Novv after their Baptisme, vvhat must be their meate: 4 and being come to Christ, hovv happie they be abou• their incredulous brethren, according to the Scriptures also. 11 Wherevpon he beseecheth them to shine in good life among the Heathen, so to procure their conuersion: 13 to be obedient subiects to higher Povvers (hovvsoeuer some misconster Christian libertie) 14 and seruants to obey their Maisters. 19 And so, doing vvel, though they suffer for it. it is very meritorious, 21 vvhereas Christ also not onely gaue them example, 24 but also by his death hath made them able to liue iustly.
1Wherefore laying away all malice and all guile and dissimulations and envies and all detractions,Per la qual cosa deposta ogni malizia, e ogni frode, e le finzioni, e le invidie, e tutte le detrazioni,LAYING avvay therfore al malice, and al guile, and simulations, and enuies, and al detractions,Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, 2As newborn babes, desire the rational milk without guile, that thereby you may grow unto salvation:Come bambini di fresco nati bramate il latte spirituale sincero; affinchè per esso cresciate a salute:as infants euen novv borne, reasonable, milke vvithout guile desire ye, that in it you may grovv vnto saluatiō.sicut modo geniti infantes, rationabile, sine dolo lac concupiscite: ut in eo crescatis in salutem: 3If so be you have tasted that the Lord is sweet.Se pure gustato avete, come è dolce il Signore.if yet you haue tasted that our Lord is svveete.si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus. 4Unto whom coming, as to a living stone, rejected indeed by men but chosen and made honourable by God:A cui accostandovi pietra viva, rigettata dagli uomini, ma eletta, e onorata da Dio:Vnto vvhom approching, a liuing stone, of men in deede reprobated, but of God elect and made honorable:Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum, et honorificatum: 5Be you also as living stones built up, a spiritual house, a holy priesthood, to offer up spiritual sacrifices, acceptable to God by Jesus Christ.Voi pure come pietre vive siete edificati sopra di lui, casa spirituale, sacerdozio santo per offerire vittime spirituali, gradite a Dio per Gesù Cristo.be ye also your selues superedified as it vvere liuing stones, spiritual houses', a holy priesthod, to offer spiritual hostes, acceptable to God by IESVS Christ.et ipsi tamquam lapides vivi superædificamini, domus spiritualis, sacerdotium sanctum, offerre spirituales hostias, acceptabiles Deo per Jesum Christum. 6Wherefore it is said in the scripture: Behold, I lay in Sion a chief corner stone, elect, precious. And he that shall believe in him shall not be confounded.Per la qual cosa si ha nella scrittura: ecco che io pongo in Sion una pietra principale, angolare, eletta, preziosa: e chi in lei crederà, non rimarrà confuso.For the vvhich cause the Scripture conteineth, Behold I put in Sion a principal corner stone elect, pretious. and he that shal beleeue in him, shal not be confounded.Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum: et qui crediderit in eum, non confundetur. 7To you therefore that believe, he is honour: but to them that believe not, the stone which the builders rejected, the same is made the head of the corner:Per voi adunque, che credete, ell'è di onore: ma per quei, che non credono, ella è la pietra rigettata da coloro, che fabbricavano: questa è divenuta testata dell'angolo:To you therfore that beleeue, honour: but to them that beleeue not, the stone vvhich the builders reiected, the same is made into the head of the corner:Vobis igitur honor credentibus: non credentibus autem lapis, quem reprobaverunt ædificantes: hic factus est in caput anguli,
8And a stone of stumbling and a rock of scandal, to them who stumble at the word, neither do believe, whereunto also they are set.E pietra d'inciampo, e pietra di scandalo per costoro, che urtano nella parola, e non credono, al che furon pur ordinati.and a stone of offense, and a rocke of scandal, to them that stumble at the vvord, neither doe beleeue wherin also they are put'.et lapis offensionis, et petra scandali, his qui offendunt verbo, nec credunt in quo et positi sunt. 9But you are a chosen generation, a kingly priesthood, a holy nation, a purchased people: that you may declare his virtues, who hath called you out of darkness into his marvelous light:Ma voi stirpe eletta, sacerdozio regale, gente santa, popolo di acquisto: affinchè esaltiate le virtù di lui, che dalle tenebre vi chiamò all'ammirabil sua luce.But you are an elect generation, a kingly priesthod, a holy nation, a people of purchase: that you may declare his vertues vvhich from darkenesse hath called you into his maruelous light.Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis: ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. 10Who in time past were not a people: but are now the people of God. Who had not obtained mercy: but now have obtained mercy.I quali una volta non popolo, ma ora popolo di Dio: i quali non fatti partecipi di misericordia, ora poi fatti partecipi della misericordia.Vvhich sometime not a people: but novv the people of God. Vvhich not hauing obtained mercie: but novv hauing obtained mercie.Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei: qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. 11Dearly beloved, I beseech you, as strangers and pilgrims, to refrain yourselves from carnal desires which war against the soul,Carissimi, io vi scongiuro, che come forestieri, e pellegrini vi guardiate dai desiderj carnali, che militan contro dell'anima,My deerest I beseche you as strangers & pilgrimes, to refraine your selues from carnal desires which vvarre against the soule,Carissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam, 12Having your conversation good among the Gentiles: that whereas they speak against you as evildoers, they may, by the good works which they shall behold in you, glorify God in the day of visitation.Vivendo bene tralle genti: affinchè laddove sparlan di voi come di uomini di mal affare, considerando le vostre buone opere, glorifichino Dio nel dì, in cui li visiterà.hauing your conuersation good among the Gentiles: that in that vvherein they misreport of you as of malefactors, by the good vvorkes considering you, they may glorifie God in the day of visitation.conversationem vestram inter gentes habentes bonam: ut in eo quod detrectant de vobis tamquam de malefactoribus, ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum in die visitationis.
13Be ye subject therefore to every human creature for God’s sake: whether it be to the king as excelling,Siate adunque per riguardo a Dio soggetti ad ogni uomo creato: tanto al Re, come sopra di tutti;Be subiect therfore to euery humane creature for God: vvhether it be to king, as excelling:Subjecti igitur estote omni humanæ creaturæ propter Deum: sive regi quasi præcellenti: 14Or to governors as sent by him for the punishment of evildoers and for the praise of the good.Quanto ai presidi come spediti da lui per far vendetta de' malfattori, e per onorare i buoni:or to rulers as sent by him to the reuenge of malefactors, but to the praise of the good:sive ducibus tamquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum: 15For so is the will of God, that by doing well you may put to silence the ignorance of foolish men:Perché tale è la volontà di Dio, che ben facendo chiudiate la bocca alla ignoranza degli uomini stolti:for so is the vvil of God, that doing vvel you may make the ignorance of vnvvise men to be dumme:quia sic est voluntas Dei, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam: 16As free and not as making liberty a cloak for malice, but as the servants of God.Come liberi, e non quasi tenendo la libertà per velame della malizia, ma come servi di Dio.as free, & not as hauing the freedom for a cloke of malice, but as the seruants of God.quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiæ libertatem, sed sicut servi Dei. 17Honour all men. Love the brotherhood. Fear God. Honour the king.Rispettate tutti: amate i fratelli? temete Dio: rendete onore al Re.Honour al men. Loue the fraternitie. Feare God. Honour the king.Omnes honorate: fraternitatem diligite: Deum timete: regem honorificate. 18Servants, be subject to your masters with all fear, not only to the good and gentle but also to the froward.Servi, siate soggetti ai padroni con ogni timore, non solo ai buoni, e modesti, ma anche agl'indiscreti.Seruants be subiect in al feare to your maisters, not only to the good & modest, but also to the vvaivvard.Servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis. 19For this is thankworthy: if, for conscience towards God, a man endure sorrows, suffering wrongfully.Imperocché è cosa di merito, se per riflesso a Dio uno sopporta molestie, patendo ingiustamente.For this is thanke, if for cōscience of God a man sustaine sorovves, suffering vniustly.Hæc est enim gratia, si propter Dei conscientiam sustinet qui tristitias, patiens injuste. 20For what glory is it, if, committing sin and being buffeted for it, you endure? But if doing well you suffer patiently: this is thankworthy before God.Imperocché qual onore è egli, se peccando, ed essendo puniti, patite? Ma se bene operando, e patendo, soffrite in pazienza: questo è il merito dinanzi a Dio.For vvhat glorie is it: if sinning, and buffeted you suffer? but if doing vvel you sustaine patiently: this is thanke before God.Quæ enim est gloria, si peccantes, et colaphizati suffertis ? sed si bene facientes patienter sustinetis, hæc est gratia apud Deum.
21For unto this are you called: because Christ also suffered for us, leaving you an example that you should follow his steps.Imperocché a questo siete stati chiamati: dappoiché anche Cristo patì per noi, lasciando a voi l'esempio, affinchè le vestigia di lui seguitiate:For vnto this are you called: because Christ also suffred for vs', leauing you', an example that you may folovv his steppes.In hoc enim vocati estis: quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus: 22Who did no sin, neither was guile found in his mouth.Il quale non fe' peccato, né frode trovossi nella sua bocca:vvho did no sinne, neither vvas guile found in his mouthqui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus: 23Who, when he was reviled, did not revile: when he suffered, he threatened not, but delivered himself to him that judged him unjustly.Il quale venendo maledetto, non malediceva: strapazzato non minacciava: ma si rimetteva nelle mani dì chi ingiustamente lo giudicava:vvho vvhen he vvas reuiled, did not reuile: vvhen he suffred, he threatened not: but deliuered him self to him that iudged him vniustly.qui cum malediceretur, non maledicebat: cum pateretur, non comminabatur: tradebat autem judicanti se injuste: 24Who his own self bore our sins in his body upon the tree: that we, being dead to sins, should live to justice: by whose stripes you were healed.Il quale i peccati nostri portò egli stesso sul proprio corpo sopra del regno (affinchè morti al peccato, viviamo alla giustizia) per le lividure del quale siete stati sanati.vvho him self bare our sinnes in his body vpon the tree: that dead to sinnes, we may liue to iustice. by vvhose stripes you are healed.qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum; ut peccatis mortui, justitiæ vivamus: cujus livore sanatis estis. 25For you were as sheep going astray: but you are now converted to the shepherd and bishop of your souls.Imperocché eravate come pecore? sbandate, ma vi siete adesso convertiti al pastore, e vescovo delle anime vostre.For you vvere as sheepe straying: but you be conuerted novv to the Pastor and Bishop of your soules.Eratis enim sicut oves errantes, sed conversi estis nunc ad pastorem, et episcopum animarum vestrarum.
2:1
2:2
Witham
Desire the rational[Ver. 2. Rationabile sine dolo lac: to logikon adolon gala: both the adjectives agree with milk.] milk without guile, or deceit. Without guile, in construction, does not agree with new-born children, but with milk, as appears by the text. The sense is, follow the pure doctrine of the gospel, without mixture of errors. (Witham)
2:3
Whoever has a relish for Jesus Christ, has also for his word; and such as have a relish for neither, are truly deplorable. Let us pray then that God would feed us with his word, and with the holy Eucharist, that contains his body and blood, his soul and his divinity, that we may thereby grow up to salvation.
2:4
2:5
Witham
You also....a holy[Ver. 5. Ierateuma agion basileion. See St. Ambrose, in Psalm cxviii.; St. Augustine, lib. x. de lib. 1 Peter 6. etc.] priesthood; and, as he saith again, (ver. 9.) a royal priesthood. 1. Because they had ministers of God, who were truly and properly priests, of whom Christ is the chief. 2. Every good Christian in a less proper sense may be called a priest, inasmuch as he offers to God what in a less proper and metaphorical sense may be called sacrifices and oblations; that is, the sacrifice of an humble and contrite heart, (Psalm l.) the sacrifice of self-denials and mortifications, of prayer, almsdeeds, etc. And it is called a royal priesthood, as Christians may be called metaphorically kings, by governing their passions, or because they are invited to reign with Christ in his kingdom, to sit on his throne, etc. See Apocalypse 3:21. etc. (Witham)
2:8
Witham
Whereunto also they are[Ver. 8. In quo et positi sunt: eis o, in quod, etethesan, which cannot agree with logos, or githos, but seems to agree with the whole sentence, which is to be understood of God's permission and punishment for their obstinacy.] set, or placed, that is by God's permission; not that God is the cause of their sins or damnation, (whose will is that every one be saved) but his justice has appointed and decreed punishments against those who, by their own wilful malice, refuse to believe and to follow his doctrine: their stumbling against this stone is wilful and obstinate. (Witham)
2:9
You are....a purchased people, whom Christ purchased, bought and redeemed with the price of his precious blood.
Witham
That you may declare his[Ver. 9. Virtutes ejus, tas aretas, not dunameis, and so should not be translated powers, as by Mr. N.] virtues; that is the excellencies and perfections of God, who hath called you, and now made you his people, which you were not, at least in this matter before, neither you that were Jews, nor especially you that were Gentiles. (Witham)
2:11
Witham
I beseech you....to refrain, etc. from all unlawful and disorderly passions, that the Gentiles not yet converted may have nothing to blame in your lives and conversation, but may be edified and induced to praise God. (Witham)
2:12
Witham
In the day of visitation. God is said to visit his people, sometimes by afflictions and punishments, and sometimes by graces and favours. Some think St. Peter here, by the day of visitation, means the approaching destruction of Jerusalem by the Romans, and that the sense is, that the heathen Romans seeing your peaceable dispositions and pious conversations, may have a favourable opinion of the Christian religion, and be converted. Others, that you and they to whom the gospel is preached, may glorify God when he visits them with graces and favours, whether exterior or interior. (Witham)
Be careful not to give occasion to scandal. Detraction is the life of the world, and piety is most exposed to its shafts, because it most condemns the maxims of its followers.
2:13
Witham
To every human creature,[Ver. 13. Omni humanae creaturae, ktisei, which the Protestants here translate, to every ordinance; but they translated, creature, Mark xvi. 15.; Colossians 1:15.] to every one whom the order of Providence has placed over you, whether it be to emperors or kings, who have the supreme power in kingdoms, or to governors of provinces; obey your temporal princes, though heathens and idolaters, (as the Roman emperors were at that time enemies to the Christian religion) in all that is not sinful and against the law of God: for this is the will of God, and all power is from God. See Romans xiii. In like manner (ver. 18.) servants must be subject and obey their masters, though they be infidels. See 1 Corinthians vii. By this you will silence the ignorance and calumnies of foolish men, who pretended that the Christian religion taught them to be disobedient to princes, and to be subjects of Christ only, their supreme spiritual king. (Witham)
2:16
Witham
As free; to wit, from the slavery of sin, but take care not to make this Christian freedom and liberty a cloak for malice, as they do, who pretend that this makes subjects free from their obedience to temporal princes and magistrates; or servants free from the obedience due to their masters, even when they are froward,[Ver. 16. Dyscolis, skoliois, pravis, curvis, etc.] ill-humoured, or cross to them. (Witham)
There were some heretics in the days of St. Peter, as there are at present, who under pretext of evangelical liberty seek to be free from all even lawful subjection, and thus set themselves above the ordinances of both civil and ecclesiastical power.
2:19
Witham
Take notice that this is praiseworthy, an effect of God's grace, a thing acceptable to God, when you suffer injuries patiently; whereas it is no glory, nothing that deserves commendation or reward, either before God or man, to suffer for doing ill, as a malefactor, who deserves punishments. But it is glorious and meritorious for you to suffer as Christians, and for the Christian faith: be not then ashamed to suffer in this manner. These sufferings are marks of God's favour towards you, and you have the example of Christ, which you must imitate. (Witham)
2:23
Witham
Christ, who was incapable of sinning, did not revile[Ver. 23. Cum malediceretur, non maledicebat, loidoroumenos, convitiis appetitus; improperly translated, cursed, by Mr. N.] them that reviled him; he suffered all with patience; he willingly gave himself up to Pontius Pilate, that judged him, and condemned him unjustly[Ver. 23. Judicanti se injustè. In the present Greek we read dikaios, justè, as also some Latin Fathers read. St. Augustine, (tract. 21. in Joan.) Commendabat autem judicanti justè; and so the sense is, that he commanded and committed his cause to God, the just judge of all.] to the death of the cross: and remember that all he suffered was to satisfy for your sins, that he bore our sins in his own body on the tree of the cross. Remember always this great benefit of your redemption, and of your being called to believe in him, and to be eternally happy by following his doctrine; that all of you were as sheep going astray, lost in your ignorance and in your sins, but that by his grace and by his merits you are now called and converted to Jesus Christ, the great pastor and bishop of your souls. You are happy if you live under his care, inspection, and protection. (Witham)
2:1
•. Spiritual hostes.] Spiritual hostes and Priests. Here vve see, that as he speaketh of spiritual hostes, vvhich euery Christian man offereth, so he speaketh not properly of priesthod, vvhen he maketh al Priests, but of a spiritual priesthod. Which spiritual priesthod vvas also in al the Iewes: but the priesthod (properly so called) vvas onely in the sonnes of Aaron, and they offered the sacrifices (properly so called) vvhich none besides might offer.
Liturgia The Epistle vpon Saturday in Easter weeke.
2:5
a spiritual house,
2:6
Concordanza Es. 28, 16.
2:7
Concordanza Ps. 117.
Concordanza Mt. 21.
2:8
Concordanza Act. 4.
Concordanza Es. 8.
vvhereto also they are ordeined.
Concordanza Ro. 9, 33.
2:9
Concordanza Exo. 19.
The Protestants can no more gather of this, that al Christians be Priests: then, that al be kings: as is most plaine Apocalyp. 1, 6. and 5, 10. Thou hast made vs a kingdom (or kings) & priests.
Concordanza Apoc. 1.
Concordanza Ose. 2.
2:10
Concordanza Ro. 9.
Concordanza Gal. 5, 16.
2:11
Liturgia The Epistle vpō the 3 Sunday after Easter.
2:12
Concordanza Mt. 5, 16.
2:13
13. Be subiect.] Obedience to temporal princes. Not onely our Maister Christ, but the Apostles and al Christians vvere euer charged by such as thought to bring them in hatred vvith Princes, vvith disobedience to kings and temporal Magistrates. Ro. 〈◊〉. therfore both S. Paul and this Apostle do specially vvarne the faithful, that they giue no occasiō by their il demeanure to secular Princes, that the Heathen should count them disobedient or seditious vvorkers against the States of the vvorld.
13. To euery humans creature.] So he calleth the temporal Magistrate elected by the people, or holding their Souerainty by birth & carnal propagation, God instituted the Spiritual gouernemēs in more excellēt maner then the temporal. ordained for the vvorldly vvealth, peace, and prosperitie of the subiects: to put a difference betvvixt that humane Superiority, and the spiritual Rulers and regiment, guiding and gouerning the people to an higher end, and instituted by God him self immediatly. for Christ did expresly constitute the forme of regiment vsed euer since in the Church. He made oue the cheese, placing Peter in the Supremacie: he called the Apostles and Disciples, Act. 1. giuing them their seueral authorities. Aftervvared God guided the lot for choise of S. Marthias in Iudas place: and the Holy Ghost expresly and namely seuered and chose Paul and Barnabas vnto their Apostolical function: Act. 20, and generally the Apostle faith of al spiritual Rulers, The holy Ghost hath placed you to rule the Church of God.
And although al povver be of God, and kings rule by him, yet that is no othervvise, but by his ordinarie concurrence, and prouidence, vvhereby he procureth the earthly cōmodity or vvealth of men, by maintaining of due superiority and subiection one tovvards an other, and by giuing povver to the people and Commonvvealth to choose to them selues some kinde or forme of Regiment, vnder vvhich they be content to liue for their preseruation in peace and tranquillity. But Spiritual superiority is far more excellent, as in more excellent sort depending, not of mans ordinance, election, or (as this Apostle speaketh) creation, but of the Holy Ghost, vvho is alvvaies resident in the Church (vvhich is Christs body mystical, and therfore an other manner of Commonwealth then the earthly) concurring in singular sort to the creation of al necessarie Officers in the said Church, Eph. 4. euen to the vvorlds end, as S. Paul vvriteth to the Ephesians.
Lest therfore the people, being then in so precise sort alvvaies vvarned of the excellencie of their Spiritual gouernours and of their obedience tovvard them, Hebr. 13. might neglect their dueties to Temporal Magistrates, specially being infidels, and many times tyrants and persecutors of the faith, as Nero and other vvere then: therfore S. Peter here vvarneth them to be subiect, for their bodies and goods and other temporal things, euen to the vvorldly Princes both infidels and Christians, vvhom he calleth humane creatures.
13. To the king as excelling.] Heret. translation. Some simple heretikes & other also not vnlearned, at the begining, for lacke of better places, vvould haue proued by this, that the king vvas head of the Church, and aboue al Spiritual rulers: and to make it •ound better that vvay, they falsely translated it, To the king as to the cheefe head. The Kings excellencie of power is in respect of the nobilitie and lay magistrates vnder him. In the Bible of the yere 1562. But it is euident that he calleth the king, the precellent or more excellent, in respect of his Vicegerents vvhich he calleth Dukes or Gouernours that be at his appointment: and not in respect of Popes, Bishops, or Priests, as they haue the rule of mens soules: vvho could not in that charge be vnder such kings or Emperours as the Apostle speaketh of: no more then the kings or Emperours then, could be heads of the Church, being Heathen men and no members thereof, much lesse the cheefe members. See a notable place in S. Ignatius ep. ad Smyrnenses, vvhere he exhorteth them first to honour God, next the Bishop, & then the king.
This is an inuincible demōstration, Christiā Princes haue no more right to be supreme heads in spiritual causes, then the Heathen. that this text maketh not for any spiritual claime of earthly kings, because it giueth no more to any Prince then may and ought to be done and graunted to a Heathen Magistrate. Neither is there any thing in al the nevv Testament that proueth the Prince to be head or cheefe gouernour of the Church in spiritual or Ecclesiastical causes, more then it proueth any heathen Emperour of Rome to haue been. for they vvere bound in temporal things to obey the heathen being lavvful kings, to be subiect to them, euen for conscience, to keepe their temporal lavves, to pay them tribute, to pray for them, and to doe al other natural duties: and more no scriptures binde vs to doe to Christian kinges.
So is the Greeke, but the Protest, in fauour of temporal lawes made against the Cath. religion, translate it very falsely thus, to al maner ordināce of man: thē selues boldly reiecting Ecclesiastical decrees as mēs ordinances.
〈Greek〉
Concordanza Ro. 13, 1.
2:16
16. Not as hauing.] There vvere some Libertines in those daies, as there be novv, that vnder pretence of libertie of the Gospel, Libertines. sought to be free from subiection and lawes of men as now vnder the like vvicked pretence, Heretikes refuse to obey their spiritual rulers and to obserue their lawes.
2:17
In this speache is often commēded the vnitie of al Christians among them selues.
2:18
18. But also the vvaivvard.) The Vviclefistes and their folovvers in these daies, sometimes to moue the people vnto sedition, Deadly sinnes of Princes or Superiors exempt not the subiectes frō obedience, as Wicleffe held. hold and teach that maisters and magistrates lose their authoritie ouer their seruants and subiects, if they be once in deadly sinne, and that the people in that case neede not in conscience obey them. Vvhich is a pernicious and false doctrine, as is plaine by this place, vvhere vve be expresly commaunded to obey euen the il-conditioned, vvhich must be alvvaies vnderstood, if they commaund nothing against God. for then this rule is euer to be folovved. Vve must obey God rather then men. Act. 5. 29.
2:20
Liturgia The Epistle vpō the a Sunday after Easter.
2:21
you
vs
Concordanza Es. 53, 9.
2:23
〈Greek〉
Concordanza Es. 53, 4.
2:24
Concordanza Mt. 8, 17.
2:1
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 23.0
Wherefore putting away all filthiness, and all guile, and evil speaking
2:2
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.31
… Now this interpretation about the three Apostles not tasting of death until they have seen Jesus transfigured, is adapted to those who are designated by Peter as “new-born babes longing for the reasonable milk which is without guile,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.26
… Thus, then, these became great, of whom this is written, Isaac, and Moses, and John, and the Saviour Himself above all; for also about Him Gabriel said, “He shall be great;” but the little ones are “the newborn babes which long for the reasonable milk which is without guile,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.27
Then again one might inquire at what time those who are called their angels assume guardianship of the little ones pointed out by Christ; whether they received this commission to discharge concerning them, from what time “by the laver of regeneration,” through which they were born “as new-born babes, they long for the reasonable milk which is without guile,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.1
… Bear with me, I beseech Thee, and give me grace to retrace in my present remembrance the circlings of my past errors, and to “offer to Thee the sacrifice of thanksgiving.” For what am I to myself without Thee, but a guide to mine own downfall? Or what am I even at the best, but one sucking Thy milk,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.25
… But how doth he grieve for certain trees, which did not afford him the fruit due unto him, when he saith, “At my first answer no man stood with me, but all men forsook me: I pray God that it may not be laid to their charge.” For these fruits are due to those who minister spiritual
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.41
… “And his eyes are red with wine,” [these are] His spiritual people drunken with His cup, of which the psalm sings, “And thy cup that makes drunken, how excellent it is!” “And his teeth are whiter than milk,” —that is, the nutritive words which, according to the apostle, the babes drink, being as yet unfit for solid food.
2:3
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVI 1
True knowledge, then, consists in the understanding of Christ, which Paul terms the wisdom of God hidden in a mystery, which “the natural man receiveth not,” the doctrine of the cross; of which if any man “taste,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 107.2
2. “Confess unto the Lord that He is sweet, because for aye in His mercy” ( ver. 1 ). This confess ye that He is sweet: if ye have tasted, confess. But he cannot confess, who hath not chosen to taste, for whence shall he say that that is sweet, which he knoweth not. But ye if ye have tasted how sweet the Lord is,
2:4
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 14
… and there was not in Him attractiveness or glory. And we saw Him, and He had not attractiveness or grace; but His mien was unhonoured, deficient in comparison of the sons of men,” “a man set in the plague, and knowing how to bear infirmity:” to wit as having been set by the Father “for a stone of offence,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.11
… We do not adore sheep or cattle, although Christ is called both a Lamb, and by the prophet a young bullock; nor any beast of prey, though He is called the Lion of the tribe of Judah; nor a stone, although Christ is called a Rock; nor Mount Zion, though in it there was a type of the Church.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 15.4
… and at the same time thou canst find even there the stone, thy Bridegroom, described by Peter as "a living stone, rejected by men, but chosen of God, and precious." To them He was "a stone of stumbling and a rock of offence;" but to thee, "the stone which the builders rejected has become the head of the corner."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 45.18
… It was the expression of a mystery; not the commencement of sacrilege. And notice the meaning of “the stone.” “The Stone which the builders refused, this is become the head of the corner.” Notice here a great mystery. The “Stone” is Christ. Peter calls Him “a living Stone, disallowed indeed of men, but chosen of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 45.28
28. “With gladness and rejoicing shall they be brought and shall be led into the Temple of the King” ( ver. 15 ). The “Temple of the King” is the Church itself: it is the Church itself that enters into “the Temple of the King.” Whereof is that Temple constructed? Of the men who enter the Temple? Who but God’s “faithful” ones are its “living stones”?
2:5
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 9
Nevertheless, I have heard of some who have passed on from this to you, having false doctrine, whom ye did not suffer to sow among you, but stopped your ears, that ye might not receive those things which were sown by them, as being stones
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.8.3
… which it is not lawful to eat, but for the priests alone?” justifying His disciples by the words of the law, and pointing out that it was lawful for the priests to act freely. For David had been appointed a priest by God, although Saul persecuted him. For all the righteous possess the sacerdotal rank.
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 28
… This victim , devoted from the whole heart, fed on faith, tended by truth, entire in innocence, pure in chastity, garlanded with love, we ought to escort with the pomp of good works, amid psalms and hymns, unto God’s altar, to obtain for us all things from God.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.19
… Accordingly, Peter says, “Ye also, as lively stones, are built up a spiritual house, an holy priesthood, to offer up spiritual sacrifices, acceptable to God by Jesus Christ;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.20
… He fittingly gave the answer about the sign connected with the temple, and not about signs unconnected with the temple. Now, both of these two things, the temple and the body of Jesus, appear to me, in one interpretation at least, to be types of the Church, and to signify that it is built of living stones,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.23
… We are well aware, too, that we need the assistance of that excellent Spirit of wisdom, in order to understand such matters, as they should be understood by ministers of sacred things; and in this connection we will attempt to describe, as shortly as we may, our view of what belongs to this subject. The body is the Church, and we learn from Peter
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.20
… After this, nay before it, show thyself, I pray, a Moses, or Phinehas to-day. Stand on our behalf and make atonement, and let the plague be stayed, either by the spiritual sacrifice,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.12
… He then remained where we had been sitting, most completely astonished. I flung myself down, how, I know not, under a certain fig-tree, giving free course to my tears, and the streams of mine eyes gushed out, an acceptable sacrifice unto Thee.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 87.3
… another thing are the citizens that dwell therein: that city is builded of its own inmates, who are themselves the blocks that form the city, for the very stones are living: “Ye also,” says the Apostle, “as living stones, are built up a spiritual house,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 122.4
4. “Jerusalem that is being built as a city” ( ver. 3 ). Brethren, when David was uttering these words, that city had been finished, it was not being built. It is some city he speaketh of, therefore, which is now being built, unto which living stones run in faith, of whom Peter saith, “Ye also, as lively stones, are built up a spiritual house;”
2:6
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.35
… Look in and behold. Thou hast in the Gospels In a sepulchre hewn in stone, which was hewn out of a rock . And what happens next? What kind of door has the sepulchre? Again another Prophet says, They cut off My life in a dungeon , and cast a stone upon Me. I, who am the Chief corner-stone, the elect, the precious
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 52.13
… “And he that walketh in darkness knoweth not whither he goeth.” So may he stumble on that stone of stumbling and rock of offence which the Lord Himself became to the blinded Jews: just as to those who believed, the stone which the builders despised was made the head of the corner.
2:7
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.5
53. Which of these three different causes of impossibility, think you, which we have enumerated (setting aside the fourth) can we meetly assign to the case of the Son of God? Is He naturally insensible and immovable, like a stone? He is indeed a stone of stumbling to the wicked, a cornerstone for the faithful;
2:8
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.1
… possible from passion, he does not speak in his opening words of “Son,” or “Father,” or “generation,” that no one should either, on hearing first of all of a “Father,” be hurried on to the obvious signification of the word, or, on learning the proclamation of a “Son,” should understand that name in the ordinary sense, or stumble, as at a “stone of stumbling
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 57.9
… The Septuagint gives an opposite meaning, “that you fall not on a stumblingstone nor on a rock of offence.” The apostle Peter agrees with Paul and the Hebrew, writing: “but to them that do not believe, a stone of stumbling and a rock of offence.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 46.11
… For now before His coming He lay low before the Jews, and they stumbled at Him, and were broken; hereafter shall He come in His Judgment, glorious and exalted, great and powerful, not weak to be judged, but strong to judge, and grind to powder those who were broken stumbling at Him. For “A stone of stumbling and a rock of offence,”
2:9
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 9
… For, says He, “I am the way and the life.” And this way leads to the Father. For “no man,” says He, “cometh to the Father but by Me.” Blessed, then, are ye who are God-bearers, spirit-bearers, temple-bearers, bearers of holiness, adorned in all respects with the commandments of Jesus Christ, being “a royal priesthood, a holy nation, a peculiar people,”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 4
… and one Comforter, the Spirit of truth; and also one preaching, and one faith, and one baptism; and one Church which the holy apostles established from one end of the earth to the other by the blood of Christ, and by their own sweat and toil; it behoves you also, therefore, as “a peculiar people, and a holy nation,”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 116
… and being vehemently inflamed by the word of His calling, we are the true high priestly race of God, as even God Himself bears witness, saying that in every place among the Gentiles sacrifices are presented to Him well-pleasing and pure. Now God receives sacrifices from no one, except through His priests.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.10
… But the Lord hath taken us, and brought us forth out of the iron furnace, even out of Egypt, to be unto Him a people of inheritance, as ye are this day.” The Hebrew people, then, being called by God a “chosen generation, and a royal priesthood, and a holy nation, and a purchased people,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… Hail, and rejoice, thou that wast once barren, and without seed unto godliness, but who hast now many children of faith. Hail, thou people of the Lord, thou chosen generation, thou royal priesthood, thou holy nation, thou peculiar people—show forth His praises who hath called you out of darkness into His marvellous light; and for His mercies glorify Him.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 12.4
… The other wills that I should come forward, and bear fruit for the common good, and be helped by helping others; and publish the Divine light, and bring to God a people for His own possession, a holy nation, a royal priesthood,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.9
… Among whom are ye also called to be Saints, a people of possession, a royal priesthood,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 43.41
… he, moderate as he was in all other respects, could not be moderate in this, but with head erect, casting his mental eye about him, took in the whole world over which the word of salvation has made its way. And when he saw the great heritage of God, purchased by His own words and laws and sufferings, the holy nation, the royal priesthood,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 39.4
… Of course they are right to weep, for as they do not believe in the Lord’s resurrection they are being made ready for the advent of antichrist. But we who have put on Christ and according to the apostle are a royal and priestly race,
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
O. I will answer you in your own words. If a layman confesses his error, how is it he continues a layman? Let him lay aside his lay-priesthood, that is, his baptism, and I grant pardon to the penitent. For it is written “He made us to be a kingdom, to be priests unto his God and Father.” And again,
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.39
… And as living stones let us be built up a spiritual house, an holy priesthood offering up spiritual sacrifices through Christ our Lord.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.19
… And there were made lights in the firmament of heaven, having the word of life. Run ye to and fro everywhere, ye holy fires, ye beautiful fires; for ye are the light of the world, nor are ye put under a bushel. He to whom ye cleave is exalted, and hath exalted you. Run ye to and fro, and be known unto all nations.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.5
… For “I have chosen to be mean in Thine house;” I desire to be a member, no matter what, or how small, of Thy priesthood. By the priesthood he here means the people itself, of which He is the Priest who is the Mediator between God and men, the man Christ Jesus. This people the Apostle Peter calls “a holy people, a royal priesthood.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.10
… but as we call all believers Christians on account of the mystical chrism, so we call all priests because they are members of the one Priest. Of them the Apostle Peter says, “A holy people, a royal priesthood.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.89
… that ye might show forth the praises of Him who has called you out of darkness into His marvellous light; which in time past were not a people, but are now the people of God: which had not obtained mercy, but now have obtained mercy."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.41
… receiving the end of your faith, even the salvation of your souls.” Again, in another place he says: “But ye are a chosen generation, a royal priesthood, a holy nation, a peculiar people; that ye should show forth the praises of Him who hath called you out of darkness into His marvellous light.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.35
… made thereof a new word, “His sanctifying.” The unicorns are rightly understood to be those, whose firm hope is uplifted unto that one thing, concerning which another Psalm saith, “One thing I have sought of the Lord, this I will require.” But the sanctifying of God, according to the Apostle Peter, is understood to be a holy people and a royal priesthood.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.11
… This losing ground is therefore good: for it doth indicate a longing after good, not as yet indeed gained, but most eagerly and earnestly desired. But who saith this, save the chosen generation, the royal priesthood, the holy nation, the peculiar people,
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 24
But you, dearly beloved, whom I address in no less earnest terms than those of the blessed Apostle Peter, “a chosen race, a royal priesthood, a holy nation, a people for God’s own possession
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.3
… For it is of this nobility of the spirit that it is said through Peter, Ye are a chosen generation, a royal priesthood (
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 9
… For all who see you will “acknowledge that ye are the seed which the Lord hath blessed;” in very deed a seed honourable and holy, and “a priestly kingdom, a holy people, the people of the inheritance,”
2:10
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 4.4
… but they did not receive it in their souls, holding it firmly with faith, but rejected it, denying it by their works. And hence they sing the Lord’s song in a strange land, explaining the law by distorting and degrading it, expecting a sensual kingdom, and setting their hopes on this alien world, which the Word says will pass away,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.12
… “Wherefore, my brethren, labour to make your calling and election sure, for so doing you shall not go astray, for thus your entrance into the eternal realm of God and our Lord and Saviour Jesus Christ shall be granted with the greater abundance of grace.”
2:11
Mathetes (A Diogneto) † fl. 130 d.C. Epistle to Diognetus 6
… The soul dwells in the body, yet is not of the body; and Christians dwell in the world, yet are not of the world. The invisible soul is guarded by the visible body, and Christians are known indeed to be in the world, but their godliness remains invisible. The flesh hates the soul, and wars against it,
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 5
… In like manner, let the young men also be blameless in all things, being especially careful to preserve purity, and keeping themselves in, as with a bridle, from every kind of evil. For it is well that they should be cut off from the lusts that are in the world, since “every lust warreth against the spirit;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 6.3
… “As strangers,” says he, “and pilgrims, abstain from fleshly lusts, which war against the soul, having your conversation honest among the Gentiles; that whereas they speak against you as evil-doers, they may by your good works, which they shall behold, glorify the Lord.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 10
For we have all things from Christ. Both existence itself we have through Him, and life, and breath, and light, and air, and earth. And if He were to exclude us from any one of these, we are lost and undone. For (
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 31
… Lift your faithful hearts then, dearly-beloved, to the gracious blaze of eternal light, and in adoration of the mysteries dispensed for man’s salvation give your diligent heed to the things which have been wrought on your behalf. Love the purity of a chaste life, because Christ is the Son of a virgin. “Abstain from fleshly lusts which war against the soul
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 74
… For to this devotion the blessed Apostle Peter arouses us, and entreating us with that loving eagerness which he conceived for feeding Christ’s sheep by the threefold profession of love for the Lord , says, “dearly-beloved, I beseech you, as strangers and pilgrims, abstain from fleshly lusts which war against the soul
2:12
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 10
… When you can do good, defer it not, because “alms delivers from death.” Be all of you subject one to another “having your conduct blameless among the Gentiles,”
2:13
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 14
… Then he goes on also to show how he wishes you to be subject to the powers, bidding you pay “tribute to whom tribute is due, custom to whom custom,” that is, the things which are Cæsar’s to Cæsar, and the things which are God’s to God; but man is the property of God alone. Peter,
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 4.15.22
22. The proconsul said, ‘Persuade the people.’ But Polycarp said, ‘As for thee, I thought thee worthy of an explanation; for we have been taught to render to princes and authorities ordained by God the honor that is due,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.13
157. Or as Peter said: “Submit yourselves to every human creature”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 62.4
… And as if they were doing bond-service in the city which is to pass away, even there by the doctors of the Holy City they are bidden to keep faith with those set over them, “whether with the king as supreme, or with governors as though sent by God for the punishment of evil men, but for the praise of good men: ”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 2.21
… but as subsisting, living, pre-existing, and being before the constitution of the whole world; and having been appointed to rule the universe by his Lord and Father: the word created being here used instead of ordained or constituted. Certainly the apostle
2:16
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.16.5
… And for this reason Peter says “that we have not liberty as a cloak of maliciousness,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.37.4
… And on this account Paul says, “All things are lawful to me, but all things are not expedient;” referring both to the liberty of man, in which respect “all things are lawful,” God exercising no compulsion in regard to him; and [by the expression] “not expedient” pointing out that we “should not use our liberty as a cloak of maliciousness,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.34
… “Act as free, and not having your liberty as a cloak of wickedness.” The blessed Apostle Paul also says: “For ye, brethren, were called to liberty,” i.e., that ye might be free from the dominion of sin, “only use not your liberty for an occasion of the flesh,”
2:17
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 2
… Full of holy designs, ye did, with true earnestness of mind and a godly confidence, stretch forth your hands to God Almighty, beseeching Him to be merciful unto you, if ye had been guilty of any involuntary transgression. Day and night ye were anxious for the whole brotherhood,
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 10
Stand fast, therefore, in these things, and follow the example of the Lord, being firm and unchangeable in the faith, loving the brotherhood,
Arnobio † 327 d.C. The Seven Books of Arnobius Against the Heathen. (Adversus Gentes.) 7.15
15. What then! some one will say, do you think that no honour should be given to the gods at all? If you propose to us gods such as they should be if they do exist, and such as we feel that we all mean when we mention that name, how can we but give them even the greatest honour, since we have been taught by the commands which have especial power over us,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 7
16. But their contention is that to use the phrase “with him” is altogether strange and unusual, while “through him” is at once most familiar in Holy Scripture, and very common in the language of the brotherhood.
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
1 Pet. ii. 17, 18 . Judgement must begin at the house of God.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 6.26
26. But what have we to do with the emperor? But I have already said that we are treating of human right. And yet the apostle would have us obey kings, would have us honor kings, and said, “Honor the king.”
2:18
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
112. Masters, command your servants not as being below you in rank, but as remembering that they are sharers of the same nature as yourselves.
2:20
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 12
… Addressing the Christians of Pontus, Peter, at all events, says, “How great indeed is the glory, if ye suffer patiently, without being punished as evildoers! For this is a lovely feature, and even hereunto were ye called, since Christ also suffered for us, leaving you Himself as an example, that ye should follow His own steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.99
… and your determination not to fear is a sign not of bravery, but of obstinacy. Hear then the words of Peter, where he says, "What glory is it, if, when ye be buffeted for your faults, ye take it patiently?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 69.11
… For to you what glory is there, saith Peter, if sinning ye are punished, and ye bear it? But if thou sustainest because thou hast kept the commandment of God, truly for the sake of God thou sustainest; and thy reward remaineth for everlasting, because for the sake of God thou hast sustained revilings.
2:21
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 8
… Let us then be imitators of His patience; and if we suffer for His name’s sake, let us glorify Him. For He has set us this example
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 9
… who, when He was reviled, reviled not again; when He suffered, threatened not, but gave Himself up to him that judged Him unjustly.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Jealousy and Envy 11
… in accordance with what Peter also exhorts and warns, saying, “Christ suffered for us, leaving you an example that ye should follow His steps.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.40
In the Epistle of Peter to them of Pontus: “For Christ suffered for us, leaving you an example, that ye may follow His steps; who did no sin, neither was guile found in His mouth; who, when He was reviled, reviled not again; when He suffered, threatened not, but gave Himself up to him that judgeth unrighteously.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… That not only should we bear His image, but should receive from Him an example and pattern of heavenly conversation; that as He hath begun, we should go on, that suffering, we should not threaten, being reviled, we should not revile again, but should bless them that curse, and in everything commit ourselves to God who judgeth righteously
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Mysteries 9
… Whence the Apostle says of its type: “Our fathers ate spiritual food and drank spiritual drink,” for the Body of God is a spiritual body; the Body of Christ is the Body of the Divine Spirit, for the Spirit is Christ, as we read: “The Spirit before our face is Christ the Lord.” And in the Epistle of Peter we read: “Christ died for us.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 7
… There are some who maintain that we must be brought near by Angels, not by Christ, that were too great a thing for us. Therefore it is that he turns over and over again what has been done by Christ, “through the Blood of His Cross” ( c. i. 20 .); on this account he says that “He suffered for us”; that “He loved us.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 18
The exhortation again is derived from the example of his Master, and what he means is this; as He had done, so ought ye to do, for for this cause He “witnessed” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 10
… and if the great dissimilarity thus felt (between our utterance and our thought) makes it distasteful to us to speak, and a pleasure to us to keep silence, then let us ponder what has been set before us by Him who has “showed us an example that we should follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 27
… For this He retained in Himself when grown up, which He took not away from His Mother by His conception and birth. Follow Him, as ye deserve, in virginity of heart and flesh, wheresoever He shall have gone. For what is it to follow, but to imitate? Because “Christ hath suffered for us,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 28
… Him, “Who did no sin, neither was guile found in His mouth.” “Blessed are the peace-makers;” imitate Him, Who said on behalf of His persecutors, “Father, forgive them, for they know not what they do.” “Blessed are they, who suffer persecution for righteousness sake;” imitate Him, Who “suffered for you, leaving you an example, that ye follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 51.6
6. Let us give heed to our Lord, our True Example and Succour. Let us prove that He is our Succour; “Without Me ye can do nothing.” Let us prove that He is our Example; “Christ,” says Peter, “suffered for us, leaving us an example that we should follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 64.3
… Forgive then, that they may be forgiven thee. Yet the Lord Himself our God exhorteth us to imitate Him. In the first place God Himself, Christ, exhorteth us, of whom the Apostle Peter said, “Christ hath suffered for us, leaving you an example that ye should follow His steps, who did no sin, neither was guile, found in His mouth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John chapter21.12
… Let us ask Peter; let us hear him speaking in his epistle: “Christ suffered for us,” saith he, “leaving us an example that we should follow His steps; who did no sin, neither was guile found in His mouth; who, when He was reviled, reviled not again; when He suffered wrong, He threatened not, but committed Himself to Him that judgeth righteously.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 51.11
11. “If any man serve me, let him follow me.” What is that, “let him follow me,” but just, let him imitate me? “Because Christ suffered for us,” says the Apostle Peter, “leaving us an example that we should follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 84
… And what is it, so to put to thy hand, as knowing that thou art bound to make similar preparations, but as I have already said, that, as Christ laid down His life for us, so we also ought to lay down our lives for the brethren? For as the Apostle Peter also says, “Christ suffered for us, leaving us an example, that we should follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 88.1
1. The Lord, in exhorting His servants to endure with patience the hatred of the world, proposes to them no greater and better example than His own; seeing that, as the Apostle Peter says, “Christ suffered for us, leaving us an example, that we should follow His steps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 105.4
… But how has He finished the work which was committed unto Him to do, when there still remains the trial of the passion wherein He especially furnished His martyrs with the example they were to follow, whereof, says the apostle Peter, “Christ suffered for us, leaving us an example, that we should follow His steps:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 124.5
… But its following is the closer in those who contend even unto death for the truth. But to the universality [of the Church] is it said, “Follow me,” even as it was for the same universality that Christ suffered: of whom this same Peter saith, “Christ suffered for us, leaving us an example, that we should follow His footsteps.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.1
… so also “to the end;” but what comes next in this title is peculiar. For “Melech” we may translate into Latin “for the chorus,” for chorus is the sense of the Hebrew word Melech. …The Passion of our Lord is here prophesied. Now the Apostle Peter saith, “Christ also suffered for us, leaving us an example, that we should follow His steps;”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
Against XII. —Passion is proper to the passible; the impassible is above passions. It was then the form of the servant that suffered, the form of God of course dwelling with it, and permitting it to suffer on account of the salvation brought forth of the sufferings, and making the sufferings its own on account of the union. Therefore it was not the Christ
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 63
… Who did no sin, neither was guile found in His mouth. Who when He was reviled, reviled not: when He suffered, threatened not, but gave Himself up to His unjust judge. Who Himself bare our sins in His body on the tree, that being dead to sins, we may live to righteousness
2:22
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 8
Let us then continually persevere in our hope, and the earnest of our righteousness, which is Jesus Christ, “who bore our sins in His own body on the tree,” “who did no sin, neither was guile found in His mouth,”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… On the other hand, Christ, who spoke not guile from His mouth,
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.69
… having, on account of His human body, been tempted in all respects like other men, but no longer as men, with sin as a consequence, but being altogether without sin. For it is distinctly clear to us that “He did no sin, neither was guile found in His mouth; and as one who knew no sin,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.15
And with respect to His having descended among men, He was “previously in the form of God;” and through benevolence, divested Himself (of His glory), that He might be capable of being received by men. But He did not, I imagine, undergo any change from “good to evil,” for “He did no sin ;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 16
… on the contrary, being incorruptible, He quickened and cleansed the body also, which was in itself mortal: “who
san Basilio † 379 d.C. The Letters 261
… It is on this account that He is said to have been “made in the likeness of flesh of sin;” not, as these men hold, in likeness of flesh, but of flesh of sin. It follows that He took our flesh with its natural afflictions, but “did no sin.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.3
… Many have been crucified throughout the world, but by none of these are the devils scared; but when they see even the Sign of the Cross of Christ, who was crucified for us, they shudder . For those men died for their own sins, but Christ for the sins of others; for He did no sin, neither was guile found in His mouth
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.5
… not for reviling a prophet, for it was Himself who was proclaimed by the Prophets; not for defrauding any of their hire, for He ministered without reward and freely; not for sinning in words, or deeds, or thoughts, He who did no sin, neither was guile found in His mouth; who when He was reviled, reviled not again; when He suffered, threatened not
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.3
… for it says “He did no sin, neither was guile found in His mouth
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Letters 17
… Therefore He Who transformed the elements of our nature into His divine abilities, rendered it secure from mutilation and disease, because He admitted not in Himself the deformity which sin works in the will. “He did no sin,” it says, “neither was guile found in his mouth
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.18
135. But they are unable to show us this, and demand our authority from us, namely, that we should show by texts that the Holy Spirit has not sinned, as it is said of the Son that He did no sin.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 11
… 11 .) For in us indeed “after the flesh” is being in sins, and “not after the flesh” not being in sins; but in Christ, “after the flesh” is His being subject to the affections of nature, such as to thirst, to hunger, to weariness, to sleep. For “He did no sin, neither was guile found in His mouth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 3
… If thou art the body of Christ, bear the Cross, for He bore it: bear spitting, bear buffetings, bear nails. Such was that Body; that Body “did no sin, neither was guile found in His mouth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 27
… But the snake which destroyed had venom, that which saved was free from venom; and so again was it here, for the death which slew us had sin with it, as the serpent had venom; but the Lord’s Death was free from all sin, as the brazen serpent from venom. For, saith Peter, “He did no sin, neither was guile found in His mouth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 82
… For as, when in the case of Him and the Father the “as” is used, a great Equality is signified, because of the Relationship in Nature; so when it is used of us and Him, the interval is great, because of the great and infinite interval between the respective natures. For if He “did no sin, neither was guile found in His mouth” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 28
“Who,” he says, “for the joy that was set before Him, endured the Cross, despising the shame.” That is, it was in His power not to suffer at all, if He so willed. For “He did no sin, neither was guile found in His mouth” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.4
… your mouth has been filled with the gall of bitterness; you have expelled the indigestible and unwholesome food; you have relieved a heaving stomach. Why will you again swallow what has disagreed with you? “The dog is turned to his own vomit again and the sow that was washed to her wallowing in the mire.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.8
… What! has God commanded me to be what He is, to put no difference between myself and my creator, to be greater than the greatest of the angels, to have a power which no angels possess? Sinlessness is made a characteristic of Christ, “who did no sin neither was guile found in his mouth.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.2
… we give him his choice. Does he abide in Christ, or not? If he abide, let him then walk as Christ walked. But if there is rashness in professing to copy the virtues of our Lord, he does not abide in Christ, for he does not walk as did Christ.
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.22
… Seldom or never, I say, is there a man who has all the virtues which a bishop should have. And yet if a bishop lacked one or two of the virtues in the list, it does not follow that he can no longer be called righteous, nor will he be condemned for his deficiencies, but will be crowned for what he has. For to have all and lack nothing is the virtue of Him
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 28
… “Blessed are the pure in heart;” imitate Him, “Who did no sin, neither was guile found in His mouth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 93.1
… unless by faith they are united and compacted into His Body, who was conceived without any enticement of the flesh and deadly pleasure, and whom His Mother nourished in her womb without sin, and “Who did no sin, neither was deceit found in His Mouth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 19.8
8. “The law of the Lord is undefiled, converting souls” ( ver. 7 ). The law of the Lord, therefore, is Himself who came to fulfil the law, not to destroy it; an undefiled law, “Who did no sin, neither was guile found in His mouth,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.13
… This then is the fear belonging to perfection, with which we are told that the God-man, who came not only to redeem mankind, but also to give us a pattern of perfection and example of goodness, was filled. For the true Son of God “who did no sin neither was guile found in His mouth,”
2:23
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 10
… For say ye to those that hate you, Ye are our brethren, that the name of the Lord may be glorified. And let us imitate the Lord, “who, when He was reviled, reviled not again;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.16.9
… Do not err, [he says to all:] Jesus Christ, the Son of God, is one and the same, who did by suffering reconcile us to God, and rose from the dead; who is at the right hand of the Father, and perfect in all things; “who, when He was buffeted, struck not in return; who, when He suffered, threatened not;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.20.2
… power over all things from the same God who made all things by the Word, and adorned them by [His] Wisdom, when “the Word was made flesh;” that even as the Word of God had the sovereignty in the heavens, so also might He have the sovereignty in earth, inasmuch as [He was] a righteous man, “who did no sin, neither was there found guile in His mouth;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 10
… Thus even our Lord and Saviour Jesus Christ comes before us, when He would shew men how to suffer, Who when He was smitten bore it patiently, being reviled He reviled not again, when He suffered He threatened not, but He gave His back to the smiters, and His cheeks to buffetings, and turned not His face from spitting
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.21
… They do not know how to act deceitfully and artfully. Do not condemn these children, of whom the Lord says: “Except ye be converted and become as this child, ye shall not enter into the kingdom of heaven.” So also the Lord Himself, Who is the Power of God, as a Boy, when He was reviled, reviled not again, when He was struck, struck not back.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.7
… Christ is the beginning of frugality, for He became poor, though He was rich. Christ is the beginning of patience, for when He was reviled, He reviled not again, when He was struck, He did not strike back. Christ is the beginning of humility, for He took the form of a servant, though in the majesty of His power He was equal with God the Father.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 50.5
… As Juvenal says, “I also have often withdrawn my hand from the ferule.” Of me, too, it may be said in the words of Horace, “Flee from him; he has hay on his horn.” But I prefer to be a disciple of Him who says, “I gave my back to the smiters…I hid not my face from shame and spitting.” When He was reviled He reviled not again.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.9
… Lot in a fit of intoxication unwittingly adds incest to incontinence, and wine overcomes the man whom Sodom failed to conquer. A bishop that is a striker is condemned by Him who gave His back to the smiters, and when He was reviled reviled not again.
2:24
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 8
Let us then continually persevere in our hope, and the earnest of our righteousness, which is Jesus Christ, “who bore our sins in His own body on the tree,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXIII 1
“And he mounted upon his ass.” The ass was the type of the body of Christ, upon whom all men, resting from their labours, are borne as in a chariot. For the Saviour has taken up the burden of our sins.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.19
… hath made Him sin for us who knew no sin ,’ we do not simply conceive this, that whole Christ has become curse and sin, but that He has taken on Him the curse which lay against us (as the Apostle has said, ‘Has redeemed us from the curse,’ and ‘has carried,’ as Isaiah has said, ‘our sins,’ and as Peter has written, ‘has borne them in the body on the wood
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.26
… but He carries our infirmities, and He Himself bears our sins, that it might be shewn that He has become man for us, and that the body which in Him bore them, was His own body; and, while He received no hurt
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 61
… Or let them fear the Lord Himself, who said, after washing the feet of the disciples: ‘Ye call Me Lord and Master , and ye say well, for so I am.’ But in the same body in which He was when he washed their feet, He also carried up our sins to the Tree
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.33
… either that God, in His truth, should destroy all men, or that in His loving-kindness He should cancel the sentence. But behold the wisdom of God; He preserved both the truth of His sentence, and the exercise of His loving-kindness. Christ took our sins in His body on the tree, that we by His death might die to sin, and live unto righteousness
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.9
… For Christ died for us, that we might live in His revived Body. Therefore not our life but our guilt died in Him, “Who,” it is said, “bare our sins in His own Body on the tree; that being set free from our sins we might live in righteousness, by the wound of Whose stripes we are healed.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 17
Ver. 28 . “So Christ was once offered.” By whom offered? evidently by Himself. Here he says that He is not Priest only, but Victim also, and what is sacrificed. On this account are [the words] “was offered.” “Was once offered” (he says) “to bear
2:1
1. Deponentes igitur. — Vox «igitur» connectit haec praecedentibus, ex iisque quasi principiis conclusionem elicit, q. d. Dixi cap. praeced., vers. 23, vos renatos esse in baptismo ex semine incorruptibili per verbum Dei vivi, ita ut iam novi homines esse coeperitis, puta fideles, Christiani et sancti in Christo: igitur studiose satagite, ut depositis gentilismi moribus et vitiis, infantiam et innocentiam Christianam, quam in coelesti hac regeneratione et nativitate inchoastis, constanter retineatis, in eaque quotidie adolescatis et crescatis, ut nihil nisi Deum et Christum quem induistis, sapiatis, gustetis, spiretis. Pro «deponentes» graece est apothemenoi in aoristo, id est, cum deposueritis: quia scilicet in baptismo iam deposuerant omne peccatum et culpam, at non omne vitium, quia remanebant in eis pristini mali habitus. Iubet ergo Petrus, ut sicut iam deposuerunt omne peccatum, ita et satagant omnes eius radices et habitus pravos exuere et deponere. Unde Noster apte vertit, «deponentes»; Syrus, «cessare facite», q. d. Cum deposueritis culpam, deponite pariter et extirpate omnem ad eam inclinationem et habitum. Unde et Pagninus et Tigurina vertunt, «deposita igitur omni malitia, etc., rationabile sine dolo lac concupiscite». Quocirca antistropha huic Petri sententiae est illa Pauli, Ephes. IV, 22: «Deponere vos secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris; renovamini autem spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est in iustitia et sanctitate veritatis», etc. Et S. Iacobi, cap. 1, vers. 21: «Propter quod abiicientes immunditiam et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum (quasi rationabile lac), quod potest salvare animas vestras». Praeclare S. Cyprianus, De Zelo et Livore, citans illud I Corinth., cap. XV, vers. 47, Sicut portavimus imaginem terreni (Adae), portemus et imaginem coelestis (Christi): «Imaginem coelestem portare non possumus, nisi in eo quod esse nunc coepimus, Christi similitudinem praebeamus. Hoc est enim mutasse quod fueras, et coepisse quod non eras, ut in te divina nativitas luceat, ut ad Patrem Deum deifica disciplina respondeat, ut honore et laude vivendi Deus in homine clarescat». Malitiam. — «Malitia», graece kakia, primo, est malignitas, quae in tergiversatione et calliditate sentitur, ait S. Hieronymus in capite IV ad Ephes. Secundo, «est nocendi amor, et cum quis malo delectatur alieno», ait S. Augustinus, hom. 20 inter 50. A quo famosus ille latro apud Poetas dictus est Cacus. Nam, ut ait S. Augustinus, lib. XIX De Civit., XII: «Cacus tam erat malitiae singularis, ut ex hac ei nomen inventum sit, nam malus graece kakos dicitur, quod ille vocabatur, et propter insatiabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt». Tertio, «malitia» est interna perversitas, ex qua quis data opera male agit: ex malitia enim oritur maleficentia, sicut ex bonitate beneficentia. Malitia ergo est animi pravitas, odium, invidia, machinatio doli, fraudis omnisque mali. Quarto, kakia sumi potest pro kakologia, id est, malitia, pro maledicentia et maleficentia, puta pro obtrectatione, criminatione, noxa. Inde Callimachus pictor dictus est «kakizotechnos», quia sui operis et picturae iugis erat calumniator, ait Plinius, lib. XXXIV, cap. IX. Sic ex adverso bonitas subinde vocatur ipsa benignitas et beneficentia, ut cum dicimus «bonus Deus», «bonus pater», «bonus dominus», id est, benignus et clemens. Quinto, «malitia» est omne vitium et peccatum, ait Aristoteles, lib. VII Ethicor., sicut e contrario bonitas vocatur quaelibet virtus et honestas, ut cum dicimus, «bonus vir», «bonus iudex», «bonus servus», id est, iustus et exequens officii sui debitum. Omnibus his modis hic accipi potest, aptius tamen secundo. Agit enim S. Petrus de malitia quae opponitur charitati fraternitatis, de qua proxime sermo praecessit, quaeque generat dolum, simulationes, invidias, detractiones, ut sequitur: haec autem est improba adversus proximum cogitatio, eique nocendi amor. Et omnem dolum. — «Dolus» est machinatio fraudis ad circumveniendum aliquem, quae proinde hominum societatem evertit. Quocirca Donatus censet dolum dici a dolando, id est laedendo et minuendo: nam et graece dolos laesio dicitur. Verum dolus fraudem potius, fucum et simulationem significat quam laesionem. Unde et tinctores, cum lanae alium colorem inducunt, dicuntur dolun, et dolones vocantur pugiones et sicae, quibus quis alium ferit fraudulenter et dolose. Hinc etiam vocatur «dolus malus», cui opponitur «bona fides». Est enim dolus bonus, quo usus est Paulus dicens: «Cum essem astutus dolo vos cepi», II Corinth. XII, 16. Audi Ulpianum, lib. I, ff. De Dolo malo: «Dolum malum Servius ita definit, machinationem quamdam alterius decipiendi causa, cum aliud agitur et aliud simulatur». Et inferius: «Labeo sic definit, dolum esse omnem calliditatem, fallaciam; machinationem ad circumveniendum, fallendum, decipiendum alterum adhibitam. Labeonis definitio vera est: malum dolum adiecit: veteres enim bonum dolum dicebant, et pro solertia hoc nomen accipiebant, maxime si adversus hostem latronemve quis machinetur». Sic et Cicero, lib. III Offic.: «Cum ex eo (Aquilio) quaererem quid esset dolus malus? respondebat, cum esset aliud simulatum, aliud actum». Et lib. III De Natura Deorum: «Inde everriculum malitiarum omnium, iudicium de dolo malo, quod Aquilius protulit: quem dolum idem Aquilius familiaris noster tum teneri putat, cum aliud sit simulatum, aliud actum». Quare dolosus videtur habere «duplex cor, unum in quo videas veritatem, alterum in quo conspicias mendacium», ait S. Augustinus, tract. 7 in Ioan. Hinc Nathanaelem laudat Christus, dicens: «Ecce vere Israelita in quo dolus non est», Ioan. 1, 47. Tales sint Christiani, ut idem de iis dicat Christus. Deus enim est «Deus veritatis», Galat. II, 11. Diabolus vero est «pater mendacii», et consequenter doli, Ioannis VIII, 44. Et simulationes. — Graece hypokriseis; Christiana enim veritas, sinceritas et simplicitas est columbina, ovina et agnina, quaeque abominatur omnem hypocrisim et simulationem, ait Oecumenius. Et, ut ait S. Augustinus in Psalm. LXIII: «Simulata aequitas non est aequitas, sed duplex iniquitas». Veritas enim est virtus, «qua quis et vita et sermone talem se demonstrat, qualis revera est», ait Aristoteles, IV Ethic., cap. VII. Hinc Diogenes Cynicus videns quemdam mollem leonis exuviis amictum, quasi alterum Herculem incedere: «Non tu desines virtutis stragula pudefacere?» Ita Laertius, lib. VI, cap. II. Quocirca sapienter Alfonsus, Aragonum rex, dicebat, propterea Deum tantopere in hypocritas saevire, quod dum homines decipiunt, interponant Deum ipsum tanquam sceleris mediatorem; ideoque ut plurimum viventes adhuc plecti in oculis hominum quos Dei nomine fefellissent. Hoc est quod dicitur Iob XXXVI, 13: «Simulatores et callidi provocant iram Dei». S. Augustinus, homil. 2 inter 50, hypokriseis vertit adulationes, scilicet pro genere ponens speciem maxime insignem; adulatores enim sunt summi et nocentissimi hypocritae. Invidias. — «Invidia proprium est diaboli peccatum», ait S. Basilius, hom. De Ira, Invidia et Avaritia, et S. Augustinus, lib. De Discipl. Christi, cap. 1. Diabolus enim in coelo invidit humanitati Christi unionem hypostaticam sibi a Deo revelatam, in terra vero invidit Adae et posteris gloriam coelestem, e qua ipse per peccatum exciderat. Unde «invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum: imitantur autem illum omnes qui sunt ex parte illius», Sap. II, 25. Rursum S. Augustinus, serm. 18 De Temp., invidiae damna recensens: «Haec est quae angelum de coelo proiecit, hominem de paradiso exulavit, Abelem occidit, contra Ioseph fratres armavit, Danielem in lacum leonum misit, caput nostrum cruci affixit, et Iudam suspendio sustulit. Fratres mei, super tecta praedicate, quod invidia est illa fera pessima quae fidem tollit, concordiam dissipat, iustitiam disperdit, et omnia mala generat. Haec muros Ierusalem evertit, Romam depopulavit, Carthaginem destruxit, Troiam devastavit». Invidiam paucis ita describit Pindarus in Nemeis, ode 8: «Opsonium invidis sunt sermones; attingit vero probos semper invidia, et cum deterioribus non contendit». Sed eamdem egregie pingit S. Basilius, Admonit. ad filium spiritualem, cum hasce invidi et pacifici antitheses assignat. Prima: «Qui amplectitur pacem in mentis suae hospitio, mansionem praeparat Christo, quia Christus pax est, et in pace requiescere cupit: vir autem invidus omnibus modis execratur». Secunda: vir pacificus in tranquillitate est semper cor eius; invidus autem similis navi cum iactatur a fluctibus maris. Tertia: homo pacificus securam possidet mentem; invidus autem in perturbatione est semper. Quarta: pacificus est ut vinea honesta abundans fructu copioso; invidi autem opus indigentia ac miseria detinetur. Quinta: ex abundantia laetitiae pacificus homo dignoscitur; ex vultu marcido et furore pleno invidus demonstratur. Sexta: pacificus homo consortium angelorum merebitur, invidus homo particeps daemoniorum efficitur. Septima: sicut pax secreta mentis illuminat, ita invidia occulta cordis obcaecat. Octava: pax effugat omnem discordiam; invidia autem iracundiam cumulat. Idem, hom. De Invidia, eius indolem per haec epitheta et similitudines describit: «Fugiemus, fratres, intolerabile malum. Serpentis id est praeceptum, diaboli inventum, inimici satio, punitionis arrhabo, pietatis impedimentum, via ad gehennam, regni coelorum privatio». Nam et ipso fatentur ore hoc vitium invidi: aspectus illis est aridus et obscurus, gena subtristis, supercilium demissum, anima ipsa morbo suffusa. Praeclare S. Athanasius, Exhort. ad Monach.: «Esto ab aliquibus frater tuus propensus honoretur, nec illos quasi minus amicos habeas, nec hunc quasi aemulum praelatae venerationis attendas. Quinimo iudica circa te augmentum illius honoris accrescere, sciens scriptum: Si enim gloriatur unum membrum, congaudent omnia membra: vos autem estis corpus Christi, et membra». Et omnes detractiones. — Multiplex enim et pene infinitum est detractionum genus, quod omnem fraternam charitatem, quam impense hic commendat S. Petrus, laedit et interimit. Vide dicta Iacobi III, 6. Audi S. Augustinum, hom. 20 inter 30, haec omnia paucis enucleantem: «Quid est malitia, nisi nocendi amor? Quid dolus, nisi aliud agere, aliud simulare? Quid adulatio, nisi fallaci laude seductio? Quid invidia, nisi odium felicitatis alienae? Quid detractio, nisi mordacior, quam veracior reprehensio? Malitia malo delectatur alieno. Dolus duplicat cor, adulatio linguam, detractio vulnerat famam».
2:2
2. Sicut modo geniti infantes. — Syrus: «Estote sicut infantes simplices». Commendat fidelibus iam renatis in Christo, etiam veteranis et canis, ut infantium innocentiam, puritatem, humilitatem, obedientiam, docilitatem, facilitatem, simplicitatem et sinceritatem imitentur: esto enim hae in infantibus, utpote ratione carentibus, non sint virtutes, sed virtutum duntaxat imagines, in baptizatis tamen sunt verae virtutes, quia per baptismum eis induntur. Unde Lactantius in Carmine De Resurrectione Domini de iis ita canit: «Rex sacer, ecce tui radiat pars magna trophaei, cum puras animas sacra lavacra beant. Candidus egreditur nitidis exercitus undis, atque vetus vitium purgat in amne novo». Et S. Paulinus: «Inde parens sacro ducit de fonte sacerdos infantes niveos corpore, corde, habitu». Baptizati enim vestiuntur candida, ut illa internum candorem baptismo receptum repraesentent: idque factitatum a tempore Apostolorum, ut patet ex S. Dionysio, Caelest. Hier., cap. II et V. Hinc Clemens Alexandrinus scripsit librum Paedagogi, in quo cap. V et VI, docet omnes Christianos in Scriptura vocari pueros, puellos et pullos, eo quod debeant aemulari puerilem sinceritatem, humilitatem et puritatem. Christus enim edixit: «Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum», Matth. cap. XVIII, vers. 3. Sic S. Paulus: «Facti sumus sicut parvuli in medio vestri, tanquam si nutrix foveat filios suos», I Thess. II, 7. Rursum, in hac vita omnes fideles in gratia et sanctitate sunt infantes; in futura vero resurrectione erunt viri. Hinc cucullis ab olim utuntur monachi, ut habitu profiteantur infantilem simplicitatem et innocentiam. Audi Cassianum, lib. I De Habitu Monachi, cap. IV: «Cucullis namque perparvis usque ad cervicis humerorumque demissis confinia, quibus tantum capita contegant, indesinenter diebus utuntur ac noctibus, scilicet ut innocentiam et simplicitatem parvulorum iugiter custodire, etiam imitatione ipsius velaminis commoneantur; qui reversi ad infantiam Christi, cunctis horis cum affectu et virtute decantant: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei». Denique in Dominica in albis solent legi haec verba loco epistolae. Atque in huius rei symbolum et mnemosynon dabatur eis agni effigies; haecque est origo cerearum imaginum, quas vulgo Agnos Dei vocant, uti demonstrat Iosephus Vicecomes in Observat. Eccles., lib. V, cap. LI De ritibus Baptismi. Rationabile. — Ita Romana: graece enim est logikon. Perperam ergo nonnulli legunt, «rationabiles». Iubet itaque S. Petrus concupisci lac «rationabile». Primo, q. d. Humanum, non materiale, sed rationabile, quod ex rectae rationis dictamine, quasi mentis ubere manat. Secundo, a rationabile, q. d. Prudens, moderatum, discretum; sic enim iubet Paulus rationabile esse obsequium nostrum, Rom. XII, 1. Tertio, Clemens Alexandrinus, I Paedag. cap. VI, Vatablus et alii logikon vertunt, «verbale»: verbum enim doctrinae et oris manat ex mente, eiusque verbo, quasi lac ex ubere. Quarto, Syrus logikon vertit, «ruchana», id est spiritale, q. d. Lac hoc non est carnale, sed spiritale; pascit mentem, non ventrem; esca est spiritus, non corporis; impinguat rationem et spiritum, non adipem et carnem. Sine dolo. — dolou aneu, id est sincerum, ut vertit Syrus. S. Augustinus, hom. 20 inter 50, legit, «lac innocens». Haeretici enim gypsum lacte miscent, id est, venenum erroris doctrinae orthodoxae inspergunt, ut ait Irenaeus, lib. III, cap. XIX. Solet enim, uti vino, ita et lacti misceri ac propinari venenum; unde et lactare a lacio, id est illicio, significat fallere et in fraudem inducere. Lac concupiscite. — Quaeres, quodnam hoc lac? Respondeo primo, est doctrina Evangelica, de qua paulo ante dixit: «Hoc est verbum quod evangelizatum est in vos»; illaque tam rudior quae rudibus, quam sublimior quae provectioribus traditur. Haec vocatur «lac», primo, ob eius suavitatem et dulcedinem, cum lex vetus fuerit severa instar austeri vini, vel aceti, iuxta illud Cant. cap. I, vers. 1: «Meliora sunt ubera (dantia lac) tua vino»; sic Psal. XVIII, vers. 11, eloquia Dei dicuntur «dulciora super mel et favum». Secundo, quod animam nutriat, uti lac corpus; nec tantum nutriat, sed et impinguet, delectet, ac miris consolationibus mulceat; lac enim non tantum est cibus, sed et potus infantium: ita Clemens loco citato. Tertio, quod animam faciat nitidam, speciosam et fulgidam instar lactis. Unde de Nazaraeis dicitur Thren. cap. IV, 7: «Nitidiores lacte». Quarto, quia pura est et sincera, sicut in lacte nihil est mixtum, nihil alienum, nihil fucatum. Quinto, quia sicut lac est puerorum deliciae, sic et doctrina Christi mentem dulcorat, sopit, tranquillat, inebriat. Hinc Pindarus hymnorum suavitatem et elegantiam per lac melle mixtum significat, cum, ode 3 in Nemeis, ait: «Ego tibi hoc mitto mel mixtum cum albo lacte». Iubet ergo S. Petrus ut fideles hoc lac doctrinae Evangelicae assidue hauriant ab uberibus matris Ecclesiae, eoque se saginent, adolescant et crescant, iuxta illam vivendo, illamque in actus et mores conferendo et convertendo. Et hoc significat, «concupiscite»: fames enim et concupiscentia lactis facit illud optime concoqui, et converti in sanguinem purum. Secundo, lac symbolum est candoris, sinceritatis, benevolentiae. Hoc enim lac opponit Petrus dolo, simulationi, invidiae. Per illud ergo significat se velle, ut Christiani in sua conversatione non sint acidi, asperi et fellei, sed mellei et lactei, id est candidi, amabiles, suaves, benigni, benefici, fraterne invicem diligentes. Hinc et Homerus, ait Clemens, viros iustos vocat galaktotrophous, id est lacte vescentes. Alludit S. Petrus ad illud Cant., cap. V, 1: «Comedi favum cum melle meo, bibi vinum cum lacte meo; comedite amici, et bibite, et inebriamini, charissimi». Rursum alludit ad escam quam Emmanueli, id est, puero Iesu, assignat Isaias, VII, 15, dicens: «Butyrum et mel comedet»; ac Christianis: «Venite, emite, etc., vinum et lac». Huius rei symbolo olim recens baptizatis dabatur lac et mel (quin et etiamnum iisdem dant Aethiopes) ut significaretur, primo, eorum infantia in Christo; secundo, vitae Christianae suavitas; tertio, humilitas et mansuetudo infantilis. Unde Tertullianus, lib. I Contra Marcionem, cap. XIV: «Mellis et lactis societate suos infantat Deus». Et lib. De Corona militis, cap. III: «Inde suscepti lactis et mellis concordiam praegustamus». Hoc est quod aiebat S. Agnes: «Mel et lac suscepi ex ore eius». Tertio, Clemens Alexandrinus, Paedag. cap. VI, per lac verbale accipit Verbum incarnatum, puta Christum, de quo explicans subdit: «Si tamen gustastis quoniam dulcis est Dominus», idque primo, quia, sicut lac ab ubere manat, ita Christus, qua Deus a Patre, qua homo a matre procedit tanquam puer lacteus et lactens. Secundo, quia per Christum quasi lac ad mamillam Patris confugimus, ut ex ea gratiam omneque bonum sugamus. Tertio, quia verba Christi erant lactea, id est suavia et gratiosa. Quarto, lacte notatur Christi humilitas. Unde S. Augustinus, tract. 3 in epist. S. Ioannis: «Lac nostrum Christus humilis est». Quinto, quia Christus est lac, id est, alimentum parvulorum et humilium. Sexto, quia Christus sanguine constat: sanguis autem concoctus fit lac. Audi Aristotelem, lib. IV De Generat. animal., cap. viii: «Eadem materia est quae alit, et ex qua generationem natura constituit: eaque sanguineus humor in sanguinem habentibus est. Lac enim sanguis concoctus est, non corruptus». Unde Empedoclem reprehendit quod lac vocaverit pus album: pus enim putredo est. Quarto, per «lac rationabile» nonnulli accipiunt Eucharistiam, quae olim baptizatis, etiam infantibus, dabatur mox a baptismo, idque ex Apostolica traditione, uti docet S. Dionysius, Eccles. Hierarch., cap. v; unde et Graeci etiamnum pueris dant Eucharistiam. Ita Salmeron hic, Turrianus, lib. II De Eucharistia, cap. xx et xxi, et innuit Clemens Alexandrinus, lib. I Paedag. vi. Sic S. Petrus, cum in carcere Mamertino Romae convertisset et baptizasset S. Processum et Martinianum cum familia, «participes eos fecit corporis et sanguinis Domini». Idem factitatum SS. Getulio, Cereali, Amantio, Primitivo et Procopio aliisque martyribus recens baptizatis, tradunt eorum Acta. Per lac ergo Eucharistiam hic accipi probant. Primo, quia lac hoc non est mortuum, nec brutum, sed vivum et rationale, puta homo rationalis, scilicet Christus in Eucharistia. Secundo, quia Eucharistia quoad species habet lactis colorem; quoad saporem dulcissima est, ut lac; quoad vim nutriendi, summe animas pascit et roborat. Unde subdit Petrus: «Ut in eo crescatis in salutem», quo alludens S. Dionysius, Eccles. Hierarch., cap. v: «Tribuit sacerdos Sacramentum infanti, ut in eo nutriatur et crescat sacris augmentis». Tertio, quia ante Eucharistiam debemus deponere omnem dolum, simulationem, invidiam. Quarto, quia lac est sanguis Christi, quo nutrimur in Eucharistia. Quinto, quia Eucharistiae competit τὸ concupiscite: ipsa enim quasi cibus et vita mentium summa aviditate sumi debet, ait S. Chrysostomus, homil. 60 ad Popul. Sexto, quia subdit S. Petrus: «Si tamen gustastis, quoniam dulcis est Dominus»; quae verba sumpta sunt ex Psal. xxxIII, vers. 9: «Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus», q. d. Gustate suavitatem carnis Christi in Eucharistia, inquit S. Basilius et Augustinus. Hic sensus appositus videtur, sed partialis. Per lac ergo adaequate accipe omnem cibum spiritualem, quem suis fidelibus praestat Christus, nimirum doctrinam, gratiam, virtutes (praecipue candoris, sinceritatis et charitatis), Sacramenta, praesertim Eucharistiam. Hisce enim eos alit in vitam aeternam, facitque crescere in virum perfectum, Ephes. IV, 13. Tropologice lac hoc doctrinae vitaeque Christianae comedunt fideles, ut idem aliis communicent in eosque transfundant, itaque lac passivum fit activum. Unde in feminis lac signum est foecunditatis et maternitatis. Quocirca S. Pauli doctoris Gentium caput recisum pro sanguine dedit lac. Hinc et S. Basilius docet S. Iulittam euntem ad martyrium lac suis propinasse, tum spirituale exhortationis, tum corporale.
2:3
3. Si tamen. — Graece eiper, id est, siquidem; potest quoque eiper accipi pro epeideper, id est quandoquidem, ut sit causale, tumque sententia erit efficacior. Gustastis (aliqui codices habent «gustatis»: certe sub «gustastis» intelligit «gustatis» more Hebraeo. S. Hieronymus, in cap. xL Ezech., pro «gustastis» legit, «credidistis», quia gustus hic fit per fidem; plus tamen significat «gustastis», scilicet effectum, fructum et gustum deliciarum et consolationum ex fide manantium, quas fidelibus infundit Deus). Quoniam (quod) dulcis est Dominus, — Christus; unde pro «dulcis» graece est chrestos, id est, ut S. Hieronymus, in cap. xviii Ezechiel. «suavis»; Pagninus et Vatablus, «benignus»; Clarius, «bonus»; alii, «utilis», «probus», «humanus», «fructuosus», «facilis ad gratificandum», «indulgens», «commodus», «clemens». Haec enim omnia significat chrestos, et talis fuit Christus, talesque fuerunt primi Christiani, ac debent esse eorum sequaces et posteri, ait S. Iustinus, Apolog. II. Christos ergo, id est Christus, per iota, id est unctus, fuit chrestos, per eta, id est benignus, suavis, officiosus omnibus. Unde Gentiles olim Christum vocabant «Chrestum», et Christianos «Chrestianos», teste Lactantio, lib. IV, cap. vii, et Tertulliano, Apol. III. Alludit S. Petrus, imo citat Psalm. xxxIII, vers. 9: «Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus». Porro hanc Domini dulcedinem gustarunt, et etiamnum gustant fideles, cum doctrina Christiana quasi lacte divino imbuuntur, ac baptismo et vita Christiana initiantur. Dulcedinem hanc parit puritas et securitas conscientiae, fiducia in Deum, spes gloriae, ac consolationes spiritales, quas novitiis in fide et religione infundere solet Deus. Cuius rei figura fuit manna, quo Hebraeos ex Aegypto in desertum Deum sequentes aluit. Manna, inquam, «quod in se habebat omne delectamentum et omnem saporis suavitatem», Sapient. xvi, 20. Hanc Dei dulcedinem gustarat S. Petrus, cum visa humanitatis Christi gloria in monte Thabor quasi ebrius exclamavit: «Domine, bonum est nos hic esse: faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Mosi unum, et Eliae unum», Matth. xvii, 4; et Psaltes: «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, quam abscondisti timentibus te!» Psal. xxx, vers. 20; et Sponsa: «Introduxit me in cellam vinariam, ordinavit in me charitatem», Cantic. cap. II, vers. 5; et S. Paulus: «Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, pater misericordiarum, et Deus totius consolationis», II Corinth. 1, vers. 3. Et Sapiens cap. XII, vers. 1: «O quam bonus et suavis est, Domine, spiritus tuus!» et Isaias, cap. LXVI, vers. 11: «Ut sugatis et repleamini ab ubere consolationis eius, ut mulgeatis et deliciis affluatis ab omnimoda gloria eius»; et S. Hieronymus, epist. ad Ctesiphontem: «Omne quod habemus bonum, gustus est Domini: quanto plus bibo, tanto plus sitio fontem vitae».
2:4
4. Ad quem (Dominum, puta Christum) accedentes lapidem vivum. — S. Petrus a metaphora novae nativitatis et lactis spiritalis, quod fidelibus assignavit, transit ad aliam apud Hebraeos similem, fabricae scilicet, et lapidum eius. Hebraei enim filios vocant banim, quasi abanim, id est lapides, ex quibus Christus bana, id est aedificat, suum binian, id est fabricam et domum, puta Ecclesiam. Porro ad Christum accedimus non ambulando, sed per fidem, spem et charitatem ei credendo, in eum sperando, eum amando; Deus autem tam benignus est, ut quandocumque etiam media nocte ad eum accedimus, aures et manus nobis praebeat, nosque amantissime excipiat. Ita S. Augustinus, in Psalm. LXXXVI: «Erigeris in hanc fabricam affectu pio, religione sincera, fide, spe, charitate: et ipsum aedificare ambulare est». Nota primo: Petrus quia petra, delectatur nomine et metaphora petrae et lapidis, simulque modeste significat se factum esse petram precario et gratis a Christo, qui est vera et prima Ecclesiae petra, a quo Petrus et caeteri fideles fiunt petrae; Christus ergo est primus Petrus, id est, petra et lapis. Primo, quia ipse est lapis angularis et fundamentalis Ecclesiae. Secundo, quia uti lapis suo pondere ex alto ruit in praeceps, ita Christus amoris sui erga nos pondere de coelis descendit in terram. Tertio, quia fortis est et constans, ut petra. Quarto, quia uti lapis Davidis percussit et occidit Goliath, ita Christus percussit et enervavit daemonem. Quinto, quia Christus est petra refugii fidelibus in se sperantibus, iuxta illud Psalm. CIII: «Petra refugium herinaciis». Hinc David iubilans ait: «In petra exaltavit me». Et: «Statuit super petram pedes meos», Psalm. xxxix, 3, et Psalm. xxvi, 5. Hisce de causis Christus multoties in Scripturis adumbratus est per lapidem. Primo, Zachar. III, cum ait: «Super lapidem unum septem oculi sunt: ecce ego caelabo sculpturam eius, ait Dominus, et auferam iniquitatem terrae in die una». Secundo, per lapidem super quo dormiens Iacob vidit scalam in coelos porrectam, Gen. xxviii. Tertio, per lapidem super quo orans et lassa brachia sustentans Moses, victoriam impetravit Iosue et Hebraeis contra Amalec, Exodi xvii. Quarto, per lapidem qui percussus a Mose dedit aquam populo sitienti, Num. xx. Quinto, per lapidem speluncae, in quo positus Moses vidit gloriam Dei transeuntis, Exodi xxxIII. Sexto, per lapidem, quo David interemit Goliath, I Regum xvii. Septimo, per lapidem tabularum, cui Deus digito suo Decalogum inscripsit, Deuter. xxvii, 2. Octavo, per lapidem quem Iosue in testimonium erexit, Iosue xxiv, 26. Nono, per lapidem cui imposita est arca testamenti, I Regum vi, 25. Decimo, per lapidem adiutorii, I Regum vii, 12. Porro Christus est lapis non qualis qualis, sed pretiosus, uti dicitur vers. 6, puta marmoreus, gemmeus, adamantinus. Nota secundo: S. Petrus Christum vocat lapidem non inanimem, sed animatum et vivum, graece zonta, id est viventem, quia ipse est Deus et homo vivus. Nam primo, qua Deus, est vivus, imo ipsa vita essentialis et increata. Hoc est quod ait S. Ioannes, Evangel. I, 4: «In ipso vita erat, et vita erat lux hominum»; et epist. I S. Ioan. I, 2: «Vita manifestata est, et vidimus, et testamur, et annuntiamus vobis vitam aeternam». Secundo, Christus qua homo, est vivus, quia a morte resurrexit ad vitam immortalem et gloriosam. Tertio, Christus est vivus, id est, vivificans omnes per sua merita et mortem, iuxta illud Ioannis, cap. vi, vers. 58: «Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, et ipse vivet propter me»; et Ioan. v, 25: «Venit hora, et nunc est quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent». Super Christum ergo quasi lapidem vivum aedificatur Ecclesia, quasi corpus Christi vivum et ab eo vivificatum. Porro grammatice ad litteram «lapis vivus» vocatur, qui in sua rupe aut vena nascitur, indeque exciditur aut eruitur (unde Christus vocatur lapis excisus de monte, Daniel. II, 24). Plinius, lib. XXXVI, cap. xviii: «Theophrastus et Mutianus esse aliquos lapides qui pariant, credunt». Item pyrites, qui plurimum habet ignis, vivus appellatur, ait Plinius, lib. XXXVI, cap. xix. Rursum «lapis vivus» est magnes, quia ferrum movet et trahit. Vitam enim habent quae se movent. Haec omnia facile est adaptare Christo. Ab hominibus quidem reprobatum. — Iudaei enim, Scribae, Pharisaei et Pontifices spreverunt Christum, eumque quasi lapidem inutilem, imo noxium reprobarunt et reiecerunt a fabrica suae Synagogae. A Deo autem electum — in fundamentum Ecclesiae, per resurrectionem, ascensionem in coelum, missionem Spiritus Sancti, et nominis celebritatem in toto orbe illi subiecto. Graecum entimon, et «pretiosum», ut vertit Tigurina, et «honorabilem» significat.
2:5
5. Et ipsi tanquam lapides vivi superaedificamini. — Id est, superaedificate vos Christo per charitatem, eiusque opera quae fidem vivificant. Beda ait quosdam legere «sursum aedificamini», ut scilicet tendatis in coelum, ibique sit mens, cogitatio et conversatio vestra. Lapides vivos vocat «viros robore firmatos», ait S. Ambrosius in cap. III S. Lucae. Nota analogias lapidis in fabrica, et fidelis in Ecclesia. Primo enim, sicut lapis poliri et quadrari debet, ut sit aptus ad fabricam, ita et fidelis poliri et quadrari debet per tribulationes et tentationes, iuxta illud S. Ambrosii et Officii divini in dedicatione Ecclesiae: «Tunsionibus, pressuris expoliti lapides suis coaptantur locis, per manus artificis disponuntur permansuri sacris aedificiis». Secundo, sicut lapis et fabrica suas habet dimensiones, sic et fidelis. Audi S. Ignatium, epistola ad Ephesios: «Iesus Christus fundavit vos super petram ut lapides electos, aptos ad divinum aedificium Patris, sublatos in altum per Christum, qui pro nobis crucifixus est, perpendiculo usos Spiritu Sancto; fide vero subductos, et charitate elevatos a terra in coelum». Tertio, lapis ut collocetur in domo, debet esse durus et fortis. Ita S. Bernardus, serm. 61 in Cant.: «In petra exaltatus, in petra securus, in petra firmiter sto, securus ab hoste, tutus a casu; tremit mundus, premit corpus, diabolus insidiatur, non cado: fundatus enim sum supra firmam petram». Quarto, lapis inferior portat superiorem: ita «in S. Ecclesia unusquisque et portat alterum, et portatur ab altero», ait S. Gregorius, hom. 13 in Ezech., iuxta monitum S. Pauli, Galat. cap. vi, 2: «Alter alterius onera portate». Quinto, lapis unus alteri calce conglutinatur: sic et fidelis unus alteri charitate compaginatur. Antistropha huic S. Petri sententiae est illa Pauli, Ephes. II, 19: «Ergo iam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei superaedificati supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu, in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino». Alludit S. Petrus ad Isaiae LIV, 11: «Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphiris, et ponam iaspidem propugnacula tua». Et ad illud Christi: «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam», Matth. xvi, 18. Domus spiritualis. — S. Augustinus in Psalm. LXXXVI, et alii legunt, «in domum spiritualem», q. d. Super Christum aedificamini, ut sitis domus Dei, non materialis, lignea scilicet, vel lapidea; sed mystica et spiritalis per fidem, spem, charitatem, religionem Dei et Christi. Porro haec domus sive templum spirituale Dei, partim est universale, puta Ecclesia; partim particulare et singulare, puta anima cuiusque fidelis et sancti. Singuli enim fideles, quasi lapides vivi, coagmentant fabricam Ecclesiae quasi unius domus et templi universalis; iidem in hac fabrica Ecclesiae quasi templi ampli, sunt quasi templa particularia, iuxta illud I Corinth. III, 16: «Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis?» et II Corinth. VI, 16: «Vos enim estis templum Dei vivi». Hoc sensu et Syrus vertit, «estote templa spiritalia». Sed prior sensus est congruentior. Obiiciunt haeretici: Ecclesia est domus Dei spiritalis; ergo non est visibilis, sed invisibilis. Respondeo negando consequentiam: «domus spiritalis» enim hic opponitur domui materiali, quae ex lignis et lapidibus constat, non visibili. Sacerdotium sanctum. — S. Hieronymus et Ambrosius legunt, «in sacerdotium sanctum», q. d. Super Christum aedificamini, ut sitis sacerdotium, non impurum, profanum et sacrilegum, quale est idololatrarum et haereticorum; sed purum, sacrum et sanctum. Ecclesia enim sicut est regnum quod regit, et in quo regnat Christus, sic est et sacerdotium, in quo, et per quod Christus sacrificat et sacrificia offert Deo Patri. Ecclesia enim per veros sacerdotes vera et propria offert sacrificia Deo; per singulos vero fideles offert sacrificia impropria et mystica laudum, precum et bonorum operum. Fidelis ergo laicus dicitur estque sacerdos, sed mysticus, primo, quia membrum est Ecclesiae, quae veros habet sacerdotes; et Christi, qui est summus Sacerdos. Secundo, quia per veros sacerdotes eis assistendo, serviendo, alendo, cooperando, verum in Missa Deo offert sacrificium. Tertio, quia offert Deo vitulos labiorum. Quarto, quia offert Deo passionem et mortem Christi, qui vivam in cruce se fecit victimam Deo, praesertim dum sumit S. Synaxin. Quinto, quia in coelo seipsum totum ad perpetuam Dei laudem quasi in sacrificium offeret. Sexto, quia fideles sancti Deo sunt coniunctissimi, quasi eius amici, domestici, filii et haeredes. Offerre spirituales hostias Deo, — in spirituali domo et templo, puta in Ecclesia. «Spirituales» partim opponitur carnalibus hostiis sacerdotum Aaronicorum: Christiani enim sacerdotes non offerunt hostias carnales eas mactando, excoriando, cremando, sed hostiam mysticam, puta Eucharistiam, in qua Christi caro sub speciebus panis et vini absconditur, ac integra offertur, immolatur et sumitur; partim opponitur hostiis veris, ut «spirituales» idem sit quod impropriae et figuratae, quales offerunt fideles laici; de qualibus ait Paulus, Rom. XII, 1: «Obsecro vos, fratres, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem»; et Lactantius: «Quisquis omnibus praeceptis caelestibus obtemperat, hic est vere Dei cultor, cuius sacrificia sunt mansuetudo animi, et vita innocens, et actus boni: quae omnia qui exhibet, toties sacrificat, quoties bonum aliquid et pium fecerit». Acceptabiles Deo per Iesum Christum. — Ipse enim est redemptor et mediator noster a Deo constitutus, per quem omnia nostra Patri offerre debemus, ut ei accepta, grata, meritoria et impetratoria sint. Quocirca Ecclesia omnes orationes terminat, dicendo: «Per Dominum nostrum Iesum Christum», etc. Hoc est quod ait Apostolus, Rom. cap. v, vers. 2: «Per ipsum habemus accessum per fidem». Et ad Hebr. vii, 25, ait Christum semper Deo assistere, «ad interpellandum pro nobis».
2:6
6. Propter quod continet Scriptura: — Isaiae cap. xxviii, vers. 16, ubi aeque ac Ephes. II, 20, hunc versum explicui.
2:7
7. Vobis igitur honor credentibus, — q. d. Vos, o credentes in Christum, non confundemini, sed honorabimini a Christo in die iudicii, quando ab eo accipietis gloriam et coronam regni caelestis, iuxta illud Psalm. cxxxviii, 17: «Nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum». Non credentibus. — Legit interpres apistousi; iam legunt apeithousi, id est inobedientibus, qui scilicet noluerunt Christo obedire, sive ut in eum crederent, sive ut legi eius parerent. Factus est in caput anguli. — Factus est lapis capitalis, angularis, primarius et fundamentalis domus Dei, puta Ecclesiae.
2:8
8. Et lapis offensionis et petra scandali. — Citat Isaiae cap. viii, vers. 14. Hoc est quod canit Simeon: «Positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel», Lucae ii, 34. His qui offendunt verbo. — Multi explicant, q. d. Qui peccant per verbum, puta verbis suis contradicendo et resistendo Christo, eumque blasphemando. Ita Hugo, Lyranus, Thomas Anglicus et Dionysius. Verum graece est proskoptousi to logo, id est, qui impingunt in verbum, qui scilicet ad verbum Evangelii offenduntur et scandalizantur. Unde Syrus vertit, «qui offendunt ad petram, eo quod non acquiescant sermoni». Iudaeis enim praedicatio Christi crucifixi erat scandalum, Gentibus stultitia, 1 Cor. cap. 1, 23. Nec credunt in quo et positi sunt. — Primo. Beza ex hoc loco contendit, reprobos ante praevisionem operum et peccatorum a Deo positos, id est, destinatos esse ad inobedientiam et rebellionem, sicut electi a Deo solo ante praevisionem meritorum destinati sunt ad fidem, obedientiam et salutem. Haec ille, sed impie et imperite: nam primo, si Deus destinat illos ad inobedientiam et rebellionem, ergo primus ipse peccati est auctor, quod est blasphemum. Secundo, ergo destinati ad hoc a Deo non peccant rebellando. Tertio, si Deus decernit inobedientiam, ergo eamdem exequitur et operatur. Secundo, Catholici nonnulli sic explicant, q. d. Infideles positi, id est, destinati sunt ad non credendum a se, suaque voluntate et malitia, deinde a Deo positi sunt in ordine reproborum. Rursum et potius, infideles ob priora sua scelera merentur relinqui a Deo, excaecari et obdurari, ut non credant Evangelio. Tertio, Erasmus, Vatablus, Caietanus et Titelmannus sic explicant, q. d. «Nec credunt», scilicet in fundamentum, vel lapidem angularem, in quo positi et collocati fuerant, puta in Christum. Quarto et genuine, pro «in quo» graece est eis ho, id est, in quod, ad quod, scilicet ad credendum, q. d. Positi sunt ad credendum in Christum, nec tamen credunt, quia credere nolunt. Omnes enim homines, et maxime Iudaei, positi, id est, creati sunt et ordinati per legem et Prophetas ad hoc, ut in Christum lege et Prophetis praesignatum credant. Ita Beda et Lyranus. Deus enim creavit et ordinavit homines ad bonum, non autem ad malum.
2:9
9. Vos autem. — Pronomen «vos», primo, potest accipi collective, q. d. Vos, o fideles, in unum coetum collecti, vos, o congregatio Christianorum, vos, o Ecclesia Christi, estis regale sacerdotium, gens sancta, etc. Secundo, distributive, q. d. Vos, o singuli fideles, estis genus electum, etc. Sicut ergo Deus olim Iudaeos, ita nunc Christianos elegit in suum populum et Ecclesiam, ac per eos toti mundo benedicit et benefacit. Unde pulchre S. Iustinus, epistola ad Diognetum, docet Christianos esse in mundo quasi animam in corpore: «Sparsa est anima per omnia corporis membra, et Christiani per omnes mundi urbes. Habitat quidem in corpore anima, non est tamen de corpore: et Christiani in mundo habitant, non sunt tamen e mundo». Moraliter hinc docet S. Hilarius, et Clemens Alexandrinus, Christianos debere fugere omnem umbram luxuriae, superbiae, quia omnes sumus genus electum, imo reges et sacerdotes. Regale sacerdotium. — Citat Exodi xix, 6, ubi Moses Synagogam Iudaeorum vocat «regnum sacerdotale», vel, ut Hebr. est, «regnum sacerdotum»: simili enim modo Petrus et Septuaginta verba Mosis eleganter et prudenter invertens, vocat «regale sacerdotium». Causa huius inversionis, quia scilicet in Synagoga Iudaeorum regnum eminebat sacerdotio, in Ecclesia vero Christi sacerdotium eminet regno. Unde Syrus vertit, «vos estis sacerdotium ad regnum». Ecclesia ergo est regnum Christi, non temporale, laicum et profanum, sed caeleste, sacerdotale et sacrum. Eadem, vice versa et potius, est Christi sacerdotium non legale, non gentilitium, non plebeium, sed regale, eximium, illustre, magnificum, caeleste et divinum: idque primo, quia primus eius sacerdos et conditor, puta Christus, fuit summus Pontifex et Rex, imo Deus et Dei Filius. Hinc eius typus fuit Melchisedech rex et pontifex, ad quem hic alludit S. Petrus, Hebr. vii, 1. Secundo, quia victima eius est regalis, eximia et divina, puta Christus, qui in ara crucis quasi regalem hostiam pro nobis obtulit se. Tertio, quia modus offerendi est regalis. Quarto, quia fructus eius est regalis: nam peccata abolet, Deum placat, gratias et virtutes omnes conciliat, denique meretur et ducit ad regnum caelorum. Meminerint ergo sacerdotes cum celebrant, se obire regale sacerdotium. Secundo, non solum Ecclesia, sed et singuli fideles sunt sacerdotale regnum, et regale sacerdotium, sive, ut vertit Chaldaica, Exodi xix, 6, «reges et sacerdotes». Reges, tum quia regunt suos sensus, membra, potentias, passiones, iisque dominantur; tum quia familiares, imo filii sunt Iesu Christi, Regis regum, et Domini dominantium, qui in nobis regnat cum Patre et Spiritu Sancto. Hinc baptizatorum capiti olim imponebatur corona. Audi Severum Alexandrinum, lib. De Baptismo: «Elevant baptizatos ad altare, eisque dant mysteria, Eucharistiam, et sertis eos coronat sacerdos». Et S. Chrysostomus, hom. ad Baptizat.: «Mementote mei quando coronam solis radiis splendidiorem sentietis in capite». Et Cyrillus Hierosolymitanus in sua Procatech.: «Iam spirituales colligitis flores ad plectendas caelestes coronas». Idem significat Prudentius, cum ita canit in Psychomachia: «Post inscripta oleo frontis signacula, per quae Unguentum regale datur, et chrisma perenne». Pari modo fideles sunt sacerdotes, quia Dei cultui addicti, mysticas et metaphoricas laudum et virtutum hostias illi offerunt, uti dixi vers. 5. Perperam ergo haeretici hinc colligunt, omnes Christianos esse proprie sacerdotes: nam tales sunt sacerdotes, quales et reges. Atqui reges sunt mystici et metaphorici, non veri et proprii. Adde Iudaeos omnes, quibus primitus hos titulos regum et sacerdotum dedit Moses, non fuisse veros sacerdotes (sed solos posteros Aaronis). Caietanus, Catharinus et Salmeron addunt, Christianorum sacerdotium esse regale, quia reges dirigit, iisque imperat; Pontifices enim esse reges spirituales, ac regibus praeesse. Itaque sacerdotale regnum Ecclesiae imprimis cernitur in Episcopis et episcopatu. «Sacerdotium summa est omnium bonorum quae in hominibus consistunt», ait S. Ignatius, epist. ad Smyrnenses. Idem, epist. ad Philadelph., ait: «Caesares ipsi episcopo pareant». Maxime vero idipsum cernitur in Summo Pontifice et Pontificatu. Huius regni sacerdotalis insigne est cidaris, sive tiara, quam triplici corona redimitam capite gestat. Regalis utique fuit S. Vigilii vox, cum a Iustiniano Imperatore sollicitatus ad Eutychianam haeresim, intrepide ei in faciem restitit, dixitque: «Ego ad Iustinianum Christianissimum Imperatorem venire optavi, sed Diocletianum inveni». Similis fuit S. Martini ad Constantem Imperatorem Monothelitam, cum ab eo captus: «Potius sinam me discerpi in mille partes, quam tuae haeresi vel in puncto subscribam». Porro in tanto fastigio servat Pontifex decus humilitatis, vocans se servum servorum. Quare prodigii est instar illud: «Servus servorum, dominans dominis dominantium». Moraliter, contemplentur hic fideles dignitatem suae vocationis ad regnum et sacerdotium Christi, eique condigne vivant, omnia faciendo et ordinando ad gloriam Dei. «Omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt», ait S. Ambrosius: «ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spiritales». Elegantissime vero Leo: «Omnes in Christo regeneratos crucis signum efficit reges, Sancti vero Spiritus unctio consecrat sacerdotes, ut praeter istam specialem nostri mysterii servitutem, universi spiritales et rationales Christiani agnoscant se regii generis, et sacerdotalis officii esse consortes. Quid enim tam regium, quam subditum Deo animum corporis sui esse rectorem? Et quid tam sacerdotale, quam vovere Domino conscientiam puram et immaculatas pietatis hostias de altari cordis offerre?» Simili modo ait Seneca, epist. 37: «Si vis tibi omnia subiicere, subiice te rationi: multos reges, si ratio te rexerit». Prae reliquis autem martyrium est regale sacerdotium, quia Martyr regali animo, ardenti charitate se suaque omnia, vitam et mortem Deo in holocaustum offert. Rursum Religio est regale sacerdotium, quia in ea Religiosi se totos quasi victimas spontaneas, imo quasi holocausta, Deo offerunt. «Ipse homo Dei nomine consecratus ac devotus, in quantum mundo moritur ut Deo vivat, sacrificium est», ait S. Augustinus, lib. X De Civit. cap. vi; et S. Gregorius, lib. IX Moral.: «Nos quippe ipsos sacrificium Deo offerimus, cum vitam nostram divino cultui dedicamus». Gens sancta. — Primo, quia uti Synagoga Iudaeorum olim, ita nunc Ecclesia Christianorum ex omnibus gentibus Deo est segregata, dicata et sanctificata. Secundo, quia plurimos habuit et habet Sanctos, Apostolos, Martyres, Confessores, Virgines. Tertio, quia omnes ad sanctitatem vocati sunt, iuxta illud Hebr. xii, 22: «Accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Ierusalem caelestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Ecclesiam primitivorum». Quarto, quia sancta est Christianorum religio, fides, doctrina, Sacramenta, sacrificia. Quinto, quia eius auctor Christus est Sanctus Sanctorum, Daniel ix, 24, eiusque rector est Spiritus Sanctus. Sexto, quia nullibi nisi in Ecclesia invenitur vera sanctitas. Septimo, quia eorum lex, et vita legi conformis est sancta. Audi S. Basilium in Moralibus, regula LXXX: «Quid proprium Christiani? Fides quae per charitatem operatur. Quid proprium Christiani? ut per baptismum denuo ex aqua et spiritu generetur, ut unus fiat spiritus cum Christo. Quid proprium Christiani? mundari ab omni inquinamento carnis et spiritus, et perficere sanctitatem in timore Dei et charitate Christi, et nullam habere maculam, neque rugam. Quid proprium Christiani? providere Dominum in conspectu suo semper. Quid proprium Christiani? quotidie ac singulis horis vigilare, et assidue paratum esse ad eam perfectionem per quam placeat Deo». Populus acquisitionis, id est, acquisitus. Syrus: «congregatio redempta», quam scilicet Christus suo sanguine acquisivit, redemit et emit. Minus recte Vatablus et Erasmus vertunt, «qui Christo in lucrum accessit». Esto enim id verum sit, tamen id praecise non significat peripoiesis, sed acquisitionem et emptionem, ex qua non tam Christo quam ipsismet emptis ingens lucrum gratiae, gloriae et hereditatis caelestis accessit. Hinc Paulus fideles ait positos in acquisitionem salutis per Christum, ipsosque vocat filios fidei in acquisitionem animae, Hebr. x, 39, et I Thessal. v, 9. Christo tamen ex eadem accessit ingens gloria. Nam, ut ait S. Bernardus in Sententiis: «Haec pars Christi quam tulit de manu Amorrhaei in gladio praedicationis et arcu incarnationis». Idcirco Christus nos summe amat, quia caro ei constitimus: emit enim nos sanguine suo. S. Augustinus, lib. I De Peccat. mor., cap. xxvii, et S. Ambrosius in Psal. cxviii, octon. 6, legunt, «populus in adoptione», rem reddentes, non verba: peripoiesis enim non significat adoptionem, sed vindicias, sive vindicationem in libertatem, acquisitionem, possessionem, conservationem, salutem. Sensus est, q. d. Christiani sunt populus peculiaris, hoc est possessio, peculium et cymelium Dei. Unde et Oecumenius acquisitionem interpretatur possessionem et hereditatem. S. Augustinus, De Verbis Domini secund. Lucam, serm. 35, in fine: «Magna res, fratres: et haereditas ipsius sumus, et haereditas nostra est; quia et colimus eum, et colit nos. Ego sum, inquit Christus, vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est. Ergo colit nos; sed, si fructum reddamus, parat horreum». Hinc S. Basilius in Moralibus docet fideles esse oves, palmites, sponsas, templa, victimas, filios Christi, ideoque debere ita vivere, ut sint lux mundi et sal terrae. Ut virtutes annuntietis eius. — Quas virtutes? Primo, q. d. Ut vos quasi regales sacerdotes Christi narretis, praedicetis et celebretis immensam eius in nos clementiam, sapientiam, patientiam, humilitatem, charitatem, iustitiam ceterasque virtutes, quas in vita et morte pro nobis redimendis exhibuit Christus. Alludit ad Hebraeos, qui transito mari Rubro Deo gratias agentes, celebrarunt eius magnalia dicentes: «Cantemus Domino: gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem deiecit in mare», Exod. xv, 1. Secundo, arete, id est virtus, significat industriam: Christus enim magna industria assumpsit carnem passibilem, in eaque crucifixus est, ut diabolum falleret. Hinc canit Ecclesia in hymno Dominicae Passionis: «De parentis protoplasti fraude Factor condolens, ipse lignum tunc notavit, damna ligni ut solveret». Tertio, arete significat virtutem et fortitudinem bellicam; deducitur enim ab Ares, id est Mars. Christus enim ingenti fortitudine vicit diabolum, mundum, carnem, omnesque tyrannos et Gentes non ferro, sed ligno; non feriendo, sed moriendo. Quarto, virtus significat opus eximium et magnificum, quod insignem parit laudem et decus. Quinto, «virtutes» Christi accipi possunt non passive, sed active, quas scilicet ipse agit et operatur in nobis, scilicet miram, imo divinam humilitatem, charitatem, patientiam, castitatem, constantiam. Alludit ad oraculum Davidis, Psal. xxi, vers. 32: «Annuntiabitur Domino generatio ventura, et annuntiabunt coeli iustitiam eius populo qui nascetur». Et illud Isaiae, cap. xliii, vers. 21: «Populum istum formavi mihi; laudem meam narrabit». Qui de tenebris (infidelitatis, ignorantiae Dei et salutis, errorum et peccatorum) vos vocavit in admirabile lumen suum, fidei scilicet, cognitionis Dei, prudentiae et virtutum: quibus verbis S. Petrus alludit ad Isaiae ix, 2: «Populus qui ambulabat in tenebris vidit lucem magnam; habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis»; et cap. lx, vers. 1: «Surge, illuminare Ierusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est». Hac sententia tacite monet fideles S. Petrus, ut lumen hoc et solem iustitiae qui eis caelitus affulsit, sequantur, in eiusque luce ambulent et vivant, iuxta illud Pauli, Ephes. v, 8: «Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino: ut filii lucis ambulate». Porro hoc lumen vocat «admirabile», tum quia mira de Deo, de S. Trinitate, de Christo, de praedestinatione, de vocatione Gentium mysteria revelat et ostendit; tum quia mira docet de virtutum officiis; tum quia Sancti per illud heroica et mira virtutum opera patrarunt. Ita mirus fuit amor Christi in S. Petro, mirus amor crucis in S. Andrea, mira vis praedicandi in S. Paulo, mira puritas in S. Ioanne, mira fortitudo in S. Stephano, mira constantia in S. Athanasio, mira poenitentia in S. Magdalena, mira contemplatio in S. Antonio, mira religio in S. Basilio, mira humilitas in S. Francisco, mirus fervor in S. Dominico, mirus candor in S. Bernardo, mirus ardor in S. Laurentio. Haec omnia ostendunt et praedicant virtutes, et gloriam Christi. Idque patebit in die iudicii, «cum venerit glorificari in Sanctis suis, et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt», ait S. Paulus, II Thessal. i, 10.
2:10
10. Qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei. — Citat Oseae I, 6.
2:11
11. Charissimi. — Graece «agapetoi», id est diligibiles, amabiles, digni dilectione, chari, dilecti. Obsecro. — parakalo, id est hortor, vel obsecro. Nota modestiam S. Petri summi Pontificis, dum subditis non praecipit, sed obsecrat. Hoc subinde imitandum Praelatis, ut docet S. Bonaventura, tract. De Sex alis Seraphim. Tanquam advenas (S. Cyprianus, lib. I, epist. 5, legit «hospites») et peregrinos. — Anima enim nostra coelestis et a Deo creata venit in terram, et corpus hoc mortale, ibique est advena, indeque quasi peregrina tendit et cupit redire ad coelum. Rursum Ierusalem coelestis, cuius conscripti sumus cives, descendit de coelo, ut inde fideles suos secum rapiat ascendens in coelum, Apoc. xxi. Insuper positi fuimus a Deo in paradiso quasi eius inquilini, inde ob peccatum expulsi, exules et peregrini vagamur in terra. Ita S. Augustinus in Psalm. cxviii. Quocirca Christus ut nos ab hoc exilio revocaret in patriam paradisi, descendens in terram, natus est in diversorio, vixit in hospitio, mortuus est in patibulo. Quid est ergo Christianus? est instar Christi peregrinus terrae et civis caeli. Porro, «peregrini officium est, aiebat S. Franciscus, colligi sub alieno tecto, pacifice pertransire et anhelare ad patriam». Unde S. Basilius in Ascetic.: «Oculos habeto ad terram deiectos, animum ad coelum erectum». Prima ergo conditio, dos et virtus peregrini est, ut sciat se esse peregrinum. Multi enim peregrini deliciis viarum inescati, iis inhaerent et obliviscuntur patriae, quia hospitium pro domo et patria adamant, ait S. Gregorius. Quot quantique mortales hic domos, praedia, hortos, palatia construunt; aurum, argentum et census sine fine coacervant; servos, equos, officia, beneficia accumulant, quasi hic perpetuo mansuri? Vere vilem eorum sortem et mentem miserans Poeta exclamat: «O curvae in terras animae et coelestium inanes?» Et Seneca, epist. 99: «Caeterum tam improbi sunt, tamque obliti quo eant, ut mirentur aliquid ipsos amittere, amissuri uno die omnia. Quidquid est cui dominus inscriberis, apud te est, tuum non est. Nihil firmum infirmo, nihil fragili aeternum, invictum est». Brevius vero, clarius et acutius S. Augustinus, Quaest. xci in Levit.: «Omnis homo advena est nascendo, quoniam compellitur migrare moriendo». Secundo, peregrinus omnia quasi peregre videt, a se aliena et peregrina aestimat: unde eis cor non affigit. Ita et Christianus omnia in hoc mundo aestimat sibi peregrino esse aliena et peregrina. «Peregrini enim sumus coram te et advenae, sicut omnes patres nostri: dies nostri quasi umbra super terram, et nulla est mora», ait David I Paralip. xxix, 15. Tertio, hospes una nocte versatus in hospitio abit, illudque aliis hospitibus venturis relinquit: ita facit et homo. Audi S. Augustinum serm. 32 De Verb. Dom.: «Unusquisque hic et in domo sua hospes est; si non est hospes, non inde transeat; si transiturus est, velit, nolit, hospes est. Nam dimittit illam filiis suis, hospes hospitibus». Quarto, S. Bernardus, serm. 7 De Quadrag.: «Peregrinus recta pergit per viam, contentus victu ac vestitu, sine sarcinis supervacaneis; unum iter suum curat, non aliena negotia». Ita faciat et Christianus. Quinto, peregrinus anhelat ad patriam. Idem faciat Christianus. Audi S. Cyprianum, tract. De Mortal.: «Patriam nostram paradisum computamus: magnus nos illic charorum numerus exspectat, parentum, fratrum, filiorum copiosa turba desiderat, iam de sua incolumitate secura, et adhuc de nostra salute sollicita. Quid igitur non properamus, ut patriam nostram videre, et parentes salutare possimus?» Et S. Augustinus in Psalm. CXLVIII: «Qui non gemit peregrinus, non gaudebit civis, quia desiderium non est in illo». Sexto, peregrinus fortiter et constanter fert labores itineris, aestus, frigora, famem, sitim omniaque viarum et hospitiorum incommoda. Ita Christianus fortiter ferat omnes huius vitae et peregrinationis aerumnas. Talis fuit Abel, primus mundi peregrinus, sed civis coeli, quem occidit Cain. Septimo, peregrinus decore, honeste et iuste se gerit, nulli est iniurius, caute se habet in omnibus. Quocirca S. Paulus, cuius verba S. Petri antistropha sunt: «Apparuit gratia Dei et Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos, ut abnegantes impietatem et saecularia desideria, sobrie, et iuste, et pie vivamus in hoc saeculo, exspectantes beatam spem et adventum gloriae magni Dei, et Salvatoris nostri Iesu Christi». Octavo, peregrinus homines quoslibet quasi peregrinos aestimat: cor eius est in patria. Ita Christianus homines et feminas omnes huius saeculi peregrinos aestimat, cor habet apud Deum, angelos et Sanctos. Unde S. Basilius: «Aviditate coelesti anima flagrans, Christi amori copulatur cum in terris agens de coelestibus iugiter meditatur: calcat saeculi voluptates, nec ulla saeculi cura eam segregat ab amore Christi». Hinc S. Bernardus, De Modo bene vivendi: «Omnia quae in hoc mundo sunt, servis Dei contraria sunt, ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste regnum cum summo desiderio suspirent. Sancti viri peregrini sunt et hospites in saeculo: unde reprehenditur Petrus, quod tabernaculum in monte fieri voluerit; quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus in coelo patria et domus est». Nono, peregrinus parat et munit se ad iter per calceos, pallium et vestes ceratas, baculum cui innitatur: ita fidelis contra omnes difficultates et tentationes se muniat solida humilitate, patientia, oratione, ac praesertim Christo, eiusque cruce et morte. Rursum peregrinus viaticum sibi parat ad iter necessarium: ita fidelis S. Eucharistia pro viatico utitur. Praeclare S. Basilius: «Ad futuri saeculi, cuius non est finis, possessionem, viaticum tibi para», puta S. Sacramenta, virtutes et merita, ex quibus vivas in aeternum. Decimo, peregrinus ridetur ab indigenis, praesertim pueris, quasi barbarus ob novum habitum, loquelam, gestum; sed contemnit et pertransit. Ita et Christianus ridetur a mundo et mundanis; sed pariter eos ridet, aitque cum Apostolo: «Tanquam purgamenta huius mundi aestimati sumus: omnium peripsema usque adhuc», I Cor. IV, 13. Prima ergo «virtus Christiani est, contemnere et contemni», ait S. Hieronymus. Peregrinos abstinere a carnalibus desideriis. — Primo, quia peregrinus iis abstinet; non enim se gravat et opplet cibo et potu, sed leviter et moderate eum sumit, ut sit expeditus et agilis ad iter. Peregrinis enim congruit illa Epicteti gnome: «Sustine et abstine». Secundo, quia fidelis sibi peregrinam esse aestimat non tantum terram, sed multo magis carnalem concupiscentiam, quia concupiscit delicias spirituales et aeternas. Tertio, quia concupiscentia carnalis ei non tantum est impedimento ad viam, sed et veneno ad vitam. Porro carnalia desideria intellige non tantum gulae et libidinis, sed et irae, invidiae, superbiae, etc. Haec enim omnia sunt opera carnis, id est, concupiscentiae, quae non tantum in carne, sed et in anima ac mente residet, uti docet Apostolus Galat. v, 19. Per «abstinere» ergo intellige «continere» et «continentiam». Eminuerunt prisci Christiani in continentia. Nota est continentia S. Iacobi Alphaei, qui vino, carne, balneis, caeterisque deliciis abstinens, austeram egit vitam. Similis fuit S. Petri, S. Pauli et caeterorum Apostolorum. Ioannes Eremita tantae fuit continentiae, ut per 40 annos feminam non viderit. S. Antonius abbati Pambo poscenti monitum salutis et perfectionis, hoc dedit: «Noli esse in tua iustitia confidens, nec poeniteat te rei transactae, ac continens esto linguae tuae et ventris». S. Arsenius mulieri quae clam ad eum irrepserat, poscenti eius preces: «Oro Deum meum ut deleat tuam ex corde meo memoriam». Celebris est gnome abbatis Pastoris: «Nisi Nabuzardan archimagirus venisset, non concrematum esset templum Domini igne: ita et nisi quies, gula et venter venerit in animam, nequaquam mens corruit pugnans contra inimicum». Porro prudenter monet S. Gregorius: «Sic necesse est ut artem quisque continentiae teneat, quatenus non carnem, sed vitia occidat». Quae militant adversus animam. — Caro enim «concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem», Galat. v, 17; unde: «Militia est vita hominis super terram», ait Iob, cap. xiv, vers. 4. Hanc militiam et luctam egregie in seipso depingit S. Augustinus, lib. VIII Confess. Nervose Tertullianus, ad Martyr., cap. III: «Stat conflictus et victoriae suorum Agonothetes Deus vivus; Xystarches, Spiritus Sanctus; Epistates, Christus Iesus; corona, aeternitatis; bravium, angelicae in caelis substantiae politia; gloria, in saecula saeculorum».
2:12
12. Conversationem vestram inter Gentes (Syrus: «coram omnibus filiis hominum») habentes bonam. — «Spectaculum enim facti sumus mundo, angelis et hominibus», I Cor. IV, 9. Et: «Proximo famam, Deo debemus et providemus conscientiam», ait S. Bernardus, serm. 71 in Cant. Notent hic Christiani se ita conversari debere, ut et fideles et infideles, ac haereticos sua sancta conversatione ad Deum, fidem et sanctitatem traducant. Maior enim est vis exempli quam verbi, vitae quam vocis, morum quam verborum. Quocirca S. Paulus coram Agrippa rege: «In hoc et ipse studeo sine offendiculo conscientiam habere ad Deum, et ad homines semper», Actor. xxiv, 16. Quin et Cicero apud Lactant.: «Male mecum agitur, si me oratio magis quam vita purgat». Et Aristippus rogatus quid in hoc orbe esset admirandum, respondit: «Vir probus et moderatus: quia licet inter multos impios degat, non tamen pervertitur». Ut in eo quod detrectant (detrahunt, obtrectant, calumniantur) de vobis tanquam de malefactoribus. — Dicebant enim Christianos esse contemptores principum, numinis et deorum, voluptuarios, usurpare promiscuos concubitus (quia id faciebant Gnostici haeretici, ex Christianis prognati), vesci carnibus humanis (scilicet carne Christi in Eucharistia, cuius rumorem inaudierant Gentiles, sed modum et mysterium non intellexerant), adeo ut omnes orbis plagas et clades tribuerent impietati Christianorum. Tertullianus, Apolog. XL: «Si Tiberis ascendit in moenia, si Nilus non ascendit in arva, si terra movet, si fames, si lues, statim Christianos ad leonem!» Quocirca pro innocentia Christianorum graves et doctas Apologias scripserunt S. Iustinus, Athenagoras, Clemens Alexandrinus, Cyprianus, Tertullianus, Arnobius et alii. Ex bonis operibus vos considerantes (epopteuontes, id est introspicientes, plane et penitus inspicientes) glorificent Deum. — Ita S. Blandina atrociter torta, ut Christianis obiecta crimina iam dicta confiteretur, constanter et alacriter proclamando: «Christiana sum, et nihil apud nos mali geritur», obstupefecit tortores. Eadem revocata ad tormenta: «Multum erratis, o viri, quod putatis infantium visceribus vesci eos, qui ne multorum quidem animalium carnibus utuntur». Quocirca Plinius Secundus, Proconsul Asiae, inquisitione facta de vita Christianorum, scripsit ad Traianum, nihil se in eis criminis deprehendisse, nisi quod hymnos antelucanos Christo canerent: cui Traianus rescripsit, inquirendos quidem non esse, oblatos vero puniri oportere. Unde exclamat Tertullianus, Apolog. II: «O sententiam necessitate confusam! negat inquirendos ut innocentes, et mandat puniendos ut nocentes». Hac sanctitate Christianorum perspecta conversus est Iustinus Philosophus et Martyr, ut ipse narrat. Multi quoque iudices et tortores conversi fuere. Eadem victus Porphyrius, licet iuratus Christi hostis, scripsit librum De Essais, in quo eorum mores angelicos describit et dilaudat. Tam potens est virtus, ut ab hostibus non tantum testimonium, sed et elogium, ac praeconium extorqueat. In die visitationis. — Primo, per «visitationem», Oecumenius et Arias accipiunt vestigationem et inquisitionem, q. d. Ut cum Plinius, aliique Praesides et Gentiles de vobis inquirunt, vestraque visitant, videntes vestra omnia esse sancta, glorificent Deum. Unde Tertullianus, Apolog. cap. ult.: «Cruciate, torquete, damnate, atterite nos: probatio est enim innocentiae nostrae iniquitas vestra: exquisitior quaeque iniquitas vestra illecebra est magis sectae. Plures efficimur, quoties metimur a vobis. Semen est sanguis Christianorum». Secundo alii, «visitationem», graece episkopen, id est inspectionem, curam, correctionem accipiunt mysticam per illuminationem et gratiam, q. d. Ut Gentiles glorificent Deum, tunc quando Deus eos visitavit lumine gratiae suae, ut videant veritatem et sanctitatem Christi et Christianismi, eamque amplectantur. Tertio, Hugo et Thomas Anglicus accipiunt de visitatione, qua Deus visitat et flagellat fideles, ut ex eorum patientia extorqueat laudem ab infidelibus eis detrahentibus. Quarto, Beda per diem visitationis accipit diem iudicii. Tunc enim improbi, praesertim iudices et persecutores, videntes gloriam Martyrum et Sanctorum, Deum glorificabunt, dicentes: «Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum. Ecce quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter Sanctos sors illorum est», Sap. V.
2:13
13. Subiecti igitur estote. — Vox «igitur» hanc quasi conclusionem educit ex iis quae dixit de bona conversatione, q. d. Iussi vobis bonam conversationem, ergo pariter iubeo subiectionem et obedientiam: in hac enim illa vel maxime consistit et cernitur, praesertim primo illo Ecclesiae et S. Petri aevo. Male enim audiebat apud nonnullos Christiana religio, quasi doceret Christianos utpote Christi filios, et designatos haeredes regni coelorum, non debere subiici principibus, praesertim Ethnicis et infidelibus, inquit Oecumenius. Accedebat, quod primi Christiani origine erant Iudaei, qui sub hoc tempus rebellare coeperunt Romanis, imo Apostoli erant Galilaei: tunc autem orta fuit secta Galilaeorum a Iuda Galilaeo, qui docebat Iudaeos, utpote populum Dei, liberos esse debere a vectigalibus, nec subiicere se Imperatori Romano. Sic etiamnum Anabaptistae ex adverso dicunt, omnes Christianos esse pares, et liberos, ac proinde unum Christianum alteri non debere dominari. Contra hos omnes scribit Paulus, cap. xIII ad Roman. Vere S. Basilius, serm. De abdicatione rerum: «Animi in virtute progressus, in humilitate progressus est, contraque in postremis relinqui, non aliunde, quam ex elatione progignitur. Pietatis enim cognitio, humilitatis et mansuetudinis cognitio est, quando se animo scire submittere, Christum est scire imitari; contra autem arrogantia efferri, est diabolo se similem facere». Omni humanae creaturae. — Primo, Syrus vertit, «omnibus filiis hominum», quasi Petrus velit Christianos summe esse humiles, ita ut se cuivis homini substernant. Primus enim gradus humilitatis est, subiicere se superiori; secundus, aequali; tertius, inferiori, iuxta illud Pauli Galat. v, 13: «Per charitatem spiritus servite invicem»; et Philipp. cap. ii, vers. 3: «In humilitate superiores sibi invicem arbitrantes». Verum hoc consilii est et perfectionis, non praecepti. Secundo et genuine, «omnem humanam creaturam» vocat Petrus omnem hominem, scilicet superiorem, cui subiectio debetur. Dicit «omnem», ne quis infideles et impios excipiat. «Creaturam ergo humanam» vocat principes et magistratus ab hominibus creatos, puta reges et duces, uti explicans subdit. Ita Oecumenius. Graecum enim ktisis, id est creatura, ponitur pro ordinatione et civilis gubernationis dispositione. Sic dicimus creari Pontificem, Cardinales, reges, principes, consules, cum scilicet per suffragia tales eliguntur et constituuntur. Porro hi dicuntur «humana creatura», vel quia creati ab hominibus, vel potius quia ipsi sunt humanae creaturae, id est homines creati principes a Deo; sunt ergo creaturae Dei, quia ex hominibus ad hanc dignitatem a Deo electi et evecti sunt, et quia prae caeteris ipsi sunt viva imago creatoris Dei. Loquitur directe S. Petrus de principibus civilibus, iisque iubet subiici fideles, ne per Christum se ab eorum dominio exemptos putent; argumento tamen a pari vel minori, idem de principibus Ecclesiasticis, puta Episcopis et Praelatis, scilicet iis subiici debere laicos quoslibet in rebus spiritualibus, ex hoc loco concludit S. Basilius. Imo Christus Matth. x, 40: «Qui vos audit, me audit; qui vos spernit, me spernit». Et S. Paulus, Heb. XIII, 17: «Obedite Praepositis vestris, et subiacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri». Et S. Pauli discipulus S. Ignatius, epist. 9 ad Philadelph.: «Principes obediant Caesari, milites principibus, Diaconi Presbyteris sacrorum praefectis: Presbyteri, Diaconi et reliquus Clerus una cum populo universo, militibus, principibus, et Caesare, ipsi Episcopo pareant, Episcopus Christo, ut Christus Patri obedivit». Quocirca apposite S. Bernardus, epist. 183 ad Conradum Imperatorem: «Legi: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit; quam sententiam cupio vos custodire in exhibenda reverentia Petri vicario, sicut ipsam vobis vultis ab universo servari Imperio». Politice hic disce, signum et effectum verae fidei esse humilitatem, subiectionem, obedientiam subditorum erga magistratus; infidelitatis vero et haeresis effectum esse superbiam, inobedientiam, rebellionem, uti vidimus a Lutheranis, et magis a Calvinistis in Scotia, Anglia, Germania. Sane Lutherus horum omnium parens sua rebellione et haeresi per suos discipulos centum millia rusticorum armavit contra principes. Ex adverso Catholici per primos trecentos annos obediverunt Imperatoribus Ethnicis, etiam persecutoribus, in omnibus, excepta fide et religione; nec quisquam necem aut rebellionem contra eos machinatus est fidei praetextu. Sane potuisset tota legio Thebaeorum fortissima, duce S. Mauritio, Maximiano resistere, armisque fidem et vitam tueri; sed noluit, totaque positis armis, genibus nixa fidei causa obtruncari se permisit. Id etiamnum experiuntur et sentiunt multi principes Ethnici apud Indos, Iapones et Sinas, qui Christianos et Christianam religionem amant et fovent, eo quod videant Christianos magis sibi obedire quam Ethnicos. Orthodoxa ergo fides est columen reipublicae aeque ac Ecclesiae, cuius pestis est infidelitas et haeresis. Unde Solon legislator Atheniensium rogatus, «qua ratione consistere possit civitas?» respondit: «Si cives obtemperent suis magistratibus; magistratus autem legibus». Propter Deum. — Primo, quia Deus sanxit magistratus iussitque eis obediri. «Non est enim potestas nisi a Deo; quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt», Rom. XIII, 1. Unde hanc causam illico subdit S. Petrus, dicens: «Quia sic est voluntas Dei». Secundo, quia rex et princeps est viva Dei in terris imago, estque quasi vicarius Dei, imo Deus quidam terrestris. Quocirca qui eum violat, Deum violat. «Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit», ait Paulus Rom. XIII, 2. Tertio, quia Deus singulos reges et principes vel per se, ut Saulem, Davidem, vel per suos constituit. Unde Tertullianus ad Scapulam, cap. II: «Christianus nullius est hostis, nedum Imperatoris, quem sciens a Deo suo constitui, necesse est ut et ipsum diligat, et revereatur, et honoret». Quarto, Didymus et Oecumenius: «propter Deum», inquiunt, id est, eo modo quo Deus praecipit; nimirum ut eis obediatur, quando nihil contra Deum Deique legem praecipiunt: si enim id faciant, dicendum est cum S. Petro: «Obedire oportet Deo magis quam hominibus», Act. IV, 19; et cum Machabaeo: «Non obedio praecepto regis, sed praecepto legis», II Machab. VII, 30. Hoc est quod sanxit Christus: «Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo», Matth. XXII, 21. Quinto, «propter Deum», id est, ex Dei amore et reverentia subiecti estote magistratibus, q. d. Obedite iis non quasi coacti metu gladii et vindictae ipsorum, sed propter Deum, id est sponte et liberaliter ex Dei amore. Sexto, «propter Deum», ut scilicet Gentiles videntes vestram obedientiam Deum vestrum glorificent, ac ad Dei fidem et cultum alliciantur. Septimo, «propter Deum», ut reges et principes meminerint se Deo esse subditos, ac propter ipsum imperare et praecipere. Talis fuit Constantinus, Theodosius, Carolus Magnus, S. Ludovicus in Gallia, S. Stephanus in Hungaria, S. Leopoldus in Austria, S. Wenceslaus in Bohemia, S. Hermenigildus in Hispania, S. Henricus in Germania, S. Casimirus in Polonia, qui impense Ecclesiam et Pontificem Romanum coluerunt ac propugnarunt.
2:14
14. Sive ducibus. — Tigurina, «sive praesidibus»; Syrus, «iudicibus». Graece enim hegemones vocantur praefecti, praesides caeterique magistratus, qui a maiori pendent, eiusque quasi sunt vicarii. Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum, — agathopoion id est, recte agentium. Hic enim est finis potestatis regalis et magistratus cuiusque, nimirum ut improbos puniendo, probos tueantur; itaque civilem hominum societatem conservent, quod fit per iustitiam, qua bonis praemium, malis poena irrogatur. Unde Socrates aiebat: «Optime gubernari civitates cum iniusti dant poenas». Cicero ad Brutum laudat sententiam Solonis, qui rogatus, «qua ratione optime gubernaretur Respublica», respondit: «Si boni praemiis invitentur, mali poenis coerceantur». Theophrastus interrogatus: «Quidnam vitam humanam conservaret?» respondit: «Beneficentia, honor et poena». Cato dicebat: «Iniuriam, etiamsi facienti nihil inferat periculi, universis tamen periculosam esse. Quocirca magistratus qui maleficos non coercent, lapidibus esse obruendos, ne poenae neglectus salutem Reipublicae labefactaret». Hinc Architas philosophus dixit magistratus esse instar arae, ad quam iniuria affecti confugiant. Porro recte apud Aegyptios Pontifex publice pro rege orans, hoc ei inter alia precabatur: «Ut leviores poenas infligeret quam delicta mererentur, et maiores gratias rependeret quam beneficia exposcerent».
2:15
15. Sive regi quasi praecellenti. — Syrus, «regibus propter imperium ipsorum». Praecellentia ergo regis est eius imperium et potestas regia: quare sub rege accipe Imperatorem, qualis tunc erat Romae, duces et principes absolutos, qui nulli subsunt. Rex enim dignitate et potestate subditis longe praecellit, iisdemque sapientia, beneficentia et virtute praecellere debet. Ipse enim est quasi sol in regno. Id animadvertit Athalaricus, Gothorum rex, qui apud Cassiodorum ita loquitur: «Tanto divinitati plura debemus, quanto a caeteris mortalibus maiora suscepimus; nam quid simile rependat Deo, qui potitur imperio?» Quia sic est voluntas Dei, ut benefacientes (agathopoiountes; vel «beneficiis afficientes») obmutescere faciatis (phimoun, id est obturetis, obstruatis, oppiletis) imprudentium (aphronon, id est insipientium; nam, ut ait S. Hieronymus, «sine notitia Creatoris omnis homo pecus est») hominum ignorantiam. — Syrus: «ut per bona vestra obturetis os stultorum illorum, qui non norunt Deum». «Cum enim de nobis quasi arrogantes, insolentes et inobedientes simus, obloquantur, si et humiles et obedientes in quibus oportet, nos esse videant, magis erubescunt et obmutescunt», ait Oecumenius. Sapienter monet S. Athanasius, Exhort. ad Monach.: «Sic omne quod fingi potest, tanquam possit et credi, caveamus, ne in ullo famae nostrae vulnere serpat nata ab occasione suspicio. Ipsa famae semina priusquam linguis nutriantur, intereant».
2:16
16. Quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. — Vox «quasi» non est assimilantis, sed asseverantis, q. d. Obedite principibus libere et liberaliter quasi liberi et ingenui Christi et obedientiae filii. Est occupatio: occurrit enim obiectioni: Christus nos fecit liberos: ergo nulli principi subiici et servire debemus. Rursum, ergo licet nobis facere quidquid lubet. Ita olim Gnostici (et nunc Libertini) hac libertate Christiana abutebantur ad omne dedecus et nefas. Respondet S. Petrus: Facti estis liberi a Christo, sed a peccato, non a lege Dei, nec ab obedientia principum: nolite ergo inobedientiae, turpitudini et malitiae vestrae praetexere libertatem Christi: hac enim non est libertas, sed nequitiae servitus. Idem monuit S. Paulus Galatas, cap. v, vers. 13, dicens: «Vos in libertatem vocati estis, tantum ne libertatem in occasionem detis carnis». Nam, idem ait II Corinth. III, 17: «Ubi Spiritus Domini, ibi libertas». Porro, ut ait Oecumenius: «Si peccamus, libertate perdita servi efficimur inobedientiae» et peccati; et S. Augustinus, lib. De Quantitate animae, cap. xxxiv: «Ille (Deus) ab omnibus liberat, cui servire omnibus utilissimum est, et in cuius servitio placere perfecte sola libertas est». Idem, tractatu 21 in Ioan.: «Haec est spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis, liberati servi efficimur charitatis». Sed sicut servi Dei, — qui libere et liberaliter serviunt et obediunt non tantum Deo, sed et omnibus magistratibus, quos Deus sibi vicarios nostrosque superiores ordinavit: servire enim Deo regnare est.
2:17
17. Omnes honorate, — iuxta statum cuiusque, et honorem ei debitum. Hoc est quod ait Paulus, Rom. XII, 10: «Honore invicem praevenientes». Secundo, «honorate», id est, charitatis officiis et beneficiis omnes prosequimini. Honor enim non tantum reverentiam et obedientiam, sed et amorem, alimoniam omnemque opitulationem includit, ut cum dicitur: «Honora patrem et matrem», Exodi xx, 12. Fraternitatem (id est fratres, puta Christianos: vel potius, «fraternitatem», hoc est fratrum, id est Christianorum, coetum et coniunctionem) diligite. — Iubet enim non tantum ut unionem, sed et coetum fidelium ac conventum ad communes preces, conciones, synaxes diligant et frequentent, iuxta illud Pauli Hebr. x, 23: «Non deserentes collectionem nostram, sicut consuetudinis est quibusdam». Deum timete, — non servili, sed filiali timore, quo filii ex amore timent offendere patrem, caventque sedulo ne quid faciant quod ei displiceat. Deo ergo proprium quasi tributum et debitum est hic timor, iuxta illud Psalm. II, 11: «Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore». Et Malach. I, 6: «Si Dominus ego sum, ubi est timor meus?» Et Psalm. XXXIII, 10: «Timete Dominum, omnes Sancti eius, quoniam nihil deest timentibus eum». Accedit quod, ut ait Poeta: «Primus in orbe deos fecit timor». Hinc Clemens Romanus, epist. 1: theos dicitur quasi deos, id est timor, quia summe timendus, colendus et amandus. Sic Iacob Deum vocat «timorem patris sui Isaac», id est quem timuit et coluit Isaac, Gen. xxxi, 42. Regem honorificate, — honore eo qui regi, id est summae potestati civili, debetur. Honor hic includit obedientiam et orationem, ut scilicet subditi pro regibus orent, uti iubet S. Paulus I Timoth. II; utilissimum enim est orare pro principibus, tum civilibus quam Ecclesiasticis: ab illis enim pendet salus reipublicae, ab his Ecclesiae. Qui ergo pro iis orat, orat pro tota republica et Ecclesia. Prudenter Tertullianus in Scorpiaco, xiv: «Honorandus est Rex cum suis rebus insistit, cum a divinis honoribus longe est», cum scilicet eos aversatur, quos multi reges ambierunt.
2:18
18. Servi, subditi estote in omni timore dominis. — Primo, Lyranus et Hugo: «omni», id est, in toto, pleno et perfecto timore, qui includit amorem. Secundo, «omni», quia multiplex est timor, scilicet primo, poenae, ne ab heris, si inobedientes sint, puniantur. Secundo, culpae, ne Deum per inobedientiam offendant. Tertio, scandali, ne sua inobedientia provocent heros ad odium fidei; «sed in omnibus bonam fidem ostendentes, ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus», ait Paulus ad Titum, cap. II, vers. 9. Idem servis praecipit Paulus fuse Ephes. vi, 5. Vulgo enim iactabatur hoc proverbium, «totidem nobis hostes esse quot servos»; et Plato, lib. VI De Legibus, ait, «Iovem dimidium mentis servis ademisse». Non tantum bonis et modestis (epieikesi, id est aequis, modestis, benignis, probis, clementibus), sed etiam discolis, — id est fastidiosis, graece skoliois, id est pravis, obliquis, tortuosis, asperis, morosis, difficilibus, severis et saevis. Perperam Hugo et Glossa: «dyscolos», inquiunt, vocatur agrestis, rudis, indoctus, ita dictus quasi alienus a schola et studiis. Dyskolos enim graece dicitur, ac significat morosum et difficilem, qui sibi et aliis taedium et fastidium creat. Moraliter docet hic S. Petrus, obedientiam se extendere debere ad patientiam, eamque complecti, sicut Christus eam extendit, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis; perfectio ergo obedientiae est patientia, si videlicet patiatur humiliter et hilariter Superiorum suorum asperitatem, reprehensiones, iurgia, quin et minas ac verbera. Patientia enim et humilitas, humilisque obedientia sunt duae alae, quibus evolatur in coelum, ut ait quidam Sanctorum. Cassianus, Collat. XIX, cap. 1, celebrat obedientiam et patientiam cuiusdam religiosi, qui in conventu fratrum publice ab abbate Paulo palma percussus, nullum dedit signum commotionis, multo minus murmuris. S. Stephanus, ait S. Gregorius, homil. 35 in Evang., ad tantam patientiam excreverat, ut eum amicum diceret, qui sibi aliquid molestiae irrogasset. «Reddebat contumeliis gratias, damnum sibi illatum maximum lucrum putabat, omnes suos adversarios nihil aliud quam adiutores aestimabat». Idem, lib. I Dial., II, laudat Libertinum, qui a suo Abbate irato, scabello in vultum impacto, eum gerebat tumentem et lividum, dicebatque id suae esse culpae, non illius saevitiae: itaque Abbatem ad magnam mansuetudinem perduxit, et «humilitas discipuli magistra facta est magistri». Similis fuit obedientia et patientia S. Ioannis Damasceni, qui ob carmen a se compositum reiectus a suo seniore, iussusque cloacas et latrinas purgare, hilariter id praestitit. Sic S. Monica ab ancilla vocata meribibula, omnem vini cupidinem a se abdicavit, et «ancillae iniuria facta est dominae medicina», ait S. Augustinus, lib. IX Confess., VIII. Catharina Aragonia, uxor Henrici VIII regis Anglorum, ab eo repudiata, constanter repudium tulit, dicens, malle se fortunam tristissimam, quam blandissimam: quod in illa non desit consolatio, haec fortunatis mentem eripiat.
2:19
19. Haec est enim gratia. — q. d. Hic est gratiae divinae effectus illustris, vel hoc valde gratum est Deo. Unde Syrus vertit, «illis enim est gratia apud Deum». Aut tertio, et nervosius, q. d. Haec est gratia, id est, gloria vestra. Unde explicans subdit: «Quae est enim gloria». Sic Paulus gloriam suam esse ait, non evangelizare: ad hoc enim necessitas praecepti Dei eum obligabat; sed evangelizare sine sumptu, id est gratis: hoc enim erat opus liberale et illustre supererogationis et consilii, non praecepti, I Corinth. IX, 16. Sensus ergo est, q. d. Haec est gratia, id est haec est gloria Christiani, in hoc consistit eximia virtus et perfectio Christiana, hoc est illustre discipulorum Christi officium, laus et decus, si propter Deum multa tristia patiantur. Si propter Dei conscientiam sustinet quis tristitias. — Quaeres, quaenam est Dei conscientia? Respondeo primo, est conscientia secundum Deum, qua quis uni Deo placere studet et satagit, etiam cum offensa hominum, ideoque ut Deo placeat, patienter sustinet asperos heri mores eiusque duris imperiis obedit. Id enim facit, ut suae conscientiae et Deo satisfaciat: conscientia enim dictat talibus esse obediendum propter Deum, qui praecepit ut subditi suis dominis obsecundent. Haec conscientia vocatur Dei, tum quia Deo maxime probatur et placet, tum quia propter Deum, ut ei placeat, suscipitur. Secundo, Gagneius: «propter Dei conscientiam», ait, id est, propter Deum qui tuae patientiae, et herorum saevitiae ac nequitiae est conscius, ac utriusque erit iudex et vindex, ut tuam obedientiam et patientiam praemiis coelestibus coronet, heri saevitiam flammis gehennae puniat. Conscientia ergo Dei est, quae uni Deo patet, «cui, ut ait Seneca, epistola VIII, nihil clausum est. Interest enim animis nostris, et cogitationibus mediis intervenit». Conscientia ergo Dei est innocentia coram Deo, ut Christi exemplo explicat S. Petrus, vers. 22, quae in duris est murus aheneus, quando scilicet servi innocentes, qui nihil peccarunt, puniuntur ab heris perversis. Summum enim solatium et gloria est, testimonium bonae conscientiae, ait Apostolus, II Cor. I, 8 et seq. Tertio, «Dei conscientia» est, quae unius Dei honorem et gloriam spectat. Quarto et perfectissime: multi olim servi facti Christiani, ab heris infidelibus in odium Christi et fidei mulctabantur verberibus, plagis, vinculis, fame, et saepe morte ac martyrio: hi plane et plene patiebantur propter Dei conscientiam, id est, propter Deum, Deique fidem et cultum, quem in conscientia gerebant. Sustinet tristitias, — id est tristia, acerba: Graece lypas, id est molestias, dolores, tristitias, moerores; omnis enim molestia et dolor parit tristitiam. Tristitia enim est aegritudo et contractio animi ob praesens malum. Occasione servorum a duris heris afflictorum, haec dicit S. Petrus, sed sermo eius generalis est, ideoque ad omnes qui quomodolibet innocentes patiuntur, pertinet, eosque ad fortiter tolerandum animat et consolatur. Patiens iniuste, — quia est innocens, et multo magis si patiatur pro iustitia.
2:20
20. Quae est enim gloria? — Poion kleos, id est, quale decus, qualis laus, quid illustre, quid magnum. Tertullianus in Scorpiac., cap. XII: «Quanta est gloria?» q. d. Exigua, vel nulla est gloria sufferre colaphos et plagas pro scelere; at magna est, eos sufferre pro innocentia et iustitia. Colaphizati. — Haec propria est poena servorum: hisce enim heri alapas sive colaphos vel in faciem, vel in dorsum impingunt. Unde ille apud Terentium in Adelph.: «Homini misero plus quingentos colaphos infregit mihi». Hinc Martyribus, etiam nobilibus, v. g. S. Symphorosae, S. Torpeti, aulico Neronis, S. Marcellino et aliis colaphi impacti sunt, tum ad poenam, tum magis ad contumeliam, ut quasi servi servili poena castigarentur. Sed si benefacientes. — Graeca addunt, kai paschontes, id est, «et patientes», quod noster Interpres per adverbium, sed eodem sensu, reddidit, vertens, «patienter sustinetis, haec est gratia apud Deum». Syrus, «tunc crescit gloria vestra apud Deum».
2:21
21. In hoc enim vocati estis. — «In hoc», ad hoc, q. d. Christianorum vocatio est ad crucem et patientiam, iuxta illud Thren. III, 12: «Posuit me quasi signum ad sagittam, misit in renibus meis filias pharetrae suae». Ubi ostendi Christianum quemlibet esse quasi alterum S. Sebastianum, positum scilicet in scopum sagittariorum, in quem omnes suae maledicentiae et maleficentiae tela colliment et iaculentur. Quia et Christus passus est pro nobis. — Est ratio ab exemplo Christi, q. d. Non miremini, o Christiani, vos vocatos ad crucem: nam et Christus dux et antesignanus vester ad eamdem vocatus, illam propriis humeris baiulavit, in eaque suspensus et enecatus est. Agite ergo, Christum ducem sequimini alacriter et intrepide: per crucem enim cum eo intrabitis in gloriam. Vobis, — o servi. Loquitur directe servis, sed per hos quibuslibet aliis. Christum ergo servis in ducem proponit, quia Christus formam servi assumpsit, et quasi servus ac vile mancipium ad furcam damnatus est. «Inspice et fac secundum exemplar quod tibi in monte» Calvariae a Christo «monstratum est», Exodi xxv, 40. Praeclare S. Cyprianus, tract. De Passione: «Christus postposito timore quasi utens potentiori auctoritate, inter sputamenta et colaphos, et reliqua ludibria, patientia et mansuetudine vesanas persecutorum mentes conturbat, et in eo quod inter iniurias et convicia se malitia Iudaica sentit contemptum, vehementius exacerbatur, et de impietate et malitia suavitas pietasque Christi triumphat». Relinquens exemplum. — Christus enim tribus de causis venit in mundum: primo, ut sua morte nos redimeret; secundo, ut sua praedicatione doceret; tertio, ut sua vita sanctae vitae daret exemplum, imo exemplar perfectissimum. Hoc nimirum est principis et superioris, vitam suam subditis proponere quasi pictam virtutis tabulam, quam imitando sequantur et exprimant. Hinc S. Basilius, Constitut. Monast., Christum vocat nostrum exemplar, typum, archetypum et programma: quod quo magis intuemur, vitaque et moribus exprimimus, eo Christo similiores, sanctiores, Deoque gratiores evadimus. Praeclare S. Augustinus, De Verbis Apostoli, serm. 26: «Docuit nos exemplo passionis, cum quanta patientia in illo ambulemus, et firmavit nos exemplo suae resurrectionis, quid ab illa patienter sperare debeamus». Et S. Leo, serm. 2 De Passione: «Amplectamur salutaris paschae mirabile Sacramentum, et ad eius imaginem, qui deformitati nostrae conformis factus est, renovemur. Erigamur ad eum, qui pulverem abiectionis nostrae, corpus fecit gloriae suae; et ut resurrectionis eius mereamur esse consortes, humilitati et patientiae ipsius per omnia congruamus». Ut sequamini (Tertullianus, Scorpiaci cap. XII, legit «obsequamini») vestigia eius — sanguine eius signata, ideoque inventu facilia, obvia et certa. Sic S. Stephanus secutus est Christi vestigia patiendo et pro lapidantibus orando, ait S. Augustinus. Notent hoc molles haeretici, qui fidem Christi sequi volunt, non passionis vestigia, dicentes solam fidem in Christum sufficere ad salutem, Christum enim pro nobis plane satisfecisse. Audiant hi quod intonat hic S. Petrus et ex eo S. Gregorius in I Regum IX, 24: «Remansit, quia non omnia nostra Christus explevit: per crucem quidem suam omnes redemit; sed remansit, ut qui redimi et regnare cum eo nititur, crucifigatur. Hoc profecto residuum viderat, qui dicebat: Si compatimur, et conregnabimus», II Timoth. II, 12; et: «Adimpleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea», Coloss. I, 24. Esto enim Christus patiendo solverit plenum redemptionis nostrae pretium, vult tamen nos quoque pati, tum quia Deus vult nos Christum ducem nostrum a se datum sequi; tum quia non decet sub capite spinis coronato membra esse delicata, ait S. Hieronymus, sed potius decet membra capiti configurari, «ut conformes simus imagini Filii Dei», ait Paulus ad Romanos VIII, 29.
2:22
22. Qui peccatum non fecit — eo quod humanitas eius hypostatice coniuncta Verbo, ab eo ita custodiebatur, et dirigebatur, ut peccare non posset. Eius enim custodia commissa erat Verbo quasi hypostasi. Si enim hic homo (puta Christus) peccasset, peccasset et Verbum, quod erat eius hypostasis et suppositum. Actiones enim sunt suppositorum, et originaliter a suppositis procedunt. Ita Theologi et ex iis Suarez. Quare horrenda est blasphemia Calvini dicentis, Christum fuisse vere peccatorem et damnationis reum, ex metu passionis calicem fugisse, ac in cruce desperasse. Longe aliter Paulus Christum vocat, «Pontificem innocentem, impollutum, segregatum a peccatoribus», Hebr. vii, 26; et: «Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur iustitia Dei in ipso», II Cor. v, 21. Hic declarat S. Petrus, quid vocarit, vers. 19, pati propter Dei conscientiam, nimirum pati propter innocentiam, pati scilicet propter causam falso aestimatam et imputatam, quae non est culpa, sed innocentia, hoc est, pati innocentem. Sic enim Christus, qui peccatum non fecit, innocens passus est, quia scilicet dicebat se esse Filium Dei, quae non erat falsitas nec culpa blasphemiae, sed confessio veritatis et innocentiae. Nec inventus est dolus in ore eius, — etiam a Scribis et Pharisaeis, qui satagebant eum capere in sermone, ut accusare et occidere possent, Matth. XXII, 13. Citat S. Petrus Isaiam, cap. LIII, vers. 8, quod totum caput est de Christi passione, agnina patientia, obedientia et innocentia. «Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum».
2:23
23. Qui cum malediceretur (vocaretur potator vini; Samaritanus, possessus a diabolo, seditiosus, hostis Caesaris, subversor gentis), non maledicebat, — ouk anteloidorei, non remaledicebat, uti legit S. Hieronymus, q. d. Christus non reddebat talionem, maledictum non pensabat maledicto, maledicentibus vicissim non maledicebat, sed altissimum servabat silentium, ita ut Pilatus miraretur. Quod signum erat animi non tantum innocentis, sed et excelsi. Imo sancit discipulis suis: «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Benedicite maledicentibus vobis, et orate pro calumniantibus vos». Et: «Qui te percutit in maxillam, praebe et alteram», Luc. VI, 28. Quanta hic in Christo innocentia, patientia, charitas, animi celsitudo! Graeca addunt: «Cum percuteretur non repercutiebat, cum malediceretur non remaledicebat, cum pateretur non comminabatur». Licet enim Iudaeis et Scribis saepe vae maledictionis aeternae, Deique iudicium tam in vita quam in morte intentarit, ut Matth. xxiii toto capite, tamen id non fecit propter se, nec ex impatientia vel appetitu vindictae, sed propter ipsos et ex charitate, ut scilicet denuntiando sceleratis iras divinas et ignes aeternos, eos avocaret a scelere et gehenna. Hinc apte S. Ambrosius Christianum ita pingit in Psalm. xxxvii: «Ad eius (Christi) similitudinem atque imaginem iustus suae vitae cupiens instituta formare, accusatus tacet, laesus remittit, dissimulat lacessitus, et non aperit os suum, ut illum imitemur, qui sicut agnus ad victimam ductus non aperuit os suum; ut cum possit habere quod referat, magis vult silere quam dicere». Illustre huius virtutis nuper dedit exemplum Illustrissimus Cardinalis Bellarminus, qui cum a quodam aemulo in omnibus pene sententiis suis carperetur et refutaretur, idque assidue, continuo tacebat; mirantibus aliis ac rogantibus, cur se suaque dicta et honorem Cardinalium non tueretur, respondit: «Melior est uncia charitatis et pacis libra victoriae». Tradebat autem iudicanti (Pilato) se iniuste, — tum quia innocens ab eo condemnatus est, hancque innocentiam agnovit Pilatus, cum lavans manus dixit: «Innocens ego sum a sanguine iusti huius, vos videritis», Matth. xxvii, 24. Unde S. Leo, serm. 3 De Passione: «Lotis manibus et ore polluto, iisdem labiis Iesum misit ad crucem, quibus eum pronuntiavit innocentem». Tum quia Christus etiam qua homo, utpote hypostatice unitus Verbo, nec Pilato, nec ulli principi vel iudici suberat, sed ipse omnium erat iudex et princeps. Graeci codices contrarie legunt, nimirum: «Tradidit autem iudicanti iuste». Unde Syrus, «tradebat iudicium suum iudici iustitiae», scilicet «Deo Verbo inhabitanti in semetipso», ait Oecumenius, aut potius Deo Patri. Primo, q. d. Christus suam causam et iniuriam non vindicavit, sed eius vindictam reliquit Deo Patri, iuxta illud: «Mihi vindicta: ego retribuam, dicit Dominus», Rom. cap. xii, 19. Secundo, q. d. Christus suos persecutores, tortores et carnifices commendavit Deo Patri, pro eis orando ac dicendo: «Pater, dimitte illis: non enim sciunt quid faciunt», Lucae xxiii, 34. Tertio, et magis apposite ac genuine, q. d. Christus quasi agnus ultro et liberaliter tradidit se Deo Patri ad mortem et crucem, ut ei obediret, utque obediendo, patiendo et moriendo satisfaceret pro peccatis omnium hominum: itaque nobis exemplum dedit, ut cum ab hominibus iniuste affligimur, non ad eorum iniustitiam respiciamus, illisque irascamur, sed de manu Dei iuste iudicantis illa accipiamus, dicentes cum S. Iob: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sit nomen Domini benedictum». Verum nostra Latina lectio est verior magisque apposita. Hoc est quod ait Christus, Ierem. xi, 19: «Et ego quasi agnus mansuetus qui portatur ad victimam; et non cognovi quia cogitaverunt super me consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem eius, et eradamus eum de terra viventium». Et Isaiae L, 6: «Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus». Quocirca ad tolerandas quaslibet iniurias, calumnias, probra, irrisiones, contradictiones, vilipensiones, molestias, dolores, aerumnas, efficacissimum est remedium, «et singulare refugium», inquit S. Bernardus, serm. 22 in Cantic., Christi passio, si illa attente ruminetur et invocetur. Ita faciebat S. Elzearius, comes Ariani. Rogatus enim quomodo ad tantam animi mansuetudinem et patientiam pervenisset, respondit: Per meditationem passionis Christi. «Quoties aliquam animi commotionem ad iram vel impatientiam sentio, cogito de Christi passione et patientia, nec ab ea cogitanda et ruminanda cesso, donec per eam detumescat et subsidat omnis animi aestus et commotio». Hac de causa S. Franciscus Xaverius quotidie per dimidiam horam ad minimum meditabatur de passione Christi. Abbas Stephanus in Prato Spirit. LXIV: «Ego die noctuque nihil aliud aspicio, nisi Dominum nostrum Iesum Christum in ligno pendentem». Idem fecit S. Augustinus. Sic enim in Manuali ait, cap. XXII: «Tuta et firma requies est infirmis et peccatoribus in vulneribus Salvatoris; securus illic habito, patent mihi viscera per vulnera. Quidquid ex me mihi deest, usurpo mihi ex visceribus Domini mei, quoniam misericordia affluunt. Cum me pulsat aliqua turpis cogitatio, recurro ad vulnera Christi. Cum me premit caro mea, recordatione vulnerum Domini mei resurgo. Cum diabolus mihi parat insidias, fugio ad viscera misericordiae Domini mei. In omnibus adversitatibus non inveni tam efficax remedium, quam vulnera Christi; in illis dormio securus, et requiesco intrepidus: Christus mortuus est pro nobis. Nihil tam ad mortem amarum, quod morte Christi non sanetur. Tota spes mea est in morte Domini mei. Mors eius meritum meum, refugium meum, salus, vita et resurrectio mea».
2:24
24. Qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum crucis, quasi hircus emissarius, cui Hebraei omnia peccata sua imponebant, Levit. xvi, 21. Syrus: «baiulavit omnia peccata nostra, eaque sustulit in corpore suo ad crucem». Athanasius: «Efferens peccata nostra in crucem una cum corpore suo». Alludit ad Isaiae LIII, 4: «Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit». Peccata nostra — id est, poenas peccatis nostris debitas: est metonymia. Culpa enim ponitur pro poena culpae debita, velut merces pro merito. Hoc est quod ait Paulus Colossens. II, 14: «Delens quod adversus nos erat chirographum decreti, affigens illud cruci». «Hoc enim chirographum, inquit Origenes, hom. 13 in Genesim, peccatorum nostrorum cautio fuit. Unusquisque enim nostrum in his quae delinquit, debitor efficitur, et peccati sui litteras scribit». Rursum significat hic S. Petrus, Christum peccata nostra secum affixisse cruci et crucifixisse, ut iis mortui iustitiae vivamus. Unde Clemens Alexandrinus: «Limitem (peccati et quasi peccandi terminum) habemus crucem Domini, cui crucifigimur, et a prioribus peccatis reprimimur». Et Origenes, hom. 8 in Iosue: «Visibiliter quidem Filius Dei in carne crucifixus est, invisibiliter vero in ea cruce diabolus cum principatibus suis et potestatibus affixus est cruci. Crux illa trophaeum diaboli fuit, in quo et crucifixus est et triumphatus». In cruce enim Christus «expolians principatus et potestates», ut ait Paulus, Coloss. II, 14, «traduxit confidenter palam triumphans illos in semetipso». Hinc tertio, «a ligno regnavit Deus», Psal. xcv, 10, iuxta Septuaginta, ut citat S. Iustinus Contra Tryphonem. Victoriam enim et regnum totius mundi peperit sibi Christus per crucem. «Factus enim est principatus super humerum eius», Isaiae ix, 6. «Nam principatus Domini et regnum eius est crux», ait Theophylactus in Lucae cap. XXIII. Crux ergo fuit currus triumphalis Christi: unde admirans S. Augustinus, tractatu 117 in Ioann.: «Grande spectaculum, sed si spectet impietas, grande ludibrium; si spectet pietas, grande mysterium. Si spectet impietas, videt regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas spectet, videt regem baiulantem lignum, quod fixurus erat etiam in frontibus regum». S. Clara, exemplo sui magistri S. Francisci, assidue intuebatur oculis mentis Christum crucifixum, itaque ad mundi contemptum, desiderium crucis, paupertatem, amorem divinum omnemque perfectionem incendebatur. Docebat novitias plangere Christum crucifixum. Chordam tredecim nodorum ad carnem cingebat in memoriam vulnerum Christi. Notum est quod scribit S. Bonaventura De stigmatibus S. Francisci, ei de Christi passione meditanti a Christo impressis. S. Coleta adeo frequens et intenta erat in meditatione passionis Christi, ut extra se raperetur, et in Deum transformaretur ardentissimo desiderio et amore, praesertim feriis sextis. Similis fuit Lyduvina, quae versans assidue in viridario passionis, ex corde trahebat suspiria, ex oculis lacrymarum fundebat imbres, ac per triginta tres annos continuis morbis et doloribus acribus afflicta, summa patientia se Christo patienti conformavit. Harum omnium dux et antesignana fuit S. Magdalena, quae Christo patienti sola, pene caeteris metu diffugientibus, inter carnifices, Scribas et Pharisaeos constanter adstitit usque ad mortem, imo usque ad resurrectionem. Ita S. Elisabeth, Hungarorum regis filia, intensius intuens in imaginem Christi crucifixi, ita compuncta fuit, ut in lacrymas prorumpens sibi diceret: «En creator et redemptor meus nudo corpore, mea causa ignominiosam in cruce oppetit mortem: ego vero misera gemmis, auro, bysso et purpura contecta, vitam coelestibus indignam beneficiis perdo magis quam ago». Iustitiae vivamus. — Quocirca exclamat S. Ambrosius: «O divinum crucis illius sacramentum, in qua haeret infirmitas, virtus libera est, affiguntur vitia, eriguntur trophaea!» Unde concludit: «Ergo et tu crucifige peccatum, ut moriaris peccato. Qui enim peccato moritur, Deo vivit. Vivamus ei, qui Filio proprio non pepercit, ut in illius corpore nostras crucifigeret passiones. Pro nobis enim mortuus est Christus, ut nos in illius corpore redivivo viveremus. Mortua est ergo in illo non vita nostra, sed culpa». Et S. Bernardus, epist. 105 ad Romanum: «Moritur iustus, sed secure: quippe cuius mors ut praesentis est exitus vitae, ita introitus melioris. Bona mors, si moriaris peccato, ut iustitiae vivas. Dum vivis in carne, morere mundo, ut post mortem carnis Deo vivere incipias». Cuius livore — graece molopi, id est vulnere, vibice, plaga — sanati estis. — Christi enim corpus in passione ita flagellis et plagis fuit contusum, conscissum et lividum, ut totum videretur esse livor, imo lepra, ut ait Isaias, cap. LIII. Pie S. Ambrosius, lib. De Spiritu Sancto: «Plaga Christi nostra medicina est». Idem in cap. XXII Lucae: «Doles ergo, Domine, non tua, sed mea vulnera; non tuam mortem, sed nostram infirmitatem; et nos aestimavimus te esse in doloribus, cum tu non pro te, sed pro me doleres, et livore tuo vulnera nostra sanares». Sicut ergo avis dicta icterus ictericos sanat, quia morbum in se trahit, eoque emoritur. Sic Christus morbos animae nostrae in se trahens iis enectus est, et nos vivificati sumus.
2:25
25. Eratis enim sicut oves errantes. — Excitat fideles ad humilitatem et gratitudinem, ut scilicet cogitent se fuisse oves a Deo, virtute, salute et coelo aberrantes, ac ad diabolum, scelera, damnationem et gehennam ruentes, sed a Christo pastore revocatas, reductas, et in recta ad salutem via positas. Immensas ergo agant gratias Christo suo pastori. Alludit ad Isaiae LIII, 6: «Omnes quasi oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit». Et Psal. CXVIII, vers. ult.: «Erravi sicut ovis quae periit: quaere servum tuum, Domine». Et ad parabolam pastoris, qui relictis nonagintanovem ovibus centesimam aberrantem requisivit, et inventam imposuit in humeros, ac ad ovile reduxit, Luc. xv, 4. Hinc Romae in Basilica Lateranensi et aliis ecclesiis crebro pingitur Christus quasi pastor inter oves, qui ovem perditam humeris impositam gestat et reducit ad caulam. Unde S. Leo, serm. 18 De Passione, Adamo opponens Christum: «Ille per superbiae cupiditatem iter fecit ad miseriam, hic per humilitatis fortitudinem viam paravit ad gloriam». Nota: Apte homines peccantes comparantur ovibus errantibus: Primo, quia ovis est animal simplex et mansuetum: sic et homo. Secundo, oves infestari tot morbis, quot homines. Tertio, oves ruminant et somniant aeque ut homines. Quarto, ovis sociale est animal: sic et homo. Quinto, oves brevi tempore vivunt: sic et homines sunt brevis aevi. Sexto, singulis ovilibus singuli duces constituuntur: sic singulae Respublicae, urbes et coetus hominum suos habent rectores. Septimo, ovis est animal gregale: sic et homo. Octavo, ovis facile deviat et aberrat: sic et homo. «Genus ovile, inquit Aristoteles, amens, et moribus, uti dici solet, stultissimis est». Nono, ovis saepe parit monstrum: sic et homo. Decimo: ovis errans praeda fit lupo: ita homo peccans diabolo; lupum arcent canes: ita diabolum concionatores. Sed conversi estis nunc, — non a vobis, sed a Christo per gratiam suam vocante et trahente ad se, iuxta illud Ioan. vi, 44: «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum»; et illud Pauli: «Deus est qui operatur in vobis et velle et perficere», Philip. II, 13; et illud Psaltis, Psal. LVIII, 11: «Misericordia eius praeveniet me»; et illud: «Converte nos, Domine, ad te, et convertemur», Thren. cap. v, vers. 21; et illud Ierem. xxxi, 18: «Castigasti me, et eruditus sum quasi iuvenculus indomitus: converte me, et convertar, quia tu Dominus Deus meus. Postquam enim convertisti me, egi poenitentiam». Ad pastorem et episcopum animarum vestrarum, — Christum scilicet, iuxta illud Christi: «Ego sum pastor bonus», Ioan. x, 11; et illud Isai. xL, 11: «Sicut pastor gregem suum pascet, in brachio suo congregabit agnos, in sinu suo levabit, foetas ipse portabit»; et Ezech. xxxiv, 23: «Suscitabo super eos Pastorem unum, qui pascat eas, servum meum David: ipse pascet eas, et ipse erit eis in Pastorem». Nonnulli per «Pastorem» accipiunt regem. Sic enim ab Homero Agamemnon rex vocatur Pastor populorum, et David ab Ezechiele vocatur Pastor: quod enim est pastor in grege, hoc debet esse rex in plebe. Christus ergo est pastor, id est rex animarum, quia in eis regnat per fidem et gratiam, easque regit et dirigit ad gloriam et regnum aeternum, iuxta illud Psal. XXII, 1: «Dominus regit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit». Sic Christus, Apocal. xix, 16, vocatur «Rex regum, et Dominus dominantium». Hinc Christus veniens in mundum, primo ad suum praesepe per angelos vocavit pastores ovium, et Magos reges, qui erant pastores populorum, per stellam. Hinc et in Echinadis insulis audita est vox, Christo moriente, Pana magnum mortuum. Pan enim erat Deus Pastorum. Talis autem erat Christus. Et episcopum animarum vestrarum. — Est ipse episcopus et corporum, quatenus salus corporum dirigitur ad salutem animarum. Christus ergo est episcopus, speculator, superintendens, regens, custodiens, dirigens animas quasi oves suas in vitam aeternam. Unde discant Episcopi, suum munus esse non suis commodis et honoribus, sed animarum saluti incumbere, ut docet S. Bernardus, lib. II ad Eugen., cap. VI: «Erigitur cathedra? specula est: inde denique superintendis, sonante tibi Episcopi nomine, non dominium, sed officium». Praeclare S. Epiphanius, haeresi 55, ostendit Christum esse Pastorem et Episcopum. «Qui pro toto mundo obtulit se, ipse victima, ipse sacrificium, ipse sacerdos, ipse altare, ipse Deus, ipse homo, ipse rex, ipse pontifex, ipse ovis, ipse agnus omnia in omnibus pro nobis factus, ut nobis vita omnibus modis fieret, et sacerdotii sui immutabile firmamentum in saecula efficeret». Nimirum ipse ita est Pastor, ut nos oves suas propria carne pascat, et proprio sanguine potet in Eucharistia. Quare merito S. Eucherius: «Imprudentissimum est, cum pro nobis tam multa fecerit Deus, nihil nosmetipsos fecisse pro nobis». Ei ergo quasi Pastori animae nostrae amantissimo, vigilantissimo, potentissimo canamus iugiter cum S. Thoma totaque Ecclesia in festo Corporis Christi: «Bone Pastor, panis vere, Iesu, nostri miserere: Tu nos pasce, nos tuere, Tu nos bona fac videre, in terra viventium. Tu qui cuncta scis et vales, qui nos pascis hic mortales, tuos ibi commensales, cohaeredes et sodales fac sanctorum civium». Iesu bone, animam meam unicam, quasi oviculam tuam, ex toto corde tibi committo: tua est, quia tuo sanguine empta: tu eam rege et custodi: tu eam rectis itineribus, quae peccati non habeant scandalum, dirige ad portum salutis aeternae. Dico cum S. Nazianzeno, carm. 9: «Soli tibi solus ego sum, Christe, relictus. In te mihi robur omne situm est; in te fiducia tota salutis». Christum ergo quasi principem Pastorum iugiter intueantur Episcopi et Pastores, in eo et ex eo cognoscant quantam animarum curam gerere debeant, ut Christo assimilentur: illius enim onus et officium, quasi eius vicarii in se susceperunt. Ita suorum curam gessit S. Gregorius Thaumaturgus, Episcopus Neocaesareensis, qui omnes pene suos cives ab infidelitate ad fidem Christi traduxit. Unde moriens cum quaesisset quot in civitate reliqui essent infideles, responsumque esset tantum superesse septemdecim, Deo gratias agens: «Totidem erant fideles cum cepi episcopatum». Similis et homonymus illi fuit S. Gregorius Magnus pontifex, in quo quantus fuerit animarum zelus, liquet ex tot tamque assiduis eius epistolis, homiliis, curis et gestis. Unde ipse, lib. II, epist. 25 ad Ioannem Episcopum Squilatinum: «Admonemus fraternitatem tuam, ut in commissis sibi animabus solerter invigilet, et animarum magis lucris, quam commodis vitae praesentis intendat».
2:1
1. Deponentes igitur omnem mali^ tiam et omnem dolumy et simulationes, et invidiaSj et omnes detractiones. Deponentes, in Graeco est aoristus: aTco- Ol/xsyot. Sto Tertas: Deposita igitur omni malitia et omni dolo etc, quomodo legit Augustinus hon). 20. inter 50. Postquam interposuit Apostolus mentionem regenerationis, qua renati erant Deo, et per hoc fratres effecti inter se, subinfert hanc brevem admonitionem ad ea vitia fugienda, quae fraternae dilectiQjii-'-TJTJ^ntranaiittnw Enumerat autem quinque. Malitiam, Graece: xaxtav, cum quia data opera nocet alteri; tametsi quidam faciunt genus sequentium vitiorum, quod non probo. Nam Paulus Rom. 1. xaxiav medio vitiorum inseruit. Quatuor reliqua per se nota sunt. Tantum adverte, simulationes, quae sunt mendacia quaedam in facto, potissimum hic intelligi, cum quis amorem aut benevolentiam vultu praefert, quam non habet in animo. Deponere pro derelinquere, phrasis Apostolica est, ubi de vitiis agitur. Ita Paulus praecipit deponere veterem homi- ^/ srr. N'iCr;ALL'S ^ -^ ^ V CO_L£GE / 4? nem, mendaciumj iram, indignationem etc.; denique omne pondus et circumstans nos peccatum, Eph. 4., Col. 3., Hebr. 12. Quod addit: omnem, eignificat, omnino atque perfecte his vitiis renuntiandum esse. Et quibus hoc non addit, ex proximo relinquit intelligendum.
2:2
2. Sicut modo geniti infantes, rationabile sine dolo lac concupiscite. Vitiose in multis codicibus legebatur: rationabiles. Nam Graece est: t6 Xoytxov, id est rationabile, seu potius rationale. Sic et Latini legunt, Augustinus loco citato, Hieronymus in cap. 55. et 60. Jesaiae, Beda, Carthusianus in commentariis, et alii. Favet et Syra versio. Sine dolo, Graece: aSoXov, id est expers doli. Augustinus legit: innocens. Itaque patet, referendum esse ad lac, non ad suppositum verbi: concupiscite. Sunt enim ambo lactis epitheta: Xoytxovet aSoXov, Perstat autem Apostolus in allegoria novae nativitatis, coepta cap. superiori. Renati estis, inquit, ex semine verbi Dei; igitur omni vitiorum vetustate deposita, velut infantes nuper nati, lac rationale et sincerum appetite. Comparatio ab infantibus sumpta referri potest ad praecedentia et ad sequentia. Nam et alieni sunt infantes a vitiis, quae hic nominantur, id est, a malitia, dolo, simulatione etc, et lactis appetentes sunt. Unde Beda refert ad utrumque; tametsi probabilius existimem, ad sequentia referri. Nam infantes, etsi careant illis vitiis, non tamen ea deponunt. Lactis nomine doctrinam indicat Evangelicam, id est, fidei morumque praecepta. Considerat autem in hac metaphora lactis candorem et puritatem, quia vocat ado- Xov. Talis vero est Evangelica doctrina, pura, sincera, immaculata. Considerat etiam vim nutriendi, quoniam addit: ut in eo crescatis. Quod autem lac infantibus aptum sit, non viris, hic non attendit. Unde non pugnat, quod Pauhis lactis alimentum attribuit carnalibus et imperfectis, ut 1 Cor. 3.: Tamquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis; et Hebr. 5.: Facti estis, quibus lacte opus sit, non solido cibo etc. Petrus autem ad lac appetenduro hortatur fideles in genere, tam perfectos, quam imperfectos. Non, inquam, pugnat, quia Petrus non opponit lac cibo perfectorum, sed vetustati vitae. Lac quippe eorum est, qui sunt novi homines. Quamquam alioqui, quamdiu hic vivimus, omnes parvuli sumus, comparatione virilis ac perfectae aetatis, quam assequemur in futuro saeculo; quemadmodum Paulus docet illis verbis 1 Cor. 13.: Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus etc. Sunt, qui nomine lactis significatum velint omne genus Christianarum virtutum, quod eodem recidit. Sed cur vocat rationale? Quidam ab usu rationis hoc epithetum deducunt; ac si dicat Apostolus: Non exhortor ad infantiam rationis expertom, sed ita lac dolo vacuum jubeo vos appetere, ut tamen intelligentia conditum sit, secundum illud Pauli 1 Cor. 14.: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote. Quod et Christus admonet, dicens: Estote prudentes sicut serpentes, ei simpUces sicut columbae, Matth 10. Alii pleriquo, meo judicio rectius, censent, Apostolum addendo: rationale, significare, se metaphorice loqui, videlicet de lacle non corporis, sed animi. Quod et Erasmus paraphrastice in sua versione putavit exprimendum. Unde et SyruB interpres reddidit: spirituale. Confirmat hunc sensum locus similis Rom. 12.: Bationabile obsequium vestrum. Vocat enim ibi Paulus oblationem corporum nostrorum, qua Deo offeruntur a nobis ad sanctimoniam, obsequium seu cultum rationalem, id est spiritualem, ad discrimen hostiarum corporalium, quemadmodum et hic paulo post legimus domum spiritualem et spirituales hostias. Ita nunc B. Petrus ad concupiscendum lac rationale, id est mysticum ac spirituale, fideles hortatur.
Ut in eo crescatis in salutem. Graeca pleraque non addunt: in salutem, legitur tamon in Syriaco et nonnullis Graeci?) nec non apud Augustinum et Bedam. Ut autem non fuerit additum ab Apostolo, recte tamen intelligi potest: in salutem, in virum perfectum, vel aliquid tale. Nam motus incrementi tendit ad quantitatem perfectam. Itaque sensus est: Lac Evangelicae doctrinae, quam semel accepistis, quotidie adhuc more infantium appetite et sugite; ut per illud adolescatis, id est, magis ac magis in vita hac nova, ad quam estis renati, proficiatis, donec virile robur, id est, perfectam aseequamini salutem.
2:3
3. Si tamen gustastis, quoniam dul^ cis est Dominus. Particula tamen in Graeco et Syriaco non habetur, nec in omnibus est Latinis. Augustinus quoque non addit; tametsi, quod Graece est: srTisp eys^oaods, si quidtm gustastiSj etiam verti potuit: si tamen gustastis, nisi erusp hoc loco non tam esset dubitantis, quam supponentis, quod verum ■ est; uti patebit ex sensu. Caeterum mendose quidam codices legunt: gustatis, praesenti tempore. Est autem manifesta, allusio ad versum Psalm. 33.: Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus, Graece tam in Psalmo, quam hoc loco, legitur: ov. xpi^JOTOC 6 xupioc, quia benignus Dominus. At Hebraice est: tob, bonus. Ergo dulcedinem intelligi oportet bonitatem ac benignitatem Dei erga homines, quae, dum ab illis agnoscitur atque gustatur, dulcedo vocatur. Jam hoc quoque ad metaphoram lactis et infantium pertinet. Nam infantes, dulcedine lactis gustata, rursus ipsum gustare cupiunt. Est igitur exhortationis confirmatio a dulcedine prius percepta; quasi dicat: Jam ante percepistis gustu palati spiritualis (tunc scilicet, quando fide suscepistis Evaogelium, tamquam salutis vestrae nuntium laetissimum et omni acceptione dignum), quam bonus et suavis est Dominus; igitur hujus tam salutaris doctrinae succum amplius adhuc appetite, quo magis eo delectati plenius assequaxnini perfectionem in Christo. Qui sensus etsi bonus ac verus sit, attamen haud est improbabile, sub istorum verborum velamine mysterium latere, quod Petrus aperte eloqui nohierit; participationem dico sacrae Eucharistiae, qua dulcedo bonitatis et gratiae Dei in suo fonte gustatur. Etenim primis Ecclesiae temporibus solet neophytis statim a baptismo dari sacra Eucharistia. Sed et inter ipsas baptismi caeremonias lac et mcl gustandum praebebatur; ut verisimile sit, Apostolum Petrum ad ea mysteria respexisse hoc loco, quemadmodum et Paulum Hebr. 6. illis verbis: Gustaverunt etiam donum coeleste. Unde et Ecclesia locum hunc recitat in oflficio divino illius Dominicae, qua neophytorum habitus olim commutari solet, quando et illud ex neophytorum persona canitur, haud dubie, quin de Eucharistiae Sacramento: Cujus corpus sanctissimum, in ara crucis torridum, cruore ejus roseo gustando vivimus Deo. Denique constat, Dominum hic intelligi Christum. Nam sequitur:
2:4
4. Ad quem accedentes, lapidem vivum. Exhortationem superiorem confirmat ab excellenti dignitate Christianorum, quam verbis magnificis, et, ut ita dixerim, heroicis depraedicat, immorans haic argumento usque ad illum locum: Carissimiy obsecro vos etc. Accedentes, id est dum acceditis. Acceditur autem ad Christum etiam ab iis, qui jam in Christo renati sunt, dum quotidianis virtutum profectibus magis magisque se ei conjungunt. Christum vocat lapidem vivum, lapidem propter firmitatem, metaphora sumpta a lapide, praesertim angulari, qui firmitatem praestat aedificio; cujus adinstai Christus suam Ecclesiam sustinet ac firmat. Acceptum nomen a Prophetis, quorum verba refert, paucis interpositis. Vivum seu viventem, ut tropus agnoscatur, quomodo supra dixit: lac rationabile, quia non solum ipse in se vitam habet, sed etiam omnes sibi adhaerentes vivificat. Ah hominibus quidem reprobatum. Judaei significantur, qui tradiderunt eum gentibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum, Matth. 20. Respicit Apostolus ad locum Psalmi, ex quo paulo post plura.
A Deo autem electum et honorificatum. Graece: Apud Deum autem electum, pretiosum sive honorobilem, quod idem interpres paulo post vertit: pretio- 8um. Sunt enim nomina, non participia: IxXsxTOVj svTi|yiov. Quae eadem scripta sunt a LXX. Jes. 28. verbis hic infra repetendis. Consonat his etiam Syriaca versio. Est autem allusio ad lapides praestantes, qui apud homines sunt in pretio. Nam quod praestans est, electum vocatur more Scripturae. Sensus igitur est, hunc lapidem, etsi reprobatum ab hominibus, tamquam vilem et rejectaneum, tamen apud Deum atque in oculis Dei valde pretiosum atque honorabilem esse, ut quem testatus sit Deus suum esse Filium, regemque constituerit super omnem creaturam, et in coelis ad dexteram suam coUocarit, nomenque ei dederit, quod est super omne nomen.
2:5
5. Et ipsi tamquam lapides vivi superaedificamini. Metaphoram de lapide Christo etiam ad fideles accommodat, ostendens, quemadmodum et ipsi sint lapides vivi, Christo lapidi coagmentandi. Superaedificamini, Graece: oixo5o- |AsTo^£, aedificamini. Ubi tam Graecum, quam Latinum ambigui modi est, indicantis scilicet aut imperantis; quomodo Joan. 5.: epsuvaTS^ scrutamini Scripturas; Erasmus et Hentenius imperativum elegerunt, vertentes: aedificamini. Qui modus etiam Syro paraphrastae placuit. Alii vero, ut Beda, Cajetanus, Hesselius, enuntiative dictum accipiunt, idque rectius. Nam (ut dixi) versatur hoc loco B. Petrus in declaranda et commendanda dignitate Christianorum, quam a Christo auctore participant. Etenim, quod dicit, tale est: Merito vos exhortatus sum ad incrementa capienda in vita spirituali, dicens: Ut in eo crescatis etc, quia, dum ad Christum profectibus quotidianis acceditis, qui est lapis vivus, ab hominibus quidem reprobatus, apud Deum vero in pretio et honore habitus, ipsi quoque, tamquam vivi lapides, aedificamini, supple, super eo, videlicet lapide fundamentali, qui sustinet totam spiritualis aedificii molem. Igitur lapides vocat, quia aedificatio firma et solida fit ex lapidibus; viventes autem ad significationem metaphorae, simul ut insinuet, eos non ita collocari in aedificio, quomodo lapides insensibiles, qui se ipsos movere non possunt; sed ut, vitam in se habentes, ipsi sese bonis actionibus et studiis, adjuvante Deo, promoveant, ut aedificio perfectius inhaereant. Quod et significatum est verbo: accedentes. Nam lapides materiales non accedunt, sed alienis tantum manibus portantur. Verisimile esl autem, B. Petrum hic respicere ad locum Jes. 54., ubi praedicitur ac describitur Ecclesia * ex lapidibus pretiosis construenda.
Domus spiritualis. Variant exemplaria jam olim, Beda teste, qui legit pluraliter et accusandi casu: domos spirituales. Annotat autem, quosdam codices habere in singulari: superaedificamini domus spiritualis; alios autem: sursum aedificamini in domum spirituaUm. Sed haec explicatio est verae lectionis: domus spiritualis, ut nos legimus ex castigatione Romana, sufiragantibus Graecis, nec non Latinis, tam manuscriptis, quam impressis melioribus. Ad quem modum et Augustinus legit Epist. 57. ad Dard. Nec vero convenit plurale: domos (aut, ut in quibusdnm est, domus) spirituales, etiamsi in praepositio addatur aut intelligatur. Non enim singuli lapides aedificantur in singulas domos, sed multi in unam. Et sensus est, fideles ita aedificari, id est, componi instar lapidum, super Christo, tamquam lapide fundamontali, ut constituant unam domum spiritualem, quae est Ecclesia. Vocatur autem Ecclesia domus spiritualiSf non quod sit occulta et invisibilis, qui est haereticus commentarius, pugnans cum manifestissimis Scripturis; sed tum ad difi^erentiam domus materialis, quae cx materia corporali constat; tum vero propter signiticationera mysterii. Nam spirituale, Graece 7iveu|iaTCx6v, vocabulum est scholae Christianae, quo significatur quid allegoricum, id est, allegorice sive mystice significans aut significatum; significans, ut 1 Cor. 10., ubi manna et aqua de petra fluens, et ipsa petra vocantur spiritualia; significatum, ut Apoc. 11., ubi civitas magna, Christi et martyrum ejus interfectrix, vocatur spiritualiter Sodoma et Aegyptus. Sic Ecclesia domus spiritualis, id est mystica dicitur, quia per domum materialem et proprie dictam, ut per tabernaculum Mosi et templum Salomonis, praefigurata.
Sacerdotium sanctum. Aedificantur fideles non solum ut domus spiritualis, sed etiam (quae magna dignitas eorum sacerdotii, velut* collectivo, significari videtur coetus, collegium et chorus sacerdotum, ita ut singuli sint sacerdotes. Verum sicut illa domus figurate, non proprie intelligitur, quod significabatur epitheto spiritualis: ita et hoc sacerdotium non proprie dictum, sed metaphoricum est; quod insinuatur epitheto: sanctum. Nam qui proprie sacerdotes dicuntur, videlicet ad externa sacrificia offerenda deputati, non omnes sunt sancti, id est, interna animorum sanctimonia et puritate praediti, etiam dum suo funguntur sacerdotio, ut Ophni et Phinees, 1 Reg. 2., et alii multi in veteri lege. Qui vero ad hoc, de quo Petrus loquitur, sacerdotium pertinent, nisi sancti sint, hostias suo sacerdotio proprias offerre non possunt. Ex quo patet, eos vehementer falli, qui hac Petri sententia et similibus nitentes, simpliciter aflSrraant, omnes Christianos esse sacerdotes; dum non distinguunt inter id, quod proprie dicitur, et id, quod figurate. Nam ut sacrificium specialiter et proprie vocatur, quod extemo ritu cum aliqua sui immutatione Deo offertur, ut supremo Domino; generaliter autem et improprie omne id, quod agitur, ut sancta societate Deo inhaereatur; quomodo describitur ab Augustino lib. 10. de civitat. Dei, cap. 6.: ita pecuHariter et proprie sacerdotes dicuntur, quorum officium est, sacrificia prioris generis offerre; cujusmodi quidem in Ecclesia nuUum est praeter incruentum sacrificium corporis et sanguinis Domini; impropvie vero ac generali ratione, qui posterioris generis offerunt Deo sacrificia, id est, quicumque pia et sancta opera, sive religionis, sive misericordiae, seu cujuscumque virtuti.s, exercent. Sicut autem utrumque sacrificium suo modo verum dicitur; externum quidem verum proprietate sermonis, quomodo dicitur vera vitis, quae fert uvas; intemum autem verum, quia per se Deo placitum, quomodo Christus dixit: Ego sum, vitis vera, Joan. 15.: sic etiam de sacerdotio et sacerdotibus dlstingucndum. Porro de sacerdotio improprie ac generaliter accepto B. Petrum loqui, manifeste declarant ejus verba subjuncta:
Offerre spirituales hostias. Id est, ad offerendum hostias sive sacrificia spiritualia. Exponit sacerdotium spirituale per actum proprium, qui est, offerre spirituales hostias, id est opera virtutum; quae quidem omnia, quatenus ad Dei referuntur honorem, ut auctoris ac Domini univer&alis, hostiae dicuntur; spirituales autem ad differentiam carnalium hostiarum, quae in veteri lege offerebantur, et per quas mystice fuerunt significatae; vel generatim ad discrimen cultus externi, qui ad interiorem cultum in animo consi3tentem referri debet. Subest igitur in hac parte exhortatio tacita ad opera bona, tamquam ad spirituales hostias, ad quas Deo offerendas consecrati sint sacerdotes in baptismo.
Acceptabiles Deo per Jesum Christum. Hanc partem: per Jesum Christum, Ven. Beda refert ad cuncta praemissa, quia per Christi gratiam et superaedificamur in domum spiritualem, et sacerdotio sancto participamus, et hostias Deo acceptabiles offerimus. Alii referunt ad solam partem proximum: acceptabiles Deo; nam spirituales hostiae, quamvis per se gratae sint et placitae Deo, quatenus sunt opera pietatis, tamen sicut haberi non possunt, nisi per Jesum Christum, ita nec acceptantur a Deo ad salutem et gloriam nostram, nisi per eundem Jesum Christam. Haec constructio satis est accommodata textui. Veruntamen alii referre malunt ad verbum offerre. Nam per Christum ofiPerimus spirituales hostias, in quantum ille, tamquam mediator et sacerdos noster, eas velut a nobis susceptas offert Deo Patri, suaque intercessione commendat. Huic constructioni favent aliae Scripturae. Nam Heb. 13. de Christo sic dicitur: Per ipsum ergo offeramm hostiam laudis semper Deo; et Apoc. 8.: Data sunt illi (angelo) incensa multa, ut daret orationibus sanctorum omnium super altare aureum. Per quem angelum Christus significatur. Quamquam hujus constructionis census paene idem est cum sensu secundae. Offert enim Christus orationes nostras ac caetera bona opera Deo Patri, quia per suum meritum grata ei facit et accepta.
2:6
6. Propter quod continet Scriptura. Graece: Ideo et continet in Scriptura. Quod quia obscurum est, varie exponitur. Erasmus in annotat. duas refert conjecturas verius, quam expositiones. Primo verbum continet ad Christum lapidem refert, hoc modo: Lapis ille, de quo locutus sura, continet in Scriptura, id est Scripturae testimonio describitur continens et connectens in se duos populos, tamquam duos parietes, dum vocatur lapis angularis. Quia vero Graecum verbum Tiepisxstv interdum excellere significat, hinc alteram addit de eodem lapide Christo expositionem hujusmodi: Excellit in Scriptura j id est excellens declaratur hic lapis subjuncto Scripturae testimonio. Porro apud R. Stephanum annotatur unus codex Graecus, in quo scriptum sit: usptsxst yi TP°'-9'^^ continet Scriptura, quemadmodam habet nostra versio. Sed vereor, ne locus studio sit efformatus, ut in aliis quibusdam factum, ad versionem Latinam. Mihi rem attigisse videtur Joan. Hasselanus, qui submonet, iiEpiej^etv hic accipi posse, ut sit verbum scholasticum, a quo deducitur izepioxy}, id est eumma, 611 II. Eslii Comm. Todi. III. argumentum, item comprehensio paucorum verborum aut versuum ex aliquo libro, quam Ecclesiastici scriptores Latini capitulum vocare solent. Exemplum est Act. 8., ubi nos habemus: Locus Scripturae, quam legebat eunuchus, erat hic: Tamquam ovis ad occisionem ductus est etc, ubi locus, Graece usptox'^, id est capitulum. Cui significationi congruenter etiam ipsum verbum hic positum exponere licebit ad hunc modum: Qua de re locus seu capitulum exstat in Scriptura, videlicet accepto verbo Ttsptsx^iv neutraliter (nam et hoc suggerit Erasmus), ac si dixisset B. Petrus: ContinC' tur seu habetur in Scriptura. Quod et velle videtur Syriaca versio: Dicitur enim in Scriptura. Nam quia dixerat Petrus Christum lapidem vivum, a Deo electum et honorificatum, ad id probandum adducit ex Scriptura prophetica testimonium:
Ecce, pono in Sion lapidem summum angularem, electum, pretiosum. Sum^ mum angularem, Graece composito nomine axpoyojvtalov, quasi dicas: summ^ angularem. Erasmus periphrasi reddit: in summo ponendum angulo. Ita Graecis vocatur lapis, qui in extremo angulo fandamenti duos parietes ex diverso venientes conjungit et continet. Citat autem Apostolus Prophetae testiraoniura, nec verbis omnino iisdem, nec eodem ordine servato, prout ieguntur vel in Hebraeo, vel apud LXX. Nam Hebraea sic habent, Hieronymo interprete: Ecce, ego mittam in fundamentis Sion lapidem, lapidem probatum, angularem, pretiosum. LXX. vero sic: Ecce, ego immilto in fundamenta Sion lapidem pretiosum (Graece noXuzeXy]), electum, summ-angularem, pretiosum sive honorabilem, Graece £VIt|Jiov. De sententia tamen Prophetao nihil mutatum est. Ea vero est hujusmodi: Ecce ego, dicit Dominus Deus ad populum Israel, faciam in vobis rem novam ac longe praeter merita vestra; nam in Sion, hoc est, in Ecclesia, quae ortum habebit in monte Sion in Jerusalem, ponam loco fundamenti Christum Salvatorem ut lapidem angularem, electum, pretiosum. Lapis vocatur Christus ob firmitatem, ut supra dictum est. ^-^Angularis autem sive summ-angularis cur vocetur, sciendum, Hebraea phrasi principes ac primores in populis vocari angulos populorum, quasi fundamenta eorum et sustentacula praecipua, ot Jud. 20., 1 Reg. 14., Jes. 19. et Sophon. 1. et 3. Christus igitur dicitur angularis Ecclesiae lapis, id est primarium ac principale ejus fundamentum, quia princeps et caput ejufl est, spiritus sui gubernatione eam firmans, fulciens atque sustentans. Deinde etiam ob hoc lapis summangularis, quia, sicut lapis angolaris in aedificio duos inter se parietes connectit, ita duos populos, Judaicum et gentilem, ipse in se conjungit. Quam rationem sine dubio spectavit Paulus Eph. 2. illis verbis: Ipso summo angulari lapide Jesu Christo, in quo omnis aedificatio constructa, crescit in templum sanctum in Domino; in quo et vos aedificaynini etc. Nam et prius dixerat: Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum etc. Verisimile est autem, et B. Petrum huc spectasse, utpote scribentem Judaeis per gentium provincias dispersis et gentibus in Christo per fidem adunatis. Electus autem hic lapis est, sive ut in Hebraeo, probatus, scilicet prae omnibus aliis, quia non est in alio aliquo salus; nec enim aliud nomen est sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fierij Act. 4. Ideoque et pretiosus ac summo honore dignus, adeo ut in nomine ejus omne genu flectatur coele&tium, terrestrium et infernorum, Phil. 1.
Et qui crediderit in eum, non confundetur. Graece: Et qui credit in eo, nequaquam pudefiet. Verba posuit prorsus, ut sunt apud LXX., nisi quod horum quidam codices omittunt iilod: iv auTW^ in eu. Hebraea vero sic habent: Qui credit, non festinabit; quomodo reliqui etiam Graeci interpretes ex Hebraeo transtulerunt. Sensus tamen utriusque lectionis eodem redit, estque hujusmodi: Qui crediderit, quae dico de lapido in fundamentis Sion mittendo, et salute eum speranda, ne festinet ad rem pr< missam, impatiens morae, quasi statii ea debeat exhiberi; neque si differatui!^ spem abjiciat, sed patienter exspectet Non enim pudefiet, non frustrabitur exi spectata salute. Nam certissime ea vei tum est tempore definito a Deo; quam certissime consequetur, qui credit, sici oportet, id est fide sperante, diligente perseverante. CitathancScripturam etiami Paulus Rom. 9. et 10. Vide, quae illic annotata.
2:7
7. Vobis igitur honor credentibus. Erasmus vertit. Vobis igitur pretiosus est, qui creditis, ut subaudiatur: lapis, de quo in praecedentibus. Vult enim, hunc esse sensum: Vobis est pretiosus, qui in illum credidistis; Judaeis, et non credentibus vilis est. Verum si id voluisset Petrus, non mutasset evTt|iov in Ti|i7jv; sed prius vocabulum, etiam huic loco aptum, retinuisset. Nam ti/jltj non significat pretiosum, sed honorem aut pretium. Rectius proinde Hentenius: Vobis igitur, qui creditis, honor est. Beda deducit hanc illationem ex eo, quod proxime praecessit: Ille nimirum honor, inquit, ut non confundamini ab eo in adventu ejus. Sed sicut ipse ait: Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Potest nihilominus deduci per allusionem ex vocabulo £Vti|jiov, quod ex honore compositum est; ut haec sit illatio: Dixi, lapidem illum esse evTtfjiov, id est pretiosum, honorabilem; atqui vos tamquam lapides vivi super eo aedificamini, illique coadunamini per fidem, in domum spiritualem; igitur et vobis credentibus honor, scilicet in judicio Dei. De quo honore etiam Paulus Rom. 2.; Gloria et honor et pax omni operanti bonum. JSon credentibus autem lapis, quem^ reprobaverunt aedificantes. Non credentibus, Graece uno verbo: aTCStOouat, id est 7iolentibus credere, persuaderi, fidem repellentibus. Significatur enim in^ fidelitas positiva, quam vocant. Ilhid porro: Lapis, quem reprobaverunt aectiflcdrites, sumptum est ex Psalmo 177., cum 60, quod sequitur:
Hic factus est in caput anguli. Hebraea phrasis pro eo, quod diceretur: factus est caput anguli, id est lapis angulkris, quem superius ex Jesaia' Graece vocavit: axpoywviaTov.
2:8
8. Et lapis offensionis, et petra scandali. Hoc assumit ex Jesaiae cap. 8., quod et Paulus citat Rom. 9. Vide nostrum ejus loci commentarium. Jam vero, ut totus hic locus intelligatur, primum exponendus est versus Psalmi; deinde verba Apostoli ordinanda, et sensus reddendus. Quod ad Psalmi locum attinet, sumpta metaphora est ab aedificantibus, id est architectis, qui aedificio exstruendo lapides aptos quaerunt, et quos ineptos arbitrantur, rejiciunt; quibus forte contigit, ut lapis rejectus postea aptus inveniretur, qui collocaretur in angulo fundamenti. Igitur lapis aedificantibus rejectus et denique factus anguli caput, Christus est, quem aedificantes sive architecti, id est pontifices et magistratus populi Judaici, quorum erat, docere et gubernare populum, reprobaverunt, dicentes: Quoniam inutilis est nobis, Sap. 2., et adeo reprobaverunt, ut non solum regem eum habere nollent: Nolumus, hunc regnare super nos, Luc. 19., et adPilatum: Non habemus regem, nisi Caesarem, Joan. 19., verum etiam crucifigendum procurarent. Idem tamen ille, repentina facta conversione, non modo receptus est in partem aedificii spiritualis, quod est Ecclesia, sed mirabili Dei consilio et dispositione (nam ut in Psalmo sequitur: A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris) etiam factus est lapis angularis, id est totius Ecclesiae fundamentum longe primarium, duos illius parietes, Judaicum scilicet populum et gentilem, in se ipso firmissima junctura connectens. Et quia lapis angularis, ideo rex populi; siquidem per angulos significantur principes, ut supra dictum est. Hinc ipse loquitur Psalm. 2.: Ego autem constitutus sum rex ah eo super Sion montem sanctum ejus. Sensum hunc versus Davidici Chri^ stus ipse nobis insinuat Matth. 21., declarat autem Petrus Actorum 4. et ho(s loco, et Pauhis Ephes. 2. Nunc de ordinando contextu videamus, Quidam, ut eum illustrent, illa verba: Hic factus est in caput anguli, claudunt parenthesi, ac separatim exponunt. Nam absurdum eis videtur, Christum non credentibus dici factum iu caput anguli. Itaque sensum hunc periodi faciunt: Non credentibus Christus factus est lapis eth aediticantibus reprobatus (scilicet idem ille, qui postea factas est caput anguli, id est fundamentum et princeps Ecclesiae), factus etiam iisdem lapis ofPensio^ nis et petra scandali. Haec constructio probari posset, nisi obstaret, quod in Graeco non legitur: lapis, sed: lapidem, ki^^ov, accusativo casu; quemadmodum et in Psalmo, nec non Matth. 21., Marc. 12. et Luc. 20. Qui casus aptari non potest parti praecedenti, si, quod sequitur, parenthesi claudas. Notatur quidem apud Robertum Stephanum unus codex, in quo legatur Xi^OQ, nominandi casu; sed fidem apud doctos non meretur. Igitur recta constructione servata, sensus hic reddi potest: Incredulis autem lapis ille, quem reprobaverunt aedificantes, id est, quem rejecerunt Judaeorum principes, factus est in caput anguli, hoc est, eis, quantumvis invitis et renitentibus, datus est Judex et Rex, qui rebelles duro ac justo imperio coerceat atque puniat. Jerem. 31.: Dominatus sum eorum, et Ezech. 20.: In furore effuso regnabo super eos. Promotus est in caput aedificii et regem populi, atque in eo gradu collocatus a Patre, nunc regnat, donec eos ipsos inimicos suos, qui nolebant, ipsum regnare, ponat aliquando scabellum pedum suorum. Quibus interim iisdem lapis est off^ensionis, quod in Hebraeo est: percussionis: et petra scandali, id est lapis in quem ipsi graviter impingant, ab eodem colHdendi et conterendi, sicut dicitur Matth. 21. Hoc autem proprie ad Judaeos pertinet, quibus Christus crucifixus scandalum factus 33 -^ est, 1 Cor. 1. Nam gentibus incredulis stultitia potius fuit Christus, quam scandalum; ut ibidem dicitur. Unde ex hoc etiam loco sumitur argumentum, hanc Epistolam ad Judaeos scriptam esse. Laudat enim Apostolus Judaeos fideles ex comparatione Judaeorum, qui credere noluerunt. De quibus adhuc sequitur:
His, qui offendunt verbo, nec credunt. NeccreduntfGrfiece: (iTisiOouvTSC. Idem vocabulum, quod supra, id est, non credentes, non acquiesceutes persuaderi, et credere nolentes. Sensus est: His, qui impingunt in verbum Evangelii sibi annuntiati, nolentes illud recipere, sed eo offensi, contradicentes et blasphemantes; ut de iis dicitur Act. 13.; iis, inquam, Christus (qui est verbum Dei increatum) factus est lapis offensionis et petra scandali. Offendentes enim et impingentes in verbum Evangelii, impegerunt in Christum, quem Evangelium annuntiat. Aut certe ideo impegerunt in verbum evangelicum, quia impegerunt in Chri- Stum crucifixum.
In quo et positi sunt. In quOj Graece: siQ 0, in quod j vel ad quod. Ven. Beda legit: i?i quod, licet etiam alterius lectionis meminerit, et utramque exponat. Sed et MSS. quaedam probatissima, nec non veteres concordantiae, quartum ca- 8um exhibent. Porro de sensu variant interpretes. Multi jungunt cum complexo verbi praecedentis et casus, qui in eo subauditur, et hunc sensum reddunt: Nec credunt verbo Evangelii, ad quod audiendum et fide suscipiendum positi erant, id est ordinati per legem et Prophetas, Chri- Btum praenuntiantes et })romittente8. Unde Paulus ad eos ait: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, Act. 13. Sed sciendum, in Graeco genus non respondere. Nam aoyoc: masculinum est, relativum o neutrum, quod proinde tov "kQ^^j^ referre non potest. Qua ratione etiam illa cujusdam improbatur expositio, qui relativum ad lapidem refert. Nam et lapis in Graeco masculinum est, Xi^OQ. Igitur alii relativum indeterminate sumunt: ad quod, id est ad quam rem; ut possit ad diversa referri. Beda refert ad credendum, In hoc, inquit, positi, id est per naturam facti sunt homines, ut credant Deo et ejus voluntati obtemperent. Sed hic sensus nimium generalis est; loquitar enim Apostolus specialiter de Judaeis. Alii proinde sic exponunt: Ad quod, id est ut crederent evangelico sermoni, praeparati erant et instructi per legem Mosaicam, quae Christum multipliciter praenuntiarat. Ita Liranus, Richelius et Cajetanus. Item Erasmus tam in annotat., quam in paraphrasi. Quo respicit etiam ejus versio: neque creduntid, ad quod et instituti fuerunt. Et quidem hic sensus, si res ipsa spectetur, concidit cum primo. Verum nihil istorum cum textu cohaeret; nec omnino particula: in quod, ad verbum credere potest referri, quod in Graeco non praecessit. Nam, ut dixi, Graece est: dTCSi^oDvxsc, ac si dicatur uno verbo: diffidentes aut refragantes. Cui respondere non potest illa expositio relativi: in quod, id est ad credendum. Ac sane miror, nec ab Erasmo id fuisse animadversum. Est igitur alius sensus, a dictis longe diversus ac paene contrarius, quo videlicet relativum quod non ad verbum Evangelii, neque ad credendum, sed ad non credendum, et ad offendendum referatur, hoc modo: Ad quod, id est ut offendant in verbum, et non credant, positi et ordinati sunt a Deo, videlicet permittente, propter eorum peccata praecedentia et propter gloriam suam, quam ex illorum justa condemnationesibi parat. Hic sensus mihi videtur germanus. Non solum enim convenit cum Scripturis, in quibus Deus dicitur aliquos tradidisse in desideria cordis eorum, in passiones ignominiae, in reprobum sensum, Rom. 1.; sed et cum aliis, in quibus idem hoc verbum logitur, ut Rom. 9.: In hoc ipsum excitavi te (pro quo in Exod. 9.: posui et 1 Thess. 5.: Non posuit nos Deus in iram, sed in acquisitionem salutis. Et cap. 3., loquens de tribulationibus: Ipsi enim scitis, inquit, quod in hoc positi sumuSf Denique sensus hic praesenti inetituto maxime est accommodus. Loquitur enim Petrus de Judaeis a Deo reprobatis. Quam eorum reprobationem hic sensus explicat ea parte, qua dicuntur a Deo permissi cadore in peccatum infidelitatis. Adferunt eum Didymus, Oecumenius, Gaignaeus, Salmeronus, Lorinus, et in notationibus suis Franciscus Lucas.
2:9
9. Vos autem genus electum. Ad fideles orationem reflectit, quorum rursus insignem felicitatem amplissimis epithetis ac velut dignitatum titulis praedicat et commendat. Mirifice enim assurgit hic sermo, qui, quamvis partim ex Mose desumptus sit, totus tamen usque ad versum 11. apostolicam refert ac spirat majestatem. Dicuntur autem haec ad Judaeos, vel solos, vel praecipue. Notandum enim, quatuor epitheta, quae hic ordine ponuntur, in veteri testamento fuisse attributa populo Israelitico, quem Deus ad sui cultum prae cunctis gentibus elegerat, ac sibi peculiarem fecerat, multisque praerogativis ornaverat; itaque vere quidem illa, juxta sensum literalem, competebant illi populo. Verum quia omnia in figura contingebant illis, 1 Cor. 10., non dubium, quin sensu mystico, eoque longe sublimiori, conveniant eadem populo Christiano. Id igitur est, quod hic intendit ac docet B. Petrus. Israelitas quidem fuisse genus electum, passim testantur Scripturae, quae vocant eos, populum et semen electum a Deo, ut Deuter. 4. 7. 10. et 14. et alibi. Gratuitam quoque ejusdem populi electionem significatMosesDeuter. 7. his verbis: No7i quia cunctas gentes numero vincebatis, vobis junctus est Dominus et elegit vos, cum omnibus sitis populis pauciores; sed quia dilexit vos Dominus. Ac rursum cap. 9., ubi populum monet, ne dicat: Propter jw stitiam meam introduxit me Dominus, ut terram hanc possiderem. Cum, inquit, durissimae cervicis sis populus; sed ut compleret verbum suum DominuSy quod sub juramento pollicitus est patribus tuis Abraham, Isaac et Jacob. Caeterum multo magis ac verius Christiani genus sunt electum, quia non ad terrenam possessionem, sed ad coelestem ex toto hominum genere, et absque ullo meritorum respectu, sunt electi et vocati a Deo, quasi dicat Apostolus: Majori jure in vos competunt omnes hi tituli, quam in illos, quibus olim adscriptos fuisse legimus. Vocat autem genus propter regenerationem factam in baptismo ex semine incorruptibili per verbum Dei, quemadmodum dixit capite praecedenti.
Regale sacerdotium. Sumptum ex verbis, quae Deus jussit ad populum dici, Exod. 19., idque juxta versionem LXX., ubi nos habemus, interprete Hieronymo: regnum sacerdotale, pro eo, quod in Hebraeo est: regnum sacerdo^ tum. Unde evanescit argumentum, quod ex hoc loco faciunt nonnulli pro discrimine, quod statuendum putant inter sacerdotium vetus et novum, dicentes, in veteri testamento regiam potestatem fuisse sacerdotali superiorem, quia dictum sit in Exodo: regnum sacerdotale; nunc autem sacerdotium regali potestate esse prius ac potius, quia Petrus sermone converso dicat: sacerdotium regale; tamquam illic sacerdotium fuerit accessorium regno, hic aulem regnum sit accessorium sacerdotio; atque hanc esse praerogativam novi testamenti prae veteri. Evanescit, inquam, hoc argumentum, quia Petrus ipsa Mosi verba, quae ad veterem populum dicta fuerunt, referre voluit; sed retulit, ut habebantur in Graeca versione, quae erat in usu fidelium. Quae res et a Lorino observata est. An autem vere consistat illud discrimen, hc non potius cum aliis doctissimis Theologis dicendum sit, etiam sub lege veteri sacerdotium fuisse regali potestate prius ac dignius, non hujus est loci disquirere. Conferendus est autem hic locus cum eo, quod Apoc. 1. et 5. dicitur Deus nos fecisse regnum et sacerdotes, Graece: reges et sacerdotes, non sine allusione,ad locum Exodi. Nam et in Exodo Chaldaea versio Iiabet: reges sacerdotes. Ex quibus apparet, etiam B. Petrum id ipsum velle significare, scilicet omnes Christianos esse reges et sacerdotes. Et quidem quo sensu sacerdotes sint omnes, ipse Petrus jam ante exposuit, dicens: sacerdotium sanctum offerre spirituales hostias. Reges vero sunt omnes Christiani, vel quatenus Deo subditi, cui servire regnare est, ut habet oratio Ecclesiae; vel quia suoram affectuum Domini sunt ac reges, mente suum in eis obtinente principatum, ut quidam exponunt; vel ideo maxime, quia praedestinatipne ac vocatione reges sunt, utpote filii et haeredes Dei, cohaeredes autem Christi, et cum eo regnaturi in aeternum; sicut ipse testatur, dicens ad suos discipulos Luc. 22.: Et ego dispono vobis, sicut disposuit mihiPater meuSy regnum; et dicturus omnibus suis electis in extremo judicio: Venite, possidete paratum vobis regnum. Est autem et alius modus, secundum quem omnes Christi^ni dici pos.sint et sacerdotes, etreges; quatenus scilicetomnes membra 8unt Christi sacerdotis et regis, cum quo unum corpus constituunt. Quem sensum pluribus prosequitur Hesselius scribens in hunc locum. Vide S. Augustinum de civit. lib. 20. cap. 10. Quo autem sensu vetus ille populus Israeliticus appellatus fuerit a Deo regnum sacerdotalcj Exod. 19., petendum ex illius Scripturae commentariis. Porro jam ex his patet, valde inepte quosdam abuti hoc Scripturae luco et similibus, ut doceant, omnes Christianos vere et proprie esse sacerdotes. Nam Scripturae utrumque eis attribuunt, et quod reges sint, et quod sace.rdotes. Ex quo cum non sit consequens, proprie reges esse, profecto nec consequitur, esse proprie sacerdotes.
Gens sancta. Hoc sumptum est consequenter ex eodem loco Exodi. Israelitae quidem dicti gens sancta propter externam et legalem «anctitatem. Erat enim populus a gentilium immupditiis, praesertim idololatriae, segregatus, et legalis munditiae, quae in delectu ciborum et lotionibus aliisque similibus consistebat, studiosus. Quo, secundum literam, pertinebat illud aliquoties in lege repetitum: Sancti estGte, quoniam ego sanctus sum; ut ostendimus capite superiori. Christiani vero dicuntur gens sancta, et apud Jesaiam cap. 62. poyulus sanctus, propter internam et veram sanctitatem, id est puritatem a contaminatione vitiorum. Haec enim ea est sanctitas, a qua proprie Ecclesia sancta vocatur in symbolo fidei. Nam qui sanctitatem hanc definiunt a religione, doctrina, sacramentis ac reliquo cultu externo, non sufficienter eam explicant, nec attingunt, quod in sanctitate Ecclesiae praecipuum est. Oportet enim eam intelligi sanctitatem, quam Christus sanguine suo contulit Ecclesiae secundum Scripturas, ut Joan. ^7.: Pro eis ego sanctifico me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate; Eph. 1.: Elegit nos in ipso, ut essemus sancti et immaculati, et cap. 5.: Christus dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo; et Heb. 13.: Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Nec obstat, quod haec sanctifas non sit in omnibus Ecclesiae membris; nam nec illa veteris populi sanctitas, quam dixi, in singulis erat. Sed sancta dicitur Ecclesia a sanctitate praecipuorum membrorum, quae tamen omnium e.sse debeat, ut vocationi respondeant.
Populus acquisitiotiis. Graece: Xaoc cLC TTspiTUOirjGiv ^ populus, in acquisitionem, sive in vendicationem. Id quoque sumptum ex eodem cap. 19. Exodi, ubi ante verba superiora sic habetur in Hebraeo: Eritis tnihi in peculium de cunctis populis. Pro quo LXX.: "^Rosa^l |jiot Aaoc: mpiooaiOQ, id est eritis mihi populus peculiaris. Ad quam versionem respexit Paulus in Epistola ad Titum 2., dicens: Et mundaret sibi populum acceptabilem j Graece: Ttepiouaiov, pecu' Uarem. Vide, quae in illius loci commentario diximus. Caeterum vox Graeca, ^uam Petrus usurpat hoc loco, legitur etiam apud Paulum Eph. 1.: 7n redemptionem acquisitionis. Ubi Erasmus: in redemptionem acquisitae possessionis; melius "sane, quam hic: pupulus, qui in lucrum accessit. Sensus enim Apostoli est: Quomodo filii Israel vocabantur et erant Deo populus acquisitionis, seu vendicationis, quod Deus illum e tyrannide Pharaonis ereptum et in manu valida ex Aegjpto eductum in suam vendicasset possessionem, ac suum fecisset e cunctis gentibus peculium: ita, ac potiori ratione, Christianos esse Christo Deo suo populum acquisitum, vendicatum et peculiarem, quia, sicut dictum est cap. praeced., pretioso sanguine suo eum e potestate diaboli redemit, atque ex universo hominumge nere electum, suum peculium fecit. Quae certe maxima dignitas est Christianorum. Quo modo et Pauhis eos vocat Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo, Act. 20. Notandum est, apud Ambrosium in exposit Psalm. 118. octon. 6., et apud Augustinum lib. 1. de peccat. mer. cap. 2^7., hanc partem ita legi: populus in adoptione, Sed et Eph. 1. veteris editionis haec erat lectio: In redemptionem adoptionis, quemadmodum Hieronymus testatur in ejus loci comm. Sed eam versionem corrigit ibidem Hieronymus ac docet e Graeco, legendum: acquisitionis seu posesssionis. Quod et nos eo loco annotavimus. Quamquam potius existimem, non adoptionis, sed adeptionis ab illo interprete scriptum fuisse, quod scribarum oscitantia mutatum postea fuerit in adoptionis. Nam adeptio fere idem est, quod acquisitio.
Ut virtutes annuntietis Ejus, qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. Virtutes, non 5uva|X£tg Graece, quod alibi passim, id est potentias, unde dicitur Deus virtutum; sed apsxag (rarum alioqui in Scripturis vocabulum), id est virtutes, quae vitiis opponuntur; ut sunt in Deo sapientia, justitia, bonitas, caritas, misericordia, denique cptXav^ptiJ- Tua, Tit. 3. Quidam addunt patientiam, obedientiam, humilitatem; videlicet de virtutibus Christi hominis accipientes hunc locum, quod non est necesse. Sunt enim in Deo virtutes omnes excellentissimo modo, aliae quidem formaliter, aliae vero eminenter, ut loquuntur et docent Theologi. Declarat Petrus his verbis causam finalem acquisitionis praedictae, nempe gloriam Dei. Ad hoc enim Christianos, id est populum suum, nos fecit Deus, ut de hoc tanto beneficio eum laudemus, et virtutes ejus, quae in opere nostrae redemptionis et sanctificationis mirabiliter eluxerunt, quibusque laudabilem se ostendit, ubique praedicemus, quemadmodum ipse testatur Jes. 43., dicens: Omnem, qui invocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum. Et infra: Populum istum formavi mihi; laudem meam narrabit, id est: formavi, ut laudem meam narret. Ad has enim Scriptuias alludere videtur Apostolus; tametsi Beda refert ad historiam Exod. 15., in qua legimus, Hebraeos, postquam ex Aegypto liberati mare rubrum transierant, canticum gratiarum actionis et laudis Domino cecinisse. Porro vocationem hic intellige efficacem, quae divinae praedestinationis effectus est, et vocatio secundum propositum appellatur a Paulo Rom. 8.
Lumen, ad quod vocatos dicit, quidam Christum exponunt, de quo Joan. 1.: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem. Qui et de se ipso ait: Ego sum lux mundi, Joan. 8. Estque sane admirabile hoc lumen, quiatam magnum, ut a nemine comprehendi possit. Juxta quem intellectum lumen suum, id est Dei, dixit Apostolus, quia Christus, ut est Deus de Deo, ita lumen est de lumine. Alii tamen, inter quos Cajetanus, de lumine fidei exponunt, qua Deus resque divinae cognoscuntur. Quae cognitio, licet obscura sit propter inevidentiam, lumen tamen, atque adeo lumen Dei, recte vocatur ob certitudinem levelationis divinae. Quamquam alioqui omnis cognitio Inmen quoddam est. Rursum fides ipsa lumen est ndmirahile, quia notitia est eorum, quae a sensibus nostris remotissima sunt, et quorum rationes assequi mente non possnrar.s, testante Paulo, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis, qui diligunt illum, 1 Cor. 2. Ab hoc lumine, qui baptizati erant, illuminati vocabantur, ut Heb. 6. et 10.; et baptismus sacramentum illuminationis apud veteres. Affectat hanc luminis acceptionem antithesis inter tenebras ac lumen, quam facit Apostolus; ac si dicat: Qui de profundis ignorantiae tenebris vos vocavit ad sui cognitionem. Caeterum videri potest hoc proprie dictum ad fideles ex gentibus, quae diu jacuerant in tenebris ignorfintiae veri Dei. Unde et Christus lumen ad revelationem gentium vocafur a Simeone jupto, Luc. 2. Sed ea res non convincit. Nam et ad Judaeos similia dicta legimus, ut Jes. 60.: Surge, illuminare Jerusalem, quia venit lumen tuum, et Matth. 4. ex ejusdem Prophetae cap. 9.: Populus, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam. Sed et ista Judaeos haud dubie comprehendunt: Lux in tenebris Jucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem, Joan. 1. et 3. Nam etsi Deum aliquo modo popr.ius ille veteris testamenti cognoscebat, non tamen ut Salvatorem, id est, verae justitiae et salutis auctorem. Hoc enim modo nosse Deum, promittitur filiis novi testamenti, Jer. 31. Heb. 8. et Jes. 11.
2:10
10. Qui aliquando Non-populus, nunc autem populus Dei. Versum hunc totum desnmsit B. Petrus ex Osee cap. 2. sub finem, ubi sichabetur: Et miserebor ejus, quae fuit ahsque misericordia. Et dicam Non-populo meo: Pi^pulus meus es tu. Sed ordinem commutat Petrus, ideo forte, quia vult explicare et commendare, quod dixit: pcpulus acquisitio7iis, tametsi Paulus quoque, citans eundem Prophetae locum Rom. 9., ordinem transposuit. Citat autem Paulus, ut doceat, a Deo vocatos esse non Judaeos eolnm, sed etiam gentiles. Ex quo apparet, etiam a Petro haec eadem scribi ad fideles ex gentibus, si Prophetae testimonium ab utroque Apostolo eodem sensu intellectum est. Quo argumento praecipue moventur, qui putant, hanc Epistolam ad eos, qui ex gentibus erant fideles, scriptam esse. Cujus contrarium nos ostendimus in argumento Epistolae. Primum igitur respondeo, non aliud ex hoc loco colligi posse, quam non ad solos Judaeos scribi hanc Epistolam, sed etiam ad gentiles, quibus permixti Judaei in dispersione positi fide et sacramentis communicabant; ut propterea partim ad Judaeos^ partim ad gentiles, alias vero simul ad utrosque sermonem dirigat Apostolus. Deinde, nec id quidem necessario nobis fatendum esse. Nam quae de populo gentili praedicta snut a Propheta, potuit ea Petrus suis verbis (quod sentit Cajetanus) populo circumcisionis accommodare. Non enim dicit Apostolus, Prophetam haec scripsisse de iis, quos alloquitur. Quin etiam illud dici potest, praedictionem Prophetae vel ad solos pertinere Israelitas in gentibus dispersos, quibus Propheta, post indictum repudium, gratiam reconciliationis promittit; quam promissionem Petrus nunc impletam esse docet; hic enim sensus Prophetae verbis et contextui valde consentaneus est: vel, ad utrumque populum pertinere, Judaicum et gentilem; sensu quidem literali ad Judaeos, mystico autem ad gentiles. Quae sententia estHieronymi, Prophetam hunc exponentis. Quam et Franciscus Pibera amplectitur in prooemio sui comm. super Epist. ad Heb., retractans ea, quae prius in diversam sententiam dixerat in con m. Prophetae. Recte igitur B. Petrus Judaeis dispersionis id adscribit, quod de eis a Propheta, secundum literam praedictum fuerat. Recte et Paulus id ipsum ad gentiles refert, ad quos secundum mysterium pertinebat; uti suo loco declaraviraus. Restat, ut verba B. Petri exponamuB. Quod ait: Qui aliquando Non-populus, sic absolute dictum accipi potest, quia populus dispersus revera non est populus. Significat enim hoc nomen coUectionem hominum in unam rempublicam. Potius tamen apparet, ex posteriori membro supplendum esse: Dei. Nam et apud Prophetam Deus loquitur: Et dicam Non^populo meo. Sensus igitur est: Qui hactenus fuistis non Dei populus, quia veram et salutarem Dei rerumque divinanjm notitiam non habuistis, quia mandata Dei propter traditiones paternas (de quibus cap. super.) irrita fecistis, insuper et gentium corruptelis ac superstitionibus impliciti fuistis: nunc, Christo per suos Apostolos in unam fidem et Ecclesiam vos colligente, facti estis populus Dei.
Qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Commendatio est vocationis gratuitae. Sensus: Qui quondam et antehac a Deo derelicti fuistis in tenebris ignorantiae vestrae; nunc per ejus misericordiam et gratiam, non autem vestris meritis, quae nulla erant, adducti estis ad lumen fidei, et assumpti ad eam dignitatem, ut sitis genus electum, et caetera, quae supra commemoravit.
2:11
11. Carissimi, obsecro vos tamquam advenas et peregrinos. Redit ad exhortationem aliquantisper intermissam, admonens, ut tantae dignitati suae vocationis, de qua hactenus, sancta conversatione respondeant. Obsecro, Graece: TcapaxaXto, quod etiam verti potest: adhortor. Pronomen vos, quod Graeca non exprimunt, additum ab interprete, vel potius a scriba quopiam; nam nec in omnibus est Latinis. Advenas et peregrinos, Graece: TcapotxouQ xal TiapsTrtSTg/xouc; quarum vocum posteriorem interpres initio Epifitolae vertit: advenas; tametsi fere idem ambae significent, videlicet eos, qui ut adventitii et peregrini commorantur in aliquo loco. Alhidit autem Petrus ad id, cjuod in principio dixit: advenas dispersionis; ac sidicat: Vos, qui estis advenae dispersionis, extorres e terra patrum vestrorum, exhortor et obsecro tamquam spiritualiter advenas et peregrinos, id est, hujus mundi hospites, qui debeatis cogitare, nihil vobis, etsi inter homines saeculo deditos agentibus, commune esse debere cum desideriis et vanitatibus saeculi; sed animis et studiis semper tendere ad ccelestem patriam, exemplo sanctorum Patriarcharum, qui, confitentes, se peregrinos et hospites esse super terram, significabant, se patriam inquirere, utique coelestem, Heb. 11.
Abstinere vos a carnalibus desideriis. Graece: abstinete a carnalibus desideriis seu concupiscentiis, tametsi quidam Graeci codices pro: aTTSj^so^s, abstinetey habent: anix^^^OLi, abstinere, quemadmodum et legit Clomens Alexandrinus lib. 3. Strom. cap. 6. Quae lectio sane probabilior est. Cohaeret enim haec pars cura praecedente: tamquam advenas et peregrinos abstinere, ut sensus sit: Obsecro vos, ut, tamquam advenae et peregrini in hoc mundo velut in terra aliena, ab iis concupiscendis, quae ranndus admiratur et concupiscit, abstineatis; ut sunt voluptates, opes, honores. Nam peregrinorum et advenarum est, haud sese miscere negotiis civitatis aut regionis, in qua peregrinantur. Carnalia desideria dicuntur a carne, id est concupiscentia, seu fomite peccati, ea in nobis excitante. Ab iis autem abstinere jubemur, non ut prorsus iis careamus, quod in hac vitae corruptione fieri non potest; sed ut nec opere, nec consensu ea sequamur.
Quae militant adversus animam. Animae nomine vita et salus intelligi solet in Scripturis. Hinc animam perdere et invenire passim in Evangeliis. Igitur militare dicuntur desideria carnis adversus animam, quia, quantumlibet sensibus animae grata sint et jucunda, tamen exitiale bellum homini inferunt, utpote vitae ejus salutique contraria. Non enim sentit Apostohis, pugnam esse inter carnem et animam, cujusmodi est inter legem membrorum et legem mentis, Rom. 7., aut inter carnem et spiritum, Gal. 5.; nusquam enim haec pugna inter carnem et animam statuitur: sed a carnalibus desideriis revocat, proposito salutis a*tei'nae periculo.
2:12
12. Conv&rsationem vestram inter gentes habentes bonam. Loco participii: exovxeg, habentes, apud Oecumenium legitur: Ix^^^j habere, ut dependeat ab illo: obsecro vol, sicut et verbum abstinere. Bonam, Graece xocatjv, id est honestam, ut alii vertunt. Praecepit Apostolus, ut animum servent putum a carnalibus desideriis; nunc, quod proximum est, exigit, ut apud homines honeste sc gerant, ac non solum non offendant improbitate morum, sed etiam bona conversatione moribusque recte compositis amorem proximorum erga se provocent, ac religionem, quam profitentur, commeadent. Quod ait: inter gentes, arguit, Epistolam hanc ad Judaeos scriptam esse. Nam ad gentiles scribens non diceret: inter gentes, sed: inter incredulos, aut eos, qui foris sunt, aut cum addito, ut alibi: inter gentes, quae Deum ignorant.
Ut in eo, quod detrectant de vobis tamquam de malefactoribus. Detrectant seu potius detractant, ut legitur in multis codicibus, Graece: xaTaXaAoijaiv, obloquuntur, detrahunt, obtrectant vobis tamquam maleficis, id est, sceleratis hominibus, ac reipublicae noxiis. Quidam istas detractiones interpretantur, quod dicerentur Christiani humanas carnes edere, videlicet occasione sumpta ex mystica participatione corporis et sangainis Domini. Cujus calumniae meminerunt Justinus Martyr in prima apologia, Eusebius lib. 5. hist. eccles. cap. 1. et seq. et Oecumenius in comment. Rursus, quod dicerentur in mysteriis uti promiscua Venere. Cujus meminit idem Justinus in 2. apologia. At huic criminationi materiam praebuerant haeretici, cognomento Gnostici, revera in suis conventiculis turpia quaedam et nefanda exercentes; de quibus Epiphanius in haeresi Gnost. Alii locum hunc ad alias referunt calumnias paganorum adversus Christianos, de quibus Tertullianum consule in Apologet. et Joan. Hesselium in comment. Sed cum haec Epistola scripta sit a^i fideles cx circumcisione Judaeos, verisimilius est, hic intelligi detractiones, quibus obnoxii erant Judaei, ae ni>minatim de eo, quod religionis ac libertatis praetextu principibus ac magistratibus ethnicis minus essent obsequentes, parumque civilitei* iis, inter quos vivebant, sese accommodarent. Huc sane B. Petrum respicere, satis ostendunt verba sequentia:
Ex bonis operibus vos considerantes, glorificent Deum. Vos supplementum est interpretis. Alii sic: Ex bonis operibus, quae considerarint, inspexerint. Nam Graece est aoristus: STcoTiTEuaavTeCi id est conspicati, cum inspexerint. Cyprianus lib. 3. testimoniorum cap. 11., totum hunc locum citans, ita legit: TJt, dum detrectant de vobis quasi de malignis, bona opera vestra aspicientes, magnificent Deum. Sensus Apostoli: Bene et honeste inter gentiles conversamini; ut, si qui male de vobis loquuntur, male persuasi, vos esse maleficos et tranquillitatis publicae turbatores, opera vestra bona videant et considerent, atque ex iis recto judicio voe aestimantes, Deum, qui tales habeat cultores, glorificent, sicque detractionem vertant in laudem et gloriam Dei. Qui scopus esse debet bonarum nostrarum actionum, Domino praecipiente, Matth. 5.: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est.
In die visitatio7iis. Diem visitationis Oecumeaius, Aria Montano suffragante, exponit inquisitionem hominum mundanorum, scilicet eorum, qui male de Christianis loquebantur. Quum enim, inquit Oecumenius, fit ab eis inquisitio de vita nostra, ubi res contrario modo se habere reperiuntur, quam fuerit eorum suspicio, non solum pudefiunt, sed et ipsi corriguntur, et Deus glorificatur. Hic sensus accipit probabilitatem ex vocabulo visitationis, Graece: 1'Kiay.QnfjQ, id est inspectionis; quasi respiciat Apostolus ad id, quod dixit: ex bonis operibus vos considerantes, inspicientes. Alii« magis placet, visitationem intelligi divinam, qua scilicet Deus visitat homines. Sic enim visitatio et dies visitationis familiarius acoipiuntur in Scripturis. Igitur nonnulli de die judicii seu retributionis interpretantur, quando impii, conspecta justorum gloria, Dei justitiam agnoscent vel inviti. Sic infra cap. 5.: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis; tametsi illic visitationis non additur in Graeco. Obstat huic sensui, quod dicit: ex bonis operibus vos considerantes. Id enim est hujus saeculi. Proinde alii plerique diem intelligunt divinae visitationis in hoc saeculo, cum scilicet Deus per suam gratiam obtrectatores illos visitare dignatur, convertens coram corda a detractione et odio ad benevolentiam. Numquam enim sancta Christianorum vita ad infidelium et malevolorum conversionem proficeret, nisi Deus speciali gratia, tamquam benigna vultus sui illuminatione, eos respiceret, quomodo Petrum Christus respexit, Luc. 22.
2:13
13. Subjecti igitur estote omni humanae creaturae propter Deum. A generali exhortatione ad particularia praecepta sanctae et honestae conversationis descendit; et quia Judaei, ut ante dictum est, vulgo male audiebant inter gentiles, tamquam legum refractarii, primo loco subjectionem praecipit praestandam regibus ac civitatum praefectis, ne in ordinem politiae quoquo modo peccent. Atque hinc amplius probabile fit, ad Judaeos hanc Epistolam scribi, propter quos etiam Paulus similia dat praecepta, Rom. 13. et ad Tit. 3., quemadmodum suis locis est annotatum. Creaturam humanam Oecumenius post Didymum intelligit humanam constitutionem seu creationem, concretive tamen, id esthomines, qui a regibus creati seu designati sunt praefecti et in potestate constituti; aut ipsos etiam reges, eo quod et ipsi ab hominibus constituti ac positi sint. Cajetanus ipsum officium regiminis intelligit, eo quod humanis suffragiis creatur. Alii creataram humanam non dissimiliter quidem accipiunt, sed abstractive, ut vocabulum sonat, id est ordinationes, constitutiones seu leges humanas. Verum his obstat, quod statim sequitur: sive regi, etc., quod primam illam, id est, concretivam postulat magis acceptionem. At enim sciendum, Graecam vocem XTioiv, qua Petrus utitur, nusquam alibi in Scriptura significare constitutionem sive ordinationem, praesertim talem, qualis est legum; sed passim accipi pro creatura, id est, rebus a Deo creatis; quemadmodum ostendimus ad illud Rom. 1.: Invisibilia ipsius a creatura mundi etc. Nec vero necessitas uUa est, quae cogat, aliter accipi hoc loco; quandoquidem et apud Marcum, Petri discipu lum, cap. ult., sic accipitur in simili locutione, ubi memorat, Dominumsuis Apostolis dixisse: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creuturae, utique humanae, id est omnibus hominibus, non Judaeis tantum, sed et gentibus, ubique et indiscriminatim. Quod et factum fuisso, simili sermone testatur Paulus, Col. 1. dicens de Evangelio: Quod praedicatum est in universa creatura, quae sub coelo est. Sicut autem iu illis Scripturis primum opus est restrictione, quae hoc loco expriroitur, id est, ut intelligatur creatura humana; deinde ut ea, cui praedicatio fieri potest (neque enim infantibus aut amentibus praedicandum erat Evangelium): ita, quod hic dicitur: omni humanae creaturae, debet accipi restricte et ipsi materiae accommodate, de omnibus hominibus, qui sunt in potestate constituti, quicumque et qualescumque sint; ut sensus sit; Subditi estote, obedite cuicumque homini superiori, sive Judaeus ille sit, sive gentilis, et sive Christianus, sive infidelis; denique seu bonus, seu malus. Nam certe de hominibus accipi oportere, constat ex distributione sequenti: sive regi, sive ducibus. Hunc eundem sensum Syrus interpres Hebraismo reddidit: Estote subjecti omnibus filiis hominis.
Propter Deum, Graece: propter Do^ minum. Quod et in Latinis quibusdam legitur. Ac verisimile, Dominum intelligi Christum, ut fere alibi in scriptis Apostolicis. Qui Deum legunt, sicexponunt: Propter Deum, cujus gerunt vices; ut in homine jubente non hominem consideretis, sed Deum, a quo potestatem accepit, et cujus personam sustinet. Quod diligenter inculcat Apostolus Paulus, Rom. 13., concludens inde, non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam debere principibus subjectionem. Si cum Graecis legamus: Dominum, sensus erit: Quia Dominus Christus hoc jussit, dicens: Reddite, quae sunt Cae^ saris, Caesari, Matth. 22. Notandum, haec intelligi de legitima potestate, quamvis ea forte, ut saepe fit, a tyrannide et malis artibus initium duxerit; nec non de justis legibus. Justas autem leges bene definit Hesselius, quae nec contraria legi Dei praecipiunt, nec privata au" ctoritate] feruntur, nec ad privatum commodum, nec inaequaliter onerant aequales.
Sive regi, quasi praecellenti. Quo tempore scripta fuit haec Epi?tola, princeps iraperji Romani erat Doraitius Nero, Christianorum gravissimus persecutor, sub quo Petrus ipee, qui haec scribit, et Paulus martyrium subierunt. Liquet ergo ex doctrina Apostolica, principibus, etiam infidelibus et valde malis, obediendum esse. Etsi vero Romani suum principem non regem, quodnoraen illis exosum erat, sed vel Caesarem, vel Augustum, vel Imperatorem appellarent: Graeci tamen eum, consueto populorum more, paoiXea vocitabant. Unde et Judaei dicebant, Joan. 19.: Non habemus regem, nisi Caesarem. Addit: tamquam praecellenti, Graece UTrspexo^'^^ ^ i^ est, supremam habenti potestatem in republica, atque in rebus ad politiam externam pertinentibus. Nam in his, quae ad Ecclesiae regimen et (qui illius regiminis finis est) salutem spectant aniraarura, Christus suum habebat vicarium Petrum Apostolum, et habet nunc quoque ejus successorem, Romanum pontificem, cui sine exceptione omnes suas oves pascendas et regendas commisit, Joan. 21. Quidam illud: tamquam praecellenti, putant ad omnes magistratus pertinere; sicut extendit Paulus, Rom. 13. dicens: Omnis anima potestatibus sublimioribus, id est emiuentibns, Graece: U7:£p£xo6oaic, subdita sit. Et expressius 1 Tim. 2., ubi vult, orationes fieri pro regibus et omnibus, qui in sublimitate sunt, Graece: Iv (iTzepox^Q, in eminentia. Nihil tamen vetat, hoc loco significari titulum ita regi proprium, ut caeteris praefectis, de quibus alterum membrum subjungit, non sit communis.
2:14
14. Sive ducibus, tamquam ab eo missis. Ducibus, Graece: '^7£;ji6otv, quos interpres in Evangeliis et Actis Apostolicis praesides interpretatur. Neque enim belli duces significare vult B. Petrus, sed praesides provinciarum, quae Romanis erant subjectae; cujusmodi in Judaea Pilatus, Felix, Festus. Sunt, qui putent, hoc nomine designari quoslibet magistratus rege inferiores. At Scripturae magis consentaneum est, quod dixi; ita tamen, ut sub nomine speciali etiam reliqui magistratus intelligantur comprehensi. Unde non male Syrus interpres vertit: Judices. In eo, quod additur: tamquam ab eo missis, pronomen eo ad regem referunt nonnuUi. Quod non placet. Nam Apostolus vult, hoc in praesidibus istis considerari, quod Deus eos miserit; id quod ad obediendum movere debet. Ac ut taceam, quod praesides provinciis praeficiebantur, non tam auctoritate Caesaris, quam senatus, illi alteri relationi non quadrat, quod sequitur: ad vindictam malefactorum etc., quem scopum mali reges non usquequaque habebant propositum. Rectius igitur ad Deum refertur, qui hunc finem omnibus magistratibus praescribit. Unde et Paulus de potestate Rom. 13.: Dei enim minister est, tibi in bonum, ac rursnra: Dei minister est, vindex in iram ei, qui male agit. Ex quo etiam apparet, missos a Deo hic intelligi debere non solum duces seu praesides, sed etiam regem ipsum, ad quem per syllepsin illa pars: tamquam db eo missiSf etiam pertineat.
Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Graece: Ad vindictam quidem xaxoTiotdiv^ male agentium, lau~ dem vero ava^oiioicov, bona agentium. Hos interpres nominat bonos, quia, qui bona agunt, boni merito reputantur in republica civili. Illos maleficos sive nocentes liceat appellare. Significat Apostolus officium principum ac magistratuum, propter quod a Deo sint missi 5 sicut et Paulus verbis supra citatis. Hoc officium est, ad tuendam reipublicae pacem et tranquillitatem malefacta suppliciis, et benefacta praemiis prosequi. His enim duobus reipublicae status continetur. Laudem dixit pro praemio, quomadmodum et Paulus, dicens: Bonum fac et habebis laudem; vel quia laus ipsa praemium quoddam est; vel quia praemium laudis est signum. Est autem praemii pars non minima, sub tutela magistratuum quietam et tranquillam vitam agere, ut dicitur 2 Tim. 2. Quod si ne hoc quidem praemium assequantur in terrena republica boni, propter improbitatem et tyrannidem eorum, qui praesunt: laude tamen sua ac praemio condigno in Dei judicio nequaquam defraudabuntur.
2:15
15. Quia sic est voluntas Dei, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam. Obmutescere faciatis, Graece: ^tfjioDv, id est os obstruere, os obligare. Unde illud apud LXX. Deuter. 25., citante etiam Paulo 1 Cor. 9.: 06 «pi/jicooeK:^ non alligabis os bovi trituranti. Verbum deductum a nomine (piixoQ, quod inter alia significat camum, instrumentum aptum non ad frenandum modo, sed et ad constringcndum forinsecus ora boum, equorum, mulorum. Erasmus hoc modo vertit: Ut benefaciendo obturetis os hominibus tes stultis et ignorantibus. Potest ad sensum etiam ita verti: Ut benefaciendo cohibeatis ac reprimatis amentium hominum ignorantiam. Amentiam sive imprudentiam cum ignorantia conjungit, quia, qui Deum ignorant, facile per imprudentiam impingant. Vel imprudentiam ponit tamquam matrem ignorantiaej id est judicii et sermonis irrationabilis ac stulti, quo censebant et inter se loquebantur infideles de Christianis Judaeis, tamquam de his, qui legibus essent refractarii. Clemens Alexandrinus lib. 3. 8trom. cap. 6. non aYVCootav, id est ignorantiam legit, sed spyaotav^ id est occupationem. Ita sensus erit: Ut, dum benefacitis, adversariae linguae non habeant, quod dicant, et in quo occupentur. Illud observandum, voluntatem Dei non esse referendam ad id, quod dixit: subjecti estote etc.j quasi sensus sit: Hoc vult et praecipit Deus, ut sitis subditi regibus et magistratibus; ita namque futurum, ut obmutescere cogantur increduli, qui solent de vobis male loqui; quamvis vera sint haec. Sed referri debet voluntas Dei ad sequentia, quae sic habent in Graeco: ayaOoTiotouvTac; ^t^ouv, benefacientes obturare etc, quasi dicat: Voluntas Dei est, vos benefaciendo cohibere maledicentiam infidelium. Ubi tam praeceptiva Dei voluntas, quam absoluta potest intelligi. Nam et praecipit Deus, ut benefaciendo, quantum in nobis est, obstruamus ora maledicis; et ita disposuit, ut malorum linguae elanguescant per innocentiam bonorum, nec id solum, verum etiam excitentur ad eos laudandos, et Deum glorificandum; uti dictum est V. 12. Similis admonitio Pauli ad Tit. 2.: Verbum sanum, irreprehensibile, ut is, qui ex adverso est, vereatur, nihil habens malum dicere de nobis.
2:16
16. Quasi liberiy et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Construenda est haec pars cum superiori verbo: uTiOTayTfjTS, subjecti estote, quod facit Oecumenius, auctore Chrysostomo; non, ut Beda, cum participio benefacien- quod in Graeco diversi est casus. Notandum, duplicis libertatis praetextu quosdam, qui Christo nomen dederant, abusos fuisse ad peccandum. Nam Judaei quidem, quod essent Dei populus peculiaris, liberos se esse volebant a legibus alienorum principum, et a tributis pendendis. NonnulUvero, libertatem, qua per Ohristum donati sumus, perverse interpretantes, existimabant, ita se esse a lege liberos, ut, quidquid liberet, agere possent. Contra quos Paulus Rom. 6.: Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? etitemm: Peccabimus, quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit; et ad Gal. 5.: Vos in libertatem vocati estis; tantum ne libertatem in occasionem detis carnis. Inde nati Gnostici, de quibus B. Petrus in 2. Epist. cap. 2.: Libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis. Et S, Judas in sua Epistola: Dei nostri gratiam transferentes in luxuriam. Verisimile est autem, Petrum hoc loco respicere potissimum ad praetextum illum priorem libertatis. Scribit enim ad Judaeos, et versaturin inculcando praecepto obedientiae magistratibus exhibendae. Sensus: Subjecti estote tamquam liberi, id est, liberaliter, et non serviliter legibus principum parentes. Vel tamquam liberi, id est, a peccatis per Christum liberati; qui proinde justitiam colere debeatis, et facere, quod Paulus praecipit: Reddite libertatem, quasi velum, praetexere malitiae et inobedientiae vestrae.
Sed sicut servi Dei. Ac si dicat: In hoc, quod principibus obeditis, Deo servitis, qui id praecepit. Itaque hominibus obediendo propter Deum, non hominibus, sed Deo vos ut servos subjicitis. Atqui Deo servire summa libertas est. Deinceps aliquot praecepta subjungit, eodem fere pertinentia.
2:17
17. Omnes honorate. Accommodate hoc intellige, sicut illud praecedens: Subjecti estote omni humonae creaturae. Nam sensus est: Omnes honorandos honorate, etiamsi gentiles sint aut infideles. Est enim idem cum eo, quod Paulus praecipit: Cui honorem, honorem, Rom. 13. Neque enim vult Petrus, omnes homines sine exceptione a nobis honorari, etiam pessimos; sed eos, quibus honor debetur ratione potestatis, quam hic praecipue spectat. Alioqui tenendum illud Psalm. 14.: Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus; timentes autem Dominum glorificat.
Fraternitatem diligite. Fraternitatis nomen collective sumitur pro fratribus, id est Ohristianis, quos speciali prae infidelibus amore ac benevolentia vult prosequendos. Id enim postulat ordo caritatis. Unde Gal. 6.: Operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Praecipit igitur, ut, qui regeneratione fratres sunt, sese mutuo omnes amore complectantur sic, ut neque divites despiciant pauperes, de quo vitio Judaeos accusat Jacobus Apostolus; neque Judaei gentiles dedignentur habere in sacramentis et conversatione socios, quos coelestium promissionum habent cohaeredes.
Deum timete. Interserit hoc praeceptum de Deo timendo, ut, si quid homines, quantumvis potentes, aut praecipiant, aut velint, quod Dei voluntati contrarium sit, ab eo revocemur timore Dei, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam. Matth. 10. Scientes, illud ejusdem Apostoli: Obedire oportet Deo magis, quam hominibus, Act. 5. Deum ergo timendum praecipit ut Deum, id est Dominum ac judicem supremum; de quo Jacobus cap. 4.: JJnus est legislator et judex, qui potest perdere et liberare.
Regem honorificate. Idem in Graeco verbum cum superiori: honorate, Tt|iaT£, Tiixrj^aTe. Quod igitur praecepit de omnibus in potestate constitutis, ut eis ho-. nor debitus reddatur, id specialiter exprimendum putavit de rege; tum propter ejus prae caeteris eminentiam; tum ne propter insignem illius, qui tunc regnabat, malitiam (erat is Nero, Romani imperii princeps) cuiquam forte videretur minus honorandus. Porro cum honor sit testimonium excellentiae, principes honorari censentur, quum eorum excellentia, quam inter homines habent, agnoscitur observatione legum, et praestatione tributorum.
2:18
18. Servi subditi estote in omni timore Dominis. A genere subjectionis politicae ad quasdam alias subjectionis formas descendit; iit sunt, servos parere dominis, et uxores maritis; quam utramque partem graviter et Christiane persequitur. Necessaria fuit haec ad servos admonitio, ne propter eos, si praetextu libertatis Christianae servitia detrectarent, aut minus essent obsequentes, male audiret apud ethnicos Christiana reb*^io. Quae causa fuit etiam Paulo Apostolo idem hoc praeceptum in suis Epistolis inculcandi, ut Eph. 6., Col. 3., 1 Tim. 6. et ad Tit. 2. In Graeco sic legitur: Famuli subditi (subaudi: sint) in omni timore heris. Famulos dicit, non servos, item heros, non dominos, quia ad Judaeos scribit, quibus, quod essent populus Dei, valde molestum erat vocari servos, et habere dominos. Itaque rem odiosam minuit lenitate vocabulorum. In omni timore, id est cum multa reverentia. Nam timorem intelligit non servilem, sed cum amore conjunctum, quae reverentia vocatur.
Non tantum bonis et modestis. Graece iTCistxeotv^ id est humanis et commodis, quique aequos sese praebeant servis. Bonos autem vocat vulgi more eos, qui non caedunt, nec affligunt injuste.
Sed etiam dyscolis. Graece: axoXtoTc, id est pravis seu morosis. Noster interpres Graecam vocem alia Graeca reddidit, quae forte Latinis erat in usu. Quaedam vetus versio, referente Beda, legit: difficilioribus. Vult B. Petrus, servos Christianos, etiamsi dure et inique tractentur a dominis, ac justo graviora imponantur onera, non tamen imperium recusare, sed nec fugam arripere. Nam servo fugere propter quamlibet injuriam non licet, imo injustum id est, cum servus sit possessio domini sui. Secus si vitae, vel incolumitatis membrorum, vel innocentiae periculum ei a domino immineret.
2:19
19. Haec enim est gratia, si propter Dei conscientiam sustinet quis tristitias, patiens injuste. Consolatio est servorum qui pravos et injustos patiebantur dominos, sumpta a mercede et laude patientiae. Haec enim est gratia, Graece: TOUTO Y^p X^P^^^ ^^^' ^*w gratia. Ubi nomine gratiae quidam intelligunt laudem seu gloriam, de qua statim sequitur: Quae enim est gloria. Alii significatum putant eftectum gratiae, id est opus a gratia Dei profectum, idemque eximia laude dignum. Quod Paulus 1 Cor. 9. gloriam vocat. Quae tamen duae expositiones fere eodem redeunt. Rursus illud: Dei conscientiam, non uno modo omnes interpretantur. Cajeta? nus sic: Propter applicationem scientiae, quam habet de iis, quae sunt grata Deo. Sed hunc sensum non immerito rejicit Gaignaeus. Ipse vero sic exponit: Propter Deum, qui et tuae pa~ tientiae et illorum nequitiae conscius est. Alii rectius hoc modo: Quia conscius est, id Deum velle, et Deo gratum esse; ut conscientia Dei dicatur, id est de Deo. Nam si quis sustineat tantum, ne graviora incurrat incommoda, aut ut heri sui gratiam sibi conciliet, non erit haec gratia, de qua Petrus loquitur, id est gratia apud Deum, sicut infra dicit. Nonnulli sic exponunt: propter Dei conscientiam, id est quia veri Dei estis cultores, videh*cet eo nomine dominis vestris exosi. Sed nondum agere videtur Petrus de Christianorum afflictione propter justitiam, et quia Christiani sunt; de qua demum agit post medium capitis sequentis, ac rursum cap. 4. Sensus igitur est: Opus esse Deo valde gratum et singulari laude dignum, si quis Dei respectu, id est, ut Deo placeat, quem animo gerit, tristia et molesta patienter ferat, dum injuste ac praeter meritum affligitur.
2:20
20. Quae enim est gloria. Male quidam codices: gratia. Nam Graece sic habetur: HoTov yap xXeoc, qualis enim laus? xXeoc vero laudem significat non qualemcumque, sed quae fit a multis; unde gloria nascitur. Itaque recte gloriam vertit noster interpres. Sic enim legitur passim in omnibus exemplaribus MSS. Syrus interpres laudem dedit.
Si peccantes et coJaphizati suffertis? Dilucidius ex Graeco: Si, quum pec^ cantes colaphis caedimini, sufferatis? Sensus: Quid magnum aut singalare, ut de eo laudem quis exspectet aut gloriam, si propter delictum aliquis caeditur? Hoc propter servos, qui a dominis iratis solent alapis caedi. Sed si benefacientes patienter sustinetis. Graece: Sed si benefacientes et patientes sustinetis, quemadmodum et in Latinis quibusdam MSS. legitur, et apud Bedam; cui lectioni etiam Syrus annuit. Et ita respondet parti praecedenti: peC' cantes et colaphizati. Congruit etiam his, quae sunt cap. 3. v. 17. Verum imperitus scriba, quod non intellexit, mutavit in id, quod promptius videbatur. Sensus est: Sed si suffertis, si sustinetis aequo animo, quum benefacitis et tamen patimini, id est malis afficimini, gloria vobis est; ea sustinentia laudem et gloriam vobis pariet. Est enim hic supplendum ex praecedenti parte: est (vel erit) gloria; idque juxta Graecam lectionem, uti statim videbimus.
Haec est gratia apud Deum. Graece in multis codicibus: Hoc enim gratia apud Deum. Latina lectio partem hanc annectit praecedenti, ad hunc modum: Sed si benefacientes, ac nihilominus mala patientes, sustineatis, ea gratia est apud Deum, id est, opus hujusmodi vehementer gratum est Deo. Graeci vero partem priorem supplentes, ut dictum est, hic ejus causam sive explicationem subjiciunt. Ideo namque gloria est benefacienti et mala patienter sustinenti, quia facit opus Deo gratissimum. Non ergo significat B. Petrus, eum, qui pro delictis suis in republica meritas patienter sustinet poenas, patientiae suae mercede cariturum apud Deum; sed negat, esse ex suo genere magnum et singulare opus patientiae, cui gloria debeatur; quale, si quis, benefaciens ac praeter meritum afflictus, patientiam conservet.
2:21
21. In hoc enim vocati estis. Hortatur ad patientiam a vocatione Christianis omnibus communi; eamque adhortationem mox confirmat alio argumento ab exemplo Christi. Sensus: Hac enim lege vocati estis; ita se habet vocatio et professio vestra, ut bene agentes mala patiamini et patienter sustineatis. Haec via ad regnum est, testante Paulo: Quoniam per multas tribulationes oportet no8 intrare in regnum Dei, Act. 14.
Quia et Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum y ut sequa^ mini vestigia ejus. Variant hoc loco pro nomina nobis et vobis, tam in Graecis codicibus, quam in Latinis; ut quae, in utraque lingua, una sola litera differant. Plerique Latini codices habent: nobis, vobis; plerique Graeci: nobis, nobis, astipulante versione Sjriaca. Sunt alii Latini codices non pauci, iique probatissimi, Graecis etiam nonnullis, et inter hos Oecumenii textu, suffragantibas, in quibus legatur: vobis, vobis. Quam quidem veram ac germanam esse lectionem, non abs re censent castigatores Nicolaus Zegerus et F. Lucas. Est enim textui revera caeteris accommodatior. Nam servos alloquitur Petrus, admonens, ut aequo ferant animo, si a djscolis dominis plagas referant, dum bene fecerint; hanc enim esse Christianorum vocationem. Quoniam, inquit, etiam pro vobis passus est Christus (habet enim emphasim vocula et), pro vobis, inquam, servis, non minus, quam pro liberis (nam in Christo Jesu non est servus, neque liber, Gal. 3. et Col. 3.); eademque sua passione etiam vobis exemplum reliquit, quod imitemini, insequentes ejus vestigia. Ad eundem modum legisse Ven. Bedam, commentarius ejus, si bene discutiatur, satis indicat. Occasio mutandae personae secundae in primam esse potuit, quod non advertentibus seriem orationis videretur ingrati et arrogantis animi, dicere in secunda persona: Christus passus est pro vobis, vobis relinquens exemplum etc. Sed cur ita locutus sit B. Petrus, jam patet ex sensu dato.
2:22
22. Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Sumptum est hoc ex Jes. 53. cap., quod totum de Christi passione est, ubi versus iste ex Hebraeo sic iegitnr: Eo quod iniquitatem non fecerit, nec dolus fuerit in ore ejus. Apud LXX.: 7iec dolum in ore suo; sed lepete ex praecedenti: fecerit. Quod ergo Petrus dicit: Nec inventus est dolus in ore ejus, non aliud dicit, quam Jesaias, sed Hebraismo usus est, quo dicitur inveniri id, quod est, non inveniri id, quod non est; ut Phil. 2.: Habitu inventus ut homo, et Eccl. 44.: Non est inventus similis illi. Sensus tam Apostoli, quam Prophetae est, Christi tantam esse innocentiam, ut nec facto, nec verbo peccaverit. Sub quibus omne genus peccati comprehenditur, etiam originale. Etenim ut de eo scribit Augustinus lib. 5. contra Julianum cap. 15.: Profecto peccatum etiam major fecisset, si parvulus habuisset. Nam propterea nullus est hominum praeter ipsum, qui peccatum non fecerit grandioris aetatis accessu, quia nullus est hominum praeter ipsum, qui peccatum non habuerit infantilis aetatis exortu. Sic ille. Porro Christum peccati expertem dicit B. Petrus, ut, quemadmodum indicatur in sequentibus, intelligatur idoneus fuisse, qui sua passione genus humanum Patri reconciliaret; quod utique facere idoneus non esset, si ipse etiam aliquando peccato subjacuisset. Inest autem verbis Apostoli hujusmodi argumentum: Si Christus plane innocens passus est, quid grave, si vos, quorum nemo sine peccato est, patiamini? Et si Christus innocens passus est pro vobis, ut exemplum patientiae vobis relinqueret, debetis et vos, peccatores, pati, ut ejus vestigia sequamini. Porro quod de perfecta Christi innocentia minus expresse forte dictum est iu his Petri et Jesaiae verbis, alibi Scriptura plenius et expressius loquitur, omne prorsus a Christo peccatum removens, ut Joan. 14., 2 Cor. 5., Heb. 7., 1 Joan. 3. Imo nec omnino peccare potuisse Christum, recte docent l'heologi ex eo fundamento, quia Christus persona erat divina, quam peccare impossibile est.
2:23
23. Qui cum malediceretur, non maledicebat. Graece: oux avxsXotSopsi, non remaledicebat; quomodo Cyprianus Gall. Esui Comm. Tom. III. citat non uno loco. Erasmus vertit: Qui cum maledictis incesseretur, non regessit maledicta. Manifestum id ex historia evangelica; nam subinde vocatus a Judaeis daemoniacus, Samaritanus, utens opera Beelzebub, blasphemus in Deum, vorax acvinipotor, item subversor gentis, et seditiosus in Caesarem, nusquam recriminatus fuisse legitur, nec malum pro malo reddidisse. Namquod dixit Judaeis, Joan. 8.: Vos ex patre diabolo estis, non recriminatio fuit, quia nihil simile prius tunc ei fuerat objectum, sed vera et justa accusatio. Videtur autem etiam hic respicere Petrus ad Jesaiam, de Christo dicente eodem cnp. 53.: Non aperuit os suum; sicut ovis ad occisionem ducetur, etc.
Cum pateretur, non comminabatur, Hoc est: Non minas regerebat in eos, qui plagis aut aliis malis ipsum afficiebant. Lsgitur quidem Christus aliquando minatus fuisse, et vae denuntiasse civitatibus, quae doctrinam ipsius non reciperent, ut Matth. 10. et 11.; item scribis et pharisaeis hypocritis, et doctrinam a Deo traditam corrumpentibus; sed non minatus fuit tunc, quando patiebatur, ne, non ex zelo justitiae, sed affectibus irae et odii commotus, id fecisse videretur.
Tradebat autem judicanti se injuste. Ita legunt omnes Latini codices; ut sensus sit: Tradebat se, nihil contradicens, nec obmurmurans, Pilato judicandum injusto judici. At in Graecis omnibus omnino diversa lectio est: Tradebat autem judicanti juste. Quam et Syrus interpres paraphrastice sic reddit: Sed tradebat judicium suum judici justitiae. Sensus igitur Graecae lectionis est: Christus non se ipsum vindicabat, sed tradebat seu committebat causam suam Deo, qui juste judicat, judicandam et vindicandam. Juxta illud Deuter. 32., a Paulo repetitum Rom. 12. et Hebr. 10.: Mihi vindicta; ego retribuam. Videri potestallusisse B. Petrus ad illud iu persona Chri- &ti dictum a Jeremia cap. 11.: Tu autem, Domine Sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda; videam ultionem tuam ex eis. Tibi enim revelavi causam meam. Ita et David in Psalmis: Judica me, Domine, et discerne causam meam. Judica, Domine, nocentes me. Id vero est,_dare locum irae, scilicet divinae; quemadmodum praecipit PaulusRom. 12. Verisimile est, interpretem nostrum non aliud vertisse, quam quod in omnibus Graecis legitur; sed cum non intelligeretur, librariorum inscitia jam olim fuisse mutatum in sensum magis obvium. Alioqui certe Augustinus tract. 21. in Joan. cum Graecis convenit, ita legens: Sed commendabat illi, qui juste judicat. Similiter Fulgentius ad Trasimundum cap. 11.: Commendabat autem judicanti juste.
2:24
24. Qui peccata nostra ipse pertuJit in corpore suo super lignum. Pertalit, avVjvsyxsv, sustulit, averbo, avacpspofjiai, sustollo. Hic jam personam secundam mutat in primam, ut non servos solum, sed omnes, ad quos scribit fideles, et in eis totam Ecclesiam, tanti beneficii memorem reddat. Respicit autem ad voces Jesaiae 53.: Vere languores nustros ipsetulitj et dolores nostros ipse portavit. Et posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum. Item: Iniquitates eorum ipse portabit. Et ipse peccata multorum tulit, ubi LXX.: avI^vsyxcVj sustulit, idem verbum, quod hoc loco. Deinde etiam ad illud Joannis Baptistae praeconium de Jesu: Ecce agnus Dei, ecce, qui tollit peccatum mundi y Joan. 1. Sed et illud emphaticum: ipse, a Propheta sumptam est, apud quem toties repetitur. Itaque sensus est: Qui ipse per se peccata, non sua, sed nostra, tamquam pondus grave, sustulit ac portavit in suo corpore super lignum crucis, cui erat affixus, id est pendens in cruce, poenas ipse recepit ac persolvit peccatis nostris debitas. JJt peccatis mortui, justitiae vivamus. Mortui, Graece: aTioysvo/jLSvot, id est, defecti, seu defuncti. Qua voce mortuos intelligi, docet antithetum: vivamus, Significat, Christum passum et mortuum esse in cruce, non solum ut peccata nostra tolleret; verum etiam ut ad vitam justitiae et sanctae conversationis nos reformaret, quae est altera pars justificationis nostrae; ad quam, velut finem, prior pars (quae in remissione peccatorum consistit) ordinatur. Continet autem haec pericope tacitam exhortationem: Ut peccatis, inquit, mortui, id est a peccatorum dominio ac reatu soluti, jamque nihil amplius cum peccatis habentes commercii, deinceps justitiae vivamus, id est opera justitiae exerceamus. Quid sit peccato mortuum esse, plenius a nobis expositum est ad illud Rom. 6.: Qui enim mortui sumus peccato etc.
Cujus livore sanati estis. Et hoc sumptum ex eodem capite Jesaiae, ubi dicit, interprete Hieronymo: Disciplina pacis nosfrae super eum, et livore ejus sanati sumus. Pro livore Graece est: ini)A(x>^. Qua voce usi sunt etiam LXX. Significat autem vestigium plagae in cate; Latini vibicem vocant. In Hebraeo legitur: chabburah. Quo vocabulo tumorexplaga surgens significatur. Sed haec affinia sunt, et ad idem significandum adhibita. Notandum etiam, verba B. Petri sic habere: Cujus vibice ejus sanati sumus. Quod Erasmus ita reddidit: Cujus ejusdem vibice sanati sumus. At meo judicio non recte, nec secundum usum Graeci sermonis. Potius dixerim, vel ad emphasim additum esse: auTOU, ipsius, velut superius: ai)zb<z, ipse; vel (quod magis verisimile) pleonasmum esse Hebraeis peculiarem; cujusmodi passim occurrit in Scriptura veteris testamenti, ut Psalm. 73.: Montem Sion, in quo habitasti in eo, et 104.: Aaron, quem elegit ipsum. Ut proinde noster interpres negligendum putaverit, et Hieronymus negligere soleat. Alludit autem Petrus ad livores seu vibices plagarum, quas servi patiuntur ab inclementibus dominis; ideoque redit ad secundam personam, dicens: Sanati estis. Et sensus est: Meminisse vos volo, dum injuste caedimini a dominis vestris, quae Christus pro vobis passus sit; qui etiam non sine gravissima ignominia, servorum more flagris caesus fuit, non ob ullum suum meritum, sed vestri causa. Nam per ejus livores, plagas et vulnera vos sanati estis a plagis peccatorum ve- Btrorum.
2:25
26. Eratis enim sicut oves errantes. Et hic rursum ad Jesaiae locum respicit dicentem eodem capite in totius humani generis persona: Omnes nos quasi oves erravimics; unusguisque in viaw, suam declinavit. Hac similitudine, sumpta ab ove, quae a grege et pastore aberravit, etiam alias utitur Scriptura; ut Psalm. 118.: Erravi, sicut ovis, quaeperiit; item Ezech. 34. et alibi. Chvistus quoque ab ea sumsit parabolam ovis errantis sen perditae, Luc. 15. Significatur autem error sive aberratio hominum a vero pastore Christo, et a grege justorum-, qui error contingit per varia peccatorum genera. Petrus igitur hac parte morbum indicat, a quo sanati sumus. Sicut enim oves abeirantes inopia boni pabuli languescunt ac deficiunt: ita nos alieni a Christo, et peccatorum erroribus impliciti, veram sanitatem, id est justitiam, nesciebamus, nedum habebamus.
Sed conversi esiis nunc ad Pastorem et Episcopum animarum vestrarum. Conversi estis, ab erroribus vestris, id est peccatis, quae vos elongabant a Deo. Pastorem et Episcopum animarum no^ strarum Christum vocat; pastorem qui" dem, quia pascit, regit et fovet nos doctrina et praeceptis evangelicis, salutaribus sacramentis, et sanctissimae vitae suae exemplis; potissimum autem interna suae gratiae inspiratione, ut per haec ad aeternae vitae pascua perducat. EpiscO" pum vero, id est inspectorem, visitatorem et (ut Latine vertunt quidam) curatorem, quia vigilans super nos, et infirmitates atque necessitates nostras considerans, salutis nostrae curam assidue gerit. In eo, quod Christum pastorem nuncupat animarum nostrarum, iterum ad Prophetas respicit; ut ad Jesaiam dicentem cap. 40.: Sicut pastor gregem suum pascet; ac praecipue ad Ezechielem, cujus hoc de Christo illustre vaticinium est cap..34.: Et suscitabo super eas pastorem unum, qui pascat eas, servum meum David; ipse pascet eas, et ipse erit eis in pasforem. Quo loco, Christum etiam Episcopum seu viaitatorem esse suarum ovium, idem Propheta significat, ita loquens in Dei persona: Ecce, ego ipse requiram oves meas et visitabo (Graece l7ccax£'-j;o/jtat) eas. Sicut visitat pastor gregem suum, sic visitabo oves meas etc.
2:1
… voi, questi è il più grande» (Lc. 9, 48). S. Pietro raccomandava di essere «come bambini di fresco nati, senza inganno, bramosi del latte spirituale purissimo» rigettando «ogni malizia, ogni frode, ogni specie d'ipocrisia, d'invidia e di maldicenza» (I Pt. 2, 1-2).
2:2
… A volte si offre come dolcezza di Dio (I Pt. 2, 2-3), esperienza della sua Bontà che allevia la stanchezza morale (Mt. 11, 28), pacifica il cuore, rinnova l'uomo interiore (II Cor. 4, 16); altre volte sorge come un'improvvisa fiammata …
2:4
… Ma voi (che credete) siete una stirpe eletta, un s. regale (βασίλειον ἱεράνευμα), una nazione santa, un popolo di riserbato possesso di Dio» (I Pt. 2, 4-5, 9). Tutto il passo è metaforico.
… che si sovrappone al vecchio uomo (Rom. 6, 6); la vita stessa di Gesù scolpita nella nostra carne mortale (II Cor. 4, 10-11). Essa si contrappone alla vita naturale come la luce alle tenebre (Eph. 5, 8-9), come una pietra vivente a una pietra morta (I Pt. 2, 4-5); è una vita sbocciata dalla parola di verità (Iac. 1, 16-18), che si identifica con la verità (I Io. 3, 19). Tutto ciò comporta nell'anima una nuova forma entitativa, un'abitudine …
2:9
… Sotto questa luce si comprendono meglio le parole di s. Pietro, che i comuni fedeli chiama stirpe eletta e regale sacerdozio (genus electum, regale sacerdotium: I Pt. 2, 9). Essendo poi eterno il sacerdozio di Cristo, il carattere, che ne è la partecipazione e la configurazione, dovrà durare indelebile anche nell'altra vita, come vuole il comune sentire dei teologi. …
… Nuova di libertà, è condotta regale e divina secondo la formulazione del primo Papa: «Voi siete stirpe eletta, gente santa, sacerdozio regale, popolo conquistato per proclamare la virtù di Colui che dalle tenebre vi ha chiamati alla sua luce fulgente» (I Pt. 2, 9).
… Si è voluto vedere simboleggiato in essa l'inserimento del battezzato nel genus electum, nel regale sacerdotium, nella geni sancta di cui parla s. Pietro (I Pt. 2, 9). Per la stessa ragione, nella Chiesa greca essa è stata considerata costitutiva del sacramento della Confermazione: molto presto sarebbe stata sostituita al rito apostolico della …
… S. Giustino martire per primo affermò un esplicito rapporto tra il passo di s. Pietro e la profezia di Malachia riguardante la Messa: «Noi che come un sol uomo crediamo tutti in Dio creatore dell'universo... siamo una stirpe sacerdotale (è notevole l'ampliamento del significato rispetto a I Pt. 2, 9), come Dio stesso attesta quando dice che gli saranno offerti sacrifici puri e graditi in ogni luogo tra le genti (Mal. 1, 10). Ora Dio non accetta sacrifici da nessuno, se non dalle …
… Gesù Cristo » (ibid. 5, 17). Da Gesù Cristo scaturisce, mediante la gerarchia e il ministero sacerdotale, il « perfezionamento dei santi » (Eph. 4, 12). Cristo-Capo santifica la Chiesa-Corpo (ibid. 5, 26; Hebr. 2, 11). La Chiesa è una « nazione santa » (I Pt. 2, 9). Tale flusso costante delle grazie avviene mediante lo Spirito Santo, anima della Chiesa, il quale distribuisce i tesori della vita soprannaturale, ispira i pastori di anime perché …
2:10
I. ETIMOLOGIA E NATURA DELLO STATO LAICALE. - Il nome l. proviene dal vocabolo greco λαός, che s. Pietro (I Pt. 2, 10) usa per designare l'intero popolo cristiano. …
… pregiudicare i superiori interessi e doveri dell'uomo; anzi essa dovrà essere considerata come un mezzo subordinato alle superiori esigenze spirituali: come un dono concesso per servire Gesù Cristo nei fratelli, facendoli partecipi dei doni medesimi (cf. I Pt. 2, 10).
2:11
… Il popolo ebraico ebbe anch'esso le sue milizie e la S. Scrittura si rifà al s. m. come ad un'immagine della vita dell'uomo sulla terra, in lotta con le proprie passioni e con le seduzioni del mondo esterno (Iob 7,1; 14, 17, II Cor. 10, 4; I Tim. 1,18; Iac. 4,1; I Pt. 2, 11) ed alle schiere armate paragona le gerarchie celesti (Deut. 17,3; II Par. 33,3; Is. 24, 21; Ier. 8,7; Lc. 3, 13; Act. 7,42).
Sull'esempio di Abramo (Gen. 21, 23; 23, 4), di Mosè (Ex. 2, 22; Act. 7, 29), d'Israele sottratto da Dio al mondo pagano (Sup. 18, 3; Hab. 3, 16: παρενία è sinonimo di x.), ogni cristiano è e deve sentirsi «straniero» (ξένος) e «forestiero» (παρενός): 1 Pt. 1, 1; 2, 11; Hebr. 11, 13; 13, 14); la sua patria è la città di Dio e dei santi (Eph. 2, 19; Phil. 3, 20). Molti asceti dell'antichità praticarono la x. volontaria, peregrinando sempre. …
2:12
… 10, 12; Apoc. 16, 14), « manifestazione » (ἐπιφάνεια: 5 volte nelle epistole pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; 4, 13). È detta anche « visita » (ἐπακοπή: Lc. 19, 44; cf. 1, 68, 78; 7, 16; I Pt. 2, 12 [c. 5, 6]) secondo l'espressione profetica (pēquddāh: Is. 10, 3; Os. 9, 7; Num. 16, 29 è « la morte che a tutti spetta »).
… Perciò gli Apostoli, che s'adoperarono nel farla accettare, non pensarono affatto a contestare per questo l'autorità dei poteri costituiti: anche questi sono voluti da Dio e non sono temuti se non dai malfattori (I Pt. 2, 12-17; Rom. 13, 1-7). Lo stesso, del resto, aveva già prima formalmente insegnato Gesù Cristo: se si deve dare a Dio quello che è di Dio, occorre anche dare a Cesare quello che è di Cesare. …
2:13
… Gli Apostoli, pur raccomandando la soggezione ai poteri pubblici, per quanto infedeli (Rom. 13, 1 sgg.; Tit. 3, 1; I Pet. 2, 13), in caso di diritto superiore dichiarano doverosa la resistenza (Act. 4, 19; 5, 29; Phil. 1, 13; I Pet. 4, 16) e suggellano col sangue, seguiti dai martiri, questo principio.
2:17
Il cristiano sa poi di dover onorare coloro cui spetta (Rom. 12, 10). Nella società familiare la parte più forte, il marito, verrà esortato ad onorare la parte più debole, la sposa (I Pt. 3, 7); nella società i sudditi saranno invitati a prestare o. ai re ed alle persone esercenti un'autorità (ibid. 2, 17) ed i giovani ad onorare gli anziani (I Tim. 5, 17). Chi vien meno a questo dovere si rende reo di peccato ed in una società bene ordinata anche di delitto.
2:19
… La tristezza tra le risa dei gaudenti del mondo, fuggita e odiata da ebrei e da pagani, sarà trasformata in gaudio (Io. 16, 20-22; II Cor. 7, 10; I Pt. 2, 19; Apoc. 7, 17; 21, 4). Il Messia viene a consolare gli affliti (Is. 61, 2 «ἀνάω», Settanta τοὺς πενθοῦντας; cf. Is. 25, 8). Condizione della felicità eterna, la croce di Cristo reca …
2:21
… esortazioni consimili (Io. 5, 41; 8, 54). Si ha così la serenità di chi ha riposto l'O. proprio nelle mani di Dio, e stima immensamente più lui di qualsiasi gloria umana (ibid., 12, 43) accostandosi di più all'esempio di Colui che «maledetto non malediceva» (I Pt. 2, 21-23).
2:22
… Gesù affermò recisamente che è senza peccato (Io. 8, 46; 14, 30); affermazione espressa astrattamente in II Cor. 5, 21; Hebr. 4, 15; I Io. 3, 5 e I Pt. 2, 22. Egli è colui nel quale tutti gli altri sono, e vengono chiamati, santi (I Cor. 1, 2; Phil. 1, 1).
2:24
… Perciò nel Nuovo Testamento la c. è chiamata semplicemente «legno» (Act. 5, 30; I Pt. 2, 24; ecc.). …
3. Unicità del senso letterale. - Il fatto, piuttosto raro, che un testo veterotestamentario nel Nuovo Testamento venga applicato e spiegato in modi differenti (p. es., Ps. 2, 7, in Act. 13, 33 e Hebr. 1, 5 e 5, 5; o Is. 53, 4, in Mt. 8, 17 e I Pt. 2, 24), ha indotto vari teologi, particolarmente dal sec. XVI in poi, ad ammettere e difendere la teoria del plurileteralismo, sia la possibilità e sia il fatto che almeno alcuni testi scritturistici …
2:25
… guida e protezione (cf. l'apologo di Nathan II Sam. 12, 3-4), l'a. esige come correlativo il pastore (cf. Dante, Par. IX, 131 sg.; X, 94; XXIX, 106). Il Messia sarà pastore sollecito degli uomini, gregge senza guida (cf. Mt. 9, 36; Mc. 6, 34; I Pt. 2, 25; Num. 27, 17), sarà il Buon Pastore (Io. 10, 2-16; cf. Lc. 15, 4-6; Mt. 12, 12; 18, 11 sg.) che affida a Pietro i suoi agnelli (Io. 21, 15; τὰ ἀρνία μου).
… 20, 20; Sap. 1, 6). Nel Nuovo Testamento la parola ἐπίσκοπος è usata solamente cinque volte, di cui quattro per indicare i superiori della comunità cristiana (Act. 20, 28; Phil. 1, 1; I Tim. 3, 4; Tit. 1, 7), una per significare Gesù Cristo (I Pt. 2, 25: «episcopus animarum nostrarum»). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.