fieri linguam Christi, si in loquendo, docendo, corripiendo, imitemur Christi mansuetudinem. Et S. Dionysius, epist. 8 ad Demophilum, quae est de benignitate, docet Mosem propter mansuetudinem (erat enim teste Scriptura mortalium mitissimus) meruisse colloquium et familiaritatem Dei tantam, ut Dei famulus κατ' ἐξοχήν diceretur, cum quo prae ceteris Prophetis Deus ore ad os, facie ad faciem quasi amicus cum amico loqueretur. Moxque subjungit: Hoc eximiae in se dilectionis argumentum Christus capit, si pascamus gregem ipsius modestissima gubernatione. Atque in fine addit pulchrum exemplum visionis cujusdam S. Carpo ostensae, qua Christus Carpi indignationem et vindictae appetitum contra Gentiles quosdam, qui duos a fide Christi abduxerant, redarguens eidem dixit: «Percute adversum me, paratus enim sum etiam iterum pro salvandis hominibus pati: gratum mihi illud est, dum non alii homines peccent.» Hinc et S. Augustinus hoc loco in praxi hunc correptionis modum perutilem praescribit: «Nunquam,» inquit, «alieni peccati objurgandi suscipiendum est negotium, nisi cum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere,» scilicet sola dilectione proximi nos moveri ad eum corripiendum, additque: «Dilige, et dic quod voles; nullo modo male dictum erit, quod speciem maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum.» Quod si quis impatientiae motus nobis surrepat, nosque dum nobis bene monentibus resistitur, irasci contingat, cogitemus, inquit, «quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando et ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes facit.» Et S. Basilius in Reg. fusius disputatis, Reg. 51, docet Superiores, aliosque qui animarum morbos curare satagunt, debere imitari probos medicos, videlicet «ut aegris non irascantur, sed adversus morbum ipsum pugnent.» Considerans teipsum, ne et tu tenteris. — Est enallage numeri: nam transit a plurali numero ad singularem; consequenter enim dicere debuisset: «Considerantes vos, ne et vos tentemini;» sed quia pluralis hic distribuit, et supponit pro singulis (vos enim, id est singuli vestrum), hinc apte hanc distributionem explicat dicens in singulari, «Considerans teipsum, ne et tu tenteris.» Praesertim, quia hoc mollius dicitur: durius enim dicitur toti communitati, «Considerate vos, ne et vos tentemini;» quia hoc est totam Ecclesiam vel communitatem monere, et monendo tacite culpare et incusare. Efficax haec est ratio persuadens misericordiam et misericordem ac lenem correptionem, si cogites te ejusdem tentationis et miseriae consortem et obnoxium, Deumque solere permittere tentari eos, qui in lapsos duri sunt et inclementes. Hinc saepe in Vitis Patrum legimus, seniores, qui durius discipulos suos libidine aliove vitio tentatos arguerant, eadem mox tentatione pulsatos fuisse; ut discerent misereri, et tentatis compati, ac eos consolari et animare. Refert Cassianus, lib. V De Instit. renunt., II, 30, Abbatem Machetem dixisse: «Tribus in rebus judicavi fratres meos, et in eosdem tres defectus prolapsus sum, ut sciant gentes quoniam homines sunt.» Alius ex Patribus antiquis quoties audiebat aliquem cecidisse, flebat amare dicens: «Ille hodie, et ego cras.» Ita quisque dicat dum proximi lapsum videt: «Homo sum, et humanum a me nihil alienum puto.» Nam, ut ait S. Gregorius, hom. 34 in Evang.: «Vera justitia compassionem habet, falsa justitia dedignationem.» Narrat Cassianus, collat. 2, cap. xiii, quod monachus quidam junior graviter tentatus spiritu fornicationis, seniorem quemdam, sed rudem et indiscretum, adierit; cumque tentationem ei declarasset, ab eo duriter acceptus et objurgatus, desperans decreverit redire ad saeculum, et uxorem ducere. Rem ex vultu monachi deprehendit Abbas Apollo; igitur suaviter eum demulcens consolatus est, et in proposito corroboravit: ac mox adiens cellam senioris, qui juvenem ita dure acceperat, oravit Deum ut seniori tentationem juvenis immitteret, ut in senectute, inquit, discat compati junioribus dum tentantur. Mox tentatio seniorem invasit, adeo, ut quasi amens huc illucque discurreret. Rem eminus spectabat Apollo, ac seniorem adiens: «Scito, ait, Deum permisisse te hac tentatione pulsari, ut per experientiam discas compati junioribus in tentatione, nec austere eos repellas, adigasque in desperationem, uti istum juvenem pene adegisti, utpote qui teipsum jam videas parva tentatione ita agitatum, ac pene superatum fuisse; sed benigne eos excipias, consoleris et corrobores, juxta illud Isaiae L, 4: 'Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo.'» Sic enim fecit Christus, de quo praedixit Isaias, cap. xlii, vers. 3: «Arundinem quassatam non confringet, et linum fumigans non extinguet;» idque re ipsa praestitisse Christum refert Matthaeus xii, 20. Quare prudenter et apposite S. Augustinus, lib. II De Serm. Domini in monte, cap. xx, in particulari hasce tres regulas corripiendi proximum assignat: «Pie,» inquit, «cauteque vigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere vel objurgare nos necessitas coegerit, primo, cogitemus utrum tale sit vitium quod nunquam habuimus, vel quo jam caruimus; et si nunquam habuimus, cogitemus et nos homines esse, et habere potuisse. Secundo, si vero habuimus et non habemus, tangat memoriam communis fragilitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat: ut, sive ad correctionem ejus, propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit (nam incertus est exitus), nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Tertio, si autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus: sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter cavendum invitemus.»
6:2
2. Alter alterius onera portate. — Graece ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, id est alii vicissim aliorum onera bajulate, q. d. ut Chrysostomus, Anselmus, Theophylactus: Infirmitatum mutuarum pondera ferte, ea vicissim tolerando, eis compatiendo: verbi gratia tu feras proximi choleram et verba cholerica, ille ferat tuam melancholiam et phlegmaticos mores; «ut qui celer est et iracundus,» ait ex Chrysostomo Theophylactus, «ferat segnem tardumque, segnis autem ferat vehementem illius impetum,» nimirum cogitet esse onus, quod proximum gravat magis quam se, illique compatiatur. Secundo et generalius, «onera,» vel, ut graece est βάρη, hoc est gravamina quaecumque proximum gravant, sive vitia, sive morbi, sive curae, sive melancholia, seu quidvis aliud eum gravans, feras cum eo, ei compatiendo, illum adjuvando, roborando, sustentando, et quasi onera cum eo succollando, ut nimirum sis spes claudo, oculus caeco, baculus seni. De qua re vide S. Augustinum in Psal. CXXVI. Tertio, et genuine ad mentem Apostoli, Basilius, in Regul. brevior., Reg. 278: «Peccatum,» ait, «est onus grave animam premens, imo deprimens et detrahens ad infernum;» sicut enim jumentum bajulans onus nimis grave, ac viribus suis impar, sub eo collabitur: ita sub peccato quasi sub onere collabitur anima in reatum gehennae, et sub onere gemit, nec ab eo se relevare et surgere potest. De peccato enim hic agi patet ex versu praecedent., ubi hoc onus vocavit «delictum,» et ex eo quod subdit vers. 5: «Unusquisque enim onus suum, peccatorum scilicet suorum, portabit.» Ex quo patet omne peccatum quidem hic vocari onus; Apostolum tamen proprie oculum intendere ad peccatum apostasiae et judaismi; ad hoc enim proprie respexit vers. 1. Unde judaismum apte vocat onus, sicut cap. v, vers. 1, vocat eumdem jugum servitutis, quia onerosas leges et ceremonias suis subditis judaismus imperabat, q. d. Si quis praeventus sit aliquo delicto, praesertim infidelitatis aut judaismi, ut sub eo collapsus quasi sub onere gemat, noli eum dure increpare, pungere, stimulare; sed leniter eum instrue et subleva, et quasi porta cum eo onus tua doctrina, consilio, consolatione, confortatione, ut a peccato et judaismo resurgat, sibique, Ecclesiae et Christo restituatur; explicat enim quod dixit vers. 1: «Hujusmodi instruite in spiritu lenitatis,» q. d. Tanta debet haec esse lenitas, ut quasi cum eo quem corripitis, portetis et bajuletis illius onus et delictum, vel potius hoc onus ab eo devolvatis, et devolvendo quasi in vos ipsos suscipiatis, ut is qui lapsus est a peccato resurgere possit; sicut qui asinum sub onere lapsum sublevat, onus ab eo devolvit, illudque inter brachia quasi in se suscipit, ut hoc onere levatus asinus resurgere possit. Unde S. Basilius supra: «Hoc onus,» ait, «inter nos vicissim alii ab aliis tollimus (et tollendo quasi in nos suscipimus), quoties operam damus, ut hi qui peccarunt et lapsi sunt, resipiscant.» Sic Christus, inquit Isaias cap. liii, vers. 4, «vere languores nostros tulit, et dolores nostros ipse portavit,» quia peccata nostra et peccatorum poenas in se suscepit, bajulavit, ac bajulando solvit et expiavit. Ergo portamus onus, id est peccata proximi, cumque hoc onere levamus, primo, per compassionem et lenitatem, lenemque instructionem et correptionem; et hoc proprie intendit Apostolus hic. Secundo, per orationem, si oremus pro eo, ut eum Deus hoc onere levet. Tertio, et perfectissime per poenitentias, si Christi exemplo proximi peccata voluntariis jejuniis, ciliciis aliisque poenis luenda et expianda suscipiamus. Nota, hic peccata esse et dici onera, eaque maxima et gravissima. «Videte,» inquit S. Augustinus, homil. 22 in haec Apostoli verba, tom. X, «hominem oneratum sarcina avaritiae, videte illum sub hac sarcina sudantem, anhelantem, sitientem, et laborando sarcinam addentem. Quid expectas, o avare, amplectens onus tuum et sarcinam sub humeros tuos? Quid expectas? Quid laboras? Quid inhias? Quid concupiscis? nempe satiare avaritiam: illa te potest premere, tu illam non potes satiare. An forte non est gravis? Usque adeo sub hac sarcina sensum etiam perdidisti? Non est gravis avaritia? Quare ergo te de somno excitat, quae te aliquando etiam dormire non sinit? Et forsasse habes cum illa alterum onus pigritiae, et ista duo nequissima onera sunt, secumque pugnantia premunt te et dilaniant te. Non enim paria imperant, non enim similia jubent. Pigritia dicit: Dormi; avaritia dicit: Surge; pigritia dicit: Noli pati frigidos dies; avaritia dicit: Tolera in mari etiam tempestates; illa dicit: Quiesce; illa non sinit quiescere, jubet non solum: Procede, sed et: Naviga trans mare, quaere terras quas ignoras.» Addit S. Augustinus, Christum nobis excutere hanc sarcinam cupiditatis, et suam charitatis imponere, quae non gravat, sed levat, sicut alae avem non gravant, sed levant. Nota secundo, quomodo haec onera invicem portare debeamus, hocque esse charitatis proprium officium pulchra similitudine cervorum docet S. Augustinus ibidem, hom. 21, et lib. LXXXIII Quaest., Quaest. LXXI, ubi ait: «Dilectionis officium est invicem onera nostra portare. Sicut enim de cervis nonnulli scripserunt, cum fretum ad insulam transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, super invicem portent, ita ut posterior super anteriorem, cervice projecta, caput collocet. Et quia necesse est unum esse, qui ceteros praecedens non ante se habeat cui caput inclinet, vicibus id agere dicuntur; ut lassatus sui capitis onere, ille qui praecedit post omnes redeat, et ei succedat, cujus ferebat caput cum ipse praeiret. Ita invicem onera sua portantes, fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem istam. Fortasse cervorum naturam intenderat Salomon, cum ait: Cervus amicitiae et pullus gratiarum tuarum colloquantur tecum; nihil enim sic probat amicum, sicut oneris amici portatio, v. g. iram fratris tui tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris, ut rursus eo tempore quo te ira praeoccupaverit, ille te tranquillitate sua supportet. Et item si quis loquacitatem in se vicerit, et pertinaciam nondum vicerit; alius vero adhuc loquax sit, sed jam pertinax non sit: debet ille hujus loquacitatem, et iste illius pertinaciam, donec illud in illo, et hoc in isto sanetur, charitate portare.» Deinde exemplo Pauli et Christi idipsum demonstrat, dum subdit: «Et Paulus dixit: Non quae sua sunt unusquisque quaerat, sed quae aliorum. Cui sententiae connexuit: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu; ad hoc duntaxat, ut quemadmodum in eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendens sua, sed nostra: ita et nos libenter ad ejus imitationem invicem onera nostra portemus; hoc ergo exhibeamus illi, cujus infirmitatem portare volumus, quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ait Paulus. Omnibus omnia factus est, cogitando scilicet, etiam in eo vitio se esse potuisse unde cupiebat illum liberare.» Hos onerum et infirmitatum proximi bajulos eleganter ossibus comparat S. Basilius in Ps. xxxiii ad illa verba, «Custodit Dominus omnia ossa eorum»: «Quemadmodum,» ait, «ossa ingenita sibi vi praeteneram carnis mollitiem suffulciunt, et pressius contrahunt: itidem sunt in Ecclesia quidam, qui possint sua ipsorum constanti firmitudine debilium fulcire ac ferre imbecillitatem. Et sicuti ossa inter se connectuntur secundum commissuras articulorum, et hae consertiones nervis firmantur et ligamentis, quae ossibus adhaerescunt: idem prorsus contigerit, si charitatis pacisque colligatio in Ecclesia Dei veluti cognationem quamdam conficiet spiritualium ossium, et in unum conspirantem. De ejusmodi ossibus a concordi partium harmonia emotis solutisque, et quasi a commissuris suis et artubus eluxatis, Propheta inquit: Dissipata sunt ossa nostra secus infernum. Et quidem ossa haec, si qua interim turbela, si qua conquassatio occupaverit, orans sit: Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea. Ubi vero propriam servaverint harmoniam, a Domino custodita, ait: Ne unum quidem ex his conteretur. Quum sane digna sunt, quae in Deum transcribant gloriam ac referant, inquit: Omnia ossa mea dicent: Domine, quis similis tibi? Vidisti itaque ossium naturam ratione praeditorum.» Hinc sequitur tertio, eos qui aliorum onera portant, aliorum infirmitatibus condolent et compatiuntur, esse in virtute osseos et robustos, et consequenter hanc compassionem signum esse perfectionis Christianae; sicut e contrario non compati, sed rigide proximum peccantem arguere et condemnare, signum est latentis alicujus vitii et imperfectionis. Docet id Cassianus, Collat. 41, cap. xi: «Evidens,» ait, «indicium est animae necdum vitiorum faecibus eliquatae, in criminibus alienis non affectu misericordiae condolere, sed rigidam judicantis tenere censuram. Nam quemadmodum perfectionem cordis poterit obtinere, is qui non habet illud quod Apostolus plenitudinem legis consummare signavit? alterutrum, inquiens, onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi; sed nec illam virtutem possidet charitatis, quae non irritatur, non inflatur, non cogitat malum, quae omnia suffert, omnia sustinet, omnia credit. Justus enim miseretur animas pecorum suorum, viscera autem impiorum sine misericordia; ideoque iisdem vitiis monachum subjacere certissimum est, quae in alio inclementi atque inhumana severitate condemnat. Rex enim rigidus incurret mala, et qui obturat aures suas, ne audiat infirmum, et ipse invocabit, et non erit qui exaudiat eum.» Citat haec verba Cassianus ex Prov. cap. xxi, juxta Septuaginta. Exempla compatientium et supportantium alios attuli Num. cap. xi, vers. 12. Et sic adimplebitis legem Christi. — Legit noster Interpres ἀναπληρώσετε per ε, id est «adimplebitis»; jam Graeca habent ἀναπληρώσατε in imperativo, hoc est «adimplete»: sed idem est sensus, si videlicet mutuos defectus et peccata toleremus, portemus, sublevemus, nos adimpleturos legem Christi, quae jubet: «Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Ubi nota: Lex Christi est amor. «In hoc,» inquit, «cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem,» Joan. xiii, 35; et xv, 12: «Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos.» In hac autem dilectione mutua difficillimum, quodque maxime exigit a nobis Christus, est, ut alter alterius onera portemus; ut si hoc impleamus, legem dilectionis proximi, ac consequenter legem Christi simus impleturi, qui magnus est stimulus, ut idipsum faciamus; non enim dicit: Facietis, sed plane: «Adimplebitis legem Christi.» Notat secundo Chrysostomus et Theophylactus non dicere Apostolum πληρώσατε, id est implete: sed ἀναπληρώσατε, hoc est readimplete, denuo implete, vel simul ac communiter omnes implete, ut scilicet quod alterius cholera, vel delicto diminutum fuit in legis observatione, id aliorum sarciat charitas; sic ut quisque quod proximo deest in implenda lege, suppleat sua tolerantia et charitate legem implendo, v. g. Qui verbis asperis et cholericis proximum offendit, violat legem, quae dicit: «Diliges proximum tuum.» Si proximus hoc vitium patienter ferat, condonet, compatiatur, supplebit, in quo alter defecit, et pro eo implebit legem quae dicit: «Diliges proximum tuum.» Rursum et magis ad mentem Apostoli: qui judaizantem et peccantem portat, instruit, corrigit, ejus in lege defectum adimplet, quia illum tollit et emendat, hominemque fidei et legi restituit, ut eam rursus faciat impleatque. Sic S. Bernardus, tract. De Praecepto et Dispens., paulo post init., docet eum qui peccando legem violavit, poenitendo, veniam petendo, orandoque, «Dimitte nobis debita nostra,» lapsum hunc et violationem legis rursum sarcire et implere: «Illum,» inquit, «sane dico securum, qui etsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae: pars siquidem regulae (legis monasticae) est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed et emendatio prava.»
6:3
3. Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit, — si quis existimet se esse spiritualem, egregium, magnum et perfectum in virtute et Christianismo, ideoque superbe, dure et contemptim proximum peccantem, ac praesertim judaizantem, increpet ac redarguat: hic nihil est, quia suo fastu, arrogantia, duritie, contemptu ostendit se nullius esse virtutis. Ita S. Hieronymus (aliter Anselmus: «Nihil est, scilicet, ex se: quia quidquid habet, a Deo habet;» sed prior sensus plus habet energiae et connexionis); ideoque talis se seducit, graece φρεναπατᾷ, id est, ut Hieronymus, mentem suam decipit; quae deceptio maxima est et perversissima, cum scilicet quis sibi caece blandiens, sibi ipsi imponit, persuadens sibi se esse, quod revera non est.
6:4
4. Opus autem suum probet unusquisque, — q. d. Quisque non lapsum, vitam, mores, opera alterius examinet, ut instar Pharisaei considerans Publicani vitam, putet se prae eo sanctum esse; sed potius quisque probet et exacte examinet suum opus, id est singula sua opera, num ea faciat ex vana gloria, ex simulatione, ex odio et invidia, an vero pure ut placeat Deo: sic enim multos videbit defectus, ut non existimet se esse aliquid. Quod si nullos vel paucos videat, videaturque opus suum esse purum et perfectum, gloriam, id est, ut graece, καύχημα, gloriationem, habebit in semetipso, ut scilicet, in conscientia, in se suisque operibus gloriari possit; «sed in Domino et Domini gratia, cujus virtute ea fecit, et non in altero,» id est, non per respectum ad alterum, graece οὐκ εἰς τὸν ἕτερον, non in alterum: quod Chrysostomus explicat, non contra alterum, q. d. Non gloriabitur respiciens alterum graviter lapsum, quod eo sit melior, uti Pharisaeus gloriabatur contra Publicanum eum contemnendo, et se prae eo laudando; sed modeste in se suaque conscientia in operibus Dei gratia factis gloriabitur. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Et pulchre Hieronymus: «Sensus,» inquit, «iste est: Tu quae te aestimas spiritualem, et de alterius infirmitate robustior es, non debes imbecillitatem jacentis, sed tuam fortitudinem considerare; neque enim, si alius perfecte non potest ad Christianismum a Judaismo transire, idcirco tu perfectus es Christianus; sed si te propria conscientia non remordet, habes in temetipso gloriam, et non in altero. Athleta non ideo fortis, quia vicit infirmum, et languida adversarii membra superavit; sed si robustus est, et in sua fortitudine, non in infirmitate alterius gloriatur. Intelligi potest et aliter: Qui conscientiam habet operis boni, et seipsum considerans, opus suum non reprehendit, non debet de hoc apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere et communicare cum cunctis, et ex hominum favore quaerere jactantiam; sed in semetipso habeat gloriam, et dicat: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.» Sed prior sensus est genuinus, et intime connexus praecedentibus.
6:5
5. Unusquisque enim onus suum portabit. — Ambrosius, sarcinam suam; graece enim est, ἕκαστος τὸ ἴδιον φορτίον βαστάσει, id est, ut Vatablus, quisque propriam sarcinam bajulabit. Dices: Haec sententia videtur contraria jam dictae vers. 2: «Alter alterius onera portate.» Respondet Hieronymus, illam vers. 2 loqui de praesenti saeculo, hanc vers. 5 de futuro, deque judicii die; quia scilicet in hoc saeculo alter alterum consiliis et precibus juvare possumus; cum vero venerimus ante tribunal Christi, nec Job, nec Daniel, nec Noe poterunt liberare animas filiorum suorum, ut dicitur Ezech. xiv, 14; sed quisque operum et peccatorum suorum onus, id est meritas operum poenas et praemia, feret et portabit, q. d. In die judicii Christus non examinabit te de lapsu, vel delicto proximi, aut an eo melius minusve male vixeris, sed te tibi comparabit, statuet te ante faciem tuam, opera tua ad legem mentis et rationis tuae exiget, judicabit, puniet, vel praemiabit. Vide ergo ne te putes esse aliquid prae eo qui cecidit in peccatum aut Judaismum, sed opus tuum proba, et compara tibi ipsi et legi divinae, ut explores an coram Deo tale, tam purum et perfectum sit, quale exiget Christus in suo tribunali. Perperam ergo hoc Novantes torquent contra Purgatorium, et suffragia quae facimus pro iis, qui sunt in Purgatorio: non enim loquitur Apostolus de Purgatorio, sed de die judicii, in quo hoc quisque suum onus portabit, et a nemine defendi aut juvari poterit: ante diem enim judicii invicem precibus et meritis, tam vivos quam mortuos in Purgatorio existentes juvare possumus; hoc enim requirit communio Sanctorum, quae est in Ecclesia, ad quam utique pertinent illi qui sunt in Purgatorio. Nota: Quisque cum ex hac vita et mundo discedit, nihil secum effert nisi opera sua. Unde opera sunt quasi sarcina viatorum pergentium ad tribunal Christi, ut ibi illa denudetur, examinetur, et ferentem vel coelo, vel inferno dignum ostendat; qualis enim erit sarcina, talis censebitur esse et ejus bajulus, imo opifex homo, qui hanc sarcinam sibi confecit, id est onus operum suorum, et consequenter onus suppliciorum, vel praemiorum, sive onus poenae oneri culpae commensuratum et debitum sibi, quasi sarcinam confecit et imposuit.
6:6
6. Communicet is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis. — Nota primo, «catechizatur verbo,» id est per verbum, vocem et doctrinam catechizantis, sive docentis, quam catechumenus sive discipulus haurit et excipit. Ita S. Ambrosius. Secundo, τὸ in omnibus bonis refer non ad proxime praecedens, qui te catechizat, sed remotius ad communicet: non enim vult catechistam, sed catechumenum sua bona, victum et opes communicare cum suo catechista. Ita Hieronymus, Theophylactus et alii. Ambrosius tamen refert ad qui se catechizat, q. d. Communicet catechumenus suas opes cum catechista, si tamen in omnibus bonis; scilicet disciplinis et moribus, se catechizet; nam si τὰ contra catechizet, audiet id quod sequitur: «Nolite errare, Deus non irridetur.» Rursum Marcion, ait Hieronymus, sic explicabat: In oratione, bonis moribus et omnibus bonis spiritualibus communicet catechumenus cum suo catechista et magistro, ut ejus doctrinam et mores imitetur, et in se exprimat; sed primus sensus planior est et communior. Catechizatur. — Catechizo vox graeca est ἀπὸ τοῦ ἠχέω, id est voce sonare; inde vox Echo. Inde κατηχέω idem est, quod voce instruere, quia olim mysteria religionis viva voce tradebantur, et nefas erat ea scriptis committere, ne in infidelium manus et notitiam devenirent, propalarentur, profanarentur ac riderentur. Inde catechista dicitur, qui haec mysteria docet; catechumenus, qui ea audit et discit; catechismus, ipsa doctrina et instructio. Unde patet catechismi et catechizationis antiquitas: tempore enim Pauli fiebat haec catechesis, jubetque hic Paulus catechumenis, ut bona sua omnia communicent cum suis catechistis; imo conciones Apostolorum fere tantum erant catecheses. Talis catechista fuit Paulus, I Corinth. xiv, 19: «In Ecclesia, inquit, volo quinque verba sensu meo loqui, ut et alios instruam,» graece est κατηχήσω, catechizem. Sic Apostolos secuti sunt Patres, ut Cyrillus Hierosolymitanus cujus exstant Catecheses, et Augustinus qui scripsit librum de Catechizandis rudibus, Gregorius Nyssenus, qui edidit orationem catecheticam, quae dicitur Magna, et alii. Unde patet munus catechizandi esse primaevum Ecclesiae et Apostolicum; ut merito D. Joannes Gerson, Cancellarius licet Parisiensis, eo quasi honorifico vereque Christiano perfunctus sit, ipseque pueros erudire, eorumque confessiones assidue audire voluerit, uti etiamnum faciunt viri insignes et Religiosi, quin et doctores, quam magno Ecclesiae bono et fructu. Est enim hoc munus necessarium in Ecclesia: multi enim ita simplices etiamnum et ignari sunt, ut SS. Trinitatis et incarnationis ac redemptionis Christi mysteria nesciant, Symbolum non intelligant, sed illud recitent ut psittacus suum χαῖρε; quibus sane magis utilis et necessaria est catechesis, quam quaevis alia concio. Quare Episcopi et Parochi juxta praeceptum Concilii Tridentini, sess. XXIV, cap. iv et vii, necessario illos vel per se, vel per alios haec docere et catechizare debent: alioqui vae illis. Si enim simplices ob ignorantiam pereant et damnentur, multo certe magis damnabuntur Parochi, qui docere illos noluerunt aut neglexerunt. Scripsit D. Gerson jam citatus tractatum De Pueris ad Christum trahendis, qui extat part. II operum ejus, ubi multa in hanc rem habet, seque suumque factum de pueris catechizandis defendit, atque inter cetera sic ait: «Adeo jam indignum videtur apud multos, si quis ex Theologis aut famosis in litteris, vel Ecclesiastica dignitate praeditus ad hoc se opus inclinaverit, praesertim circa parvulos, quod mihi in fabulam et improperium cesserit. Convincit autem illos exemplum Christi, qui, Sinite, inquit, parvulos venire ad me; talium enim est regnum coelorum. O piissime Jesu, quis ultra post te verecundabitur esse humilis ad parvulos, quando tu, qui es Deus, usque ad castissimos puerorum amplexus brachia mansuetus inclinas atque circumligas! Da mihi aliquem, qui spiritualis est, qui quaerat non quae sua sunt, sed quae Jesu Christi, quem totum repleverit charitas, humilitas et pietas, et nullum in eo locum inveniat vanitas et cupiditas, cujus conversatio in coelis sit, qui tanquam unus ex angelis Dei, nec benedictione, nec maledictione moveatur, qui nullis stimuletur aut alliciatur formis corporum; sed abstractus in sublimi arce rationis, in sola animarum perspicaci qualitate versetur; et haec intelliget.» Deinde obtrectatorum objectionibus ita respondet: «Sed dicunt occupationem meam (tanquam cancellarii) in majoribus esse debere. Nescio prorsus si quidquam majus esse potest, quam animas ab ipsis inferni portis eripere, et tales parvulorum animas quasi plantare aut rigare, partem non indignam horti Ecclesiastici. Sed asserunt me in praedicationibus publicis ista magnificentius operaturum. Id quidem forte pomposius, sed meo judicio non efficacius, neque fructuosius: nam quo semel est imbuta recens, servabit odorem testa diu. Venite ergo ad me, parvuli, ego vobis doctrinam, vos mihi orationem impendetis: sic angelos nostros vicissim laetificabimus.» Haec sparsim, et plura Gerson citato tract. Plura de catechesi vide apud Antonium Possevinum, lib. IV Biblioth. sanctae, cap. vi, vii, viii, ix.
6:7
Nolite errare, — in hac scilicet communicatione bonorum vestrorum, ait Anselmus, ut ab alimonia catechistarum vos excusetis, praetextu paupertatis, necessitatis familiae et prolium: quia licet hominibus haec obtendere possitis, videte tamen ne vos fallatis, falsoque haec obtendatis: Deum enim omnia videntem fallere et irridere non potestis. Ita Hieronymus, Theophylactus, Anselmus. Secundo, generalius et melius, haec verba more Hebraeo paulo superius inferenda sunt ad id, quod dixit superius, vers. 4: «Opus autem suum probet unusquisque,» q. d. Quisque sincere et coram Deo opera sua probet, hac in re non erret; quia licet hominibus fucum facere possit, Deo tamen illudere non potest. Nam generatim de quovis opere haec esse accipienda, patet ex vers. seq.: «Quae enim seminaverit homo, haec et metet: quoniam qui seminat de carne sua, de carne et metet corruptionem.» Deus non irridetur. — Pro irridetur graece est μυκτηρίζεται, quod significat nasum suspendere, irridere suspenso naso, uti faciunt, qui cum alios deceperint, a tergo in eos linguam, nasum, digitum in signum irrisionis extendunt.
6:8
8. Quae enim seminaverit homo, haec et metet. — Nota metaphoram. Vita nostra est quasi agricultura tempusque seminandi; futura vita metiendi tempus est, id est mercedem recipiendi pro ratione seminis, hoc est meriti. Sic vulgo dicitur: Quod sibi quisque serit praesentis tempore vitae, / Hoc sibi messis erit, cum dicent: Ite, venite; cum scilicet Christus et Apostoli electis dicent: «Venite, benedicti, possidete regnum;» reprobis vero: «Ite, maledicti, in ignem aeternum.» Qui seminat de carne sua, de carne et metet corruptionem (q. d. Qui operatur carnalia, eaque quasi semen conjicit in carnem suam, ut habent Graeca, ut scilicet carnem suam pascat et oblectet, hic «de carne,» id est carnali opere et voluptate, «metet corruptionem,» et mortem, tum praesentem, tum aeternam. Alludit ad carnales voluptates gulae et veneris, quarum messis et finis est corruptio: vertuntur enim in phlegmata, sordes, menstrua, saniem, omnemque corruptionem. Contra), qui seminant in spiritu (id est operantur spiritualia, quibus spiritum foveant et acuant, hi) de spiritu (id est de opere hoc spirituali) metent vitam aeternam. — Secundo, licet generalis sit sententia Apostoli, tamen, ut dixi, oculos intendit et respicit proprie semen et opus beneficentiae, et praesertim eleemosynae, qua catechumenus alit suum catechistam, q. d. Qui opes suas profundit in carnem suam, ut eam splendide vestiat, alat, infarciat, hic de carne metet corruptionem; qui vero opes suas seminat et profundit in opera pia et spiritualia, in eleemosynas praesertim, ut suos alat catechistas et magistros, hic ex hac eleemosyna et opere spirituali metet vitam aeternam. Ita Hieronymus et Theophylactus.
6:9
9. Bonum autem facientes. — «Bonum,» id est bona opera, praesertim eleemosynae et liberalitatis, maxime in catechistas et praecones Evangelii. Sic enim omnibus hisce verbis in genere loquitur de bono opere, ut tamen ejus mens maxime feratur, et respiciat bonum hoc, quo quis alium in fide labentem instruit et confirmat, et vicissim quo is, qui in fide instruitur, communicat suas opes suo instructori, ut inde vivat, ne cogatur doctrinam relinquere, ut sibi victum quaerat et comparet. Non deficiamus. — Graece οὐκ ἐκκακῶμεν, non fatigemur, non lassemur, non segnescamus. Tempore suo (videlicet in die judicii et retributionis extremae) metemus non deficientes. — Οὐκ ἐκλυσμένα, id est, ut Theophylactus, indefatigabiles, q. d., ait Theophylactus: Non fatigemur hic bene operando et seminando, ut pro mercede perfectam quietem in qua nulla erit fatigatio, in messe coelesti et aeterna assequamur: in hac enim vita, in messe corporali, v. g. tritici aut frumenti, multus est labor et fatigatio; sed nihil tale erit in messe coelesti. Vel clarius et concinnius, «metemus non deficientes,» id est metemus incessanter et sine fine: quia sicut non defecimus in hac vita seminando, inquit Anselmus, sic non deficiemus in altera metendo fructus vitae et gloriae aeternae. Haec enim est congrua, par et aequa merces, ut qui hic sine cessatione perpetuo laboraverunt infatigabiles, ibi sine cessatione insatiabiles epulentur, omnibusque bonis affluant in aeternum. Posset secundo, non male sic accipi, «Non deficientes,» id est si non defecerimus. Graece οὐκ ἐκλυόμενοι, non dissoluti, non languentes, id est, si non elanguerimus, sed strenue perseveraverimus in benefaciendo: sola enim perseverantia coronatur, et finis coronat opus.
6:10
10. Ergo dum tempus habemus (seminandi, benefaciendi, merendi in hac vita), operemur bonum ad omnes (hoc est, omnibus, non modo catechistis, ut dixi vers. 6, sed omnibus omnino, etiam Gentilibus), maxime autem ad domesticos fidei, — hoc est Christianis, qui in domo Dei, id est Ecclesia, quasi domestici nobiscum versantur, benefaciamus, charitatem eis ostendamus, omni ope et opera juvemus, sive docendo, sive monendo, sive consulendo, sive eleemosynam dando, sive alio quovis modo opitulando. Pulchrum hac de re documentum S. Joannis Apostoli narrat hic S. Hieronymus: «Beatus Joannes Evangelista,» inquit, «cum Ephesi moraretur usque ad ultimam senectutem, et vix inter discipulorum manus ad ecclesiam deferretur, nec posset vocem in plura verba contexere, nihil aliud per singulas solebat proferre collectas, nisi hoc: Filioli, diligite alterutrum. Tandem discipuli et fratres qui aderant, taedio affecti, quod eadem semper audirent, dixerunt: Magister, quare semper hoc loqueris? Qui respondit dignam Joanne sententiam: Quia praeceptum Domini est, et si solum fiat, sufficit.» Addit S. Hieronymus, moneri hic omnes ut tempus bene collocent: «Breve,» inquit, «est curriculum hujus vitae. Titus, Vespasiani filius, cum quadam nocte sero recordaretur in coena se nihil boni illa die fecisse, dixit amicis: Hodie diem perdidi; nos non putamus perire nobis horam, diem, momentum, tempus, aetates, cum otiosum verbum loquimur, pro quo reddituri sumus rationem in die judicii.» Καιρόν, id est tempus sive occasionem, pulchre describit Posidippus, et ex eo B. Thomas Morus et Giraldus, Syntagm. 1: ..... Tu quis? καιρός; ego, omne domans. / Cur summis instas pedibus? Semper rotor. Alas / Cur plantis gestas? Ut levis aura feror. / Dextrae cur inserta novacula? Signum hominis hoc est: / Vis conferri acie quod mihi nulla potest. / Cur coma fronte jacet? Venientem ut prendere possis. / Parte est cur calvum posteriore caput? / Quod, postquam levibus praeceps effugero pennis, / Ne valeat tergo qui revocare velit. Oh! si bene cogitaremus quam breve tempus sit agonis et cursus nostri, quam volet irrevocabile tempus, quam ab hoc momento pendeat aeternitas: quam fervidi et assidui essemus in omni bono opere! Quod enim jam negligimus, per omnem aeternitatem recuperare non licebit, quia brevi finietur omne tempus vivendi, agendi, merendi. «Juravit angelus,» inquit Joannes, Apocalyp. x, 6, «per viventem in saecula saeculorum, quia tempus non erit amplius,» sed aeternitas et aeterna retributio eorum, quae in tempore hoc gerimus. S. Chrysostomus, hom. 17 in Joann.: «Breve,» inquit, «tempus nobis in praesenti vita praestatur: quo nisi in necessariis utamur, quid illic migrantes faciemus?» Aeternis ergo sanctisque rebus tribuendum est tempus, non malis, non vanis, non otiosis. Suadet id Ethnicus Seneca Lucilio, epistola 1: «Turpissima,» inquit, «temporis jactura est, quae per negligentiam fit; et si volueris attendere, magna vitae pars elabitur male agentibus, maxima nihil agentibus, tota aliud agentibus.» Hinc S. Gregorius Nazianzenus in Iambicis ait vitam hanc esse mercatum, in quo omnes opes, puta virtutes, comparare possimus; eo exacto, nullus emendi et comparandi supersit locus. Mercatus hic durat tantum uno die, puta vita nostra, quae non est nisi unus dies, imo nisi punctum respectu aeternitatis. Vide ergo ut hoc die copiose merceris, et lucra tua in aeternum duratura adaugeas.
6:11
11. Videte qualibus litteris scripsi vobis mea manu. — «Qualibus,» id est, quam deformibus, q. d. Licet ineleganter et inscite pingam, tamen ex vestri amore hanc epistolam mea manu et charactere licet deformi scripsi. Ita S. Chrysostomus, Theophylactus. Secundo, Augustinus, «qualibus,» id est, quam apertis, quam liberis litteris, Judaizantes nihil veritus, haec scripsi. Tertio, «qualibus,» id est, quam sublimibus. Ita ex S. Hilario in Psalmos nonnulli. Quarto, S. Hieronymus putat S. Paulum hanc epistolam hucusque e vinculis aliena manu scripsisse: hinc vero ad finem usque sua manu scribere, ne Judaei dicerent, quod alias dixerant, supposititiam esse hanc Pauli epistolam. Quinto et optime, «qualibus,» graece πηλίκοις, id est, quantis, quam longis litteris vobis scripsi mea manu, q. d. Ego Paulus, qui alias aliena manu soleo scribere, et tandem mea manu subscribere, hanc epistolam ad vos totam (ut fatetur S. Chrysostomus, Ambrosius, Theophylactus), licet bene magnam, scripsi mea manu, ut ostendam quam mihi curae sit vestra salus, puta fides et religio, ut a Judaismo ad Christianismum vos reducam.
6:12
12. Quicumque volunt placere in carne. — Pro placere graece est εὐπροσωπῆσαι, id est, bonam faciem, bonum vultum ostendere, speciosum apparere, secundum faciem et speciem externam placere, q. d. Judaizantes, qui bonam faciem et speciem ostendere, eaque placere volunt «in carne.» Est Hebraismus, id est, carni, hoc est, carnalibus Judaeis, suis secundum carnem cognatis. Ita Chrysostomus et Theophylactus; itaque se explicat Paulus vers. sequenti. Secundo, non male alii, «in carne,» id est in observantia carnalis circumcisionis aliarumque carnalium caeremoniarum. Sic enim τὸ in carne accipit vers. seq. cum ait: «Ut in carne vestra glorientur;» sed non est necesse hic accipere ut ibi accipitur, praesertim cum hic desit persona, cui placeatur; nisi «in carne» hic aliter explices, ut scilicet idem sit, ac carnalibus Judaeis, uti explicui. Hi cogunt vos circumcidi, ut crucis Christi persecutionem non patiantur, — scilicet a Judaeis, qui pro suo Mose et lege pugnant, et persequuntur crucem Christi, et crucis Christi praecones et defensores. Graece est, ἵνα μὴ τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ διώκωνται, ne cruce Christi, id est, ob cruces Christi, persecutionem patiantur, ne crux illos in persecutionem inducat.
6:13
13. Neque enim, qui circumciduntur, legem custodiunt (q. d. Judaizantes cum volunt vos pertrahere ad judaismum, non faciunt hoc zelo legis et judaismi: neque enim ipsi licet circumcisi legem custodiunt); sed (tantum) volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur, — ut scilicet apud Judaeos glorientur de vestra carnis circumcisione, quod scilicet vos ad circumcisionem et judaismum converterint. Ita Theophylactus, Anselmus et alii. Sic et hodie multi alios ad suam haeresim et sectam pertrahere conantur, non zelo salutis ipsorum, sed ut glorientur se multos habere asseclas, se multos in suam sententiam traxisse. Ita ludunt, et aleam jaciunt super alieno corio, imo anima, temeritate et fraude inexpiabili.
6:14
14. Mihi autem (nota conjunctionem adversativam, autem, q. d. Judaizantes volunt gloriari coram Judaeis «in carne» et carnali vestra circumcisione, jactantes quod ad judaismum vos traduxerint: «mihi autem») absit gloriari (hoc est absit ut glorier, «in carne,» aut alia re) nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, — id est in fide, grata memoria, meditatione et praedicatione beneficii crucis, utpote per quam redempti et justificati sumus, a qua gratiam pie et sancte vivendi et ad beatitudinem aspirandi accepimus. In cruce ergo patet magnitudo peccati nostri, et immensus Dei in nos amor. Hinc in ea sola glorior. Ita Chrysostomus. Vide Augustinum, serm. 20 De Verbis Apost.: «Poterat,» ait, «Apostolus gloriari in sapientia Christi, et verum diceret; poterat in majestate, poterat in potestate, et verum diceret: sed dixit in cruce. Ubi mundi Philosophus erubuit, ibi Apostolus thesaurum reperit, ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Quo Domino? Christo crucifixo; ubi humilitas, ibi majestas; ubi infirmitas, ibi potestas; ubi mors, ibi vita; si vis ad illam venire, noli ista contemnere, noli erubescere; ideo in fronte tanquam in sede pudoris signum crucis accepisti,» Hactenus Augustinus. Et S. Bernardus, serm. 25 in Cant.: «Nihil,» ait, «sibi gloriosius putat, quam Christi portare opprobrium. Grata ignominia crucis ei, qui crucifixo ingratus non est.» Et serm. 1 De S. Andrea: «Crux,» inquit, «pretiosa est, et crux amari potest, et crux habet exultationem. Ita est, fratres mei. Si fuerit qui colligat, semper lignum crucis vitam germinat, fructificat jucunditate, oleum laetitiae stillat, balsamum sudat temporalium charismatum. Non est silvestris arbor, lignum vitae est apprehendentibus eam. Arbor fructifera, arbor salutifera est, alioqui quomodo Dominicam occuparet terram? Illam dico pretiosissimam glebam, cui clavorum est infixa radicibus.» Et epist. 190 ad Innocent. Pont.: «Tria,» ait, «quaedam praecipua in hoc opere salutis nostrae (in cruce Christi) intueor: formam humilitatis, in qua se Deus exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis expendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem quam pertulit, sustulit.» Per quem mihi mundus crucifixus est. — q. d. Uti mundus horret crucem, vel crucifixum aliquod cadaver, ita et me exhorret, et vice versa, deliciae et pompae mundi mihi crux sunt, easque, ut crucem ille, aversor et horreo. Ita D. Thomas. Et S. Bernardus: «Quaecumque,» ait, «mundus reputat crucem, ego delicias reputo; et quae mundus delicias, ego reputo crucem.» Secundo, simplicius, «crucifixus,» id est mortuus, per metalepsim: ex cruce enim et crucifixione necessario sequitur mors ejus qui crucifixus est; dicit tamen Apostolus «crucifixus,» potius quam mortuus, ut persistat in cruce Christi, ex qua omnis haec illi mutatio obvenit, q. d. Ego Christo concrucifixus nova creatura, novus homo esse coepi, et ex arbore crucis Christi novam gratiae et mortificationis vitam sugere. Unde «mundo crucifixus,» id est mortuus, sum, hoc est, non teneor, non delector, non tangor mundanis Judaeorum (ad eos enim proprie respicit, ut patet ex praecedentibus) et quorumvis aliorum opinionibus, favoribus, odiis, opibus, deliciis, gloria, uti isti Judaizantes tanguntur. Et consequenter vice versa «mihi mundus crucifixus,» id est, mortuus est, quia eadem ista mundana me non tangunt, non tenent, non delectant, ac si mortua essent. «Mundus, ait, mihi crucifixus est, ut non me teneat: et ego mundo, ut eum non teneam, id est, ut neque mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam.» Ita Augustinus; ita et Ambrosius, Theophylactus, Anselmus, D. Thomas, Haymo et S. Ignatius, epist. ad Roman.: «Amor, ait, meus crucifixus est, non mihi placet cibus corruptionis, neque voluptas vitae hujus; panem Dei volo, panem coelestem, qui est caro Christi, Christo concrucifixus sum.» Pulchre Pinufius abbas apud Cassianum, lib. IV De Institut. renuntiantium, cap. xxxiv et xxxv, novitium, quem ad suum monasterium admittebat, instruens, hanc vitae monasticae ideam, Christum scilicet crucifixum, ei proponit dicens: «Abrenuntiatio nihil est aliud, quam crucis ac mortificationis indicium. Ideoque noveris hodierno die te huic mundo, et actibus ejus ac desideriis esse defunctum, teque secundum Apostolum mundo huic esse crucifixum tibique hunc mundum. Considera ergo conditiones crucis, sub cujus te deinceps sacramento oportet in hac luce versari: quia jam tu non vivis, sed ille vivit in te, qui est crucifixus pro te. Eo ergo habitu ac figura, qua pro nobis in patibulo fuit ille suspensus, nos quoque necesse est in hac vita degere, ut scilicet secundum David affigentes de timore Domini carnes nostras, universas voluntates ac desideria, non nostrae concupiscentiae servientia, sed mortificationi ejus habeamus affixa: sic enim Domini praeceptum implebimus, dicentis: Qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus.» Deinde modum, quo Christo concrucifigi debeat, in particulari ita declarat: «Sed forte dicas: Quomodo potest homo crucem suam jugiter portare, vel quemadmodum vivens quis possit esse crucifixus? Audi rationem breviter: crux nostra timor Domini est; sicut ergo crucifixus quis, jam non pro animi sui motu membra sua quoquam movendi vel convertendi habet potestatem: ita et nos voluntates nostras ac desideria non secundum id, quod nobis suave est, ac delectat ad praesens, sed secundum legem Domini, quo nos illa constrinxerit, applicare debemus. Et sicut is qui patibulo crucis affigitur, non jam praesentia contemplatur, nec de suis affectionibus cogitat, non pro die crastino sollicitudine curaque distenditur, nulla possidendi concupiscentia permovetur, nulla superbia, nulla contentione, nulla aemulatione succenditur, non de praesentibus dolet injuriis, non praeteritarum jam recordatur, seque cum adhuc spirat in corpore, cunctis elementis credit esse defunctum, illuc praemittens sui cordis intuitum, quo se non dubitat illico transiturum: ita nos quoque timore Domini crucifixos oportet his omnibus, id est, non solum carnalibus vitiis, verum etiam ipsis elementis mortuos esse, illuc habentes oculos animae nostrae defixos, quo nos sperare debemus momentis singulis migraturos.» Hucusque Pinufius apud Cassianum. Nota hic, Apostolum non loqui solis Religiosis, sed seipsum exemplum statuere Galatis, et consequenter omnibus Christianis, qui pompis saeculi renuntiarunt in baptismo; itaque debent mundo esse mortui, ut leges mundanas de hypocrisi, de politica simulatione, de luxu, de honore, de vindicta, aliasque similes Christo Christique cruci repugnantes, quasi ad se non pertinentes non curent, v. g. mundi lex dicit: Utere foro, omnibus te accommoda; cum haereticis simula te haereticum, cum politicis politicum; si cum eis in mensa verseris, die licet vetito, carnes comede. Sed Christianus respondebit se huic legi esse mortuum, se Christi legi, religioni, obedientiae astrictum vivere; esto vocetur Papista, hypocrita, Jesuita, non curabit, non sentiet, ac si mortuus esset. Rursus mundus et mundi lex dicit: Nisi duellum ab aemulo oblatum acceptes, ignavus, vilis, inglorius habebere. Christianus, si ei duellum offeratur, huic legi se mortuum esse respondebit per legem Christi, quae duellum vetat, dicetque se minime curare, imo contemnere mundi stolidi stolida judicia: sed sequi se sapientissimum Dei, Christi virorumque Christianorum judicium, qui duellum rem esse infamem, temerariam, stultam, animae et corpori, ipsique reipublicae quae duellis exhauritur, virisque fortissimis et nobilissimis spoliatur, nocentissimam ostendunt: veram autem fortitudinem Christianam spectari in tolerantia injuriarum, mortis, martyrii; tum in forti defensione patriae, reipublicae, fidei, quin et propriae personae; ita ut sibi insultanti et ad duellum provocanti resultare et regerere possit: Si me aggrediaris, experieris vires meas, meos animos, meam in pugnando industriam. Moraliter S. Bernardus, serm. 7 in Quadragesima, qui est de peregrino, mortuo et crucifixo, tradit tres gradus quibus mori debet mundo et carni Christianus, qui ad perfectionem aspirat. Primus est, ut se gerat tanquam peregrinum, qui, inquit, si forte jurgantes viderit, non attendit; si pubentes aut choros ducentes, aut aliud quodlibet facientes, nihilominus transit, quia peregrinus est, et non pertinet ad eum de talibus. Ad patriam suspirat, ad patriam tendit, vestitum et victum habens non vult aliis onerari. Secundus est, ut se gerat tanquam mortuum, qui non sentit, sed sic vituperantes ut laudantes, sic adulantes audit ut detrahentes: imo vero nec audit, quia mortuus est. Omnino felix mors, quae sic immaculatum servat, imo penitus alienum facit ab hoc saeculo. Sed necesse est, ut qui non vivit in se, vivat Christus in illo. Hoc est enim quod ait Apostolus: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus, ac si diceret: Ad alia quidem omnia mortuus sum, non sentio, non attendo, non curo; si qua vero sunt Christi, haec vivum inveniunt et paratum. Tertius est, si non tantum mortuus sit, sed et crucifixus, ut dicat: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Omnia quae mundus amat, crux mihi sunt; puta delectatio carnis, honores, divitiae, vanae hominum laudes; quae vero mundus reputat crucem, illis affixus sum, illis adhaereo, illa toto amplector affectu. Addit deinde Bernardus aliam hujus loci et crucifixi explicationem, non litteralem, sed accommodatitiam: «Quamvis,» inquit, «et in his verbis Apostoli non incongrue posset intelligi, crucifixum ei mundum reputatione, ipsum vero mundo crucifixum compassione: crucifixum enim mundum videbat obligationibus vitiorum, et ipse crucifigebatur ei per compassionis affectum.» Et ego mundo. — B. Dorotheus, tom. III Bibliot. SS. Patrum, doctrina prima, quae est de renuntiatione, quaerit: «Quo pacto mundus crucifigitur homini?» ac respondet id fieri, «cum homo abrenuntiat mundo, mundum deserit, et exinde solitarius fit relictis parentibus, possessionibus, agris, negotiationibus, rerum copia.» Quaerit deinde, «Quo pacto homo crucifigitur mundo?» ac respondet id fieri «per abrenuntiationem, cum scilicet homo postquam mundi rebus excessit, certat adversus mundi concupiscentias, adversus voluptates, adversus propriam voluntatem, subigitque innatas passiones et vitia.» Ac subdit, suos Religiosos exhortans ad hanc abrenuntiationem: «Nos,» inquit, «videmur quidem nobis ipsis mundum crucifixisse, quia reliquimus eum, et ad monasterium divertimus: at nolumus nos mundo crucifigere. Adhuc enim in animo nostro vigent illius blanditiae, adhuc in nobis ipsius affectum abscondimus, compatimur illius gloriae, compatimur deliciis et voluptatibus, compatimur ornamentis et vestibus, et ob viles et inanes res delabimur plerumque in pristinas ejus passiones. Quod sane nonnisi ex amentia multa provenit, ut, qui pretiosas ac magnas res reliquimus, ob minimas plerumque perturbemur; fitque id a nobis pessime: ut enim mundo et rebus ejus abrenuntiavimus, ita et pristinis ejus passionibus abrenuntiare debemus.» Verum haec arctior est expositio: Apostolus enim non solis Religiosis, sed omnibus Christianis Galatis loquitur, seque eis in exemplum proponit, ut secum omnes crucifigant se mundo et mundus vicissim eis crucifigatur: haec enim non diversa sunt, ut videtur velle B. Dorotheus, sed eadem et in eodem sibi contraposita, uti jam explicui.
6:15
15. In Christo (in Christi fide, religione, Ecclesia, id est in christianismo, in Christiana vita, ac christiane scilicet, bene beateque vivendum) neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium (id est impertinens est gentilismus et judaismus, ut non aptior sis, non dignior in christianismo et Christiana vita, si sis Judaeus; non ineptior, non indignior, si Gentilis), sed nova creatura, — id est anima baptismo et gratia Christi regenerata et renata, imo recreata, et quasi nova creatura spiritualis effecta, novam gratiae vitam sortita, ut deinceps in novitate vitae ambulet; haec scilicet plurimum valet ad Christianam vitam ineundam et prosequendam. Unde Apoc. III, 14, Christus dicitur «principium creaturae Dei;» et Isaiae ix, 6, «Pater futuri saeculi:» quia a Christo coepit nova gens, novus mundus, et, ut canit Sibylla Cumana apud Virgilium, ecloga 4, qui adulando transtulit carmina Sibyllina, quae aperte loquuntur de Christo nascente, ad Salonium, Asinii Pollionis Consulis Romani filium recens tunc natum: Tu modo nascenti puero, quo ferrea primum / Desinet, et toto surget gens aurea mundo, / Casta fave Lucina. Gentem auream vocat gentem Christianorum aureis virtutibus, gratiis et donis a Christo acceptis splendentem ac fulgentem instar auri.
6:16
16. Et quicumque hanc regulam secuti fuerint. — Graeca καὶ ὅσοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχήσουσιν, id est, ut Vatablus, quicumque ad hanc incedent regulam, quam scilicet tradidi de justificatione, libertate, doctrina vitaque Christiana, ut extra hanc regulam et orbitam non exorbitent, et deflectant ad legem et normam judaismi, velintque utraque via incedere, vel potius discurrere et vagari sine ordine et semita a christianismo ad judaismum; hoc enim significat Graecum στοιχῶ, scilicet ordine, recta via et tramite incedere, ut dixi cap. IV, vers. 25. Pax super illos (Gentiles scilicet), et super Israel, — hoc est, et super Judaeos credentes Christo, ait Ambrosius. Secundo et melius, et hic, uti et Ephes. i, 1; Coloss. ii, 8, et alibi saepe, significat id est, «pax super illos, et» id est, «super Israel Dei,» q. d. Qui sequentur hanc regulam christianismi a me praescriptam, ii pacem habent, id est tranquillitatem conscientiae, item misericordiam, scilicet Dei, ut Deus in eos misericors sit et beneficus, suamque gratiam et consolationem misericorditer in eos effundat; iique scilicet sunt Israel Dei, id est ii sunt populus Israeliticus, non secundum carnem descendentes ex Israel, id est ex Jacobo patriarcha, uti Judaei sunt et dicuntur Israel, id est Israelis sive Jacobi filii: sed sunt Israel, id est populus Dei, qui ex Israele, hoc est Jacobo, et consequenter ex Abrahamo, descendunt secundum fidem et spiritum, quia Jacobi et Abrahae fidem et sanctitatem imitantur. Rursum alludit Apostolus ad significationem Hebraeae vocis Israel: Israel enim hebraice significat videns Deum, ait Theophylactus. Dicit ergo: Qui hanc Christi legem et regulam sequuntur, ii sunt Israel, id est videntes Deum per fidem, et in coelis visuri Deum per speciem, q. d., ait Augustinus: Ii sunt qui ad visionem Dei in coelis praeparantur et recta contendunt. Secundo et melius, Israel hebraice dicitur quasi ישרה אל iisra el, id est qui dominatur, vel praevalet Deo: cum enim Jacob patriarcha timens et fugiens insequentem Esau fratrem suum, angelum, qui Deum repraesentabat, se confortantem vidisset, cum eoque luctaretur, eique praevaleret, nolens eum dimittere, eumque retentans donec sibi benediceret, sinens se vinci angelus, et Jacobo benedicens: «Nequaquam, inquit, Jacob appellabitur nomen tuum, sed Israel; quoniam si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines praevalebis?» Gen. xxxii, 28, q. d. Ne timeas Esau fratrem tuum, o Jacob; nam violentis tuis precibus apud Deum licet renitentem obtinuisti, ut contra Esau, et quosvis hostes animo sis futurus infracto, insuperabilis et victor: haec enim est petita a Jacob, data ab angelo benedictio. Dicit ergo Apostolus: Qui hanc Christi regulam sequuntur, ii sunt Israel Dei, id est populus Dei, dominans vitiis, mundo, Judaeis et Judaismo (quos repraesentabat Esau carnalis frater Jacob), quin etiam ipsimet Deo, ut ab eo impetrent quidquid volunt ac petunt ab eo. Ita D. Thomas, Haymo et alii.
6:17
17. De cetero nemo mihi molestus sit. — «Nemo» scilicet Judaeorum, rogando me an servus sim Christi, an Mosis, me molestet; nam cujus sim servus, patet ex stigmate meo: ego non stigma circumcisionis praefero, uti faciunt servi legis, sed Christi stigmata. Maldonatus in Notis manuscr. sic vertit, nemo mihi ob apostolatum meum litem intendat; meum enim apostolatum stigmata pro Christo inusta satis probant. Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. — Nota: Stigmata a Graecis dicuntur notae alicui inustae, quales servis inurunt domini, ut, si fugiant, ex hisce notis agnoscantur esse servi talis domini. Secundo, stigmata dicuntur cicatrices, v. g. militum vulneratorum. Paulus ergo «stigmata Christi» hic vocat plagas et cicatrices ex verberibus, vulneribus et afflictionibus propter Christum susceptis, corpori suo impressas, de quibus II Cor. xi, 23; quae stigmata coram Deo non dedecora sunt, sed summae laudes. Unde, uti milites, vexilliferi et capitanei sua vulnera et cicatrices ostentant quasi signa fortitudinis et gloriae bellicae: ita ego Paulus haec stigmata, has plagas, quasi trophaea militiae Christi non tantum habeo, sed «porto,» inquit, et ostento. Ita Hieronymus, Chrysostomus, Anselmus, D. Thomas, Haymo, Theophylactus. Egregie S. Ambrosius in Psal. cxviii, 120. Confige timore tuo carnes meas, serm. 15: «His,» inquit, «configitur clavis, qui mortificationem Jesu in corpore suo portat. His clavis configitur, qui meretur audire dicentem Jesum: Pone me ut signaculum in cor tuum, ut sigillum in brachium tuum. Infige ergo pectori tuo et cordi tuo hoc signaculum crucifixi; infige et brachio tuo, ut opera tua peccato mortua sint. Fortasse hanc imaginem clavi non solum timoris, sed etiam charitatis affigunt: quia valida est ut mors dilectio, durus sicut inferi zelus. His clavis charitatis configatur anima nostra, ut et ipsa dicat: Vulnerata charitate ego sum.» Simili modo in suis vibicibus et stigmatibus pro defensione sanctarum imaginum susceptis gloriabatur B. Theodoretus Studita, anno Domini 824. Cum enim Leo Armenius Imperator Iconoclasta eum sibi resistentem flagellari juberet, ipse illico sponte zonam solvit, positaque veste corpus nudum obtulit ad verbera; «Voluptati enim,» inquit, «mihi est corpusculi hujus flagellatio, atque ista demum ejus suprema depositio, quo citius nuda anima evolem ad eum quem desidero.» Acriter ergo flagellatus, post verbera exultans scripsit ad Naucratium: «An non,» ait, «diadema gestantium gloria mirabilius stigmata ferre Christi, vivificas ejus passiones seu coronas?» Ita Michael Studita in ejus Vita, et ex eo Baronius. Moraliter stigmata Christi in corpore suo portant, ait Hieronymus, qui corpus macerant et affligunt amore Christi, utque se Christi cruci configurent et conforment. Rursum ii, qui a Deo morbis et aerumnis affliguntur, ut Christo hic in cruce, post hanc vitam in gloria conformentur. Sic S. Franciscus, ut narrat Bonaventura, cap. XIV Vitae S. Francisci, ab angelo Seraphino crucifixum alis suis continente, Christi crucifixi stigmata, id est clavos per pedes et manus vulnusque lateris instar Christi accepit, quia totus in Christi crucifixi amorem, imitationem et obsequium transire gestiebat. Erant hi clavi non e ferro, sed e carne mortua calli, instar clavorum, capite scilicet crassiore exstante, et cuspide acuta interius reflexa, qui sanctum virum ita cruciabant, ut vix incedere posset: sicut nos torquent in incessu calli pedum e carne mortificata, quos Flandri exteren ooghen, Galli nids d'agache vocant. «Excreverat,» ait S. Bonaventura, «in Francisco insuperabile amoris incendium boni Jesu in lampades ignis atque flammarum, ut Seraphicis desideriorum ardoribus ageretur, et per Seraphim stigmata sibi imprimentem cognovit se non per martyrium carnis, sed per incendium mentis totum in Christi crucifixi similitudinem transformandum.» Haec stigmata se propriis oculis in S. Francisci corpore mortuo conspexisse testatus est Alexander IV Pontifex, ex cujus ore idipsum audivit S. Bonaventura. Facessat ergo impia Bezae blasphemia, qui hoc loco S. Franciscum hisce stigmatibus notatum vocat horrendum stigmaticum idolum, idque falsum et confictum. Verum de hisce stigmatibus non loquitur hic Paulus, nec constat talia, qualia S. Franciscus habuit, in Paulo fuisse: imo illa ejus itinera et labores valde impedivissent. Unde nec imagines Pauli antiquissimae ea nobis exhibent. Imo Sixtus IV in bulla quadam, quam refert Henricus Sedulius in Notis ad Vitam S. Francisci, vetuit sub poena excommunicationis, ne quis Sanctum alium, quam S. Franciscum, pingat cum quinque stigmatibus, qui tamen nuper e S. Dominici familia ediderunt Vitam S. Catharinae Senensis per imagines expressam, asserunt postea Pium V concessisse, ut et S. Catharina Senensis cum iisdem pingatur, uti habent et testantur recentissimae illae ejus imagines. Sed nulla Pauli imago ea nobis exhibet, ut dictum est.
Benedictio Conclusiva Mihi absit gloriari nisi in cruce Jesu Christi. Crux est scala beatae aeternitatis. O longa et fortunata aeternitas!
6:1
Postquam apostolus reduxit Galatas ad statum veritatis quantum ad res divinas, hic consequenter reducit eos quantum ad res humanas, instruens eos qualiter se habeant ad homines. Et primo qualiter se habeant ad rectos; secundo, quomodo ad perversos, ibi videte qualibus litteris, et cetera. Circa primum tria facit. Primo docet qualiter superiores se habeant ad inferiores; secundo qualiter aequales ad coaequales, ibi alter alterius, etc.; tertio qualiter inferiores ad superiores, ibi communicet autem is, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit admonitionem; secundo assignat admonitionis rationem, ibi considerans teipsum, et cetera. Quia ergo de peccatis multa dixerat, ne aliquis a peccato immunis in peccatores desaeviret, ideo admonitionem de mansuetudine et misericordia eis proponit, dicens fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo, et cetera. Ubi tria ponit quae faciunt admonitionem. Primum est surreptio. Nam quando aliqui ex malitia peccant, minus digni sunt venia. Iob XXXIV, 27: qui quasi de industria recesserunt, et cetera. Sed quando aliquis praeoccupatur tentationibus et inducitur ad peccandum, facilius debet ei venia concedi, et ideo dicit etsi praeoccupatus fuerit, etc., id est imprudenter et ex surreptione lapsus, ut nequeat vitare. Secundum est peccatorum paucitas. Nam aliqui ex consuetudine peccant. Os. IV, 2: maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit, et cetera. Et contra tales severius est agendum. Et hoc excluditur, cum dicit in aliquo, quasi non usu quotidiano peccans. Tertium est peccatorum qualitas. Nam quaedam peccata consistunt in transgressione, quaedam vero in omissione. Graviora autem sunt prima secundis: quia illa opponuntur praeceptis negativis, quae obligant semper et ad semper, haec vero opponuntur praeceptis affirmativis quae cum non obligent ad semper, non potest sciri determinate quando obligant. Unde dicitur in Ps. XVIII, 13: delicta quis intelligit? et cetera. Et quantum ad hoc dicit delicto. Vel, secundum Glossam, delictum est peccatum ex ignorantia. His ergo praemissis, ad misericordiam eos qui corrigunt monet, et hi sunt spirituales, ad quos pertinet correctio. Unde dicit vos qui spirituales estis, huiusmodi instruite. I Cor. II, 15: spiritualis iudicat omnia, et ipse a nemine iudicatur, et cetera. Et huius ratio est, quia rectum iudicium habet de omnibus, quia circa unumquodque recte dispositus est, sicut qui sanum gustum habet, recte iudicat de sapore; solus autem spiritualis bene dispositus est circa agenda; et ideo ipse solus de eis bene iudicat. Sed quia nomen spiritus rigorem quemdam et impulsum designat, secundum illud Is. XXV, v. 4: spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem, etc., non tamen est credendum quod viri spirituales sint nimis rigidi in corrigendo. Nam hoc spiritus huius mundi facit, sed spiritus sanctus suavitatem quamdam et dulcorem efficit in homine. Sap. XII, v. 1: o quam bonus et suavis est spiritus tuus, domine, et cetera. Et ideo dicit in spiritu lenitatis. Ps. CXL, 5: corripiet me iustus in misericordia, et cetera. Contra quod dicitur de quibusdam Ez. XXXIV, 4: cum austeritate imperabatis eis, et cetera. Dicit autem instruite, et non corrigite, quia loquitur de praeoccupatis delinquentibus, qui indigent instructione; vel quia omnis peccans est ignorans. Prov. XIV, 22: errant qui operantur malum. Rationem autem admonitionis subdit, dicens considerans teipsum, etc., quasi dicat: ita fiat, ut dixi, quia tu fragilis es. Nam quamdiu in hac vita mortali sumus, proni sumus ad peccandum. Nihil autem ita frangit hominis severitatem in corrigendo, quam timor proprii casus. Eccli. XXXI, 18: intellige quae sunt proximi tui ex teipso. Qualiter autem se habeant ad aequales ostendit, dicens alter alterius, et cetera. Et primo proponit admonitionem; secundo assignat eius rationem, ibi et sic adimplebitis, etc.; tertio excludit admonitionis implendae impedimentum, ibi nam si quis existimat, et cetera. Admonet autem ad mutuam supportationem, dicens alter alterius onera portate. Et hoc tripliciter. Uno modo defectum alterius corporalem, seu spiritualem, patienter tolerando. Rom. XV, 1: debemus autem nos firmiores, et cetera. Alio modo necessitati mutuae subveniendo, et cetera. Rom. XII, 13: necessitatibus sanctorum communicantes, et cetera. Tertio modo pro poena sibi debita satisfaciendo, orationibus et bonis operibus. Prov. c. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, et cetera. Ratio autem admonitionis est adimpletio legis Christi, quae similiter est charitas. Rom. XIII, 10: plenitudo legis est dilectio.
6:2
Unde dicit et sic adimplebitis legem Christi, id est, charitatem. Dicitur autem charitas specialiter lex Christi triplici ratione. Primo, quia per hoc distinguitur lex nova a lege veteri: nam illa est timoris, haec vero amoris. Unde Augustinus dicit: parva differentia est veteris legis et novae: timor et amor. Secundo, quia per charitatem specialiter Christus legem suam promulgavit. Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem, etc.; et iterum: mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, et cetera. Tertio quia ipsam implevit Christus, et exemplum eam implendi nobis reliquit. Nam ipse ex charitate peccata nostra tulit. Is. LIII, 4: vere languores nostros ipse tulit. I Petr. II, 24: qui peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, et cetera. Is. XL, 11: foetas ipse portabit. Sic ergo debemus alter alterius onera portare ex charitate, ut sic impleamus legem Christi. Impedimentum autem implendae admonitionis praedictae est superbia. Ideo hoc excludens, dicit nam si quis existimat, et cetera. Et primo vituperat ipsam superbiam; secundo ostendit modum vitandi eam, ibi opus autem suum, etc.; tertio vitandi rationem assignat, ibi unusquisque enim, et cetera. Dicit ergo: facite ut dixi. Sed contingit aliquem onus alterius non portare, quia praefert se aliis. Unde dicebat ille Lc. c. XVIII, 11: non sum sicut caeteri hominum, et cetera.
6:3
Et ideo dicit nam si quis existimat se aliquid esse, id est in mente sua superbe iudicat se magnum esse in comparatione peccantis, cum nihil sit, ex se, quia quidquid sumus hoc est ex gratia Dei, secundum illud apostoli I Cor. XV, 10: gratia Dei sum id quod sum. Qui, inquam, tale aliquid facit, ipse se seducit, id est a veritate se dividit. Is. XL, 17: omnes gentes quasi non sint, et cetera. Lc. XVII, 10: cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: servi inutiles sumus, et cetera. Remedium autem vitandi, est propriorum defectuum consideratio. Nam ex hoc quod aliquis alienos et non suos defectus considerat, videtur sibi aliquid esse in comparatione ad alios, in quibus defectus intuetur, et suos non considerans, superbit. Et ideo dicit opus autem, scilicet interius et exterius, suum, id est proprium, probet, id est diligenter examinet, unusquisque. I Cor. XI, v. 28: probet seipsum homo, et cetera.
6:4
Et sic in seipso, id est in propria conscientia, gloriam habebit, id est gloriabitur et gaudebit. II Cor. I, 12: gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Et non in altero, id est non in laude alterius. Vel sic: in semetipso, id est per ea quae sui ipsius sunt, gloriam habebit, id est gloriabitur in consideratione sui, et non in altero, id est non consideratione alterius. II Cor. XII, 9: libenter gloriabor in infirmitatibus meis, et cetera. Vel in semetipso, id est in Deo qui in eo habitat, gloriabitur, id est eius erit gloria, et non in altero quam in Deo. II Cor. X, 17: qui gloriatur, in domino glorietur. Ratio vitandi superbiam est praemium vel poena unicuique pro merito vel demerito reddenda.
6:5
Unde dicit unusquisque enim onus suum portabit. Quod videtur contrarium ei quod dixerat alter alterius onera portate. Sed sciendum est quod ibi loquitur de onere sustinendae infirmitatis, quod debemus mutuo portare; hic loquitur de onere reddendae rationis, quod quilibet pro se portabit, sive sit onus praemii, sive poenae. Nam onus aliquando quidem pondus poenae, aliquando praemii significat. II Cor. IV, 17: aeternum gloriae pondus operatur, et cetera. Is. III, 10-11: dicite iusto, quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedet, vae impio in malum, et cetera. Si autem dicantur aliqui rationem reddere pro aliis, puta praelati pro subditis, secundum illud Ez. III, 18: sanguinem eius de manu tua requiram, etc., et Hebr. ult.: obedite praepositis vestris, ipsi enim pervigilant quasi rationem reddituri pro animabus vestris, non est contrarium dicto apostoli: quia non puniuntur pro peccatis subditorum, sed pro propriis, quae in custodia subditorum commiserunt. Est ergo vitanda superbia et peccatum, quia unusquisque onus suum, id est mensuram gratiae suae offert Deo in die iudicii, tamquam manipulos bonorum operum. Ps. CXXV, 6: venientes autem venient cum exultatione. Et hoc quantum ad bonos. Vel onus suum portabit, id est poenam pro proprio peccato.
6:6
Postquam apostolus ostendit qualiter superiores se habeant ad inferiores, et aequales aequalibus, hic consequenter ostendit qualiter inferiores se habeant ad superiores, dicens inferiores debere superioribus ministrare et obsequi. Et circa hoc tria facit. Primo monet ut ministrent prompte; secundo ut ministrent perseveranter, ibi bonum autem facientes, non deficiamus, etc.; tertio, ut ministrent communiter, ibi ergo dum tempus habemus, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit monitionem ministerii; secundo excusationem excludit, ibi nolite errare, et cetera. Dicit ergo: dictum est supra, quomodo superiores se debeant habere ad inferiores, scilicet leniter corripiendo et instruendo, nunc autem restat videre qualiter inferior superiori obsequatur, et ideo dicit communicet autem is, qui catechizatur, id est docetur verbo Dei, ei qui se catechizat, id est qui eum docet; communicet, inquam, in omnibus bonis. Sed notandum est quod discipulus potest dupliciter communicare se docenti. Primo ut accipiat bona doctoris, et sic dicitur communicet is qui catechizatur, id est commune sibi faciat quod est docentis, eum imitando. I Cor. XI, 1: imitatores mei estote, et cetera. Sed quia contingit doctores aliquando minus bona facere, ideo non sunt in hoc imitandi, et ideo subdit in omnibus bonis. Matth. c. XXIII, 3: quaecumque dixerint vobis, servate et facite: secundum opera eorum nolite facere. Secundo ut communicet bona sua docenti. Hoc enim a domino praecipitur I Cor. IX, v. 14, ubi dicitur: qui Evangelio serviunt, de Evangelio vivant. Unde Matth. X, 10: dignus est operarius cibo suo. Et Lc. X, 7: dignus est operarius mercede sua. Et apostolus dicit I Cor. IX, 11: si vobis spiritualia seminamus, et cetera. Et ideo hic dicit communicet autem is, etc., id est doctus doctori in omnibus bonis quae habet; nam etiam temporalia bona quaedam dicuntur. Is. I, 19: si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis. Matth. c. VII, 11: si vos cum sitis mali, nostis bona dare, et cetera. Dicit autem, in omnibus, quia non solum communicare debet indigenti, sed et sententiam et consilium, potentiam et quidquid habet, generaliter debet proximo communicare. I Petr. IV, 10: unusquisque sicut accepit gratiam, in alterutrum illam administrantes, et cetera. De ista communicatione dicitur Rom. XII, v. 13: necessitatibus sanctorum communicantes; Eccli. XIV, 15: in divisione sortis da et accipe. Consequenter cum dicit nolite errare, etc., excusationem excludit, et primo excludit eam; secundo rationem exclusionis assignat, ibi quae enim seminaverit homo, et cetera.
6:7
Dicit ergo nolite errare, Deus non irridetur. Quod quidem dupliciter intelligi potest secundum duas praemissas expositiones. Secundum primam quidem sic: tu dicis quod debemus imitari doctores etiam in bonis, sed non possum eos imitari nisi in his quae faciunt: nihil autem video in ipsis nisi malum; ergo debeo eos imitari in malo. Sed hoc excludit, dicens nolite errare, Deus non irridetur. Error est hoc dicere. Nam mala praelatorum non excusant nos. Non enim sunt subditis in exemplum, nisi in his quibus imitantur Christum, qui est pastor absque peccato; unde et signanter dicit Io. c. X, 11: ego sum pastor bonus, et cetera. Et apostolus I Cor. IV, 16 et XI, 1 dicit: imitatores mei estote, sicut et ego Christi; quasi dicat: in his me imitamini, in quibus ego imitor Christum. Etsi per mala praelatorum excusatis vos apud homines, tamen Deus non irridetur, id est, non potest falli. Iob XIII, 9: aut decipietur ut homo fraudulentiis vestris? Unde dicitur Prov. III, 34: delusores ipse deludet. Secundum autem secundam expositionem sic introducitur. Possent autem dicere: pauperes sumus, nihil habemus quod communicare possimus. Sed hoc excludit, dicens nolite errare, id est nemo excusatum vane se existimet paupertatem praetendendo, Deus non irridetur, id est non potest falli, scit enim corda nostra et non ignorat facultates. Excusatio verisimilis hominem potest fallere et placare, Deum non potest fallere. Rationem autem huius assignat, dicens quae enim seminaverit homo, et cetera. Et primo in generali, secundo in speciali, ibi quoniam qui seminat, et cetera. Dicit ergo, secundum primam expositionem: vere erratis, hoc credentes, quia Deus reddet singulis pro meritis propriis. Nam quae seminaverit homo, haec et metet, id est secundum opera sua bona vel mala, parva vel magna, praemiabitur vel punietur. Secundum autem secundam expositionem: quae seminaverit homo, id est secundum beneficia sua parva vel magna, et quantum ad qualitatem operum, et quantum ad quantitatem beneficiorum praemiabitur. II Cor. IX, 6: qui parce seminat, parce et metet, et cetera.
6:8
Rationem autem specialiter assignat, dicens quoniam qui seminat in carne sua, et cetera. Quae quidem ratio habet duas partes secundum duas seminationes carnis et spiritus. Primo ergo agit de seminatione carnis. Ubi dicendum est, quid sit seminare in carne; secundo quid est de carne metere corruptionem. Seminare quidem in carne, est operari pro corpore vel pro carne; sicut si dicam: ego multum expendi in isto homine, id est, multa feci pro eo. Ille ergo in carne seminat, qui ea quae facit, etiam si quae bona videantur, facit in fomentum et utilitatem carnis. De carne autem metere corruptionem, dicit et infert, quia semen fructificat ut plurimum secundum conditionem terrae. Unde videmus quod in aliquibus terris semen frumenti degenerat in siliginem, vel in aliquod aliud. Conditio autem carnis est, ut sit corruptibilis, et ideo qui in carne seminat, id est studium suum ponit et opera, oportet quod ipsa opera corrumpantur et pereant. Eccli. XIV, 20: omne opus corruptibile, in fine perdetur. Rom. VIII, 13: si secundum carnem vixeritis, moriemini. Secundo agit de seminatione spiritus, dicens: qui autem seminat in spiritu, id est ordinat studium suum ad servitutem spiritus, ex fide et charitate serviendo iustitiae, metet quidem de spiritu secundum conditionem eius. Conditio autem spiritus est quod sit actor vitae. Io. VI, 64: spiritus est qui vivificat. Non autem cuiuscumque vitae, sed vitae aeternae, cum spiritus sit immortalis, et ideo metet de spiritu vitam aeternam. Prov. XI, 18: seminanti iustitiam merces fidelis, quia numquam desiccatur. Sed nota, quod cum agit de seminatione carnis, dicit in carne sua, quia caro est nobis de natura nostra, sed cum loquitur de semine spiritus, non dicit suo, quia spiritus non est nobis a nobis, sed a Deo. Deinde cum dicit bonum autem facientes, etc., monet ad ministerii perseverantiam, quia non ad horam tantum, sed semper debemus benefacere. Quod quidem potest referri ad ea quae dicta sunt, scilicet ad superiores et ad aequales et ad inferiores, quasi dicat: quicumque sumus, sive praelati erga subditos, sive aequales erga aequales, sive subditi erga praelatos, bonum facientes non deficiamus, scilicet in bene operando, quia non deficiemus in metendo. Eccle. c. IX, 10: quodcumque facere potest manus tua, instanter operare. I Cor. XV, 58: stabiles estote et immobiles. Et merito non est deficiendum, quia expectamus remunerationem aeternam et indeficientem.
6:9
Unde subdit tempore enim suo metemus non deficientes. Unde dicit Augustinus: si homo non imposuerit finem operi, nec Deus imponet remunerationi. Matth. c. XXV, 46: ibunt hi in vitam aeternam. Sed nota quod dicit tempore suo, quia sicut agricola non statim de illo quod seminat, fructum colligit, sed tempore congruo. Iac. ult.: agricola expectat gloriosum fructum terrae patienter ferens, donec accipiat temporaneum et serotinum, et cetera. De ista messione dicitur II Cor. IX, 6: qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet vitam aeternam. Deinde cum dicit ergo dum tempus habemus, etc., monet ad ministrandum communiter, dicens: quia metemus non deficientes, ergo dum tempus habemus, id est in hac vita, quae est tempus seminandi. Io. IX, 4: me oportet operari opera eius qui misit me, donec dies est; venit nox, et cetera. Eccle. IX, 10: quodcumque potest facere manus tua, instanter operare, quia nec opus, nec ratio, nec scientia, nec sapientia erunt apud Inferos, quo tu properas. Dum, inquam, illud habemus, operemur bonum, et hoc ad omnes, scilicet homines qui iuncti sunt nobis in divina similitudine, inquantum omnes ad imaginem Dei facti sumus. Sed contra, Eccli. XII, 5 dicitur: da iusto, et ne recipias peccatorem. Non ergo debemus operari bonum ad omnes. Respondeo. Dicendum est quod in peccatore duo sunt: natura scilicet et culpa. Natura quidem est in eo amanda, et sustentanda, etiam inimici. Matth. V, 44: diligite inimicos vestros, et cetera. Culpa vero in eo est expellenda. Sic ergo dictum est: da iusto, et non recipias peccatorem, ut scilicet peccatori non ideo benefacias, quia peccator est, sed quia homo. Unde Augustinus: non sis ad iudicandum remissus, nec ad subveniendum inhumanus. Persequamur ergo in malis propriam iniquitatem, misereamur in eisdem communem conditionem.
6:10
Sed quia non possumus omnibus benefacere, ordinem benefaciendi subdit maxime autem ad domesticos fidei, qui scilicet non solum natura nobis sunt similes, sed etiam sunt uniti fide et gratia. Eph. II, 19: non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei, et cetera. Ergo omnibus impendenda est misericordia, sed praeponendi sunt iusti, qui sunt ex fide: quia I Tim. V, 8 dicitur: qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Sed dubitatur hic, utrum liceat plus unum diligere, quam alium. Ad quod sciendum, quod amor potest dici maior vel minor dupliciter. Uno modo ex obiecto; alio modo ex intensione actus. Amare enim aliquem, est velle ei bonum. Potest ergo aliquis alium magis alio diligere, aut quia vult ei maius bonum, quod est obiectum dilectionis, aut quia magis vult ei bonum, id est ex intensiori dilectione. Quantum ergo ad primum, omnes aequaliter debemus diligere, quia omnibus debemus velle bonum vitae aeternae. Sed quantum ad secundum, non oportet quod omnes aequaliter diligamus: quia cum intensio actus sequatur principium actionis, dilectionis autem principium sit unio et similitudo, illos intensius et magis debemus diligere, qui sunt nobis magis similes et uniti.
6:11
Postquam apostolus monuit Galatas qualiter se habeant ad homines rectos et iustos, hic docet quomodo se habeant ad haereticos et perversos. Et primo insinuat modum scribendi monitionem; secundo ipsam monitionem subiungit, ibi quicumque enim, et cetera. Circa primum sciendum quod consuetudo erat apud haereticos depravandi et falsificandi Scripturas canonicas, nec non et permiscendi aliqua eorum quae haeresim sapiant; propter hoc consuetudo fuit ab apostolo servata, quod quando aliqua contra eos scribebat, in fine litterae aliqua scriberet, ut depravari non posset, et ita innotesceret eis de eius conscientia processisse, sicut I Cor. c. ult. dicit: salutatio mea manu Pauli. Totam enim epistolam per alium, eo dictante, scribi faciebat, et postea in fine aliquid propria manu addebat. Et secundum hunc modum ea quae sequuntur, ab isto loco scripsit Paulus manu propria. Unde dicit videte qualibus litteris scripsi vobis manu propria, ut scilicet praedicta firmius teneatis, ut scientes a me hanc epistolam missam magis obediatis. Sic ergo praelati debent propria manu scribere, ut quod docent verbo et scripto, ostendant exemplo. Ideo dicitur Is. XLIX, 16: in manibus, id est in operibus meis, descripsi te, et cetera. Ex. XXXII, 15 dicitur de Moyse, quod descendit portans duas tabulas lapideas scriptas digito Dei. Monitionem autem subiungit, dicens quicumque enim placere volunt, et cetera. Et primo aperit seducentium intentionem; secundo ostendit suam intentionem eis esse contrariam, ibi mihi autem absit gloriari, etc.; tertio subdit suam admonitionem ad subditos, ibi quicumque hanc regulam, et cetera. Circa primum duo facit. Primo aperit seducentium malam intentionem; secundo probat quod dicit, ibi neque enim circumcisionem, et cetera. Circa primum ponit unum factum et duas intentiones ad invicem ordinatas. Factum autem erat istorum qui circumcisionem inducebant, et ex hoc duo intendebant. Unum propter aliud, scilicet ut placerent inde Iudaeis, ex hoc quod carnales observantias legis introducebant in Ecclesia gentium.
6:12
Et hoc est quod dicit quicumque volunt placere, scilicet Iudaeis infidelibus, in carne, id est carnalibus observantiis, hi cogunt vos circumcidi, non coactione absoluta, sed quasi ex conditione dicentes: quia nisi circumcidamini, non poteritis salvi fieri, ut habetur Act. c. XV, 1. Intendebant autem ex hoc ulterius quamdam securitatem habere. Iudaei enim persequebantur discipulos Christi propter praedicationem crucis. I Cor. I, 23: nos autem praedicamus Christum crucifixum, et cetera. Et hoc quia per praedicationem crucis evacuabantur legalia. Nam si apostoli simul cum cruce Christi praedicassent debere servari legalia, nullam persecutionem Iudaei apostolis intulissent. Unde dicebat supra V, 11: ego autem, fratres, si adhuc circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior, et cetera. Ut ergo non haberent persecutionem a Iudaeis, inducebant circumcisionem. Et ideo dicit: et etiam hoc propter hoc tantum faciunt, ut crucis Christi persecutionem non patiantur, quae scilicet pro cruce Christi infertur. Vel hoc etiam faciebant ad vitandam persecutionem, non solum Iudaeorum, sed etiam gentilium infidelium. Nam Romani imperatores, Caius Caesar et Octavius Augustus promulgaverunt leges, ut Iudaei ubicumque essent, proprio ritu, propriis caeremoniis servirent. Et ideo quicumque in Christum credebat et circumcisus non erat, persecutionibus, tam gentilium quam Iudaeorum, fiebat obnoxius. Ut ergo non inquietarentur de fide Christi, et in quiete viverent, cogebant eos circumcidi, secundum quod habetur in Glossa. Sed quia possent dicere pseudo, quod non propter hoc circumcisionem inducunt, sed zelo legis solum, ideo hoc excludens probat quod dixit, cum dicit sic neque enim qui circumciduntur, et cetera. Constat enim quod si propter legis zelum aliquos ad legis observantias inducerent, mandarent etiam legem in aliis impleri. Sed neque illi qui circumciduntur, neque pseudo in aliis, scilicet in moralibus, quae potiora sunt in lege et in aliis observantiis custodiunt, Io. VII, 19: nemo ex vobis facit legem. Non ergo ex zelo legis circumcisionem inducunt. Rom. II, 25: circumcisio quidem prodest, si legem observes.
6:13
Sed ideo volunt vos circumcidi, ut in carne vestra, id est in carnali vestra circumcisione, glorientur, apud Iudaeos, eo quod tam multos proselytos faciant. Matth. c. XXIII, 15: vae vobis, Scribae et Pharisaei, qui circuitis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum, et cetera.
6:14
Postquam apostolus exposuit pravam seducentium intentionem, hic insinuat suam. Et primo ponit suam intentionem; secundo ostendit intentionis huius signum, ibi per quem mihi mundus, etc.; tertio rationem intentionis assignat, ibi in Christo Iesu, et cetera. Dicit ergo: intentio seducentium apparet, quia illi gloriantur in carne, sed ego aliam gloriam quaero, scilicet in cruce. Et hoc est quod dicit mihi absit gloriari, et cetera. Vide quod ubi mundi philosophus erubuit, ibi apostolus thesaurum reperit. Quod illi visum est stultitia, apostolo factum est sapientia et gloria, ut dicit Augustinus. Unusquisque enim in ea re gloriatur, per quam reputatur magnus. Sic qui reputat se magnum in divitiis, gloriatur in eis, et sic de aliis. Qui enim in nullo alio se magnum reputat, nisi in Christo, gloriatur in solo Christo. Talis autem erat apostolus. Unde dicebat supra II, v. 20: vivo ego, iam non ego, vivit vero in me Christus. Et ideo non gloriatur nisi in Christo, praecipue autem in cruce Christi, et hoc quia in ipsa inveniuntur omnia, de quibus homines gloriari solent. Nam gloriantur aliqui de magnorum (puta regum aut principum) amicitia: et hoc maxime apostolus invenit in cruce, quia ibi ostenditur evidens signum divinae amicitiae, Rom. V, 8: commendat autem suam charitatem Deus in nobis, et cetera. Nihil enim sic charitatem suam ad nos ostendit, sicut mors Christi. Unde Gregorius: o inaestimabilis dilectio charitatis. Ut servum redimeres, filium tradidisti. Item gloriantur aliqui de scientia. Et hanc apostolus excellentiorem invenit in cruce. I Cor. II, 2: non enim aestimavi me aliquid scire inter vos, nisi Iesum Christum, et cetera. Nam in cruce est perfectio totius legis, et tota ars bene vivendi. Item gloriantur aliqui de potentia. Et hanc apostolus maximam habuit per crucem. I Cor. c. I, 18: verbum crucis pereuntibus stultitia est, his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est. Item gloriantur aliqui de libertate adepta. Et hanc apostolus consecutus est per crucem. Rom. VI, 6: vetus noster homo crucifixus est, ut ultra non serviamus peccato. Item aliqui gloriantur in assumptione ad aliquod magnum collegium. Sed per crucem Christi assumuntur ad collegium caeleste. Col. I, 20: pacificans per sanguinem crucis eius, sive quae in caelis, sive quae in terris sunt. Item quidam gloriantur in triumphali signo victoriae. Sed crux triumphale signum est victoriae Christi contra Daemones. Col. II, v. 15: expolians principatus et potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos, et cetera. Sap. XIV, 7: benedictum lignum per quod fit iustitia. Signum autem suae intentionis subdit, dicens per quem mihi mundus, et cetera. Quia autem hoc quod dicit: mihi absit gloriari, nisi in cruce, etc., est propositio exceptiva, includens unam affirmativam et aliam negativam, ideo duplex signum ponit, probans utramque propositionem. Et primo quidem probat negativam, scilicet quod non gloriatur nisi in cruce; et hoc, cum dicit per quem mihi mundus crucifixus, et cetera. Illud enim in quo quis gloriatur, non est mortuum in corde eius, sed magis illud quod contemnit. Ps. XXX, 13: oblivioni datus sum tamquam mortuus a corde. Manifestum est autem, quod mundus, et omnia quae in mundo sunt, mortua erant in corde Pauli, Phil. III, 8: omnia arbitratus sum ut stercora, ut Christum lucrifaciam. Ergo non gloriatur in mundo, neque in his quae in mundo sunt, et hoc est quod dicit: vere in nullo alio glorior, nisi in cruce Christi, per quem, scilicet Christum crucifixum, mihi mundus crucifixus est, id est mortuus est in corde meo, ut nihil in eo cupiam. Secundo probat affirmativam, scilicet quod in cruce Christi gloriatur, dicens se crucifixum mundo. Qui enim gloriatur in aliquo, illud in se praetendit, et manifestare desiderat; sed apostolus nihil in se praetendit, nec manifestare desiderat, nisi quod pertinet ad crucem Christi, et ideo tantum in ea gloriatur. Et hoc est quod dicit et ego mundo, scilicet sum crucifixus; quasi dicat: porto insignia crucis, et sum reputatus ut mortuus. Et ideo sicut mundus horret crucem Christi, ita horret me. Col. III, 3: mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo, et cetera. Rationem autem quare non in alio gloriatur, ostendit subdens in Christo enim Iesu, et cetera. In illo siquidem maxime gloriatur, quod valet et adiuvat ad coniungendum Christo, hoc enim apostolus desiderat, scilicet cum Christo esse. Et quia non valet ad hoc ritus Iudaicus, nec gentilium observantia, sed crux Christi solum, ideo solum in ea gloriatur.
6:15
Et hoc est quod dicit in Christo neque circumcisio aliquid valet, id est ritus Iudaicus, neque praeputium, id est gentilitatis observantia, id est ad iustificandum et iungendum Christo, sed ad hoc valet nova creatura. Quod quidem patet ex his quae dicta sunt supra v. 6 (quasi eisdem verbis): in Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur. Fides ergo charitate formata est nova creatura. Creati namque et producti sumus in esse naturae per Adam; sed illa quidem creatura vetusta iam erat, et inveterata, et ideo dominus producens nos, et constituens in esse gratiae, fecit quamdam novam creaturam. Iac. I, 18: ut simus initium aliquod creaturae eius. Et dicitur nova, quia per eam renovamur in vitam novam; et per spiritum sanctum, Ps. CIII, 30: emitte spiritum tuum, et creabuntur, et renovabis faciem terrae. Et per crucem Christi, II Cor. V, 17: si qua est in Christo nova creatura, et cetera. Sic ergo per novam creaturam, scilicet per fidem Christi et charitatem Dei, quae diffusa est in cordibus nostris, renovamur, et Christo coniungimur.
6:16
Aperta intentione seducentium, et insinuata sua, hic consequenter apostolus monet eos, et primo ad sui imitationem; secundo ut desistant ab eius molestatione, ibi de caetero nemo, etc.; tertio implorat eis gratiae auxilium ad praedictorum impletionem. Dicit ergo primo: intentio mea est, ut nonnisi in cruce Christi glorier, quod et vos debetis facere, quia quicumque hanc regulam, quam ego scilicet teneo, secuti fuerint, scilicet hanc rectitudinem gloriandi. II Cor. X, 13: non in immensum gloriamur, sed secundum mensuram regulae, et cetera. Pax super illos, scilicet gloriantes quia nonnisi in Christo gloriantur. Pax, inquam, qua quietentur et perficiantur in bono. Pax enim est tranquillitas mentis. Cant. VIII, 10: ex quo facta sum coram illo quasi pacem reperiens. Col. III, 15: pax Christi exultet in cordibus vestris, in qua, et cetera. Et misericordia, per quam liberentur a peccatis. Thren. III, 22: misericordiae domini, quia non sumus consumpti. Sap. IV, 15: gratia Dei et misericordia in sanctos eius, et respectus in electos illius, qui scilicet sunt Israel. Rom. II, 28: non enim qui in manifesto Iudaeus est. Ille ergo est Israel Dei, qui est spiritualiter Israel coram Deo. Io. I, 47: ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Rom. c. IX, 6: non enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae, et cetera. Sed qui filii sunt promissionis existimantur in semine. Unde et ipsi gentiles facti sunt Israel Dei per mentis rectitudinem. Israel rectissimus interpretatur. Gen. XXXII: Israel erit nomen tuum, et cetera. Consequenter cum dicit de caetero nemo, etc., monet, ut desistant a sui molestatione. Et primo ponit admonitionem; secundo rationem eius assignat, ibi: ego enim stigmata. Dicit ergo de caetero, etc.; quod potest dupliciter exponi. Uno modo, ut de caetero accipiatur in vi unius dictionis, ut sit sensus de caetero, id est amodo. Alio modo ut accipiatur in vi duarum dictionum, ut sit sensus: de residuo nemo, etc.; quasi dicat: ego gloriabor tantum in cruce, de omnibus aliis nemo mihi molestus sit, quia ego de nullo curo. Sed prima melior est.
6:17
Quod autem dicit nemo mihi molestus sit, potest referri ad pseudo, qui molesti erant apostolo, movendo quaestiones, et murmurando de observantiis legalibus. Ps. XXXIV, 13: ego autem, dum mihi molesti essent, induebar Cilicio, et cetera. Vel potest referri ad auditores non recte sentientes, ut dicatur nemo mihi molestus sit, id est nullus auditor exhibeat se talem, ut rursum in eo necessitatem habeam laborandi, scilicet aliter sentiendo, quam doceam. Rationem autem horum assignat, dicens ego enim stigmata, et cetera. Stigmata enim proprie sunt quaedam notae impressae alicui cum ferro candenti sicut cum servus ab aliquo domino signatur in facie, ut nullus eum sibi vindicet, sed quiete dimittat domino suo, cuius stigmata portat. Hoc etiam modo apostolus dicit se stigmata domini portare, quasi insignitus sit ut servus Christi. Et hoc quia portabat insignia passionis Christi, patiens pro eo multas tribulationes in corpore suo, secundum illud I Petr. II, 21: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, et cetera. II Cor. IV, v. 10: semper mortificationem domini Iesu in corpore nostro circumferentes, et cetera. Et secundum hoc dupliciter potest continuari ad praemissa. Uno modo, ut dictum est nemo mihi molestus sit, nam ego porto insignia domini nostri Iesu Christi in corpore meo, et sic nullus super me ius habet nisi Christus. Alio modo nemo mihi molestus sit, quia ego habeo multos alios conflictus et stigmata, quae in persecutionibus quas patior me molestant, et grave est addere afflictionem afflicto. Unde conqueritur Iob XVI, 15: concidit me vulnere super vulnus. Sed prima melior est.
6:18
Implorat autem auxilium gratiae Dei, dicens gratia domini nostri Iesu Christi, etc., per quam praedicta implere possitis, sit cum spiritu vestro, id est cum ratione vestra, ut veritatem intelligatis. Vel cum spiritu vestro, quo scilicet debetis legem observare, et non carnaliter. Rom. c. VIII, 15: non enim accepistis, et cetera.
6:1
1. Fratres, etsi praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto; vos, qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis. Nonrmlli putant, praesentem admonitionem Apostcli esse velut epitomen eorum, quae scribit epistola Rom. cap. 14. et initio 15. adversus eos, qui de ciborum discrimine Judaico disceptabant. Sunt enim illic similes huic loco sententiae: Infirmum in fide suscipite, non in cogitationibus disceptationum; et: debemus nos firmiores imbecillitates infirmorum sustine^e et non nobis placere. At sane non est necesse, doctrinam verbis ipsis generalem absque certiori conjectura restringere ad specialem materiam, cujus tota hac epistola non est facta mentio. Praeoccupatus, sive juxta Augustinum circumventus in aliquo delicto, dicitur, qui non malitia et animo destinato, sed infirmitate vel imprudentia lapsus est in peccatum. Nam et hujusmodi peccatum solet in Scripturis delictum vocari, Graece napaTCTioua, quasi lapsus hominis ex improviso impingentis. Pro verbo instruite, Graece est instaurate, reficite; vel ut Hieronymus vertendum fmsse putat: perficite. Syriaca translatio habet erigite. Porro spirituales, quos Apostolus hic alloquitur, Cajetanus doctores interpretatur. Quidam presbyteros Ecclesiae volunt intelligi, locum hunc referentes ad poenitentiae sacramentum, in quo presbyter eum, qui lapsus est, instaurare, id est, restituere priori integritati ac Deo reconciliare debeat; dicuntque, Apostolum admonere viros spirituales, id est, presbyteros, ut id faciant in spiritu mansuetudinis. Verum quis Apostolo spiritualis dicatur, exposuimus in comment. 1 Cor. 2. et 3. Sunt enim Apostolo iidem spirituales, perfecti et firmiores; eosque opponit carnalibus, animalibus, parvulis in Christo, et infirmis. Et quidem oportet presbyterum eo modo spiritualem esse; Non sed ut non omnis ille nec solus talis est, ita constat, apud Apostolum nomine presbyteri et spiritualis hominis diversa significari. Sensus igitur est: Nemo per inanem gloriam sese super alium efferat aut contendat, sed etsi qui&piam tentatione praeventus, ut est humana fragilitas, prolapsus fuerit in peccatum; vos qui spirituales estis, id est, qui geritis vos pro spiritualibus et perfectis, aut qui videmini tales, ne durius ac severius agite adversus hujusmodi hominem, sed cum mansuetudine eum admonentes et corripientes, restituite atque erigit3 a lapsu. Dicit autem in spiritu lenitatis, ut innuat, quod jam dixerat superius, mansuetudinem esse fructum et donum Spiritus sancti. Quod enim illic mansuetudinem, hic lenitatem vertit interpres, cum Graeca vox eadem sit. Quaeri potest, cur Apostolus suo ipsius praecepto non sit contrarius, qui Corinthiis virgam comminatur, dicens: Quid vultis? in virga veniam ad vos? an in charitate et spiritu mansuetudinis? 1 Cor. 4., quique Tito praecipit, ut Cretenses suos dure increpet, Tit. 1. Respondemus, pro diversitate personarum et peccatorum, modo severa increpatione vel etiam virga utendum esse, modo cum mansuetudine agendum cum iis, qui peccant. Rectissime enim Gregorius docet parte 3. curae pastoralis, peccantes aliis atque aliis, aliter atque aliter admonendos esse. Ubi inter caetera cap. 33: Aliter, inquit, admonendi sunt, qui repentina concupiscentia superantur, aliter, qui in culpa ex consilio ligantur. Atqui Cretensium multi erant mendaces, malae bestiae, ventres pigri, et propter hoc dure increpandi. Corinthios quoque eos alloquitur Apostolus, inquit Hieronymus, qui post peccatum, non sentientes errorem suum, nolebant majoribus suis subdi et poenitentia corrigi. Ubi vero peccator intelligens vulnus suum, tradit medico se curandum, ibi non est virga necessaria, sed spiritus lenitatis. Sic ille.
Considerans teipsum, ne et tu tenteris. Numerum subito mutat, non ex imperitia sermonis, ut censet Hieronymus, sed studio; propterea quod ad compellandam uniascujusque conscientiam aptior sit numerus singularis. Sic Dominus ad Scribas et Pharisaeos mulierem adulteram adducentes: Qui sine peccato est vestrum, inquit, primus in illam lapidem mittat Joan. 8. Certe apud Terentium optimi Latini sermonis autorem, similis permutatio numeri legitur non absque venustate. Adeon', inquit, homines immutarier ex amore, ut non cognoscas eundem esse? Caeterum in eo, quod ait: tenteris, causam pro effectu posuit, est enim sensus, teipsum considera, quicunque spiritualis es, ne et tu in tentationem incidas, tentatione vinearis, in aliquo delictopraeoccuperis. Qui te existimas stare, vide ne cadas. Nihil enim ad misericordiam sic inclinat, inquit Augustinus, quam proprii periculi cogitatio. Et Thomas in eandem sententiam: nihil ita frangit hominis severitatem in corrigendo, quam timor proprii casus. Docet hic locus, homines etiam spirituales et perfectos non esse de sua stabilitate securos, et inanem esse eorum 'fidem, qui sibi perseverantiam justitiae certo pollicentur.
6:2
2. Alter alterius onerapoHate. Onera vo:at peccata, quae reatu suo nos deprimunt et poenis obnoxios reddunt. Est autem sermo rretaphoricus ab iis sumptus, qui in portandis oneribus invicem sublevant. Monet ergo Galatas, ut alii aliorum infirmitates et peccata quodammodo reputent sua, condolendo, dissimulando, ferendo, leniter admonendo, fraterne corripiendo, denique hoc agendo, ut corrigatur frater potius, quam puniatur. Addo fraternam correptionem, neque enim correptio fraterna supportationi infirmorum opponitur, sed potius ex ea consequitur, ut bene docet S. Thomas 2. 2. q. 33. art. 1. ad 3. In tantum enim, imjuit, uliquis supportat peccantem, in quantum adversus eum non turbatur, sed benevolentiam erga eum servat: ex quo fit, ut eum satagat emendare.
Et sic adimplebitis legem Christi. Ita legunt Latini omnes; tametsi Graeca habent imperativum modum adimplete, quod tamen parum refert ad sensum. Annotat Theophylactus, non esse dictum implete, sed adimplete, sive complete, id est, communiter omnes implete, quisque portando onus alterius. Sed quam legem Christi adimplent, qui hoc faciunt? Nimirum eam, quam ipse Christus tulit et tantopere commendavit dicens: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. In hoc cognoscent omnes, quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Joan. 13. Quod suum mandatum postea subinde repetit in eodem sermone cap. 15., nec ab eo diversum estillud apud alios Evangelistas: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Lex igitur Christi lex fraternae dilectionis est, quae dictat mutua onera ferenda esse. Quam legem superiori capite Paulus ipse expressit cum diceret: Per charitatem spiritus servite invicem. De qua et Joannes Apostolus, quemadmodum de eo Hieronymus in comment. refert, a fratribus admonitus, cur semper idem inculcaret dicens: Filioli diligite alterutrum, respondit: quia praeceptum Domini est, et si solum fiat, sufficit. Porro legem Christi eam, quam diximus, intelligunt omnes hujus loci interpretes, eandemque plenius edisserit Augustinus q. 71. inter 83. Ex quibus omnibus etiam patet, Christum non solum ut redemptorem hominibus datum esse, cui fidant, ut volunt haeretici; sed etiam ut legislatorem cui obediant.
6:3
3. Nam si quis existimat se aliquid esse, cum nihil sit; ipse se seducit. Graece seipsum decipit, vel ut prossius ex Graeco verterunt ErasmusJeti Hentenius: suum ipse fallit animum. Hoc quidem/licituradversus^superbiam^eorum, qui sibi placentes, et existimantes se aliquid esse, durius tractabant infirmos. Attamen generaiis sententia est, omnem eum, qui se existimat aliquid esse, seipsum seducere, quia omnes nihil sumus. Nam illa particula interposita, cum nihil sit, non restringit sententiam, sed rationem ejus continet. Idcirco enim, quicunque se aliquid esse existimat, seipsum seducit, quia revera non aliquid, sed nihil est; sicut ipse de se Apostolus profitetur dicens: tametsi nihil sum. 2 Cor. 12. Et haec cogitatio, quae certe verissima est, plurimum facit ad humilitatem. Sensus autem est, hominem ex se nihiJ posse, quod ad pietatem et salutem aeternam pertineat, Domino dicente: Sine me nihil potestis facere Joan. 15. et ejus Apostolo attestante: non sumus sufficientes cogitare aliquid a nobis tanquam ex nobis 2 Cor. 3. Quanquam et universe verum est de omni bono tam naturae, quam gratiae, nos ad id agendum nihil esse; cum juxta canonem Arausicanum: nemo de suo habeat nisi mendacium et peccatum.
6:4
4. Opus autem suum probet unusquisque. Pressius eos urget, qui tanquam ipsi puri a crimine facta aliena judicabant. Sensus est: Quisque scrutetur, discutiat, expendat, examinet opus suum, id est, vitam et conversationem suam, et videat, non solum cujusmodi opera fecerit, sed et qua intentione fecerit. Sic 1 Cor. 11. Probet seipsum homo, et 2 Cor. ultimo: Ipsi vos probate. Est autem emphasis ia vocabulo suum, cum dicit opus suutn, et infra onus suum, quasi dicat: Sicut pro suisoperibus quisqueretributionem inDomino judice exspectare debet, non pro alienis, ita sua consideret opera, non aliena.
Et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero. Graece: Et tunc ad semetipsum tantum gloriationem habebit et non ad alium. Ita verterunt Hentenius et Theophylacti interpres, tametsi Erasmus cum nostro interprete mavult ablativos: in semetipso, in alio. Tempoiis adverbium etiam apud Augustinum ei Ambrosium legitur. Porro varie sententia Apostoli exponitur. Unp modo: Si quisque diligenti cura probet et examinet sua ipsius facta; tunc desinet sibi placere comparatione alterius, quem forte existimat se deteriorem. Nam si opus suum inveniat bonum et laude dignum: habebit in se, unde glorietur et pro quo gloriam a Deo exspectet, secundum iliad Rom. 2. Gloria et honor et pax omni operanti bonum. Si vero pravum, nec sincerum inveniat opus suum: habebit in se, unde sibi displiceat et pro quo damnationem metuat, sicut ibidem dicitur: Tribulatio et angustia tfi omnem animam hominis operantis malum. Hoc enim posterius membrum juxta hanc expositionem supplendum erit, et explicatur verbis sequentibus: Unu&quisque enim onus suum portabit, scilicet in judicio Dei. Igitur illud in altero sive ad alterum volunt idein esse, quod alterius comparatione, tanquam dicat Apostolus: Unusquisque judicabitur, et retributionem, vel gloriae vel ignominiae, recipiet pro opere suo, non quale fuerit alieni operis comparatione, sed quale in se. Ac proinde non debemus respicere ad alios, forte pejores aut minus bonos, quasi hoc nobis profuturum sit in die judicii, si dicere possimus: Vixi melius aut non tam male, quam ille aut ille; sed ad nosmetipsos. Alio modo: Si bonum inveniat opus suum, habebit, uude glorietur apud se in conscientia et coram Deo, ut non sit ei necesse gloriam mendicare ab aliis, reclamante conscientia, quam alii non vident. Hric sensui consonat illud 1 Cor. 14. Mihi pro minimo est, ut a vobis judicer. Quodque ibidem sequitur: Et tunc laus erit unicuique a Deo. Quidam vero ironiam subesse putant in verbis Apostoli, ut sensus sit: Qui sibi spirituales ac caeteris perfectiores videntur, quod vidoant aliorum lapsus et infirmitates; hi si vitam suam diligenter excutiant, invenient haud dubie lapsus proprios: in illis, si velint, glorientur; neque putent sibi gloriam per hoc accedere, quod alii peccent, quorum comparatione justi videantur. At medius sensus mihi prae reliquis probatur.
6:5
5. Unusquisque enim onus suum portabit. Graece: proprium onus, et ita legit August. Similes ejusdem Apostoli sententiae sunt Rom. 14. Unusquisque pro se rationem reddet Deo. 1 Cor. 3. Unusquisque propriam mercedem accipiet secundum suum laborem, et 2 Cor. 5. Ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum. In quibus omnibus notandum, quod dicit suum et proprium, et pro se, quod opponitur alieno. Sensus igitur est: Unusquisque in judicio divino portabitsarcinam suam, non alienam, id est, stipendium recipiet peccati sui, non alieni. Ex quo sensu liquet, hoc Apostoli dictum non pugnare cum eo, quod supra dixit: Alter alterius onera portate, nec contrarium esse satisfactionibus aliorum pro aliis, nihilo magis quam satisfactioni Christi pro nobis. Nam aliorum onera portare, sicut ante diximus, est proximorum ferre infirmitates, quod ad vitam praesentem pertinet, sicut et satisfacere pro aliorum peccatis; ac utrumque charitatis est officium erga proximos exhibendae. Onus autem suum portare, quomodo jam expositum est, ad tempus extremi judicii refertur. Eo namque et caeterae sententiae jam citatae spectant. Potest autem et onus hoc sic intelligi, ut sit debitum reddendae rationis Deo de factis. Hoc 'suum onus quisque portabit, quia unusquisque pro se rationem reddet Deo, ut jam ex cap. 14. ad Rom. allegavimus. Vocaturautem onus propter peccata, quibus nemo caret: quorum omnium est reddenda ratio. Et sic intelligit B. August. contra lit. Petil. lib. 3. cap. 5., ubi etiam breviterac perspicue hunc locum cum superiore conciliat, inquiens: Unusquisque proprium onus portabit, onus videlicet reddendae rationis, quia unus quisque nostrum pro se rationem reddet Deo. Nam quantum attinet ad onera mutuae charitatis, invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi.
6:6
6. Communicet autem is, qui catechizatur verbo, ei, qui se catechizat, in omnibus bonis. Pro verbo quaedam MSS. habent verbum, Graecis et Syris codicibus et Hieronymo suffragantibus. Etenim verba docendi, etiam passiva, regunt accusativum rei, ut si dicam: hic pueri docentur bonas artes, id est, instituuntur in bonis artibus. Sic: qui catechizatur verbum, id est, qui instituitur in doctrina fidei, quam verbi nomine passim apostolicae literae significant. Quamvis autem in Graeco sit xaTY])(o6/jtsvoc, quod usu EccJesiae de iis tantum dicitur, qui ad baptismum rudimentis fidei praeparantur; non tamen hic de catechumenis hujusmodi sermo est, sed de fidelibus adhuc rudioribus, quos plenius oportebat institui in doctrina Christiana. Scribit enim Apostolus ad baptizatos: Quicunque, inquit, in Christo baptizati estis, Christum induistis, supra cap. 3- Neque sauc, (|ui non erant baptizati, teneri poterant praeceptis apostolicis, utpote nondum ingressi in Ecclesiam. Neque expediebat eos praecepto, quale h?c intelligi putamus, onerari, ne forte resilirent a proposito. Est autem catechizare, viva voce quempiam instituere in aliqua doctrina praesertim religionis. Solent enim religionis mysteria, etiam apud ethnicos, voce magis quam scripto discipulis tradi et ad posteros transmitti. Illud: in omnibus bonis, non ad proximum verbum catechizat referendum, sed adremotius: communicet. Exponitur autem dupliciter, aut de bonis moralibus aut de temporalibus. Priori modo sensus est: Is, qui docetur verbum fidei, communicetcum euodoctore non in malis operibus, quae facit, sed in bonis, quaecunque et facit et docet; juxta id, quod supra dixit cap. 4. Bonum aemulamini in bono semper. Sic exponunt Ambrosianus et Liranus cum glossa ini,erlineali. Posteriori modo: Qui instituitur in doctrina fidei, vicissim communicet, id est, tribuat doctori suo bona temporalia, quaecunque viderit ei necessaria: quia justum est, ut qui spiritualia ministrat, temporalia recipiat; quandoquidem et ipse Dominus ordin.avit iis, qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere 1 Cor. 9. Haec expositio pene omnium aliorum est interpretum, tametsi Hieronymus et Thoroas etiam priorem sensum adferunt. Pro hac expositione facit ipsum verbum communicandi, per quod largitio bonorum temporalium in Scripturis non raro significatur, ut Rom. 12. Nectssitatibus sanctorum communicantes. Phil. 4. Benefecistis communicantes tribulationi meae. Et iterum: Nulla mihi Ecclesia communicavit in ratione dati et accepti, nisi vossoli; et Hebr. 13. Beneficientiae et communionis nolite oblivisci. Videtur autem Apostolus hoc praeceptum idcirco post praedicta subjungere, ne verbis superioribus, quibus inhumanitatem et arrogantiam magistrorum, qui spirituales esse debent, repressit, videretur ab illis alienare discipulos voluisse, quo minus eis liberaliter temporalia suppeditarent. Huic sensui apte cohaerent, quae sequuntur:
6:7
7. Nolite errare: Deus non irridetur. Id est, nolite vosmetipsos fallere vanis excusationibus, quae valere possunt apud homines, sed non apud Deum, quia Deus non irridetur; id est, Deo, qui futurus est omnium judex et peccatorum vindex, nemo potest illudere tanquam a se decepto, quia novit omnia. Solent enim deceptores irridere eos, quos deceperint. Itaque ex posteriore intelligitur prius per metalepsim, ac si simpliciter dixisset: Deus a nemine fallitur.
6:8
8. Quae enim seminaverit homo, haec et metet. Graece, numero singuUri: Quidquid enim etc. Augustinus et Anibrosianus: Quod enim. Monebat Apostolus eum, qui catechizatur, ne catechistam suum dobito fraudaret honorario. Qua occasione nunc generalem subjicit exhortationem ad bona opera, nominatim autem ad tribuendum ac benefaciendum proximis. Di<;it ergo, Deum judicem nemo fallet, nam procul dubio quaecunque seminaveril homo in hac vita, eadem metet in futuro Dei judicio. Id est, omnium operum suorum, quae fecerit, justam retributionem accipiet. Etenim haec vita quasi sementis quaedam est; semen, opera; messis autem juxta Christi testimonium consummatio saeculi Matth. 13. Seges vero, quod pro operibus redditur praemium aut supplicium; hoc enim est, quod sequitur: Quoniam qui seminat in carne sua, de carne et metet corruptionem. Graece: Quia qui seminat in carnem suam, ex carne metet corruptionem.
Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Hic quoque Graece est: in spiritum, ex spiritu. Prudenter observat Hieronymus, Apostolum non dixisse in spiritu suo, sicut dixerat in carne sua, sed tantum in spiritu; quia qui bona seminat, inquit, non in suo quippiam, sed in Dei spiritu seminat. Vult enim intelligi Spiritum sanctum, sicut et in superioribus. Videtur autem Apostolus in his verbis, carnem et spiritutn considerare tanquam agrum vel terram, in quam semen mittitur, ut pro qualitate fr.ndi fructum referat, quasi dicat: Qui semen operum suorum projicit in terram carnis suae, id est, ea facit in obsequium carnalis suae concupiscentiae (unde et opera carnis vocantur), i9 ex eadem carne sua metet corruptionem, id est, referet interitum, miseriam et mortem sempiternam. Qui vero semen operum suorum seminat in agrum spiritus, id est, in Spiritu sancto ea tacit, ejusdem virtute perducenda ad fructum (unde et fructas spiritus ab Apostolo nominantur); is ex eodem spiritu, valorem velut infinitum operibus tribuente, recipiet pro eis vitam aeternam. Quam e diverso incorruptionem, hoc est immortalitatem, vocat Apostolus Rom. 2. Sensum autem hunc, quem dedimus, illustrant alia ejusdem Apostoli, ut Rom. 6., ubi operum peccati fructum ac finem dicit esse mortem; bonorum autem vitam aeternam, et cap. 8 cum ait: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta tarnis mortificaveritis, vivetis. Porro notaudus hic locus adversus sectarios pro meritis bonorum operam. Si enim metet homo non solum mala, quae seminavit, sed etiam bona; metet autem, qui bona seminavit, vitam aeternam, igitur hi bonis operibus velut in semine vita aeterna continetur. Atqui semen hujusmodi respectu vitae aeternae non alio, quamad causam meritoriam referri potest. Quaeret autem aliquis, quomodo dictum sit universaliter ab Apostolo juxta Graecam lectionem: Quidquid homo seminaverit, hoc et metet, cum tam in bonis operibus, quae peccato subsequente mortificantur, quaminmalis, quae per gratiam remittuntur, manifesta sit exceptio. Respondeo, loqui Apostolum de operibus ante messem, id est, diem judicii non extinctis et, ut ita dicam, ex Dei memoria deletis. Sic enim tam de bonis operibus cadentium, quam de malis resurgentium loquitur per Ezechielem Prophetam Dominus cap. 18., cum dicit sese talium non amplius recordari. Quanquam et haec ipsa deietio fit per judicium Dei, quod in hoc saeculo exercetur.
6:9
9. Bonum autem facientes non deficiamus, vel ut alii vertunt: non defatigemur. Augustinus legit: non infirmemur. Sensus est: Ne taedio aut molestia victi unquam cessemus a benefaciendo proximis. Rationem subjicit ex praemio nunquam defecturo.
Tempore enim suo metemus non deficientes, vel, ut rursus alii vertunt: non defatigati, pro quo Ambrosiaster et Augustinus infatigabiles, tametsi in Graeco verba diversa sunt, quae interpretes similiter reddiderunt, deficiamus et deficientes, vel defatigemur et defatigati, quod moneo, ne quis in Graeco subesse putet anapboram, qualis in Latino. Sensus est: Tempore enim suo, Graece proprio, sicut et Augustinus legit, hoc est, cum venerit consummatio saeculi, quae est proprium tempus metendi, tunc metemus et fructum percipieraus incessanter et sine fine, nam fructus ille est vita aeterna. Posset etiam sic intelligi: tempore enim suo metemus, si prius non fuerimus defatigati bene operando. Porro Augustinus tractatu de cantico novo cap. 2., hoc infatigabiles jungit sequentibus: infatigabiles itaque, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Sed ex Graeco melius praecedentibus annectitur, nam illud apa ouv apud Graecos amat primum locum sententiae.
6:10
10. JErgo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Id est, dum sumus in hac vita, quod est seminandi tempus, stuieamus erga quoscunque homines esse benefici, prout facultas et occasio tulerit. Hinc disce, proximi nomine in praecepto charitatis omnem hominem intelligi debere.
Maxime autem ad domesticos fidei. Id est, Christianos, qui domestici fidei dicuntur, quia in unam domum Ecclesiae per fidem congregati sunt, quos eosdem Ephes. 2. vocat domesticos Dei, quia Ecclesia domus Dei est. Praecipitur ordo charitatis, secundum quem, caeteris paribus, fideles infidelibus sunt praeferendi. Addit autem hanc partem Apostolus, ut innuat multo magis, quod superius praeceperat, illis esse benefaciendum, a quibus fidei doctrinam percipimus.
6:11
11. Videte qualibus literis scripsi vobis mea manu. Finiturus epistolam Apostolus redit ad principale argumentum; volens bene inculcatum esse Galatis id, quod eos tota ferme epistola tam studiose docuit, de lege non miscenda cum Evangelio. Pro verbo videte textus Augustini habet vidistis. Erasmus vertit videtis. Neutrum meo judicio recte, nam idzxe, quod est in Graeco, sine controversia videte significat, quod et ex Syro versum habemus, non vidistis: nisi poetice sumas pro sf <§sis. At videtis, multo minus. Ilaec annotanda duxi, non quod ad sensum adeo referat; sed pro veritate textus apostolici et defensione nostri inteipretis. Porro Graeca dictione ttyjAixoic, quam interpres vertit qualibus, Hieronymus significari putat quantitatem, quasi dicat Apostolus: Videte, qttam grandem epistolam scripserim vobis mea manu, quod tamen idem Hieronymus non de magnituiline characternm, aut de prolixitate epistolae, sed de granditate sensuum vult intelligi. Ridet autem cujusdam docti commentarium, qui scripserat, Paulum, utpote Hebraeum et Graeca scribendi imperitum, exigente necessitate, ut Galatis aflectum erga eos suum commendaret, contra consuetudinem manu sua subscripsisse hanc epistolam, quod dum facit, curvos tramites literarum vix magnis apicibus expressisse. Atque hoc esse, quod dicit: videte quantis literis etc Hoc etsi non prorsus immerito rejiciat Hieronyous, quia non erat Paulo inconsuetum, epistolas a se dictatas sua manu subscribere, quemadmodum ex fine epistolarum 2. ad Cor., ad Col., 2 ad Thess. et ad Philem. manifeste probatur, attamen deformitatem literarum hic significari sentiunt Chrysostomus ac caeteri Graeci, quasi dicat Apostolus: Quamvis Graecos characteres non pulchre pingam, ut videre potestis, volui tamen totam hanc epistolam meis digitis exarare vestvi gratia, tum ut intelligatis, quantopere vestra salus mihi cordi sit, tum ut nulla vobis possit esse suspicio, ne alienae pro meis literae vobis obtruaantur. Nam sub nomine Pauli missas aliquando fuisse epistolas a falsis doctoribus, satis apparet ex eo, quod dicit 2 TLess. 2. Neque per epistolam tanquam per nos missam. Graecis consentit Ambrosianus in eo, quod dicunt, totam hanc epistolam Pauli manu scriptam fuisse. Ubi enim, inquit, holographa manus est, falsum dici non potest. Annuit et Cajetanus. Hieronymi ergo expositionem isti quadautenus sequuntur, quae potest ex eo confirmari, quod vox Ypa/jificrca apud Graecos pro epistola usurpatur, ut nomen literarum apud Latinos. Exemplum est Act. 28. Nos neque literas, ypa'uuaTa, accepimus, id est, epistolam. 1 2. Quicunque volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi. Graecum verbum, quod interpres vertit placere, coraposituni est et significat: juxta faciem placere. Docet autem hac parte Apostolus, quales sint homines, qui legem Galatis imponere volebant, et qua ratione moti id faciant: intelligit autem pseudapostolos, contra quos haec et sequentia dicit. Sensus est: Qui gratiam hominum quaerunt carne sibi conjunctorum et ab iis laudari cupiunt, aut offendere eos nolunt, ii sunt, qui vos pertrahere nituntur ad circumcisionem. Loquitur de Judaeis, placere volentibus genti suae, quam hic vocat carnem, et idcirco laborantibus, ut quamplurimos ad legem Judaicam adducerent. Est autem hoc ipsum, quod Apost. 1. capite vocat hominibus placere, sic inquiens: An quaero hominibus placeme? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem.
6:12
Tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur. In Graeco non est gonitivus crucis, sed dativus, per ablativum reddendus cruce, id est, ob crucem. Sensus enim est: Saltem id faciunt, ut ne propter crucem Christi persecutionem a fratribus suis Judaeis patiantur. Id est, Christiani quidem esse volunt et crucifixum colere, sed sine periculo persecutionis a Judaeis tolerandae. Nam Judaei plerique, ut ex Actis Apost. liquet, non tam persequebantur fidem crucifixi, quam doctrinam legis abrogatae vel abrogandae per crucem, quemadmodum et a Cajetano bene annotatum est.
6:13
13. Neque enim, qui circumciduntur, legem custodiunt. Graece: ipsi legem custodiunt. Quod emphasim habet, nec ab Ambrosiano praetermissum est. Pro quo Hieronymus et Augustinus legunt: hi legem custodiunt. Sensus autem est: Nam nec ipsi quidem, quamvis circumcisi sint et circumcisionem profiteantur ac praedicent, legem observant; cura enim lex Mosaica sit jugum importabile, de quo Petrus Act. 15., quod neque nos, neque patres nostri portare potuimus, multa legis praecepta negligunt, quin et absque probabili causa, cura lubet, iu multis sibi indulgent. Confer, quae diximus 1 Cor. 11. ad illud: Accepit panem. Itaque circumcisionem extorquere a vobis volunt non zelo legis commoti:
Sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. Id est, ut glorientur apud suos, se rem Judai^am egre^ie promovisse, si circumcisionem, quae fit in carne, vobis persuaserint, et per hoc ad legem suam vos traduxerint, ac proselytos feceriot. Quanto enim studio id agere soleant, declarat illa Salvatoris exprobratio: circuitis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum etc. Matth. 23. Porro carnis nomine pudendas partes aliquando significari ex Ezechiele discimus cap. 23.
6:14
14. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Sensus est: IIK gloriam quaerunt apud homines, ex carne vestra circumcisa; at vero procul sit a me, ut in aliqua re glorier, nisi in cruce, id est, in passione et morte Domini nostri Jesu Christi, quam in crucis patibulo sustinuit, et por quam omne bonum salutare nobis promeiuit ac procuravit. Quidquid enim ad pietatem et salutem pertinet vitae aeternae, totum id nobis promanat de fontibus Salvatoris, id est, ex merito passionis Christi. Unde ipse dixit: Sine me nihil potestis facere Joan. 15. Hinc est, quod Leo Pontifex in serm. 8. de pass. Domini crucem Christi vocat omnium fontem benedictionum omniumque causam gratiarum. Non vetat autem Apostolus, ne quis glorietur in virtutibus, laboribus passionibus, periculis pro justitia susceptis, atque in caeteris, quae hujusmodi sunt, id quod recte fieri posse, si sit justa necessitas, ipse Paulus suo docuit exemplo 2 Cor. 11. et 12., sed vult, ne quis aliter de quibuscumque rebus glorietur, quam in cruce, ut intelligat quisquis aliquid boni habet, quod gloria dignum sit, id se non aliunde habere, quam ex fonte crucis Dominicae. Qua de re B. Hieronymus: Sciendum est, inquit, quod omnis illa gloriatio ad crucem relata, gloria crucis sit, et quidquid dignum in virtutibus perpetratur, hoc fieri ob Domini passionem. At dices: Paulus 1 Cor. 11. de quibusdam fconis gloriatur, quae non proveniunt ex cruce Christi, cum dicit: Hebraei sunt, et ego etc. Respondeo, in illis non gloriatur tanquam in bonis ad salutem vitae aeternae pertinentibus: recte tamen in illis gloriatur propter pseudapostolos, ne videatur illis iuierior, et ipsa talis gloriatio, licet non esset in cruce, erat tamen ex cruce, utpote salutaris.
Per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Crucifixus, id est, mortuus seu mortificatus, sicut annotavimus ad illud capitis praecedentis: Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt. Mortuus autem dicitur alicui, qui quasi mortuus, nullam amplius cum eo fcabet communicationem, sed sicut mortuus a vivis plane separatus atque alienatus est. Ita superius cap. 2. dixit se per legem legi mortuum esse, et Rom. 7. Mortificati estis, inquit, legi per corpus Christi, et ejusdem Epistolae cap. 6. Qui mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Mundum plerique intelligunt res mundanas, id est, eas, quae ab hominibus hujus saeculi expetuntur, ut opes, honores, voluptates. Verum Scripturae familiarius est, m undi nomine mundanos et carnales homines significare, quod ex innumeris locis facile potest ostendi: quae significatio etiam huic loco probe quadrat, nam de hominibas loquebatur paulo ante, cum diceret: Quicumque volunt placere in carne etc. An quaero hominibus placere? Quod utique est mundo placere, et hoc modo intellexit Augustinus. Itaque sensus est: Per quem Christum crucifixum, id est, cujus merito ac beneficio, mihi contigit, ut mundus et ego mutuo respectu plane mortui simus, nam nec mundus mihi afficitur, nec ego mundo, sed invicem alieni et aversi sumus, atque adeo adversi et contrarii. Mundus me odit et persequitur, ego illi placere nolo. Sic Dominus Joan. 15. Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat, diligeret; quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus.
6:15
15. In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura. Non tam probatio est ejus, quod praecessit, quam conclusio totius doctrinae, quam hac Epistola tradidit, quasi dicat: Hoc est, quod dico, et repeto et extremis verbis commendo. In negotio salutis obtinendae per Christum neque circumcisionem aliquid prodesse, neque praeputium, sed novam creaturam; ideoque nullam vos habere causam, cur patiamini vos circumcidi, quando e contrario satis jam docui, nihil salutis ex Christo vos consecuturos, si circumcisionem admiseritis, sed per eam vos prolapsuros in miseram et mu tilem servitutem legis. Quid vocet novam creaturaui, intelligitur ex eo, quod superiori capite simili sententia dixit: sed fides, quae per charitatem operatur, et 1 Cor. 7., sed observatio mandatorum Dei. Igitur nova creatura, quemadmodum optime Cajetanus explicat, est vita spiritualis, a Deo creata per gratiam Jesu Christi. Comprehendit autem totam hominis renovationem ac justificationem ab iaitio fidei usque ad consummatam charitatem exspectandam in futuro saeculo, nec solum complectitur habitus virtutum ac donorum, sed et omnem actum verae pietatis. Haec enim est observatio mandatorum Dei.
6:16
16. Et quicumque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos et misericordia. Graece: Et quicumque hac regula incesserint, est enim idem in Graeco verbum, quod sub finem capitis praecedentis, pro quo interpres veterat ambulemus. De cujus verbi significatione sufficiant, quae ibi diximus. Hanc regulam, alii intelligunt totam doctrinam de justificatione traditam hac Epistola. Alii sententiam, quae proxime praecessit: Jn Christo Jesu etc. Ea namque potest accipi pro regula fidei ab omnibus tenenda. Alii rursus illud solum, sed nova creatura; ut illi incedere dicantur hac regula, qui ambulant in novitate vitae. Sic enim Chrysostomus et Theophylactus exponunt. Secundum hos Apostolus loquitur de regula vitae, secundum superiores de regula doctrinae. Et quidem omnes hi commentarii probabiles sunt. Coactius vero, quod Cajetanus regulam interpretatur, indicatam illis verbis: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini etc Nam illa sententia ab hac divulsa est per aliam, quae intercessit, aeque notabilem, ut proinde multo commodius ad proxima verba, quam ad remotiora referatur praesensperiodus, praesertim id exigente pronomine demonstrativo hanc. Sensus autem est: Quicumque juxta hanc regulam (aliquam ex dictis) incesserint, eamque tenuerint, pacem illis imprecor et misericordiam a Deo.
Et super Israel Dei. Hoc addit, ne videatur excludere Judaeos. Verumtamen ne de omnibus secundum carnem Judaeis intelligatur, dicit Israel Dei, id est, qua parte Dei populus est, non qua parte Deo contrarius, ut erant Judaei infideles et pseudapostoli. Quamquam aliis placet Israelem Dei intelligi Israelem spiritualem, id est, quotquot per fidem veri sunt Israelitae et Abrahae filii tam ex gentibus quam ex Judaeis, ut haec pars sit expositio praecedentis. Mihi magis probatur, quod prius dixi.
6:17
17. De caetero, nemo mihi molestus sit. Hieron. affirmat, melius in Graeco haberi: De caetero labores (graece xoTtoog) mihi nemo exhibeat. Augustinus quoque laborem legit, Ambrosianus molestias. Sensus est: Posthac nemo vestrum turbulentis contentionibus mihi laborem, molestiam, taedium adferat, de re nunc quantum satis est exposita et inculcata. Loquitur cum auctoritate tanquam Galatarum Apostolus et gentium magister.
Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto. Stigma graeca dictio est, qua significatur nota cuti impressa aut inusta, quomodo notari solent servi propriis dominorum signis. Non est, inquit, quod mihi laborem ac molestias augeatis, qui ex frequentibus laboribus, plagis, vinculis, aliisque incommodis, etiam signa corpori meo impressa, tanquam notas Domini mei Jesu, cujus me servum profiteor, porto ac circumfero. Hujusmodi stigmata commemorat ipse Paulas in 2 Cor. 11.
6:18
18. Gratia Domini nostrijesu Christi cum spiritu vestro, fratres, Amen. Cum spiritu vestro, id est, vobiscum, sicut dicitur in fine aliarum Epistolarum. Claudit Epistolam cum imprecatione gratiae Dei per Christum, idque more suo, de quo alibi diximus et amplius dicturi sumus in 2. ad Thess. In Graeco sequitur haec hypographe: ad Galatas scripta est ex Roma. De qua satis dictum in argu mento hujus Epistolae.
6:1
1 Cor. 1, 10) £n spiritu lenitatis (npabvnvo; modestiae vel mansuetudinis cfr ad 5,23), considerans te ipsum , ne et tu tenteris. Neophylos spiritu vivere ac secundum spiritum ambulare Apostolus supponit quidem, sed fomitem peccati in eis, quamvis baptismo sint regenerati, non esse exstinctum probe quoque scit; fieri igitur posse, ut aliquis a recto tramite aberret spiritum ducem non secutus. Quo maiore autem cum vi opera carnis vitanda esse monuit, quia a regno Dei excluderent (5,21), eo magis curae ei esse debuit, ne ii, qui incauti in aliquod peccatum essent relapsi, nimia aliorum, qui de sua constantia ac firmitate gloriabantur, severitate opprimerentur « abundantioreque tristitia absorberentur » (cfr 2 Cor. 2,7). Hinc novum hoc monitum , quod cum praecedente arcte cohaeret, quum illud quodammodo compleat : non sufficit, ut erga fratres recte agentes caritatem exerceatis nec eos irritantes nec eis invidentes, sed ettam sz quis peccaverit, ad caritatem vestram ius habet; cum mansuetudine enim tractetur oportet, ut resipiscat. Ad expressionem i&v zpoAngo0n Chrys. adnotat : « non dixit ixv mp&t» (si fecerzt), sed iv xpoXnp.q03 i. e. cvvapra ys » (abreptus fuerit); qua explicatione totam tamen verbi wgoA«pGvecüxi vim non exhausit, ad praepos. «eo non attendens. Clarius pleniusque eam Vulg. suo praeoccupatus fuerit exprimit, siquidem de peccato agitur, in quod homo non tam obfirmata voluntate ex malitia ruit, quam ex carnis infirmitate incautus labitur : « praeoccupatus i. e. imprudenter et ex surreptione lapsus, ut nequeat evitare » (Thom., in cuius definitione tria ultima vocabula omittere maluerim). Eandem peccati naturam Hier. nomine Àomo indicatam videt : « pulchre, inquit, dixit praeoccupatum Aominem, ex ipso homine fragilitatem conditionis ostendens, ut dignus sit venia, qui velut homo errore deceptus et mersus in voraginem se ipsum sine auxilio et adiutorio erigere non possit »; nescio tamen , num satis recte, siquidem Paulus haud infrequenter nomen &v0prec (homo) per hebraismum pro pronomine indefinito usurpat. Rectius alii (cfr Thom. etc., Reithm. etc.) dictum esse monent zv 7wt zapamtOuatt (in aliquo delicto), non autem iv z2;2-z:6uacw (in delictis), ad excludendos eos, qui ex consuetudine peccant variisque vitiis se inquinant in iisque diutius degunt; « aliter enim admonendi sunt, qui repentina concupiscentia superantur, aliter qui in culpa ex consilio ligantur » (cfr S. Greg. M. Reg. past. curae III. 32.). Secum ipso igitur non pugnat Apostolus, si peccatorem, qualem descripsit , cum mansuetudine corripi vult, ipse vero incestuosum in crimine degentem pervicacesque pseudapostolos vehementius aggreditur Titumque cretenses seductores dure increpare iubet (1 Cor. 5,1 sqq.; 2 Cor. 10,1 sqq. ; Tit. 1,13 etc.). In spiritu lenitatis autem vel mansuetudinis ac modestiae (cfr 1 Cor. 5,91) instruit , vel potius corrigit et ad pristinam quam habebat perfectionem integritatemque (p1wóvnz efr dori; 2 Tim. 3,17) reducit (xavapz(;eve) peccantem , qui « nec rigidus nec iratus nec tristis » (cfr Hier.) eum tractat. lam ut hac ratione agant, Paulus admonet spirituales (vos qui spirituales estis ój.ei« ok mveup.xrixot) , qua appellatione non tam certam aliquam classem, aut presbyteros (uti aliqui antiquiores voluerunt, qui de poenitentiae sacramento hic agi erronee putarunt) aut doctores (uti vult Caz.) aut eos qui gratiis gratis datis ornati erant (cfr 1 Cor. 14,37, uti moderni multi censent), quam omnes neophytos designat, quatenus nimirum Spiritum acceperant spirituque ambulabant. Simili enim modo , quo 1 Cor. 2,1 sqq. carnalibus, i. e. parvulis in Christo, spirituales velut perfectiores opponit, hic quoque fratri peccanti, qui ipso suo lapsu carnalem se demonstravit , reliquos qui spiritum ducem semper sequebantur opponit; de praecepto igitur correctionis fraternae (Matth. 18,15) agit, quod per se omnes fideles obligat. Porro rationem addit, qua ad hane mansuetudinem permoveri queant : considerans te ipsum, ne et tu tenteris; suam quisque ipsius infirmitatem considerare ac perpendere iubetur, qua non tantum tentationi est expositus sed tentationi succumbere quoque potest; « nihil vero, inquit TÀonm. , ita frangit hominis severitatem in corrigendo, quam timor proprii casus ». llaud sine ratione autem dicit : ne et tu tenteris, quamvis nimirum spiritualem ac fortem te esse existimas; quare optimo iure Her. : « utamur hoc testimonio adversus haereticos, qui diversarum fingentes fabulas naturarum aiunt spiritualem (virum) bonam esse arborem et numquam malos afferre fructus; ecce Apostolus, cuius et ipsi auctoritatem sequuntur, dicit eos qui spirituales sunt posse peccare,'si per altitudinem cordis sui inflentur et corruant; quod et nos quoque fatemur, et 7oixo; (terrenos) spirituales fieri, si ad meliora revertuntur » (cfr 1 Cor. 10,12 etc.). magis aptus est ad compellandam uniuscuiusque conscientiam », atque Viet., quem utique Hier. velut virum traducit, » qui occupatus eruditione saecularium literarum Scripturas sanctas omnino ignoraverit » (Prol. in ep. ad Gal.), iam satis diu ante eum monuerat : « quasi ad unum ex ipsis, qui spirituales sunt, hoc ita protulit, ut consideret unusquisque eorum se ipsum, ne et ipse tentetur ». Si pluralem adhibuisset, aliquis verba eius ita interpretari potuisset, ut spirituales sese mutuo considerarent ac diiudicarent ; certe haec interpretatio inepta fuisset, at omne ambiguitatis periculum singulari adhibito est sublatum ; profundos igitur sensus aliena lingua Paulus non tantum expressit sed aptissime expressit. Pulcherrimum Aug. monitum adscribere placet, quamvis apostolicis verbis explanandis forte minus inserviat. « Numquam itaque, inquit, alieni peccati obiurgandi suscipiendum est negotium, nisi quum internis interrogationibus examinantes nostram conscientiam liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. Quod si convicium vel minae vel etiam persecutiones eius, quem argueris, laceraverint animum : si adhuc ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas, donec saneris prior, ne forte carnalibus motibus tuis ad nocendum consentias et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato (Rom. 6,13) ad reddendum malum pro malo aut maledictum pro maledicto (4 Petr. 3,9). Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis est impetus, non caritas corrigentis. Dilige et dic quod voles; nullo modo maledictum erit, quod specie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quodsi forte, uti plerumque accidit, dilectione quidem talem suscipis actionem et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid , dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo et ipsi homini faciat infestum, postea te lacrymis lavantem buiusmodi pulverem multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum obiurgatione peccamus, quum facilius nos ira peccantis iratos, quam miseria misericordes facit ». Quod mansuetudinis praeceptum Apostolo tanti momenti est, ut illud universaliore forma repetat :
6:2
2. alter alterius onera portate , et sic adimplebitis legem Christi. Quidnam nomine oneris hic intelligat, in controversia est. Tripliciter alterum alterius onus portare debere censet Thom. : « uno modo defectum alterius corporalem vel spiritualem patienter tolerando (Rom. 13,1), alio modo necessitati mutuae subveniendo (Rom. 12,13), tertio modo pro poena sibi debita satisfaciendo orationibus et bonis operibus (Prov. 18,18) ». Quae tria metaphora oneris portandi aptissime designari fatemur, quare etiam Aug. (serm. 169. n. 9) Apostoli verba ad sublevandam paupertatem, quia sit onus, accommodat. At contextu verba tam late intelligere prohibemur, ita ut de defectu corporali aut de necessitate temporali hie cogitare non liceat. Rectius cum TAeod. Mopsu. Hier. multisque iunioribus de solis peccatis defectibusque moralibus agi dicemus : « Tu habes, inquit TAeod., hunc defectum, illum vero non habes; alter vero illum habet, quem tu non habes, sed tuo caret : tu feras illius defectum , et ille tuum ». De defectibus autem sermo est, qui delictis externis sese manifestant, ac proin de peccatis aliorum , quae nos portamus, si « solatiis ac benignitate animam fratris conscientia peccati fractam reficimus » (Mopsu.). Quae uberius explicans Hier. « hoc onus, inquit, Salvator pro nobis tulit suo nos exemplo docens quid facere deberemus. Ipse quippe iniquitates nostras portat et pro nobis dolet, et eos qui peccatorum ac Legis onere sunt depressi ad leve onus virtutis invitat dicens : iugum meum suave est et onus meum leve. Qui igitur fratris non desperat salutem, sed manum porrigit deprecanti et quantum in se est flet cum flente, infirmus est cum infirmo, suaque iudicat aliena peccata, iste per caritatem adimplet legem Christi ». Legem Christi, quae nomine Salvatoris addito Legi mosaicae opponitur (cfr 1 Cor. 9,21), praeceptum caritatis intelligi, omnes consentiunt; hoc enim praecepto, quod Dominus velut novum mandatum ita promulgavit, ut ex eo discipuli sui veri cognoscerentur (loan. 13,34 sq.) nov& oeconomia a vetere distinguitur, atque uno illo praecepto omnia continentur, quae Dominus verbo et exemplo discipulis suis observanda proposuit (5,14; Hom. 13,9 etc.). Supra iam per caritatem unum alteri debere servire Apostolus monuerat atque inuno dilectionis sermone totam Legem rmpleri (xo0c0zt) docuerat; sed ut lex Christi adimpleatur (xvasY5200c021) , i. e. perfecte ac plene impleatur ut nihil iam desit, caritas ad peccatores quoque sese extendat oportet !. Generali modo Paulus omnibus, nullo excepto, ut alter alterius onera portaret, praecepit; cur vero neminem exceperit, ita nunc explicat, ut spirituales, vel potius eos, qui se spiritualibus adnumerant,, cavere iubeat, ne fratribus suis peccantibus sese praeferant, quum ipsi quoque aliquid, quod ab aliis ferri debeat, diligenti examine instituto in se ipsis inventuri sint :
6:3
3. nam si quis existimat se aliquid esse, quum nihil sit, ipse se seducit (gotvasxvà Hier. : mentem suam decipit; cfr 774. 1,10 qprvazzrow deceptores, Vulg. : seductores). « Eorum, inquit 7ZAeod., qui propter quaedam recte facta intumescunt, supercilium deprimit », eorum sc., qui quamvis nihil sint, i. e. in sese non habeant quod coram Deo valeat (cfr ad 1 Cor. 13,2), tamen se aliquid magni et exiumiii esse (civa( vt aliquid esse cfr ad 2,2) existimant; hi utique se ipsi decipiunt, quia bona, quae forte habent, sibi ipsis attribuunt non intelligentes, se nihil habere quod non acceperint (1 Cor. &,7). Haec communior quidem est explicatio, iuxta quam verba ux39iv àv (quum, i. e. quamvis, niAd sit) ad prius membrum, ad ipsam nimirum conditionem, trahuntur. Verum Hier. rectissime monet, eadem ad alterum quoque membrum conditionatum trahi posse, ut hic sit sensus : si quis aliquid magni se esse existimat, se ipse decipit, quum nhi! sit, i. e. quia nihil est « neque de suo habet, nisi mendacium et peccatum » (Conc. M. Araus. c. 22). Utraque explicatio verbis congruit, sed cum Hier. alteram praeferendam ducimus utpote contextui magis consonam, siquidem Apostolus superbientes illos, qui se contra fratres suos peccantes extollunt, &d examen invitat, quo eos nihil esse constabit :
6:4
&. opus autem suum probet unusquisque, et sic in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero , vcl iuxta graecum (x«i cóc eis £autóv uóvov vo xaDynpua £Get xa( oUx iq cóv Evspov) accuratius : e£ (unc (examine instituto) in (vel adversus) se zpsum gloriandi materiam habebit, et non in (adversus) alterum. Ad prioris membri verba singula non minus , quam ad eorum ordinem attendatur oportet. Locutus erat Apostolus de iis, qui aliquid se esse ezzsttmant , sed de existimatione, quae diligenti examini non innitatur, non quaeri monet; verum in opus (5 £pyov i. e. in totum actionum complexum seu integram sentiendi agendique rationem omniaque ac singula facta) inquiri iubet, ut exploretur, utrum a spiritu an à carne aliquis regatur. Neque vero aliorum opera hunc in finem sunt examinanda, ut ab eis mensurae ratio desumatur, sed sola propria (opus suum ipsius 1o £gyov £xvc00) iuxta mensuram divinitus datam sunt probanda; neque demum aliis, autamicis adulatoribus laudatoribusque aut etiam inimicis detractoribus, examen hoc permittere licet, sed «nusquisque opus suum ipse exquirere ac ponderare iubetur. Cuius examinis quis futurus sit eventus, alterum membrum docet, quod ironicum esse cum haud paucis censemus (cfr Oec. Cai. Salm. Iust. ec. — Beng. Olsh. PA. etc.). Spirituales enim opera sua perscrutantes, quam multa sibi ipsis desint quamque frequenter ipsi offendant ac labantur, facile deprehendent; omnibus autem suis ipsorum moribus aegritudinibusque perspectis habebunt, de quo adversus se ipsos glorientur, neque aliorum defectibus indigent, ut adversus alios glorientur. Illi nimirum, quos Apostolus hie corripit, aliorum defectibus suas ipsorum virtutes (existimatas) opponentes se fratribus illis meliores esse iudicabant contra eos gloriantes; at suis ipsorum defectibus virtutes quas iactant opponere iubentur, atque ita fiet, ut ab aliis despiciendis abstineant, se ipsos vero contemnant, quos tot defectibus onustos invenient. Aptissime iuxta hanc explicationem adnectitur sequens sententiola :
6:5
5. unusquisque enim onus suum (vo lDiov qopríov Aug. : proprium onus, vel iuxta Ar^ : propriam sarcinam !) portabit. Nomine proprii oneris vel propriae sarcinae summam propriorum vitiorum, quorum conscientia aliquis premitur, designat. Nostra ipsorum sola peccata coram iudice aíferemus, aliorum vero defectus ac vitia nos ibi non oppriment; quare nunc quoque in aliorum defectus nobis non est inquirendum , ut iis meliores esse videamur et contra eos gloriemur; sed id unum nobis curae sit oportet, ut nostram ipsorum sarcinam probe cognoscamus. explicatione recedamus, licet aliqui moderni futurum nostrae sententiae (probabit) praecedenti (habebit) respondere ac proin de eodem huius vitae tempore esse intelligendum moneant : instituto examine habebit onus quod portet (conscientiam sc. peccatorum), et hoc onus eum absterrebit, ne sese aliis praeferens adversus eos glorietur. At nescio annon, si hic esset sensus, v. $. tautologice esset additus, quum integra haec argumentatio iam v. &. contineatur ; infirma quoque esset ista ratio neque sufficeret ad permovendos fideles, ut caritatis praeceptum adimplerent; gravissimi praecepti gravissima ea requiritur sanctio, quam futuri iudicii exspectatio praebet. Ironica v. 4. explicatio, quam praetulimus, plerisque interpretibus non probatur; sed inter sese quoque de eius genuino sensu non conveniunt. Antiquiores Latini, quia ablativum (in semet ipso... in altero) legerunt, haud levem invenerunt difficultatem, quoniam alibi Apostolus prohibet, ne quis in se ipso glorietur, ac solam gloriationem in Deo permittat suadeatque. At eadem difficultate Graecorum quoque explicatio premitur, quare addere solent, Paulum haec dicere per benignam concessionem, ut paullatim hanc gloriationem tollat, minime vero loqui velut legislatorem (cfr Chrys. etc.); atque similiter moderni quidam monent: « non ait Apostolus glorietur, sed simpliciter materiam gloriandi habebit, quibus verbis permittit quidem gloriari dummodo id fiat in Domino, abstinet tamen ab aperta suasione » (Paim.). Sed nulla ei ratio fuisset abstinendi ab aperta suasione, si illud « dummodo id fiat in Domino » hoc loco subintelligi voluisset. Moderni plerique ita interpretantur : « isto instituto examine habebit dumtaxat materiam gloriandi respectu sui ipsius (sl; £avxóv) , non respectu alterius (oüx slc tàv Évepov), i. e. poterit gloriari dumtaxat ratione illius boni quod in se invenerit, non vero ratione illius boni, quod aliis deest, in ipso autem invenitur : gaudebit recto sui examine, non deteriorum comparatione ». Verbís hanc explicationem per se consonare non plane negamus, sed eadem difficultate, quam diximus, eam premi manifestum est; cui accedit, quod contextui aegre concilietur. Apostolus enim spirituales alloquitur, quos bonis operibus non carere est clarum; examen igitur, quod postulat, eo tendere non potest, ut bona opera inveniant (eiusmodi enim examine magis intumescerent), sed ut suos ipsorum defectus cognoscant, quibus ab omni gloriatione atque maxime a contemnendis infirmioribus fratribus avertantur. lronica igitur explicatio iure praefertur. Primum hoc monitum futuro proposito iudicio aptissime terminavit; ad alia iam transit, in quibus ad eandem aeternam sanctionem neophytos attentos reddit. Exorditur autem a specialissimo praecepto, quo quid catechumenis erga suos magistros sit praestandum inculcat (v. 6); ab eo deinde ad commendandam beneficentiam futura remuneratione exhibita transit (7. 8), atque generali exhortatione monitis suis finem imponit (9. 10).
6:6
6. Communicat autem is qui catechizatur verbo (cum Vict. Hier. omnibusque melioribus Vulg. codd. lege : verbum !) ex qu: se catechizat in omnibus bonis. Particula í (autem) metabatica est; novum enim praeceptum cum praecedente internum nexum habere non videtur, sed varia Apostolus pro more in fine epistolae congerit, quae utiliora suis lectoribus iudicavit. Ceterum si quis eiusmodi nexum necessarium esse duxerit, eum eligat quem ier. innuit : « quia superius spiritualibus praeceperat, ut eos qui praeoccupati fuerint in aliquo delicto, instruerent in spiritu lenitatis,... nunc e contrario his, qui adhuc imbecilliores et discipuli et carnales erant, praecipit, ut quomodo ipsi a magistris spiritualia metunt, sic magistris carnalia praebeant » (cfr 1 Cor. 9,11). Quibus verbis usitatior quoque praecepti apostolici explicatio continetur, iuxta quam discipuli magistris suis partem concedere iubentur in omnibus suis bonis temporalibus, i. e. in omni genere facultatum suarum, prout iis magistri ad vitae suae sustentationem indigent. Verbum xowevetv igitur sensu transitivo plerique sumunt (i. q. communicare aliquid cum aliquo) atque * £ya0X de bonis temporalibus ad vitam necessariis intelligunt (cfr. CArys. Theod. etc., Aug. Hier. ec., Haym. Herv. etc., Cai. lust. Est, etc., Wind. Bisp. Reithm. etc. — Schm. Goeb. Lightf. etc.). Quod haec explicatio plerisque probetur, mirum non est, quum verbis omnino congruat, Apostoli doctrinae plane respondeat, qui quamvis ipse manibus suis victum sibi acquirere quam ab ecclesiis sustentari maluerit, frequenter tamen fidelibus inculcat magistris ius honestae sustentationis accipiendae competere (cfr 1 Cor. 9,&-14; 2 Cor. 11,7 sqq., PAH. &,10 sqq.; 1 Tém. 5,17 eic.), praxi demum antiquae Ecclesiae confirmetur ?. Alteram tamen interpretationem ab A'r? propositam et, quia in G/ int. recepta erat, ab antiquioribus nonnullis repetitam (Thom ?. Lyr. etc.) aliqui moderni praeferunt (Pa/m. — Mey Sieff.), iuxta quam xotvovttv intransitive sumitur et 7x dxa62 intelliguntur bona moralia , ut hic sensus oriatur : « in omnibus bonis moralibus discipulus partem habeat cum magistro, i. e. eum plene ac perfecte imitetur ». Quem sensum in verbis inveniri posse non diffitemur; sed Apostolum arbitramur, si tali praecepto Galatas, quia forte stolidiores essent, indigere censuisset, illud clarioribus verbis expressurum fuisse. Neque satis intelligimus, cur haud sine emphasi Galatas magistros zn bonis imitari iusserit; num tam stolidos eos habuit, ut sese efiam malos magistrorum mores sequi debere putarent? Si id timendum erat, prohibendum erat, ne in malis magistros imitarentur, vel potius praecipiendum, ut illos magistros relinquerent; quomodo enim simplices illi neophyti, qui eo usque verum Deum ignoraverant, ipsi discernere potuerunt, quid in magistris esset imitandum quidve non imitandum? Priorem igitur explicationem solam tenendam esse arbitramur; at Galatae restrictiores quam liberaliores fuisse vanisque excusationibus ab hoc gratitudinis debito suis magistris solvendo sese exemisse videntur. Quam parum largi essent, Apostolus forte ipse, quando eleemosynas pro lerosolymitanis conferri iussit (cfr 2,10; 1 Cor. 16,1), expertus erat; quapropter magna cum vi avarioribus futurum iudicium in memoriam revocat, in quo pro suis quisque operibus poenam mercedemve reportaturus sit :
6:7
7. nolite errare (cfr 1 Cor. 6,9; 15,33); Deus enim non irridetur (o0 goxvnpt,eros sibi illudi non patitur inanibus ambagibus latebrisque); etenim « scit Deus corda vestra , nec ignorat facultates; excusatio verisimilis potest utcumque placere, Deum non potest fallere » (Hzer.). Proxime quidem Paulus ad discipulos respicit, qui magistros suos sustentare detrectant; sed dubium vix esse cum Hier. Chrys. etc. putaverim, quin simul aliis omnibus liberalitatem ac beneficentiam commendare voluerit; id enim similitudo insinuat, qua severum monitum continuatur. Vanas sc. esse excusationes, quibus aliqui et alios et saepe suam ipsorum conscientiam fallere conantur, Deus non statim (sed cfr Act. 5,1 sqq.) manifestat, sed tempus messis exspectat, ut zizania à frumento separet comburendaque proiiciat :
6:8
8. quae (0 Aug. A" etc. : quod) enzm semtnaverit homo , haec (vo9vo hoc) et metet; quoniam qui seminat in carne sua (tis àv oápxa ixvcov), de carne et metet corruptionem; qui autem seminat in spiritu (tic «à mveGy.x), de spiritu metet vitam aeternam. Sementi messem vespondere, vulgatissimum est proverbium (loó. 4,8; Prov. 92,8; Os. 8,7; cfr etiam Cic. de or. II. 65 etc.), quo Apostolus etiam Corinthiis liberalitatem commendat (2 Cor. 9,6. 10), ita ut illud hic quoque de liberalitate iure interpretemur. Quod vero aliqui censent, eum his verbis ad reprimendam carnis libertatem (5,19 sqq.) redire, id omni probabilitate caret. Pro seminis igitur varietate variam fore messem, prius membrum docet ; non tantum qui parce seminat parce et metet (2 Cor. 9,6), sed etiam qui zizania seminat, ex agro suo frumentum exspectare nequit. Altero hoc sensu hic similitudo sumitur, at simul ad agri, in quo seminatur, indolem attenditur; neque enim omne semen omni agro congruit, nec prudens agricola bonum semen in malo ac malum semen in bono agro seminat. Utraque porro ratione imaginem suam Apostolus adhiberi vult, neque vera, quam aliqui statuunt, imaginis mutatio adest. Recte ergo Hier. : « omne, quod loquimur agimus cogitamus, in duobus seminatur agris, carne et spiritu; si bona sunt, quae de manu ore corde promuntur, seminata in spiritu vitae aeternae fructibus redundabunt; sin mala, ab agro carnis excepta corruptionis vobis segetem pullulabunt ». Quid nomine carnis ac spiritus hic veniat, ex antea dictis patet (cfr ad 5,16); haud immerito cum Hier. nonnulli monent, Paulum non eodem modo de utroque agro loqui, siquidem hominem mala tn carne sua, bona vero £n spiritu seminare dicit, ut pronomine addito (sta) priorem agrum revera hominis esse, alterum pronomine omisso potius essc Dei significet, qui Spiritu dato eum praeparavit. Corruptionem deinde, quae vitae aeternae opponitur, idem esse quod interitum aeternum clarum est; neque satis recte Chrys., ut videtur (cfr Theoph.), de solius corporis corruptione loquitur, licet Paulus hanc expressionem ad aeternam poenam designandam probabiliter elegerit, quia caro corruptibilis regnum aeternum possidere nequit (1 Cor. 15,50. 53). Futurum iudicium cum poena ac mercede aeterna, quam afferet, proponens a speciali praecepto solis discipulis dato ad universaliorem liberalitatis commendationem iam transiit. Attamen de omnibus operibus iudex iudicabit; mirum ergo non est, quod Paulus nunc etiam omnia praecepto suo comprehendat :
6:9
9. bonum autem (xo 9$ xaX) facientes non deficiamus (y év«axóyev ne ignavi simus cfr ad 2 Cor. &,1); tempore enim suo metemus non deficientes (yÀà £&uóusvot. Afer, Aug. : infatigabiles; aptius : non languescentes, vel: cx fatigatione non desistentes). Nomen adhibitum (*ó z41dv honestum, quod Tà xax e diametro opponitur cfr Heór. 5,15 etc.), de sola liberalitate non iam agi ostendit, quamvis nonnulli id teneant, sed perseverantia in omni bono praecipitur. « Multi enim incipiunt, multi quasi perse- verant, postea tamen desinunt vel fatigati vel seducti; multi enim in hoc vitae genere, quod bonum dicitur, si aliquid mali patiuntur, putant se sine causa facere et defatigati desistunt bonum facere. Quid ergo adiunxit? Non deficiamus, quia licet hodie non consequemur fructum benefaciendi, postea metemus » (Vict.). Levis quaedam in priore membro habetur paronomasia (70 Jà xaAóv... obx éyxaxópev cfr 9 Thess. 3,13); magis autem attendas velim ad duorum synonymorum (Zyxaxetv et ixXócc0aw), quae a. Vulg. eodem verbo (deficere) redduntur, accuratum usum; si quis enim in bono faciendo :gnavus esse incipit (éyxax«t) difficultatibus perterritus, mox in via virtutis fatigatus deficit (&Mierax). In secundo igitur membro participium non modum significat, quo metemus (sine fatigatione metemus CArys. Ate", 8aut : incessanter, sine fine metemus Tor. etc.), sed conditionem sine qua non metemus (metemus si non deficimus fatigati). Quamdiu hac in terra degimus, fortes et constantes seminemus oportet, futuram messem exspectantes , quae suo tempore, 1. e. tempore à Dco praedefinito, adveniet. Tempore messis autem non amplius seminabitur, hinc ultimum monitum :
6:10
10. ergo dum (óc i. q. quamdiu Lwc. 19,58; loan. 12,35) tempus habemus, operemur bonum (75 c;xlóv) «d omnes, ma.cime autem ad domesticos fidei. Ex iis quoque, qui praecedente sententia nobiscum censent exhortationem generalem ad omne bonum agendum (19 xaXov) contineri, haud pauci lioc versu Paulum ad beneficentiam commendandam reverti statuunt; sed expressionem £ey27:5021 *& dyalióv arcto hoc sensu usurpari nullo exemplo demonstratur, quum ]latissima eius sit significatio (Hom. 2,10). Ipsa tamen constructione coarctari videtur; de bono enim erga alios operando, i. e. de caritatis praecepto, quo impleto reliqua quoque implentur, implendo agitur. HKaque beneficentia quidem commendatur, sed non sola; omnia potius caritatis officia inculcantur atque simul ordo ostenditur, «quo caritas exercenda est. Omnes enim omnino homines sicut nos ipsos diligere debemus, at non omnes eodem gradu, siquidem mazime domesticos fidei diligere iubemur. Domesticos fidei fideles codem modo vocari , quo a profanis philosophi oixetot QuXocogías aut geographi oixeiot yeeypaoizs appellantur (Strabo I. p. 13. 25), nonnulli moderni volunt (Palm. — Mey Sieff.); quae explicatio admodum ieiuna est, neque intelligitur, cur Paulus pro consueta appellatione (oi vrtócavzs; fideles) tam miram ac raram circumlocutionem elegerit. Cum antiquis potius retineatur oportet, fideles simili modo domesticos fide? vocari, quo vocantur domestic Dei (Eph. 9,19.). Fide et baptismo in Christum inserti uti unam per- 'sonam myslicam, ita unam familiam constituunt atque unam eandemque domum incolunt, quae est Ecclesia Dei vivi (1 Tim. 3,15). Epistolae terminatae Paulus sua manu epilogum addit (v. 11), in quo perversis, quibus pseudapostoli ducebantur, causis suam ipsius agendi rationem opponit (12-14); summum deinde epistolae argumentum quasi repetens in sola unione cum Christo pacem inveniri insinuat (15. 16), ac neophytos demum precatur, ne sibi, utpote genuino Domini crucifixi Apostolo, novas molestias creent (v. 1"). Brevi autem gratiae apprecatione eum terminat (v. 18). Pro more suo epistolam banc amanuensi dictaverat; sed quaedam nunc sua ipsius manu subiicere voluit, non tam ut Galatas de eius authentia certiores redderet (quem fineni in aliarum epistolarum subscriptionibus maxime habuit cfr 2 Tess. 3,17 et 2,9; Col. &,18; 1 Cor. 16,21 etc.), quam ut ipsa maiore literarum suarum forma , quanti momenti argumentum haberet, illis significaret. Itaque illos suam scripturam intueri iubet :
6:11
11. videte qualibus (wnXMxow) literis scripsi vobis mea manu. De duobus in hac sententia explicanda disceptatur : utrum nimirum verbum scripsi de iis solis, quae sequuntur, intelligi oporteat (uti innuimus) an potius ad totam epistolam sit extendendum, et deinde quae significatio vocabulo v7Xo;, quod Vulg. vertit latino qualis (Vict. : quantus), hic competat. Utraque quaestio inter Patres iam controversa erat atque adhuc sub iudice lis est. antiquorum consuetudine in stylo epistolari pro praesente est, quia scribens mente sese in illud tempus transfert, quo epistola legetur. lam vero in hoc loco sensu isto co magis adhiberi potuit ac debuit, quia Paulus neophytos suam scripturam intueri iubens (videte) epistolam in eorum manibus iam esse supposuit. Quemadmodum igitur in priore ep. ad Cor. subscriptioni sua manu scriptae gravissimam sententiam adiecit, qua omnes, quos corrigere et vituperare debuerat, non levi perculit terrore (cfr ad 4 Cor. 16,21 sq.), ita hic gravissimam quam dictaverat epistolam summum eius argumentum sua ipsius manu repetens efficacius inculcat, « ut scilicet, inquit 75om., praedicta firmius teneant scientesque ab ipso hanc epistolam missam magis obediant ». Hinc etiam insolita literarum forma, ad quam (Galatas attendere vult. Graecum vocabulum «xo; latino quaztus (quam magnus, quam grandis) respondet, neque iterum ulla est ratio, cur ab hac significatione, quam Chrys. et Theod. quoque, quamvis eam hic non approbent, primo in loco afferunt, recedamus. Sicuti hodie in epistolis nostris ea, quae maioris momenti esse significare volumus, maioribus literis scribimus aut alio signo distinguimus , ita Apostolus subscriptionem suam magnitudine literarum attentioni neophytorum velut rem magni momenti commendavit : « grandibus, inquit Hier., Paulus literis scripsit [lege : subscripsit] epistolam, quia sensus erat grandis in literis et spiritu Dei vivi, non atramento nec calamo, exaratus ». Admodum obvia et simplex haec explicatio, quam AMopsu. iam indicavit et fere omnes moderni tenent, antiquioribus non arrisit ; Graecis plerisque et haud paucis iunioribus praeplacuit Chrys. sententia, « vocabulo zxÀixe; non magnitudinem sed deformitatem literarum significari », quamvis satis acerbe iam Hier. eam irrisisset : « in. hoc loco vir apprime nostris temporibus eruditus (sc. ipse S. Chrys.; miror quomodo remi ridiculam locutus sit; Paulus, inquit, Hebraeus erat et graecas literas nesciebat; et quia necessitas expetebat, ut manu sua epistulam subscriberet, contra consuetudinem curvos tramites literarum vix magnis apicibus exprimebat, etiam in hoc suae ad Ualatas indicia caritatis ostendens, quod propter illos id quoque quod non poterat facere conaretur ». Revera ut praetermittamus , vocem zv^ix»e aegerrime istum sensum admittere, adnotasse sufficit, Paulum Tarsenseim literis graecis ita excultum, ut interdum graecos poetas allegaret, graecas literarum notas ignorare nou potuisse. tGienuinum sensum vocabuli zzXxe; quidem retinent, sed. constructionem pervertunt, qui Paulum dicere censent : videte 4uam longam epistolam vobis scripserim ; licet enim plur. yoxuyuazz , uti latinum erae, scriptum aliquod vel etiam epistolam significet (2 Zim. 3.15; Act. 28,21), dici tamen nequit ypiuuatv coax (literis scripsi), ut sijgnificetur : scripsi epistolam. Inter ea, quae magnitudine literarum Paulus sinzulari neophytorum attentioni commendat, primum locum tenet perversus, quem pseudapostoli in pervertendis Galatis prosequuntur, finis. 12. Quicumque (enzm ) volunt placere in carne, hi cogunt vos circumctdi , tantum ut crucis (*à evavgio Aug. et cod. Fuld. : in cruce) Christi persecutionem non patiantur. Pulcherrime pseudapostoli vocantur 8£Xovceg türgocovoa i aapxt : etenim eUzpdowroc est formosus facie, unde eingocetiv formosam speciem prae se ferre; pseudapostoli igitur sunt homines, qui in carne, i. e. in rebus exterioribus, formosi apparere aliisque placere volunt, ad internum animi sui statum non attendentes. Iuxta Chrys. etc. iv o«pxi hic idem est quod apud Aomines, iuxta Est. Lap. etc. i. q. apud homines eis carne coniunctos s. apud Iudaeos; at hae explicationes isti expressioni non congruunt. Melius alii Legem caeremonialem significari censent, quae tota circa carnem versabatur, ita ut n carne siti. q. in carnis circumcisione aliisquecarnalibus observationibus (TAom. etc., Caé. Iust. Palm. etc. — Olsh. Lightf. etc). Hypocritae igitur sunt, qui hominum tantum favorem captant (xvUpováproxo. EpA. 6,6) Pharisaeis similes, quos Dominus tam vehementer increpaverat. Ex qua eorum indole jam elücet, eos in propaganda Lege mosaica bonum finem non sectari; in adigendis autem Galatis ad circumcisionem (attende ad praesens dvey«dtovew cogunt, i. e. in cogendo occupati sunt, sed nondum coegerunt) id unum quaerunt, ne crucis Christi persecutionem patiantur, velaccuratius : ne persecutionem cruce (79 67226) Christi provocatam patiantur, « ne iniuriis afficiantur, et in vincula coniiciantur, sicut nos, qui Christum praedicamus » (TAeod.). Bene ad haec verba, quae superiora (5,11) quoque illustrant, Hier. adnotat, imperatores romanos ludaeis in imperio dispersis permisisse, ut proprio ritu viverent et patriis caeremoniis deservirent : cireumcisos autem, licet in Christum crederent, a gentibus pro ludaeis esse habitos, illos vero Christianos, qui circumcisi non essent, et zentilium et Iudaeorum odio fuisse obnoxios ; utrorumque ergo, et ludacorum et gentilium, persecutiones a sese pseudapostoli declinare studebant cireumcisione praedicata. Alium porro scopum eos non habere nequeamore Legis mosaicae eos duci clarum est :
6:13
13. neque entm qui circumciduntur (cum Vict. A'ro, Aug. Ilier. melius : qué circumcisi sunt oi vegerevunpévoc) ipsi legem custodiunt , sed volunt vos circumcidi , ut in carne vestra glorientur. Subiecto (i mepirezuxqpevot vel mipvespovópevot. (qui. circumceisi sunt. vel qué circumciduntur) pseudapostolos designari clarum est, quum Galatas circumceidere velle dicantur; sed pseudapostoli erant circumcisi, quare participium perf. participio praes. praeferendum est , nisi forle quis censeat, toj; «tptrepvopévou; hie esse eos, qui vi originis suae praecepto circumcisionissubiaceant. Quam alteram explicationem si admiseris, nihil obstat, quominus lectionem Vu/g. sequaris, quam plerique moderni critici ob maiorem (?) testium auctoritatem praeferunt; cave vero, ne cum nonnullis iunioribus subiecto isto Galatas, qui ad circumcisionem adigendi erant, intelligas ( Wind. Bisp. ec. — Wies. etc.); id enim totius sententiae constructio non permittit. [psi pseudapostoli Legem non observabant , non tantum quia integra ob infirmitatem carnis a nullo adimpleri potuit (cfr Acc. 15,10), uti cum Hier. iuniores ac moderni multi censent, neque tantum quia eis, utpote in Palaestina non degentibus, totius Legis observatio physiceerat impossibilis, uti cum aliis Theod. monet de festis, quae Ierosolymis erant peragenda, de sacrificiis, quae in solo templo offerri potuerunt etc. loquens, sed etiam quia eis ipsis Lex curae non erat, uti satis clare Paulus innuit, quum id ostendat, quod solum illi quaerunt : velut hypocritae, qui propter crucem Christi persecutionem pati nolunt, fudaeorum privilegii frui volunt ideoque sese veros Iudaeos esse probare conantur non sua ipsorum observatione Legis, sed gloriatione sua de Lege inter Ethnicochristianos propagata. Cui perverso iudaizantium fini Apostolus eum opponit, quem ipse solum prae oculis habet; isti in aliena carne, quam Legi subiiciunt, gloriantur,
6:14
15. mihi autem absit gloriari , nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi, per quem (vel : per quam) mihi mundus cructfirus est et ego mundo. « Non dicit : ego non glorior, nec : ego nolo zloriari. sed : ne mihi contingat ut glorier; velut rem ignominiosam deprecatur gloriationem et ad eam avertendam quasi implorat divinum auxilium » (CArys.). Una sola in re utique gloriari non tantum non abnuit. sed ardenter desiderat, nimirum £n eruce Domini N. I. Chr. Crux ludaeis non tam erat instrumentum mortis, siquidem non nisi occisi in ligno suspendebantur, quam signum infamiae et maledictionis (Deu. 27,26); ideo Iudaei, quamvis eorum Lex poenam crucifixionisignoraret, Domini crucifixionem postulacant, ut ei doctrinaeque eius indelebilem ignominiae maculam inurerent omnesque absterrerent , ne infami ac maledicto viro sese addicerent. Neque plane irriti fuerant eorum conatus; etenim iudaizantes, quum scandalum crucis timerent, eam pro viribus occultare studuerunt, et prae timore, ne vclut infamis viri discipuli ipsi quoque infames haberentur, fructus crucis necessitate circumcisionis aliarumque caeremoniarum cruce abrogatarum asserta non tantum diminuerunt sed destruxerunt (2,91 etc.). At longissime ab Apostolis iste timor scandali abfuit; uti Petrus prima vice ludaeos et prima vice ethnicos alloquens per solum crucifixum Iesum salutem esse aperte docuit (Act. 2,292.36. 38; 10,36. 39. 42), ita Paulus in itinere damasceno divinitus illustratus (uti Aug. pulchre adnotat) « ubi mundi philosophi (et iudaizantes) erubuerunt, ibi invenit thesaurum et non contemnendo vile involucrum pervenit ad pretiosum involutum » (S. Aug. serm. 160,4). Ab eo tempore solum Christum et hunc crucifixum in suis praedicationibus annuntiavit (cfr 1 Cor. 2,2) et in sua vita exprimere voluit (cfr 2 Cor. &,8 sqq. etc.); a crucifixione Christi describenda atque a salute per solam Christi crucem asserenda inter Galatas quoque missionem suam inchoaverat (3,1 cfr Act. 13,21 sqq. 38 sq.) atque inter eos commorans etiam infirmitatibus et persecutionibus , quas sustinuit, crucem Christi in corpore suo exprimere non . erubuerat (v. 17; 4,13; cfr Act. 13,50; 15,5. 18). Quamvis enim, uti egregie habet S. Cyr. Ier. (catech. 13,1), omnem Christi actionem materiam gloriandi esse Ecclesiae catholicae non ignoraret, crux famen Christi ei gloriatio gloriationum (vel : excelsissima materia gloriandi xayrx ^ov x2vynt rov) fuit. . « Praecipue, inquit Thom., in cruce Christi gloriatur, quia in ipsa inveniuntur omnia, de quibus homines gloriari solent. Nam gloriantur aliqui de magnorum, regum aut principum, amicitia; et hoc maxime Apostolus invenit ín cruce, quia ibi ostenditur evidens signum divinae amicitiae (Rom. 5,8); nihil enim sic caritatem eius ad nos ostendit, sicut mors Christi. Item gloriantur alii de scientia, et hano Apostolus excellentiorem invenit in cruce (1 Cor. 2,2); nam in cruce est perfectio totius Legis, et tota ars vivendi. Item gloriantur aliqui de potentia, et hanc Aposto- ]us maximam habuit per crucem (1 Cor. 1,18); item gloriantur aliqui de libertate adepta, ct hanc Apostolus consecutus est per crucem (Rom. 6,6); item aliqui gloriantur in assumtione ad aliquod magnum collegium; sed per crucem Christi assumuntur ad coeleste collegium (Col. 1,20); item quidam gloriantur in triumphali signo victoriae; sed crux Christi est triumphale signum victoríae eius contra daemoncs (Col. 2,15) ». — Interroganti, quomodo Paulus se in sola cruce gloriari dicat, quum ctiam in aliis glorietur, Hier. recto respondet : « sciendum, quod omnis gloriatio illa a4 crucem relata gloria crucis sit : ct quidquid dignum in virtutibus perpetratur, hoc fieri ob Domini passionem ». — Demum adscribere mihi liceat practicum monitum, quod Aug. (scrm. 160,5) ex apostolicis his verbis colligit : « haec est doctrina christiana, humilitatis praeceptum, humilitatis commendatio, ut non gloriemur nisi in cruce Domini N. I. Chr.; nam non est magnum in Christi sapientia gloriari, agnum est in cruce Christi gloriari. Unde tibi insultat impius, índe glorictur pius; unde insultat superbus, inde glorietur Chrístianus : noli erubescere de cruce Christi; idco in fronte tamquam in sede pudoris signum ipsum accepisti ; recole frontem tuam, ne linguam expavescas alienam ». Neque mirum, quod in cruce Christi Paulus glorietur, qui fructus crucis tam bene cognovit, quos paucis sed gravissimis verbis indicat : per quam nul mundus crucifixus est et ego mundo. Graecum óv o) et ad praecedens iv 1à evavpó (in cruce) et ad genetivum apposit. 700 Kupíou duGv 'Insoó Xpiwroo0 grammatice referri potest. Latinus interpres sua versione per quem alterum nexum expressit, qui aptus est, dummodo cum latinis Patribus explices : per quem Iesum Christum crucifixum, seu : per quam Christi crucifixionem. Aptior tamen esse prior videtur (per quam sc. crucem Christi), quem Graeci in suis explicationibus sequuntur, siquidem de cruce velut redemtionis instrumento maxime agitur : iudaizantes et Iudaei eam refugiunt, quia in eo non vident nisi infamiae lignum; Paulus eam amplectitur in eaque gloriatur, quia gloriosos eius fructus videt, quorum particeps fieri nequit, nisi qui cum Christo in ea mortuus sit. Mundi porro nomine CArys. « res temporales , laudes ex hominibus, amicorum cohortem, gloriam, opes, brevi omnia quae vulgo habentur magnifica » significari censet. Satis id quidem recte; addatur tamen oportet, omnia ista hic considerari, quatenus a Deo aversa « principi huius mundi » et « deo huius saeculi » sunt subiecta ac soli « carni » subserviunt (cfr ad 1 Cor. 1,20; 2 Cor. &,&; Eph. 2,9 sq. etc.); immo significatio vocabuli tam late patet, ut nihil obstet, quominus, uti vult Est., homines mundanos carnalesque omniaque eorum studia comprehendantur. Hic mundus, quem Christus morte sua devicit (oan. 16,33.), perChristi crucem Apostolonon tantum estmortuus, ita utab eo plane sit separatus neque ab eo ullo modo, sive eius blanditiis incitamentisque sive eius odiis persecutionibusque, afficiatur moveaturque, sed etiam crucifixus, 3. e. infami morte interemtus, ita ut ab eo et omnibus eius deliciis pompisque velut a rebus infamibus abhorreat eaque omnia detestetur. At ipse vicissim crucifixus est mundo, ita ut mundus ille a Dco aversus nullam in eo habeat partem nihilque in eo "inveniat, quod non abhorreat, sicut abhorret ipsam Christi crucem (« sicut mundus horret crucem Christi, ita horret me » 7/om.). Hinc etiam non miratur, quod a mundo persecutiones sustineat, e contra omnia, quae mundus contra eum molitur, ei sunt argumento, quod revera Christo sit confixus cruci neque ipse amplius vivat, sed in ipso vivat Christus (2,19. 20), qui mundum principemque eius cruce sua conculcavit. Praeclarissimus hic est fructus crucis, qua omnes, qui in Christi mortem baptizantur, cum similitudine mortis eius complaritantur mundoque ac peccato plane moriuntur, ut novam vitam in Christo inserti iam degant (cfr Rom. 6,3 sqq.). Unde satis clarum est, cur Apostolus in cruce glorietur; cur vero in nulla alia re gloriari velit, explicat addens :
6:15
15. in CAristo enim Iesu neque circumcisio Utrum priora verba lv Xpiozó "Insoó (in Christo Iesu) velut genuina sint retinenda, an utpote ex 5,6 huc translata rectius omittantur, dubitari potest, quia testes critici sunt divisi (cfr VV. LL.). Bi numerandi tantum essent testes, sine ullo dubio verba essent retinenda; sed auctoritatem quoque eorum, qui illa exhibent, praevalere arbitror, sí ponderantur. Fieri quidem potuisse, ut scioli quidam librarii ca ex 5,6 huc transferrent, non diffiteor, sed id revera factum esse nondum est probatum; fieri enim etiam potuit, ut aliqui ad 1 Cor. 7,19 respicientes ea omitterent. Ceterum quaestio haec vix ullius est momenti, quum illi quoque critici, qui ea omittenda ducunt, ea bonam glossam esse, quae Apostoli menti respondeat, ultra concedant. Illis tamen omissis maiorem vim sententiae inesse arbitrantur : « quo brevior, eo efficaclor hoc in loco videtur » (Palm. — Sieff. Lightf. etc.); at brevitas claritati interdum nocet !. Facilius admittam, pro io;ótt (valet) legendum esse dociv (est), quia secundam lectionem plures et graviores testes tuentur; sed haec quoque differentia ipsum sententiae sensum non attingit. Simili igitur medo, quo supra iam docuit, in iis qui Christum induerunt eique inserti sunt, omnes illas formas, quibus antea secundum veterem hominem distinguebantur, plane disparuisse, quum in Cbristo Iesu omnes unus sint (cfr ad 3,97 sq.), hoc in loco omnes illas formas, quia ad: mundum pertineant qui baptizatis sit crucifixus, nihil esse docet aut valere, ita ut in considerationem venire nequeant, si Christianus gloriari vult. Duas autem tantum formas, : cireumcisionem et, praeputium, hic nominat, quia de his solis inter Galatas iudaizantesque quaestio agitabatur. Unum solum valet et aliquid est, nimirum id quod ipsa insertione in Christum obtinetur, nova creatura (cfr ad 2 Cor. 5,17), i. e. homo in supranaturalem statum gratia sanclificante elevatus, qui fide per caritatem operante ornatus (5,6) mandata Dei observans (1 Cor. 1,19) in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ambulat (EpA. 2,10), qui igitur Christum indutus (3,27) ct complantatus resurrectioni Christi in Christo Iesu vivit Deo (Rom. 6,5. 11) Dei factus filius adoptivus et haeres (5,6..7; Rom. 8,16), vel potius in quo Christus ipse vivit (2,20; Col. 3,10. 11). Hac ratione Paulus ipse vivit omniaque aestimat, sed eadem ratione omnes vivere et res omnes diiudicare tenentur, qui in Christum baptismo inserti veterem hominem cum actibus suis exuerunt novumque induerunt renovatum secundum imaginem creatoris sui (Col. 3,9 sq.); hoc nunc docet pacem iis precans, qui eandem quam ipse regulam sectantur :
1. Levitatis calumniae Paulus assertionem constantiae suac opponit (1,15-22).. ........ 4... enn 2. Calumniae fundamentum explicata mutati consilii itineris 3. Gratias agit Deo, & quo sincerus minister sil approbatus (219-11)... e ER soo nt ib menm o] COCA e jen Re s 2. ex cuius celsitudine fiduciam Joquendi hausit, quae arrogantia putatur (3,7-4,6).. V^ ui uus s Ce enun d. e 1.) Ob summam enim Nov. Test. praestantiam S desde magna competit gloria (3,7-11). . . ... . . 2.) ideoque Apostolos fiducia loquendi ut decet (3,12- 48). 3.) Ministerii igitur memores praedicatione aperta sese commendant (41-6) , . ....«- - 3.) Quam spem denuo asserens se id unum quaerere docet, ut placeat Christo iudici (5,1-10). ... 136 2. De causa, qua ad munus exercendum itépellvatür (5,tt- 6/10); ci uetesr IUE x» Xem oo thes eos 155 1:) Quid in hac apologia intendat, brasaihens (9,11-13). 155 2.) caritate Christi Apostolos impelli ac gubernari docet PARS ALTERA PARAENETICA. EXHORTATIO AD COLLECTAS PRO IEROSOLYMITANIS TERMINANDAS (8,1-9,15). 210 8 1. De modo quo collectae Corinthiis sint terminandae (8,1-15). 211 1. Quid Macedones in collectarum negotio praestiterint (8,1-0) 211 2. Quid Corinthios in eo praestare deceat (8.7-15). . . . . 218 8 2. De ministris, per quos collectae sint terminandae (8,16-9,5). 228 1. Titus eiusque duo socii commendantur (8,16-24). . . . . 228 2. Cur Apostolus eos iam nunc Corinthios mittat (9,1-5) . . 237 $ 3. De hilari liberalitate, qua collectae sint terminandae (9,6-15). 242 PARS TERTIA POLEMICA. PSEUDAPOSTOLORUM IUDAIZANTIUM OPPCONATIO (10,1203,10) 236 1. Corinthiorum silentio Paulus sese ipse commendare coactus est (12,41-18)... 2... elles 330 II. — EPISTOLA AD GALATAS. doléS. 2 vo ow 9 c ooecectome v woes. sow 09 nibus accipere potuit 8,011214)... ... le Neque post conversionem &b Apostolis eam accepit (1,15-24) Pauli Evangelium ab auctoritatibus Ecclesiae Ierosolymis 1.) De Titi circumcisione a iudaizantibus postulata, ab auctoritatibus negata (2,1-5). . . . . . . .. 2.) De Pauli doctrina et apostolica dignitate ab Ecclesiae Pauli Evangelium controversia eius cum Petro comprobatum (911-91)... ... e 1.) Controversiae initium et reprehensio Petri (2,11-14). 2.) Reprehensio abolitione Legis demonstrata confirmatur (2,1921) . . . . . . Qui ex fide, sunt soli ius habent &d benedictiones Abrahae . Promissio Abrahae facta promulgatione Legis non est mu- Quem igitur locum Lex in salutis oeconomia tenuerit explcatur (3,019-4,6). . . .... .. 2» 9 en n 1) Lex paedagogus fuit ad Christum (3,19-24). . . . . 2.) Adveniente fide Lex munere paedagogi defuncta est . Argumentum exhortatione terminatur (4,8-20) . MERE 1.) Galatae ad servitutis statum ne revertantur (4,8-11) . 2.) sed pristini sui erga Apostolum amoris memores eum egis inutilitas iuxta typicum historiae duorum filiorum Abrahaesensum (421-31). . ........ 2e ee INDEX. 619 PARS TERTIA PARAENETICA. CONSECTARIA PRACTICA ET MONITA (5,1-6,10) ,.. sls 558 S I. Doctrinae propositae consectaria practica (5,1-25). . . . . . 558 1. Caveant Galatae, ne Legi sese subiicientes gratíam Christi amittant (5,1-6). . . . . . .. e m h.n n $58 ?. Gravem poenam Galatarum seductores merentur (5,7-12). 568 3. Caveant neophyti, ne libertatem evangelicam in servitutem carnis convertant (5,13-25). P 974 1.) A Lege liberati servitutem evitent exercitio cáritatis (5,13-15) . oem oe o9 o. 9 ot as m ht] t n. 574 2.j Ut carnis servitutem evitent, spiritu ambulent(5,16-25) 578
6:16
16. et. quicumque hanc regulam secuti fuerint (vel : secantur), paz super illos et misericordia, et super Israel Dei. Nomen xxvóvos (regulae), quod sensu proprio amussin mensuramque artificum significat, a nonnullis modernis hic sensu proprio sumitur, quatenus viam indicet, in qua incedendum sit; sed nulla est ratio, cur ab antiquorum sententia recedatur, qui metaphorico sensu nomen explicant de regula credendi et agendi; nam ad eandem significationem priores quoque in tota sententia explicanda reverti coguntur. Recte igitur Hier. : « ad normam omnia diriguntur et utrum prava rectave sint, quum regula apposita fuerit, arguuntur; ita et Dei doctrina norma quaedam sermonis est, quae inter iusta iudicat et iniusta ». Velut regulam, iuxta quam vivendum agendumque sit, a Paulo hic proponi integram doctrinam de iustificatione in hac epistola traditam, aliqui iuniores censent (Just. Lap. Nat. Pic?.); quae explicatio per se quidem vera est, quia tota epistolae doclrina paucis verbis sententiae praecedentis (v. 15.) continetur. At haec ultima sententia sola (minime vero solus v. 1&., uti volunt Cai. Palm. — Hofm. etc., non attendentes ad sententiae v. 15. gravitatem cfr Est.) est regula a Paulo designata. ld ex arcto vv. 15. et 16. nexu satis elucet, siquidem iuxta priorem explicationem particula xa (e£) inepte esset adhibita. Itaque Paulus vult, ut Christianus, qui in Christum est baplizatus, neque circumcisis neque praeputiatis sese accenseat , sed solam suam insertionem in Christum aliquid esse ducat. Hac quippe veteres illae differentiae sunt sublatae, ipse vero in sublimiorem statum est elevatus, factus nova creatura, cuius conversatio est in coelis (PA/. 3,20) et quae cum Christo mundo eiusque elementis mortua cum Christo conresurrexit novamque vitam agit absconditam cum Christo in Dco (Col. 2,90 sqq. ; 3,1sqq.). Similiter graecus quidam interpresin Caten. : « neque circumciditur (iudaico more) Christianus, neque gentium more praeputiatus est, habet enim suam propriam circumcisionem (sc. non manu factam); cum ludaeis non circumciditur, quia pulchriorem circumcisionem possidet, et cum gentibus non est in praeputio, quia circumcisus est (in circumcisione Christi Co/. 2,11); qui igitur nec inter gentes nec inter Iudaeos est, nova creatura est; et quotquot ambulant secundum hanc regulam , regulam sc. novae creaturae, i. e. quotquot nec ludaei sunt nec gentes sed Christiani, pax super illos et misericordia : misericordia in remissione peccatorum, pax in unione cum Christo ». Utrum eum nonnullis (CArys. A'r? etc.). ad verba eizáva xxi £Xeo; (pax et misericordia) futurum suppleas (£eva« erit), an cum aliis (Theod. Vict. etc.) optativum vel imperativum (etn, £c-9 sit), parum referre patet; promissione tamen in fine epistolae aptior esse precatio videtur. Omnibus ergo, qui hanc regulam sectantur (cz0t7o5ow) aut juxta alteram lectionem (crovyácovcw) in posterum sectabuntur, pacem precatur, qua fruentur in sua unione cum Christo, et misericordiam divinam, quam utpote genuina Christi membra in omnibus suis necessitatibus experientur ac maxime in die iudicii (cfr 9 77m. 4,16. 18). Addit autem : et super Israel Dei; « Israelem Dei, inquit Theod., fideles appellat, utpote qui Deum per fidem videant; hoc enim nomen significat », vel iuxta Aug. : « qui vere ad visionem Dei praeparantur, nonqui vocantur hoc nomine et carnali caecitate Deum videre nolunt ». Communior haec est explicatio, ut nomine Israe/ Dei, quod Israeli secundum carnem (1 Cor. 10,18) opponitur, omnes fideles, sive ex Iudaeis sive ex gentibus venerunt, designentur (cfr Chrys. Oec. eic., Hier. Haym. Thom. etc., Cai. Salm. Iust. Lap. Pic. etc., Wind. Bisp. etc. — Olsh. Mey Sieff. Lightf. etc.), licet etymologicam TAeod. et Aug. expositionem nominis Jsrae/ plerique jure praetermittant. Particula xx (e?) hoc in loco non tam est copulativa quam epexegetica; minus vero apte, ni fallor, alii cum A''? et Vict. copulativam significationem particulae retinent atque nomine Israel Dei solos Iudaeochristianos designatos vident, qui ethnicis conversis addantur (Herv. Lyr. Est. Nat. etc., Retithm. Palm. Schaef. etc — Ew. Ead. etc.). Tam amplum enim est prius membrum (qgwcumque sectantur), ut ad solos Ethnicochristianos aegre restringatur, praesertim quia etiam Israe/ Dei pacem misericordiamque consequi nequit, nisi eandem regulam sequatur. Demum lectores suos Paulus monet, « ut desistant a sui molestatione » (Thom.) :
6:17
17. de cetero (92 30x92 posthac) nemo mihi molestus sit; ego enim stigmata Domini Iesu in corpore meo porto. luxta. Vig. versionem (de cetero) sermonem quasi abrumpere videtur; sed particula graeca 702 loto) temporalis est (i. q. posthac. in posterum) atque latinum de cetero eodem modo multi interpretantur (Vct. : ultra, Pel. : amplius, G/ int. Thom. etc. : amodo, Hier. : rursus etc.). Monet autem Hier. « melius in graeco legi : de cetero labores inihi nemo exhibeat (z9) Xouo wózeo; ot wndns wxt/ií-e), ne rursum scilicet in vobis necessitatem habeam laborandi; laborem praestat magistro, qui aliter et vivit et sentit, quam magister et docuit et fecit. Potest ct contentionem eorum, si qui contradicere deinceps voluerint, praevenire quod etiam ad Corinthios in velando mulieris capite post multa complexus est dicens : Si quis autem videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus (1 Cor. 11,16); hoc est : nos diximus quae nobis honesta videbantur et iusta; si quis autem nolens acquiescere veritati quaerit quid respondeat, sciat se responsione non dignum, qui magis contendere paratus est, quam doceri ». Auctoritate igitur sua contentionibus neophytorum finem imponit et pro auctoritatis suae demonstratione addit : ego enim stigmata Domini Iesu in corpore meo porto. « Stigmata, inquit Aug., dicuntur notae quaedam poenarum servilium »; apud: Romanos enim solis:fugitivis servis nota quaedam («b vel FU G) ferro candenti imprimebatur, ac similis erat Graecorum mos. In Oriente tamen omnibus servis nota quaedam inurebatur, qua cuius domini essent cognoscerentur; atque ad hunc usum procul dubio Apostolus alludit, ac se genuinum Christi servum et Apostolum esse, ex stiginatis Christi, quae in corpore suo gerat, cognosci vult. Porro iuxta communem fere omnium interpretationem hoc nomine intelligit cicatrices verberum vulnerumque, quae propter Christum multa accepit , vestigiaque alia reliquarum persecutionum tribulationumque , quas in ministerio apostolico innumeras pertulit (2 Cor. 11,93 sqq. etc.). His enim eum ad Christum pertinere demonstrabatur, quum semper mortificationem Iesu in corpore suo circumferret (2 Cor. 4,10); neque minus eum genuinum Apostolum esse ex iis patebat, quum ostenderent eum illa tractari ratione, qua Deus Apostolos tractari voluit (cfr 4 Cor. 4,9 sqq. etc. ; Matth. 10,17 sqq. etc.); quapropter etiam de iis non lerubescit sed gloriatur * (cfr 2 Cor. 41,30; 12,9 sqq. etc.). Galatae ipsi in eo haec stigmata viderant, quando in infirmitate carnis inter eos Evangelium annuntiabat (4,13) ab una civitate in alteram fugatus, ubique contradictiones persecutionesque expertus, quin etiam Lystris lapidatus et pro mortuo extra civitatem in viam proiectus (Act. 13,50; 14,5 sq. 18 sq.). luxta Aug., quem pauci iuniores sequuntur, Paulus tribulationes suas hic commemorat, ut se iam satis molestiarum ferre significans Galatas re-- tineat, ne continuatis contentionibus ipsi novas molestias creent : at nescio num satis. digna sit Apostolo haec explicatio, quod quasi morosus epistolam terminaverit dicens : « nolite mibi esse molesti, quia aliunde satis habeo quod feram ». Aptius Chrys. haec verba afferri censet, ut Paulus continuatis persecutionibus se doctrinam non mutasse confirmet (cfr 3,14); arctior tamen haec est explicatio, atque melius eum nexum retinebimus, quem iuxta 7'eod. Hier. et plerosque iam indicavi : « Non amplius ad vos scribere volo, sed pro literis vibices ostendam et plagarum signa; haec testimonium ferant veritati praedicationis; pro illa enim omnia perpeti non refugio » (ZAeod.) atque hisce me genuinum servum et Apostolum Christi exhibeo. — Num Apostolus simul etiam stigmata Christi opponere voluerit circumcisioni, uti cum Hier. nonnulli putant, non liquet. « Consuetam benedictionem velut quoddam sigillum epistolae imponit » (TAeod.) :
6:18
18. Gratia Domini nostri Iesu Christi cum spiritu vestro , fratres. Amen. Satis magna cum vehementia epistolam inchoaverat neque consueto fratrum nomine Galatas ab initio erat allocutus; suam autem perdurare caritatem nunc ostendit ultimo epistolae vocabulo eis fratrum titulum confirmans. Polemicam quandam tamen rationem in ipsa hac benedictione antiqui aliqui viderunt, quia pro consueta formula vobiscum Paulus dixerit cum spiritu vestro; sed haud recte. A'** quidem putat, solis iis, qui spirituales sint, illum benedicere voluisse, alios autem, qui iam defecerant, a benedictione exclusisse; at eodem loquendi modo utitur in epistolis ad PA., PAilem. et 9 Tim., in quibus de eiusmodi exclusione nemo cogitare potest. Aptius CArys. illa formula Paulum eos a carnalibus avocare censet atque gratiam eis in memoriam revocare, per quam poterant ab omni errore iudaico liberari; nam Spiritum non ex operibus Legis sed ex auditu fidei acceperant. Verum haec quoque longius sunt quaesita neque tribus aliis epistolis, in qua eadem formula habetur, ullo modo adaptari possunt. Itaque dicendum videtur, ideo cum spiritum hic nominasse, quia gratia Domini N. in spiritu et a spiritu recipitur et in spiritum agit; sensu autem haec formula ab altera non L — ALTERA EPISTOLA AD CORINTHIOS. . 1. Quae epistolae 2. ad Cor. scribendae Paulo fuerit occasio et quis finis. . 2. Quae epistolae 2. ad. Cor.sitindoles. . . , . . . . . 3. Quibus subsidiis criticis et exegeticis in ca explicanda usi DM MEDI P2 REFCTATIO CALUMNIARUM. PSEUDAPOSTOLORUM (15-7,16)
6:1
M. Loisy termine le commentaire du chap. v sur cette pensée : «ἃ lire Paul, on dirait que le chrétien est impeccable » etc. Or, Paul prévoit ici que le chrétien ἃ succombé, et demande aux autres de ne pas l'abandonner, même dans ce cas, ἐὰν καί, Le sens de προλημφθῇ est ou bien : « a été surpris dans tel péché » (Zighi.), ou bien : « a été entraîné par surprise » (Corn. Stef. Lips., après la Vg. praeoccupatus fuerü). Les deux façons tiennent compte de προ : l'homme est saisi « d'avance », avant d'avoir pris ses mesures pour échapper; toute la question est de savoir par qui? Si c'est par un autre homme, ce pourrait être dans un crime très grave, qui exigcrait un traitement plus sévère. Il est donc plus probable que Paul a voulu parler d'un péché de faiblesse, auquel l'homme s'est laissé entrainer (συναρπαγῇ Chrys.) par surprise. Le mot ἄνθρωπος ne fait pas allusion à la faiblesse humaine (Jér.); il est syzonyme de « quelqu'un » (vi, 7 etc.). — ἔν τινι παραπτώματι est plus facile à expliquer dans la première manière : on surprend l’homme dans sa faute. Avec le second sens il faut supposer une construction prégnante; surpris par la tentation, l'homme se trouve dans le peché auquel il s’est laissé entrainer. — ὑμεῖς οἱ πνευματιχοί s'adresse en principe à tous les chrétiens; ils ont en euxmêmes un principe spirituel, c’est à eux de s’en servir dans ce cas délicat, et 8115 ont conscience d'être vraiment spirituels, de mettre en usage l'esprit de douceur. — xarapritew se disait de l'opération chirurgicale qui remboîtait les membres; ici c'est simplement redresser, corriger. Ce ne peut être instruite {V£g.) comme a noté Jérôme qui propose perficere : sive ut melius habetur in graeco perficiat in spiritu lenitatis. — L’Apôtre suppose que quelqu'un des spirituels ἃ actepté cette tâche qui doit être le fait d’un seul, pour ne pas accabler le coupable de confusion, et c’est à cette personne charitable qu'il rappelle sa condition. Le changement du pluriel au singulier π᾿ οὐδ pas étonné les classiques, e,. ne manque pas de naturel. Paul prend le moniteur à part comme lui-même fait pour l'inculpé. Rien de plus propre à tempérer un zèle excessif que le sentiment personnel de la faiblesse en présence de la tentation. — μή après σχοπέω comme après βλέπω, avec le subj. aoriste, d'une chose qui risque d'arriver bientôt.
6:2
La métaphore du fardeau montre les chrétiens accablés par certaines charges, : et suggère de leur aider à les porter. Le sens n’est donc pas : supportez-vous les uns Les autres, comme l’a compris Chrys. : « il est irascible, tu es somnolent; supporte son activité excessive, afin qu'il supporte ta paresse », car dans ce sens le fardeau de chacun pèserait sur le voisin, non sur lui-même. La réciprocité mise très en vedette par ἀλλήλων au début de la phrase n’exige pas non plus qu’on change de fardeaux, ce qui n'équivaudrait à aucune réalité psychologique. Il faut donc entendre βαστάζειν « aider à porter », « alléger le poids ». Chacun a son fardeau qui pèse parfois lourdement sur les épaules; le secours d’un autre le rend plus léger. Que désigne la métaphore du fardeau? On pourrait entendre à la fois les peines de la vie, le sentiment des fautes commises, les vices dont le coupable est la première victime et même les défauts de caractère qui retombent sur lui. Il semble que Paul, dans ce contexte, l'entend surtout des fautes morales ou de ce qui les précède et les suit, la tentation et le remords. C'est la charge propre des chrétiens, celle qu'un autre peut alléger par ses encouragements, sa compassion, une affection que rien ne lasse : ὅταν διὰ παραινέσεως χαὶ χρηστότητος ἐπιχουφίζῃς αὐτῷ τὴν ψυχήν, ὑπὸ τῆς τοῦ ἁμαρτήματος συνειδήσεως βεθαρημένην (Théod, de Mops. dans Cram. Cat.) ou encore : qui igitur fratris non desperat salutem, sed manum porrigit deprecanti, et quantum in se est, flet cum flente, infirmus est cum infirmo, suaque iudicat aliena peccata, iste per caritatem adimplet legem Christ. qui clementiam non habet, nec indutus est viscera misericordiae et lacrymarum, quamois spiritualis sit, non adimplebit legem Christi (Jér.); et en un mot πάντας βάσταζε ὡς ναί σε 8 Κύριος (Ἰανατ. Polyc. 1). — ἀναπληρώσετε (Nesile), le futur, où ἀναπληρώσατε l'impér. aor. qui paraît plus probable d’après les mss. grecs, et dont le sens, moins aisé, est peut-être plus expressif : « et soyez sûrs que vous avez rempli ». D'ailleurs, le verbe est plus fort que πληροῦν (v, 14); cette fois, la mesure remplie par la charité est pleine, presque surabondante, le zèle étant adouci par la miséricorde, — τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ est une ample satisfaction donnée aux Galates qui veulent une loi. Le précepte unique de la charité (v, 14) comprend tous les autres. C'est une loi, puisque le chrétien s’y sent obligé; il est ἔννομος Χριστοῦ (1 Cor. 1x, 21), c'est la loi de l'esprit de vie (Rom. vin, 2) qui remplace l’autre en accomplissant ce qu'elle avait de meilleur.
6:3
On peut lier ce verset au v. 1 (Lighe.), mais il faudrait regarder le v. 2 comme une parenthèse. Le lien entre 2 et 8 est bien indiqué par Jér. : celui qui refuse de porter le fardeau d'un autre estime sans doute qu'il n'aura pas besoin d'être aidé, en quoi il se trompe! Le même Jér. unit μηδὲν &v à ce qui suit : iste ex hac ipsa arrogantia nihil fil ei ipse se decipit où comme dit Cornely : si quis aliquid magni se esse existimat, se ipse decipit, quum nihil sit, i. e. quia nihil est. Mais cette coupure méconnaît le caractère de phrase toute faite du début ; PLar. Apol. αἱ E ἐὰν δοχῶσί τι εἶναι μηδὲν ὄντες, Éprcr. II, 24 δοχῶν μέν τι εἶναι, ὧν δ᾽ οὐδείς, 1] faut donc joindre μεδὲν &v à ce qui précède. Celui qui croit être quelque chose alors qu'il n’est rien, n'étant par lui-même que pécheur (Rom. τι, 23), ou plutôt parce que cette vanité même prouve qu'il n’est rien de bon, — celui-là se trompe, se fait illusion à lui-même, et cette illusion, pour n'être pas perçue par lui, n’en est pas moins coupable dans sa source. — φρεναπατᾶν n'a pas été trouvé en dehors de ce texte, si ce n’est à une date beaucoup plus basse. Jér. le traduit, ou plutôt le transcrit en latin mentem suam decipit.
6:4
Au lieu de se séduire, que chacun s’examine; opposition marquée par δὲ. Celui qui croyait être quelqu'un se jugeait sans doute aussi favorablement parce qu'il se comparait à d’autres. Paul le ramène de cette fausse grandeur, mal assise sur Les défauts du prochain, à l'examen de ce qu'il y a de réel en lui, à soi-même : τὸ ἔργον, et ἑαυτοῦ, — δοχιμάζειν dit une enquête conduisant à une appréciation motivée; cf. 1 Cor. x1, 28; c’est l'examen de conscience qui tient tant de place dans la vie chrétienne. Si 16 résultat est satisfaisant, et il peut l'être dans une certaine mesure, de façon à éviter la pusillanimité et la fausse humilité, alors (τότε), à la bonne heure! ce chrétien aura matière à se glorifier, mais seulement par rapport à lui-même, avec une base solide, et non sous prétexte qu'il vaut mieux qu'un autre. — χαύχημα est en principe la base de la glorification (καύχησις); cf. Rom, iv, 2 et II Cor. 1, 14. Cette explication (Chrys. etc.) est parfaitement conforme au texte et rend bien compte de l'opposition entre εἰς ἑαυτόν et εἰς τὸν ἕτερον,
6:5
L'examen prescrit au v. 4, même s’il est favorable, a déjà pour résultat de mettre le prochain hors de cause, et sûrement il aura révélé bien des défectuosités. En reconnaissant qu'il peut y avoir matière à se glorifier, — et seulement dans le Seigneur (I Cor. 1, 31), — l'Apôtre n'a pas employé l'ironie {contre Corn.), mais il laisse entrevoir ici qu'il y a un revers à la médaille. 11 conclut donc de cela (γάρ) que chacun a son fardeau à porter, βαστάσει, 16 futur pour indiquer ce qui doit toujours être. Pour éviter une apparence de contradiction avec le v. 2, quelques Pères (encore Corn., mais non Chrys. qu'il cite à tort) ont pensé que chacun porterait son paquet dans la comparution du jugement dernier. Mais ce jugement n'apparaît pas dans la perspective, et la prétendue contradiction n’est qu'un aspect piquant et paradoxal sous lequel sont présentées les choses. Car c'est précisément parce que chacun a quelque chose à porter qu'on doit s’aider les uns les autres. Personne ne peut se mettre en dehors de la série. Lietzmann subtilise beaucoup en entendant le φόρτιον des καυχήματα, comme si Paul avait voulu dire les autres ont leur fardeau d'épreuves, lui a le fardeau de ses mérites! Ce serait assez pittoresque comme ironie, mais plus dans le goût de La Rochefoucauld que dans le ton de Paul. — φορτίον se distingue de βάρος comme un terme plus général; c’est la charge qu'on impose aux gens et aux bêtes; les φορτία peuvent être « lourds » (Mt. xxinr, 4), ou « légers » (Mt. χι, 30). Chrys. commente excellemment ce verset : « Il n’a l'air de raisonner que pour empêcher qu'on se glorifie aux dépens d’un autre, mais de plus ἢ] corrige celui qui se glorifie, de façon à ne pas même se trop élever pour ce qu'il vaut en lui-même, lui rappelant ses péchés propres, et pesant sur sa conscience par ces mots de fardeau et de charge. »
6:6
Deux opinions : a) D'après la plupart des anciens (ot Corn. Light. Zahn, Bousset, Loisy\ Paul recommande à ceux qui sont catéchisés de s’associer à ceux qui les instruisent en leur donnant leurs biens temporels. On prend κοινωνεῖν dans le sens de « donner une part à » qu'il paraît avoir dans Barnabé, ép. χιχ, 8 : κοινωνήσεις ἐν πᾶσι τῷ πλησίον σου καὶ οὐχ ἴδια ἐρεῖς εἶναι, Zahn cite encore pour ce sens Héracléon (dans Orig, ἐπι Jo. t. XIII, 32) sur Jo. IV, 84 : ἐδούλοντο χοινωνεῖν αὐτῷ ἐξ ὧν ἀγοράσαντες ἀπὸ τῆς Σαμαρείας χεχομίχεισαν, Clém. Strom. vu, 80; Sextus Sent. 266; Eus. 27... IV, xxm, 1; Const. ap. τι, 25. Et c'est incontestablement la doctrine de Paul que le disciple doit fournir le temporel à celui qui lui donne le spirituel; cf. I Thess. π|, 6. 9: I Cor. 1x, 14; I] Cor. x1, 7 8.; Phil. 1v, 10 8, ; I Tim. v, 17. 18. δὴ D'autres objectent que Paul ne dit nulle part qu'il faut mettre tout en commun, et l’on serait contraint de prendre ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς dans un sens très atténué : de bonis temporalibus ad vitam necessariis (Corn.). De plus, rien dans le contexte, ni avant, ni après, ne fait soupçonner un changement aussi complet dans l'objet des avis donnés aux Galates, objet qui est de l’ordre spirituel, 11 faut donc avec Ambrosiaster, Jér. 29, Thom. 2° {Sief. Lips.) entendre ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς des biens spirituels, sens ordinaire de ἀγαθόν (I Thess. v, 15; Rom. vu, 13. 49; vin, 28; xn1, 2. 9. 21; χπὶ, 3. 4; xiv, 16; xv, 2; xvi, 19; IT Cor. v, 10) et de ἀγαθά (Rom. ur, 8) dans les épîtres de Paul. Cornely objecte que les Galates n'étaient pas assez stupides pour qu’on fût obligé de leur dire qu'ils devaient s'associer à leurs apôtres in bonis, mais Paul dit in omnibus bonis, ce qui n'allait pas sans difficulté. Comme partout dans cette épître, il prêche l'union des esprits. D'ailleurs l’unique sens de χοινωνεῖν dans le Ν, T. est intransitif, c'est « prendre sa part de ». Dans Rom. χα, 13, « prendre sa part des nécessités des saints » aboutit à leur faire l’aumône, mais ici cette idée intermédiaire fait défaut, et Le sens actif dérivé n'est pas indiqué clairement comme dans Barnabé, La première opinion nous paraît s'imposer par la comparaison avec Phil. 1v, 15, passage semblable. Donc après avoir parlé (1-5) des devoirs imposés aux spirituels par la charité fraternelle, Paul expose aussi (δέ d'opposition) ce qui convient à ceux qui sont dans la situation d’enseignés. — κατηχούμενος n'a point encore son sens technique, instruit en vue du baptême, c’est quiconque est instruit dans l'évangile, la parole par excellence, la voie du Seigneur {Act, xvrr, 25), — τῷ κατηχοῦντι, missionnaire de passage ou à demeure, quiconque enseigne avec autorité; le datif de celui auquel on fait une part comme dans Phil. 1v, 45. — ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς, s'il s'agissait de s'associer aux biens spirituels, on pourrait viser à les acquérir tous. Il serait trop sévère d'exiger que le catéchisé se dépouille de tous ses biens maïs il peut en donner une partie à son instructeur.
6:7
μὴ πλανᾶσθε commence absolument, sans liaison avec ce qui précède, et se rapporte à ce qui suit comme dans I Cor. vi, 9; xv, 33; cf. Jac. 1, 16. — θεὸς οὐ μυχτηρίζεται, terme très énergique : μυχτηρίζειν signifie froncer le nez pour se moquer, cf. sur μυκτήρ Diog. Laërce II, 19; μυχτηρισμός IT Macch. vit, 39; μυχτηριστής Athén. IV, 182 A (Sie/f.). Rien de plus solennel que ce début. On ne gaurait sans subtilité l'entendre de ceux qui ne donnent pas leur temporel en échange du spirituel, obligation certaine, mais non pas la plus grave, ni la plus précise de toutes. Jérôme s’en tire avec plus d'esprit que de vraisemblance : on objectera sa pauvreté : Ager meus hoc anno aruit siccitate; vineam grando contrivit; redditus qui esse potuerunt, tributa rapuerunt; non habeo unde tribuam quod iubetur. — En réalité il s’agit de toute la conduite chrétienne. Qui professe le christianisme et vit selon la chair se moque de Dieu, mais Dieu aura son heure, et on récoltera ce qu'on aura semé! Sur la comparaison, cf. Job, 1v, 8 : « pour moi, je l'ai vu, ceux qui labourent l'ini= quité et qui sèment l'injustice en moissonnent les fruits », et Arist. Rhét. ΠῚ, 3 où δὲ ταῦτα αἰσχρῶς μὲν ἔσπειρας κακῶς δὲ ἐθέρισας, Paul garde au proverbe sa forme la plus vague comme dans Οἷς, De Orat 11, 65 : ut sementem feceris, ta metes, se réservant de donner plus loin les développements dans l'ordre moral. Il s'est servi de la comparaison de là semence à propos des aumônes (1 Cor. 1x, 6), mais pour dire : qui donne peu récoltera peu, qui donne beaucoup récoltera beaucoup. Cela ne prouve nullement qu'au v. 6 il pensait aux dons à faire aux catéchistes, puisqu'il va expliquer que sa comparaison doit s'appliquer à la chair et à l'esprit.
6:8
ὅτι explicatif. À suivre rigoureusement les termes du proverbe, il eût fallu dire : « qui aura semé la chair, récoltera la chair » etc. Maïs Paul no pouvait abandonner la doctrine posée plus haut qui fait de la chair et de l'esprit deux principes, chacun avec les œuvres qui en découlent. Comme principes de production, la chair et l'esprit ressemblent plus au sol qu’à la semence; le proverbe n'est pas modifié, mais la semence est censée analogue au sol qui la produit, car la nature du sol ne transforme pas la semence. On sait d’ailleurs que Paul est peu soucieux de fonder ses comparaisons sur une observation minutieuse de la nature (cf. Comm. Rom., p. 283). Puisque c'est la chair qui produit, c'est dans la chair qu’on sème, et chacun dans sa propre chair; celui qui en est là vit selon la chair, et fait les œuvres énumérées ci-dessus (v, 19 ss.). La comparaison évolue encore, Car ce ne sont pas ces œuvres qu'il moïissonne, mais la corruption (φθοράν), terme choisi comme répondant bien à la nature même de la chair au sens biblique (Gen. vi, 8), mais qui signifie la perte définitive par opposition à la vie éternelle. — À l'opposé se trouve celui qui sème dans l'esprit. Ici il est bien clair que l’homme ne sème pas dans l'Esprit de Dieu (contre Sée/ff.), mais dans le principe spirituel que Dieu a déposé en lui; s'il n'y a pas ἑαυτοῦ comme après σάρχα, c'est que cet esprit n’est pas sa chose propre et naturelle. Les fruits de l'esprit sont connus; Ce n'est pas eux qu'on moissonne, mais la vie éternelle. Omne quod loquimur, dit Jérôme, agimus, cogitamus, in duobus seminatur agris, carre etspiritu. Si bona sunt, quae de manu, ore, corde promuntur, seminata in spiritu, vilae aeternae fructibus redundabunt. Si mala, ab agro carnis excepta, corruptionis nobis segetem pullulabunt. La moisson est la récompense naturelle de celui qui a semé. Il semble donc bien qu'ici la vie éternelle est la récompense des bonnes œuvres: non que les œuvres de l’homme en elles-mêmes la méritent, mais parce que ces œuvres procèdent de l’homme par l'esprit, c’est-à-dire que ce sont des œuvres de la grâce.
6:9
Cornely et Lightfoot avouent enfin qu'il ne s'agit point ici de libéralité mais de persévérance dans les bonnes œuvres. Comme ce verset conclut ce qui précède (δέ explique à quelle condition), le thème était bien déjà celui de la vie éternelle en général. —- τὸ καλόν, toutes les œuvres belles et bonnes qui sont le fruit de l'esprit. — μὴ ἐνχαχῶμεν (Nestle) ou ἐκχαχῶμεν (Soden) ou ἐγκαχῶμεν. Ce verbe, comprenant κακόν, forme un léger jeu de mots avec χαλόν (οἵ. II Thess. πὶ, 13 μὴ ἐγχακήσητε χαλοποιοῦντες); il signifie se montrer poltron, se décourager, lâcher (Le. xvinr, 1). — χαιρῷ γὰρ ἰδίῳ au temps qui convient pour cela, quand le maitre du champ juge qu'il est temps de moissonner. — μὴ ἐχλυόμενοι, pourvu que nous ne nous lassions pas (cf. Mt. xv, 32; Mc. vin, 8); une condition pour qu'on fasse la moisson, c’est de ne pas reculer devant les travaux préalables nécessaires. La persévérance dans l'énergie, malgré l'usure de la routine et de l'ennui, est la grande difficulté de la vie spirituelle. — Chrys. et d’autres ont compris que la moisson se faisait sans peine; maïs Jérôme a bien vu le sens; il ajoute : Quale est autem, ut cum peccatores quotidie in malis eperibus augeantur, nos in beno opere lassemur?
6:10
Conclusion, marquée par ἄρα οὖν, non pas dans l'ordre logique, mais dans l'ordre des résolutions pratiques : mettons-nous donc à l'œuvre, et l'œuvre c'est surtout la charité. — ὡς dum (Vg.), « pendant que », comme dans Le. xn, 58 et Jo. x11, 35 [avec ἔχομεν (Soden); mais ἔχωμεν (NB.) supposant à ὡς le sens de ἕως est plus expressif]. —— καιρόν l'opportunité d'agir, comme au v. 9 καιρῷ le temps opportun pour la moisson. Ces mots ne disent rien sur la proximité ou l'éloignement de la parousie. — ἐργαζώμεθα τὸ ἀγαθόν, non pas « faisons l’aumône » (Chrys. Jér. Loisy), maïs « faisons le bien », comme Rom. τε, 10. Ce sens est adopté même par Corn. et Light. qui voyaient la libéralité aux vv. 6 ss., à cause du sens propre de ἐργάζεσθαι, « produire, réaliser », et parce que τὸ ἀγαθόν (noter l’article) est synonyme de τό καλόν au v. précédent. On ne peut donc pas dire que le « bien » signifie principalement « le secours matériel dû à tout homme dans le besoin, surtout au fidèle » (Loisy). Il est vrai que ce bien a rapport à d’autres, mais par la charité communicative, si fortement recommandée (vi, 1-2). Le bien exerce son influence sur tout 16 monde, πρός πάντας (cf. Rom. χιν, 18), mais surtout envers ceux qui sont οἰκεῖοι τῆς πίστεως, compagnons de la même foi; cf. Eph. 11, 19 συνπολῖτα, τῶν ἁγίων καὶ οἰχεῖοι τοῦ θεοῦ, Par rapport à Dieu, 165 chrétiens sont les employés de sa maison; dans l'expression οἰχεῖοι τῆς πίστεως le sens étymologique (οἶχος, comme domestici de domus) est atténué, comme dans d'autres exemples, où le second nom est abstrait, οἰκεῖα φιλοσοφίας (STras. J, 13 B) etc, vi, 11-17. LES PRÉDICATEURS PROFANES ET L'APÔTRE DE JÉSUS CRUCIFIÉ. — Paul prend fui-même la plume des mains du secrétaire auquel ἢ dictait pour donner un dernier et solennel avis à ses chers Galates. Ils sont soîlicités par des prédicateurs qui poursuivent un succès personnel, évitant Ia Croix et ses souffrances. Mais le véritahle Apôtre ne veut connaître que la Croix. C'est là aussi qu'est le salut pour ceux qui se résoudrent à suivre la même voie. 45 Le plus grand nombre des Pères, grecs et latins, ἃ opiné que Paul avait écrit toute la lattre aux Galates ds sa main. Les modernes, après Théod. de Mops. et Jér.. sont d'accord sur ce point que Paul prend iei la plume pour terminer la lettre qu'il avait dictée. I1 y a plusieurs autres cas semblables (1 Cor. xwt. 21: Col. 1v. 181. D'après ΠῚ Thess. ur. 17, 1 semble que c'était son usage constant. du moins pour la salutation qui termine. Cicéron |4d 4rtic. VILI, 1, 1) parle d'une lettre de Pompée écrite in ertremo ipsius mana Liet:.\. ΤῈ n'y aurait jamais eu de doute sur ce point sans la difficulté de l'aoriste ἔγραψα qui n’a pas toujours été compris. — ἴδετε appelle l'attention sur le phénomène qui se présente ici: les caractères ou lettres sont de plus grande dimension. selon le sens normal de πηλίκοις, οἵ, Théod. de Mops. μείζοσιν ἐχρήσατο γράμμασιν, Car γράμμασιν au pluriel et au datif ne peut signifier que les caractères d'écriture dont Paul s' est servi non la leitre qu'il a écrite. — ὑμῖν entre πηλίχοις et γοάαμασιν n'a pas tout à fait le même sens que s'il était avant ἔγραψα, ce n'est pas « je vous ai écrit » mais « j'ai écrit pour vous avec de grosses lettres — ἔγραψα à l'aoriste, selon l'usage assez courant des lettres missives, cf. Philém. 19:1 Jo. v, 18 (Vg. seriboi. même au début d'une lettre, cf. Mart Polye. ὃ ἃ ἐνοκίαμεν δεῖν, ἀδελφοί, τὰ κατὰ τοὺς μαρτυούίσαντας. La lettre était dsjà écrite au moment où celui qui la reçoit entre en cummunication avec son correspondant. Les Latins employaient de préférences l'imparfait, nous mettrions le présent. Si toute La lettre avait été écrite de la main de Paul avec de grandes lettres, il eût été inutile de les faire remarquer. Pourquoi donc ces grandes lettres et autographes? Parce que Paul attache une grande importance à ces dernières paroles: une fois encore, il met en avant toute son autorité : ἐμφαίνων ὅτι οὔτε αὐτὸς ἐρυθοιᾷ οὔτε ἀρνεῖται τὰ λεγόμενα (Théo. de Mops,\. L'usage était établi soit dans les inscriptions, soît dans les papyrus de souligner les passages importants par de plus grandes lettres. Dans un papyrus cité par Wilcken (Zwm alerandr. Antisemitismus, dans Abh. d. sächs. Ges. d. Wiiss. Bd. 27, n° 23, p. 8331 les paroles du juge sont en lettres plus grosses que celles des parties {Lietz.).
6:12
ὅσοι... οὗτοι « ce sont ceux-là, et ceux-là seulement ». — εὐπροσωπῆσαι verbe inconnu, sauf cet endroit, et qui vient de εὐπρόσωπος, « de belle apparence ». On peut souhaiter faire belle figure sans être mû par la plus vile hypocrisie, ii suffit pour cela de l'amour-propre. Mais la détermination ἐν σαρχί est évidemment peu favorable. Le sens est obscur. « Parmi les hommes » (Chrys.) est un peu superficiel. « En gens charnels » est peut-être trop dur- Cependant le mot doit avoir quelque attache avec la chair, opposée à l'esprit, et avec la chair de la circoncision au v. suivant. C’est probablement « dans l'ordre de la chair », en suivant des inspirations qui ne sont point surnaturelles, ni en esprit et en vérité. — ἀναγκάζουσι ne peut signifier une contrainte absolue; de la part des judaïgants ce ne sont que des tentatives mais des tentatives voulues et réfléchies, comme celle de 11, 3, non pas une simple conséquence de l'exemple, comme dans 11, 44. On ne peut dire avec certitude dans quelle mesure les judaïsants avaient réussi auprès de certains; du moins la masse n’était pas entamée. — μόνον « seulement », à suppléer « dans le but »... τῷ σταυρῷ +. X., datif de la cause. C’est la même raison que v. 11. Ce que les Juifs ne peuvent tolérer chez les chrétiens, ce n’est pas leur croyance au Messie, mais leur foi en un Messie crucifié, et dont la mort assure le salut des hommes et rend la Loi surannée. Les judaïsants qui ont la bonne fortune de circoncire des gentils sont bien vus des Juifs; ils leur amènent des prosélytes, et des prosélytes circoncis on peut être sûr qu'ils seront attachés au judaïsme, quand mêrne ils seraient négligents sur quelques points. Les Juifs ne songeront pas à regarder ces chrétiens judaïsants comme des apostats, à les exclure de la synagogue, à les maudire et à les persécuter.
6:13
Malgré l'autorité du ms. B, la leçon περιτετμημένοι ne peut être qu'une leçon plus facile pour περιτεμνόμενοι, Le parfait indiquerait sans conteste Les Juifs circoncis (dès leur enfance), mais ce doit être aussi le sens du présent, car on ne saurait songer d'après l'ensemble à des Galates gentils qui se feraient circoncire. οἱ περιτεμνόμενοι indique donc ceux qui se circoncisent habituellement (cf. Act. Petr. et Paul. ὃ 63), le groupe des circoncis, et, d’après le contexte, les judaïsants. Même ceux-là, Juifs d'origine, ne gardent pas la Loi. D’après Corn., Light., c'est parce qu'ils n’en ont cure, étant des hypocrites. Mais pourquoi toute cette catégorie serait-elle si sévèrement condamnée? Les judaïsants valaient-ils donc moins que les Juifs qui péchaient sans doute plus souvent par fanatisme (Rom. x, 2) que par hypocrisie? Il est vrai que les judaïsants cherchent à se glorifier, mais la vanité est compatible avec une certaine sincérité. Jérôme a parfaitement compris cette psychologie : Propter infirmitatem, inquit, carnis, Lex impleri non potest. Unde e: laduei praccente mais Rome ἐς docrrines. gaas Dei δ Cusrodiun:, megue corporeren fecienses Legem. umpossièie guippe est πέξος spiriiuasen, quem men inreltigans. {πᾶς lee est omime ges ἐτεῦσας, ge Ὶ -, ας ἀρ lnisess de résine CURE 5 ere Mure, et iactirent sue Gemtes magistonte οὐπουῖξας, Les judaisents, pas plus que les Juifs. n'arrivent à observer toute la Loi: etant chretiens, ils devraient comprendre plus aisenrent qu'une loi si diffeils ἃ vbserver ge saurait être dans les desseins de Dieu le moren Gone peur le selut. AMors pourquoi s'obstinent-ils à cirvoucire les gentils? parve qu'ils sont fiers de ees recrues pour la cause du jadetsme. L'mterét naionat, la sersfection d'être bien vus des chefs les aveugtent. Ils reganient comme tous les Juiis la cirvoncision comme mecessaire au salat at ils le prèchent aux gentils comme telle, sans quoi ils n'auraient aucune chance de se glorifer dans leur chair, c'est-à-dire par le caractère sensible de la civercision imprime dens ls chair. Et cette gloritication elle-mêunre n'est pas necesseiremen de l'hypecrisie. Ils croient avoir fait œuvre pie, et ils en sont fers. Le contraste que va marquer l'Apètre prouve surtout que l'obret de leur gloritication est mal choisi. non que lintention seit pure hrpecrisie. 1ἰ est toujours plus facile à un groupe de se faire illusion sur la pures de ses intentions qu'à des particuliers. Quand on travaille pour ua interèt commun. ft-ce dens un esprit sectaire. l'aypocrisie est moins consciente. Les judsisants crovaient bien meriter d'une cause religieuse. Il leur manquait surtout l'intelligence et be goit des choses de Dieu: aussi leur activite se deploie dans Ia chair, tromphe dans la chair... des autres, — Qu'il v ait eu dans ka conduite des udaisants de Galatie plus ou moins d'insine srité ou d'inconsequence.s. Jaqnes n'y est pour rien. M. Loisv dit ici « Jacques et les judaïisants ». alors que Jacques avait promis de ne point gèner l'apostokst de Paul cher les gentils mn, 6 ss.) et assarement. s'il avait manque à sa parole, Paul re se serait Pss era oblige à plus de ménagements envers lui qu'envers Pierre. 44 Les judaïsants se complaisent dass un ordre de choses purement bemain. y cherchent leur glrirs et rougissent de là eruir. Paul ne se αἰ ὑόν το que dans la croix. L'éclat de la Croix du Christ cher es chretiens et l'admiration qu'ont excitee parmi eux ces paroles ardeates nous voilent le handiesse du contraste : au moment où Paui écrivait, la croix n'etait qu'un gibet, une potence. et la mort sur la croix une ignominie: et c'est dans la croix seulement que Paul se glorifie. y clouant le mende avee ses attraits, δὲ s'y wtachant lui-même avec sa chair de peché. — ἐθισὶ ὃς oppose sex pre cants qui se font une reputation aux dépens des Galrtes celui qui fut leur apôtre. — uù γένοιτο avec l'infiniif est ἀπὸ construction de ka Bible grecque, Gren. eur, 7. 47: Jos. au, 29: χχῖν, 16:1 Regn. x. δ. 1 Macch. 1x. (0: x, à. mais d'après un usage de la langue classique : ᾧ Ζεῦ μέγιστε, λαξεῖν ue vsverte αὐτὸν (Nes. Cyr. VL 3, 14: cf. Acerrar. epp. 1, 288 — ἐν τῷ vase, men pas « dant ἴδε nouffrances que j'ai endurées pour le Chriet κα cf 1 Cor. χα, 3e, mais dupe La croix où Jénus-(Chriet cat mont pour sauver Ve horsses, Gare Ιῷ onoix qui ent le sosudale don Joie, 3 come de ls honte d'un sapplise dolsenent, ΘΔ 3 une de 'éfficsoité sabutaire de celte το τε mile ne veslert pas Τολ τη tre τρεῖς qui eat les 4 Ὁ pourra τὸ rapporter à Jésus, dépendre de sue, du nomen regens plis 45e da gésnif qui seit. Dableurs ls croix ot je move, Tioetrament de 19. creciiaion Fouine ponvait ètre lé par έφων».(,Ἐ τισὶ, soaûe en 14] on avec lei. © eut le sens den Grece. les lgés de πούτες ls ireducton per qauem, révisnaent 9 1ÉSMe Re pas 52 crudfinon, pat 59 ΠΡΟΣ Corn. — Wu par démus en ‘ant que cru. véa0m van srécle, étant on moi une wnité détermiate Ce nent pas le monde des bros ἔρηται να où bout Je monde orne ls créstion Diem criomnée de Men, ei, paiscse [1465] de Paul ent cpponé 4 πο: des juds-sonts. 5 : ÿ 7 pr H ly sphere des jogimences et des smitions qu'il corartériesit par ἐν παραὶ γι, 12. Ce monde ont ποτὰ pons Jui, οὐ duse mort infème, ΕἾ bien qe Ἡ ne fers en pour lei ploire mi pour éviter Les rguenrs; οἱ loi Pouf ét προσ sgoen June vort que de snonde Vert jour abieste, si Ὁ que Îe τεῦς Lonterait en κοΐ ἢ ser acces dans son ἔτος τ 26, οἵ, Col. σι, 20 εἰ ἀπεϑάνετε dur Ἀρ στῶ ἀπὸ τῶν πτοιρεῖων τὴ pan. 06 lon voit que dans À pensée de l'Apdwe, ce qu Ἡ ἄτι ὅς ΕΒ - τρέξε devenit étre le fit de tout chrétien, « C'est ὁ mysgue à l'égerd de lsquelle ἢ πὶ πήτησί pes les bolsgique » Loiry . Maïs quelles pressions de la résité ἀπε τε ας σὰ par iéenodes οὐ quelle psronclogie glordeuse sont sorties de cette ve at Je début reprend Ticée de v. 6; Ἡ nest pes étonnant qme motre tente, plus nerveux et plus concis, 2it été οὐρά por des copistes d'apres νυ Ὁ Où τ Aomc Va ἐν 2 Χριστῷ nent ὅτε on Venu de οὔτε τάς. qui sefnssit apres ce qui venait ἃ étre dit de Le crix de Jésus, et mie ᾿πρόει plus expressif mis noms radicsl, a Men de ἐστίν. Dans +, 6, l'oppastion était entre desx svstemes religieux, celui de 15 circomcision οἱ σία de 15. foi avec ls daté. Ici qu voi les choses de phas bout, per masses plis compartes, La crooncision et le prépuce 2ppartiennen 5. Le monte nr qui Lex plus, comme monde da péché, ét en face 5e présenté I5 créature mosveile, dans lordre du τρί. — τάξ : on ne pent Βα glorier que daus La Croix, eur le sujet de giorficstion des judsissnts Le cornpte pas. nos pins ἃ 81] que le prépuce, qui appartient σὰ sobme ordre parement chersel, — aies, οτος ΠῚ Cor. +, 17, expression qui ἐπὶ! probablement des jors er plorée parles Juifs d'un paien qui se Tsissit ciroomeire, RQ NUE. Schyett. gen, 1, 298, 70%, douc #54, dans le sens de créature Ron. 1, 25; He. iv, 18), non de création. Paul s'empare de ce terme, beaucoup plus juste d’après son évangile, puisque le chrétien mort avec le Christ commence une vie nouvelle, animée d’un principe nouveau. Si ce passage se trouvait réelle: ment dans une Apocalypse de Moïse, il y aura été placé d’après notre épitre, car il est tout à fait invraisemblable que Paul ait fait une citation dans ces quelques mots écrits de sa main, et quelle citation! il serait plus juste de dire qu'il s’est cité lui-même (ν, 6). On produit sur ce sujet Photius, Amphil, qu. 183; G. Syncelle, Chronogr. p. 27. Dans la table des citations d'Euthalius (deuxième moîtié du vue siècle), cette sentence est citée comme de Μωυσέως ἀποχρύφου (v. Sopen, Die Schriften des N. F. 1, 660). En tout cas il n'est pas question de l’Assumptio Mosis (contre Sieffert), 6 ans environ ap. J.-C. (cf. RB. 1905, p. 481 s8.), mais d’un apocryphe de basse époque.
6:16
Le v. 15 ἃ la fermeté et la concision lapidaire d'un principe. Paul le compare à une indication du chemin qu'on doit suivre. Comme le sens propre de κανῶν est « règle », instrument dont on se sert pour tracer droit, et non pas « corde », « fil conducteur », il faut prendre ici ce mot au sens métaphorique de règle de conduite; le mot στοιχήσουσιν ne prouve pas que raviy est à prendre au sens propre, maïs simplement que l'écrivain suit sa métaphore par un mot approprié (avec Corn. contre Light. Sieff.) — ὅσοι « tous ceux », et il est certain que le canon vaut pour tout le monde, mais comme Paul s'adresse aux Galates, il s'agit de ceux d’entre eux qui voudront se conformer à la règle qu’il leur donne, marcher en ligne droite selon son indication. Sur ceux-là donc, εἰρήνη et ἔλεος, comme une promesse, ou plutôt comme un vœu, car la fin d'une lettre est le moment pour exprimer des souhaïts. L'ordre ἔλεος et εἰρήνη ( Tim. 1, 2; II Tim. 1, 2; Jude, 2; IT Jo, 3) est plus rationnel, la paix étant le résultat de la miséricorde accordée par Dieu. Mais dans l'ordre des faits on peut regarder la paix comme l'état qui permet à Dieu de répandre ses bénédictions, qui viennent de sa miséricorde. L'Israël de Dieu, pour qui a lu l'épître aux Romains (Rom. 1x, 6), et même d’après les principes posés ici même (ir, 29), est tout le peuple chrétien, le véritable Israël, non selon la chair (1 Cor. x, 18), mais selon Les desseins de Dieu. La difficulté est d'expliquer καί avant ἐπί +. 1 =, @. Il n’est pas explicatif (Light et Corn.), dans le sens de « à savoir » que rien ne suggère ici, mais simplement copulatif, ouvrant un plus large horizon. Ce qui est vrai des Galates fidèles l'est aussi de tout le peuple chrétien ; idée de l'Église qu'il faut retenir.
6:17
Ce souhait sera-t-il réalisé par la docilité des Galates? Quoi qu'il en soit, Paul ne supporterait pas que désormais on lui cherche chicane, ou, littéralement, on lui cause des ennuis. — τοῦ λοιποῦ, « à l'avenir » comme Eph. vi, 10; de cetero (Vg.) serait τὸ λοιπόν. —- χόπους παρέχειν, comme Mt. xxvi, 10; χιν, 6; Le. x1, 7; ΧΥΠῚ, 5. — Qu'on ne dise plus qu'il n'est pas le vrai serviteur de Jésus-Christ; il porte sur son corps les marques de sa dépendance et de sa fidélité. — στίγματα sont des marques, souvent de véritables tatouages ou des brûlures, usitées dès les temps préhistoriques, plus tard lettres ou signes, qui exprimaient l'appartenance d’un esclave à son maître, d’un soldat à l’armée, d'un dévot à son dieu ou à sa déesse. Ce dernier usage n’était point distinct des autres, du moins chez les anciens; on marquait les esclaves d'un temple comme les autres, Hérod. 11, 113 ὁτέῳ ἀνθρώπων ἐπιδάληται στίγματα ἱρά, ἑωυτὸν διδοὺς τῷ θεῷ, οὐκ ἔξεστι τούτου ἅψασθαι. C'est comme esclave de Jésus-Christ que Paul allègue les marques qu'il ἃ reçues, c'est-à-dire les mauvais traitements qui ont laissé des traces dans sa chair, et qui prouvent qu'il est bien le serviteur du Christ (IT Cor. xr, 23 ss.). Ces marques qu'un esclave cachaït soigneusement, l'Apôtre les « porte » comme des trophées {Chrys.). Deissmann (Bibelstudien. p. 270) a fait un rapprochement intéressant avec un papyrus gréco-démotique de Leyde dont le grec porte : Μή με δίωκε ὅδε. avoy[raminet(ou] μετουόανας" βαστάζω τὴν ταφὴν | τοῦ Ὀσίρεως χαὶ πάγω καταστῆσαι αὐτὴν ἐς [᾿Αὄὔιδος, χαταστῆσαι εἰς Τάστας χαὶ καταθόσθαι | εἰς [ἌλΊ]χας. ἐάν μοι ὁ δεῖνα κόπους παράσχῃ προσ | ρέψω (προσρίψω 7) αὐτὴν αὐτῷ, c'est-à-dire : « Ne me poursuis pas, un tel. Je suis Papipetou Metoubanas; je porte la bière d'Osiris et je vais la déposer à Abydos, la déposer à Tastas, et l'ensevelir à Alchas; si un tel me fait des ennuis, je la jetterai contre lui ». La ressemblance, c'est qu’on oppose une protection surnaturelle à des vexations; mais l'Égyptien ne se contente pas d'être protégé, il menace, ce dont il n'y a aucune trace dans Paul, et l'arme de l'Égyptien est un talisman, tandis que Paul allègue pour sa défense les traces corporelles de souffrances qui font de lui le serviteur éprouvé du Christ. Il faut laisser à M. Loisy la responsabilité de son exégèse : « Ce n’est pas de prière qu'il s’agit, maïs bien plutôt de menace.. La marque de Jésus protège son ministre, et malheur à qui tourmenterait celui qui est ainsi gardé! » Il suffirait de dire que refuser de reconnaitre l'autorité de Paul, serait manquer d'égard à un serviteur du Christ, et rejeter le message du Christ lui-même. On sait que depuis la grâce accordée à 8. François d'Assise, le mot de stigmates ἃ pris dans l'Église un sens nouveau. — Soden ajoute xupfou avant Ἰησοῦ. 18, SALUT FINAL. — Paul ne termine pas par une menace, mais par un souhait affectueux, — μετὰ τοῦ πνεύματος ὑμῶν n'est point une de ses formules s non plus sans exemple; cf. Philém. 25; II Tim. normales, mais elle n’est pa lement à une élite de spirituels; tous les chréτιν, 21. II ne s'adresse pas seu donne comme une seconde nature plus tiens ont reçu l'Esprit qui leur πνεῦμα n'est pas l'Esprit divin en luidivine. Ici il est en effet bien clair que tre où la vie de l'esprit joue un si même. Ce souhait termine bien une épi grand rôle, comme étant le caractère du christianisme, des observances charnelles.
6:2
… S. Giovanni si compiace di fonderli in un solo comandamento (I Io. 4, 20-21), mentre s. Paolo ricapitola tutta la sostanza della legge cristiana nel secondo precetto (Gal. 5, 14; 6, 2; Rom. 13, 8).
4. Etica. - La teologia morale trova una messe più modesta negli scritti di P. che, mentre nelle lettere ai Romani ed ai Galati dichiara solennemente la fine della Legge mosaica in blocco, è meno esplicito nel manifestare in che cosa consista « la legge del Cristo » (Gal. 6, 2; I Cor. 9, 21) o della Grazia (cf. Rom. 6, 15). Tuttavia egli rivendica l'obbligatorietà della legge naturale e del dettame della coscienza (ibid. 2, 14, 15). Infine nelle lettere …
6:3
… del Signore (Lc. 18, 9-14) e fa evitare l'ostentazione nel compimento dei doveri della preghiera, della penitenza e dell'elemosina (Mt. 6, 3-18). S. Paolo ai suoi fedeli raccomanda con particolare insistenza l'u. (Phil. 2, 3-11; Eph. 4, 2; Rom. 12, 16; Gal. 6, 3, 5). S. Pietro dice ai fedeli « Rivestitevi dell'u., perché Dio resiste ai superbi e dà la sua Grazia agli umili; umiliatevi sotto la potente
6:6
… designa Apollo come κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου (Act. 18, 25); s. Paolo, che parla nell'adunanza (ἐκκλησία) per istruire (ἵνα κατηχήσω, I Cor. 14, 19) e vuole che colui che è istruito (ὁ κατηχοῦμενος) comunichi con colui che catechizza (τῷ κατηχοῦντι, Gal. 6, 6); Rom. 2, 18 significa l'istruzione religiosa in genere. …
6:8
CALVINO (CALVINUS, CAUVIN, CHAUVIN, CALVIN JEAN)
… salvezza di tutti (cf. Io. 3, 16; II Cor. 5, 15; I Tim. 2, 1-6), e che si raccoglierà quel che si è seminato, sicché colui che semina nella sua carne, dalla carne mietterà corruzione, chi semina nello spirito, dallo spirito mietterà vita eterna (cf. Gal. 6, 8). Non è riprovato se non colui che liberamente peccando ha rigettato i mezzi di salvezza offertigli dalla divina Bontà, perché alla salvezza concorrono non solo l'efficacia della Grazia …
6:9
… Così hanno senso le esortazioni di Gesù alla vigilanza, attività, perseveranza (Mt. 24, 42-51; 25, 13; Mc. 13, 33; Lc. 12, 35-40), poiché dopo la « notte » nessuno può più lavorare (cf. Io. 9,4). Lo stesso pensiero e le stesse esortazioni si trovano negli Apostoli (cf. Gal. 6, 9-10; I Cor. 9, 24 sgg.; II Cor. 5, 1-10; I Thess. 5, 2-3; I Pt. 1, 3-8; II Pt. 3,10; Iac. 4, 13-15; Apoc. 11, 10-11; 16, 15). Specialmente s. Paolo insegna chiaramente (I Cor. 15, 24-28) …
6:10
… L'individuo è tenuto a soccorrere i membri indigenti della propria famiglia (I Tim. 5, 8), i membri indigenti della propria o di altre comunità, e infine i non cristiani (Gal. 6, 10). Un quadro commovente della beneficenza privata nella primitiva comunità cristiana, l'offre il racconto degli Atti a proposito di Tabita (Act. 9, 36).
II. CONDIZIONI DEL M. DELL'U. — 1. Da parte dell'operante. — Questi deve essere: a) in statu viae, perché «al sopraggiungere della notte (la morte), nessuno può più operare» (Io. 9, 14); occorre compiere il bene «mentre abbiamo tempo» (Gal. 6, 10); b) in statu gratiae (v. il Concilio Tridentino e la condanna degli errori di Bajo, sopra citati), deve cioè essere inserito vitalmente, come membro vivo, in Cristo, da cui solo …
6:12
CIRCONCISIONE (DAL LAT. CIRCUMCISIO, «TAGLIO INTORNO»; GR. ΠΕΡΙΤΟΜΉ; EBR. MILĀH)
… alla c. tutti i convertiti dalla gentilità, presero posizione gli Apostoli nel convegno di Gerusalemme (Act. 15, 1 sgg.) e soprattutto s. Paolo, che a più riprese dimostrò l'inutilità del rito dopo la morte redentrice di Cristo (cf. Gal. 5, 2 sgg.; 6, 12 sgg.; Col. 2, 11 sgg.; ecc.).
… L'Apostolo usa costantemente τοῦ Χριστοῦ (con l'articolo) dopo i termini di portata soteriologica: Ἰεσσαγγέλων (8 volte), «la croce» (I Cor. 1, 17; Gal. 6, 12; Phil. 3, 18), «i patimenti» (II Cor. 1, 5 e Col. 1, 24; cf. Act. 3, 18; 17, 3; 26, 23), Ἰάγιπτη (Rom. 8, 35; II Cor. 5, 14; Eph. 3, 19), «il Sangue» e «il Corpo» del …
6:14
… 4). Il Messia viene a consolare gli affliti (Is. 61, 2 «ἀνάω», Settanta τοὺς πενθοῦντας; cf. Is. 25, 8). Condizione della felicità eterna, la croce di Cristo reca sin d'ora «pace e gaudio» (cf. Mt. 10, 38; 16, 24; Lc. 9, 23; 14, 27; I Cor. 1, 17 sg.; Gal. 6, 14).
… aspra dall'intervento, in sostegno del nemico interno, di due altri terribili nemici esterni: il mondo (cioè il complesso di coloro che si oppongono a Cristo, con la loro dottrina e forma di vita, cui il cristiano deve essere «crocifisso» e viceversa: Gal. 6, 14; cf. I Cor. 7, 31); il demonio, per invidia del quale peccato, morte e concupiscenza sfrenata entrarono nel mondo, e contro cui bisogna perennemente lottare (Eph. 6, 12).
… La seconda croce di Kōṭṭayam oltre l'iscrizione pehlvi ne porta anche una in siriano, in caratteri estranghelo, riproducente Gal. 6, 14. Le croci sono intagliate in tavolette rettangolari terminate in alto a semicircolo: solo la più piccola di Kōṭṭayam invece di una forma a semicircolo ha quella di un arco appuntito. …
Sostanza della r. (sia effettiva, sia formale) è la carità « sovrabbondante » (Eph. 2, 4), compensatrice, vittoriosa, che dal cuore aperto del Divin Redentore si riversa in tutta la struttura della vita ecclesiastica, per formarla sull'esemplare consumato dell'azione riparatrice (Eph. 4, 11-16; Gal. 6, 14). La volontà riparatrice trova la sua espressione verbale negli « atti » o formole di r. (Act. 4, 24-31), e la sua espressione affettiva nella compassione per le sofferenze di Cristo …
… L'intero «mondo» (in senso peggiorativo: Io. 1, 10; 7, 7; 15, 18; 16, 20; 17, 9-16; I Io. 2, 16; 5, 19; Mt. 18, 7; Gal. 6, 14) è sottoposto a S. per l'estremo acuirsi del dilemma ontologico-etico (Dio o il nulla, la vita o la morte, la santità o l'iniquità) tendente all'unità che esclude ogni dualismo.
6:15
… Il cristiano come tale è effetto non di una evoluzione operatasi nella sua condotta, ma di una creazione (II Cor. 5, 17; Eph. 2, 10, 13 [ἐκτίζω], Gal. 6, 15), di una rigenerazione: «(Dio) ci ha salvato mediante il lavacro di rigenerazione e di rinnovazione dello Spirito Santo, che egli ha effuso su di noi largamente per mezzo di Gesù Cristo …
Come semplici immagini sono «cieli nuovi e terra nuova», per esprimere il profondo rinnovamento che opererà tra gli uomini il Messia (Is. 65, 17; 66, 22; II Pt. 3, 13; cf. la παλεντεύσια di Mt. 19, 28; la καπνή κτίσις di Gal. 6, 15; II Cor. 5, 17; il passaggio da morte a vita di Io. 5, 24-28; E. B. Allo, op. cit., p. 325). Infine i vari elementi (angeli, nube, fuoco, ecc.) che accompagnano le manifestazioni di …
… è chiamata nella S. Scrittura « rinascita » (Io. 3, 5; 3, 8, 47) dall'acqua e dallo Spirito Santo; « rinascita da Dio » (ibid., 1, 13; 2, 29); « rigenerazione e rinnovazione dello Spirito Santo » per cui diventiamo « nuova creatura » (II Cor. 5, 12; Gal. 6, 15); « un nuovo uomo rinnovato nell'intimo dello spirito in giustizia e santità vera » (Eph. 4, 23 sg.); per essa siamo ammessi al « consorzio della divina natura » (II Pt. 1, 4),
… fondamentalmente il divino Spirito Santo, nell'intimo dell'uomo rigenerato è lo s. nuovo immesso da Dio (predetto da Ez. 11, 19-20; 36, 26-27; cf. Ps. 50, 12), che costituisce l'uomo nuovo o creatura nuova (Eph. 4, 22-24; Col. 3, 9-10; II Cor. 5, 17; Gal. 6, 15); rimuove « il corpo della c. » o carnale (Col. 2, 11).
6:16
In senso traslato la parola c. fu usata in grammatica, in letteratura (canones erano gli autori classici), in arte (c. di Policleto: Quintiliano, Inst. orat., X, 1, 54), in materia di fede (Gal. 6, 16), in materia di costumi (Phil. 3, 16), in liturgia (S. Clemente, Ep. I Cor., I, 41).
… Non sembra invece che intenda tutti i cristiani, quasi che «le dodici» tribù equivalessero all'«Israele di Dio» di Paolo (Gal. 6, 16).
6:17
… Nel Nuovo Testamento il termine ricorre solo in Gal. 6, 17 (stigmata Domini Iesu in corpore meo porto): s. Paolo, con evidente riferimento all'uso orientale, chiama « s. di Gesù » le tracce sul suo corpo dei patimenti subiti per il nome di …
6:18
… suo modo di pensare (ibid. 2, 12 « s. del mondo »; ecc.), e l'attività dello Spirito Santo nell'uomo (ibid. 14, 12, 32; I Thess. 5, 16; II Thess. 2, 2: i carismi) o l'uomo sotto l'influsso dello Spirito Santo (I Cor. 14, 14-16; « con il vostro s. »; Gal. 6, 18; Phil. 4, 23; II Tim. 4, 22; Philem. 25), e la persona dello Spirito Santo. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.