He commandeth vnto them mutual loue, 2 hospitality, 3 compassion, 4 chastitie, 5 contentation, 7 imitation of the faith of their Catholike Prelates and Martyrs (not harkening to the doctrines of Heretikes, nor fearing the casting out of the Ievves synagogus) 17 and obedience to their present pastors. 18 And so vvith requesting their praiers, and praying for them, he endeth the Epistle.
1Let the charity of the brotherhood abide in you.Si conservi tra di voi la fraterna carità.LET the charitie of the fraternitie abide in you.Caritas fraternitatis maneat in vobis, 2And hospitality do not forget: for by this some, being not aware of it, have entertained angels.E non vi dimenticate dell'ospitalità, dappoiché per questa alcuni dieder, senza saperlo, ospizio agli Angeli.And • hospitalitie do not forget, for by this, certaine being not avvare, haue receiued Angels to harbour.et hospitalitatem nolite oblivisci: per hanc enim latuerunt quidam, angelis hospitio receptis. 3Remember them that are in bands, as if you were bound with them: and them that labour, as being yourselves also in the body.Ricordatevi de' carcerati, come carcerati voi insieme; e degli afflitti, come essendo voi pure nel corpo.Remember them in bondes, as if you vvere boūd vvith them: and them that labour, as your selues also remaining in bodie.Mementote vinctorum, tamquam simul vincti: et laborantium, tamquam et ipsi in corpore morantes. 4Marriage honourable in all, and the bed undefiled. For fornicators and adulterers God will judge.Onorato (sia) in tutto il matrimonio, e il talamo senza macchia, imperocché i fornicatori, e gli adulteri giudicheragli Iddio.• Mariage honorable in all, and the bed vndefiled. For, fornicatours & aduouterers God vvil iudge.Honorabile connubium in omnibus, et thorus immaculatus. Fornicatores enim, et adulteros judicabit Deus. 5Let your manners be without covetousness, contented with such things as you have. For he hath said: I will not leave thee: neither will I forsake thee.Siano i costumi alieni dall'avarizia, contentatevi del presente: imperocché egli ha detto: non ti lascerò, e non ti abbandonerò:Let your maners be vvithout auarice: contented vvith things present. For he said, I vvil not leaue thee, neither vvil I forsake thee.Sint mores sine avaritia, contenti præsentibus: ipse enim dixit: Non te deseram, neque derelinquam: 6So that we may confidently say: The Lord is my helper: I will not fear what man shall do to me.Onde con fidanza diciamo: il Signore (è) mio aiuto: non temerò quel, che uomo a me faccia.so that vve do confidently say: Our Lord is my helper: I vvil not feare vvhat man shal doe to me.ita ut confidenter dicamus: Dominus mihi adjutor: non timebo quid faciat mihi homo. 7Remember your prelates who have spoken the word of God to you: whose faith follow, considering the end of their conversation,Abbiate memoria de' vostri prelati, i quali a voi annunziarono la parola di Dio: de' quali mirando il fine della vita, imitatene la fede.• Remember your Prelates, vvhich haue spoken the vvord of God to you: the end of vvhose conuersation beholding, imitate their faith.Mementote præpositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei: quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem. 8Jesus Christ, yesterday, and today: and the same for ever.Gesù Cristo ieri, e oggi: ed egli (è) anche ne' secoli.IESVS Christ yesterday, and to day: the same also for euer.Jesus Christus heri, et hodie: ipse et in sæcula.
9Be not led away with various and strange doctrines. For it is best that the heart be established with grace, not with meats: which have not profited those that walk in them.Non vi lasciate aggirare da varie dottrine, e straniere. Imperocché buonissima cosa ella è il confortar il cuor mediante la grazia, non mediante que' cibi, i quali nulla giovarono a coloro, che ne praticarono l'osservanza.Vvith various & strāge doctrines be not led avvay. For it is best that the hart be established vvith grace, • not vvith meates: vvhich haue not profited those that vvalke in them.Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. Optimum est enim gratia stabilire cor, non escis: quæ non profuerunt ambulantibus in eis. 10We have an altar whereof they have no power to eat who serve the tabernacle.Abbiamo un altare, a cui non hanno gius di partecipare coloro, che servono al tabernacolo.• Vve haue an altar: vvhereof they haue not povver to eate vvhich serue the tabernacle.Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt. 11For the bodies of those beasts whose blood is brought into the holies by the high priest for sin are burned without the camp.Imperocché di quegli animali, il sangue de' quali è portato dal pontefice nel santo de' santi per lo peccato, i corpi sono brugiati fuora degli alloggiamenti.For the bodies of those beastes, vvhose bloud for sinne is caried into the holies by the high priest, are burned vvithout the campe.Quorum enim animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. 12Wherefore Jesus also, that he might sanctify the people by his own blood, suffered without the gate.Per la qual cosa anche Gesù, per santificare il popolo col suo sangue, patì fuori della porta.For the vvhich thing IESVS also, that he might sanctifie the people by his ovvne bloud, suffered vvithout the gate.Propter quod et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. 13Let us go forth therefore to him without the camp, bearing his reproach.Andiamo adunque a lui fuora degli alloggiamenti, portando le sue ignominie.Let vs goe forth therfore to him vvithout the campe: carying his reproche.Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes. 14For, we have not here a lasting city: but we seek one that is to come.Imperocché non abbiano qui ferma città, ma andiam cercando la futura.For vve haue not here a permanent citie: but vve seeke that vvhich is to come.Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. 15By him therefore let us offer the sacrifice of praise always to God, that is to say, the fruit of lips confessing to his name.Per lui adunque onoriamo mai sempre a Dio ostia di laude, cioè, il frutto delle labbra, le quali confessino il di lui nome.By him therfore let vs offer • the host of praise alvvaies to God, that is to say, the fruite of lippes confessing to his name.Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo, id est, fructum labiorum confitentium nomini ejus.
16And do not forget to do good and to impart: for by such sacrifices God’s favour is obtained.E non vogliate dimenticarvi della beneficenza, e della comunione di carità: imperocché con tali vittime si guadagna Iddio.And beneficence and communication do not forget for vvith such hostes • God is promerited.Beneficentiæ autem et communionis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus. 17Obey your prelates and be subject to them. For they watch as being to render an account of your souls: that they may do this with joy and not with grief. For this is not expedient for you.Siate ubbidienti a' vostri prelati, e siate ad essi soggetti (imperocché vegliano essi, come dovendo render conto delle anime vostre), affinchè ciò facciano con gaudio, e non sospirando: perché questo non è utile a voi.• Obey your Prelates, and be subiect to them. For they vvatch as being to render account for your soules: that they may doe this vvith ioy, and not mourning, for this is not expedient for you.Obedite præpositis vestris, et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri, ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes: hoc enim non expedit vobis. 18Pray for us. For we trust we have a good conscience, being willing to behave ourselves well in all things.Pregate per noi: imperocché abbiamo fidanza di avere buona coscienza, bramando di diportarci bene in tutte le cose.Pray for vs for vve haue confidence that vve haue a good conscience, vvilling to conuerse vvel in all.Orate pro nobis: confidimus enim quia bonam conscientiam habemus in omnibus bene volentes conversari. 19And I beseech you the more to do this, that I may be restored to you the sooner.E tanto più vi prego, che ciò facciate, affinchè io sia più presto restituito a voi:And I beseeche you the more to doe this, that I may the more spedily be restored to you.Amplius autem deprecor vos hoc facere, quo celerius restituar vobis. 20And may the God of peace, who brought again from the dead the great pastor of the sheep, our Lord Jesus Christ, in the blood of the everlasting testament,E il Dio della pace, il quale ritornò da morte pel sangue del testamento eterno colui, che è il gran pastore delle pecorelle, Gesù Cristo Signor nostro,And the God of peace vvhich brought out from the dead the great Pastor of the sheepe, in the bloud of the eternal testamēt, our Lord IESVS Christ:Deus autem pacis, qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium, in sanguine testamenti æterni, Dominum nostrum Jesum Christum, 21Fit you in all goodness, that you may do his will; doing in you that which is well pleasing in his sight, through Jesus Christ, to whom is glory for ever and ever. Amen.Vi renda atti a tutto il bene, affinchè la volontà di lui facciate: facendo egli in voi ciò, che a lui sia accetto per Gesù Cristo: a cui è gloria ne' secoli de' secoli. Così sia.fitte you in al goodnes, that you may doe his vvil, doing in you that vvhich may please before him by IESVS Christ: to vvhom is glorie for euer and euer. Amen.aptet vos in omni bono, ut faciatis ejus voluntatem: faciens in vobis quod placeat coram se per Jesum Christum: cui est gloria in sæcula sæculorum. Amen.
22And I beseech you, brethren, that you suffer this word of consolation. For I have written to you in a few words.Pregovi poi, o fratelli, che prendiate in buona parte la parola di esortazione. Imperocché vi ho scritto brevissimamente.And I desire you brethren that you suffer the vvord of consolation. For in very fevv vvordes haue I vvritten to you.Rogo autem vos fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis. 23Know ye that our brother Timothy is set at liberty: with whom (if he come shortly) I will see you.Sappiate, che il nostro fratello Timoteo è stato liberato: insieme col quale (se verrà presto) io vi vedrò.Knovv you our brother Timothee to be dismissed: vvith vvhom (if he come the sooner) I vvil see you.Cognoscite fratrem nostrum Timotheum dimissum: cum quo (si celerius venerit) videbo vos. 24Salute all your prelates and all the saints. The brethren from Italy salute you.Salutate lutti i vostri prelati, tutti i santi. Vi salutano i fratelli dell'Italia.Salute al your prelates, and al the sainctes. The brethren of Italie salute you.Salutate omnes præpositos vestros, et omnes sanctos. Salutant vos de Italia fratres. 25Grace be with you all. Amen.La grazia con tutti voi. Così sia.Grace be vvith you al. Amen.Gratia cum omnibus vobis. Amen.
13:2
Witham
And hospitality do not forget,...some being not aware[Ver. 2. Per hanc enim latuerunt quidam Angelis hospitio receptis, dia tautes gar elathon tines xenisantes Aggelous, that is hospitio recipiendo Angelos. The Latin has exactly followed the Greek.] of it, have entertained Angels. They imagined they received men, when they were Angels. The Latin interpreter followed exactly the Greek, though the expression be unusual in both languages. It is meant of Abraham, (Genesis 18:2.) and of Lot, Genesis 19:1. (Witham)
13:3
Witham
As being yourselves also in the body. That is, liable to troubles and afflictions as long as you are in a mortal body. (Witham)
13:4
Witham
Marriage honourable in all.[Ver. 4. Honorabile connubium in omnibus, timios o gamos en posi.] It is doubtful both in the Latin and Greek, whether the sense be, marriage is honourable, or let it be accounted honourable, as it rather seems to be by the rest of the text. Again it may be doubted whether the sense be honourable in all persons, or in all things, and in all respects; as it seems to be the obvious signification that persons do nothing to dishonour their state, as they do who violate by adulteries the fidelity they owe to one another, who regard not the sanctity of this sacrament, who love not each other, who take not care of the education of their children. It does not follow from hence, that all persons without any exception, even those who have already made a vow to God to lead a single life, may lawfully marry. Such persons, by pretending to marry, incur their damnation. See 1 Timothy 5:12. (Witham)
Challoner
Or, let marriage be honourable in all. That is, in all things belonging to the marriage state. This is a warning to married people, not to abuse the sanctity of their state, by any liberties or irregularities contrary thereunto. Now it does not follow from this text that all persons are obliged to marry, even if the word omnibus were rendered, in all persons, instead of in all things: for if it was a precept, St. Paul himself would have transgressed it, as he never married. Moreover those who have already made a vow to God to lead a single life, should they attempt to marry, would incur their own damnation. (Challoner)
13:5
Witham
I will not leave thee, neither will I forsake thee. It is an exhortation to covetous persons not to be too solicitous, but to trust in Providence. (Witham)
13:7
13:8
Witham
Yesterday, and to-day, and the same for ever. That is, Christ is the same merciful and powerful advocate and protector, in regard of all that serve him faithfully to the end of the world. (Witham)
13:9
Witham
With various and strange doctrines. Such as the disciples of Simon Magus had begun to teach; nor with the false doctrine of those among you, who would make you subject to the ceremonies and sacrifices of the former law, which never of themselves profit those who walk in them, so as to give true sanctification, and which now are no longer obligatory. (Witham)
The grace of Jesus Christ is the true support of our hearts, and this grace is conveyed to us by means of the sacraments, especially the holy Eucharist. Hence St. Ignatius of Antioch addresses the Ephesians as follows: "Brethren, stand fast in the faith of Jesus Christ; in his passion and resurrection; breaking that one bread, which is the medicine of immortality, the antidote against death, and the means of living in God by Christ Jesus; the medicament that expels all evil."
13:10
Witham
We, Christians, have at present an altar,[Ver. 10. Habemus altare, thusiasterion, sacrificatorium: thusiasterion is not used for the oblation itself.] and consequently a sacrifice, whereof they have no power to eat, who serve the tabernacle, confiding in the law and in Moses, not in Christ and the gospel. He does not say, we had an altar. (Witham)
St. Paul has often mentioned the high priest and victim; here he tells us we have an altar, and of course a sacrifice. Let us then go out of ourselves to offer to God by, with, and in Jesus Christ, this his beloved Son, in the holy Eucharist, for this is a victim of praise worthy of God, and let us not forget to offer ourselves to our eternal Father daily, in union with our great high priest and victim, Jesus Christ; 1st, on the cross; 2ndly, in the Eucharist; and 3rdly, in heaven, the immaculate Lamb slain as it were from the beginning before the throne of God.
13:11
Witham
This is commonly interpreted of the sacrifice of the Eucharist, by which is continued (though in a different manner) Christ's sacrifice on the cross, of which he speaks in the following words, telling them that the bodies of those beasts, with the blood of which the sanctuary was sprinkled on the feast of expiation. See (Leviticus 16:29.; Leviticus 23:27.; Numbers 29:8.) were burnt without the camp, not eaten as the other victims. Wherefore Jesus, when he fulfilled this figure, and offered himself on the cross, a sacrifice of expiation for the sins of all mankind, and to obtain for them true sanctification, was pleased to suffer out of the gate of Jerusalem. (Witham)
13:13
Witham
Let us go forth, therefore, to him without the camp. It is an exhortation to them to be willing to suffer with Christ reproaches, persecutions, and death itself, if they desire to partake of the benefit of Christ's redemption. (Witham)
Challoner
Bearing his reproach. That is, bearing his cross. It is an exhortation to them to be willing to suffer, with Christ, reproaches, persecutions, and even death, if they desire to partake of the benefit of his suffering for man's redemption. (Challoner)
13:14
Witham
We have not a permanent city in this world, but are like pilgrims or banished men, seeking for our happy country of heaven; but in the mean time must offer to God a sacrifice of praise and thanksgiving, which is done chiefly in the holy sacrifice of the Eucharist, also by confessing his name, and praying to him with our lips and hearts; and by a kind of sacrifice of charity, by doing good to every one, and of communication to others; literally, of communion, or union with our neighbours. (Witham)
When we read in the psalms, and in the old Scripture, of a sacrifice of praise, we may look upon it as a prophecy of the Christian Eucharist or sacrifice of praise, of which St. Augustine says: "What is a more holy sacrifice of praise, than that which consisteth in thanksgiving, which the faithful offer now in the sacrifice of the Church." (lib. 1. contra Advers. leg. and proph. ch. XVIII.) And again in ch. XX., "The Church from the time of the apostles, by an uninterrupted succession of prelates, offers to God in the body of Christ the sacrifice of praise."
13:16
Witham
For by such sacrifices God's favour is obtained,[Ver. 16. Promeretur Deus. This word is taken passively in several good Latin authors. See Grotius.] and a recompense or a reward from him. (Witham)
The Protestant version, God is well pleased: If God be well pleased and shew favour for them, then are they meritorious, and faith alone is not the sole cause of God's favour to man.
13:17
Obey your prelates, etc. Join the sacrifice of obedience to your bishops and pastors, whom God has placed over you, who must render an account even of your souls, that is whether they have discharged their duty towards you, and whether it be not by their neglect that you have remained in your sins. Follow their commands and instructions, with such a ready willingness, that you do not contristate them, but that you may be a subject of comfort and joy to them, in their heavy and dangerous employments.
Witham
Fail not to pray for me, who am such a minister of God. (Witham)
13:20
Witham
Who brought, or raised from the dead, the great pastor of the sheep, of all the faithful, Jesus Christ, in the blood of the everlasting testament: in the testament that is to last for ever, not for a time, like the former testament made to the people of Israel. These words, in the blood, may either be joined with brought from the dead his son, as man, by the merits of his blood, which he had shed on the cross, as it is said in Philippians 2:8. Or they may be joined with the great pastor, and then the sense will be, that God raised Jesus Christ, who, by his blood shed on the cross, became the great shepherd of all the faithful. Working in you by his grace every good work, etc. (Witham)
13:22
Witham
Bear with the word of consolation, with what I have written to exhort and comfort you in a very few words, considering the importance of the subject, and the sublime mysteries. (Witham)
13:23
Witham
Our brother, Timothy, is set at liberty. From which we may conjecture that Timothy had been a prisoner, though it is not known where, nor on what occasion. (Witham)
13:4
Or, Let marriage be honourable in all.... That is, in all things belonging to the marriage state. This is a warning to married people, not to abuse the sanctity of their state, by any liberties or irregularities contrary thereunto. Now it does not follow from this text that all persons are obliged to marry, even if the word omnibus were rendered, in all persons, instead of in all things: for if it was a precept, St. Paul himself would have transgressed it, as he never married. Moreover, those who have already made a vow to God to lead a single life, should they attempt to marry, they would incur their own damnation. 1 Tim. 5. 12.
13:13
Let us go forth therefore to him without the camp, bearing his reproach.... That is, bearing his cross. It is an exhortation to them to be willing to suffer with Christ, reproaches, persecutions, and even death, if they desire to partake of the benefit of his suffering for man’s redemption.
13:25
THE CATHOLIC EPISTLE OF ST. JAMES THE APOSTLE
This Epistle is called Catholic or Universal, as formerly were also the two Epistles of St. Peter, the first of St. John and that of St. Jude, because they were not written to any peculiar people or particular person, but to the faithful in general. It was written by the apostle St. James, called the Less, who was also called the brother of our Lord, being his kinsman (for cousins german with the Hebrews were called brothers). He was the first Bishop of Jerusalem. In this Epistle are set forth many precepts appertaining to faith and morals; particularly, that faith without good works will not save a man and that true wisdom is given only from above. In the fifth chapter he publishes the sacrament of anointing the sick. It was written a short time before his martyrdom, about twenty-eight years after our Lord’s Ascension.
13:1
〈Greek〉
Concordanza Rom. 12. 10.
13:2
2. Hospitality.] Hospitalitie. Hospitality, that is, receiuing and harbouring of poore pilgrimes, persecuted and desolate persons, Angels harbo• red. is so acceptable to God and so honorable, that oftentimes it hath been mens good happe to harbour Angles in steede of poore folke vnawares. Vvhich must needes be euer a great benediction to them and their families, as vve see by Abraham and Lot Gen. 18. & 19. (and the like fell also to S. Gregorie, as Io. Diaconus vvriteth, to vvhose ordinarie table of poore men, not onely Angels but Christ also came in Pilgrimes vveede. In vit. li. 1. c. 10. & li. 2. c. 22, 23.) vvhereof if vve had not example and vvarrant by S. Paules vvordes in this place, and many other expresse Scriptures of the old Testament, these scorneful miscreants of this time making so litle account both of good vvorkes and such miraculous enterance of Christ and his Angels into holy mens harbour, vvould make this also seeme fabulous, as they do other like things.
Concordanza 1 Pet. 4.
Concordanza Gen. 18, 3. 19, 2. 3.
13:4
4. Mariage honorable.] Hovv mariage is honorable in al, if the Apostle did so say, as he doth not. The Apostle (saith a holy doctor) saith, Mariage honorable in all, and the bed vndefiled. And therfore the seruants of God in that they are not maried, thinke not the good of mariage to be a fault, but yet they doubt not perpetual continencie to be better them good mariage, specially in this time vvhen it is said of continencie, He that can take, let him take. De fid. ad Pet. 6. 3. apud Aug. in fine. Marke the doctrine of the fathers and of the Catholike Church concerning matrimonie, that it is honorable, and so honorable, that it is a holy sacrament, but yet 1 Cor. 7. v. 38. inferiour to virginity and perpetual continencie: honorable in all, that is, all such as may lawfully marie and are lawfully maried: not in brother and sister, not in persons that haue vowed the contrarie, to vvhom the same Apostle saith it is damnable. 1. Tim. 5. v. 11. And this vvere the meaning of this place, if it vvere to be read thus, Mariage is honorable.
But to see how the Protestants in all their translations, One short place manifoldly corrupted by the Protestants. to abuse the simple, do falsifie this sentence of the Apostle, to make it serue for the mariage of Votaries, it is notorious. First, they vse deceit in supplying the verbe substantiue that vvanteth, making it the Indicatiue moode thus, Mariage is honorable &c. as though the Apostle affirmed al mariage to be honorable or lavvful, They restraīe the sense to their Heretical fansie. vvhere the verbe to be supplied ought rather to be the Imperatiue moode, Let mariage be honorable, that so the speache may be an exhortation or commaundement to them that be or vvil be maried, to vse them selues in that state in al fidelity, cleanlinesse, 1 Pet. 3. and coniugal continencie one tovvard an other: 1 Thes. 〈◊〉 as vvhen S. Peter also and this Apostle exhorte maried men to giue honour to their vviues as to the vveaker vessels, and to possesse their vessel in honour, not in the passions of ignominie and vncleanlinesse: this is honorable or chast mariage, to vvhich he here exhorteth. And that it is rather an exhortation, then an affirmation, it is euident by the other partes and circumstances of this place both before & after: al vvhich are exhortations in their owne translations, this only being in the middes, and as indifferent to be an exhortation as the rest (by their owne confession) they restraine of purpose. Our text therfore and al Catholike translatiōs leaue the sentence indifferent 〈Greek〉. as it is in the Greeke, and as true translatours ought to do, not presuming to addict it to one side, lest they should restraine the sense of the holy Ghost to their owne particular fantasie.
Againe, The Eng. Bib. 1577. our new Translatours corrupt the text in that they translate, in omnibus, among al men, because so they thinke it vvould sound better to the ignorant, that Priests, Religious, and al vvhosoeuer, may marie: vvhere they can not tell either by the Greeke or Latin, that in omnibus should be the masculine gendre, rather then the neutre (as not only Erasmus, but O•cum. in Collect. the Greeke doctors also take it) to signifie that mariage should be honorably kept betweene man and vvife in al pointes and in al respectes. See S. Chrys. and Theophyl. in hunc locum. For there may be many filthy abuses in vvedlocke, vvhich the Apostle vvarneth them to take heede of, and to keepe their mariage-bed vndefiled. But the third corruption for their purpose aforesiad, and most impudent, is, Beza in no. Test. Groecolat. an. 1565. that some of the Caluinistes for, in omnibus, translate, inter quosuis, vvith a marginal interpretation to signifie al orders, conditions, states, and qualities of men. So boldly they take away al indifferencie of senses, and make Gods vvord to speake iust that vvhich them selues vvould, and their heresie requireth, in vvhich king they passe al impudencie and al heretikes that euer vvere.
13:5
Concordanza Deu. 31.
Concordanza Ios. 1.
13:6
Concordanza Psal. 55, 12. 117, 6.
13:7
7. Remember your Prelates.] Vve must haue regard to the faith & doctrine of the fathers. Vve be here vvarned to haue great regard in our life and beleefe, to the holy fathers, Doctors, & glorious Bishops gone before vs in Gods Church, not doubting but they being our lawful Pastors, had and taught the truth: of vvhom S. Augustine said, That vvhich they found in the Church, they held fast: that vvhich they learned, they taught: that vvhich they receiued of their fathers, the same they deliuered to their children. Cont. Iulian. li. 2 c. 10. Vvhich respect to our holy forefathers in faith, is now in this vvicked contempt of the Heretikes, so much the more to be had. See the said holy doctors second booke against Iulian the Pelagian throughout, vvhat great account he maketh of them in the confutation of heresies, Memories and feastes of Saīcts. and hovv far he preferreth them aboue the proud Sectmaisters of that time: as vve must now doe against our new doctors. This place also is rightly vsed to proue that the Church of God should keepe the memories of Saincts departed, by solemne holidaies and other deuout vvaies of honour.
The epistle for a Confessor that is a Bishop.
13:9
9. Not vvith meates.] Iudaical abstinence from meates. He speaketh not of Christian fastes, but of the legal difference of meates, vvhich the Hebrues vvere yet pro•e vnto: not considering that by Christes faith they vvere made free from al such obseruations of the Law.
Nevv, diuers, changeable, & strange doctrines to be auoided, for such be hereticall. Against vvhich the best remedie or preseruatiue is, alvvaies to looke backe to our first Apostles, & the holy fathers doctrine.
13:10
10. We haue an altar.] He putteth them in minde by these vvordes, that in folowing to much their old Iewish rites, Material altars for the sacrifice of christs body. they depriued them selues of an other maner and a more excellent sacrifice and meate: meaning, of the holy altar, and Christes ovvne blessed body offered and eaten there. of vvhich, they that continue in the figures of the old Law, could not be partakers. This altar (saith I sychius) is the altar of Christes body, vvhich the Ievves for their incredulity must not behold. Li. 6 c. 21 in Leuit. 〈Greek〉. And the Greeke vvord (as also the Hebrue ansvvering therevnto in the old testament) signifieth properly an altar to sacrifice on, and not a metaphorical and spiritual altar. 〈Greek〉. Vvhereby vve proue against the Heretikes, that vve haue not a common table or profane communion borde, to eate mere bread vpon, but a very altar in the proper sense, to sacrifice Christes body vpon: and so called of the fathers in respect of the said body sacrificed. Greg. Nazianz. in orat. de sorore Gorgonia. Chrys. demonst. quòd Christus sit Deus. Socrat. li. 1. c. 20. 25. Aug. ep. 86. De ciu. Dei. li. 8. c. 27. & li. 22. c. 10. Confess. li. 9 c. 11. 13. Cont. Faust. Manich. li. 20. c 21. Theophyl. in 23. Mat. And vvhen it is called a table, it is in respect of the heauenly foode of Christs body and bloud receiued.
Concordanza Leu. 16, 27.
13:15
15. The hoste or praise.] The Sacrifice of the altar is the principal host of praise and thankes giuing, therfore called, Eucharistia. Though it may signifie the spiritual sacrifices of praise and thankesgiuing of vvhat sort soeuer: ye it specially may be thought to signifie the great Sacrifice of the B. body and bloud of Christ: not as vpon the Crosse, vvhich vvas but once done in bloudy sort, but as in the Church, and new Testament, vvhere it is daily done vnblouddily, being the proper host of laude and thankes giuing. and therfore called the Eucharist, and being the fruite and effecte of Christ and his Priests lippes or vvordes, that is, of consecration: because this sacrifice is made by the force of the holy vvordes, And vvhen vve reade in the psalme and other places of the olde Testament, of the host of praise, it may be thought to be a prophecie of the nevv Sacrifice, & not of euery vulgar thankes giuing. And so the old fathers in the primitiue Church to hide the mysteries from the vnvvorthy or heathen, often speake. What is (saith S. Augustine) a more holy sacrifice of praise, then that vvhich consisteth in thankes giuing, all vvhich the faithful do knovv in the sacrifice of the Church. Li. 1. cont. aduers. leg. & preph. c. 18. Againe, c. 20. The Church from the times of the Apostles by the most certaine successions of Bishops, offereth to God in the body of Christ the Sacrifice of praise. And a 〈◊〉 aftervvard, Novv Israel according to the spirit, that is, the Church offereth a singular Sacrifice according to the spirit: of vvhose house be vvil not take calues nor goates, but vvil take the Sacrifice of praise, not according to the order of Aaron, but according to the order of Melchisedec. See ep. 120. c. 19. & ep. 57. ad q. 1. in fine. Thus you see, vvhen the holy fathers handle the Scriptures, they finde Masse and Sacrifice in many places, vvhere the ignorant heretikes or the simple might thinke they speake onely of a common thankes giuing.
Concordanza Ose. 14, 3.
13:16
16. God is promerited.] This latin vvord promeretur, cannot be expressed effectually in any one English vvord. The Protestants auoid the vvord merite. It signifieth, Gods fauour to be procured by the foresaid vvorkes of almes and charitie, as by the deserts and merites of the doers. Which doctrine and vvord of merites the Aduersaries like so il, that they flee. both here and els vvhere from the vvord, 〈Greek〉 translating here for, promeretur Deus, God is pleased, more neere to the Greeke, as they pretend. Which in deede maketh no more for them then the latin, vvhich is agreable to most auncient copies, Good vvorkes meritorious. as vve see by Primasius S. Augustines scholer. For if God be pleased vvith good vvorkes and shew fauour for them, then are they meritorious, and then only faith is not the cause of Gods fauour to men.
13:17
17. Obey your Prelates.] The Apostle doth inculcate obedience to the Priests and Bishops of Gods Church. There is nothing more inculcated in the holy Scriptures, then obedience of the lay people to the Priests and Prelates of Gods Church, in matters of soule, conscience, and religion. Vvhereof the Apostle giueth this reason, because they haue the charge of mens soules, and must ansvver for them: vvhich is an infinite preeminence and superiority, ioyned vvith burden, and requireth maruelous submission and most obedient subiection of al that be vnder them and their gouernement. From this obedience there is no exception nor exemption of kings nor Princes, be they neuer so great. If they haue soules, No person exempted from this obediēce, in matters of religion. and be Christian men, they must be subiect to some Bishop, Priest, or other Prelate. And vvhatsoeuer he be (though Emperour of all the vvorld) if he take vpon him to prescribe and giue lawes of religion to the Bishops and Priests, vvhom he ought to obey and be subiect vnto in religion, he shal he damned vndoubtedly, except he repent, because he doth against the expresse vvord of God and law of nature. And by this you may see the difference of an heretical and a disordered time, from other Catholike Christian daies. For heresie and the like damnable reuoltes from the Church of God, is no more but a rebellion and disobedience to the Priests of Gods Church, vvhen men refuse to be vnder their discipline, to heare their doctrine, and interpretation of Scriptures, to obey their lawes and counsels. This disobedience and rebellion from the Spiritual Gouernour, vnder pretence of obedience to the Temporal, is the bane of our daies, and specially of our Countrie, vvhere these new Sectes are properly mainteined by this false principle, That the Prince in matters of soule and religion may commaund the Prelate: vvhich is directly and euidently against this Scripture and all other, that commaund the sheepe of Christes fold to obey their spiritual Officers.
13:21
〈Greek〉, that is, make you perfect and absolute in al goodnes.
aptet vos
13:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
… he does not add other things. He did not say, “Be loving as brethren,” but, “Let brotherly love continue.” And again, he did not say, “Be hospitable,” as if they were not, but, “Be not forgetful of hospitality,” for this was likely to happen owing to their afflictions.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 8.3
… No: but now this, now that. These things are taken in hand, and they stop: but that which as emperor commands all the forces within neither hath beginning nor ought to stop. Let charity within have no intermission: let the offices of charity be exhibited according to the time. Let “brotherly love” then, as it is written, let “brotherly love continue.”
13:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 11
Enquire, if thou wilt, how Abraham showed hospitality towards all who came to him. If he had been over-curious about those who fled to him for refuge, he would not have “entertained angels.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
[5.] And he did not say, “Be not forgetful” of the entertaining of strangers,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.29
… But that they were angels the Scripture testifies, not only in this book of Genesis, in which these transactions are related, but also in the Epistle to the Hebrews, where in praising hospitality it is said, “For thereby some have entertained angels unawares.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 53.5
… Sometimes, they who were not aware of it, by entertaining those whom they knew not, have entertained angels.
13:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 17.15
… such another may be destroyed!” Let us not provoke God by this indifference; but lament, as if we ourselves were in the same peril. So let us supplicate God with intense earnestness, fulfilling that saying of Paul, “Remember them that are in bonds, as bound with them; and them which suffer adversity, as being yourselves also in the body.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
… Be not then out of heart at thy poverty. For thy poverty makes thy traffic for heaven the easier to thee. And if thou have nothing, but have a compassionating soul, even this will be laid up as a reward for thee. Hence too Paul bade us “weep with them that weep” ( Rom. xii. 15 ), and exhorted us to be to prisoners as though bound with them. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 22
… As he says in another place, “being bound with them that are in bonds.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 9
… iii. 2 .) so also here. They before whom he spoke were not able to hear of the beauty, nor the comeliness, nor the blessing of those bonds. Hence it was he added, “except these bonds.” To the Hebrews however he spoke not thus, but exhorted them to “be bound with” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 11
“Men that have been,” he saith, “a comfort unto me.” He shows himself to be set in the midst of great trials. So that neither is this a small thing. When we comfort the Saints by presence, by words, by assiduous attendance, when we suffer adversity together with them, (for he saith, “as bound with those in bonds”; [
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
[2.] Ver. 3–5 . “Remember them that are in bonds, as bound with them, them which suffer adversity as being yourselves also in the body. Marriage is honorable in all, and the bed undefiled; but whoremongers and adulterers God will judge. Let your conversation be without covetousness: being content with such things as ye have.”
13:4
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 48
… What do you mean by use? That lawful use which God permitted when He said, ‘Increase and multiply, and replenish the earth ,’ and which the Apostle approves in the words, ‘Marriage is honourable and the bed undefiled
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.25
25. Nor again, on the other hand, in maintaining thy chastity be thou puffed up against those who walk in the humbler path of matrimony. For as the Apostle saith, Let marriage be had in honour among all, and let the bed be undefiled
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 37
… Either is most appropriate language. It is good to marry; I too admit it, for marriage is honourable in all, and the bed undefiled.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 2.3
“Marriage is right,” you say; I also assent to this. For “marriage,” we read, “is honourable and the bed undefiled; but fornicators and adulterers God will judge;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 51
… dost thou lift up thine hands, fresh from reviling and insult, which brings after it no less than hell, before thou hast well cleansed thyself? And how dost thou not shudder? tell me. Hast thou not heard Paul, saying, “Marriage is honorable, and the bed undefiled?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 12
[11.] But, if thou wilt, dismissing these things which clearly and confessedly are abominable, but seemed ( οὐκ ἐδοξεν . perhaps “were not decreed.”) not [so] to the heathen legislators, let us proceed to their grave precepts; and thou shalt see these too corrupted through the opinion of the multitude. Thus marriage is accounted an honorable thing (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 9
… Many too of the young, even when they might have married, have refused for no other reason than the troublesomeness of the thing. And this I say, not as accusing marriage; for it is “honorable;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
I know that many are ashamed at what is said, and the cause of this is what I spoke of, your own lasciviousness, and unchasteness. The fact of marriages being thus performed, thus depraved, hath gained the thing an ill name: for “marriage is honorable, and the bed undefiled.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
“A Bishop then,” he says, “must be blameless, the husband of one wife.” This he does not lay down as a rule, as if he must not be without one, but as prohibiting his having more than one. For even the Jews were allowed to contract second marriages, and even to have two wives at one time. For “marriage is honorable,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 5
… For hear what He says concerning money; “Whosoever forsaketh not all that he hath” ( Luke xiv. 33 .); but he nowhere says, “Whosoever forsaketh not his wife”; for he knew how imperious that passion is. And the blessed Paul says, “Marriage is honorable in all, and the bed undefiled” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 30
… If any person is unmarried (he says) let him remain pure, let him marry: or if he be married, let him not commit fornication, but let him live with his own wife: for this also is “holiness.” How? Marriage is not “holiness,” but marriage preserves the holiness which [proceeds] from Faith, not permitting union with a harlot. For “marriage is honorable” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.2
… Not that married women are as such outside the pale; they have their own place, the marriage that is honorable and the bed undefiled.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.2
… We know, too, that on the foundation of Christ which Paul the master builder has laid, some build up gold, silver, and precious stones; others, on the contrary, hay, wood, and stubble. We are not ignorant that ‘marriage is honorable…and the bed undefiled.’
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 66.3
… The first of Roman ladies, she has brought under the yoke the first of Roman families. Has there ever been temperance greater than that of Paulina, who, reading the words of the apostle: “marriage is honourable in all and the bed undefiled,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.4
… He covered a lawful indulgence beneath a veil of modesty; you pursued an unlawful one shamelessly before the eyes of all. For him it is written “Marriage is honourable and the bed undefiled,” while to you the words are read, “but whoremongers and adulterers God wilt judge,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.10
… she should know nothing of the apostle’s words:—“It is better to marry than to burn.” Remove what is said to be worse, the risk of burning, and marriage will cease to be regarded as good. Of course I repudiate the slanders of the heretics; I know that “marriage is honourable…and the bed undefiled.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.12
… But do not regard what is your own as absolutely your own. Remember that part of it belongs to those who have communicated their chastity to you and from whose honourable marriages and beds undefiled
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.5
… His inference is thus expressed: “If they idly urge in defence of themselves the plea that the world in its early stage needed to be replenished, let them listen to the words of Paul, ‘I desire therefore that the younger widows marry, bear children.’ And
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Marriage 8
8. “Honorable,” therefore, “is marriage in all, and the bed undefiled.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 2.39
… “What God hath joined together, let not man put asunder.” Touching these points, we do not forget that we have treated at sufficient length, with whatever ability the Lord has given us, in other works of ours, which are not unknown to you. In relation to them all the Scripture has this general praise: “Marriage is honourable in all, and the bed undefiled.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 1.27
Wherefore the devil holds infants guilty who are born, not of the good by which marriage is good, but of the evil of concupiscence, which, indeed, marriage uses aright, but at which even marriage has occasion to feel shame. Marriage is itself “honourable in all”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 32.11
… and seek out testimonies in their favour, I know not whence, null certainly and void, saying, “God careth not for sins of the flesh.” Where is that then which we have heard to-day, “Whoremongers and adulterers God will judge”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 51.10
… but because that which is made is surely made of flesh deserving punishment.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.10
But let no one imagine that we have invented this for the sake of encouraging divorce, as we not only in no way condemn marriage, but also, following the words of the Apostle, say: “Marriage is honourable in all, and the bed undefiled,”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.11
… Now when discussion on this matter was impending, Paphnutius having arisen in the midst of the assembly of bishops, earnestly entreated them not to impose so heavy a yoke on the ministers of religion: asserting that ‘marriage itself is honorable, and the bed undefiled’;
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.27
… vi. 9, 10 ). And again, But fornicators and adulterers God will judge (
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.24
Virginity is the rule of life among the angels, the property of all incorporeal nature. This we say without speaking ill of marriage: God forbid! (for we know that the Lord blessed marriage by His presence , and we know him who said, Marriage is honourable and the bed undefiled
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 4
… up in heaven” by God, who has declared with His mouth, and He does not lie, that it is “better than sons and daughters,” and that He will give to virgins a notable place in the house of God, which is something “better than sons and daughters,” and better than the place of those who have passed a wedded life in sanctity, and whose “bed has not been defiled.”
13:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 6.3
Nevertheless, I say, fear not. Paul comforteth you, saying, “God is faithful, who will not suffer you to be tempted above that ye are able, but will with the temptation also make the way of escape, that ye may be able to bear it.” He indeed Himself hath said, “I will never leave thee, nor forsake thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
“Being content” (he says) “with such things as ye have.” Then here also the consolation; (
13:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
“Being content” (he says) “with such things as ye have.” Then here also the consolation; ( ver. 5 ) “For He” (he says) “hath said, I will never leave thee nor forsake thee”; (
13:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
[3.] Ver. 7 . “Remember them which have the rule over you.” This he was laboring to say above: therefore “Follow peace with all men.” ( c. xii. 14 .) He gave this exhortation also to the Thessalonians, to “hold them in honor exceedingly.” ( 1 Thess. v. 13 .)
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
How then does Paul say, “Obey them that have the rule over you, and submit yourselves”? Having said above, “whose faith follow, considering the end of their conversation” (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.6
… they were stoned, they were sawn asunder, were tempted, were slain with the sword ( Ibid. xi. 36, 37 ): and again, Remember those who were set over you, who spoke to you the Word of God , whose faith follow, looking to the end of their conversation (
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.15
… they wandered in deserts and in mountains and in dens and caves of the earth, of whom the world was not worthy . Let us honour those who were prophets before grace, the patriarchs and just men who foretold the Lord’s coming. Let us carefully review the life of these men, and let us emulate their faith
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 6
… Moreover, also, Elijah and Elisha, and many other holy men, we find to have lived a holy and spotless life. If, therefore, thou desirest to be like these, imitate them with all thy power. For the Scripture has said, “The elders who are among you, honour; and, seeing their manner of life and conduct, imitate their faith.”
13:8
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 2.3
… but, as says the apostle, “Jesus Christ, the same yesterday, today, and for ever.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Deposition of Arius 3
… but as the Apostle has said, “Jesus Christ is the same yesterday, to-day, and for ever.” And who can have persuaded them to say, that He was made for us, whereas Paul writes, “for Whom are all things, and by Whom are all things
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.10
36. Therefore the Image of the unalterable God must be unchangeable; for ‘Jesus Christ is the same yesterday, to-day, and for ever
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.12
… and through Him David prayed to the Father, saying, ‘Take not Thy Holy Spirit from me .’ On the other hand, when made man, He said, ‘I will send to you the Paraclete, the Spirit of truth ;’ and He sent Him, He, the Word of God, as being faithful. Therefore ‘Jesus Christ is the same yesterday, to-day, and for ever
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.14.10
… He cannot deny Himself .’ Therefore reasonably the Apostle, discoursing concerning the bodily presence of the Word, says, an ‘Apostle and faithful to Him that made Him,’ shewing us that, even when made man, ‘Jesus Christ’ is ‘the same yesterday, and to-day, and for ever
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 59
… For it was not, as some suppose, the very Essence of the Word that was changed, and was circumcised, because it is incapable of alteration or change. For the Saviour Himself says, ‘Behold, behold, it is I, and I change not ,’ while Paul writes: ‘Jesus Christ, the same yesterday, and to-day, and for ever
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 65
(3.) Fragments of an ‘Epistola ad Antiochenos’ (not our ‘Tomus,’ supr., p. 483): also a polemic against Monophysitism, and almost Nestorian in doctrine: ‘Jesus Christus…non est Ipse’ [i.e. ante sæcula et in sæcula,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.17
… and I must not go away convicted of falsehood, but rather send away the Church’s novices well assured. Let us therefore inquire the time when our Lord came: because His coming is recent, and is disputed: and because Christ Jesus is the same yesterday, and to-day, and for ever
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 38
… Let John cry, Prepare ye the way of the Lord: I too will cry the power of this Day. He Who is not carnal is Incarnate; the Son of God becomes the Son of Man, Jesus Christ the Same yesterday, and to-day, and for ever.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.1
23. This idea of these blasphemers Paul puts aside; for he said: “For though there be that are called gods, whether in heaven or in earth.” He said not: “There be gods,” but “There be that are called gods.” But “Christ,” as it is written, “is the same yesterday and to-day.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
Ver. 8, 9 . “ Jesus Christ the same yesterday and to-day and for ever. Be not carried about with divers and strange doctrines. For it is good that the heart be established with grace, not with meats, which have not profited them that have been occupied therein.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.6
… You see the number and variety, the particularity and the clearness of the ways in which he unfolds the mystery of the flesh joined to God, in such a way that no one could speak at all of either without acknowledging both. As the Apostle himself clearly says elsewhere: “For Jesus Christ is the same yesterday, and to-day, and for ever.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 6.19
… and ascended into heaven; and shall come again to judge both the quick and the dead.” This is our faith; this is our salvation: to believe that our God and Lord Jesus Christ is one and the same before all things and after all things. For, as it is written, “Jesus Christ is yesterday and today and the same for ever.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.6
… and ‘I and the Father are one’; and again by the Prophet, ‘Behold me because I am, and have not changed’? But if any one may also apply the expression to the Father himself, yet would it now be even more fitly said of the Word; because he was not changed by having become man, but as the Apostle says,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… So the Lord Himself used this name and that very body we call divine body, and giver of life, and of the Master and of the Lord, teaching that it is not common to every man but belongs to our Lord Jesus Christ Who is God and Man. “For Jesus Christ” is “the same yesterday, to-day, and forever.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
Orth. —Very right. But it is also important to recognise the fact that no confusion of natures results from both having one name. Wherefore we are endeavouring to distinguish how the same being is Son of God and also Son of man, and how He is “the same yesterday, to-day, and for ever,”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 83
… those men corrupt and exclude them from the assembly of the Christians, who divide our one Lord Jesus Christ into two persons or two sons or two Lords, for we have heard the very divine Paul saying “One Lord, one faith, one baptism” and again “One Lord Jesus Christ by Whom are all things” and again “Jesus Christ the same yesterday and to-day and for ever”
13:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
… Such [babes] are they who lightly listen to everything, and give up their ears indiscriminately: which seems to me to blame these [Hebrews] also, as being lightly “carried about,” and now giving themselves to these, now to those. Which he also hinted near the end [of the Epistle], saying, “Be not carried aside by divers and strange doctrines.” (
13:10
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 14
… who, after being begirt with scarlet garment, and subjected to universal spitting, and afflicted with all contumelies, was crucified outside the city.
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 11
That we may not be as far from the ears of God as we are from His precepts, the memory of His precepts paves for our prayers a way unto heaven; of which precepts the chief is, that we go not up unto God’s altar
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 8
… Reverence now, oh reverence, this Table whereof we all are partakers! ( 1 Cor. x. 16–18 .) Christ, Who was slain for us, the Victim that is placed thereon! (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
… So that since he had said, “Do not observe,” and this seemed to be [the language] of one who is throwing down his own building, he again turns it round. What, have not we then observances as well (he says)? [Yea we have], and we observe them very earnestly too, not sharing them even with the priests themselves.
13:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
… “For sin,” he says, and “suffered without the gate.” ( Ver. 13 ) “Let us go forth therefore to Him without the camp, bearing His reproach,” that is, suffering the same things; having communion with Him in His sufferings. He was crucified without as a condemned person: neither let us then be ashamed to “go forth out” [of the world].
13:12
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 4
By His own death redeemed), without the camp
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
… happened unto them for ensamples.” The image of the archetype is very distinctly exhibited by the lamb slain in Egypt, and by the red heifer burned without the camp, and moreover referred to by the Apostle in the Epistle to the Hebrews, where he writes “Wherefore Jesus also that he might sanctify the people with his own blood, suffered without the gate.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
… since as the Apostle says, “Christ our Passover is sacrificed for us ,” Who offering Himself to the Father a new and true sacrifice of reconciliation, was crucified not in the temple, whose worship was now at an end, and not within the confines of the city which for its sin was doomed to be destroyed, but outside, “without the camp
13:13
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 81
… In these things do I take a pride, not only in the thousands of dead which He raised, but also in the sufferings which He endured. These things Paul puts forward in every way, the cross, the death, the sufferings, the revilings, the insults, the scoffs. And now he saith, “let us go forth unto Him bearing His reproach;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
[4.] Ver. 11, 12 . “For the bodies of those beasts whose blood is brought into the sanctuary by the High Priest for sin, are burned without the camp. Wherefore Jesus also, that He might sanctify the people with His own blood, suffered” (he says) “without the gate.” Seest thou the type shining forth? “For sin,” he says, and “suffered without the gate.” (
13:14
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 43
Of us, then, whose also is the Passover, the calling is from above, and ‘our conversation is in heaven,’ as Paul says; ‘For we have here no abiding city, but we seek that which is to come
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
Ver. 14, 15 . “For we have here no continuing city” (he says) “but we seek one to come. By Him therefore let us offer the sacrifice of praise to God continually, that is, the fruit of our lips giving thanks to His Name.”
13:15
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVII 1
… “The incense is the prayers of the saints.” Then again, Paul exhorts us “to present our bodies a living sacrifice, holy, acceptable unto God, which is your reasonable service.” And again, “Let us offer the sacrifice of praise, that is, the fruit of the lips.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 45
… Let us sacrifice not young calves, nor lambs that put forth horns and hoofs, in which many parts are destitute of life and feeling; but let us sacrifice to God the sacrifice of praise upon the heavenly Altar, with the heavenly dances; let us hold aside the first veil; let us approach the second, and look into the Holy of Holies.
13:16
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 23
… Who could enumerate all the pitfalls into which any one might slip, from refusing to have recourse to men of godly celebrity? Why, we have known ascetics of this class who have persisted in their fasting even unto death, as if “with such sacrifices God were well pleased
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 11
… xl. 6, 7 ), and again, “To what purpose do ye bring the incense from Sheba?” ( Jer. vi. 20 .) “Take thou away from Me the noise of thy songs, for I will not hear the melody of thy viols.” ( Amos v. 23 .) But instead of these “I will have mercy and not sacrifice.” ( Hosea vi. 6 .) Thou seest with what kind of “sacrifices God is well pleased.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
… 16 . “But to do good and to communicate forget not.” I speak not [merely] with reference to the brethren present, but to those absent also. But if others have plundered your property, display your hospitality out of such things as ye have. What excuse then shall we have henceforward, when they, even after the spoiling of their goods, were thus admonished?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 10.5
… In the epistle entitled “To the Hebrews” it is said, “To do good and to communicate, forget not: for with such sacrifices God is well pleased.”
13:17
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 21
… It is right, therefore, that we should not leave the post which His will has assigned us. Let us rather offend those men who are foolish, and inconsiderate, and lifted up, and who glory in the pride of their speech, than [offend] God. Let us reverence the Lord Jesus Christ, whose blood was given for us; let us esteem those who have the rule over us;
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Trallians: Shorter and Longer Versions 2
Be ye subject to the bishop as to the Lord, for “he watches for your souls, as one that shall give account to God.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.23.8
8. But the presbyter taking home the youth committed to him, reared, kept, cherished, and finally baptized him. After this he relaxed his stricter care and watchfulness, with the idea that in putting upon him the seal of the Lord he had given him a perfect protection.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.17
… To prove the truth of this, listen to the blessed Paul, or rather not to him, but to Christ speaking in him, when he says: “Obey them that have the rule over you, and submit, for they watch for your souls as they that shall give account.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 6.1
… For our penalty is not limited to shame, but everlasting chastisement awaits us as well. As for the passage, “Obey them that have the rule over you, and submit to them, for they watch in behalf of your souls as they that shall give account;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 44
… since fathers also though they be not liable to be called to account for their children’s sins, nevertheless have grief and vexation. And this profits them nothing, nor shields them ( προίσταται ). “For it is they that watch for our souls, as those that must give account.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
… that they may make the shepherds the more active minded, that they may the more encourage their good-will: I do not mean by anything else but by yielding all compliance and obedience. Thus Paul also bade them, saying, “Obey them which have the rule over you, and submit yourselves: for they watch for your souls as they that must give account.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
[5.] Here, however, there is yet another rule, higher than the political rule. And what is this? That in the Church. And this also itself Paul mentions, saying, “Obey them that have the rule over you and submit to them; for they watch in behalf of your souls as they that shall give account.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
He said in another of his writings, “Obey them that have the rule over you, and submit to them: for they watch in behalf of your souls, as they that shall give account; that they may do this with joy, and not with grief.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
… Now in the case of those who are greater and lesser, he would not have said “counting,” but honor them that are better than yourselves, as he says in another place, “Obey them that have the rule over you, and submit to them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 10
… In his Epistle to Timothy also this Apostle said, “Let the elders that rule well be counted worthy of double honor.” ( 1 Tim. v. 17 .) And in his Epistle to the Hebrews also he said, “Obey them that have the rule over you, and submit to them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
… For teachers ought to surpass natural parents, to be more zealous than they. And it becomes their children to be kindly affectioned towards them. For he says, “Obey them that have the rule over you, and submit yourselves: for they watch for your souls as they that must give account.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 1
… But when thou art raised to this office, consider for how many persons thou art obnoxious to punishment. Hear what Paul says, “Obey them that have the rule over you, and submit yourselves: for they watch for your souls as they that must give account.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 86
… For great is the dignity of the priests. “Whosesoever sins,” it saith, “ye remit, they are remitted unto them”; wherefore also Paul saith, “Obey them that have the rule over you, and submit yourselves.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 32.15
… When the Epistle to the Hebrews was being read, my Brethren, ye heard, “Obey them that have the rule over you, and submit yourselves; for they watch for your souls, as they that must give account, that they may do it with joy, and not with grief; for that is unprofitable for you.”
13:18
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
[4.] Ver. 18 . “Pray for us” (he says); “for we trust we have a good conscience among all, willing to live honestly.”
13:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
… The earnest desire to come to them is [the mark] of one conscious to himself of nothing [wrong], also the entreating them to pray for him.
13:20
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.117
117. Such is my defence: its reasonableness I have set forth: and may the God of peace,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
Therefore having first asked their prayers, he then himself also prays for all good things on them. (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 30
… And they are the same persons who say, “On the third day we shall rise again, and shall live in His presence.” But Isaiah says plainly, “Who brought forth from the earth the great Shepherd of the sheep.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 3.17
… “May the God of peace who brought out of darkness the great Shepherd of the sheep, Jesus Christ, in the blood of the everlasting Testament, fit you in all goodness, working in you what is well-pleasing in His sight.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… to whom be glory for ever and ever. Amen.”
13:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 18
… This is the reason also why his face was glorified. For God, being merciful, desired to make their machinations the means of recalling them unto Himself. And see, how many signs are wrought! “And cast him out of the city, and stoned him.” Here again, “without the city,” and even in death, Confession and Preaching. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
… here again he confirms to them even to the end, his discourse concerning the Resurrection) “through the blood of the everlasting covenant, our Lord Jesus Christ,” (
13:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… In what sense then does he say, “I suffer not a woman to teach?” ( 1 Tim. ii. 12 .) He means to hinder her from publicly coming forward ( 1 Cor. xiv. 35 ), and from the seat on the bema, not from the word of teaching.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 1
Now suffer, I beseech you, the word [of exhortation].
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
[5.] Ver. 22 . “And I beseech you, brethren, suffer the word of exhortation, for indeed I have written a letter unto you in few words.” Seest thou that what he wrote to no one [else], he writes to them? For (he means) I do not even trouble you with long discourse.
13:23
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.6
6. Timothy, so it is recorded, was the first to receive the episcopate of the parish in Ephesus,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
I suppose that they were not at all unfavorably disposed towards Timothy: wherefore he also put him forward. For (
13:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… i. 11 .) But it was from Rome he wrote to the Philippians; wherefore he says, “All the saints salute you, chiefly they that are of Cæsar’s household” ( Phil. iv. 22 ): and to the Hebrews from thence likewise, wherefore also he says, “all they of Italy salute them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
Ver. 24, 25 . “Salute all them that have the rule over you, and all the saints. They of Italy salute you. Grace be with you all. Amen.”
13:1
1. Charitas fraternitatis maneat in vobis. — Graece est φιλαδελφία, id est charitas fraterna, vel fratrum, qua Christiani se invicem diligunt, tanquam fratres, ex eadem matre Ecclesia, et ex eodem patre Christo geniti, de qua dixi Roman. XII, 10. Nota: Non dicit sit, quia jam erat in eis, ut patet cap. X, vers. 34; sed «maneat,» q. d. Pergite, uti coepistis, invicem juvare et fovere, nec permittite ut ob persecutiones, exilia et expilationes, haec charitatis officia intepescant, neve dicatis: Alios juvare non possumus, quia nos ipsi a Judaeis bonis spoliati et ad paupertatem redacti, aut propediem redigendi sumus.
13:2
2. Et hospitalitatem nolite oblivisci. — Loquitur, ut recte notat Galenus, de susceptione non Gentilium, sed fratrum, sive Christianorum, quibus olim erat nefas ad Gentilium aedes et hospitia divertere: sed in Episcoporum domos suscipiebantur, et a viduis tractabantur, adeoque pedes eorum lavabantur, ut satis insinuat Apostolus I Timoth. V, 10. Nota: Hospitalitas tum in veteri, tum maxime in novo Testamento commendata fuit. In veteri commendavit eam Abraham, Lot et Rahab Jerichuntina, quae hospitio excipiens exploratores Hebraeorum, per hoc salutem suam et suorum meruit, Josue II. Sic et Sunamitis hospitium dans Eliseo, ab eo filium filiique mortui suscitationem impetravit, IV Reg. IV. In novo Testamento hospites Christi fuerunt Matthaeus, Zacchaeus, Martha et Magdalena; quem inde fructum adepti sint nemo ignorat. Hinc in primitiva Ecclesia mire viguit hospitalitas inter Christianos, adeo ut Tertullianus, lib. de Praescript., cap. XX, haec tria numeret Catholicae fidei et communicationis symbola, scilicet communicationem pacis, appellationem fraternitatis et contesserationem hospitalitatis: «Quae jura,» inquit, «non alia ratio regit quam ejusdem sacramenti una traditio.» Ubi per contesserationem hospitalitatis, Tertullianus intelligit certum aliquod signum, quasi tesseram christianismi, quod qui afferret, ubilibet a Christianis, quasi Christianus amicus et frater hospitio perbenevole excipiebatur. Hoc signum cum adulterassent haeretici, a Catholicis saepe mutatum est, ac tandem commissum litteris quas Patres in concilio Niceno sanxerunt, et nominaverunt Formatas, quibus subscribi decreverunt has quatuor Graecas litteras, quasi tesseram et professionem christianismi, scilicet Π. Υ. Α. Π, id est, Πατήρ, Υἱός, Ἅγιον Πνεῦμα, hoc est Pater, Filius, et Spiritus Sanctus. Hinc Peregrinus impostor (teste Luciano in ejus Vita) Christianum se finxit, quia satis sibi viatici esse dicebat in Christianorum hospitalitate: ita ut non tantum ab illis aleretur, sed etiam in via deduceretur, atque sic quaquaversum stipatus incederet. Nam non recipere, nec conjungere oblatam tesseram, idem erat, quod a Catholica communione sejungere; perinde ut apud Gentiles confringere hospitalem tesseram, erat amicitiam dissolvere. Hac de causa magnus ille Pachomius (ut habetur in ejus Vita), cum adhuc Ethnicus militaret in castris Licinii Imperatoris, Thebasque cum castris venisset, visa Christianorum Thebanorum in commilitones suos hospitalitate et charitate, ad Christum conversus fuit, tantusque evasit, quantum jam omnes miramur. Neque solum primi Christiani hospitalitatem coluerunt, sed etiam ante quingentos annos fuit illa in pretio, imo in praecepto. Nam D. Buchardus, Episcopus Wormatiensis, qui floruit sub annum Domini 1020, lib. I Decretorum, xciv, interrogat. 71, docet Episcopos in solemni parochiarum visitatione, in qua de gravibus criminibus inquirunt, ex officio quasi de crimine interrogare debere, num in parochia essent, qui ad se venientibus peregrinis aut viatoribus hospitium negarent. De laudibus hospitalitatis vide S. Ambrosium, lib. II Officiorum, cap. XXI, et lib. III, cap. VII; Chrysostomum, concion. 2 de Lazaro; Augustinum, serm. 70 de Tempore. Quam vero hospitalitas clericos deceat, docet cap. Hospitalem, dist. 42, et Concilium Tridentinum, sess. XXV, cap. VIII. Per hanc enim latuerunt quidam, angelis hospitio receptis. — Multi legunt «placuerunt,» sed legendum est «latuerunt.» Ita enim legunt Romana et Syrus, idque significat Graecum ἔλαθον. Jam Faber, Catharinus et Vasquez sic explicant, q. d. Lot ejusque filiae et generi suscipientes hospitio angelos, «latuerunt,» id est, non sunt visi a Sodomitis, cum illi in domum Lot irruentes caecitate percussi sunt. Verum id non patitur phrasis Graeca; nam, ut erudite docet Ribera, verbum λανθάνω, id est lateo, quando participio jungitur, significat actionem, quae participio illo significatur, latere, vel ipsosmet agentes, vel alios. Sic Aristophanes in Vespis ait, "serviens latuisti," id est servire te ignoras. Sic Plutarchus librum inscripsit, hoc titulo Λάθε βιώσας, id est, "Late cum vixeris," vive, ut nemo te vixisse sentiat: felix enim est qui latuit. Est ergo hypallage: "latuerunt angelis receptis," id est, latenter, vel nescientes angelos receperunt; latuit illos, quod hospites essent angeli; non senserunt esse angelos, sed putabant esse homines. Itaque in hac actione Abraham et Lot latuerunt seipsos, id est, non senserunt id, quod ipsimet agebant: putabant enim se recipere homines, cum non homines, sed angelos reciperent. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Theodoretus et Syrus, qui ita vertit, "hoc enim quidam meruerunt, ut la regishin, id est, cum minime sentirent, angelos exciperent," q. d. Hospitalitas tanti est meriti, ut angeli eis qui hospitales erant, se hospites obtulerint, quasi homines essent, ut contigit Abrahamo Gen. XVIII, 2 et seqq.; et Lot, Gen. XIX, 1. Idem contigit S. Gregorio Magno pontifici, idque saepius, ut patet lib. I Vitae ejus, cap. X, et lib. II, cap. XXII et XXIII. Hospitalitas ergo tanta est virtus, ut interdum mereatur pro hospitibus angelos habere, velut si piscator pro pisce gemmam hamo suo attrahat. Audi et S. Ambrosium, lib. I de Abraham, cap. V: «Qui scis,» ait, «an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, principium, Deum atque angelos ejus suscepit hospitio: quamvis et cum hospitem suscipis, Deum suscipis. Sic enim scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegistis me; quod cum uni horum minimorum fecistis, mihi fecistis. Unius horae hospitio, vidua illa quae suscepit Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut nunquam farina de hydria deficeret. Eliseus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, hospitii resolvit pensionem.» Haec et plura Ambrosius. Nota: Licet nonnulli velint Abraham et Lot agnovisse statim hospites suos esse angelos, tamen longe verius est contrarium, scilicet initio eos id non scivisse: angeli enim formam humanam assumpserant, et meri homines esse videbantur. Unde Abraham ait eis: «Ponamque buccellam panis, et confortetur cor vestrum.» Si angelos esse scivisset, non dixisset, «confortetur cor vestrum;» sciebat enim angelos cibo nostro non confortari. Paulo post tamen cum angelus Sarae filium, et Lot excidium Sodomae praedixit et promisit, agnitus est ab Abrahamo et a Lot, non esse homo, sed angelus. Nota secundo: Chrysostomus putat hic laudari Abrahamum, quod latenter et inscius receperit angelos, ejusque tantam exhibuerit humanitatem, cum putaret esse homines. Nihil enim magni erat hoc praestare angelis cognitis. Verum Apostolus non tam de laudibus Abrahae, quam de laudibus hospitalitatis hic agit. Magna enim hospitalitatis laus est, quod angelos ad suum hospitium pellexerit, et ex hac laude Apostolus Hebraeos ad hospitalitatem incitat et impellit.
13:3
3. Mementote vinctorum tanquam simul vincti. — Ab hospitibus transit ad confessores, ob fidem Christi in vincula conjectos, q. d. Ita vinctorum Christi miseremini, ac si vos ipsi vincti essetis; putatote vos simul cum eis teneri in vinculis, completos situ, paedore et aliis innumeris aerumnis, ac tum quod vobis ab aliis exhiberi cuperetis, ipsi praestate: qui enim alienam miseriam experitur, aut illam sibi vivaciter in seipso repraesentat, hic facile alteri, non quasi alteri, sed quasi sibi ipsi compatitur et succurrit. Aliter Ribera explicat: «Mementote vinctorum, tanquam simul vincti,» id est, inquit, quia vos quoque vincti estis in corpore, quasi in carcere; ut ergo ex hoc carcere Deus vos in plenam libertatem et felicitatem educat, hac de causa vos ipsi aliis vinctis condolete et benefacite: "beati enim misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur;" et qualem te exhibes proximo maxime afflicto, talem se tibi exhibebit Deus. Hic sensus bene respondet sequentibus: videtur enim Apostolus explicare «tanquam simul vincti,» per id quod sequitur, «tanquam et ipsi in corpore morantes,» qui si non aegrotatis aut non affligimini, aegrotare tamen affligique potestis. Ita et Maldonatus in Notis manuscr. quae in Collegio Romano exstant. Prior tamen sensus planior est. Et laborantium. — Graece κακουχουμένων, id est, eorum qui affliguntur et male tractantur a Judaeis aut Gentibus, propter fidem Christi. Tanquam et ipsi in corpore morantes. — Nonnulli sic explicant, q. d. Putatote vos esse in eorum corporibus, fingite vos esse ipsos, illorum personam induite. Verum simplicius haec accipiemus de corpore proprio cuique, q. d. Mementote afflictorum, cogitantes vos circumgestare corpus iisdem malis obnoxium, in quo possitis similia pati, et cui propediem idem possit contingere. Si ergo vides aliquem afflictum et gementem, ideoque murmurantem, impatientem et pene desperantem, compatere et consolare illum, considerans idem tibi posse accidere; et si tu illius loco fores, te similiter facturum, ni Deus te praeservaret. Vere S. Augustinus in Sentent., n. 75: «Corpus,» ait, «carnis nostrae ornamento nobis fuit. Peccavimus, et compedes inde accepimus, ut vinculis mortalitatis omnis humanarum actionum cursus praepediretur.»
13:4
4. Honorabile connubium in omnibus, et thorus immaculatus. — «In omnibus,» supple personis, ac consequenter etiam in sacerdotibus et monachis, honorabile connubium est, inquit Lutherus et Beza. Verum si sic exponas «in omnibus,» scilicet personis, sequetur etiam inter fratres et sorores, matres et filios, patres et filias, honorabile esse conjugium, quod horrendum est etiam ipsis haereticis. Catholici ergo aptius hunc locum explicant. Primo assertive, ut intelligatur verbum est; idque primo, q. d. Connubium honorabile est in omnibus quae connubii sunt, sive sacramentum, sive fidem, sive prolem consideres. Ita Oecumenius. Secundo, «in omnibus,» id est apud omnes, q. d. Nemo debet conjugium reprehendere, etiamsi virginitatem ipse profiteatur. Ita Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. III. Tertio, «in omnibus,» supple legitime conjunctis, quicumque illi sint, sive senes, sive juvenes, sive divites, sive pauperes, sive Graeci, sive Judaei, honorabile est conjugium. Ita Theophylactus. Secundo, alii, et magis apposite ac genuine, haec verba accipiunt imperative, intelliguntque verbum non est, sed sit. Est enim praeceptum quod datur conjugibus, q. d. «In omnibus,» id est omni in re, servate honestatem, decus et honorem conjugii vestri, ut fidem mutuo datam praestetis, atque amice, pacifice honesteque cum conjugibus vestris vivatis, nullaque in re jus matrimonii violetis, conjugemque et vos ipsos dehonestetis et dedecore afficiatis; praesertim vero vel maxime curetis, ut thorus vester sit immaculatus, ut scilicet nec adulterio, nec mollitie, nec etiam in ipso conjugio alia libidine, quam natura et pudor conjugalis refugiant, maculetur, sed tantum utamini copula maritali, quam natura generationi destinavit. Hoc enim praeceptum hic dari conjugibus patet ex eo quod subdit: «Fornicatores enim et adulteros judicabit (id est condemnabit et puniet) Deus.» Hisce enim verbis dat causam, cur matrimonium honorari, thorumque immaculatum servari jusserit, quia scilicet si secus fecerint, ipsumque conjugium et thorum dehonestent et commaculent adulterio, fornicatione aliave libidine, sentient Deum ultorem et vindicem. Ita Chrysostomus, Theophylactus et alii. Haec enim est secunda epistolae pars ethica, in qua de more Apostolus, non dogmata, sed morum praecepta congerit et transcribit; alioqui quorsum, quaeso, hic ex abrupto suis de eleemosyna praeceptis intexeret dogma de honestate conjugii? Quis enim hoc ignorat? quis Judaeorum id negavit? sane sicubi, apud Judaeos in honore erat conjugium. Nota: Pro honorabile graece est τίμιος, quod Syrus recte vertit meiakaru, id est pretiosum, ut scilicet connubium quasi res magna et sancta in magno pretio et honore habeatur: nam, ut ait Apostolus, Ephes. cap. V, vers. 32: «Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia.» Fornicatores enim et adulteros judicabit Deus. — Licet violatio conjugii sit adulterium, non fornicatio, meminit tamen Apostolus fornicationis quoque, quia illa crebra erat inter Gentes, imo putabant Gentes illam esse licitam: unde ab Apostolis expresse prohiberi debuit, Act. cap. XV, vers. 20. Jam sensus est, q. d. Ne quis adulteretur aut fornicetur, Deus in remedium concupiscentiae instituit honorabile conjugium: illud cuivis amplecti licet, ut, si eo relicto fornicetur, inexcusabilis sit, ideoque a Deo judicandus et damnandus.
13:5
5. Sint mores sine avaritia. — Innatum enim videtur Hebraeis avaritiae vitium et terrenorum cupido. Unde etiamnum Judaei nonnisi usuris et lucris student, eaque ex rebus sordidis et vilissimis captant. Cajetanus Graecum τρόπος vertit, modus vel moderatio, q. d. Sit modus sine avaritia, id est, inquit ipse, avaritia non imponat modum actionibus vestris, sed potius ipsa aequitas animi et moderatio modum ponat avaritiae caeterisque vitiis. Sed sinistra et hiulca est haec interpretatio: τρόπος enim non tantum modum, sed etiam mores significat, et mores dicuntur esse avari, sordidi, illiberales, non autem modus vel moderatio dicitur esse avara. Contenti praesentibus. — q. d. Vestra sorte et opibus quae habetis contenti, nolite studere augendis semper et accumulandis divitiis: hoc enim est avari, solliciti nimis, inquieti et insatiabilis animi, hoc praesertim tempore, quo pro fide opes prodigere oportet. Quam avaritia sit sordida et homine indigna, audi philosophos id docentes. Bion de divite avaro dixit: «Hic facultates suas non possidet, sed ipsum possident facultates.» Ita Laertius, lib. IV, cap. VII. Idem aiebat avaritiam esse omnis improbitatis metropolim. Anacharsis: «Avari qui lucri cupiditate pernavigant maria, incerti de reditu, quatuor digitis absunt a morte:» haec enim est spissitudo navium quibus vehuntur. Ita Laertius, lib. I, cap. IX. Curius Romanus rapas comedens, repudiavit aurum Samnitium, dicens, «malle se pecuniam eamque habentes regere, quam ab ea regi.» Divitiae enim non saturant. Ita Valerius Maximus, lib. IV, cap. III et IV. Crates Thebanus, ut melius philosopharetur, opes omnes in mare projecit: «Malo,» inquit, «te perdere, quam tu me perdas.» Ita Laertius in ejus Vita. Democritus avaritiam judicabat miseriorem extrema paupertate. Majores enim cupiditates indigentias quoque majores faciunt. Diogenes avaros comparabat hydropicis: illos enim argento plenos, hos autem refertos aqua, amplius desiderare, idque utrosque in magnam sui perniciem, dicebat. Idem de Anaximene: «An non pudet,» inquit, «eum tam multa habere, cum non habeat seipsum?» indicans avarum esse extra seipsum. Socrates aiebat, «nec a mortuo petendum colloquium, nec ab avaro beneficium.» Idem cum in pompa magnam vim auri et argenti ferri videret: «Quam multa,» inquit, «non desidero!» Plato ad avarum: «O improbe,» dixit, «ne possessioni augendae studeas, sed minuendae cupiditati.» Timon censuit duo esse elementa malorum, avaritiam et ambitionem. Aristoteles dixit avaros ita agere, ac si nunquam essent morituri: nihil enim dant, et omnia retinent. Lycurgus opes et avaritiam Sparta expulit. Unde Sparta sexcentis annis in Graecia primas tenuit et legum aequitate et gloria. Deinde oraculum Theopompo regi praedixit: «Pecuniarum amor Spartam perdet:» itaque evenit. Jugurtha de Roma dixit: «O urbem venalem, et mox perituram, si emptorem invenerit!» Alfonsus rex ministros suos avaros vocabat Harpyias aulae suae. Denique S. Hieronymus dicere solebat, «avaro tam illa quae habet, quam quae non habet, deesse.» Quin et hoc Stoicorum fuit dogma, virum bonum esse divitem, et sapientis esse omnia. Unde et Chilon dicebat, «hominum bonitatem probari auro, perinde ac aurum probatur Lydio lapide.» Avari enim ob aurum omnia jura pervertunt. Eo ergo magis eris dominus rerum tuarum, imo totius mundi, quo minus es cupidus: «avarus enim terrena esurit ut mendicus, fidelis contemnit ut dominus,» ait S. Bernardus. Ipse (Deus, qui praecessit vers. 4) enim dixit: Non te deseram, neque derelinquam. — Sunt verba Dei ad Josue, cap. I, 5: «Sicut fui,» inquit, «cum Mose, ita ero tecum: non dimittam, nec derelinquam te,» q. d. Nolite esse solliciti de congregandis opibus ad vitam tuendam necessariis, fidite Deo, ipse de necessariis vobis providebit. Ipse enim dixit Josue, et in Josue omnibus suis fidelibus servis et amicis promisit et dixit: «Non te deseram, nec derelinquam.» Vatablus, Erasmus et Cajetanus Graeca ἀνῶ et ἐγκαταλίπω putant esse praesentis temporis, vertuntque, "non te desero, nec derelinquo." Sed falluntur: sunt enim aoristi, qui vim habent futuri, significantque, "non te deseram, nec derelinquam," uti vertunt Graeci et Syrus, quin et Beza. Si enim ἐγκαταλίπω esset praesentis temporis, scribendum esset per η, non per simplex ι. Pari modo dixit Deus Abrahae, Gen. XV, 1: «Ego protector tuus,» hebraice anochi magen lach, id est, "ego sum scutum tuum." Notum est Alciati emblema de milite, qui scutum quo omnium hostium tela exceperat, cymbam fecit, qua fluvium pedibus impermeabilem trajecit, indeque clypeum osculatus: «Hic,» inquit, «verus et solus amicus mihi fuit, cum premererque solo, cum premererque salo.» Tale scutum ubique et in omnibus Abrahae aliisque sanctis fuit et est Deus, praesertim in tentatione et persecutione. Hinc Philo cum aliis Judaeis apud C. Caligulam Caesarem accusatus ab Apione, quod Caesari divinos honores non tribueret, ejectus ex aula, sociis Judaeis respondit: «Bono animo nos esse oportet, quibus iratus est Caius: quia necesse est adesse divinum, ubi humanum cessat auxilium.» Testis est Eusebius, lib. II Histor., cap. V. Hac spe in Deum obfirmatus S. Joannes, qui eo quod mire coleret silentium, Silentiarius est dictus, cum relicto episcopatu in monasterium clanculum sese recepisset, et in disciplinam S. Sabae tradidisset, atque Alamundarus cum suis Saracenis Palaestinam ejusque monasteria vastaret, et multa hominum millia in servitutem abduceret: ceteris fugientibus, solus Joannes Silentiarius in monasterio remansit, ponens Altissimum refugium suum. Urserunt eum monachi, ut et ipse fuga sibi consuleret; quibus ille: «Si Deus mei curam non gerit, ut quid vivo?» nec eum spes aut Deus fefellit. Misit enim illico ingentem et horribilem leonem, qui Joannem custodiret die et nocte, eumque semper comitaretur, ac a Sarracenorum insidiis et injuriis tutaretur. Ita refert oculatus testis Cyrillus in ejus Vita.
13:6
6. Ita ut confidenter (θαρροῦντας, id est audentes, fidentes, securi, animosi) dicamus: Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo. — Citat Psalm. CXVII, 6. Probat Apostolus argumento a majori ad minus, nos debere contentos esse praesentibus, sperando in Deum, quod ipse futurae necessitati nostrae providebit, q. d. Deo adjutore nullus timendus est homo quantumvis potens et inimicus; ergo multo minus Deo adjutore timenda est paupertas: nec enim paupertas tam potens est quam homo. Ita Ribera. Mihi adhuc profundius magisque connexum videtur argumentum Apostoli, nimirum ut velit succidere causam avaritiae et diffidentiae Hebraeorum, q. d. Vos, o Hebraei, solliciti estis, ut congeratis novas opes, quia vestris vos privant Judaei. Haec ergo prima est radix vestrae paupertatis, pariter et avaritiae atque nimiae sollicitudinis, nimirum hominum, puta Judaeorum persecutio. Huic ergo oppono spem et adjutorium Dei: Deo enim adjutore non est quod timeatis Judaeos aliosve homines: vel enim Deus iis vos liberabit; vel vires roburque dabit ad expilationes, paupertatem omnemque persecutionem fortiter toleranda; vel aliorum beneficentia, aliisque mille modis vestrae necessitati providebit. Dicite ergo cum Davide rege vestro: «Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo.»
13:7
7. Mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem. — Loquitur de fidei doctoribus, Apostolis, Episcopis, sacerdotibus; sed an de vivis, an de defunctis loquatur, dubitant nonnulli. Theophylactus censet loqui de vivis, q. d. Mementote vestrorum doctorum, qui pro vobis laborant, ut eis necessaria vitae subministretis. Verum certum est Apostolum loqui non de vivis, sed de defunctis; patet ex eo, quod ait: «Quorum intuentes exitum conversationis,» id est, finem vitae honestissimum. Ita Chrysostomus et Syrus, q. d. Recogitate quales fuerint primi vestri doctores, Stephanus, Jacobus et alii, quam fuerint in fide constantes, et rerum periturarum contemptores, quam fortiter martyrium pro fide obierint, quam pulcher et gloriosus fuerint eorum exitus, quam pulchra et gloriosa mors, imo triumphus; imitamini eorum fidem, constantiam, perseverantiam animique fortitudinem, ut aeque ac illi pro fidei confessione quidvis perpeti cupiatis. «Fidem» enim hic, uti et cap. XI, proprie accipio cum Theophylacto, licet aliqui per fidem intelligant fidelitatem, quam Deo professi sumus in baptismo nullis minis, promissis, poenis, vel praemiis nos violaturos. Loquitur Apostolus de commemoratione, tum privata fidelis cujusque, tum solemni et publica totius Ecclesiae. «De mortuis loquitur,» ait Theodoretus, «ut Jacobo fratre Domini, et Jacobo fratre Joannis,» qui jam erant interfecti. Jubet ergo hic Paulus, eorum memoriam celebrari tum in canone Missae a sacerdote, ait Eustratius Constantinopolitanus, et ex eo noster Turrianus, in lib. VIII Constit. Apost., apud S. Clementem, cap. XXXIII; tum anniversario festo diei, quo mortui, vel pro Christo occisi sunt, a toto populo. Hoc enim sanxerunt Apostoli Petrus et Paulus apud Clementem loco citato, quorum verba simillima sunt hisce Paulinis. Aiunt enim: «In diebus Apostolorum fideles vacent (ut memoriam eorum celebrent): magistri enim vestri fuerunt ad docendum vos de Christo, vobisque Spiritum Sanctum dederunt. In die Stephani Protomartyris item vacent, ac reliquis diebus SS. Martyrum qui Christum vitae suae anteposuerunt.» Nota: Pro «intuentes» graece est ἀναθεωροῦντες, id est, ut Chrysostomus, recogitantes, saepius contemplantes, iterum iterumque considerantes et speculantes.
13:8
8. Jesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula. — B. Cyrillus, lib. De Fide ad reginas: «Heri,» inquit, «significat aeternitatem divinae naturae in Christo, hodie significat novitatem incarnationis.» Et S. Ambrosius, lib. V De Fide, cap. II: «Heri,» inquit, «pertinet ad aeternam, hodie ad carnalem generationem Christi,» q. d. Christus est «heri,» id est fuit ab aeterno; est «hodie,» id est tempore praesenti; est «et in saecula,» id est, omni tempore futuro: quod S. Joannes ait Apoc. I: «Qui est, qui erat, et qui venturus est;» quanquam Theodoretus ex Nazianzeno, haec duo conjungat: «Heri et hodie,» inquit, «appellat humanam et temporariam Christi naturam; aeternam autem, cum ait: Ipse et in saecula, vocat divinitatem Christi.» In eo ergo conveniunt Cyrillus, Ambrosius, Gregorius Nazianzenus, Theodoretus, imo et Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus et alii, quod significetur hic aeternitas et divinitas Christi, quam contra Arianos ipsi ex hoc loco probant, q. d., ait Cajetanus: Haec est fides quam sequi debetis, o Hebraei, ut videlicet credatis Christum aeternum esse, atque adeo Deum. Hic enim articulus est totius fidei Christianae fundamentum. Verum «heri» nec in Scriptura, nec apud profanos significat aeternitatem. Imo «heri et hodie» in Scriptura significat idem quod «paulo ante et nunc,» ut bene advertit Ribera. Sic Eccli. XXXVIII, 23, dicitur: «Memor esto judicii mei, sic enim erit et tuum: mihi heri, et tibi hodie.» Et I Machab. IX, 44: «Non est hodie, sicut heri.» Et Exod. V, 14: «Quare non impletis mensuram laterum, sicut prius, nec heri, nec hodie?» Secundo, Oecumenius sic explicat, q. d. Paulus: Ne exspectetis, o Hebraei, alium Messiam, sicuti Judaei exspectant Antichristum. Christus enim non est sicuti Aaron, qui pauco tempore fuit Pontifex, et mortuus est, sed omni tempore vivit Christus, manetque pontifex et liberator noster. Tertio, Vatablus: Christus, inquit, id est Christi doctrina et fides, «est heri, et hodie, et in saecula,» id est, manet omni tempore, estque invariabilis. Huic expositioni favet id quod sequitur: «Doctrinis variis nolite abduci.» Quarto et optime, Cyrillus supra notat Apostolum non tam loqui de divinitate Christi, quam de humanitate. Loquitur enim de Jesu Christo ut redemptore, liberatore et salvatore nostro: hic autem est Deus homo; hominis enim hujus proprium nomen, illi in circumcisione inditum, est Jesus. Hic ergo homo, qui dicitur «Jesus,» fuit «heri,» id est, paulo ante vos, o Hebraei, vixit in terris, idem est «et hodie,» quia hoc tempore praesenti Christus resurgens a mortuis etiamnum vivit: «idem est et in saecula,» quia vivet et regnabit gloriosus in omnem aeternitatem. Ita ut Christus omnem differentiam temporis amplectatur: fuit enim Christus «heri,» id est, in tempore praeterito; idem est «hodie,» id est, in tempore praesenti; idem erit «et in saecula,» id est, omni tempore futuro. Nota: Occurrit Apostolus tacitae objectioni Hebraeorum, q. d. Ne mihi objiciatis, o Hebraei: Tu, Paule, vis nos imitari fidem Apostolorum, nimis magna exigis a nobis. Apostoli enim praesentem habuerunt, viderunt et audiverunt Christum, fidei non tantum ducem, sed et objectum: nos vero Christum non vidimus, nec audivimus: Christus enim jampridem hac vita defunctus est; ne, inquam, haec dicatis, nam Christus qui paulo ante vixit, etiamnum vivit, et vivet in saecula. Sicut ergo Christus vivens Apostolis affuit, ita etiamnum suis adest, vobisque, o Hebraei, et deinceps aliis omnibus fidelibus Christi fidem secuturis aderit, eritque vester omniumque fidelium redemptor, protector et salvator, ut sua doctrina et gratia eos in fide sua confirmet, et contra omnes persecutiones corroboret, ac tandem aeterna gloria, quam fide sua nobis proponit et pollicetur, eosdem, si in fide perseveraverint, remuneret et coronet. Sic fere D. Thomas, Anselmus, Galenus et Ribera. Hanc enim Christi resurrectionem et aeternitatem saepe hac epistola Hebraeis inculcat Apostolus, eamque opponit pontificatui temporaneo Aaronis. Unde tantopere cap. VII et seqq. urget illud Psalm. CIX: «Tu (o Christe) es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.» Nota hebraismum: intelligitur enim caph similitudinis, id est sicut; deinde copula et idem est quod sic. Hebraeum enim vau copulativum, cum duo similia copulat, saepe, uti videre est in Proverbiis, accipitur pro sic. Sensus ergo est: Jesus Christus, sicuti fuit heri, sic est hodie, sic erit et in saecula.
13:9
9. Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. — Notat haereses Simonis Magi, Ebionis et Judaizantium jam tum suborientes. Ad Judaizantes enim spectat id quod sequitur de escis, cum ait: «Optimum est enim gratia stabilire cor, non escis,» scilicet Judaicis, ut mox dicam. Nota hic tria epitheta et proprietates haereseos. Prima est, quod sit varia, quia non tantum a veritate, sed et a seipsa evariat, et in multas sectas abit: nam, ut ait D. Thomas, veritas consistit in medio, quasi in centro, unde ad circumferentiam multis viis et lineis abitur: quam ergo sunt variae lineae a centro ad circumferentiam, tam variis modis a veritate ad errores et haereses abitur et deviatur. Secunda proprietas haereseos est, quod sit peregrina, quia extranea et abhorens est a schola veritatis et doctrina Ecclesiae, quia aliunde importata est, et a philosophis aliisque curiosis hominibus, diabolo suggerente, conficta. Tertia proprietas est, quod suos abducat, ut omni vento doctrinae circumferantur. Noster Interpres in Graeco legit, uti etiamnum nonnulli legunt, παραφέρεσθε, id est "abduci." Jam multi cum Chrysostomo legunt περιφέρεσθε, "circumferri," de quo dixi Ephes. IV, 14. Hoc verbo notat maniam et vertiginem haereticorum, quibus familiare est rotari perpetuo, nova dogmata indies fingere et refingere, atque ex una haeresi in alias corruere, omnique vanitatis et errorum vento circumferri. Exempla hujusce rei quotidie nimis multa et funesta videmus. Optimum est enim gratia stabilire cor, non escis, quae non profuerunt ambulantibus in eis. — Pro optimum graece est καλόν, id est bonum, scilicet per excellentiam, hoc est optimum, q. d. Ne abducamur et circumferamur variis doctrinis, optimum remedium est, ut «gratia,» id est sanctitate et probitate, stabiliamus in fide cor nostrum (si enim deficis a sanctitate, facile quoque deficies a fide; sin sanctitatem conserves, conservabis etiam et fidem) «non escis,» quae ad tempus quidem cor et vitam stabiliunt, «sed non profuerunt, nec prosunt ambulantibus in eis,» id est iis, qui vitam ducunt inter contubernia, convivia et symposia. Nam quantumcumque escis cor stabiliant, tandem tamen deficient et morientur. Ita Ribera. Verum quia de intemperantia escarum hic non agit Apostolus, et quia escas has opponit gratiae et fidei, quasi escae hae fuerint occasio vel objectum doctrinae variae et peregrinae, quae fidei opponitur, hinc melius Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Anselmus, per escas intelligunt observantias certarum escarum et ciborum lege Mosaica praescriptas, Levit. cap. XI; hae enim «non profuerunt,» id est, non justificarunt comedentes, nec mentibus eorum robur gratiae addiderunt, sed potius post Christum eis occasionem peregrinae doctrinae, judaismi et Judaizantium dederunt. Unde his opponit gratiam, id est legem gratiae, inquit Anselmus, ipsamque gratiam Christi. Dices: Si hoc voluisset Apostolus, non dixisset «escis,» sed, abstinentia, vel delectu escarum. Respondeo: Nego consequentiam, nam putabant Judaei escis lege permissis quasi sanctis stabiliri cor, purgari ac sanctificari. Delectum autem escarum Judaearum satis significat Apostolus, cum ait: «Ambulantibus in eis,» id est inter eas, his scilicet quae lege permissae sunt, utendo; illis quae lege vetitae sunt, abstinendo. Hic sensus aptus est et commodus: sed aptior evadet et plane genuinus, si cum Galeno et Vasquez dicamus, Apostolum perstringere Merinthianos et Cerinthianos, qui christianismo judaismum agglutinare volebant, magnamque partem religionis in epulis et cibis sacrificalibus, qui Deo in sacrificio oblati erant, collocabant, quasi tales cibi sanctificarent homines, eosque Deo gratos redderent. Erant enim hi haeretici ex schola Pharisaeorum, qui in sacrificiis consenuerant. Apostolus ergo escas non communes, sed sacras, sive Deo in sacrificio oblatas intelligit: pars enim victimae sacrificatae cedebat Deo, pars sacerdoti, pars offerentibus laicis, ut patet Levit. cap. III. Hisce enim sacris escis mentem purgari, sanctificari et fulciri putabant Judaizantes, sed falso: nam id Apostolus ex Christi doctrina tribuit fidei, spei, charitati et gratiae Christi. Quod enim de escis sacrificalibus loquatur Apostolus, patet ex eo, quod hisce opponens escas Christianorum spirituales, subdit: «Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt,» q. d. Sacerdotes, Levitae et plebs magnam vim et sanctitatem ponit in suis sacrificiis et victimis: nam offerens suas victimas in tabernaculo Mosaico, ex eis deinde escas capit, iisque se sanctificari putat, sed falso. Nos vero Christiani habemus altare et victimas longe nobiliores, quae vere nos sanctificant, quibus vesci non possunt Judaei, Levitae et sacerdotes Aaronici.
13:10
10. Habemus altare, de quo edere non habent potestatem (ἐξουσίαν, id est facultatem, licentiam) qui tabernaculo deserviunt. — «Altare,» scilicet in quo offerimus sacrificium corporis et sanguinis Christi, olim in cruce immolati; quod edunt et participant non Levitae Judaei, sed sacerdotes et fideles Christiani, dum sumunt S. Eucharistiam, hoc fine, ut gratiam cor stabilientem, de qua dixit Apostolus vers. praeced., consequantur, cibumque sumant corpus Christi, qui eos vivificet in aeternum. Ita Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Anselmus, Sedulius, Primasius, Haymo. Quod enim Apostolus non loquatur de altari crucis, ut volunt haeretici, sed Eucharistiae et Missae, patet ex verbo "habemus": altare enim crucis non habemus, sed habuimus a 1600 annis. Rursum ex verbo "edere"; ex altari enim crucis non edimus, sed ex altari Eucharistiae. Tertio, quia tabernaculo, id est altari tabernaculi veteris, ex quo sacerdotes et offerentes Judaei victimas comedebant tanquam escas sanctas, opponit altare hoc Ecclesiae novum, ex quo sacerdotes et fideles non escas carnales boum et ovium, sed escam divinam et caelestem comedunt, scilicet corpus Christi. Proponit Apostolus Hebraeis hoc altare Eucharistiae, ut in persecutione hac esca Eucharistiae Christi cor suum stabiliant. Nam nihil ita mentem pascit et confortat, atque sacra communio: haec enim facit, «ut tanquam leones ignem spirantes ab hac mensa recedamus facti diabolo terribiles,» sicut ait S. Chrysostomus, hom. 61 ad Populum. Hac de causa primi Christiani tempore persecutionis crebro communicabant, imo Eucharistiam domum deferebant, ut urgente periculo communicarent, quoties vellent, ut docent Tertullianus, Cyprianus et alii. Atque ego sane puto tantam constantiam Martyrum, quantam ubique illo saeculo legimus, tot eorum victorias et triumphos, sacrae communioni vel maxime tribuendas esse. Nota metonymiam, qua continens ponitur pro contento, scilicet «altare» pro cibo et sacrificio altari contento et oblato. Hinc patet Eucharistiam et Missam esse sacrificium: habet enim Eucharistia suum altare; ubi autem est altare, ibi necesse est ut sit sacerdos pariter et sacrificium: haec enim tria sunt correlativa. Unde pro altare, in Graeco est θυσιαστήριον, q. d. «sacrificatorium,» in quo scilicet sacrificatur et sacrificium offertur. Respondet Beza, «altare» metonymice hic sumi, non pro sacrificio, sed pro oblationibus fidelium, quae fiunt ad altare, cum scilicet panes, oleum, ova, pecuniam, aliaque ministris Ecclesiae offerunt. Sed hoc insulse dicitur: Primo, quia aeque sacerdotes Aaronici suas habebant oblationes, quas edere poterant: Apostolus autem hic altare tribuit Christianis tale, quale non habent Aaronici, quo longe superant Aaronicos: ergo per altare non intelligit oblationem. Secundo, nusquam alibi «altare» significat oblationes, sed sacrificia: nec enim pro oblationibus requiritur altare, sed pro sacrificiis. Oblationes enim in gazophylacium, arcam, abacum, aut in manus sacerdotis deponi solent. Imo Canon 3 Apostolorum diserte vetat ne quidquam in altari offeratur, praeter ea quae Dominus instituit, scilicet corpus et sanguinem suum. Tertio, has oblationes non comedunt offerentes, sed sacerdotes: Apostolus autem significat ex hoc altari comedere fideles quoslibet Hebraeos, ut gratiam consequantur, qua cor in persecutione stabiliant: ergo per altare non intelligit oblationes quas fideles offerant sacerdotibus. Quarto, quorsum hic meminisset oblationum Apostolus? quid oblationes faciunt ad rem et scopum Apostoli? quam gratiam et sanctitatem afferunt? quomodo cor stabiliunt? Quinto, Apostolus huic altari hoc vers. et seq. opponit altare tabernaculi proprie dictum, in quo sacrificabantur animalia; ergo hic quoque proprie dictum altare intelligit, scilicet sacrificii Eucharistiae, quod antitypum est, et directe opponitur altari tabernaculi. Sexto, quia simili plane modo dixit Apostolus I Cor. X, 18 et 21: «Videte Israel secundum carnem: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Non potestis mensae Domini participes esse et mensae daemoniorum.» Atqui ibi per mensam intelligit altare Eucharistiae, ex quo sacram synaxim sumunt fideles, perinde ac Gentiles et Judaei ex suis altaribus comedebant carnes ibidem immolatas, ut participes essent sacrificii. Vide dicta I Cor. X, vers. 18 et 21; ergo et hic per «altare» intelligit mensam et altare Eucharistiae. Denique, hinc in Ecclesia, omni saeculo fuerunt altaria, eorumque Patres omnes meminerunt. Citat eos Galenus hic; erantque non tantum Catholicis, sed et haereticis magnae venerationi, adeo ut Donatistae, qui sacra et Sacramenta Catholicorum profanabant, altaria tamen eorum lignea dejicere non sint ausi; sed tantum propter inunctionem, qua in consecratione ab Episcopo sacro chrismate delibuta erant, eadem deraserint, ne quid cum Catholicis viderentur habere commune: testis est Optatus Milevitanus, lib. VI Contra Parmenianum et alibi. Quanto sanctiores fuerunt Donatistae Calvinianis, qui altaria omnia suffodiunt et demoliuntur? Nimirum altaria, quae ante Lutherum et Calvinum ubique extiterunt, et multis in locis adhuc extant antiquissima, a mille et amplius annis erecta, novatores istos novae doctrinae et haeresis convincunt: testes enim sunt majores nostros non habuisse sensum et spiritum Lutheri et Calvini; testes sunt majores nostros Eucharistiam habuisse pro sacrificio, eamque tanquam sacrificium in altaribus hisce Deo obtulisse; testes sunt ipsos habuisse et coluisse sacerdotes proprie dictos, quales jam habent Catholici, qui Missas in altaribus celebrarent.
13:11
11, 12, 13, 14. Quorum enim animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. — Probat id quod praecessit (hoc enim significat vox enim), scilicet non licere iis, qui tabernaculo serviunt, puta Levitis et Judaeis, edere de nostro altari, scilicet de victima corporis Christi in Eucharistia. Probat autem hoc ex typo veteri sic: Levitae non poterant edere eas victimas, quarum sanguis peccatorum expiatorius inferebatur in Sancta sanctorum; hae autem victimae erant typus, et repraesentabant nostram victimam corporis Christi in Eucharistia; ergo nec hanc fas est eis edere. Ita Theophylactus. Rursum, hasce victimas adeo non comedebant Levitae, ut eas extra castra in deserto et extra civitatem in Judaea omnino concremarent. Hoc autem non significabat aliud, quam extra castra veteris tabernaculi et sacerdotii egrediendum esse ei, qui Christi in cruce, nostri amore, pro peccatis nostris tot poenis et tormentis quasi tosti et cremati, in altari Eucharistico particeps esse velit: ergo Levitae et Judaei, quamdiu in suis judaismi castris et tabernaculis manent, de nostro altari Eucharistiam sumere et comedere non possunt. Nota: Quoad litteram haec animalia immolata pro peccato, quae non comedebantur a sacerdotibus, sed cremabantur extra castra, erant hircus et vitulus, qui offerebantur pro peccatis pontificis et totius populi, maxime in festo expiationis. Horum enim sanguine expiabantur Sancta sanctorum tabernaculi, id est, mundi hujus caduci et mobilis, ut portemus improperium crucis Christi, imitando scilicet et voluntarie amplectendo Christi paupertatem, abstinentiam, humilitatem, contemptum, persecutiones, tormenta et martyrium. Hisce enim verbis Apostolus excitat Hebraeos, ut Judaeorum persecutiones, contumelias, rapinas et dira quaeque, pro Christi fide fortiter sustineant, et in iis glorientur, tanquam qui cum Christo extra castra judaismi et mundanae felicitatis egrediantur, portantes improperium crucis ipsius. Sic «Apostoli ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati.» Exeamus ergo et nos cumulati opprobriis, consputi milleque probris oppleti, portantes crucem nostram cum Christo; exeamus, inquam, laeti, fidentes et animosi, tanto duce Christo nobis praeeunte. Ita Theodoretus, S. Thomas, Anselmus, Theophylactus. Anagogicam causam dat vers. 14, scilicet hac caeremonia adumbratum fuisse, quod in hac vita et mundo non habeamus manentem civitatem, sed quod in eo degamus, quasi in castris et tabernaculis; ut sciamus nos hic esse peregrinos et milites, qui futuram civitatem aeternam in caelis inquirere, et pro ea generose contra carnem, mundum et daemonem dimicare, ad eamque omnibus viribus tendere et conniti debeamus. Nota secundo: Hujus caeremoniae quatuor erant causae, scilicet litteralis, allegorica, tropologica et anagogica. Tres hasce ultimas ordine hic persequitur Apostolus. Litteralis ergo causa hujus caeremoniae, cur scilicet animalia cremarentur extra castra, erat, ut hac crematione excitarent in Judaeis peccati horrorem et detestationem. Tacite enim significabat, quod, sicut victima pro peccato extra castra cremabatur, ita multo magis peccatum ipsum, et peccatores extra mundum cremabuntur in inferno. Rursum haec caeremonia tacita erat oratio, qua pontifex rogabat Deum, ut peccata ista totius populi, id est, poenae peccatis eorum debitae, ipsum populum non tangerent, nec laederent, sed cum victima hirci et vituli, quasi extra castra populi efferrentur, cremarentur et abolerentur. Ubi nota, peccata pontificis, utpote personae communis et principis, totius populi aequari peccatis. Nam tam victima pro peccato pontificis, quam victima pro peccato populi oblata, cremanda erat extra castra, ut significaret peccatum pontificis, quasi principis, tota populi castra contaminare: alia enim peccata privatorum hominum expiabantur victima immolata in ipsis castris et in ipso tabernaculo, neque censebantur tota castra contaminare, maculare aut polluere. Causam allegoricam hujus caeremoniae dat Apostolus vers. seq., qui est 12, scilicet hac caeremonia significatum fuisse, quod «Christus extra castra,» id est extra portam urbis Jerusalem (castra enim suas habebant portas, erantque quasi urbs cum suo tabernaculo et templo ambulans, et mobilis per desertum) torrendus erat in cruce, et abolito castrorum Judaicorum tabernaculo, et templo, Ecclesiam Gentium per totum orbem diffundendam morte sua erat instituturus; ut «crux Christi non templi esset ara, sed mundi,» ait S. Leo, serm. 9 De Passione. Denique sanguis victimarum expians Sancta sanctorum, significabat Christum sanguine suo expiaturum caelum ipsum: non quasi caelum in se immundum sit, sed quod legaliter et symbolice censeretur immundum, et quasi aspergine quadam peccati (peccatum enim morali quadam aestimatione censetur et in Scriptura dicitur contaminare ipsam terram, caelum totumque mundum) maculatum, ideoque clausum, perinde ac templum pollutum clauditur. Christus ergo suo sanguine peccata nostra expians, etiam caelum ipsum peccatis nostris quasi contaminatum, quodammodo expiasse et reconciliasse censetur, dum illud nobis aperuit et reseravit. Ita Radulphus in Levit. cap. XVI. Tropologicam causam hujus caeremoniae dat Apostolus, vers. 13, scilicet hanc caeremoniam significasse omnes, qui ad Christum et altare Eucharisticum accedere cupimus, exire debere «extra castra» pompae, voluptatum, luxus et legum mundi hujus, ideoque eorum cadavera cremanda erant extra castra, ut patet Levit. IV, 11, et XVI, 27.
13:15
15. Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo, id est, fructum labiorum confitentium nomini ejus. — Vox ergo illativa hanc sententiam infert ex vers. praeced., ibi enim dixit Apostolus: «Non habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus;» inde hic infert: «Offeramus ergo hostiam laudis,» q. d. Quia nos manet futura illa beata et gloriosa civitas in caelis, hac de causa alacres portemus improperium Christi, Deoque in persecutione laeti et constantes serviamus, illum laudando, illique gratias agendo. «Per ipsum ergo,» Christum scilicet tanquam pontificem et mediatorem nostrum, qui haec omnia bona nobis conciliavit, quique nostra vota Deo offert, «offeramus hostiam laudis,» id est sacrificium Missae, quae recte dicitur «hostia laudis,» quia a Christo Domino Deo Patri primum fuit oblata in gratiarum actionem et laudem, idemque Christus nobis, ut imitaremur, praescripsit et instituit: indeque dicta est Eucharistia, id est gratiarum actio. Videtur enim Apostolus persistere in altari Eucharistico, quod nobis commendavit vers. 10. Verum arctior videtur haec interpretatio, praesertim cum Apostolus «hostiam hanc laudis» explicans subjungat: «Id est, fructum labiorum confitentium nomini ejus,» q. d. Hymnos, psalmos, gratiarum actiones labiis nostris Deo offeramus, quibus confiteamur Dei nomen, id est, quibus celebremus Dei bonitatem, sapientiam, justitiam. Haec enim Dei attributa sunt Dei nomen, iis enim nominatur, celebratur et glorificatur Deus tanquam titulis suae majestatis, honoris, famae, celebritatis et gloriae. Hisce ergo hymnis et laudibus semper Deum celebrare debemus, tum privatim, tum publice, praesertim in Missa, quae, ut recte advertit Galenus, proprie est sacrificium laudis et gratiarum actionis.
13:16
16. Beneficentiae autem et communionis nolite oblivisci. — «Communio» hic idem est, quod beneficentia. Unde Theophylactus et Syrus legit "communicationis," scilicet in pauperes et egentes. Notat vox "communio" beneficentiam bona divitum facere communia cum pauperibus. Addunt alii, eam utrimque bona tam dantis, quam accipientis facere communia; quia scilicet dans dat sua terrena, et ab accipiente recipit preces et benedictionem, aliaque bona spiritualia, q. d. Paulus: Licet a Judaeis, bonis sitis spoliati, nolite specie paupertatis vos excusare a beneficentia et eleemosyna, sed liberali animo magnaque spe in Deum vestra erogate, nec dubitate Deum in vos vicissim liberalem fore, pluraque semper daturum, ut nunquam dandi et erogandi vobis materia desit. Ita Theophylactus. Sic S. Joannes Eleemosynarius, Archiepiscopus Alexandrinus, quo plus pauperibus dabat, eo plus aliunde recipiebat: hinc ipse Deo dicere solebat: «Videbo, Domine, quis citius deficiet, an tu mihi dando, an ego aliis distribuendo,» q. d. Paulus: Dum volo vos hostiam laudis semper offerre, nolo vos eleemosynae oblivisci, volo vos ita agere Magdalenam, ut non negligatis Martham. Dixi quidem fructus labiorum esse Deo dandos, nolo autem vos ita orationi incumbere, ut misericordiam in proximos omittatis; de hac enim dicit Dominus Osee VI, 6: «Misericordiam volui, et non sacrificium.» Audi quid Gentiles de beneficentia senserint. Pythagoras rogatus, «qua ratione homines diis similes haberi possent?» respondit: «Si veritatem amplecterentur, et cunctis benefacerent.» Testis Aelianus, lib. XII. Theophrastus interrogatus, «quidnam vitam conservaret humanam?» respondit: «Beneficentia.» Anaxilaus rex interrogatus, «quid esset in regno beatissimum?» respondit: «Nunquam vinci beneficiis.» Vespasianus Imperator, licet avarissimus, dicebat tamen, «non licere quempiam a vultu Imperatoris tristem discedere.» Titus in coena recordatus, quod eo die nemini quidquam praestitisset: «Amici,» inquit, «diem perdidi.» Alexander Severus Imperator rogatus, «quis esset rex optimus? Qui,» inquit, «amicos muneribus retinet, et inimicos beneficiis ambit et reconciliat.» Alfonsus, Aragonum rex, audiens quosdam beneficiis acceptis ingratos esse, dixit, «ingratos nequaquam effecturos, quo minus ipse et humanus et beneficus perstaret.» Quidni ergo Christianus sequatur beneficentiam Christi qui, ut ait S. Petrus Act. X, 38, «pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo?» Talibus enim hostiis promeretur Deus. — «Hostias» vocat communionem et beneficentiam, tum quia omnis actus bonus cujuslibet virtutis relatus ad Dei honorem, est actus religionis, itaque fit quasi hostia Dei; tum proprie quia eleemosyna est quasi hostia non immolata, sed oblata Deo, per manus pauperum qui ex ea vivunt. Gratissima autem est Deo, magisque ei placet, quam sacrificium: adeo ut Deus sibi dari et offerri aestimet id, quod datur pauperi. Nam, ut Christus ait Matth. XXV, 40: «Quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis.» Sic eleemosynam Apostolus graece vocat liturgiam, II Cor. cap. IX, vers. 12. Simili modo Philip. IV, 18, eleemosynas Philippensium ad se missas vocat «odorem suavitatis, hostiam acceptam, placentem Domino.» Vide Chrysostomum in Psal. XCV, ubi decem genera talium sacrificiorum enumerat. Primum, inquit, sacrificium est martyrii; secundum, deprecationis; tertium, jubilationis; quartum, justitiae; quintum, eleemosynae; sextum, laudis; septimum, compunctionis; octavum, humilitatis; nonum, praedicationis; decimum, beneficentiae in Sanctos. Promeretur. — Barbare et male vertisse hic Interpretem nostrum calumniatur Calvinus et Beza, quod nomen meriti inducat, cum illud non sit in Graeco. Sed Respondeo, graece est εὐαρεστεῖται, id est, ut Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius et Erasmus vertunt, "conciliatur et placatur," ac consequenter provocatur et inducitur Deus ad benefaciendum iis, qui in alios sunt benefici: quod quid aliud est, quam quod promereamur, sive conciliemus nobis Deum active; vel passive, quod Deus hisce promereatur, id est demereatur et concilietur, ut annotavit Erasmus? Est enim promereor verbum deponens, ac proinde tam passive quam active capi potest. Sicut ergo muneribus promeremur et conciliamus nobis principes, ut nobis sint amici, propitii, benefici: ita eleemosyna et bonis operibus conciliamus et promeremur Deum, ut nobis magis fiat amicus, propitius et beneficus. Bona enim opera nostra Deus habet loco beneficiorum, ut quot bona opera facimus, tot Deus sibi a nobis collata aestimet beneficia, quae ipse, uti liberalissimus est, remunerari, suaque gratia et gloria compensare, iisque tanquam meritis mercedem amplissimam retribuere statuit et decrevit. Syrus vertit scaphar, id est "pulchrescit Deus," q. d. Eleemosyna nostra Deo mirae est voluptati, illa se pascit, oblectat, pulchrescit, hilarescit et gloriatur; quod vulgo Flandrice dicimus, hy is daer moy mede.
13:17
17. Obedite praepositis vestris, et subjacete eis. — «Praepositos» vocat pastores et Episcopos; hisce, etiamsi dyscoli sint et scelerati, inquit Theophylactus, obedientiam humilem, submissam et supplicem (hanc enim significat ὑπείκετε, id est subjacete) exhiberi jubet, q. d. Quidquid vobis pastores praecipiunt, quod sanctum et sanum est, facite; jejunium, orationes, festa, supplicationes et similia indicit Episcopus; popinas et symposia vetat: obtemperate. Ipsi pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri. — «Pervigilant,» id est, pervigilare debent, et vero cum boni sunt, uti jam sunt, re ipsa pervigilant, q. d. Quantumvis honoris, reverentiae et obedientiae deferas praeposito, nunquam onus et periculum, quod ipse pro te suscepit, adaequabis. Ipse enim onus et curam animae tuae, omniumque et singulorum subditorum suorum gerere debet, pro eisque aeternae mortis periculo se exponit: singulorum enim probitas et salus ab eo exigetur in die judicii. Secundo, cum tantum sit onus praepositi, prompte illi obedi, ne, si sis dyscolus et inobediens, onus ejus aggraves, sub quo ipse gemat, dum cogitat, quod pro tua inobedientia et malitia Deo rationem reddere debebit. Vide quantum sit onus pastorum et rectorum, ut non sine causa dixerit Chrysostomus hic, homil. 14: «Miror si potest aliquis rectorum salvari.» Quis jam hunc honorem, imo onus et periculum appetat vel ambiat? Probat Apostolus tribus rationibus obediendum esse praepositis. Prima est jam exposita, quia ipsi pervigilant quasi pro animabus subditorum Deo rationem reddituri. Secunda est quae sequitur: «Ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes.» Tertia est: «Hoc enim non expedit vobis.» Singulas hasce rationes prudenter ponderat, et pathetice pertractat noster Alfonsus Rodriguez, tract. V De Obedientia, cap. X. Ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes. — Obediens leve onus facit praeposito, ut scilicet gaudeat in ejus obedientia et profectu, inquit Theophylactus; inobediens vero onus praeposito aggravat, facitque eum gemere. «Gemunt» enim Prælati sub onere regiminis, dum suos labores irritos et frustraneos esse vident, dum satagunt subditos promovere in virtute et disciplina, et subditi id subterfugiunt, imo reluctantur; dum iis reluctantibus invigilant, rationesque et modos omnes excogitant et ineunt, quibus eos ad sanam mentem reducant, omnibusque excogitatis et factis, nihil se proficere, imo duriores fieri subditos vident: tunc enim rectorum onus hac inobedientia et rebellione subditorum mire aggravatur et pene opprimitur, ut sub eo gemant et suspirent. Insinuat Paulus Prælatos debere inobedientes subditos corrigere, non ulciscendo, sed gemendo et orando, ita tamen ut paternam correptionem et punitionem, prout res, tempus et persona exigunt, non omittant. Hoc enim non expedit vobis. — Graece ἀλυσιτελὲς γὰρ ὑμῖν τοῦτο, "incommodum enim hoc vobis." Hoc incommodum sive detrimentum est poena debita culpae inobedientiae, ait S. Basilius in Constit. XXII, idque primo, quia, ut ait Chrysostomus, gemitus Prælati ob inobedientiam subditi invocat Dominum, ut ipse eam graviter ulciscatur. Secundo, quia gemitus hic et inobedientia subditi stringit praepositum, ut non audeat praecipere, quod subdito est utilius, sed quod illi est gratius et jucundius; itaque subditus non tantum obedientiae merito privatur, sed et periculo aeternae salutis exponitur. Tertio, quia, ut ait Chrysostomus, quod chorus est sine coryphaeo, exercitus sine duce, navis sine navarcho, grex sine pastore, hoc est subditus sine praeposito. Sicut ergo expedit chorum prompte obedire et sequi praecentorem, ut harmonia sit congrua et concinna; et sicut expedit ad victoriam, exercitum sequi ducem; denique gregi ut a lupo salvus sit et bene pascatur, expedit sequi suum pastorem: ita plane subdito, ut proficiat et salvetur, expedit prompte obedire praeposito suo.
13:18
18. Orate pro nobis; confidimus enim quia (quod) bonam conscientiam habemus in omnibus (rebus et actionibus) bene volentes conversari. — Vox enim dat causam non tam positivam, quam amoventem impedimentum orationis, q. d. Orate pro me: non enim sum apostata legis, non sum simulator, non sum impostor, ac consequenter non sum indignus oratione fidelium, uti aliqui mihi apud vos, o Hebraei, detrahunt. Conscientia enim mihi testis est, mihique dictat, me sincere praedicasse verbum Dei, non ex odio legi Mosaicae detraxisse, non honores, non lucra sectatum fuisse; sed pure veritatem Evangelicam annuntiasse, tantumque Dei gloriam et vestram salutem quaesivisse. Ita Chrysostomus et Theophylactus.
13:19
19. Amplius autem deprecor vos hoc facere quo celerius restituar vobis. — Vox «restituar» innuit Paulum in carcere detentum et vinctum, sed jamjam liberandum, ut colligitur ex vers. 23, haec scripsisse. Ita Anselmus. Notat S. Thomas, Paulum in omnibus recurrere solitum ad Deum per orationem, itaque omnes ejus actiones fuisse a Deo directas et fortunatas extitisse, habuisseque felicem et fructuosum exitum. Idem faciant omnes Christiani, praesertim praecones Evangelii, et qui animarum lucra captant.
13:20
20 et 21. Deus autem pacis, qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium, in sanguine testamenti aeterni, Dominum nostrum Jesum Christum, aptet vos in omni bono. — «Deum pacis,» scilicet auctorem et amatorem vocat, tum quia Deus per Christum pacem cum hominibus iniit, eisque reconciliatus est; tum quia vult, jubet, et per Christi gratiam efficit Deus, ut omnes quasi oves in Ecclesia tanquam in ovili unius pastoris Christi pacifice et amice vivamus. Voce «pacis» Paulus optat tolli schismata, rursum ut secum pacem et amicitiam colant. Paulo enim cum Judaeis perpetuum fuit bellum. Unde et Hebraei ad Christum conversi, Paulum quasi legis Mosaicae hostem, non aequis animis et oculis videbant et audiebant. Ita Theophylactus. In sanguine testamenti. — Haec verba Anselmus et Ribera referunt, non ad to «eduxit,» sed ad to «pastorem magnum,» et per «sanguinem testamenti» accipiunt sanguinem Christi in Eucharistia, de quo dixit Christus: «Hic est sanguis meus novi et aeterni testamenti,» q. d. Quam magnus pastor sit Christus, patet ex sanguine Eucharistiae, quia Christus non tantum doctrina, sed etiam sanguine suo in Eucharistia nos potat et pascit, non semel, sed semper et in aeternum, quamdiu scilicet durabit Ecclesia, et fides et fideles, qui hoc sanguine indigeant. Ubi nota: Sanguis Eucharistiae dicitur «sanguis testamenti aeterni,» quia hoc sanguine sancivit nobis Christus novum suum Testamentum, quod in aeternum durabit, quo ipse nos aeternae suae hereditatis heredes instituit, q. d. Cum ergo hoc Christi sanguine omnes potemur, et per illum eamdem hereditatem caelestem adepturi simus, plane oportet, ut quasi fratres, commensales et filii Christi in summa pace et concordia vivamus. Hic sensus appositus est, pius et elegans. Verum magis plane et genuine to «in sanguine» referas tam ad to «eduxit» quam ad to «pastorem magnum,» q. d. Deus Christum eduxit a morte et resuscitavit, eductumque et resuscitatum effecit pastorem magnum, «in sanguine,» id est, merito mortis et sanguinis, quem Christus in cruce effudit, quo sanguine firmatum est novum testamentum, et nostra cum Deo reconciliatio; Christusque magnus ovium pastor, nosque Christi oves effecti sumus. Hinc Christus, Joannis X, se nuncupat «pastorem bonum, qui animam ponit pro ovibus.» Ita Cajetanus, Galenus et alii: τὸ enim «in sanguine» hebraismo idem est, quod «per sanguinem, merito et pretio sanguinis,» significatque sanguinem Christi in cruce pro nobis fusum. Nam simili modo Zacharias, cap. IX, vers. 11, ait: «Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua.» Id est, "tu, o Christe, merito sanguinis et mortis tuae, qua foedus novum inter Deum et homines sanxisti de aeterna hereditate filiis tuis danda, eduxisti patres in te sperantes ex limbo, eosque tecum in caelum ascendens deduxisti." Ita S. Hieronymus et Cyrillus in Zachar. IX. Sicuti ergo merito sanguinis et mortis suae patres e limbo ad caelum, ita eodem merito seipsum a morte ad vitam reduxit. Notat Theophylactus identidem Apostolum Testamentum Christi tanquam aeternum et nunquam dissolvendum opponere Testamento veteri et Mosaico, quod temporaneum fuit, caducum et abolitum per Christum. 21. Aptet vos in omni bono. — Graece est καταρτίσαι, quod primo, cum Galeno verti potest, "restauret," vosque tanquam artus et membra in persecutione luxata et titubantia, corpori et compagi Christi, puta Ecclesiae, firmiter innectat et uniat. Posset quoque to καταρτίσαι ad laesae et luxatae charitatis fraternae restaurationem referri, q. d. Deus vos quasi artus schismate aut divulsos aut luxatos, mutuae paci et charitati, in uno Ecclesiae corpore restituat, colliget et vinciat. Sic enim I Cor. I, 10, jussit Apostolus Corinthiis, ut sint in eodem sensu perfecti, id est plane concordes et unanimes, ubi idem est verbum καταρτίσαι. Secundo et melius, cum aliis passim καταρτίσαι vertas, "perficiat, absolvat, omnibus suis numeris et partibus, quasi artubus compleat," ut scilicet in omni bono, gratia et virtute adaptati, efformati, perfecti et consummati sitis. Unde sequitur: «Ut faciatis ejus voluntatem,» etc. Faciens in vobis quod placeat coram se per Jesum Christum. — Aliis aliisque verbis idem dicit: est haec vis et copia spiritus Paulini. Haec ergo tria re ipsa idem sunt: primum, «aptet, vel perficiat vos in omni bono;» secundum, «ut faciatis ejus voluntatem;» tertium, «faciat in vobis quod placeat coram se.» Nam non alia re placemus Deo, quam opere bono, quo facimus ejus voluntatem. Nota: Magna laus operis boni est: primo, quod per illud faciamus et impleamus Dei voluntatem; secundo, quod per illud placeamus Deo, Deumque oblectemus: estque hic purissimus charitatis actus viris sanctis familiaris, ut scilicet omnia sua opera hoc modo et fine faciant, ut Deo placere, illi grata esse, illum pascere et delectare possint; perinde ut amicus amico, sponsus sponsae, filius patri per omnia placere, pulchrescere, in deliciis esse, illumque modis omnibus delectare studet. Nota secundo: Deus «per Jesum Christum,» id est, per gratiam, quam per merita Christi nobis tribuit, facit nos operari bona, quibus placeamus ipsi, ne quis cum Pelagio idipsum sibi suisque meritis aut naturae viribus tribuat. Nota tertio, to «quod placeat coram se,» tam ad actiones, quam ad passiones posse referri, q. d. Deus vos, o Hebraei, ita aptet et perficiat in omni bono, virtute et fortitudine, ut faciatis ejus voluntatem, utque vobis ita aptatis et perfectis, persecutiones, proscriptiones et quaevis adversa, quae ei placent, quibusque vestram virtutem, patientiam, coronam et gloriam adaugere ipsi lubet, objiciat, decernat, immittat aut permittat.
13:22
22. Rogo autem vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii. — q. d. Ego Paulus, licet non sim vester proprie, o Hebraei, sed Gentium Apostolus, non impero, sed rogo vos, ut aequo animo suscipiatis hanc meam consolatoriam et exhortatoriam (utrumque enim significat Graecum παρακλήσεως) — scilicet, ad majora pro fide Christi certamina obeunda, epistolam. Hisce verbis se Hebraeis insinuat Paulus. Erat enim eis tanquam judaismi hostis suspectus, aut invisus; atque alia ex parte Hebraei persecutionibus et tentationibus oppressi, aegre ejus exhortationem admissuri videri poterant. Etenim perpaucis scripsi vobis. — «Perpaucis,» si videlicet spectetis rei argumentum et dignitatem, meumque erga vos, o Hebraei, zelum et affectum. Hoc dicit Paulus, ait Chrysostomus et Theophylactus, quod Hebraei pusillo essent animo in suis tribulationibus: nam talium est non ferre sermonem longum. Notat D. Thomas et Anselmus sermones breves passim gratiores esse: si enim grati sunt et placent, avidius hauriuntur; sin molesti sunt et displicent, parum afferunt molestiae, quia breves sunt, et hoc est quod ait hic Paulus: «Sufferte verbum solatii; etenim perpaucis scripsi vobis.» Hinc monet Sapiens Eccles. V, 1: «Pauci sint sermones tui.» Et Poeta: Quidquid praecipies, esto brevis, ut cito dicta Percipiant animi dociles, teneantque fideles. Notent et servent hoc concionatores. Ita pluribus placebunt, plusque fructus facient.
13:23
23. Cognoscite fratrem nostrum Timotheum dimissum. — Graecum γινώσκετε tam "cognoscitis," quam "cognoscite," verti potest. Vox "dimissum" significat Timotheum fuisse alicubi in vinculis, licet id alibi non narretur. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Primasius, Anselmus, D. Thomas. Qui tamen omnes secundum addunt sensum, ut scilicet "dimissus" dici possit ab amicis, v. g. ab Atheniensibus, qui eum importunis precibus penes se detinebant. Verum prior sensus planior est: unde et Syrus vertit desteri, id est, "vinculis solutum." Non fuisse Romae, unde haec scripsit Paulus, sed alibi vinctum Timotheum significat id, quod sequitur: «Cum quo, si celerius venerit, videbo vos.»
13:24
24. Videbo vos. — Ergo Paulus carcere jam propediem se liberandum sciebat. Salutate omnes praepositos vestros. — Significat Paulus, ait Theodoretus, se scribere ad plebem: praepositos enim hac sua doctrina et exhortatione non indigere. Et omnes sanctos, — id est Christianos, qui vocatione, professione, officio et debito sancti sunt, id est, esse debent, ut dixi Rom. I, 7. Salutant vos de Italia fratres. — Romae, ut dixi initio epistolae, scribit haec Paulus. Negat id Beza: nam Paulus, inquit, hic non Romanos, sed Italos salutatores commemorat. Sed respondeo, id inde factum esse, quod Paulus Italiam uti et alias provincias praedicando pervaserat: nomen quoque Pauli ubique celebre multos Christianos ex tota Italia Romam ad eum visendum acciverat. Non ergo mirum, si Itali hi Romae Paulo praesentes Hebraeos per Paulum salutent. Pari enim modo Paulus, si haec Bononiae, vel in alia Italiae urbe scripsisset, dicere poterat: «Salutant vos de Italia fratres.» Adde, per «Italos» antonomastice accipi posse Romanos: Roma enim erat caput et metropolis Italiae. Sic Lucas, Act. XVIII, 2, Priscillam et Aquilam ait venisse ab Italia, id est, ut mox ipsemet explicat, ab urbe Roma, a qua edicto Claudii cum ceteris Judaeis pulsi fuerant. Non enim tota Italia, sed tantum urbe Roma Judaeos excedere jusserat Claudius.
Dedicatio Conclusiva et Benedictio Atque haec in epistolas hasce dicta sint, nunc eo omnia unde. Accipe ergo, S. Paule, uti principium, ita et finem hujus operis. Tuum est enim totum, non meum. Quis enim ego? et quid commentatio epistolarum tuarum? Opus hoc non est virium mearum, non valetudinis meae debilis et infirmae, non mei ingenii, non meae sapientiae. Vere enim et in conscientia mea stultissimus virorum ego sum, et sapientia hominum non est mecum. Tuum ergo est, tuo semine et origine, tua ope, intercessione, suggestu; tuum est meo voto, debito, scopo, dono; tuum est argumento, fine, laude. Tibi proinde illud, uti tot nominibus debitum offero, imo refero, non mihi, sed tibi, et Deo Domino nostro illud tribuo, consecro, dicoque: «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.» Statuit te Deus Doctorem Gentium, doctorem saeculorum omnium. Tuo saeculo viva voce universum mundum tua praedicatione docuisti; nunc in caelis regnans eumdem doces, docebisque ad finem usque saeculi per tua monumenta, per epistolas hasce igneas et divinas. Da ut huic rei commentarius hic subserviat, da ut quod hic exterius scripsi, interius Spiritus Sanctus suggerat et doceat quam plurimos, ut plurimi ex earum lectione tam in vera fide et sapientia, quam in virtute et spiritu Christiano, imo Apostolico, proficiant, atque ego in primis, qui sum puer parvulus nesciens introitum et exitum meum. Veritatem, veramque tuam mentem ubique fixis oculis spectavi et consecutus sum. Veritas enim mihi vita ipsa est charior. Sicubi ab ea aberravi, ut homo aberravi, errorem hunc mihi et aliis demonstra, ne quis in eum impingat. Omnes enim veritatis, nullum erroris mei haeredem relinquere percupio. Offer quoque haec ipsa S. Virgini Deiparae, quae aeternae Sapientiae mater est, et communis omnium nostrum parens, cui me meaque omnia debeo, utpote quae me immerentem et indignum ad Religionem et sanctam hanc Societatem filii sui vocavit, atque in ipsa Societate mire semper, ac praesertim in hoc opere direxit, juvit, instruxit, effecitque ut tarda et impolita mens et manus mea fierent calamus scribae velociter scribentis: ut ipsa haec eadem offerat benedicto Filio suo Jesu Christo, ad ejus perennem voluptatem, laudem et gloriam, quam unam in vita et in morte, in tempore et in aeternitate celebrare et promovere omnibus votis et studiis, omnibusque corporis et animae viribus intendo et satago. Haec est enim vita aeterna, ut omnes cognoscant Deum verum, et quem ipse misit Jesum Christum, qui est salus nostra, amor noster, gaudium nostrum, spes et beatitudo nostra, Deus noster et omnia. Da denique, ut ipso tecum post brevem hanc vitam in caelo perfruamur, ubi ejus laudes non humana, sed angelica lingua in aeternum celebremus cantemusque jugiter: «Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto. Amen.» O Jesu Christe, amor noster, per sanguinem testamenti tui aeterni, apta nos in omni bono, ut semper et ubique faciamus tuam voluntatem, et quae placita sunt tibi. O Pater futuri saeculi, duc nos recto tramite ad felicem AETERNITATEM, ut in saecula saeculorum SS. Trinitati canamus: «Redemisti nos, Domine Deus, et fecisti nos regnum et sacerdotes, et regnabimus in aeternum.» O interminata, o gloriosa, o nimis longa, alta, lata et profunda AETERNITAS!
13:1
Postquam supra monuit eos apostolus, qualiter se debent habere ad perferenda mala, hic monet quomodo se debeant habere ad operandum bona. Unde secundum Glossam ab isto loco incipit moralis instructio post commendationem et exhortationem ad imitandum ipsum. Et circa hoc duo facit; primo enim hortatur ipsos ad bona; secundo orat pro eis, ibi Deus autem pacis. Circa primum tria facit: primo enim ostendit, quomodo debent bonum operari, quantum ad proximos; secundo quantum ad seipsos, ibi honorabile connubium; tertio quantum ad praelatos, ibi mementote praepositorum. Dicit ergo quantum ad primum sic: dictum est, quod promissum est nobis regnum immobile, ad quod si volumus pervenire, necesse est nos charitatem habere. Ergo charitas fraternitatis maneat in vobis. I Io. c. IV, 20: qui non diligit fratrem suum, quem videt, Deum quem non videt, quomodo potest diligere? Item I Petr. II, 17: omnes invicem honorate, fraternitatem diligite. Quia vero charitas non est otiosa, ut dicit Gregorius, ideo hortatur ad opera charitatis. I Io. III, 18: non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. Ideo dicit, quod debemus ostendere charitatem peregrinis per hospitalitatem, vinctis per compassionem, pauperibus per subventionem. Et primum ponit, ibi et hospitalitatem nolite oblivisci; secundum, ibi mementote vinctorum; tertium, ibi et laborantium.
13:2
Dicit ergo quantum ad primum nolite oblivisci hospitalitatem. Et dicit oblivisci quia isti aliquando in prosperitate sua multum fuerant hospitales, sed modo depauperati erant, et ideo non ita bene poterant; tamen animat eos ad continuandum secundum possibilitatem suam. Rom. XII, 13: hospitalitatem sectantes. Et specialiter facit mentionem de hospitalitate, quia qui peregrinos recipit, tria opera misericordiae simul implet, quia et recipit, et cibat, et potat. I Petr. IV, 9: hospitales invicem sine murmuratione. Et subdit rationem, quia per hanc multi placuerunt, Angelis hospitio receptis, sicut patet de Abraham et Lot, Gen. XIX, 2 ss. Alia littera habet: per hanc quasi nescientes, receperunt Angelos; quia non credebant eos esse Angelos, quod verum est in principio; unde quod Abraham adoravit eos, putavit quod essent viri sancti a Deo missi, et adoravit eos adoratione duliae, quae exhibetur sanctis, et quasi hominibus cibos obtulit. Sed postmodum intellexit eos Angelos, in quibus Deus loquebatur, et locutus est eis sicut Deo, dicens: non est hoc tuum, qui iudicas omnem terram, et similiter Lot.
13:3
Quantum ad secundum dicit mementote vinctorum illorum, scilicet qui propter Deum missi sunt in carcerem; mementote visitando et redimendo, tamquam essetis simul corporaliter cum eis vincti. Hoc enim est aliud opus misericordiae. Matth. XXV, 36: in carcere eram, et venistis ad me. Contra quod Is. XIV, 17, dicitur: vinctis eius non aperuit carcerem. Hoc ipsi aliquando fecerunt, sicut patet supra X, 34. Specialiter autem hoc pertinet ad opus misericordiae, alienam miseriam suam reputare. Quantum ad tertium dicit et laborantium, sive labore corporali. Ps. CXXVII, v. 2: labores manuum tuarum, quia manducabis. Sive sollicitudine spirituali. II Tim. II, v. 6: laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere. Sive in malis sustinendis. Eccle. I, 17: et cognovi, quod in his quoque esset labor et afflictio spiritus. Breviter, tota praesens vita labor quidam est. Iob V, 7: homo ad laborem nascitur, et avis ad volatum. Supple: mementote, tamquam et ipsi in corpore morantes. Per quod experti estis, quid necesse sit laborantibus. Eccli. XXXI, 18: intellige quae sunt proximi tui ex teipso. Matth. VII, 12: omnia quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Deinde cum dicit honorabile connubium, monet bona facere quantum ad seipsum. Et circa hoc duo facit. Primo enim ponit monitionem contra concupiscentias carnalium delectationum; secundo contra cupiditatem rerum exteriorum ibi sint mores sine avaritia. Primo ergo ponit monitionem, dicens honorabile, et cetera. Circa quod sciendum est, quod circa venerea contingit dupliciter peccatum. Uno modo per illicitam coniunctionem soluti cum soluta, et quantum ad hoc dicit honorabile connubium, supple: sit in omnibus, qui continere nolunt, non coniunctio fornicatoria. Et dicitur honorabile, quando fit secundum debitas circumstantias matrimonii. Ex quo patet quod actus matrimonialis potest esse sine peccato, quod est contra haereticos. I Cor. VII, 28: si nupserit virgo, non peccavit. Unde dominus ad ostendendum bonum esse actum matrimonii, primum signum fecit in nuptiis et matrimonium nobilitavit praesentia sua corporali et nasci voluit de coniugata. Alio modo per violentiam thori maritalis, quando scilicet vir accedit ad alterius uxorem, vel mulier ad alterius virum. Et quantum ad hoc dicit et thorus immaculatus. Et Sap. XIV, 24: neque vitam, neque nuptias mundas iam custodiunt, sed alius alium per iniustitiam occidit, aut adulterans contristat. Item c. III, 13: felix sterilis et incoinquinata, quae nescivit thorum in delicto, habebit fructum in respectione animarum sanctarum.
13:4
Subdit autem apostolus rationem, dicens fornicatores enim et adulteros iudicabit Deus. In quo elidit errorem aliquorum dicentium, quod Deus peccata carnalia non punit, nec curat. Eph. V, 6: nemo vos seducat inanibus verbis, propter haec enim, scilicet propter peccata carnalia, quae praemiserat, venit ira Dei in filios diffidentiae. Ideo dicit hic fornicatores, propter hoc quod dixit honorabile connubium, et adulteros, propter hoc quod dixit thorus immaculatus, Deus iudicabit, id est, condemnabit. Eph. V, v. 5: omnis fornicator aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet partem in regno Dei et Christi. Deinde cum dicit sint mores, prohibet cupiditatem bonorum exteriorum: circa quae contingit peccare duobus modis. Uno enim modo per tenacitatem; alio modo per cupiditatem. Liberalitas enim est virtus, quae ponit medium circa pecunias, quantum ad dationem et quantum ad acceptionem.
13:5
Quantum ad primum, scilicet contra tenacitatem, dicit sint mores sine avaritia. Avarus enim dicitur nimis tenax, quasi avidus aeris. Unde Eccli. X, 9: avaro nihil est scelestius. Quantum ad secundum dicit contenti praesentibus. Illi qui super his quae habent, volunt alia cumulare, non sunt contenti praesentibus. I Tim. VI, 8: habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti simus. Vel quod dicitur sint mores sine avaritia, prohibet avaritiam quantum ad cupiditatem et tenacitatem. Cum vero dicit contenti praesentibus, excludit causam avaritiae, scilicet sollicitudinem. Matth. VI, 34: nolite solliciti esse, et cetera. Non enim prohibetur, quod homo non sollicitetur de rebus in posterum necessariis, sed quod cura et sollicitudo non praeoccupet mentem. Sic enim qui praeoccupat futuram sollicitudinem, sollicitus est in crastinum. Deinde cum dicit ipse enim dixit, ponit monitionis rationem. Et est ratio, quare non debemus superflue esse solliciti, sed tamen facere quod in nobis est, scilicet cum fiducia divini auxilii. Ipse enim dixit, Ios. I, v. 5: non te deseram, scilicet quin ministrem tibi necessaria, neque derelinquam, scilicet fame perire. Ps. XXXVI, 25: non vidi iustum derelictum, nec semen eius quaerens panem. Vel non derelinquam, quin liberem te a malis. Et ex hoc causatur fiducia in corde, ita ut confidenter dicamus. Is. XII, 2: fiducialiter agam, et non timebo. Et quid dicemus? Illud Ps.
13:6
CXVII, v. 6: dominus mihi adiutor, non timebo quid faciat mihi homo. Adiutor inquantum a malis liberat. Ps. XLV, 2: adiutor in tribulationibus, quae invenerunt nos nimis. Et ideo non timebo quid faciat mihi homo, id est, adversarius quicumque carnalis. Is. LI, v. 12: quis tu, ut timeas ab homine mortali? Vel Diabolus, qui dicitur homo ab homine victo; sicut Scipio Africanus a devicta Africa dictus est Africanus. Matth. XIII, 28: inimicus homo hoc fecit. Deinde cum dicit mementote praepositorum, etc., ostendit quomodo debent bonum operari, quantum ad praelatos. Et circa hoc facit duo: primo enim ostendit, quomodo se debent habere ad mortuos, scilicet ut eorum sequantur exempla; secundo quomodo ad viventes, scilicet ut eis obediant, ibi obedite praepositis vestris. Quantum ad primum duo facit. Primo enim ostendit, quomodo bonorum doctrinam imitentur; secundo quomodo malorum doctrinam devitent, ibi doctrinis variis.
13:7
Dicit ergo mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei, id est, apostolorum qui vobis praedicaverunt. Is. LI, 2: attendite ad Abraham patrem vestrum, et cetera. Non solum autem praedicaverunt verbo, sed etiam facto ostenderunt. Mc. ult.: sermonem confirmante sequentibus signis. Non solum mementote verborum, sed etiam intuemini exitum. I Mach. II, 51: mementote operum patrum, quae fecerunt in generationibus suis, et accipietis gloriam magnam, et cetera. Iac. V, 10: exemplum accipite, fratres mei, mali exitus, et longanimitatis, et laboris, et patientiae, prophetas qui locuti sunt in nomine domini, et cetera. Sed non solum hoc imitemini, scilicet exitum, ut scilicet pro Christo patienter sustineatis, sed etiam conversationem, ad bonam enim mortem venitur per bonam conversationem; imitamini etiam fidem illorum ut ab illa non declinetis.
13:8
Sequitur Iesus Christus heri, et hodie ipse et in saecula; secundum Glossam sic introducitur littera ista: ipse enim supra dixerat, quod scilicet dictum est Iosue I, 5: non te deseram, neque derelinquam; poterant isti dicere: ille cui hoc dictum est, bene debebat confidere de Dei adiutorio, nos autem non sic, quibus non est dictum. Hoc removet apostolus, dicens quod Christus, qui hoc dixit Iosue, manet in aeternum. Et ideo sicut tunc potuit ipsum iuvare, ita potest modo auxiliari nobis. Ideo dicit Iesus Christus heri et hodie, et cetera. Vel potest referri ad immediate dictum. Iam enim dixerat, quod deberent imitari apostolos. Poterant dicere, quod non est simile, quia illi immediate instructi fuerunt a Christo et servierunt sibi, nos autem non sic. Et ideo dicit apostolus quod Christus manet ideo et instruit nos ad serviendum sibi. Unde dicit Iesus Christus heri, scilicet in tempore primitivorum apostolorum, et hodie scilicet in tempore isto; ipse et in saecula. Matth. ult.: ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Apoc. I, 8 dicit dominus Deus qui erat, et qui est, et qui venturus est, omnipotens. Ps. ci, 28: tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. In hoc ergo ostendit apostolus aeternitatem Christi.
13:9
Supra monuit apostolus ad imitandum exempla et conversationem eorum, qui decesserunt, hic monet ad insistendum doctrinae eorum. Et circa hoc duo facit. Primo enim ponit monitionem suam; secundo assignat rationem, ibi habemus altare. Iterum prima in duas. Primo enim ponit monitionem suam in generali; secundo explicat ipsam, ibi optimum enim est gratia. Dicit ergo nolite abduci variis et peregrinis doctrinis, quasi dicat: ita dixi quod debetis imitari fidem apostolorum. Ergo a doctrina ipsorum per quamcumque aliam doctrinam nolite abduci, id est removeri. Ubi sciendum est, quod cum veritas consistat in medio, cuius est unitas, et ideo uni vero multa falsa opponi possunt, sicut uni medio multa extrema. Doctrina ergo fidei una est, quia a puncto in punctum non convenit ducere nisi unam rectam lineam. Omnes aliae doctrinae multae sunt, quia a recto multis modis contingit deviare. Et ideo dicit doctrinis variis, id est divisis. Os. X, 2: divisum est cor eorum, nunc interibunt. Hae sunt illae doctrinae, de quibus I Tim. IV, v. 1 s.: doctrinis Daemoniorum in hypocrisi loquentium mendacium. Item sunt peregrinae, scilicet a fide Catholica; a nobis autem tales doctrinae non sunt sustinendae, quia non sumus hospites et advenae, sed sumus cives sanctorum et domestici Dei, Eph. II, 19. Deinde cum dicit optimum est enim gratia, explicat in speciali, quae sunt variae et peregrinae doctrinae. Unde sciendum est, quod in primitiva Ecclesia fuit unus error, quod ad salutem necessaria erat observantia legalium, quae praecipue consistebat in quibusdam cibis sumendis, puta agni paschalis, Ex. XII, 3 ss., et in abstinendo a quibusdam cibis, sicut patet Lev. XI, et in aliis multis locis. Alius error fuit, quod passim licebat uti delectationibus corporalibus. Et iste fuit error Nicolaitarum. Et de utroque possunt haec verba exponi, sed magis proprie de primo. Dixit ergo supra: nolite abduci a veritate fidei, per varias et peregrinas doctrinas. II Thess. II, 2: non cito moveamini a sensu vestro. Gal. I, 6: miror quod sic tam cito transferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi in aliud Evangelium. Deus enim a nobis requirit cor. Prov. XXIII, 26: praebe, fili mi, cor tuum mihi. Et ideo optimum est gratia stabilire, nam debet esse firmum et stabile. Contra quod dicitur Ps. XXXIX, 13: cor meum dereliquit me. Hoc autem non stabilitur escis corporalibus, sed per gratiam iustificantem. Rom. III, 24: iustificati gratis per gratiam ipsius et per redemptionem, quae est in Christo Iesu. Et ideo dicit non escis, quae non profuerunt. Rom. XIV, 17: non est regnum Dei esca et potus, sed iustitia et pax, et cetera. Non est ergo stabilimentum cordis in moderata vel superflua sumptione cibi, sed magis in gratia Dei. Ps. CXI, 7 s.: paratum cor eius sperare in domino, confirmatum est cor eius, non commovebitur, donec, et cetera. Spes autem est quasi anchora stabiliens corda. Supra VI, 18 s.: confugimus ad tenendam propositam nobis spem, quam sicut anchoram habemus animae tutam et firmam. Et dicit, quod non profuerunt ambulantibus in eis, id est sperantibus in eis, quia illis qui eis utuntur ad necessitatem prosunt ad salutem corporis; sed qui totum studium ponunt in eis, ambulant in ipsis, et talibus nec proficiunt ad salutem animae nec corporis. Ier. XI, 15: numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es?
13:10
Deinde cum dicit habemus altare, assignat rationem, et est valde subtilis. Sicut enim legitur Lev. XVI, 29 s., decima die septimi mensis, summus sacerdos sanguinem vituli et hirci inferebat intra sancta, pro sua ignorantia, et illorum corpora cremabantur extra castra. Et quia erat oblatio sacerdotum, non comedebantur carnes eorum. Quod enim offerebant pro peccato sacerdotum non comedebant, sed extra castra comburebant. Ex ista ergo figura trahit apostolus mysterium. Per sanguinem enim illum figurabatur sanguis Christi, ut supra dictum est, cap. IX. Vitulus enim et hircus Christum figurabant, quia vitulus erat hostia sacerdotalis, et hircus immolabatur pro peccato. In quo figurabatur, quod Christus debebat immolari pro peccato, non suo, sed populi. Vitulus ergo et hircus immolatus, est Christus sacerdos seipsum offerens pro peccatis nostris. Sanguis ergo Christi illatus est intra sancta, et caro cremata est extra castra. Ubi duplex est significatum. Unum, quod Christus in civitate immolatus est linguis Iudaeorum. Unde et Marcus dicit ipsum hora tertia crucifixum, licet hora sexta fuerit in cruce levatus. Aliud quod per virtutem passionis suae Christus intra caelestia sancta nos introducit ad patrem. Quod autem corpora illorum cremabantur extra castra, quantum ad caput nostrum, significat quod Christus passurus erat extra portam: quantum vero ad nos, qui sumus membra, significat quod pro illis, qui sunt extra castra legalium vel exteriorum sensuum, immolatur Christus. Qui enim erant in castris, de carnalibus illis non comedebant. Haec est ergo figura, quam proponit apostolus, cuius primo ponit significatum; secundo ponit figuram, ibi quorum enim animalium; tertio inducit conclusionem exeamus igitur. Dicit ergo: stabiliamus corda nostra non escis, sed gratia. Aliter enim non possumus, quia habemus altare. Istud altare vel est crux Christi, in qua Christus pro nobis immolatus est; vel ipse Christus, in quo, et per quem preces nostras offerimus. Et hoc est altare aureum, de quo dicitur Apoc. VIII. De isto ergo altari non habent potestatem edere, id est, fructum passionis Christi percipere et ipsi tamquam capiti incorporari, qui tabernaculo legalium deserviunt. Gal. V, 2: si circumcidimini, Christus vobis nihil proderit. Vel tabernaculo corporis deserviunt, qui carnales delectationes sequuntur. Rom. XIII, v. 14: carnis curam ne feceritis in desideriis. Talibus enim nihil prodest. I Cor. XI, v. 29: qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Dicitur autem corpus tabernaculum, quia in ipso tamquam in bello habitamus contra hostes, et modicum manet. II Petr. I, 14: velox est depositio tabernaculi mei. Et ideo non est ei deserviendum.
13:11
Deinde cum dicit quorum enim animalium, prosequitur figuram ipsam. Et primo figuram veteris legis; secundo figuram novi testamenti, ibi propter quod et Iesus. Quantum ad primum dicit quorum enim animalium, et cetera. Et potest legi littera ista duobus modis. Uno modo sic: horum animalium corpora cremantur extra castra, scilicet vituli et hirci, quorum sanguis infertur in sancta per pontificem pro peccato sacerdotum et multitudinis. Aliter sic, ut per illa animalia intelligatur Christus vel sancti eius. Per omnes enim hostias veteris legis figurabatur Christus et per consequens membra eius: Christi ergo corpus, cuius sanguis illatus est in sancta caelestia pro peccato totius mundi, igne passum in ara crucis, extra portas Ierusalem, quasi extra castra crematum est. Vel etiam sancti extra castra, id est extra communem societatem hominum, igne charitatis, ieiuniis, orationibus et aliis operibus misericordiae se cremant. Quorum, id est, pro quibus efficaciter sanguis Christi in sancta illatus est. Primus sensus litteralis est. Propter quod, adaptat id quod fuit in novo testamento figurae veteris testamenti, ut sit consonantia inter ipsa.
13:12
Unde dicit propter quod et Iesus, et cetera. Et patet totum.
13:13
Deinde cum dicit exeamus igitur ad eum, inducit duas conclusiones. Secunda, ibi per ipsum ergo. Quantum ad primum dicit: ita dictum est quod nos habemus altare, quod est extra castra. Duo ergo debemus facere, scilicet ad ipsum accedere, et super illud sacrificare. Modus accedendi ponit primo, dicens, quod sicut Christus passus est et improperium passionis extra portam sustinuit, sic et nos exeamus ad eum extra castra, id est, extra communem societatem carnalium, vel extra observantiam legalium, vel extra sensus corporis. Portantes improperium eius, scilicet Christi, id est signa passionis Christi, per quae Christus factus est opprobrium hominum et abiectio plebis. Ps. LXVIII, 21: improperium expectavit cor meum et miseriam. Vel improperium portemus, id est, renuntiemus legalibus, adveniente veritate, propter quod sumus Iudaeis improperium, id est propter signa poenitentiae quae a carnalibus improperantur. Supra XI, 26: maiores divitias aestimans thesauris Aegyptiorum, improperium Christi. Sicut enim accusatus est Christus, quod subverteret legem, ita apostolo improperabatur, quod praedicaret non debere servari legalia. Gal. V, 11: ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior?
13:14
Subdit autem rationem eius, dicens non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Homo enim libenter manet in loco suo proprio. Finis enim noster non sunt legalia, nec temporalia, sed finis noster Christus est. Rom. X, 4: finis noster Christus est, ad salutem omni credenti. Non ergo habemus hic manentem civitatem, sed ubi est Christus: ergo exeamus ad ipsum. Col. III, 1: si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, et cetera. Is. XXXIII, v. 20: respice Sion, civitatem solemnitatis nostrae. Supra XI, 10: expectabat fundamenta habentem civitatem, cuius artifex et conditor Deus. Item meliorem civitatem appetunt, id est caelestem. Ad ipsum enim intendimus transferri, sicut ad locum et altare nostrum. Ergo exeundum est ad illud. Deinde cum dicit per ipsum ergo afferamus, ponit secundam conclusionem, quod scilicet super istud altare sacrificare debemus, et qualia sacrificia. Duplex est autem sacrificium, quod super altare Christi offerre debemus, scilicet devotionem ad Deum, et miserationem ad proximum. Quantum ad primum dicit quod postquam non sunt offerenda sacrificia legalia, Ps. XXXIX, 7: sacrificium et oblationem noluisti ergo per ipsum, id est per Christum, offeramus semper Deo hostiam laudis. Ps. XLIX, 23: sacrificium laudis honorificabit me. Istud autem sacrificium laudis vocat fructum labiorum, id est confessionem vocis. Melius enim laudatur Deus ore, quam occisione animalium.
13:15
Unde dicit fructum labiorum confitentium nomini eius. Hoc est enim necessarium. Rom. X, 10: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Os. XIV, 3: reddemus vitulos labiorum nostrorum. Is. LVII, 19: creavi fructum labiorum, pacem. Hoc autem sacrificium debet esse semper, id est continue: sicut in lege erat iuge sacrificium, sicut patet Num. XXVIII. Ps. XXXIII, v. 2: benedicam dominum in omni tempore, semper laus eius in ore meo.
13:16
Aliud sacrificium ponit, cum dicit beneficentiae autem et communionis nolite oblivisci, quasi dicat: olim opere exhibebatis opera misericordiae, modo autem saltem corde, si non potestis opere. Et ideo dicit nolite oblivisci beneficentiae, id est, liberalitatis, quantum ad ea quae datis. Largus enim beneficus dicitur. Gal. VI, 9: bonum autem facientes, non deficiamus. Eccli. XII, 6: benefac humili, et non dederis impio. Et nolite oblivisci communionis, quantum ad ea quae servatis, ut tempore suo communicetis. Act. II, 44: omnes etiam qui credebant, erant pariter et habebant omnia communia. Rom. XII, 13: necessitatibus sanctorum communicantes. Vel communionis, scilicet charitatis, per quam sunt omnia communia. Quare autem istud duplex beneficium offerre debeamus, ostendit dicens quia talibus hostiis promeretur, passive, Deus, id est, possumus Deum mereri talibus sacrificiis: ipse enim est merces nostra, quam istis operibus possumus acquirere. Gen. XV, 1: ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. Ps. l, 21: tunc acceptabis sacrificium iustitiae, et cetera. Is. XIX, 21: colent eum in hostiis et muneribus, et vota vovebunt domino, et solvent.
13:17
Supra monuit apostolus, quomodo se debent habere ad praelatos mortuos, ut scilicet in fide ipsorum permaneant, hic monet eos, qualiter se debeant habere ad viventes, et primo quomodo ad alios; secundo quomodo ad seipsum Paulum, ibi orate pro nobis, et cetera. Dicit ergo obedite praepositis vestris. Ubi considerandum est, quod duo debemus praelatis, scilicet obedientiam ut ipsorum mandata impleamus, unde dicit obedite. I Reg. XV, 22: melior est obedientia quam victimae. Item reverentia, ut eos honoremus tamquam patres, et ipsorum disciplinam toleremus, et ideo dicit subiacete eis. I Pet. c. II, 13: subiecti estote omni humanae creaturae. Rom. XIII, 2: qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Rationem subiectionis subdit, dicens ipsi enim pervigilant. Quare enim debeamus obedire et subiici praelatis, hoc est ideo quia incumbit eis labor et periculum imminet. Unde, quantum ad laborem sollicitudinis, qui eis incumbit de regimine subditorum, dicit quod ipsi pervigilant, id est perfecte vigilant. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine. Vigilare enim super gregem commissum incumbit praelatis. Unde Lc. II, 8 dicitur: pastores, per quos designantur praelati, erant vigilantes et custodientes vigilias noctis super gregem suum; quia dum dormiunt homines, inimicus homo superseminat zizania in medio tritici, ut dicitur Matth. XIII, 24 ss. Quantum autem ad periculum quod imminet, dicit quasi pro animabus vestris reddituri rationem. Hoc est enim maximum periculum, hominem de factis alterius rationem reddere, qui pro suis non sufficit. III Reg. XX, 39: custodi virum istum, qui si Reg. XX, 39: custodi virum istum, qui si lapsus fuerit, erit anima tua pro anima illius. Reddent enim praelati in die iudicii rationem de sibi commissis, quando fiet eis illa quaestio Ier. XIII, 20: ubi est grex qui datus est tibi, pecus inclytum tuum? Quid dices, cum visitaverit te? Tu enim docuisti eos adversum te, scilicet loquendo bona et faciendo mala, et erudisti in caput tuum, per mala tua exempla. Gregorius: scire debent praelati, quod tot mortibus digni sunt, quot exempla perditionis ad subditos transmittunt. Prov. c. VI, 1 s.: fili, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tuam, illaqueatus es verbis oris tui, et captus propriis sermonibus. Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manum proximi tui. Discurre, festina, suscita amicum tuum, et cetera. Praelatus enim manu, id est exemplo boni operis, et ore, id est praedicatione, obligat se Christo pro subditis. Dicitur autem Christus extraneus, quia, ut dicit Bernardus, amicus est in sponsione, sed extraneus in exigenda ratione. Sed non videtur, quod aliquis teneatur reddere rationem nisi pro se tantum. II Cor. V, 10: omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit. Respondeo. Dicendum est, quod quilibet principaliter reddet rationem de factis suis. Sed inquantum actus sui quodammodo pertinent ad alium, in tantum reddet rationem de illo. Facta autem praelati pertinent ad subditos, secundum illud Ez. III, 17: fili hominis speculatorem dedi te domui Israel, et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me. Ubi sequitur quod si praelatus (qui nomine speculatoris intelligitur) non annuntiaverit impio, ipse quidem impius in iniquitate sua morietur, sed sanguis de manu speculatoris requiretur. Si igitur pervigilant, quasi reddituri rationem pro nobis, et nos debemus quod in nobis est facere, scilicet obedire et non rebellare, ut ipsi cum gaudio hoc faciant, et non gementes, idest sustineant periculum et laborem pro nobis cum gaudio et non cum gemitu, quia bonus praelatus multum gaudet, quando videt subditos bene operantes; quia tunc labor suus non est inanis. III Io. v. 4: maiorem horum non habeo gratiam, quam ut audiam filios meos in veritate ambulare. Phil. IV, 1: itaque, fratres mei charissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea, sic state in domino charissimi. Ipsi autem gemunt in rebellione vestra. Gal. IV, 19: filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis. Ier. IX, 1: quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos filiae populi mei? Gemunt etiam compatiendo, quando propter rebellionem nostram non consequimur fructum laborum ipsorum, qui est fructus aeternae haereditatis. Is. c. XXXIII, 7: ecce videntes clamabunt foris, Angeli pacis amare flebunt. Subdit autem rationem, quare debemus obedire eis, quia hoc enim non expedit vobis, quod scilicet ipsi gemant pro nobis ex rebellione nostra. Deus enim vindicabit pro ipsis. Ps. CV, 16 s.: irritaverunt Moysen in castris Aaron sanctum domini. Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron. Is. LXIII, 10: ipsi autem ad iracundiam provocaverunt eum, et afflixerunt spiritum sanctum eius. Sequitur: et conversus est eis in inimicum, et ipse debellavit eos. Nota autem quod dicit non expedit vobis, non enim dicit: non expedit illis. Gemere enim pro commissis subditorum bene expedit praelatis. Sic gemebat Samuel super reprobatione Saulis, I Reg. XV, 35.
13:18
Deinde cum dicit orate pro nobis, monet apostolus, qualiter se debeant habere ad ipsum. Petit enim quod ipsi orent pro eo. Simile habetur Rom. XV, 30: obsecro vos, fratres, per dominum nostrum Iesum Christum, et per charitatem spiritus sancti, ut adiuvetis me in orationibus vestris, quia, sicut dicit Glossa, impossibile est, id est, valde difficile, preces multorum non exaudiri. Matth. XVIII, 19: si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet eis a patre meo. In hoc ergo, quod apostolus, qui certus erat quod Deo erat acceptus, petit orari pro se, percutit superbiam aliquorum qui dedignantur ab aliis preces petere, ut dicit Glossa. Rationem suae petitionis assignat, dicens confidimus enim, etc.; quod potest duobus modis intelligi. Uno modo respectu ipsorum, quorum petit orationes: quia cum apostolus Iudaeis non praedicaret, sed tantum gentibus, non videbatur eis acceptus. Et ideo poterant se excusare, ne exaudirent petitionem eius; et ideo dicit, quasi se excusando, quod ipse non habet conscientiam quin bonum ipsorum velit. Unde dicit confidimus enim, quia habemus bonam conscientiam, volentes vos etiam bene conversari in omnibus. Per quod dat intelligere, quod intendit eis prodesse cum poterit. Quia vero bonum conscientiae est a solo Deo, ideo illud attribuit fiduciae quam gerit de ipso. Vel potest referri ad ipsum apostolum, quia cum non praedicaret Iudaeis, non videbatur dignus quod orationes pro ipso fierent, quia dominus non exaudiret eos, quia hostis fidei ipsorum videbatur, sicut dicitur Ier. VII, v. 16: tu ergo noli orare pro populo hoc, neque assumas pro eis laudem et orationem, et non obsistas mihi, quia non exaudiam te. Hoc ergo removet apostolus dicens orate pro nobis quia non habemus conscientiam alicuius peccati nec alicuius malefacti, sed confidimus. Nec ait certi sumus, quia delicta quis intelligit? Eccle. IX, 1: nescit homo utrum amore an odio dignus sit. I Cor. IV, 4: nihil conscius sum, sed in hoc Cor. IV, 4: nihil conscius sum, sed in hoc non iustificatus sum. Quia ergo bonam conscientiam habemus, bene volentes conversari in omnibus, ideo non repugnat mihi quin orationes vestrae sint utiles.
13:19
Deinde cum dicit amplius autem deprecor, assignat aliam rationem, quare debent orare pro ipso; quia scilicet hoc erit eis utile. Unde dicit amplius, id est propter aliud, deprecor hoc vos facere, scilicet orare, quo restituar vobis celerius, quod erit ad utilitatem vestram. Rom. I, 11: desidero videre vos, ut aliquid impartiar vobis gratiae spiritualis. Apostolus autem, qui sic pro omnibus factis suis recurrit ad orationem, insinuat nobis quod omnes viae eius et facta ordinabantur ab ipso, secundum Dei dispositionem. Iob c. XXXVII, 11 s.: nubes spargunt lumen suum, quae lustrant cuncta per circuitum, quocumque eas voluntas gubernantis duxerit. Per nubes enim praedicatores et apostoli intelliguntur. Is. LX, 8: qui sunt isti qui ut nubes volant? Deinde cum dicit Deus autem pacis, orat apostolus pro ipsis, et primo orat; secundo aliquid ab ipsis petendo se excusat, ibi rogo autem vos, fratres. Circa primum, prius describit eum quem orat, dicens Deus autem pacis. Proprius enim effectus Dei est facere pacem. Non enim est Deus dissensionis, sed pacis, I Cor. c. XIV, 33. Item II Cor. XIII, 11: pacem habete, et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. Pax enim nihil aliud est, nisi unitas affectuum. Quos unire est proprium solius Dei, quia per charitatem, quae a solo Deo est, uniuntur corda. Deus enim novit colligere et unire, quia Deus est charitas, quae est vinculum perfectionis. Unde ipse habitare facit unanimes in domo, Ps. LXVII, 7. Homo inter se et Deum, pacem fecit per mysterium Christi.
13:20
Et ideo dicit qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium. Quandoque autem dicitur Christus suscitatus per virtutem patris. Rom. VIII, 11: si spiritus eius, qui suscitavit Iesum Christum a mortuis. Quandoque vero dicitur seipsum suscitasse. Ps. III, 6: ego dormivi, et soporatus sum. Quae tamen non sunt contraria, quia surrexit virtute Dei, quae est una, patris et filii, et spiritus sancti. Eduxit ergo de mortuis, id est, de sepulchro, quod est locus mortuorum. Rom. VI, 4: quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Dicitur autem Christus magnus pastor ovium, id est fidelium et humilium. Io. X, v. 11: ego sum pastor bonus, et cetera. Oves enim sunt qui Deo obediunt. Ibidem v. 16: et oves meae, vocem meam audiunt. Dicit autem ipsum pastorem magnum, quia omnes alii sunt vicarii eius, quia ipse pascit oves proprias; alii vero oves Christi. Io. ult.: pasce oves meas. I Petr. V, 4: cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam. Eduxit autem ipsum in sanguine testamenti aeterni, id est in virtute sanguinis Christi, per quem confirmatur testamentum novum, in quo aeterna promittuntur ad differentiam veteris. Christus enim sanguinem suum dicit sanguinem novi testamenti, apostolus autem dicit aeterni. Et ideo in consecratione sanguinis in forma ponitur utrumque. Ipse vero Christus per passionem suam meruit sibi et nobis gloriam resurrectionis, ideo dicit quod eduxit dominum nostrum Iesum Christum de mortuis in sanguine testamenti aeterni. Phil. II, 8: humiliavit semetipsum, et cetera. Zach. IX, 11: tu vero in sanguine testamenti tui eduxisti vinctos de lacu, in quo non erat aqua. Consequenter subiungit petitionem suam, cum dicit aptet vos in omni bono. Voluntas enim humana, cum sit quaedam inclinatio rationis, est principium actuum humanorum, sicut gravitas est principium motus gravium deorsum, unde se habet ad actus rationis, sicut inclinatio naturalis ad actus naturales. Res autem naturalis dicitur apta ad illud ad quod habet inclinationem. Sic etiam homo quando habet voluntatem benefaciendi, dicitur aptus esse ad illud. Deus etiam quando immittit homini bonam voluntatem, aptat eum, id est facit ipsum aptum.
13:21
Et ideo dicit aptet vos in omni bono, ut faciatis eius voluntatem, id est, faciat vos velle omne bonum. Prov. XI, 23: desiderium iustorum omne bonum. Haec est enim voluntas Dei, scilicet quod Deus vult nos velle. Aliter enim non est bona voluntas nostra. Voluntas autem Dei est bonum nostrum. I Thess. IV, 3: haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra. Rom. XII, 2: ut probetis, quae sit voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta. Dupliciter autem aptatur homo ad benefaciendum. Uno modo exterius operando, ut sic unus homo aptat alium persuadendo vel comminando. Alio modo aliquid interius exhibendo, et sic solus Deus aptat voluntatem, qui solus ipsam potest immutare. Prov. XXI, 1: cor regis in manu domini, quocumque voluerit, inclinabit illud. Unde dicitur faciens in vobis. Phil. II, 13: Deus est, qui operatur in nobis velle et perficere. Quid autem faciet? Quod placitum est coram se, id est faciet vos velle quod placet ei. Haec autem sunt fides et mansuetudo et timor domini. Eccli. I, 34 s.: beneplacitum est ei fides et mansuetudo. Ps. CXLVI, 11: beneplacitum est Deo super timentes eum. Haec autem omnia habent per Christum. Nihil enim a patre impetratur, nisi per filium. Io. XVI, 23: si quid petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Et ideo dicit per Iesum Christum. II Petr. I, 4: per quem maxima et pretiosa nobis promissa donavit. Rom. V, 2: per quem accessum habemus, et cetera. Cui scilicet Christo, est gloria in saecula saeculorum, amen, id est, gloria sempiterna. I Tim. I, 17: regi saeculorum immortali, invisibili, soli Deo honor et gloria in saecula saeculorum, amen. Haec enim gloria sibi debetur inquantum est Deus.
13:22
Deinde cum dicit rogo autem vos, fratres, etc., subdit petitionem suam, in qua excusat se; deinde concludit epistolam, ibi gratia Dei. Circa primum tria facit quia primo ponit excusationem suam; secundo recommendationem nuntii per quem scribit; tertio ponit quasdam salutationes. Dicit ergo quantum ad primum rogo vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii, id est patienter portetis verba epistolae huius, in qua etsi in aliquo vos reprehendi, totum est ad consolationem vestram. Rom. c. XV, 4: quaecumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. Et quare debent patienter portare, ostendit, dicens quia perpaucis, id est valde paucis, scripsi vobis, quod verum est respectu mysteriorum, quae in ipsa continentur. In ista enim epistola fere omnia mysteria veteris testamenti continentur. Sermones autem breves valde accepti sunt, quia si sunt boni, inde avidius audiuntur, si vero mali, parum gravant. Eccle. V, 1: pauci sunt sermones tui.
13:23
Consequenter recommendat illum, per quem scribit, dicens cognoscite fratrem nostrum Timotheum dimissum, scilicet a carcere, in quo cum apostolo erat, vel a me dimissum ad praedicandum et ad vos missum. Cognoscite, id est gratiose recipite: tum quia, ut habetur Act. XVI, 3, fuerat circumcisus; tum etiam quia si celerius venerit, cum ipso videbo vos. In quo ostendit dilectionem quam ad ipsos habebat. Hoc etiam dicit quia etsi ad ipsos non venerit, quia Romae passus est, tamen incertus erat utrum vel ad tempus deberet dimitti. Consequenter ponit salutationes suas.
13:24
Et primo iniungit eis salutationem aliorum, dicens salutate omnes praepositos, id est apostolos adhuc viventes, et omnes sanctos, scilicet alios discipulos. Istis autem non scribit, quia non intendebat scribere, nisi contra observantes legalia. Et ideo quia ista epistola est instructiva, non intendebat instruere apostolos, quia erant antecessores sui in fide. Secundo salutat eos ex parte aliorum, dicens salutant vos fratres de Italia. Scripsit enim epistolam istam a Roma.
13:25
Tertio, more solito concludens, et quasi pro sigillo, ponit salutationem, dicens gratia Dei cum omnibus vobis, amen, id est, peccatorum remissio, et omnia alia Dei dona, quae per gratiam Dei habentur, sint firmiter cum omnibus vobis. Amen, confirmatio est omnium.
13:1
1. Caritas fraternitatis maneat in vobis. Jam finita, quoad praecipuum argumentum, Epistola, pro coronide subjicit, ut in aliis Epistolis solet, saluberrima quaedam vitae Christianae praecepta, quibus Hebraei pro tempore videbantur instruendi. Incipit aulem a caritate, tamquam a capite. Tn Graoco tantum duo sunt verba: r) (piAa^eXcpia [xsvItw^, id est amor fraternus maneat. Nec plus de textu est in commentariis Graecorum. Quibus etiam suffragantur Latini MSS. codices non pauci, ut cum viris doctissimis prorsus existimem, illud: in vobis, adscriptum esse a sciolis, quod putaretur ad sententiam deesse. Legitur quidem in versione Syriaca; sed illi interpreti non est novum, paraphrastice quippiam addere de suo. Qui eam partem recipiunt, sic fere exponunt: Diligite vos mutuo, tamquam fratres; ut sit idem praeceptum cura illo Rom. 12.: Caritate fraternitatis invicem diligentes. Verum genuinus sensus est, quem Graeci tradunt, in fraterna dilectione manendum ac perseverandum esse, quemadmodum contiauo monet, ne deserant hospitalitatem. Nam quia frequentes patiebantur afflictiones, ait Theophjlactus, periculum erat, ne circa studium harum virtutum languescerent. Ideo ad perseverantiam erant excitandi. Caritatem fraternitatis. ne intelligag, qua fraternitas diligitur; sed qua ipsi se mutuo, tamquam fratres, id est Christianos, diligerent. Nam fraternitatis dixit interpres pro: fraterna. Alioqui non magis hoc loco (p'XadzX(pioi. interpretanda fuit: ca^ ritas sive amor fraternitatis, quam in eo, quod sequitur, ©tXo^sv^a verti de- "buit: amor hospitaUtatis. Cum autem caritatis erga fratres multa ac varia sint officia respicit Apostolus ad ea praecipue, quibus iaopia frafrum sublevatrr; ex quibus unum erat, vinctis compati, quod eis tribuit cap. 10., de quo etiam mox specialiter praecipit. Si quaeras, cur de sola fratrum caritate praecipiat, cum ad omnes homines extendere se debeat caritas Christiana: respondeo, caritatis quidem affectum esse debere ad omnes; sed quoniam effectu et opere ad omnes pertingere non potest, idcirco primam habendam curam domesticornra fidei, sicut Apostolus praecipit Gal. 6.
13:2
2. Et hospitalitatem nolite oblivisci. Hoc est, ab officio consuetae hospitalitatis nolito cessare. Id admonet, quia, facultatibus altemiati ob persecutiones praecedentes, fortasse remissioresfacti fuerant in hoc genere virtutis. Exigebatur autem bospitalltas potissimum a praefectis Ecclesi^rum, quibus curae esse debeat, ne fratres peregrini vel hospitio carerent, vel apud infideles divertere cogerentur. Unde Paulus inter alias Episcopi virtutes hospitalitatem recenset, 1 Tim. 3. et Tit. 1. Ubi etiam a nobis explicatum est, in qua re virtus hospitalitatis consistat.
Per hanc enim placuerunt quidam, angelis hospitio receptis. Ad hospitalitatem excitat exemplis sanctorum Patrum, divino testimonio probatis. Pro verbo: plncuerunt, Graece est: eXa^ov, latuerunt. Et quamvis hoc in paucissimis invenintur bibliis Latinis. haud dubium tamen, quin ea germana sit lectio, cum in Graeco nihil fingi possit, cui respondeat t6 placuerunt, sitque unius in alterum propter vocum similitudinem facillima commutatio. Cui quidem occasionem dedit obscuritas verae lectionis; qnara tamen adhuc videre est in concordantiis biblicis, ubi non ponitur haec sententia sub verbo placeo, sed flub lateo. Quocirca merito nuper hanc lectionem nobia restituit editio Clementina. Nec vero Graecam vocem aliter usquam vertit noster interpres, quam verbo latere, sicut diligenter annotatum est a Francisco Ribera. Meminit Hugo Carensis vetustae cujusdam versionis, quae sic habet: Per hanc enim latuit quosdam hospitantes angelos. Valla quoque consimiliter vertit: Per hanc latuit quosdam, quod angtlos in hospitium accepissent. Quae versio sensum Apostoli propius attingit, non tamen assequitur. Unde nec Erasmo, nec mihi satisfacit. Neque enim sentit Apostolus, illud hospitalitati tribuendum, quod ignorarint, quos excepissent; sed quod acceperint angelos, cum se putarent homines accipere. Nam verbum Xavdavo) apud Graecos eum habet usum peculiarem, ut cum adjuncto participio significet, quempiam nescientem aliquid fecisse, aat passum esse; ut nimirum actio vel passio participio significata lateat. Exempli causa sic dicunt: lateo senescens, id est nescio, non sentio, me senescere; latui transgr^.diens legem, id est, ignorans contra legem feci; latuit percussus, id est non sensit, se percuti. Quae phrasis etiam apud Tertullianum alicubi occurrit. Igitur sensus Graecae lectionis est, quemadmodum Erasmus, Henteuius et alii interpretes expresserunt: Per hanc enim quidam inscii exceperunt angelos hospitio. Atque in hunc modum legit Augustinus mulf.is locis, quorum tria adducit Beda, vel quisquis auctor, in collectaneis super hanc Epistolam, quibus adde Augustinum lib. 3 contra Maximinum, cap. 26. Cujus Augustinianae lectionis etiam meminit auctor glossae, et post eum in suis commentariis Lombardus, Carensis et Aquinas. Porro Syrus interpres, quamvis utriusque lectionis sensum complexus videatur, tamen in Graeco nihil diversum ab aliis eum legisse constat. Sic eaim habet: Per hanc enim digni fuerunt quidam, quiy cum non sentirent, exciperent angelos. Ad hunc modum, quem dixi, verbum ^Xa^ov studiose exponunt Graeci Patres, atque imprimis CLrysostomus, tara in comment., qaam in concione 2. de Lazaro, ubi sensum hunc pulchre prosequitur. Horum omnium sententia est, hospitalitatem ab Apostolo commendari ex 60, quod olim quidam hujus virtutis merito, cum putarent, se homines hospitio recipere, angelos exceperunt. Quare explodendum puto, quod huc adferunt, et ex Scripturis frustra probare conantur Jac. Faber et Ambrosius Catharinus, nempe, latuerunt iJem esse, quod: occuHati sunt, et non visi; quasi dicere velit Apostolus, quosdam, ut Lot et familiam ejus, ob meritum hospitalitatis ita fuisse servatos, ut Sodomitae, quum vim facere vellent, videre eos non possent. Hic enim sensus nequaquam exprimit proprietatem Graeci sermonis, quemadmodum Ribera docte ostendit. Quocirca prior sensus, quem etiam Faber non rejicit, omnino est retinendus. Non repugnat quidem Graecae lectioni, verbum latuerunt passive ex})oni, pro: ignorati sunt; sed ita ut ipsum ignorari cadat in rem participio significatam, hoc sensu: Per hanc quidam ab aliis ignorati sunt angelos hospitio recepisse; quasi dicat: Tantum br^num est hospitalitas, ut propter eam quidam angelos receperint, cum alii putarent homines ab eisrecepios. Sic enim interdum accipi Graecam phrasim, de qua agimus, luculente probat adagium: XaOs piwoag, id est: Ita vive, ut nesciaris vixisse. Verum hic sensus non perinde illustris est, nec ita directe ad historiam Scripturae sacrae referri potest, ut prior. Respicit enim Apostolus ad Scripturam Genes. 18. et 19., ubi leguntur Abraham et Lot angelos, in hu- Domine mana specie venientes, hospitio recepisse, quos angelos esse nesciebant. Nam hospitium praebere, pedes lavare, et cibos apponere, ministeria eiunt hominibus exhibenda, non angelis. Nec eis a turpitudine Sodomitarum liberandis Lot tantopere laborasset, adeo ut etiam filias suas pro eis postituere vellet, si cognovisset, angelos esse, qui se ipsos facillime liberare possent. Dices, Abraham non ignorasse, quod angeli essent, ut qui venientibus iverit in occursum, et adoraverit in terram, atque uni eorum dixerit: DominCj si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas servum tuum etc. Haec enim majora videri, quam quae hominibus peregrinis atque ignotis vir tantu.s exhiberet. Accedit, quod de eo canit Ecclesia: Tres viditj et unum adoravit. Unde Hilarius lib. 4. de Trinit. circa medium, et Augustinus lib. 2. dc Trinit. cap. 11. et 12. ita de hoc facto Abrahae loquuntur, ut aflirment, eum ex tribus unum cognovisse Dominum, reliquos angelos. Idem de Lot objici potest. Nam de eo quoque Sciiptura testatur, quod iverit angel's obviam, et pronus iu terram adoraverit, ac dominos appellaverit. His argumentis moti quidam, declinant ad sensura ultimo allalum; sed nulla necessitate. Respondetur enim, Abraham et Lot angelos, quos homines putabant, adorasse, id est, corporis inclinatione et procubitu veneratos fuisse eo modo, quo alibi legitur Abraham adorasse populum terrae, Genes. 23., quomodo et Jacob (ratrem suum Esau adoravit pronus in terram septies, ut habetur Gen. 33. Hoc enim genus honoris passim legimus homines hominibus impendisse. Nec illud obstat, quod dicitur: Tres vidit et unum adoravit; nam ex tribus unum, quem videbat majestate vnltns et habitu corporis aliis duobus praecellere, prae illis etiam honorandum putavit, appellatione Domini; quem forte etiam sohim adoravit. Non enim id exprimit Scriptura; sed innuit tamen, cum subjungit, Abraham eingularitcr dixisse: si inveni gratiam in oculis tuis etc. Qua quidem in re mysterium procul dubio significatum fuit, vel Trinitatis et Unitatis in divinis, ut plerique existimant, vel potius Incarnationis Filii Dei. Non enim apparnernnt tres illi tamquam aequales, ut Trinitas personarum significari posset; sed inter eos unus ut princeps et Dominus, et de quo solo, tamquam Domino, deinceps Scriptura loquitur. Cui etiam, ut Domino suo, reliquos duos obsequia praebuisse, verisimile est; idquod erant aliquando facturi Incarnato, Matth. 4. et Joan. 1. Quod mysteiium etsi tunc Abraham non cognovit, paulo post tamen didicit; tunc maxime, quando, duobus angelis Sodomam digressis, ipse mansit stans coram Domino, atque illi, tamquam Deo, pro civitatibus perituris supplicavit tanta humilitate, ut se pulverem el cinerem profiteretur. Fuitque eo tempore impletum, quod ipse Dominus in Evangelio dicit ad Judaeos: Abraham pater vester exultavitf ut videret diem meum; vidit, et gavisus est, Jof.n. 8. Vidit eniro, non tantum per fidem, sed etiam oculis corporeis, in ea specie, in qua erat appariturus in carne. Nunc, ut de opinione Hilarii et Augustini respondeam, ut demus, Hilarium ita sensisse, quod Abraham ab initio cognoverit, quinam essent, Augustinum tamen constat id non habuisse pro certo. Quin potius affiimat, Abraham et Lot angelos excepisse ut homines; tantum disputat de mysterio per eos significato, utrumne illud statim Abrahae cognitum fuerit. Loca sunt lib. 2. de Trinit. cap. 2., lib. 16. de civit. Dei, cap. 29., et in quaestionibus 33. 37. et 41. super Gen., denique omnibus iis locis, quibus citat Scripturam praesentem sub his verbis: Per hanc enim quidam nescientes. Sed objiciunt, nihil ad rem facere, quod dicitur: nescientes; major enim fuisset laus hospitalitatis, si angelos cognovissent. Jam supra dictum est, non hoc referri ad meritum hospitalitatis, quod nesciverunt, angelos esse; sed quod ad eos angeli tamquam hospites divinitus missi sunt, cum ipsi solito more se putarent homines excipere. Nam si cognovissent eos, non utique ut homines excepissent, sed ut angelos fuissent venerati. Datum est autem, ut postea agnoscerent.
13:3
3. Mementote vinctorum, tamquam si?nul vincti. Vinctorum, nomen est: 5ca,a''ov. Quo Paulus utitur ad Philemonem scribens, et alibi. Loquitur autem de vinctis Jesu Christi, qualis ipse aliquando fuerat, imo verisimiliter erat, haec scribens, de quo infra agemus. An autem per hoc videri possit tacite etiam se ipsum commendasse, sicut expresse facit Col. 4., dicens: Memores estote vinculorum meorum, non arbitror. Scribit enim ad eos, quibus ipse solet subsidia procurare, non ab illis accipere. Sensus est: Eo affectu fratribus, qui sunt in vinculis, compatimini et subvenite, ac si vos pariter vincti essetis; vos ipsos in illis cogitate, secundum illud: Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra, 1 Cor. 12. Mavult Ribera, sic exponi: Benefacite vinctis, et pro eorum solutione satagite, memores, quod et ipsi vincti sitis, et captivi teneamini in corpore mortis hujus, capientes ex eo liberari. Hujus sensus rationem accipit ex membro sequenti, quod consimilem sensum habere videtur. At non dicit Apostolus: tamquam et ipsi vincti, ut de alio genere vinculorum possit intelligi; sed dicit: tamquatn simul vincti, Graece auv^sSeiievot, convincti, id est, una cum illis vincti, quomodo verterunt alii; quasi dicat: tamquam in eodem carcere inclusi, et iisdem vinculis colligati. Ex quo apparet, priorem sensum, qui omnium est interpretum, esse potiorem; eidemque bene quadrat etiam membrum sequens.
Et laborantium, tamquam ipsi in corpore morantes. Laborantium, Graece: xaxoujiivtDV, quasi dicas: male habentium, id est afflictorum, ut vertit cap. 11. Quod de morbis et aliis malis corporalibus ijtelligendum videtur; praesertim quia dicit: tamquam et ipsi in corpore morantes sive versantes, Graece: ovTcC^ tamquam qui et ipsi sitis in corpore, id est, gerentes corpus mortale iisdem malis obnoxium. Solet enim commiserationem movere communis infirmitas. Qua ratione et Christum ostendit compati infirmitatibus nostris, supra cap. 2. et 4. Laurentius Valla restringit ad corpus ipsorum laborantium, hoc modo: Memores sitis afflictorum, ac si essetis in ipsoram corporibus, eadem patientes, quae illi. Sed hoc pacto redundabunt duae dictiones: et ipsi; ac dicendum esset: tamquam in corpore eorum essetis. NonnuUi corpus Ecclesiae intelligunt, ut sit sonsus: Cum sitis ejusdem corporis membra, communiter affici vos decet alios aliorum malis. Verum et hunc sensum alienum esse praesenti loco, nec congruere cum membro praecedenti, facile studiosus animadvertit; praesertim qui didicerit, quid sit Apostolo esse in corpore, ut 2 Cor. 5.: Scientes, inquit, quoniam, dum sumus in corpore, peregrinamur a Domino,
13:4
4. Honordbile connubium in omni-' buSj et thorus immaculatus. Thorus, id est cubile, Graece xoity]. Unde thori consors ei socia pro conjuge apud auctores Latinos. In hujus partis expositione variant interpretes. Quidam enuntiative exponunt, alii praeceptive, Priores quoque non unius sunt sententiae. Sectarii quidem contendunt, sensum esse, nullum esse genus hominum, nullum ordinem, qui a conjugio prohibeatur. Ex quo consequenter inferunt, omnibus illud esse licitum et honorabile, etsi quis aut continentiam Deo voverit, aut legi coelibatus sponte sua sese submiserit. Sed eos mittamus cum hoc damnato sensu, contra quem pluribus disputare, non eet hujus instituti. Ex orthodoxis nonnulli interpretantur, honorabile esse conjugium in omnibus, id est, omnino atque perfecte, et omnibus modis, ut loquitur Oecumenius. Id alii explicant: Omni ex parte, et in omnibus, quae sunt ipsius conjugii propria; sive sacramentum spectes, sivefidem, sive prolem; sunt enim haec tria conjugii bona. Alii sic exponunt: Honorabile est conjugium in omnibus legitime conjunctis, id est: Omne verum ac legitimum conjugium honore dignum est, minimeque damuaudum; tamquam hoc dictum sit adversus haereticos, qui nuptias damnabant. Hi omnes subaudiunt verbum: est. Ac plerique interpretes id exprimunt in sua translatione, ut Erasmus, Hentenius et alii, sic vertentes: Honorabile est in omnibus, vel inter omnes, conjugium. Verum his modis intellecta sententia, parum opportuna est huic loco, ubi praecepta vitae traduntur, non dogmata fidei. Quamobrem nec illa quorundam placet expoaitio. In omnibus, id est, apud omnes homines; ac si dicat, non debere conjugium a quoquam sperni, etiamsi ipse ab eo se contineat. Huc accedit, quod nullus horum sensuum satis commode adaptari possit alteri membro: et thorus immaculatus. Quae res ab illis fere dissimulatur. Itfe;que existimamus, optimum et maxime expeditum hujus loci sensum esse, si praeceptive exponatur, et particula: in omnibus, adpersonas referatur, hoc modo: Conjugium sit in omnibus vobis honorabile, et thorus immaculatus. Hoc est: Praecipio, ut omnes, qui in conjugio estis, servetis honorem conjugii, et thorum sine macula. Id autem praestatur, quando nec violatur conjugii fides per adulteria, necabipsis inter se conjugibus quidquam admittitur, quo thori conjugalis puritas commaculetur. Hunc sensum indicant Chrysostomus et Theophylactus, cum dicunt, in his verbis esse repetitionem ejus, quod supra praeceperat de s{inctimonia sectanda et vitanda fornicatione. Est autem frtiquens in sacris literis, ubi verbum modi praeceptivi debeat subaudiri; ut Rom. 12.: Dilectio sine simulatione, et ad Tit. 2.: Verbum sa~ num irreprehensibile; item in eo, quod hic mox sequitur: Sint mores sine avaritia. Nam nec ibi verbum in Graeco expressum est. Unde et Erasmus in paraphrasi, tacite retractans suam versionem, ita loquentem Apostolum facit: Conjugium sit apud vos honorabile; neque cubile ullo stupri genere contaminetur. Denique sensum hunc manifeste ostendit comminatio subjuncta.
Fornicatores enim et adulteros judi^ cahit Deus. In Graeco et Syriaco non enim, sed autem legitur. Fornicatoris nomen in Scripturis generalius est, quam adulteri; ut proinde omnis adulter fornicator sit, non contra. Ita Dominus Matth. 5.: Omnis, qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari. Videtur igitur hic esse sensus: Omnes quidem fornicarios, sed speciatim adulteros judicabit, id est condemnabit Deus, scilicet aeternae mortis supplicio; sicut ibi: Non enim misit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum; sed ut snlvetur mundus per ipsum. Qui credit in eum, non judicatur. Qui autem non credit, jam judicatus est, Joan. 3. Hinc ergo sequitur, ex omnium interprelum sententia, fornicationem etiam simplicem esse peccatum aeterna damnatione dignum.
13:5
5. Sint mores sine avaritia. Dehortatur ab avaritia, quod ea sit omniam malorum radix, 1 Timoth. 6. Ac forte id praecipit, quod videret, quosdam praetextu egestatis, ad quam redacti erant injuria persequentium, plus satis studere rei de novo augendae. Cajetanus, a Fabro Stapulensi deceptus, putat, ex Graeco legecdum esse: Sit sine avaritia modus, additque bocscholicn: Turpe est, quod avaritia modum imponat. Atqui vox Graeca: TpOTioc, quamvis modum plerumque eignificet, non tamen rnodam, qui rei imponitur, ne immoderata sit, ut intellexit Cajetanus, Graece imperitus; sed modum, id est, agendi rationem aut rei qualitatem. Caeterum constat, etiam pru mere et pro moribus usurpari, non sine elegantia, apud auctores Graecos, Platonem et alius. Nec dubium, quin ea significatio, quam et alii omnes retinent, huic loco sit aptissima. Additio B, P, Modus bifariam sumitur. Interdum enim significat quandam mensurae determinationem, et huic significationi respondent illa: moderari, moderatus, modc' itus, et quae iis sunt conjugata ant contraria, Atlas vero modus generaliter idem valet, quod cujusque actionis seu operationi:^ accidentiaria qualitas. Quo pacto modus inter circumstantias recensetur. Priore significatione semper in bcnum sumitur; at posteriore est vocabulum medium. Priore significatione sumitur in secunda parte scnteutiae illius B. Bernardi, lib. de diligendo Deum; posteriore vero in prima; illius dico scntentiaej specie quadam contraiietatispulchre figuratae: Modus diligendi Deum est sine modo diligere. Jam quid sit avaritia, ne in ea re fallant se ipsos, docet ex virtute contraria, dicens:
Contenti praesentibus. Non ad mores, sed ad homines hoc referendum, ut patet ex Graeco, ubi rursus subauditur verbum: sitis vel estote; sicut in praecedeotibus. Nec praesentia hic opponuntur futuris aut crastinis; quasi sensus sit: Ne cogitetis in crastinum, sed utimini praesentibus bonis; quod praeceptum habemus in EvangelioMatth. 6. NamGraecis Tiapovxa vocantur ea bona, quae adsunt, id est, quae habentur et in promptu sunt, ad differentiam eorum, quae non habentur. Unde Erasmus et Hentenius verterunt: Contenti iis, quae adsunt, Ita^ue sensus est: Contenti sitis iis, quae habetis, quaeque sufficiunt necessitati vestrae; nec velitid ditiores fieri. Est igitur consentaneum hoc praeceptum illi exemplo Apostolico, aut, si rcajas, mandato Apostoli, 1 Tira. 6.: Habentes alimenta, et quibus tegamur, his contenti sumus, aut simus. Atque haec est plana hujus partis intelligentia, ex qua jam sequitur, eum, qui non est contentus praesentibus (juxta sensum datum), avaritiae vitio subjacere.
Ipse enim dixit: Non te deseram, neque derelinquam. Occurrit avarae cogitationi eorum, qui semper metuunt egestatem, ideoque plus semper expetunt. Fallitur autem Erasmus, qr.um vertit in praesenti: Non te desero, neque derelinquo. Quamvis et hoc Cajetanus imprudens sequituv. Nam in Graeco non sunt verba praesentis temporis indicativi modi: ayui et eyxaTaXiTiu), quod minus attento videri potest; sed aoristi futuro tempori servientes in modo subjunctivo, quos ita Latine vertere liceat: Non te dimiseroj neque te dereliquero. Convenit et Syriaca versio, futurum reddens. Notandum, etiam in Graeco conduplicari negationes, quo vehemsntior sit pollicitatio; tamquam si dicat: Nulla ratione futurum est, ut te deseram. Nam duae pluresve negationes apud Graecos fortius negant. Quo item pertinet ejusdem repetitio in duobus verbis idem aut paene idem significantibus. Invenitur autem haec sententia totidem omnino verbis, sola mutata persona, apud LXX. Deut. 31., ubi Moses Josue sibi successurum ita compellat: Dominus, qui ductor est vester, ipse erit tecum; non dimittet te, nec derelinquet te. Habetur etiam Josue 1., ubi Dominus sic eum alloquitur: Non dimittam, nec derelinquam te; sed verbis in Graeco nonnihil diversis. Theophylactus refert ad locum Jes. 41.; sed ibi tantummodo legitur: Non derelinquam eos. Quare non alio, quam ad locum Deuteronomii referendum puto. Sed quaeres, quomodo huc recte citetur; quum illic sermo sit de ducatu et regimine populi, hic vero de rebus ad vitam neceseariis. Respondeo, Apostolum uti, sicut alibi dictum est, accommodatione Scripturae vel, si mavis, extensione, qua a specie transitur ad genus. Quod enim Josue promissum fuit, non eum a Deo desertum iri in populo regendo, id Apostolus, ob similitudinem rationis, extendit ad omnes justos, et ad omnem temporalem necessitatem. Omnibus enim justis atque in Deo ccnfidentibus Scripturae promittunt Deum in necessitatibus, etiam temporalibus, adjutorem. Quo pertinet illud, quod David ait Psalm. 36.: Juniorfui; etenim senui; et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Et Salomon Prov. 10.: Non affliget Dominus fame animam jasti. Et Dcrainus Matth. 6.: Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus; et haec omnia adjicientur vobis. Sed hujusmodi promissiones intelligendae sunt, nisi Deus haec temporalia meliori bono compenset. Non enim censetur frustrari promissio, quando res promissa in aliam meliorem commutatur.
13:6
6. Ita ut confidenter dicamus. Graece participium: dappouvTag, confidentes. Et ita scripsisse interpretem, verisimile est. Sensus: Ita ut cum bona spe et fiducia possimus dicere:
Dominus mihi adjutor; non timebo, quid faciat mihi homo. Versus est Psalm. 117., quem eo adducit, ut non solum confidant, Deum ipsis non defuturum in suppeditandis vitae necessariis; quod egit parte praecedenti; verum ne dubitent, etiam adjutorem se eum habituros, exemplo Davidis (cujus illa sunt verba) adversus omnes malorum hominum impugnationes, qui cum facultatibus etiam vitam auferre moliuntur. Singulare enim homo pro plurali positum est. Sentit autem, non timendum, ne mali homines nobis praevaleant, etiam temporaliter affligendo; quasi per hoc admodum nobis noceant. Id enim non futurum, nisi, quemadmodum supra diximus, compensatione majoris ac melioris boni; cujusmodi sunt: exercitium patientiae, purgatio peccatorum, gratiae et gloriae augmentum.
13:7
7. Mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei. Quia dixerat, homines non timendos, iterum occasionem arripit exhortandi Hebraeos ad fidei constantiam adversus persecutores; idque exemplo praepositorum suorum, qui decesserant. Nam quod Erasmus vertit: Memores estote eorum, qui praesunt vobis, ac si de viventibus esset sermo, pugnat cum parte sequenti, uti mox videbimus. In Graeco quidem participium est praesentis temporis: '^youjjLSVcuv; sed usurpatur loco nominis, sicut et apud Lucam cap. 22. Evangelii, ubi nos habemus: Et qui praecessor est, sicut ministrator. Nam et apud Plutarchum in Galba sic legitur: "^youiisvoc T^C TspixaviaQ, Germaniae ductor. Hic autem intelligit Episcopos, sive, ut ex Syriaco Galenus vertit, antistites. Sic enim etinfra accipitur, ubi dicit: Obedite praepositis vestris, et: Salutate omnes praepositos vestros. Recteque Latinus interpres Praepositi vocabulum huc adhibet (etsi nonunlli malint: praefectorum)\ nam priscis Ecclesiae temporibus iidem appellabantur Episcopi et Praepositi, ut ex Tertulliano et Cypriano bene observavit Pamelius. Vide annotat'ones ejus in Tertulliani librum ad martyres, et Cjpriani epist. 4. et 75. Quin et apud Augustinum Episcopi Praepositi vocantur, conc. 5. super Psalm. 103. Praecipit ergo, ut Episcoporum suorum memores sint, qui eis locuti fuerant verbum Dei, id est, doctrinam fidei tradiderant. Cum autem Judaeorum multae essent Ecclesiae, praesertim in Judaea et Syria constitutae, quae singulae suos habebant Episcopos, quorum aliqui jam martyrio vitam finierant: de his potissimum nunc loquitur. Nec vero dubitem, inter eos numerandum esse Jacobum, fratrem Domini, Jerosolymorum Episcopum, atque ad eum vel praecipue Paulum hic respicere. Nam Jacobus Jerosolymis occisus est (ut refert in catalogo Hierony- Paulus sex fere annis adhuc supervixit. Itaque Jacobi interfecti recens erat mejBoria, quando scripta est haec Epistola. Sed ad quid vult esse eorum memores? Tamquam enim hoc desideretur in verbis Apostoli, quidam inquirunt, et suas adferunt conjecturas. Ex quibus est illa de praebendis houorariis, ut, quemadmodum Epibcopi verbum Dei ministrabant Hebraeis, ita vicissim ipsi memores essent illorum in subministrandis vitae necessariis. Refert hanc sententiam Theophylactus priori loco, potestque ei color aliquis addi ex superioribus, ubi dictum est: Mementote vinctorum et laborantium, scilicet, ut eorum corporali necessitati Bubveniatis. Sed cum ex iis, quae sequuntur, constet, de mortuis Apostolum loqui, de quibus nihil istiusmodi, nisi ridicule praecipi potest: merito Theophylactus, hac dimissa, alteram subjungit eamque meliorem declarationem verbi: mementote, quam et alii intei-pretes tradunt; eam videlicet, quam exprimit Apostolus verbis sequentibus:
Quorum intuentes exitum conversationis, imitamini fidem. Intuentes, Graece dva^scDpouvrcC, id est considerantes, contemplantes. Significat autem considerationem iteratam ac prius intermissam, quasi diceret: reconsiderantes; velut innuens, quod ab hujusmodi consideratione cessatum fuisset. Ad hoc ergo memores illorum estote, inquit, ut etiam atque etiam considerantes, quem sortiti fuerint exitum ac finem suae eanctae conversationis, fidem eorum, fideique constantiam imitemini. Jam supra dixi, eo8 praecipue significari, qui doctrinam a se traditam sanguine suo obsignaverant; qualis apud Jerosolymam Jacobus, frater Domini, post alterum Jacobum, Joannis fratrem; et aliis in locis alii. Est illud profecto magnum sincerae doctrinae argumentum, et persuadendi vim maximam habet, post commendatam paiicta conversatione doctrinam, morte denique et sanguino, tamquam sigillo, eam consignasse.
13:8
8. Jesus Christus, heri et hodie, ipse et in saecula. Duobus modis distingui potest haec sententia. Nam pronomen ipse, Graece: olotqq, quod alii vertunt: idem, vel praecedentibus adjungi potest, vel sequentibus. Latini fere cum parte sequenti construunt, comma figentes post hodie. At Graecorum commentarii subindicant, astruendum esse praecedentibus, hoc modo: Jesus Christus heri et hodie ipse (vel idem), sunaudi: est; ut deinde addatur: et in saecula, scilicet idem futurus. Sic cap. 1. hujus Epistolae ex Psalmo: Tu autem idem ipse es, Graece: 6 auTOc: £t. Ubi in Hebraeo tantum habetur: et tu ipse; ut videatur et huic loco similis Hebraismus subesse. Certe B. Ambrosius lib. 5. de fide, cap. 2., et S. Maximus in hom. 3. de paschate, citaot hunc in modum: Jesus Christus heri et hodie ipse est; nec amplius addunt, tamquam ibi sit orationis caesum. Verum de sensu major est interpretum varietas. Graeci per adverbium heri significari putant omne praeteritum tempus, adeoque omne spatinra aeternitatis, quod ante mandi originem fuit. Itaquo hac Scriptura utuntur ad probandum adversus Arianos Christi divinitatem; quod et faciunt Ambrosius et Maximus locis supra citatis. Alii hoc idem probari putant ea parte: et in saecula. Intelligunt enim saecula tam praeterita, quam futura. Sed neutrumistorum nobis probabile est. Nam vocula heri nusquam in Scripturis aeternitatem SIgnificat; sed potius assumi solet ad significandum tempus non longe praeteritum, quemadmodum cras ad tempus non longe futurum. Ea quoque phrasis: in saecula, more Scripturae solum extenditur ad futurum, non etiam ad praeteritum. Quare simplicior erit sensus, si sic exponatur hic locus, ut etiam ad humanam Christi naturam adaptari possit; licet fJioqui sermo sit de persona sine determinatione naturae. Qui sensus hujusmodi est: Jesus Christus, in quem credidistis, et quem pro Christo recepistis, non est alius atque alius; non subinde mutatur; sed qui fait superiore tempore, idem et nunc est, idemque permansurus in omne tempus et saeculum futurum. Quaeritur autem, quomodo sententia, sic intellecta, cohaereat cum praecedentibus? Plerique sic connectunt: Jure vos adhortor ad imitandam fidem fideique constantiam praepositorum vestrorum, qui excesserunt ex hac vita; nam idem est Jesus Christus, qui sicut illis adjutor fuit, ita et vobis adjutor sperandus est. Alii pertinere putant haec verba duntaxat ad declarationem fidei, quam imitandam proponebat; quasi dicat: Hanc fidem mordicus tenete, Jesum Christum semper mansurum id, quod est; nec alium Christum, nec alium pontificem aliquando exspectandum. Nobis, contextum hujus loci propius intuentibus, videtur Apostolus ita ratiocinari: Fides vestra est in Jesum Christum, sicut et fuit vestrorum praepositorum; atqui Jesus Christus semper idem est; ergo et fides vfstra eadem e^se debet cum fide illorum; ideoque necesse est, ut illorum fidem imitemini. Quae explicatio non solum apte conjungit hanc partem cum praecedente; vorum etiam cum eo, quod continuo sequitur de fugiendis doctrinis variis ac peregrinis. Si enim Christus semper idem est, ac proinde fides eadem; non ergo debetis mutare doctrinam fidei semel acceptam, nec aures praebere magistris alias doctrinas adferentibus. Valet hoc argumentum etiam ad docendum, quod eadem sit fides antiquorum et nostra. Nam beet tunc nondum esset Christus homo, erat tamen in praescientia Dei, et in fide illcrum, qui credebant in eum venturum.
13:9
9. Dontrinis variis et peregrinis no^ lite abduci. Graece: ^xt] Tcspicpspso&s, ne circumferamini, circumagamini. Verbum idem cum eo, quod est Eph. 4.: Ne circumferamur omni vento doctrinae. Significat autem, temere moveri ac fluctuare huc iUuc; quod accidit iis, qaibus non est unum aliquid fixum in animo, quod sequantur. Quamquam interpres Syrus etiam abduci transtulit. Et annotat Galenus, iu nonnuUis exemplaribus Graccls legi; TcapacpspsoOat, quod est, perperam et in diversum moveri, item aberrare et abduci a recto. Sed prior lectio veterum est Graecorum, et ab iisdem diligenter exposita. Varias doctrinas appellat, quae divisae sunt atque inter se dissident. Peregrinas vero forinsecus advectas, adventitias, et a doctrina domestica, ecclesiastica, Apostolica alienas; ut vocantur peregrinae merces, quae non sunt domi natae.
Optimum est enim gratia stabiliri cor, non escis. A genere descendit ad certam speciem, ex variis doctrinis, quas serainabant errorum magistri, unum adferens exemplum, idque iis, ad quos scribit, accommodatum. Nam Judaei, quamvis ad Christum conversi, tamen superstitiosius inhaerebant observalioni legalium, ac nominatim discrimini ciborum praescripto a Mose; quemadmodum patet Rom. 14., Gal. 2. et Col. 2. Eratque ea doctrina peregrina, quia alienum est a doctrina Apostolorum, quemquam Christianum teneri institutis legis Mosaicae. Tametsi locum hunc quidam restringunt ad cibos sacrificales, in quorum usu magnam religionis partem Judaizantes collocabant. Igitur ab hujusmodi errore revocat Hebraeos hac parte. Optimum, Graece: xaXov, bonum, praestans, sicut 1 Cor. 7.: Bonum est homini mulierem non tatigere. Sed non infrequens est interpreti vulgato, positivum convertere in superlativum, ut pro hono reddat optimum, pro malo pessimum, pro magno maximum; sicut annotatis aliquot locis ostendimus ad illud Rom. 11.: Carissimi propter patres. Verum quia comparationem hic facit Apustolus inter gratiam et escas, recte bonum exponas comparative, hoc modo: Melius est gratia Rtabiliri cor, quam escis; ita tamen, ut impropriam agnoscas comparationem, quum escis stabiliri cor, ab- Bolute non sit bonum. Porro verbum: HahiUri, opponit fluctuationi significatae verbo: circumferri. Nec admodum refert, flivi legas passive: stabiliri, sive active: stabilire, quemadmodum legerunt B. Thomas et Liranus; quod et recepit editio Clementina. Nam Graecum verbum: PEPaiotJO^at, medium est, et utroque modo Graecis usurpatum. Sed etutraqne lectio in eundem sensum concurrit. Nomine gratiae Graeci fidem, S. Thomas gratiam justificantem intelligit. Atqui nihil vetat, generatim significari interna ac spiritualia Dei dona, quibus homines sanctificantur, id est fidem, spem, caritatem caeterasque virtutes. Magis tamen placet, ut significetur doctrina Christiana fide suscepta, hoc est, gratia Christianismi. Hanc enim gratiam appellavit in capite praecedenti illis verbis: Habemus gratiam, per quam serviamus etc., et aliis locis ibidem a nobis indicatis. Dicit ergo, multo melius esse, ei cordis stabilimentum ac firmitatem quaerant in gratia Dei, quam novi testamenti mediator Christus attulit; quam si in observantia ciborum, quam tradidit Moses. Haec enim ad stabiliendum cor hominis nihil conducunt, quia lex non justificat; in illa vero stabile bonum animae suae invenient. Potest etiam dici, orationem esse eclipticam, atque supplendam hoc aut simili modo: Melius est gratia stabiliri cor, quam escis operam dare, aut in eis ambulare, ut in parte sequenti dicitur, continente rationem ejus, quod jam dictum est:
Quae non profuerunt amhulantihus in eis. Participium in Graeco praeteriti temnoris est. Sic enim Graeca sonant: Tn quibus qui ambulaverunt, nihil utilitatis consecuti sunt. Ambulare, pro eo, quod est: vitam agere, versari cum assiduitate, phrasis est Hebraica, Scripturis admodum ubitata. Sensus igitur est: Quae nihil contulerunt iis, qui in hujusmodi observatione multum versati sunt, qui in talibus consenuerunt. Nam totum illud genus nihil facit ad stabilitatem conscientiae veramque sanctitatem. Eadem sententia est, si referas ad cibos sacrificiales, de quibus Jer. cap. 11.: Numquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas? Sunt, quiputent, Apostolum loqui non de cibis legalibus, sed de lautitiis epularum, quas sectabantur Nicolaitae, velut novi apud Christianos Epicuraei, quorum illecebrosa doctrina multi inficiebantur. Ila sensus esse poterit: Quae non profuerunt frequentantibus eas. Siquidem ad exemplum statuendum istis prostrati fuerunt in deserto, qui escatum delicias appetiverunt, 1 Cor. 10., Num. 11. etPsalm. 105. Refert hunc sensum S. Thomas secundo loco; sed priorem magis probat, ac merito; nam et sequentibus melius congruit.
13:10
10. Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt. Potestatem Graeca quaedam non exprimunt; tantum enim legunt: ex quo edere non habent', sed sensus est: ex quo edere non possutit. Nam habeo, pro eo, quod est: possum, adhaerente verbo infinitivo, Graecis usitatum est. Quod et Latini imitantur interdum. Posse autem resolvitur in: habere potestatem; itaque recte vertunt etiam ex illis codicibus interpretes Latini: de quo edere (sive edendi) non habent potestatem. Pro quo Erasmus: De quo non est fas edere iis, qui etc. Sciendum tamen, alios Graecos plerosque omnes codices addere: e^Guatav, id est potestatem, facultatem, scilicet eam, quae jure competat. Igitur hac sententia docet Apostolus, ad Christi gratiam transire volenlihus necessario relinquendam esse legem Mosaicam. Neque enim eos, qui legi inhaerent, habere jus edendi de altari, quod habent ChristiAni. In quo simul ostendit, nec Christianis deesse suum altare, cujus participes fiant Judaei, si ad Christum transeant; ne querantur, derelicto Mose, sine altari se futuros. Favet haec pars iis, qui in eo, quod praecedit, escas interpretati sunt faacrificiales. Nam tabernaculo deservientes seu ministrantes, Graece: XaTpsuovTsg, non erant quilibet de populo, sed soli sacerdotes. Quamquam ex parte totum intelligendum est. Si enim sacerdotes non poteiant esse participes altaris, quod nos habemus; ergo nec populus utens sacerdotam ministerio. Sed quaeritur, de quo altari loquatur Apostolus. Quod quidem Chrysostomus in suo comm. inexplicatum reliquit. Plerique tam veteres, quam recentiores, significari volunt mensam Dominicam, ex qua sumitur a fidelibus corpus et sanguis Domini; ut, sicut de ea dictum est ab Apo- Btolo, 1 Cor. 10.: Non potestis mensae Domini participes esse, et mensae daemoniorum, ita hic quasi dicatur: Non possunt edere de altari Dominico, qui adhuc tabernaculo deserviunt in cibis et potibus; ut habetur supra cap. 9. Tradunt hunc sensum inprimis Graeci, Theophylactus et Oecumenius; et inter Latinos Primasius, Sedulius, Anselmus; item auctor glossae ordinariae, Cajetanus, Hasselanus et alii. Qui sensus confirmari videtur ipsis Apostoli verbis; nullum enim aliud altare habent Christiani, de quo edant, nisi mensam Dominicam. frail. Eatil Comm. Tom. IIL At vero S. Thomas altare hoc interpretatur crucem Christi, vel ipsum Christum. De quo altari edere, inquit, est fructum passionis Christi percipere, et ipsi tamquam capiti incorporari. Crucem Christi recte proprieque vocari altare, nulla dubitatio est. Non enim aliud altare fingi potest, super quod Christus cruente pro nobis fuerit immolatus. Undo et Ecclesia nominat aram crucis in divinis officiis. Ipsum quoque Christum esse altare, probat idem doctor, quia ipse est, in quo et per quem preces nostras Deo offerimus. Idemque significatus est per altare aureum, quod vidit Joannes, Apoc. 8. Priorem S. Thomae expositionem amplectitur Liranus, posteriorem Titelmannus. At Gaiguaeus utramquemiscere videtur, dum hoc altare dicit esse hostiam in ara crucis oblatam, ipsum scilicet Christi corpus. Harum porro triumexpositionumprima, quae altare mensam Domini interpretatur, opponi solet haereticis, qui sacrificium incruentum corporis et sanguinis Christi pernegant. Si enim apud nos est altare, ex quo haec sumantur, est et sacrificium, quo eadem haec offerantur. Et recte quidem opponitur. Nam etsi non constet, hunc esse sensum praesentis loci; tamen urget adversarios auctoritas et testificatio Patrum, qui sic intellexerunt. Non enim sic exponerent, si ejusmodi sacrificium et altare nullum in Ecclesia agnoscerent. Caeterum arbitror, expositionem S. Thomae, quam priori loco posuit, esse magis germanam. Innuit enim eam nobis ipse Apostolus, cum paulo post dicit, Jesum extra portam passum esse, id est in ara crucis oblatum. Et, ut taceam, quod toties in hac Epistola atque ex instituto per antithesim comparat sacerdotem ministrantem tabernaculo, cum Christo offerente se ipsum in cruce; sane, cum in superiori disputatione, qua tam copiose egit de sacrificiis veteris legis per Chiistum abolitis, deque sacrificio novi testamenti per eundem introducto, nullam facere voluerit mentionem incruenti sacrificii novae legis (cujus rationem dedimus Buo loco), non mnltura verisimile est, eum, nunc aliud agentem, velut ex abrupto voluispe de sacrijQcio incruento sermonem ingerere; sed potias cruenti in cruce oblati memoriam ex antedictis renovare. Quo sensu autem de altari crucis edendi no8 potestatem habere dicamur, et non illi, qui tabernaculo deserviunt, intelligitur ex verbis S. Thomje supra positis. Nos enim ex eo edimus, dum fructum salutis ex cruce Christi, lamquam vivifico ligno, percipimus. Illi non possunt, quoniam (ut explicat Liranus) qui legalia custodiunt (quod designatur in servitute tabernaculi), non habent partem in efficacia passionis Christi. Ilinc idem Apostolus ait: Si circumcAdamiiii, Christus vcbis nihil proderit; et iterum: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini; a gratia excidistis, Gal. 5. Huc etiam pertinet, quod corpus Christi, in cruce oblatum, nanis vocatur fide manducandus, ut Joan. 6.: Panis, inquit, quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vita, scilicet in cjuce.
13:11
11. Quorum enim animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. Poterat Apostolus probare quod dixerat ex antithesi veteris legis et novae; non enim potest quis novi testamenti particeps esse, nisi recesserit a veteri; sed maluit ex ipso Mose probationem adferre. B. Thomas Apostoli rationem valde subtilem vocat, quam et ipse valde subtiliter explicat. Sciiptura, ad quam respicit Apcstolus, habetur Lev. 16., ubi praecipitur summo sacerdoti, ut decima die mensis septimi, quae erat dies expiationis, offerat vitulum pro peccato suo, et hircum pro peccato populi; tum utriusque sanguinem inferat intra velum iii Sancta sanctorum; corpora vero cremari jubeat extra castra. Nam quia erat oblatio pro peccato sacerdotis, vel etiam multitudinis, in qua comprehenditur sacerdos, nihil ex ea cedebat in cibum sacerdotis, sed totum sacrificium comburendum erat, uti statuitur Lev. 4. et 6. In eo sacrilicio, tam vituli, quam hirci, et ritu utriusque offerendi multa considerari possunt mysteria, quae a S. Thoma et aliis enucleate sunt exposita. Sed allegoria, quam hic intendit Apostolus, in eo sita est, quod, sicut veteris legis pontifex de sacrificio, quod pro suo populique peccato obtulerat, non comedebat, sed animalium immolatorum corpora cremabantur extra castra; sic, quicumque tabernaculo deserviunt, edere non possunt de altari crucis, id est fructum percipere de sacrificio super illud altare oblato, praesertim quum extra portam fuerit igne passionis consumptum. Est itaque duplex probatio rei propositae, et ex eo, quia de illo sacrificio sacerdos non edebat, et quia cremabatur extra castra. Non enim sacerdos egrediebatur ad locum, uLt immolata corpora comburebantur. Quamquaravis praecipua probationis est in illo priore. Videtur enim Apostolus ita velle dicere: Quod ii, qui tabernaculo deserviunt, non pcssint edere ex nostro altari, id probo ex lege, quia nostrum altare ac sacrificium crucis potissimum fuit significatum per ea animalia, quorum sanguis inferebatur in Sancta per pontificem in die expiationis. Atqui ex his pontifex veteris legis non edebat, quia eorum carnes cremabantur totae extra castra; ergo qui ^idhuc veteri legi deserviunt, non habent potestatem edendi ex nostro sacrificio. Vis consecutionis est in correspondentia figurae et figurati, quatenus talia sunt. Ex eo autem, quod hic Apostolus addit: extra castra, capit materiam sequentis allegoricae doctrinae, et subjnnctae exhortationis. Dicit porro: extra castra, sicut et lex loquitur; quia populus nondum habebatcivitatem cultuidivino deputatam; sed agebat in deseito, castris dispositis, in quorum medio erat tabernaculum. Qui huc adscribunt locum Numej. 19., ubi de sacrificio vaccae rufae agitur, tamquam Apostolus eo respiciat: procul dribio falluntur. Non enim sanguis vaccae rufae inferebatur in Sancta; sed de eo sacerdos, extra castra positus, aspergebat contra forestabernaculiseptem vicibus, et sic eam totam comburebat eodem loco.
13:12
12. Propter quod et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Propter quodj id est ut impleretur illa figura, quae est de carnibus extra ca«=^tra cremandis, etiam Jesus, ut per suum (Graece: proprium) sanguinem populum sanctificaret, extra portam civitatis Jerosolymae passus est. Populum dicit Israeliticum, sicut in tota Epistola, memor, se scribere ad Hebraeos, et quia ad solum hunc populum factae fuerant promissiones. Alioqui pro gentibus etiam sanctificandis passum esse Christum, abunde docent aliae Paulinae Epistolae. Quaenam hic sanctificatio intelligatur, et quomodo fiat per sanguinem Christi, satis quoque dictum est alibi.
13:13
13. Exearr.us igitur ad eum extra castra. Quod dixit de Christo extra portam passo, quadam allegoria convertit ad exhortationem de Christo, in eo ipso, quod extra portam passus est, imitando. Igitur, inquit, egrediamur ad eum extra castra, vel extra civitatem; vitae scilicet acmorum conformatione faciamus, quod ille fecit; patiamur, quae passus est. Haec enim duo considerat in praesenti sententia. Quorum unum exponit parte continuo adjuncta:
Improperium ejus portantes. Ejus, inquam, qui extra portam passus est. Nam qui ducebantur ex^ra portam, ignominioda morte mulctabantur. Portare Christi improperium, fere exponunt, ut sit, pati, qualia passus est Christus: crucem, irrisiones, opprobria, persecutiones. Posset etiam intelligi improperium Christi, id est pro Christi nomine toleratum; juxta quod ipse ait Matth. 5.: Beati estis cum maJedixerint vobishomines et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos mentitntes, propter me. Sed verisimilius est, imprope rium Christi proprie illud Apostolo dici, quo vocabantur Christiani. De quo Petrus Apoetolus 1 Epist. 4.: Si autem ut Christianus, non erubescat; glorificet autem Deum. in isto nomine. Erat enim magnum probrum, vocari sectatorem ac discipulum Christi crucifixi. Ita, si quis filius patrem habuit publica ignominia notatum aut supplicio aifectum, patris improperium portare dicitur, si hoc ei loco probri aliquando objrciatur.
13:14
14. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Hoc alterum est, quod diximus Apostolum considerare in illis verbis: Exeamus igitur etc. Docet enim, quid sit mystice: exire extra castra, sive (quod pro eodem habendum) extra civitatem. Neque vero conjunctio causalis enim referenda est ad partem proxime praecedentem: improperium ejus portantes; sed ad exitum extra castra. Ad quem ideo hortatur, quia non habemus, inquit, nos Christiani, in hoc saeculo manentem, id est fixam ac stabilem, civitatem; sed, inquit, volui in tabernaculis agentes. ad eam civitatem tendimus, qviae nobis in futuro promittituv, id est ad Jerusalem coelestem. De qua civitate jam supra aliquoties cap. 11. et 12. facta mentio est. Tacite monitos vult his verbis, ut tamquam peregrini in hoc mundo, semper animo tendant atque aspirent ad patriam coelestem; ita futurum, ut non multum turbentur, si vel opprobriis impetantur a civibus terrenae Jerusalem, vel rerum temporalium damna patiantur. NonnuIIi suspicantur, Apostolum prophetice his verbis innuere devastationem terrenae illius civitatis, haud multo post futuram, et submoncre fideles de ea mature derelinquenda. Sed nobis constat, aliud agere Apostolum; nec illud recipi posse, nisi duos diversos sensus huic loco affingamus.
13:15
15. Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis semper Deo. A sacrificiis carnalibus eos paulo ante revocavit; nunc invitat ad sacrificia spiritualia, non per intervalla, sicut illa Mosaica, sed semper Deo offerenda. Quale imprimis est sacrificium laudis, de quo Dominus in Psalmo 49.: Sacrificium laudis honorificabit me; et David ad Dominum, Psalm. 115.: Tibi sacrificabo hostiam laudis. Nec temere huc delabitur, sed orationis serie quodammodo id postulante: quasi dicat: Exeamus ad Jesum extra portam, ubi passus est, ut et nos patiamur cum eo; et quoniam illic se ipsum pro nobis obtulit Deo, habeamus et nos aliquid, quod ejus exemplo similiter Deo offeramus. Quid vero potius, quam sacrificium laudis et gratiarum actionis, quod et Deo gratissimum est, et ncbis maxime promptum ad semper offerendum? eodem Psalmista dicente: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo. Sed pro quo beneficio? Generatim quidem pro omnibus; sed specialiter ac potissimum (ut bene notat Teopbylactus) pro eo, cujus supra meminit, quod per sanguinem Filii sui nos sanctificavit. Dicit autem: per ipsum, quia nec sacrificium laudis a nobis oblatum Deo gratum esse poterit, nisi per Filium ejus offeratur, ut pontificem ac mediatorem nostrum.
Id est, fructum labiorum confitentium nomini Ejus. Hostiam laudis exponit fructum labiorum confitentium nomini Dei, hoc est, laudantium Deum, juxta illud Psalm. 62.: Labia mea laudabunt te. Nam confessio laudis intelligitur, qua etiam legitur ipse Christus Patri confessus, dicens: Confiteor tibi, Pater, quia abscondisti haec a sapientibus etc., Matth. 11. Hanc laudis ho- Btiam vocat fructum labiorum, quia labiis hoc bonum opus, tamquam fructum, reddimus; sicut vocantur fructus terrae fruges, quas terra reddit, et fructus manuum pecunia, quam manus lucrantur et quasi proferunt operando. Unde Prov. ult. de muliere forti dicitur: De fructu manuum suarum plantavit vineam. Videtur autem alludere Apostolus ad legales oblationes fructuum terrae; tamquam dicat: Pro fructibus terrae, quorum jam cessat oblatio, fractum labiorum semper laudantium Deum. Porro manifeste respicit ad locum Osee 14. secundum LXX. Nam pro eo, quod nos illic ex Hebraeo legimus: Beddemus vitulos labioirum nostrorum, LXX. verterunt: Beddamus fructum labiorum nostrorum. Et sensus Prophetae est: Adducemus Deo vitulos offerendos, seu quodcumque aliud sacrificii genus, quod, iu angustiis constituti, labiis nostris distincte vovimus nos oblaturos. Ita namque Scriptura loquitur Deut. 23.: Quod semel egressum est de labiis tuis, observabis; et facies, sicut promisisti Domino Deo tuo. Sic voluntas labiorum vocatur petitio labiis pronuntiata, et e labiis egressa, Psalm. 20.: Yoluniate labiorum ejus non fraudasti eum. Persimile est autem verbis Prophetae illud Psalm. 65.: Beddam tibi voia mea, quae distinxerunt labia mea. Hoc enim quid aliud est, quam quod Propheta breviter dixit: Beddemus vitulos, seu fructum labiorum nostrorum? Caeterum Apostolus, ut dixi, tantum alludit ad verba Prophetae, ut proinde non mirum sit, si iis utatur in sensu paululum diverso.
13:16
16. Beneficentiae autem et communionis nolite oblivisci. Duplex est sacrificium, inquit B. Thomas, quod super altare Christi offerre debemus: scilicet devotionem erga Deum, et miserationem erga proximum. De priori jam egit; alterum nunc subjicit. Beneficentiae nomine complectitur universim externa caritatis oflicia, quae proximis impenduntur, ea praesertim, quibus eorum inopia sublevatur. Ad haec autem sola pertinet communio seu communicatio, qua nimirum quis res suas indigentibus communes facit, reputans, se eas non sibi soli accepisse a Deo, sed in usum communem erogandas. Sic praecipit Romanis cap. 12., ut necessitatibus sanctorum communicent. Dicit autem: Nolite oblivisci, sicut et supra de hospitalitate; tamquam nolit vel non audeat praecipere, quia, cum pauperes essent Hebraei, satis habebat, eos admonere, ne istiusmodi operum, ob tenuitatem suarum facultatum, penitus obliviscerentur.
Talibus enim hostiis promeretur Deus. Promeretur, passive dixit interpres, etsi parum Latine. Proinde quod in Graeco est: cUOtpsoTsTTat 6 Osog, Erasmus ita vertendum putavit: placatur Deus. Siquidem et Augustinus ita legit lib. 10. de civit. Dei, cap. 5. Cum hoc fere idem est, quod vult Cajetanus: conciliatur Deus. Sed tamen rectius illi, qui verterunt: delectatur Deus, placetur Deo. Nam Graecum verbum non placari significat, sed delectari et hilariter affici ra quapiam, eamque habere sibi placitam; quemadmodum e diverso verbum activum suapcoxelv^ quo passim utitur Scriptura, sigm^cat placere; quo et Apostolus usus est supra cap. 11. semel et iterum, ubi nos legimus: Testimonium habuit, pia~ cuisse Deo. Sine fide autem impossibile est placere Deo. Favet Syriaca translatio, quae sic habet: His sacrificiis placet hom.o Deo. Subest autem hic tacita antithesis inter hoc genus hostiarum et eas, quae secundum legem offerebantur, quas Scriptura testatur Deo non placuisse; ut supra cap. 10. ex Psalm. 39.: Holocautomata et pro peccato non tibi placuerunt, et Psalrri. 50.: Holocaustis non delectaberis. Jam nec dissonat, quod habet vulgata versio: promeretur Deus, id est nos promeremur Deum; iis enim operibus homines promereri sive demereri Deum dicuntur, quibus ille delectatur, et quae ei placent. Nam alioqui promerendi et merendi vocabulis Latinis, nescio, an Graeca dari possint, quae proprie respondeant. Porro notandum, illud: talibus hostiis, referendum esse ad utrumque sacrificium, de quo locutus est, laudis scilicet ac beneficentiae; sicut expresse referunt omnes Graeci, et inter nostros B. Thomas. Etenim totum hoc genus opponit Apostolus legalibus sacrificiis, quibus (ut jam dictura est) nemo potuit Deo placere. Vocantur autem haec: sacrificia, et quidem vera generali ratione, quatenus ad Deum colendum fiunt. Quomodo B. Augustinus lib. 10. de civit. Dei, cap. 6., verum sacrificium definit omne opus, quod agitur, ut sancta societate inhaereamus Deo.
13:17
17. Obedite praepositis vestris, et subjacete eis. Duabus superioribus hostiis addit tertiam, quae est obedientiae; de qua 1 Keg. 15.: Numquid vult Dominus holocausta et victimas? et non potius, ut obediatur voci Domini? Me~ hor est enim obedientia, quam victimae. Sicut autem Deo, sic ct praefectis ab 60 constitutis obediendum est, dicente Domino: Qui vos audit, me audit, Luc. 10. Demonstrat igitur hic locus (quod novi haeretici negant), Ecclesiarum piaelatos habere potestatem praecipiendi ac leges ferendi, quibus obedire teneantur eorum subditi. Sunt enim ad invicem relata, obedientiae lege teneri et praecipere. Constat autem, Apostolum loqui de praepositis ecclesiasticis, id est Episcopis; tum ex his, quae seqauntur: Ipsi enim pervigilant, quasi rationem red' dituri pro animabus vestris; tum ex eo, quod de iisdem ante praecepit: Mementote praepositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei. Haec enim Episcoporum sunt atque Pastorum. Hoc argumentum ut effugiat Calvinus, Apostolum sic interpretatur: Jubet piorum Episcoporum doctrinam obedienter amplecti, sanisque consiliis obtemperare. Sed in hoc brevi interpretamento tres sunt corruptelae. Prima, dum restringit Apostolicum praeceptum ad pios seu bonos Episcopos. Quamvis enim dicat Apostolus, eos vigilare pro animabus, quod bonorum est Episcoporum; non tamen, si minus id faciant, exceptionem admittit in praestanda obedientia; nihilo magis quam in parentibus aut dominis carnalibus, quibus etiam duris, morosis ac discolis obediendum praecipitur, Eph. 6., Col. 3., 1 Pet. 2. Cum ergo dicit: Ipsi enim pervigilant, ofiicium eorum designat, a quo si deflectant, non ideo vult statim obedientiam subtrahi, sciens, Dominum etiam de scribis et Pharisaeis praecepisse populo: Omnia, quaecumque dixerint vobis, servate et facite; secundum opera vero eorum nolite facere, Matth. 23. Quem locum huc allegant interpretes Graeci, ut doceant, obediendum esse Episcopo, etiamsi moribus et vita perversus fuerit; illud tamen addentes, quod si doctrinam fidei publica praedicatione pervertat, jam non esse, cur amplius ei parcatur. Nec mirum. Sic enim potestate se ipsum exspoliat, ut qui Ecclosiae hostem se declaiet. Altera corruptela est, Apostoli praeceptum ad obedientiam doctrinae coarctare. Nam obedientia proprie praecepta agendi vel f^ciendi respicit, non doctrinam. Docere enim potest etiam, qui non praeest. Tertia, praeceptum per consilium interpretari; quasi hoc sit, praepositis obedire, rectis eorum consiliis acquiescere; cum utique Apostulus 1 Cor. 7. et 2 Cur. 8., et in Epist. ad Philem. praeceptum a consilio manifeste distingr.a.t, aflfirmans, se posse quaedam praecipere, quae malit consulere. Tu eo, quod addit Apostolus: et subjactte, Graece: xal uiicixsTc, TLeophylactus et Oecumenius indicari exactam obedientiam, ut, si operibus etiam serviendum illis sit, non detrectent. Signiiicat enim vox Graeca: cedere, lccum dare, submitte.re se, et obsequiis subjectionem ostendere. Erasmus vertit: concedite.
Ipsi enim pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris reddituri. Non dicit, quid omnes faciant, sed quid boni, quidque omnes tacere oporteat; quid denique de suis Episcopis et pastoribus sentire debeant iideles. Tn Graeco talis est ordo: Ipsi enim vigilant pro animabus vestris, tamquam rationem reddituri. Sed res eodem recidit. Nam illud: pro animabus veslris, secundum sensum utroque pertinet. Vigilant eaim pro animabus sibi commissis, tamquam pro iis ipsis rationem reddituri Deo in die judicii. Vigilare curam ot sollicitudinem significat, estque maxime proprium Episcoporum. Tn illo sermone: rationem reddere, metaphora est ab iis, qui res alienas dispensant. Tales se cogitare debect omnes pastores et Episcopi, ut quibus a Christo commissa est animarum cura, quas ipse suo sanguine redemit, et suas fecit \ de quibus proinde rationem ab iis exacturus est. Igitur hac parte: quasi rationem etc, significare voluit Apostolus periculum, in quo versantur, qui praesunt animabus regendis; ut hoc attendentes subditi, non eos contristent, sed prompte et libenter obediant. Est enim hoc (inquit B. Thomas in commentario) maximum periculum, hominem de factis alienis rationem reddere, qui pro suis non sufficit. Unde et Chrysostomus, vehemeutcr hunc sermonem et pulchre exaggerans, dicit inter caetera verbum terribile: Miror, an fieri possij, ut aliquis ex rectoribus sit salvus. Verum hoc dicit, respiciens ad multitudinem eorum, qui per ambitionem sese conjiciunt in illam tanti momenti functionem, quemadmodum patet ex verbis circumstantibus. Nam legitime vocato, et fideliter atque ex caritate sacrum illud munus exercenti, qualis fuit ipse Chrysostomus, periculum esse non potest.
Ut cum gaudio hcc faciant, et non gementes. Haec ratio refertur ad praeceptum: Obedite praepositis vestris etc. Quamvis enim potissima ratio, cur praepositis obedire oporteat, ea sit, ut Deo placeatur ac serviatur, qui potestatem illam instituit; debet tamen a subditis et ista ratio prae oculis haberi, ne praepositis suis pro ipsorum salute vigilantibus moerorem et gemitum adferant, sed gaudium potius ac voluptatem. Pronomen hoc omnium fere sententia dem(»nstrat curam pervrgilem, de qua dixerat: Ipsi enim pervigilant. Tta sensus est: Ut curam vestri agant cum alacritate et gaudio, et non gemant sub onere; sed levius ilhid ferant, dum vident, se non inaniter in vobis laborare. Caeterum glossa ordinaria subjungit et alterum sensum, quo referatur haec pars ad istud proximum: rationem pro animabus vestris reddituri. Verba sunt: Ut reddant rationem Deo, securi de praemio, et non gementes, anxii vel haesitantes de vestra damnatione. Quae eadem leguntur etiam apud Primasium. Sed et Anselmus hunc seni^um adfert priori ]occ, ita scribens: Et quia student recte vos ducere per viam justitiae, ut, cum vos perduxerint ante tribunal Christi, non accusentur, non recte vos duxisse: idcirco nunc obedite illis. At vero sensus iste sanam intelligentiam reqniiit. Constat enim, subditorum malitiam non posse jure imputari bonis praefectis ad detractionem mercedis. Nam unusquisque proprium mtrcedem accipiet secundum suum la~ borem, 1 Cor. 3., non secundum fructum laboris. Non igitur existimandum est, auctores sensus memorati significare voluisse, bonos pastores, cum pervenerint ad tribunal Christi, vel reos agendos, vel de sua mercede periclitaturos esse, propterea quod oves habuerint minus dido audientes; sed dupliciter hujusmodi glossa potest explicari. Uno modo, si suppleas: quantum est in vobis, si forte pereatis. Nam vestra perditio faceret illos gemere et periclitari in die reddendae rationis, nisi cordium inspector Deus sciret, eos fuisse extra culpam. Sic inteHigi solet illud Eph. 4.: Nolite contristare Spiritum sanctum, scilicet quantum in vobis est, dum peccando eum a vobis expellitis. Aliter accipi potest de frustratione gaudiicujuspiam, quod accidentalevocant Theologi. Nam quasi gement in reddenda ratione Praepositi, qui, cum multum laboraverint, non tamen gaudium percipient ex fructu laboris, consistente in sancta conversatione et perseverantia eorum, quibus praefuerint. Similis est locus in Ep. 2. Joannis Apostoli secundum lectionem Graecam: Videte vosmet ipsos, inquit, ne perdamus, quae operati sumus; sed ut mercedem plenam accipiamus. Eodem spectat, quod Paulus eos, apud quos cum magno fructu laboraverat, ut Philippenses et Thessalonicenses, vocat spem suam et gaudium et gloriam, et gJoriae coronam, Philipp. 4. et Thess. 2. videlicet ad diem adventus Domini respiciens, sicut ipse explicat posteriori loco jam citato. Ex quibus jam etiam apparet, quam hic sensus, etsi scrupulosior, non improbabiliter adscribatur huic loco; maxime quum allusio sit ad dispensatores, a quibus dum exignntur rationes suae administrationis, culpari colent, si quid Domino periit.
Hoc enim non expedit vobis. Scilicet: ut gementes id faciant. Quod si referatur ad verbum: pervigilant, juxta communem expositionem, sensus est: Nam nec vobis expedit, illos cum dolore ac gemitu vigilare j)ro vobis. Quamvis enim illis non liceat vindictam expetere vestrae inobedientiae, Deus tamen eorum gemitum exaudiet, et pro illis ulciscetur. Ipsi quoque potestate sua, quam Christus eis tradidit, utentur F.dversum vos. Sin autem leferatur ad eam partem: rationem pro animabus vestris reddituri, sensus erit: Haudquaquam vobis expedit, illos cum gemitu rationem reddere pro animabus vestris. Id enim esset signum inobedientiae vestrae et porditionis. Adducens hunc Apostoli locum Prosper libr. 2. de vita contemp. cap. 3., postrema verba recitat absqae negatione: Hoc enim expedit vobis, et refert ad ilhid: ut cum gaudio hoc faciant. Sed mendosam esse lectionem, Graeca facile convincunt, in quibus est una composita dictio: aXuaiTsXeg, inutile. Unde plerique vertunt: Hoc enim inutile est vobis. Quamquam fieri potest, utquaedam Graeca habuerint: XuoitsXsc^ omissa privante particula a; juxta quam lectionem procul dubio referenda esset haec pars ad illud: cum gaudio facere.
13:18
18. Orate pro nobis. Apostolus, more suo, sub finem Epistolae commendat se precibus eorum, ad quos scribit. Insaniunt ergo haeretici, dum clamitant, injuriam nos facere Christo Mediatori, quoties vicissim Pauhim ac caeteros sanctos rogamus, dicentes: Orate pro nobis. Posuit autem plurale pro singulari, nobis pro me; quod liquet ex verbis sequentibus, quae ad ipsius personam pertinent.
Confidimus enim, quia bonam conscientiam habemus, in omnibus hene volentes conversari. Orandum quidem pro onmibus, quia caritas ad omnes ee extendit; sed illi magis hoc merentur, cum quibus est caritatis communio, quique bonae vitae exemplis Ecclesiam aedificant. Talem se declaiat Paulus, modeste tamen, dum utitur vocibus: confidimus et volentes. Quod ergo dicit: Confidimus, quia honmn conscientiam habemuSj sic intellige: Bene milii conscius sum, et confido, rae in ea rc non falli. De siguificatu Graeci verbi: 7r£iOo|jiat, quovi modo: certus sum; mcrio: confido, noster vertit interpres, ne quis illius occasione certitudinem infallibilem hoc loco putet significari, videat, quae diximus ad illud Rom. 8.: Certus sum enim, quia neque mors etc. Neque enim plus certitudinis hic sibi vendicat Apostolus, quam in eo loco, ubi dicit: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum, 1 Cor. 4. Quod et a B. Thoma diligenter aunotatum est. Porro quod Erasmus vertere malait in praeterito: confisi sumus, non probo. Nam praeteritum, tam medium, quod hic legitur, quam passivum, quod in Epist. ad Rom. et alibi, vim quandam habet praesentis, etiam apud auctores profanos; nec aliter id exponunt docti inlerpretes. Particulam: in omnibus, Iv Tiaat, Graeci praecedentibus jungunt, et ad personas referunt. Est enim tam in Graeco, quam in Latino genus ambiguum. Itaque faciunt hunc sensum: Ccnfidimus, nos habere bonam conscientiam inter omnes, id est, non solum inter gentiles, sed etiam apud vos: ut qui non possitis ignorare, quam nihil nmquara per avaritiam ani hypocrisim a me factum sit in praedicando Dei verbo. Igitur hos secuti, Erasmus et Hentenius verterunt: inter omnes. Verum meo judicio rectius Latini sequentibus annectunt, et de rebus exponunt, hoc modo: In omnibus, id est, per omnia studentes bene conversari, ut no cuiquam dictis aut factis meis ullum praebeara ofiFendiculum. Sic ait 1 Cor. 10., se per omnia omnibus placere, non quaerendo, quod sibi utile sit, sed quod multis, ut salvi fiant. Hunc sensum reddidit Syrus interpres, dum ita vertit: Confidimusenim, quod conscientiabona sit nobis, quia in omni re cupimus bene versari. Annotant Stapulensis et Cajetanus, Graecos codices variare; nam in aliis legi: s;(o/Ji£v, habemus, primae personae, in aliis: ^X^'^^} habetis, secundae. Quae posterior lectio iisdem quoque magis placet, ut et Stapulensis verterit: habetis. Sed cum hujus lectionis apud veteres interpretes nullum exstet vestigium, prior autem lectio, quae etiam hodie plurimorum est codicum, sensum habeat apertum et huic loco percommodum; non video, cur ab ea nobis sit recedendum.
13:19
19. Amplius autew deprecor vos hoc facere, quo celerius restituar vobis. Pronomen vos non exprimitur in Graeco, sed intelligitur. Aliam addit causam, cur petat, ut pro se orent. Amplius autem, inquit, hoc est, magis atque impensius obsecro vos hoc facere, id est pro rae orare, quo citius possim vobis restitui; quasi dicat: Etiam vestri causa peto, ut pro me oretis; non enim apud vos inutilis ero, si vobis restituar. Vobis autem intellige: in Judaea morantibus. Nam Epistola ad Hebraeos scripta quo perferenda crat, nisi in Judaeam? Dicit autem celerius, quia multo jam tempore ab illis abfuerat. Porro nonnulli ex verbo: restituar, coUigunt, scriptam esse ex vinculis Nam vincti, cum Kberantur, suis restituuntur. Sed parum firma coUectio est. Facile enim restituendus inteHigi potest a negotiis, quibus detinebatur. Quamquam et simpliciter exponi potest. Orate, ut restituar, id est reddar vobis, revertar ad vos Non enim est hominis via ejus, Jerem. 10,; sed Domini est, dirigere gressus ejus, Prov. 16. Quod si scriberet e carcere, faceret apertam ejus mentionem, sicut in aliis omnibus Epistolis, quas e carcere misit. Rectius ex eodem hoc loco colligit Cajetanus, auctorem hujus Epistolae Hebraeum esse, et proinde Clementem dici non posse. Cura enim dicit: restituar vrbis, de eorum gente se esse, significat. Quod vero Cajetanus addit, haec verba non sonare Paulum, quem Hebraei, servantes legalia, non exspectabant sibi restituendum, quum Paulus ad evadendum eorum manus Caesarem appellasset: haud solida conjectura est. Nam ad Judaeos fideles haec Epistola scribitur; qui autem persequebantur eum, potissimum infideles erant, ut ex Actis et Paulinis Epistolis promptum est intelligere. Caeterum fideles Judaei (tametsi non omnes) ei bene volebant, ac deferebant, tamquam Apostolo Christi, etreditura ejus desiderabant.
13:20
20. Deus autem pacis, qui eduxit de mortuis pastorem jnagnum ovium. Vicissim bene eis precatur ac pro eis orat. Et quidem initio precationis Deum pacis nominat, ut eis pacem et doctrinae consensum inprimis commendet; ac si dicat: Quia Deus pacis est, non oportet vos a me, vel inter vos mutuo de lege et sacrificiis dissidere; sed in unam veram, quam vos docui, convenire sententiam. Qui eduxit, Graece: dvayaywVj id est qui reduxit. Significat enim Christi resuscitationem a morte ad vitam. Deinde notanda emphasis in vocabulo: magnum, quod in Graeco postponitur, et cum articulo legitur: tov /jieyav. Unde vertit Erasmus: pastorem ovium illum magnum. Vocatur Christus magnus ovium pastor y ut et alibi: pastorum princeps, 1 Pet. 5., quia supremus et primarius est pastor, cujus caeteri pastores sunt vicarii. Nomine ovium electos significari, recte docet Anselmus, videlicet eosdem, quos Joan. 10., ubi se praedicat 'ovium pastorem. Nam electos proprie Christus pascit, ut quos efficaciter ad vitam aeternam perducit. Sed cur hic meminit magni pastoris a morte reducti? Ideo magni pastoris, quia de parvis et secundariis pastoribus, hoc est, praepositis, jam semel et iterum verba fecerat; tum quia pacem nominaverat, cujus inter Deum et homines conciliandae causa pastor ille magnus pro omnibus mori dignatus est. Meminit autem ejusdem a morie resuscitati, ut ostendat, eum adhuc vivere, semperque victurum; Christus enim resurgens ex mortuis, jam non moritur, Rom. 6.; ut proinde fidem ab eo mutare non debeant, sicut et ante monuit illis verbis: Jesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula.
In sanguine testamenti aeterni. Hanc partem varie tractant. Quibusdam placet, m sanguine dictum, id est cum sanguine, ut sensus sit: Deum excitasse Eilium suum a morte; sed ita, ut sanguis, quem in morte fudit ad sanctionem foederis aeterni, post resurrectionem adhuc vigeat una cum ipso redivivo, perinde ac si semper flueret; vel certe, ut intelligatur, eo excitato, sanguis ejus nobis donatus in testamentum seu foedus sempiternum. Quem utrumque sensum adferunt Theophylactus et Oecumenius. Sunt, qui illud: in sanguine, jungant cum accusativis: pastorem magnum, idque hoc sensu: Reduxit e mortuis eum, qui quam sit magnus pastor, cernitur in sanguine testamenti aeterni, quem in morte efi^uderat. Alii vohint, in sanguine idem esse, quod per sanguinem; ut Anselmus, B. Thomas ac caeteri fere Latini, referentes hano particulam ad verbum: eduxit, ut sensus Apostoli sit, Christum a morte reductum ac resuscitatum esse virtute ac merito sanguinis ipsius in morte effusi, quo confirmatum est testamentum aeternum. Ipse enim, inquit S. Thomas, per suam pussionem meruit sibi et nobis gloriam resurrectionis. Denique potest illud: in sanguine, eodem modo acceptum, sic construi, ut pendeat a verbo subintellecto: Deus, qui reduxit a morte pastorem ovium, quas redemerat sanguine testamenti aeterni. Quae duae postremae expositiones prae caeteris placent, primum quia phrasis illa: in sanguine, passim hoc modo in sacris literis accipitur, nominatim in Episfolis Paulinis et in Apocalypsi, quoties aliquid factum aut praestitum in sanguine Christi dicitur. Tum quia videtur Apostohis alludere ad verba Zachariae Prophetae, qui cap. 9. sic ait: Tu quoque in sanguine testamenti tiii emisisti vin^ ctos tuos de lacu; praesertim cum etiam cap. 11. magni pastoris ovium mortem praenuntiet, dicens: Percute pastorem, et dispergentur oves, ut et ilhic prioribus Apostoli verbis allusum videatur, non autem ad locum aliquem Jesaiae, quod vult Theophylactus. Constat autem, apud Prophetam in sanguine dicttim more Hebraeo, id est per sanguinem. Porro testamentum hoc vocat aeternum, ad differentiam testamenti veteris; vel quia promissionem continet haereditatis aeternae, vel quoniam ei non succedetaliud. Obiterobserva cum S.Thoma, iu tribus Evangeliis et apud Paulum, 1 Cor. 11., Christi sanguinem vocari sanguinem novi testamenti, hic autem aeterni testamenti j ideoque in verbis consecrationis calicis, quae recitantur in canone missae, recte conjungi utrumque epithetum dicendo: novi et aeterni testamenti.
Dominum nostrum Jesum Christum. Graeca Christum non addunt. Bene Do- 7ninum vocat post factam mentionem mortis ejus et sanguinis, quo nos redemit ac servos suos fecit, 1 Cor. 6.: Non estis vestri; empti enim estis pretio magno.
13:21
21. Aptet vos in omni hono. Graece et Syriace: perficiat, absolutos vos reddat in omni opere hono; tamatsi recte etiam vertit interpres: aptet. Nam vox Graeca xaxapTiCstv significat perficere non quomodocumque, sed apto, composi tione partium seu membrorum; quomodo supra cap. 10. dictum est: Corpus autem aptasti mihi. Nam et alibi utitur eo verbo Apostolus, quum ad concordiam hortatur, ut 1 Cor. 1.: Sitis autem perfecti in eodem sensu, et 2 Cor. ultimo: Perfecti estote. Sensus igitur est: Deus pacis vos, tamquam unius corporis membra, componat, aptet ac perficiat in omni genere bonorum operum sic, ut alius in hoc, alius in alio opere juxta suam vocationem sedulo se exerceat. Si quaeras, quomodo Deus aptet homines ad bonum, respondet tibi S. Thomas in comment.: Quando quis, inquit, voluntatem habet benefaciendi, dicitur aptus ad illud. Deus autem, quando immittit ei bonam voluntatem, aptat eum, id est, facit eum aptum. Et ideo dicit Apostolus: Aptet vos in omni bono, id est faciat, vos velle omne bonum. Et infra: Dupliciter aptatur homo ad bene faciendum. Uno modo, exterius operando; et sic unus homo aptat alium persuadendo vel comminando. Alio modo aliquid interius exhibendo; et sic soJus Deus aptat voluntatem, qui sulus eam potest immutare, juxta illud Proverb. 21.: Cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, inclinabit illud. Haec ille. Non ergo dicamus, Deum movere voluntates hominum, sicut aptum novit, ut S3quantur; tamquam in eo sita sit efficacia gratiae Dei; sed fateamur, Deum facere homines aptos ipsa bonae voluntatis immissione, sicut sanctus Doctor loquitur. Quae doctrina amplius patebit ex consequentibus Apostoli verbis:
Ut faciatis ejus voluntatem. Voluntas intclligiturpraeceptiva, inquaexpequenda consistit bonitas vohintatis nostrae. De qua Eph. 5.: Intelligentes, quae sit voluntas Dei, et 1 Thess. 4.: Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra. Unde Ecclesiastici 8.: Quae praecepit tibi Deus, illa cogita semper, scilicet, nt facias. Supplenda est Apostoli sententia hoc modo: Deus aptet vos in omni bono, praestans nimirum, ut voluntatem ejus faciatis. Ita se ipsum exponit verbis subjunctis:
Faciens in vobis, quod placeat coram se. Hoc est, per gratiam suam efficiens, efficaciter operans in vobis opera sibi placentia. Manifeste docet hic locus, gratiam Dei non eo efficacem censeri, quod voluntas nostra per suum assensum sese accommodet vocanti aut suadenti Deo; sed efficacem esse per se ipsam et a se ipsa, dum Deus potenti sua operatione nos aptat, et in nobis efficit omne bonum, per quod ei placemus. Sub quo bono ipsum etiam assensijm et cooperationem voluntatis nostrae contineri, nemo, qui sanus sit in fide, dubitaverit: Deus est enim, qui operatur in nobis, et velle, et perficere, Phil. 2, et qui omnia opera nostra nobis operatur, Jcs. 26. Porro viderit Erasmus, cur verterit: Efficiens, ut, quod agitis, acceptum sit in conspectu suo. Nam Graeca ad verbum sic habent: Faciens in vobis beneplacitum coram se. Quod omnes alii verterunt in eum sensum, quem dedimus.
Per Jesum Christum. Hoc aJdit, quia, sicut dicit sanctus doctor, nihil a Patre impetratur, nisi perFilium. Quaeri potest, quo sit referendum^ utrum ad verbum: aptet, an ad: faciens, an ad: beneplacitum coram se. Maxime, ni fallor, convenit, uf, ad verbum: faciens, referatur. Optat enim et precatur Apostolus, ut Deus haec in illis efficiat et praestet per meritum Christi Filii sui. Quod et Ecclesia passim in suis orationibus imitatur.
Cui est gloria in saecula saeculorum. Amen. Hanc partem Graecorum expositorum nullus attigit, ut videantur non legisse. Graeci tamen codices, aeque ut Latini, constanter habent; a quibus nec editio Syriaca discrepat. Ambiguum est autem, utrum ad Deum, an ad Jesum Christum referri debeat. lilud minime dubium, non minus vere ad Jesum Christum, qui et ipse Deus est, quam ad Deum Patrem referri posse. Porro verbum est de suo noster interpres adjecit. Alioqui magis congruit sensus optativus: Cui sit gloria, sicut in multi.s aliis clausulis huic similibus, quae apud eundem Apostolum leguntur, ut Rom. 11. et 16., Gal. 1., Ephes. 3., Phil. 4., 1 Tim. 1., 2 Tim. 4., nec ncn apud B. Petrum 1 Epist. 5. et 2 Epist. 3. et in Epist. Judae; denique in Apoc. 1. 5. et 19. Quale etiam est illud angelorum cantantium: Gloria in altissimis Deo, Luc 2., et illud puerorum acclamantium: Gloria in excelsis, Luc. 19. In his enim omnibus verbum quidem nullum expressum est; interpretes autem plerique sensum reddunt optativam. Unus est locus 1 Petr. 4., ubi in Graeco verbum indicativum expressum habetur: w IotIv i} do^a, cui est gloria. Ex quo videri posset, idem verbum iu omnibus similibus locis esse subaudiendum, nisi peculiaris esset ratio, cur illic a Petro verbum est additum fuerit; sicut ibidem videbitur. Amen Hebraea dictio est, omnibus nota, vim habens confirniandi id, quod dicitur vel optatur; ut si dicas: Ita fiat.
13:22
22. Bogo autem vos fratres, ut sufferatis verbum solatii. Graece: Sufferte sermonem consolatinnis vel exhortationis. Nam Graeca vox TiapaxXirjaig, ut saepe dictum est, tam exhortationem significat, quam consolationem; quemadmodum ot vox Syriaca. Quamquam Graeci diserte exponunt de consolatione. Sic enim Oecumenius; Non dicit: consilii aut exhortationis; sed propter afflictiones in quibus erant, consolationis inquit. Similia scribunt Chrysostomus et Theophylactus. Atqui Faber et Erasmus sermonem exhortationis verterunt. Quod etiam Cajetanus et alii nonnulli magis probant, hac non improbabili ratione adducti, quia rogandi non erant Hebraei, ut sermonem consolationis aequo animo ferrent; nam consolatio per se grata esse solet, etiamsi consolator non perinde sit gratus, Sed quia Paulus suraserat partes exhortantis ac docentis, idque praestiterat non sine aculeis reprehensionis: idcirco nunc eos demulcet, obsecrans, ut boni consulant hanc ipsius audaciam. Ex hoc loco moventur, qui putant, hane Epistolam praecipue scriptam ab Apostolo causa consolationis simul et exhortationis ad patientiam. Sed de ea re egimus in argumento.
Etenim perpaucis scripsi vobis. Perpaucis, Graece: Tzapa, ppa^^swv, per brevia, id est breviter, paucis. Ita B. Petrus in fine prioris suae Epistolae: dl oXiyoiV, per modica, quod interpres vertit: breviter scripsi. Forsitan hoc loco duabus vocibus vertit interpres: per pauca. Non enim sensus est: Valde paucis, ut Latini quidam exponunt. Dicit autem, se paucis scripsisse, quod exhortatio minus molesta sit ac lubentius admittatur, si non obtundat verborum multitudine. Sed quomodo paucis, cum sit Epistola bene prolixa? Kespondet Chrysostomus, pauca esse, quae scripsit, si conferantur cum iis, quae dicturus erat, si praesens fuisset. Quod etiaTn sic accipi potest, pauca eum scripsisse collata cum iis, quae scripturus erat, si illos habuisset discipulos satis idoneos et non imbecilles ad audiendum; sicut loquitur cap. 5. Sanctus Thomas dicit, pauca esse respectu mysteriorum, quae in hac Epistola persii-inguntur. Nam in eaj inquit, fere oitmia mysteria veteris testamenti continentur. Et addit verbum notabile: Sermones breves valde acceptos esse; quia, si sunt hoiiiy avidius audiuntur, si mali, parum gravant. Potest etiam dici, pauca esse, quae scripsit, non pro modo Epistolae, sed pro modo libri seu tractatus. Nam, ut in initio admonuimus, exordium magis est libri, quam Epistolae, licet extrema, juxta morem Epistolae, salutatione claudat.
13:23
23. Cognoscite fratrem nostrum Timotheum dimissum. Graece: dTioXcAu- |ji£vov, id est, solutum vel absolutum, ut alii verterunt. Atque hinc colligunt, Timotheum in vinculis fuisse, a quibus eum solutum Paulus scribat, velut rem Jaetam nuntians. Erat enim Timotheus apud Hebraeos bonae existimationis, qui et in eorum gratiam aPaulo fuerat circumcisus, ut habetur Act. 16. Non tamen usque adeo certa est collectio. Nam Graecum verbum non raro generaliter accipitur pro eo, quod est dimitti, iit Matth. 14.: d-OAua&v Toug oyWj:^, dimitte turbas. Unde alii dimissum intelligunt, id est, expeditum a negotiis, quibus alicubi detentus fuerat. Utriusque commentarii meminerunt interpretes Graeci. Porro sciendum, pro: cognoscite, quod Graece est: Yiva)OX£TS, verti potuisse: cognoscitis aut scitis. Quamquam rectius se habet: cognoscite, scitote; sicut etiam est in textu Syriaco. Nam Judaeis transmarinis indicare voluit, quod nondum sciebant.
Cum quo fsi celerius venerit) videbo vos. Cum illo, inquit, comite, si mature ad me venerit aut redierit, vos invisam, alioqui sine eo ad vos iturus, morae longioris impatiens. Indicant haec verba magnum in Paulo desiderium invisendi fratres suos Judaeos. Hinc etiam apparet, Paulum non fuisse vinctum, quum haec scriberet; non enim vinctus, etsi spem habens liberationis, ita absolute diceret: videbo vos, sed: spero, me vos visurum; sicut in Epist. ad Philem.: Spero, per orationes vestras donari me vobis. Verisimile est autem, quod eos non inviserit, sive gravioribus Ecclesiae negotiis, sive persecutione quapiam impeditus. NuIIa enim historia prodit, Paulum post Romanam profectionem, de qua Act. ult., reversum aliquando fuisse in Judaeam; sed verba xVpostoIi sunt assertiva propositi, non eventus^ Cujusmodi leguntur etiam 1 Cor. 16. Caeterum ex isto loco, ubi Timothei facit mentionem tamquam comitis, cum q'.io cuperet revisere Judaeam, non leve sumitur argumentum, hanc ipsius Pauli esse Epistolam, Neque enim alius quisquam est, in quem potius haec competant. Coaatur quidem hoc argumentum diluere Cajetanus, sed id facit parum solide. Quod vero objicit, hanc promissionem, qua dicit auctor, se visurum Hebraeos, non sonare Paulum, eo quod alienum a ratione videatur, ut, posteaquam appellasset ad Caesarem, iterum se in Judaeorum manus dare velit: non convincit; primum quia haec Epistola multis annis post illam appellationem scripta est, rebus apud Judaeos interea non parum mutatis; tum quiaPaulus Jadaeorum persecutiones timere non debuit, ubi fructus poterat sperari. Ut illud etiam addam, Apv">stolicae prudentiae fuisse, ita caute in Judaea conversari inter fideles, ut non facile in manus hostium incideret. Porro nec illud alicujus momenti est, quod objicit Calvinus, Paulum solere Timotheum in suis Epistolis appellare filium, non fratrem. Respondetur enim, Timotheum a Paulo filium vocari in iis Epistolis, quas Paulus ad eum scribit, nec non 1 Cor. 4.; in caeteris autem Epistolis, perinde ut hic, fratrem appellari, ut 2 Cor. 1., Col. 1., 1 Thess. 3. et ad Phiiemonera.
13:24
24. Salutate omnes praepositos vestros. Id est, Episcopos Ecclesiarum, maxime per Judaeam et Syriam.
Et omnes sanctos. Id est, omnes fideles, qui apud vos sunt. Cur omnes fideles SJincti dicantur, in exordiis aliarum Epistolarum satis expositum est. Salutant vosde Italia fratres. Graece: Salutant vos, qui ex Italia, id est Itali; nec additurr fratres, nt nec in Syriaco. Latina quoque coraplura MSS. fratres additum non habent, tametsi intelligendum est. Significat enim Judaeos Christianos per varias urbes Italiae dispersos. Unde plus dicit, quam si scriberet: Salutant vos Romani. Utrum autem Romae scripta sit Epistola, an in alia quapiam Italiae parte, non liquet.
13:25
25. Gratia cum omnibus vobis! Amen. ConcluditEpistolam apprecatione gratiae, significans eo nomine beneficentiam Dei, quatenus ab ea nobis omnia dona salutis proveniunt. Graeci codices subscripta habent haec verba: Missa ab Italia per Timotheum. Sed hujusmodi subscriptioni non est, cur fidem habeamus; nam ex superioribus constat, Timotheum abfuisse, quando scripsa est. Nec multum refert scire, per quem sit missa.
13:2
CALVARIO. - Luogo in cui Gesù «pati fuori le porte (di Gerusalemme)» (Hebr. 13, 2), chiamato «luogo del cranio» (κρενίου τόπος) e in greco Γολγοτά (Io. 19, 17). Golgota è nome aramaico formato dall'ebr. gulgōleth con l'eliminazione del secondo l perché le …
… che il Giudice Supremo ricorderà al giudizio finale (Mt. 25, 34-46). Dagli altri libri neotestamentari potevano constatare che gli Apostoli l'avevano raccomandata sempre fortemente: « Siate larghi di o. » prescriveva s. Paolo ai Romani (12, 13; cf. Hebr. 13, 2) ai quali raccomandava la diaconessa Febe, probabilmente latrice della lettera, perché l'accogliessero « nel Signore come si conviene ai santi » e l'assistessero « in tutto ciò in …
13:7
… Essa segnava inoltre la fine della feroce persecuzione giudica contro la Chiesa (Hebr. 13, 7; 10, 32 sgg.; Act. 4, 1-31; 5, 17 sgg.; 6, 11 sgg.; 7, 54-8, 3; 12, 1-4; ecc.). …
I Tim. 5, 17) e i « superiori » (ὄγουμενοι: Hebr. 13, 7.17.24).
13:9
… Nel Nuovo Testamento ricorre con insistenza il monito alla vigilanza contro le insidie tese alla f. dai nemici della verità (Rom. 16, 17; II Cor. 11, 3; Eph. 5, 6-11; Col. 2, 6-8; I Tim. 1, 3 agg.; Hebr. 13, 9; II Pt. 3, 17; II Io. 7-11). La Chiesa, in stretta aderenza al diritto naturale e allo spirito delle norme apostoliche, ha provveduto alla tutela della f. con leggi speciali riguardanti …
13:10
Un'altra trasparente allusione al Sacrificio della M. è in Hebr. 13, 10: « Habemus altare, de quo edere non habent, qui tabernaculo deserviunt » infatti il realistico verbo φαγεῖν (« manducare ») porta spontaneamente il pensiero all'altare eucaristico, …
13:14
Solo nel Nuovo Testamento la dottrina della i. dell'a. ha la sua piena formulazione: Mt. (e passi paralleli) 5, 12, 29; 10, 28; 16, 26; 18, 9; 22, 32 sg.; I Cor. 3, 15; Hebr. 13, 14; II Cor. 5, 1-10; Phil. 1, 18-26 e passim.
Nel cristianesimo l'uomo ottiene la responsabilità e quindi la libertà personale davanti a Dio perché la vita del tempo è preparazione alla vita eterna (Hebr. 13, 14); perciò il cristianesimo è in questo senso volontarista: esige che la ragione si assoggetti alla fede (obsequium fidei) e considera il valore della vita dello spirito non in funzione …
Sull'esempio di Abramo (Gen. 21, 23; 23, 4), di Mosè (Ex. 2, 22; Act. 7, 29), d'Israele sottratto da Dio al mondo pagano (Sup. 18, 3; Hab. 3, 16: παρενία è sinonimo di x.), ogni cristiano è e deve sentirsi «straniero» (ξένος) e «forestiero» (παρενός): 1 Pt. 1, 1; 2, 11; Hebr. 11, 13; 13, 14); la sua patria è la città di Dio e dei santi (Eph. 2, 19; Phil. 3, 20). Molti asceti dell'antichità praticarono la x. volontaria, peregrinando sempre. …
13:15
… L'indole di tali vittime non è direttamente indicata da s. Pietro, ma dall'aggettivo «spirituali» e dai luoghi paralleli di s. Paolo risulta trattarsi di obblazioni impropriamente dette, che hanno per oggetto i bona animae, la preghiera (Hebr. 13, 15), la fede (Phil. 2, 17); i bona corporis (Rom. 12, 1); i bona fortunae (Hebr. 13, 16; Phil. 4, 18). Se l'indole di ogni s. si desume dalla natura delle vittime offerte, …
13:16
… «spirituali» e dai luoghi paralleli di s. Paolo risulta trattarsi di obblazioni impropriamente dette, che hanno per oggetto i bona animae, la preghiera (Hebr. 13, 15), la fede (Phil. 2, 17); i bona corporis (Rom. 12, 1); i bona fortunae (Hebr. 13, 16; Phil. 4, 18). Se l'indole di ogni s. si desume dalla natura delle vittime offerte, la prerogativa sacerdotale di cui sono insigniti i semplici fedeli è metaforica e impropria. …
13:21
… Amen », usitatissima presso gli Ebrei (v. Rom. 16, 27; Hebr. 13, 21); si usa anche oggi, sola, nella liturgia mozarabica; dai Greci e dai Latini si premette « Et nunc et semper et ». Proprio delle sole Chiese occidentali (esclusa la Spagna), la clausola …
13:23
… Non si sa se andò con Paolo nella Spagna; Hebr. 13, 23 accenna forse ad una sua prigionia o processo; era però di nuovo con Paolo nell'ultimo suo viaggio in Oriente (I Tim. 1, 3). È difficile precisare l'età di T. quando fu eletto vescovo …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.