God wil reduce Israel from captiuitie, 4. and geue them abundance of al thinges: 9. after their tribulation. 15. Rachel (The afflicted Church) shal cease from mourning: 18. confessing that she is iustly chastised. 20. Christ a perfect man shal be conteyned in his mothers wombe, 26. He rising from slepe (death) wil build his Church. 31. with a new couenant: 36. that it shal be large, and perpetual.
1At that time, saith the Lord, I will be the God of all the families of Israel, and they shall be my people.In quel tempo, dice il Signore, io sarò il Dio di tutte quante le famiglie d'Israele, ed elle saran mio popolo.AT THAT time, saith our Lord: I wil be the God of al the kindredes of Israel, and they shal be my people.In tempore illo, dicit Dominus, / ero Deus universis cognationibus Israël, / et ipsi erunt mihi in populum. 2Thus saith the Lord: The people that were left and escaped from the sword, found grace in the desert: Israel shall go to his rest.Queste cose dice il Signore: Trovò grazia nel deserto il popolo avanzato alla spada: giungerà alla sua requie Israele.Thus saith our Lord: The people that remayned from the sword, found grace in the desert: Israel shal goe to his rest.Hæc dicit Dominus: / Invenit gratiam in deserto populus qui remanserat a gladio: / vadet ad requiem suam Israël. 3The Lord hath appeared from afar to me. Yea I have loved thee with an everlasting love, therefore have I drawn thee, taking pity on thee.Il Signore mi si fa vedere di lontano; ma io ti ho amato con amore eterno; per questo a me ti trassi per misericordia.Our Lord hath appeared to me of long time. And in euerlasting charitie haue I loued thee, therefore haue I drawen thee, taking compassion.Longe Dominus apparuit mihi. / Et in caritate perpetua dilexi te: / ideo attraxi te, miserans. 4And I will build thee again, and thou shalt be built, O virgin of Israel: thou shalt again be adorned with thy timbrels, and shalt go forth in the dances of them that make merry.E ti ristorerò di nuovo, e ti darò nuovo essere, o vergine d'Israele: tu avrai ancora l'accompagnamento de' tuoi timpani, e camminerai in mezzo al coro de' suonatori.And I wil build thee againe, and thou shalt be builded ô virgin Israel: thou shalt yet be adorned with thy timbrels, & shal goe forth in the quyre of them that play.Rursumque ædificabo te, et ædificaberis, virgo Israël: / adhuc ornaberis tympanis tuis, / et egredieris in choro ludentium. 5Thou shalt yet plant vineyards in the mountains of Samaria: the planters shall plant, and they shall not gather the vintage before the time.Tu pianterai ancor vigne ne' monti della Samaria: pianteranno i coltivatori, e sino a tanto che sia suo tempo non faranno vendemmia;Thou shalt yet plant vinyards in the mountaines of Samaria: the planters shal plant, and til the time come, they shal not make vintage:Adhuc plantabis vineas in montibus Samariæ: / plantabunt plantantes, / et donec tempus veniat, non vindemiabunt.
6For there shall be a day, in which the watchmen on mount Ephraim, shall cry: Arise, and let us go up to Sion to the Lord our God.Imperocché giorno verrà quando le sentinelle grideranno sul monte d'Efraim: Sorgete, e andiamo in Sionne al Signore Dio nostro.because there shal be a day, wherein the watchmen on mount Ephraim shal crie: Arise, and let vs goe vp vnto Sion to the Lord our God.Quia erit dies in qua clamabunt custodes in monte Ephraim: / Surgite, et ascendamus in Sion ad Dominum Deum nostrum. 7For thus saith the Lord: Rejoice ye in the joy of Jacob, and neigh before the head of the Gentiles: shout ye, and sing, and say: Save, O Lord, thy people, the remnant of Israel.Perocché queste cose dice il Signore: Esultate, e fate festa per amor di Giacobbe, e alzate le voci al cospetto delle nazioni: fate sentire i vostri cantici, e dite: Salva Signore il popol tuo, le reliquie d'Israele.Because thus saith our Lord: Reioyce in gladnes ô Iacob, and neye against the head of the Gentiles: sound ye, and sing, and say: Saue ô Lord thy people the remnant of Israel.Quia hæc dicit Dominus: / Exsultate in lætitia, Jacob, / et hinnite contra caput gentium: / personate, et canite, et dicite: / Salva, Domine, populum tuum, reliquias Israël. 8Behold I will bring them from the north country, and will gather them from the ends of the earth and among them shall be the blind, and the lame, the woman with child, and she that is bringing forth, together, a great company of them returning hither.Ecco, che io li condurrò dalla terra di settentrione, e dagli ultimi confini della terra li riunirò: saranno insieme il cieco, e lo zoppo, la donna gravida, e quella, che ha partorito; sarà grande la turba di quegli, che qua torneranno.Behold I wil bring them out of the land of the North, and wil gather them from the endes of the earth: among whom shal be the blinde and the lame, the woman with childe, and she that beareth childe together, a great companie of them that returne hither.Ecce ego adducam eos de terra aquilonis, / et congregabo eos ab extremis terræ: / inter quos erunt cæcus et claudus, / prægnans et pariens simul, / cœtus magnus revertentium huc. 9They shall come with weeping: and I will bring them back in mercy: and I will bring them through the torrents of waters in a right way, and they shall not stumble in it: for I am a father to Israel, and Ephraim is my firstborn.Verranno piangendo, ed io li ricondurrò con misericordia, e li guiderò per mezzo alle acque de' torrenti, per la strada diritta, e non vi troveranno inciampo; perchè io sono il padre d'Israele, ed Efraim è mio primogenito.They shal come in weepeing: and in mercie I wil reduce them: and I wil bring them through the torrents of waters in a right way, and they shal not stumble in it: because I am become a father to Israel, and Ephraim is my firstbegotten.In fletu venient, / et in misericordia reducam eos: / et adducam eos per torrentes aquarum in via recta, / et non impingent in ea, / quia factus sum Israëli pater, / et Ephraim primogenitus meus est.
10Hear the word of the Lord, O ye nations, and declare it in the islands that are afar off, and say: He that scattered Israel will gather him: and he will keep him as the shepherd doth his flock.Udite, o genti, la Parola del Signore, e portate l'annunzio alle rimote isole, e dite: Colui, che ha disperso Israele lo riunirà, e lo custodirà come un pastore il suo gregge;Heare the word of our Lord ye Nations, & shew forth in the ilands, that are farre of, and say: He that dispersed Israel, wil gather him: and he wil keepe him as the pastour his flocke.Audite verbum Domini, gentes, / et annuntiate in insulis quæ procul sunt, / et dicite: Qui dispersit Israël congregabit eum, / et custodiet eum sicut pastor gregem suum. 11For the Lord hath redeemed Jacob, and delivered him out of the hand of one that was mightier than he.Imperocché il Signore ha redento Giacobbe, e lo ha liberato dalla mano del più possente.For our Lord hath redeemed Iacob, and he wil deliuer him out of the hand of the mightier.Redemit enim Dominus Jacob, / et liberavit eum de manu potentioris. 12And they shall come, and shall give praise in mount Sion: and they shall flow together to the good things of the Lord, for the corn, and wine, and oil, and the increase of cattle and herds, and their soul shall be as a watered garden, and they shall be hungry no more.E verranno, e canteranno laude sul monte di Sion; e correranno in folla a godere i beni del Signore, il grano, e il vino, e l'olio, e i parti delle pecore, e degli armenti: e l'anima loro sarà come un orto inaffiato dalle acque, e non patiranno più fame.And they shal come, and shal praise in mount Sion: and they shal runne together to the good thinges of our Lord for the corne, and wine, and oile, and the increase of cattel and heardes, and their soule shal be as a watered garden, & they shal be hungrie no more.Et venient, et laudabunt in monte Sion: / et confluent ad bona Domini, / super frumento, et vino, et oleo, / et fœtu pecorum et armentorum: / eritque anima eorum quasi hortus irriguus, / et ultra non esurient. 13Then shall the virgin rejoice in the dance, the young men and old men together: and I will turn their mourning into joy, and will comfort them, and make them joyful after their sorrow.Si allegreranno allora i cori delle vergini, e i giovani, e i vecchi insieme: e il loro lutto cangerò in gaudio, e li consolerò, e farò argomento di lor letizia il (passato) dolore.Then shal the virgin reioyce in the quyre, the youngmen and old men together: and I wil turne their mourning into ioy, and wil comfort them, and make them ioyful from their sorow.Tunc lætabitur virgo in choro, / juvenes et senes simul: / et convertam luctum eorum in gaudium, / et consolabor eos, et lætificabo a dolore suo.
14And I will fill the soul of the priests with fatness: and my people shall be filled with my good things, saith the Lord.E L'anima de' sacerdoti sazierò di pinguissime carni; e il popol mio de' miei beni sarà ripieno, dice il Signore.And I wil replenish the soule of the priestes with fatnes: and my people shal be filled with my good thinges, saith our Lord.Et inebriabo animam sacerdotum pinguedine, / et populus meus bonis meis adimplebitur, ait Dominus. 15Thus saith the Lord: A voice was heard on high of lamentation, of mourning, and weeping, of Rachel weeping for her children and refusing to be comforted for them, because they are not.Queste cose dice il Signore: Si è sentita nell'alto voce di querela, di lutto, e di gemito di Rachele, che piange i suoi figli, e riguardo ad essi non ammette consolazione, perch'ei più non sono.Thus saith our Lord: A voice of lamentation is heard on high of the mourning, and weeping of Rachel weeping for her children, and refusing to be comforted for them, because they are not.Hæc dicit Dominus: / Vox in excelso audita est lamentationis: / luctus, et fletus Rachel plorantis filios suos, / et nolentis consolari super eis, / quia non sunt. 16Thus saith the Lord: Let thy voice cease from weeping, and thy eyes from tears: for there is a reward for thy work, saith the Lord: and they shall return out of the land of the enemy.Queste cose dice il Signore: La tua bocca cessi dalle querele, e i tuoi occhi dal piangere: perocché la tua pena avrà mercede, dice il Signore; ed ei torneranno dalla terra nemica.Thus saith our Lord: Let thy voice cease from weeping, and thine eies from teares: because there is a reward for thy worke, saith our Lord: and they shal returne out of the land of the enemie.Hæc dicit Dominus: / Quiescat vox tua a ploratu, / et oculi tui a lacrimis, / quia est merces operi tuo, ait Dominus, / et revertentur de terra inimici: 17And there is hope for thy last end, saith the Lord: and the children shall return to their own borders.E una speranza in fine è per te, dice il Signore; e torneranno i tuoi figli alla loro terra.And there is hope to thy last endes, saith our Lord: and the children shal returne to their borders.et est spes novissimis tuis, ait Dominus, / et revertentur filii ad terminos suos. 18Hearing I heard Ephraim when he went into captivity: thou hast chastised me, and I was instructed, as a young bullock unaccustomed to the yoke. Convert me, and I shall be converted, for thou art the Lord my God.Ho ascoltato attentamente Efraim nella sua cattività: Tu mi hai gastigato, e, qual giovenco non domo ancora, io fui corretto: convertimi, ed io mi convertirò: perocché tu Signore se' il mio Dio.Hearing I heard Ephraim going into trāsmigration: Thou hast chastised me, and I am taught, as a young bullocke not tamed. Conuert me, and I shal be conuerted: because thou art the Lord my God.Audiens audivi Ephraim transmigrantem: / Castigasti me, et eruditus sum, / quasi juvenculus indomitus: / converte me, et convertar, / quia tu Dominus Deus meus.
19For after thou didst convert me, I did penance: and after thou didst shew unto me, I struck my thigh: I am confounded and ashamed, because I have borne the reproach of my youth.Imperocché dopo che tu mi hai convertito, io ho fatta penitenza; e dopo che tu m'illuminasti, io percossi il mio fianco. Son confuso, ed arrossito portando l'obbrobrio di mia adolescenza.For after thou didst conuert me I did penance: and after thou didst shew vnto me, I stroke my thigh: I am confounded, and ashamed, because I haue sustayned the reproch of my youth.Postquam enim convertisti me, egi pœnitentiam: / et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum. / Confusus sum, et erubui, / quoniam sustinui opprobrium adolescentiæ meæ. 20Surely Ephraim is an honourable son to me, surely he is a tender child: for since I spoke of him, I will still remember him. Therefore are my bowels troubled for him: pitying I will pity him, saith the Lord.Non è egli per me Efraim il figliuolo onorato, il fanciullo, che è mia delizia? Mentre da che io a lui ho parlato, lo ho sempre in memoria. Per questo si son commosse per lui le mie viscere: io avrò viscere di misericordia per lui, dice il Signore.Certes Ephraim is an honorable sonne to me, certes a delicate childe: because since I spake of him, as yet wil I remember him. Therefore are my bowels trubled vpon him: pitying I wil pitie him, saith our Lord.Si filius honorabilis mihi Ephraim, / si puer delicatus ! / quia ex quo locutus sum de eo, / adhuc recordabor ejus. / Idcirco conturbata sunt viscera mea super eum: / miserans miserebor ejus, ait Dominus. 21Set thee up a watchtower, make to thee bitterness: direct thy heart into the right way, wherein thou hast walked: return, O virgin of Israel, return to these thy cities.Fatti una vedetta: datti in preda alla amarezza: rivolgi il cuor tuo alla via diritta, per cui camminasti; torna, o vergine d'Israele, torna alle tue città.Sette thee a watch tower, make vnto thee bitternes: direct thy hart into the right way, wherein thou hast walked: returne ô virgin Israel, returne to these thy cities.Statue tibi speculam; / pone tibi amaritudines; / dirige cor tuum in viam rectam in qua ambulasti: / revertere, virgo Israël, / revertere ad civitates tuas istas. 22How long wilt thou be dissolute in deliciousness, O wandering daughter? for the Lord hath created a new thing upon the earth: A WOMAN SHALL COMPASS A MAN.E fino a quando ti snerverai tralle dissolutezze, vagabonda figliuola? imperocché nuova cosa ha creato il Signore sopra la terra: Una Donna chiuderà in se un uomo.How long wilt thou be dissolute in deliciousnes ô wandring daughter? because our Lord hath created a new thing vpon the earth: A WOMAN SHAL COMPASSE A MAN.Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga ? / quia creavit Dominus novum super terram: / femina circumdabit virum.
23Thus saith the Lord of hosts, the God of Israel: As yet shall they say this word in the land of Juda, and in the cities thereof, when I shall bring back their captivity: The Lord bless thee, the beauty of justice, the holy mountain.Queste cose dice il Signore degli eserciti, il Dio d'Israele: Questa Parola dirassi ancora nella terra di Giuda, e pelle città sue, quand'io avrò fatti ritornare i suoi fuorusciti: ti benedica il Signore, o splendor di giustizia, o monte santo:Thus saith the Lord of hostes the God of Israel: As yet shal they say this word in the land of Iuda, and in the cities thereof, when I shal conuert their captiuitie: Our Lord blesse thee the beauty of iustice, the holie mountaine.Hæc dicit Dominus exercituum, Deus Israël: / Adhuc dicent verbum istud / in terra Juda et in urbibus ejus, / cum convertero captivitatem eorum: / Benedicat tibi Dominus, pulchritudo justitiæ, mons sanctus: 24And Juda and all his cities shall dwell therein together: the husbandmen and they that drive the flocks.Ed ivi abiterà Giuda, e tutte le sue città insieme: que', che coltivan la terra, e quei, che guidan la greggia;and Iudas and al his cities shal dwel in it together: the husbandmen and they that driue the flockes.et habitabunt in eo Judas et omnes civitates ejus simul, / agricolæ et minantes greges. 25For I have inebriated the weary soul: and I have filled every hungry soul.Imperocché io ho inebriata l'anima sitibonda, e ho satollata ogni anima affamata.Because I haue inebriated the wearie soule: and euerie hungrie soule I haue filled. Therefore I was raised vpQuia inebriavi animam lassam, / et omnem animam esurientem saturavi. 26Upon this I was as it were awaked out of a sleep, and I saw, and my sleep was sweet to me.Per questo mi son quasi svegliato dal sonno: e gli occhi ho aperti, e dolce è stato per me il mio sonno.as out of a sleepe, and I saw, and my sleepe was sweete to me.Ideo quasi de somno suscitatus sum: / et vidi, et somnus meus dulcis mihi. 27Behold the days come, saith the Lord: and I will sow the house of Israel and the house of Juda with the seed of men, and with the seed of beasts.Ecco, che viene il tempo, dice il Signore, ed lo darò semenza alla casa d'Israele, e alla casa di Giuda, semenza di uomini, e semenza di giumenti.Behold the daies come, saith our Lord: and I wil sow the house of Israel and the house of Iuda with the seede of men, and with the seede of beastes.Ecce dies veniunt, dicit Dominus, / et seminabo domum Israël et domum Juda / semine hominum et semine jumentorum. 28And as I have watched over them, to pluck up, and to throw down, and to scatter, and destroy, and afflict: so will I watch over them, to build up, and to plant them, saith the Lord.E nella stessa guisa, che io non perdei tempo ad estirparli, ad abbatterli, a dissiparli, a dispergerli, e ad affliggerli; così non perderò tempo a ristorargli, e piantargli, dice il Signore.And as I haue watched vpon them, to plucke vp, and deface, and dissipate, & destroy, and afflict: so wil I watch ouer them, to build, and to plant them, saith our Lord.Et sicut vigilavi super eos / ut evellerem, et demolirer, et dissiparem, / et disperderem, et affligerem, / sic vigilabo super eos / ut ædificem et plantem, ait Dominus.
29In those days they shall say no more: The fathers have eaten a sour grape, and the teeth of the children are set on edge.In que' giorni non più si dirà: I padri mangiarono l'uva acerba, e si sono allegati i denti a' figliuoli.In those daies they shal say no more: The fathers did eate the bitter grape, and the teeth of the children are set on edge.In diebus illis non dicent ultra: / Patres comederunt uvam acerbam, / et dentes filiorum obstupuerunt. 30But every one shall die for his own iniquity: every man that shall eat the sour grape, his teeth shall be set on edge.Ma chi perirà, nella propria iniquità perirà: e chiunque mangerà l'uva acerba, a lui i denti s'allegheranno.But euerie one shal dye in his owne iniquitie: euerie man that shal eate the sowre grape, his teeth shal be on edge.Sed unusquisque in iniquitate sua morietur: / omnis homo qui comederit uvam acerbam, / obstupescent dentes ejus. 31Behold the days shall come, saith the Lord, and I will make a new covenant with the house of Israel, and with the house of Juda:Ecco, che vengono i giorni, dice il Signore, ed io farò colla casa d'Israele, e colla casa di Giuda una nuova alleanza:Behold the daies shal come, saith our Lord: and I wil make a new couenant with the house of Israel and the house of Iuda:Ecce dies venient, dicit Dominus, / et feriam domui Israël et domui Juda fœdus novum, 32Not according to the covenant which I made with their fathers, in the day that I took them by the hand to bring them out of the land of Egypt, the covenant which they made void, and I had dominion over them, saith the Lord.Alleanza non come quella, che io contrassi co' padri loro, allora quando li presi per mano, affin di trargli dalla terra d'Egitto: alleanza, cui eglino violarono; ed io esercitai il mio potere sopra di essi, dice il Signore.not according to the couenant, which I made with their fathers in the day that I tooke their hand, to bring them out of the Land of Aegypt: the couenāt which they made voide, and I had the dominion of them, saith our Lord.non secundum pactum quod pepigi cum patribus eorum / in die qua apprehendi manum eorum / ut educerem eos de terra Ægypti, / pactum quod irritum fecerunt: / et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. 33But this shall be the covenant that I will make with the house of Israel, after those days, saith the Lord: I will give my law in their bowels, and I will write it in their heart: and I will be their God, and they shall be my people.Ma questa sarà l'alleanza, che io farò colla casa d'Israele dopo quel tempo, dice il Signore: Imprimerò la mia legge nelle loro viscere, e scriverolla ne' loro cuori: e sarò loro Dio, ed ei saranno mio popolo.But this shal be the couenant, that I wil make with the house of Israel: after those daies saith our Lord: I wil geue my law in their bowels, and in their hart I wil write it: and I wil be their God, and they shal be my people.Sed hoc erit pactum quod feriam cum domo Israël / post dies illos, dicit Dominus: / dabo legem meam in visceribus eorum, / et in corde eorum scribam eam, / et ero eis in Deum, / et ipsi erunt mihi in populum:
34And they shall teach no more every man his neighbour, and every man his brother, saying: Know the Lord: for all shall know me from the least of them even to the greatest, saith the Lord: for I will forgive their iniquity, and I will remember their sin no more.E l'uomo non farà più da maestro al suo vicino, né il fratello al fratello, dicendo: Conosci il Signore: perocché dal più piccolo fino al più grande, tutti mi conosceranno, dice il Signore: imperocché io perdonerò la loro iniquità, e non avrò più memoria del lor peccato.And a man shal no more teach his neighbour, and a man his brother, saying: Know our Lord: for al shal know me from the least of them euen to the greatest, saith our Lord: because I wil be propicious to their iniquitie, and their sinne I wil remember no more.et non docebit ultra vir proximum suum / et vir fratrem suum, / dicens: Cognosce Dominum: / omnes enim cognoscent me, / a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus: / quia propitiabor iniquitati eorum, / et peccati eorum non memorabor amplius. 35Thus saith the Lord, who giveth the sun for the light of the day, the order of the moon and of the stars, for the light of the night: who stirreth up the sea, and the waves thereof roar, the Lord of hosts is his name.Queste cose dice il Signore, che manda il sole a dar luce al giorno, e dà il corso fisso alla luna, ed alle stelle a rischiarare la notte; che mette il mare in tumulto, e i flutti di lui romoreggiano: il nome suo egli è Signor degli eserciti,Thus saith our Lord, that geueth the sunne for the light of the day, the order of the moone and of the starres, for the light of the night: that trubleth the sea, and the waues thereof doe sound, the Lord of hostes is his name.Hæc dicit Dominus qui dat solem in lumine diei, / ordinem lunæ et stellarum in lumine noctis: / qui turbat mare, et sonant fluctus ejus: / Dominus exercituum nomen illi: 36If these ordinances shall fail before me, saith the Lord: then also the seed of Israel shall fail, so as not to be a nation before me for ever.Se quest'ordine verrà meno dinanzi a me: allora eziandio verrà meno il seme d'Israele, onde egli non sia un popolo perenne dinanzi a me.If these lawes shal faile before me, saith our Lord: thee also the seede of Israel shal faile, that it be not a nation before me for euer.Si defecerint leges istæ coram me, dicit Dominus, / tunc et semen Israël deficiet, / ut non sit gens coram me cunctis diebus. 37Thus saith the Lord: If the heavens above can be measured, and the foundations of the earth searched out beneath, I also will cast away all the seed of Israel, for all that they have done, saith the Lord.Queste cose dice il Signore: Se alcun mai potrà misurare colassù i cieli, o penetrar colaggiù ne' fondamenti della terra, potrò io pur rigettare tutto il seme d'Israele a motivo di tutte le cose, che egli ha fatte, dice il Signore.Thus saith our Lord: If the heauens aboue shal be able to be measured, and the foundations of the earth beneth to be searched out: I also wil cast away al the seede of Israel, for al thinges, that they haue done, saith our Lord.Hæc dicit Dominus: / Si mensurari potuerint cæli sursum, / et investigari fundamenta terræ deorsum, / et ego abjiciam universum semen Israël, / propter omnia quæ fecerunt, dicit Dominus.
38Behold the days come, saith the Lord, that the city shall be built to the Lord from the tower of Hanameel even to the gate of the corner.Ecco, che il tempo viene, dice il Signore, quando sarà dal Signore edificata la città dalla torre di Hananeel fino alla porta angolare.Behold the daies come, saith our Lord: and the citie shal be built to our Lord from the tower of Hananeel euen to the gate of the corner.Ecce dies veniunt, dicit Dominus, / et ædificabitur civitas Domino, / a turre Hananeel usque ad portam anguli. 39And the measuring line shall go out farther in his sight upon the hill Gareb: and it shall compass Goatha,E l'archipenzolo sarà portato più innanzi dirimpetto ad essa (porta) sul colle di Gareb; e girerà intorno a Goatha,And the rule of the measure shal goe out farder in his sight vpon the litle hil Gareb: and it shal compasse Goatha,Et exibit ultra norma mensuræ / in conspectu ejus super collem Gareb, / et circuibit Goatha, 40And the whole valley of dead bodies, and of ashes, and all the country of death, even to the torrent Cedron, and to the corner of the horse gate towards the east, the Holy of the Lord: it shall not be plucked up, and it shall not be destroyed any more for ever.E intorno a tutta la valle de' cadaveri, e della cenere, e a tutta la regione di morte fino al torrente Cedron, e fino all'angolo della porta de' cavalli, che sta ad oriente. Il luogo santo del Signore non sarà abbattuto, né mai distrutto in perpetuo.and al the valley of carcasses, and of ashes, and al the countrie of death, euen to the torrent of Cedron, and to the corner of the East gate of horses, the Holie of our Lord: shal not be plucked vp, and it shal no more be destroyed for euer.et omnem vallem cadaverum, et cineris, / et universam regionem mortis / usque ad torrentem Cedron, / et usque ad angulum portæ equorum orientalis, / Sanctum Domini: / non evelletur, et non destruetur ultra in perpetuum.
31:1
Year of the World 3406.
Worthington
They were more ready to receive Christ than the other two tribes, Matthew xiii., etc. (Worthington)
31:2
Grotius
Desert. From which the former inhabitants had been driven, (4 Kings 17:6, 24.; Calmet) or, as those under Moses were favoured, (Haydock) so shall the captives. (Grotius)
Haydock
Septuagint, "I found him warm," (thermon, means also a lupin, which has misled the old Latin interpreters. St. Jerome) murdered "in the desert, with those slain by the sword. Go, and destroy not Israel." (Haydock)
31:3
Calmet
Afar. He has seemed to despise me, (St. Jerome) or he has spoken to my ancestors. (Calmet)
31:5
Calmet
Time, three years being elapsed, Leviticus 19:35. (Calmet)
Calmet
Protestants, "plant, and shall eat (marginal note, profane) them as common things." They shall not be too greedy, (Haydock) but shall have leisure to enjoy the fruits of their labour. (Calmet)
31:6
Haydock
Watchmen. Some were stationed on eminences to observe the first appearances of the moon, (Calmet) which was a sort of festival. (Haydock)
31:7
Head. Rejoice over Babylon.
Save. Hebrew Hoshang, "I beg," was usually added; and this acclamation is used by the Church.
31:8
Together. All shall hasten, and there shall be no impediment, Isaias 35:5.
31:9
Shall, or "came" into captivity, Baruch 6:6., Psalm 125:6., and Isaias 66:20.
Way. They shall find every accommodation, and plenty of water, Isaias 35:7., and 49:10.
Calmet
Born. Chaldean, "beloved." I will treat the ten tribes as well as Juda. Christ inebriates his disciples with his graces. (Calmet)
Worthington
Ephraim shall be treated with all the love and attention shewn to the first-born. (Worthington)
31:12
No more, if they prove faithful. This was not the case.
31:14
Haydock
Fatness. Abundant crops secured them more plentiful tythes[tithes], as long as the people preserved their religion. (Haydock)
Calmet
No nation had more priests, or better provided for. (Calmet)
31:15
Haydock
High. Literally, "high places." Hebrew Rama. (Haydock)
Tirinus
There was a city of this name near Bethlehem, where Rachel was buried. Benjamin was her son, and was conducted by this road to Babylon. (Chaldean) (Grotius) (Tirinus)
Calmet
Ephraim and Manasses were also her grandchildren, and she may bewail their captivity by personification. St. Matthew 2:18. shews that this prediction was more fully accomplished when the innocents were slain. The same passage may allude to different events. (Calmet)
Worthington
All the people of God, both of the ten and of the two tribes, bewailed their captivity, and the mothers lamented for those slain near Bethlehem. (Worthington)
31:16
Reward. A time fixed for thy tears being dried up, Isaias 16:14., and 40:10.
31:18
I was. Chaldean, Theodoret, and St. Chrysostom have "not." But chastisement produced a salutary effect upon the ten tribes, Osee 6:1., and 14:3.
Calmet
Convert. Bring me back from captivity and from my evil ways. This must be attributed to grace. (Calmet)
St. Jerome
We cannot repent without it. (St. Jerome)
St. Augustine
Da quod jubes. (St. Augustine, Confessions 10:19, 31, and 37.)
Worthington
God's grace is the principal cause of justification. Man's co-operation is the secondary cause. (Worthington)
31:19
Ovid
Thigh, through grief. Femur moerenti plangere dextra. (Ovid, Metam. xi.)
Xenophon vii
Cyrus struck his thigh, mounted his horse, and went to attend the funeral of Abradates. (Xenophon vii.)
Homer
So did Achilles for Patroclus. (Homer, Iliad xvi.)
Youth, being seduced by Jeroboam.
31:20
I spoke. Hebrew, "my word is in him," and he is docile to my instructions.
31:21
Tower, to bewail thy past follies; or signals to know the way, or tombs for thy beloved.
31:22
Calmet
Daughter. Bury thy dead, and delay thy return no longer. The Israelites did not soon make use of the leave granted by Cyrus. (Calmet)
Tirinus
Man. Hebrew, "a hero." (Tirinus)
Calmet
The fathers generally explain this of the incarnation. (Calmet)
Haydock
Christ had the perfect use of reason in the virgin's womb. (Haydock)
Calmet
He was the brightness of his Father's glory, Hebrew 1:3. Even some ancient Jews apply this to the Messias. (Galatin. 7:14.) But the moderns understand that women would offer themselves in marriage; the times would be so happy. This was not so unusual in countries where polygamy prevailed, Ruth 3:9., Isaias 4:1., and Canticle of Canticles 8:1. (Calmet)
Haydock
Hence this is hardly the meaning; for God promises something new. (Haydock)
Aquila
"The Lord hath created a new thing in a woman." (Aquila)
Haydock
Symmachus agrees nearly with the Septuagint, "because the Lord has created thee by salvation a new plantation. Men shall go about in thy salvation." This "might be explained, if it were not sacrilegious to argue respecting God's word by human sense," says St. Jerome; though this censure of "the Vulgate" (Septuagint) seems rather harsh. He complains here of his copy. Theodoret explains it of the apostles going through the world to spread the gospel. (Haydock)
Haydock
Behold whence thy happiness must come, (Menochius) O thou who hast so long proved faithless, going astray after many lovers. (Haydock)
Haydock
Christ, in his mother's womb, was in stature small, but a perfect man (Worthington) in the use of reason, etc. (Haydock)
31:23
Bless thee. Thus the captives speak in rapture at their return.
31:24
Together. Jerusalem shall be large enough to contain all, at the great festivals.
31:26
Calmet
To me. Thus Jeremias concludes his prediction with joy. (Calmet)
31:27
Haydock
Men. They shall increase exceedingly by my blessing. (Haydock)
Worthington
Beasts were the source of their riches. Hence pecunia is derived from pecus. (Worthington)
31:29
Haydock
Edge. Such observations had been too often made, Ezechiel 18:12. (Haydock)
Calmet
Henceforward you shall not suffer for the faults of Achab, Manasses, etc. Each one shall bear his own burden. The captivity has been like a deluge, cleaning all away. (Calmet)
31:31
31:32
Haydock
Dominion. As a husband, (Hebrew; Calmet) or "Lord." (Haydock)
Hebrews viii
"I despised them." (Septuagint) (Hebrews viii.)
31:33
Heart. They were more docile after their return: yet still their service was very imperfect and forced. How many false traditions were received, at the coming of Christ! This of course, regards his disciples.
31:34
Haydock
Lord. Christ himself came to instruct mankind. The true God was better known than ever, even by the illiterate. Yet God requires us to have recourse to men, in order to know his truths, as St. Paul was sent to Hananias, and the eunuch to Philip. [Acts viii., and ix.] (Haydock)
Haydock
The apostles were enlightened by the Holy Ghost, (John 6:45.; St. Augustine, de Spir.; Calmet) who still guides the flock by his pastors. The private spirit is too fanatical and delusive. (Haydock)
Tirinus
The most ignorant shall easily become acquainted with the truths of salvation. External preaching is requisite, though of little use unless grace touch the mind and the heart. (Tirinus)
Haydock
All will hear successively, (Haydock) or embrace the gospel at the same time, for several years before the last day. (Houbigant, pref. in Prop. 356) (Isaias 11:9., and 45:23., and Sophonias 3:9., etc.) (Haydock)
31:36
Calmet
Ever. Like the Chanaanites and Ephraim during the captivity, Isaias 7:8. God restored the latter. Yet they are again dispersed from above 17 centuries, so that this perpetuity, which shall equal the world's duration, belongs to the Church. (Calmet)
Worthington
Israel remains, not in the incredulous Jews, but in those who with the apostles embraced and propagated the faith of Christ. (St. Jerome) (Worthington)
31:37
Calmet
Out, experimentally, and not by philosophical hypotheses, which were little known in the days of Jeremias. (Calmet)
Haydock
Septuagint, "if it be made lower." (Haydock)
Theodoret
This is impossible; so it is that I should abandon Israel. (Theodoret)
Calmet
All was not faithless. (Calmet)
Haydock
The Israel of God embraced the gospel. (Haydock)
31:38
Kennicott
Come, is only in the margin of the Hebrew, but is found properly in some manuscripts. (Kennicott)
Corner. On the south, opposite to the former, 2 Esdras 3:1.
31:40
Calmet
Valley of Hinnom, or Topheth, (chap. 7:32., and 19:6.) where Cedron flowed, Zacharias 14:4. (Calmet)
Josephus
The city was much enlarged on this side, under the Machabees. (Josephus, Jewish Wars 6:6.)
Calmet
Ever. Yet the temple was utterly destroyed by the Romans, so that we must explain this of the Catholic Church, founded on a rock, and proof against the gates of hell, and all the malice of heretics and persecutors, Matthew 16:18. (Calmet)
31:1
31:6
Isa. 2. which. 4. Zach. •.
31:9
God wil also ••evv his mercie to the tene tribes (signified by Ephraim) as a father loueth his first begotten.
31:15
By Rachel the mother of Ioseph & Beniamin, are signified al the vvemen of both kingdomes (Israel & Iuda) mourning the miseries of the captiuitie. And particularly of the mothers lamenting the slaughter of their children nere Bethlehem. Mat. 2.
Concordanza Mat. 2,
31:18
Gods grace is the principal cause of iustification.
Mans cooperation by freewil is the secō darie cause.
31:22
Christ in his mothers wombe in stature an infant: but in al perfection a man.
31:27
God promised the Iewes multiplication of men.
And of catle which were a principal riches, as appeareth by the word, pecunia deriued of pecus.
31:34
Concordanza Isa. 54
Concordanza Ioa. 6.
31:36
The seede of Israel remaineth foreuer; not in the incredulous Iewes (saith S. Ierom) but in those which with the Apostles, & by the Apostles beleue in Christ.
31:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.10
… sometimes it is one that comes into being for the purpose, and that being accomplished, is discarded. Just as, also, when men are the messengers, sometimes they speak the words of God in their own person, as when it is premised, “The Lord said,” or, “Thus saith the Lord,”
31:8
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 19
… But, moreover, when Jeremiah says, “And I will gather them together from the extremities of the land in the feast-day,” he signifies the day of the Passover and of Pentecost, which is properly a “feast-day.”
31:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.34.3
… At that time also shall the virgins rejoice in the company of the young men: the old men, too, shall be glad, and I will turn their sorrow into joy; and I will make them exult, and will magnify them, and satiate the souls of the priests the sons of Levi; and my people shall be satiated with my goodness.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.15
… “Hear the word of the Lord, ye nations, and tell it to the islands which are afar off. Say, He that scattereth Israel will gather him, and will keep him as a shepherd his flock: for the Lord hath redeemed Jacob, and taken him out from the hand of him that was stronger than he.”
31:11
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.8.2
… For he was not strong, as opposed to Him who bound him, and spoiled his house; but as against those persons who were his tools, inasmuch as he caused their thought to wander away from God: these did the Lord snatch from his grasp. As also Jeremiah declares, “The Lord hath redeemed Jacob, and has snatched him from the hand of him that was stronger than he.”
31:15
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 78
… And Jeremiah prophesied that this would happen, speaking by the Holy Ghost thus: ‘A voice was heard in Ramah, lamentation and much wailing, Rachel weeping for her children; and she would not be comforted, because they are not.’
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.3
… whereas things carnal, he says, are all corruptible, even though very many things (of this type) are produced. For this reason, he says, “Rachel wept for her children, and would not,” says (the prophet), “be comforted; sorrowing for them, for she knew,” says he, “that they are not.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 9
4. “Then was fulfilled that which was spoken by Jeremy the prophet,
31:18
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.5
36. Let us, then, cover our falls by our subsequent acts; let us purify ourselves by tears, that the Lord our God may hear us when we lament, as He heard Ephraim when weeping, as it is written: “I have surely heard Ephraim weeping.”
31:19
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.5
… And so repenting, Ephraim says: “Turn Thou me, and I shall be turned, for Thou art the Lord my God. Surely in the end of my captivity I repented, and after I learned I mourned over the days of confusion, and subjected myself to Thee because I received reproach and made Thee known.”
31:20
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.5
… “Ephraim is from youth a dear son, a pleasant child, for since My words are concerning him, I will verily remember him, therefore have I hastened to be over him; I will surely have mercy on him, saith the Lord.”
31:22
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Expositio Fidei. (Statement of Faith.) 3
… For all things were created by the Father through the Son, but the Son alone was eternally begotten from the Father, whence God the Word is ‘first-born of all creation,’ unchangeable from unchangeable. However, the body which He wore for our sakes is a creature: concerning which Jeremiah says, according to the edition of the seventy translators (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.19
… but he called the life according to virtue the ‘man after God,’ and by the ‘created’ in Christ he meant the two people who are renewed in Him. Such too is the language of the book of Jeremiah; ‘The Lord created a new salvation for a planting, in which salvation men shall walk to and fro
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 3
… The Magi brought myrrh and gold, while in Him was hidden a treasure of riches. The myrrh and spices which He had prepared and created, did the Magi bring Him of His own. It was by Power from Him that Mary was able to bear in Her bosom Him that bears up all things! It was from the great storehouse of all creatures, Mary gave Him all which she did give Him!
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.32
… for more are the children of the desolate, than the children of the married wife, saith the Lord.” This is she of whom God by the mouth of Jeremiah speaks, saying: “Can a maid forget her ornaments, or a bride her attire.” Concerning her we read of a great miracle in the same prophecy
31:25
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.5
39. And what mercy He promises us, the Lord also shows, when He says further on: “I have satiated every thirsty soul, and have satisfied every hungry soul. Therefore, I awaked and beheld, and My sleep was sweet unto Me.”
31:26
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.31.2
… For it is said, “The Son of man came eating and drinking;” and when He had lain down, He fell asleep, and took repose. As He does Himself say in David, “I slept, and took repose.” And because He used thus to act while He dwelt and lived among us, He says again, “And my sleep became sweet unto me.”
31:27
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 123
… for you are neither wise nor prudent, but crafty and unscrupulous; wise only to do evil, but utterly incompetent to know the hidden counsel of God, or the faithful covenant of the Lord, or to find out the everlasting paths. ‘Therefore, saith the Lord, I will raise up to Israel and to Judah the seed of men and the seed of beasts.’
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 2
For why should God, the founder of the universe, the Governor of the whole world, the Fashioner of humanity, the Sower
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.29
… For the Lord saves men and beasts, and Israel and Juda are sowed with the seed not of men only but also of beasts.
31:29
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.15
… As was the grace, so was the offence; so that the grace and the offence equally ran down through the whole race, with the reservation, indeed, of that subsequent ordinance by which it became possible to refrain from saying, that “the fathers had eaten a sour grape, and the children’s teeth were set on edge:”
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 7
… But (now), when the “extremity of the times” has cancelled (the command) “Grow and multiply,” since the apostles (another command), “It remaineth, that both they who have wives so be as if they have not,” because “the time is compressed;” and “the sour grape” chewed by “the fathers” has ceased “to set the sons’ teeth on edge,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 35
… but none so much as the soul. But as inaction is an evil, so is activity in things that ought to be let alone. For just as it is with the teeth, if one eats not, one receives hurt to them, and if one eats things unfitting, it jars them, and sets them on edge:
31:30
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.40
… “The fathers shall not be put to death for the children, nor the children for the fathers. Every man shall be put to death for his own sin.” And again, “Every man that eateth the sour grape, his teeth shall be set on edge.”
31:31
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 11
… ‘Behold, the days come, saith the Lord, that I will make a new covenant with the house of Israel and with the house of Judah; not according to the covenant which I made with their fathers, in the day that I took them by the hand, to bring them out of the land of Egypt’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.9.1
… His beginning ( initium ), His name is glorified from the height of the earth: they declare His powers in the isles.” And Jeremiah says: “Behold, I will make a new covenant, not as I made with your fathers”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.14
14. And those of them who declare that God would make a new covenant
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 3
… be circumcised to God, and circumcise the foreskin of your heart:” and in another place he says, “Behold, days shall come, saith the Lord, and I will draw up, for the house of Judah and for the house of Jacob, a new testament; not such as I once gave their fathers in the day wherein I led them out from the land of Egypt.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.1
… “Behold, the days come, saith the Lord, that I will make a new covenant with the house of Jacob, and with the house of Judah; not according to the covenant that I made with their fathers in the day when I arrested their dispensation, in order to bring them out of the land of Egypt.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.12
… and I will be to them for a God, and they shall be to me for a people; and they shall not teach every man his brother, saying, Know the Lord: for all shall know me, from the least even to the greatest of them: for I will be merciful to their iniquities, and will no more be mindful of their sins.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.21
… and I will perfect for them an everlasting covenant, which I will not turn away after them; and I will put my fear into their heart, that they may not depart from me: and I will visit upon them to do them good, and to plant them in their land in faith, and with all the heart, and with all the mind.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 1
… for “He,” saith our Lord, “shall bring all things to your remembrance.” And that thou mayest learn that this was far better, hear what He saith by the Prophet: “I will make a new covenant with you, putting my laws into their mind, and in their heart I will write them,” and, “they shall be all taught of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 16
For that He Himself gave the old covenant also, hear the affirmation of the prophet, or rather (so we must speak), of Him who is both the one and the other: “I will make a covenant with you, not according to the covenant which I made with your fathers.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 19
… Why four Gospels? why not, ten? why not twenty? If “many have taken in hand to set forth a narrative” ( Luke i. 1 ), why not one person? Why they that were disciples (i.e. Apostles)? why they that were not disciples? But why any Scriptures at all? And yet, on the contrary, the Old Testament says, “I will give you a New Testament.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
Ver. 27 . “For this is my covenant unto them,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 14
… viii. 2 .) There was a service, and there is a service. (“To whom pertaineth the service”— Rom. ix. 4 : and again: “Serving God in the Spirit.”) ( Philip. iii. 3 .) There was a covenant, and there is a covenant. (“I will make with you a new covenant, not according to the covenant which I made with your fathers.”) (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… Why do the apostles say: “Lord, increase our faith,” if there is one measure for all? And why did our Lord rebuke His disciple, saying: “O thou of little faith, wherefore didst thou doubt?” In Jeremiah also we read concerning the future kingdom:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 75.14
… Jeremiah also prophesied thus in God’s name: “Behold, the days come, saith the Lord, that I will make a new covenant with the house of Israel, and with the house of Judah; not according to the covenant which I made with their fathers, in the day that I took them by the hand, to bring them out of the land of Egypt.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.18
… but said also that God was His Father, making Himself equal with God,” and that “we have received grace for grace for the law was given by Moses, but grace and truth came by Jesus Christ;” and although it was promised by Jeremiah that God would make a new covenant with the house of Judah, not according to the covenant which He made with their fathers;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.33
… and He is a man, and who shall know Him?” That passage also is his which I have quoted in the seventeenth book concerning the new testament, of which Christ is the Mediator. For Jeremiah himself says, “Behold, the days come, saith the Lord, that I will complete over the house of Jacob a new testament,” and the rest, which may be read there.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.9
… For it is thus foretold by the prophet: "Behold, the days come, saith the Lord, when I will make a new covenant with the house of Israel, and with the house of Judah; not according to the covenant which I made with their fathers when I took them by the hand to bring them out of the land of Egypt."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 33
… and I will be their God, and they shall be my people. And they shall teach no more every man his neighbour, and every man his brother, saying, Know the Lord: for they shall all know me, from the least unto the greatest of them, saith the Lord: for I will forgive their iniquity, and I will remember their sin no more.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 34
… that the righteousness of the law might be fulfilled in us, who walk not after the flesh, but after the Spirit.” Accordingly, in the passage which we cited from the prophet, he says, “I will consummate a new covenant with the house of Israel, and with the house of Judah,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 14
… At all events, in those ancient Scriptures it is most distinctly written: “Behold, the days come, saith the Lord, that I will consummate a new testament with the house of Israel and with the house of Jacob; not according to the testament that I made with their fathers, in the day that I took them by the hand, to lead them out of the land of Egypt.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.20
… Now I acknowledge Thy Testament: now understanding is Asaph, no beast is Asaph, now he seeth that which was spoken of, “Behold, the days come, saith the Lord, and I will accomplish with the House of Israel and of Juda a new Testament, not after the Testament which I ordered with their Fathers.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 105.6
… For who would dare to say that this world should last for 15000 years? Hence it seemeth to me that we ought not to understand here the Old Testament, which it said through the prophet was to be cancelled by the New: “Behold, the days come, saith the Lord, when I will make a new covenant.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 95
… “behold the days come when I will complete a new covenant for the house of Israel and for the house of Judah. After those days, saith the Lord , I will put My laws in their minds , and in their heart will I write them
31:32
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 1.20
… Thus He says by Isaiah: Old things have passed away. “Behold, I will do a new thing.” And in another passage: “I will make a new covenant, not according to the covenant that I made with their fathers, when I brought them out of the land of Egypt.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 138.7
… “Behold, the days come, saith the Lord, that I will make a new covenant with the house of Israel, and with the house of Judah: not according to the covenant that I made with their fathers in the day when I took them by the hand to bring them out of the land of Egypt.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 18.4
… These types were figures of things to come, and are necessarily removed when the things themselves are fully revealed by Christ, that in this very removal the law and the prophets may be fulfilled. So it is written in the prophets that God would give a new covenant, "not as I gave to their fathers."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 34
… —“not, according to the covenant which I made with their fathers, in the day that I took them by the hand, to bring them out of the land of Egypt.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 35
The one was therefore old, because the other is new. But whence comes it that one is old and the other new, when the same law, which said in the Old Testament, “Thou shalt not covet,” is fulfilled by the New Testament? “Because,” says the prophet, “they continued not in my covenant, I have also rejected them, saith the Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 42
… but he simply called attention to this difference, that God would impress His laws on the mind of those who belonged to this covenant, and would write them in their hearts,
31:33
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… “O thou of little faith, wherefore didst thou doubt?” In Jeremiah also we read concerning the future kingdom: “Behold, the days come, saith the Lord, that I will make a new covenant with the house of Israel, and with the house of Judah not according to the covenant that I made with their fathers.” And so on after:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 35
… Then consider what follows, and see in how clear a light the fact is placed, that men who bare faith are unwilling to trust in themselves: “Because,” says he, “this is the covenant which I will make with the house of Israel; After those days, saith the Lord, I will put my law in their inward parts, and write it in their hearts.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 36
… since it is said, “I will put my law in their inward parts, and in their hearts will I write them,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 37
He then went on to state the reward: “I will be their God, and they shall be my people.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 49
… and they were to arrive at such a knowledge of God, that they were not each one to teach his neighbour and brother, saying, Know the Lord; for all were to know Him, from the least to the greatest of them.
31:34
Tertulliano † 220 d.C. On Repentance 6
… These, no doubt, are they who do steal a march upon (the treasure), who, after approaching to the faith of repentance, set up on the sands a house doomed to ruin. Let no one, then, flatter himself on the ground of being assigned to the “recruit-classes” of learners, as if on that account he have a licence even now to sin. As soon as you “know the Lord,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 32-2
… 5. But as to Gentile wisdom, and the sounding pretensions of the philosophers, I think none can need our argument, since the wonder is before the eyes of all, that while the wise among the Greeks had written so much, and were unable to persuade even a few
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 26
… And wherever a man may go, he might easily lay hold of his own salvation, if he were minded, that is, to be heedful, and not to look on this as a by-work. For were the doings shut up into Palestine, or in a little corner of the world? Hast thou not heard the prophet say, “All shall know Me from the least even to the greatest?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 12
… Yet although the life of our teacher be careless, let us take heed to ourselves, and let us listen to the words of the prophet; “They shall be all taught of God.” ( Isa. liv. 13 .) “And they shall teach no more every man his brother, saying, Know the Lord, for they shall all know me from the least of them to the greatest of them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
… By no means. He will suffer the destined punishment, and you too will meet with that which is your due. For the Teacher now only fills a place. For “it is written, They shall all be taught of God.” ( John vi. 45; Isa. liv. 13 .) “Neither shall they say, Know the Lord. For all shall know Me from the least to the greatest.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
Jerem. xxxi. 34 . The promise of the new covenant.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.22
… renewing of your mind, that he may prove what is that good, and acceptable, and perfect will of God.” Therefore Thou sayest not, “Let man be made,” but, “Let us make man.” Nor sayest Thou, “after his kind,” but, after “our image” and “likeness.” Because, being renewed in his mind, and beholding and apprehending Thy truth, man needeth not man as his director
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 39
… For after saying, “I will be their God, and they shall be my people,” he at once adds, “And they shall no more teach every man his neighbour, and every man his brother, saying, Know the Lord: for they shall all know me, from the least even unto the greatest of them.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 40
… lest the reward should be ascribed not to His grace, but to their due; and so grace should be no longer grace which was so earnestly defended and maintained by him who, though the least of the apostles, laboured more abundantly than all the rest,—yet not himself, but the grace of God that was with him. “They shall all know me,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 41
… then, there shall be eternal life for us to know the one very God; then shall we be like Him, because “we shall then know, even as we are known;” then “they shall teach no more every man his neighbour, and every man his brother, saying, Know the Lord; for they shall all know me, from the least unto the greatest of them.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 42
… and this is remitted only by grace. Accordingly, after saying, “For all shall know me, from the least to the greatest of them,” He instantly added, “For I will forgive their iniquity, and I will remember their sin no more.”
31:1
1. IN TEMPORE ILLO. — Hæc verba primi versus ad caput præcedens referunt S. Hieronymus, Lyranus, Hugo et alii, eoque pertinent.
31:2
2. INVENIT GRATIAM. — Septuaginta pro חן chen, id est gratiam, legerunt חם cham, id est calidum, vertuntque: Invenit (Deus) calidum, id est populum Hebræum in deserto fame et calore æstuantem. POPULUS, QUI REMANSERAT A GLADIO. — Id est, ut Hebræa et Chaldæus, Judæi Ægypto excuntes, qui tum Pharaonis, tum Dei, rebelles punientis, gladium in deserto evaserunt, invenerunt gratiam, et, ut ait Chaldæus, misericordiam apud Deum, ut intrarent in requiem in terra promissa. Ita Chaldæus, Lyranus, Vatablus, q. d. Multo ergo magis jam «vadet Israel,» id est fidelis populus, ducente Christo, «ad requiem» æternam. Aliter S. Hieronymus, Rabanus et Hugo explicant, q. d. Populus Judæorum, qui immunis a Romano vel divino remanserat gladio, invenit gratiam in deserto gentium, ut intra turbam gentium in Ecclesia Christi salvaretur. Tertio, Theodoretus, S. Thomas et Sanchez sic explicant, q. d. Ex Babylone per medium desertum reversus est Israel in patriam quietem. Verum primus sensus est genuinus. VADET AD REQUIEM SUAM ISRAEL. — Vatablus et Pagninus vertunt: Deus ivit ante eum (Israelem), ut illi requiem pararet in Chanaan, sic et Chaldæus. Melius Noster vertit per futurum «vadet,» quia Hebræus et Septuaginta habent vade, id est vadet: melius enim imperativus accipitur pro futuro, quam pro præterito.
31:3
3. LONGE DOMINUS APPARUIT MIHI. — Id est longe a me recessit Dominus. Ita S. Hieronymus. Secundo, in longum tempus differt Dominus apparere nobis, ut liberet nos e Babylone. Ita Hugo: vel ut Lyranus, in finem mundi differt se ostendere: tunc enim complebit promissiones Judæis factas, de eorum ad Christum conversione et salute. Tertio et optime, Chaldæus, Vatablus, Sanchez et a Castro sic explicant, q. d. A longo tempore, jam olim visus est, et favit mihi Dominus in Sina et deserto; at jam videtur me deseruisse in captivitate Babylonica, vel potius Assyriaca. Sunt verba Synagogæ, sive Israelis, id est decem tribuum, cui respondet Deus: Erras, mi popule, non te deserui, «et,» id est imo, quinimo, «charitate perpetua,» hebraice olam, id est a sæculo, ab olim, «dilexi te,» q. d. Eodem quo olim prose- ab Assyriis in Assyriam abductos, nunquam in Samariam rediisse. Mystice ergo hæc peracta sunt per Apostolos in Samaria, de quibus Isaias, cap. LII: «Quam pulchri super montes pedes annuntiantis et prædicantis pacem!» quer te amore, idque non merito vitæ tuæ, sed mea sola misericordia. IDEO ATTRAXI TE, MISERANS, — q. d. Ideo conatus sum, et conor semper, jam blandiendo, jam flagellando, te ad me attrahere, quia tui misereor: quem enim diligo, castigo. Alii vertunt: Attraxi te misericordia, id est multis beneficiis, juxta illud Osee XI, 4: «In funiculis Adam (id est amore et beneficiis, quibus allici et trahi solent homines) traham eos in vinculis charitatis.» Alii denique sic vertunt, q. d. Idcirco protexi diu meam erga te misericordiam, idcirco longa erga te patientia et misericordia usus sum. Ita R. David. Sed primus sensus est genuinus. Est hic quasi dialogus inter Deum et Synagogam. Ita S. Augustinus, lib. De Altercat. Ecclesiæ et Synagogæ, tom. VI.
31:4
4. RURSUMQUE ÆDIFICABO (restaurabo) TE. ADHUC ORNABERIS TYMPANIS. — Sicut cum Ægypto egressa es, et post transitum maris Rubri tam felicem, choreas duxisti ad tympanum Mariæ: ita jam restituam te in pristinam gloriam et festivam lætitiam, cum e Babylone et Assyria te reducam in Judæam, aiunt S. Thomas et Theodoretus, vide lib. III Esdr. V, 2. Et longe potius, cum te in Ecclesiam meam reducam, in eaque te ædificabo per Christum et Apostolos, juxta id quod promisit per Amos, cap. IX, vers. 11; tunc enim servies mihi, et gratias ages in hymnis et canticis spiritualibus. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, Lyranus, Vatablus. Respondet hic Deus Judæis in Babylone mærentibus et dicentibus, Psal. CXXXVI: «Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion. In salicibus in medio ejus, suspendimus organa nostra. Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Hisce enim libertatem, gaudium, cantica, tympana et choros se restituturum hic promittit.
31:5
5. ADHUC PLANTABIS VINEAS IN MONTIBUS SAMARIÆ. — Quia post reditum tres civitates Samariæ additæ sunt Judææ, I Machab. X, 30. Ita S. Thomas. Sed hoc exile est: nam non Judæi, sed gentes reliquam omnem possederunt Samariam, I Esdr. IV, 10. Oportet ergo hæc intelligere de conversione Samaritanorum ad fidem Christi, et per vineas particulares Ecclesias, q. d. Multos ad te, o Sion, o Ecclesia Christi, convertam in Samaria per prædicationem Evangelii, ut multas ibi fundes Samaritanorum Ecclesias. Ita factum esse patet Joan. IV, 41; Act. VIII, 14. Constat enim Samaritanos, id est decem tribus, PLANTABUNT PLANTANTES, ET DONEC TEMPUS VENIAT, NON VINDEMIABUNT. — Hebraice et Chaldaice est: Plantabunt plantantes, et profanabunt, sive communem facient, q. d. Uti olim Levit. XIX, 23, fructus arborum tribus primis annis immundi censebantur, nec Judæis licebat eis vesci; quarto vero anno consecrabantur Domino, et quinto anno profanabantur, id est fiebant communes, et licebat omnibus, etiam profanis et laicis, eis vesci: ita Apostoli et similes multis annis, et multa patientia vineam Domini excolent, atque longanimiter exspectabunt fructum, et tempus vindemiæ, qua tandem læte fruentur. Verum, quia non labor, sed potius merces et fructus Ecclesiæ hic promittitur; hinc secundo, melius sic exponas, q. d. Uti Judæi olim juxta legem Levit. XIX, ita et Apostoli per longos multorum annorum labores, pervenient tandem ad optatum tempus vindemiæ, et fructu laborum suorum fruentur, cum viderint tot infideles converti, qui paulatim desuescent et obliviscentur gentilismum et judaismum, quos antequam ab eo fuerint purificati, non vindemiabunt, id est a pristinis ritibus vi non avellent; sed suaviter et sensim ab iis illos abducent, tumque ipsis plene purgatis vescentur, hoc est jucunde fruentur, eosque aliis communes facient, hoc est gaudium et fructum suum, puta eorum conversionem et conversationem sanctam aliis fidelibus communicabunt, uti fecit S. Paulus, Rom. I, 8.
31:6
6. QUIA ERIT DIES, IN QUA CLAMABUNT CUSTODES, — dicendo: Ascendamus e Babylone ad patriam nostram, in Jerusalem. Ita Theodoretus, Hugo, S. Thomas. Secundo et melius, S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, Lyranus, Vatablus, q. d. Apostoli et alii vinearum, id est Ecclesiarum, custodes, Samariæ montes peragrantes evangelizando, clamabunt: Eia ascendamus ad Ecclesiam Christi in Sion fundatam, q. d. Convertent Apostoli Ephraim, id est decem tribus, ad Sion, id est ad Ecclesiam Christianam. 7. EXSULTATE IN LÆTITIA JACOB. — Hebraice לֵיעקוב leiaacob, id est Jacobi, vel Jacobo, q. d. Congaudete et congratulamini Jacobo, id est Israelitis et Samaritis, ob lætitiam, libertatem et gratiam, quam attulit eis Christus, Philippus, Petrus et Joannes, Act. VIII. HINNITE CONTRA CAPUT GENTIUM, — vociferamini jubilantes contra gentes, vel coram gentibus, ut illæ vobis adhinniant, et pariter in Christi fide S. Hieronymus, Rabanus et Hugo; vel, ut a Castro, «Israel» vocantur duæ tribus, «Ephraim» vocantur decem tribus: hic ergo Ephraim mihi charus est ut primogenitus. Alludit ad Jacob, qui Manassi seniori filio protulit Ephraim juniorem, decussatis manibus ei dexteram imponens, quo significabat per crucem Christi Samaritas et gentes in Ecclesia Christi primas futuras, et præponendas Judæis, qui priores et potiores erant in filiatione, cultu et templo Dei. Unde efficacius cum Sanchez hunc locum sic vertas et explices, q. d. Ego per Apostolos factus sum Israeli, id est Samaritis, pater, id est tanquam pater: pater, inquam, ille, a quo vocati sunt Israelitæ. Dices: Israelitæ, id est decem tribus jam translatæ erant in Assyriam, et pro eis in Samariam submissi sunt ex Assyria coloni, qui dicti sunt Cuthæi; quomodo ergo eos hic vocat Israelitas et Ephraimitas? Respondeo: Causa est, quia priores incolæ Samariæ fuerunt Israelitæ, præsertim quia multi veri Israelitæ vel remanserunt, vel redierunt in Samariam, ut patet Jeremiæ XLI, 18, et Tobiæ XIV, 6. Quocirca Cuthæi cum eis coaluerunt in unam gentem, dicique et haberi voluerunt Israelitæ: unde et Deum Israel coluerunt, ut patet IV Reg. XVII, 28. Denique quia conversi ad Christum facti sunt genuini Israelitæ, id est posteri et filii Jacobi et Abrahæ secundum fidem et spiritum, Rom. cap. IX, 7. jubilent. Hebraice est, in capite Gentium, id est primi inter gentes, vel ante gentes fruimini Evangelio vos, o Samaritæ, ideoque jubilate. Alii vertunt, contra Gentes, scilicet qui Evangelio resistant, aut, ut Lyranus, contra diabolum, qui est caput Gentium. SALVA, DOMINE. — «Salva,» id est salvasti: ita Septuaginta et Chaldæus. Est enim vox redeuntium e captivitate, et proinde non tam futuram salutem postulantium, quam de ea jam accepta gratias agentium et jubilantium. Ponitur per enallagen Hebraicam imperativus pro præterito. Hoc enim significat hebræus Hosanna, quod Christo quasi Messiæ suo inaugurando, ac Triumphatori acclamarunt Judæi, Matth. XXI, 13. Ita Maldonatus, Sanchez, Caninius et alii. Hosanna ergo idem est, q. d. Salvasti nos, et salvare nos perge. Tu es enim omnis salus nostra, tu salvator perennis.
31:8
8. INTER QUOS ERUNT CÆCUS, — q. d. Omne genus hominum, sine personarum acceptione e terra Aquilonis, id est e Chaldæa, redibit, etiam cæci, claudi et prægnantes, qui minime possunt iter suscipere, præsertim tam longum. Ita Chaldæus, Hugo, S. Thomas et Theodoretus. Secundo, et potius, omne genus hominum ex terra Aquilonis, id est ex regno diaboli, per Christum redibit ad Deum et Ecclesiam, a qua per peccatum exciderat. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, Lyranus et Vatablus. Septuaginta vertunt: Congregabo eos ab extremo terræ in solemnitate paschæ, quasi post diem paschæ Judæi egressi sint Babylone (licet nec Esdras, nec Josephus id habeant), sicut Christus in paschate occisus, multos statim collegit sibi filios. In Christo ergo verificatur hæc versio Septuaginta.
31:9
9. IN FLETU VENIENT. — Flebunt fideles venientes, partim præ gaudio et lætitia spirituali, ob tantum bonum et salutem; partim præ contritione peccatorum suorum; partim, ut Lyranus, præ amore et compassione Christi, pro se patientis et crucifixi. Septuaginta et Chaldæus vertunt: In fletu iverunt, scilicet in captivitatem, sed in gaudio revertentur. ADDUCAM EOS PER TORRENTES AQUARUM, — puta per doctrinas Apostolorum et Prædicatorum, qui quasi torrentes fundent aquam gratiæ, et sanæ doctrinæ. Secundo, per Sacramenta, quæ sunt fontes gratiæ. Ita Lyranus. His deducentur fideles in viam rectam et facilem sine offendiculis. Tertio et planissime: «Adducam eos per torrentes aquarum,» id est faciam eos superare omnia obstacula, omnesque viæ difficultates, eisque quasi viam complanabo, ut omnes ad Ecclesiam expedite venire possint. Hoc est quod promittit Isaias cap. XL, 4: «Omnis vallis exaltabitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas.» QUIA FACTUS SUM ISRAELI (id est duabus tribubus) PATER, ET EPHRAIM PRIMOGENITUS MEUS EST. — «Ephraim,» id est decem reliquæ tribus, inquiunt
31:11
11. DE MANU POTENTIORIS, — id est de potestate tum Nabuchodonosoris, tum potius diaboli.
31:12
12. ET LAUDABUNT IN MONTE SION (in Ecclesia), ET CONFLUENT AD BONA DOMINI (scilicet) SUPER FRUMENTO, ET VINO, ET OLEO. — Id est ad frumentum, vinum et oleum. Ita Vatablus. Nota catachresin; per hæc enim bona terrena significantur bona spiritualia, quæ hic inchoantur, et complebuntur in cœlo. Per frumentum et vinum significatur Eucharistia: ipsa enim est «frumentum electorum, et vinum germinans virgines,» Zachar. IX, 17. Per oleum significatur Spiritus Sancti gratia et unctio: per fœtus pecorum et armentorum, multiplicatio fidelium, tum simplicium, tum sapientum. NON ESURIENT, — q. d. Non habebunt penuriam cibi spiritualis verbi Dei, gratiæ et Sacramentorum; sed iis pascentur et irrigabuntur instar horti, juxta aquas irrigui. Est metonymia: alioqui fideles qui hæc bona comedunt, adhuc esuriunt ampliorem gratiam; sed in cœlo tolletur omnis eorum esuries, per consummatam gratiam et gloriam: inebriabuntur enim ab ubertate domus Dei, et torrente voluptatis suæ potabit eos.
31:13
13. TUNC LÆTABITUR VIRGO IN CHORO. — Ad litteram, ut alia taceam, videmus tot virginum turmas in cœnobiis, per choros laudes Deo canere.
31:14
14. INEBRIABO (q. d. Satiabo et copiose explebo) ANIMAM (id est appetitum) SACERDOTUM PINGUEDINE, — scilicet gratia Spiritus Sancti. Alludit ad victimas veteres, in quibus pinguissima pars, post eam quæ Deo cremabatur, cedebat sacerdoti, q. d. Pinguioribus victimis pascam sacerdotes novi, quam veteris Testamenti, nimirum corpore et sanguine Christi; item donis Spiritus Sancti: quibus cum repleti essent Apostoli, videbantur esse ebrii, Actor. II, 13. Ita Maldonatus. Hanc pinguedinem vidimus, et videmus in B. Dominico, Vincentio, Xaverio aliisque sacerdotibus Apostolicis.
31:15
15. VOX IN EXCELSO. — Hebraice, in Rama. Rama nomen est urbis ita dictæ, quod sita sit loco excelso. Ita Septuaginta, Chaldæus et alii. Urbs hæc est in tribu Benjamin, juxta Gabaa et Bethel, et per eam a Jerusalem captivi ducti sunt Judæi in Babylonem, Jerem. XL, 1. Dices: Cur in lætitia et jubilo Propheta meminit luctus? Respondeo, ut significet majorem fore lætitiam, quæ ex tanto luctu consequetur, et in quam luctus hic desinet; dixerat enim vers. 14: «Convertam luctum eorum in gaudium;» unde subdit vers. 16: «Quiescat vox tua a ploratu,» etc. Quæres, quisnam hic luctus et ploratus? Primo, Origenes, homil. 3 in diversos; Auctor Quæst. novi et veteris Testamenti, apud S. Augustinum, Quæst. LXII, et Hugo, accipiunt hæc de cæde Benjaminitarum ob vim illatam uxori Levitæ, Judic. XX, q. d. Rachel, mater Benjamin, horum nepotum suorum stragem ita amavit, ut lamenta ejus audirentur in vicina urbe Rama. Secundo, aliqui apud S. Hieronymum hæc accipiunt de lamentatione matrum in excidio Hierosolymæ per Titum. Tertio, S. Hieronymus, Rabanus, Chaldæus, S. Thomas, Vatablus, Sanchez, a Castro et Maldonatus putant ad litteram hic agi de captivitate, vel Babylonica duarum tribuum, vel Assyriaca decem tribuum; sicque explicant: Quia, inquiunt, Rachel fuit mater tribus Benjamin, quæ fuit una ex duabus abductis in Babylonem; hinc significat matres plorantes captivitatem Babylonicam duarum tribuum. Addit R. Salomon, ideo Rachel sepultam esse in Judæa juxta Bethlehem, ut oraret pro filiis suis ea hora, qua illos ex patria sua Nabuzardan expelleret in Babylonem. Rursum, quia Rachel fuit mater Joseph, patris Ephraim, qui fuit caput decem tribuum; hinc Rachel significat hic matres in Samaria, plorantes captivitatem decem tribuum. Verum sic dicendum fuisset quod Rachel in Samaria, vel Ephraim ploraret; non autem in Rama. Rursum S. Matthæus, cap. II, 18, ait hanc prophetiam impletam esse in matribus plorantibus infantes suos, quos Herodes occidit in odium Christi: ergo non est impleta in matribus plorantibus excidium Hierosolymæ per Babylonios vel Assyrios. Dices: In his impleta est litteraliter, in illis allegorice: eo quod matres hæ plorantes typus, aut potius simile quid fuerint illarum, infantes suos occisos plorantium, quasi dicat Matthæus: Verba Jeremiæ dicta de excidio Hierosolymæ, recte etiam quadrant infanticidio Herodis; similis enim fuit in utroque luctus et planctus matrum. Verum obstat, quod Judæi ducti in Babylonem ob sua scelera, non recte possint dici typus infantium innocentium, et Martyrum, qui non in Babylonem, sed in cælum per mortem conscenderunt. Rursum Scriptura non dicitur impleri in simili, vel cum simile quid accidit: alioquin enim diceremus omnes prophetias Jeremiæ, dictas de excidio Hierosolymæ, impletas esse in excidio Constantinopolis, et quarumvis urbium, quæ eversæ sunt: rursum passionem Christi impletam esse in passione cujusvis martyris, quod nemo dixerit. Non enim dici possunt impleri Scripturæ in sensu accommodatitio tantum: sic enim quidvis cuivis simili accommodantes, diceremur illud implere. Adde hunc sensum accommodatitium non esse intentum a Spiritu Sancto. Dico ergo Jeremiam alludere quidem in nominibus Israel, Ephraim, Sion, terra Aquilonis, ad Babylonicam et Assyriacam captivitatem, ejusque planctum, ut dixi in synopsi capitis: revera tamen de ea non loqui, sed ad litteram loqui de planctu matrum Bethlehemitarum, ob infanticidium Herodis: toto enim hoc capite agit de tempore et Ecclesia Christi. Ita Theodoretus, Hugo, Lyranus, Vatablus et alii, imo S. Matthæus, II, 18. Quem locum Juvencus presbyter docte ita carmine expressit: Misero sobolis pro munere matres Horrendis graviter cœlum pulsare querelis. Ubi nota to pro munere: hi enim infantes fuerunt quasi munus gladiatorum, et spectaculum in hippodromo puerili necati, inquit Delrio, adagio 862. Nota per Rachel, utpote matrem, intelligi omnes matronas Bethlehem. Est metonymia, qua per personam locus aut posteri significantur. Rachel enim mater fuit Benjamin, qui cum Juda fuit mixtus, adeoque Origenes ait Herodem infantes occidisse non tantum ex tribu Juda, sed et Benjamin. et Rachel sepulta in Bethlehem, suo corpore quasi eam possedit, ut videretur esse magna mater omnium Bethlehemitarum. Secundo, significat amarum fuisse planctum, quia Rachel liberorum maxime fuit avida et amans, et consequenter in eorum morte maxime lugens; præsertim quia duos tantum habuit, et in unius, scilicet Benjamin, partu, dolens exspiravit in Bethlehem, ideoque eum vocavit Benoni, id est filium doloris. Addit a Castro Rachel quasi mortuam excitari ad planctum, quasi tanta sit calamitas, ut ad eam plangendam viventes non satis sint, sed oporteat mortuos ad hoc excitare. Tertio, vox in excelso, vel in Rama, significat vocem plorantium ingentem fuisse, quæ ex alto loco diffusa, longe lateque audiretur. Dices: Rama erat satis procul a Bethlehem; sita enim erat in tribu Benjamin juxta Gabaon, ut patet Josue XVIII, 25, et Judic. XIX, 1, 13 et 16; ergo dicendum erat: Vox in Bethlehem audita est, non in Rama: in Bethlehem enim occisi sunt infantes. Respondeo, non tantum in Bethlehem, sed circumcirca in locis vicinis occisos fuisse infantes. Significat ergo Propheta junctus Evangelistæ Matthæo, qui eum explicat, utramque tribum plorasse in hoc infanticidio, scilicet Judam per Bethlehem, Benjamin per Rama, tantumque fuisse planctum in Bethlehem, ut in Rama exaudiretur; ibique deinde vicinorum suorum, et infantium cognatorum cædem plangerent. Erat enim Rama in confinio tribus Judæ et Benjamin, ut patet ex loco Judicum citato. Unde Maldonatus sic explicat: in Rama, id est usque ad Rama. Addit Origenes in Rama quoque et Benjamin occisos fuisse infantes, uti paulo ante dixi. QUIA NON SUNT, — quia occisi et mortui sunt. 16. EST MERCES OPERI TUO. — Opus vocat captivitatem et servitutem, luctum et lacrymas, inquit Maldonatus, q. d. Luctum convertam in gaudium; captivitatem libertate, et rerum omnium copia compensabo. Verum quia Propheta non de captivitate, sed de infanticidio loquitur; hinc merces operis hic debet accipi merces patientiæ matrum, et martyrii parvulorum. Unde S. Hieronymus in Comment. vertit, est merces filiis tuis, q. d: Ne fleas, o Rachel, o Bethlehem, filiorum cædem; quia filii tui habituri sunt mercedem sanguinis pro Christo effusi, scilicet palmam martyrii, et pro terra Herodis inimici possidebunt regna cœlorum; sicque reversuri sunt ad terminos suos, id est ad patriam cœlestem, quando pro corpore humilitatis recipient corpus gloriosum. Hanc vocat spem novissimam («et est, inquit, spes novissimis tuis»), qua scilicet, justi patientes, et martyres in fine mundi adipiscentur vitam beatam, et gloriosam quam sperarunt, ut fulgeant sicut sol; et infantes quondam parvuli, absque ætatum incremento, injuriis, et labore corporeo, resurgent in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi, inquit S. Hieronymus. Unde nota: Non ait: Est merces voluntati tuæ: hanc enim habere non potuerunt infantes, sed «est merces operi tuo,» id est morti et martyrio tuo. Sub opere enim passionem intelligit. Pari modo etiamnum infantes christiani qui in odium Christi a Judæis vel infidelibus occiduntur, sunt martyres, et martyrii palmam merentur, non ex aliquo voluntatis actu, quem habere nequeunt, sed ex ipso opere martyrii. Sicut enim Deus ex sua liberalitate constituit sacramentum baptismi infantibus, ut eo justificentur ex opere operato: ita eisdem constituit eadem de causa martyrium. Unde Theologi docent martyrium infantes purgare a peccato originali, eosque justificare quasi ex opere operato. Est enim hic baptismus non aquæ, sed sanguinis. Ita Ecclesia colit S. Simonem infantem Tridentinum a Judæis die veneris sancto in odium Christi excarnificatum. Ita inter martyres Trevirenses colit et infantes, qui in communi totius urbis strage pariter cæsi sunt. Item infantes combustos in illa Phrygiæ civitate, quæ ob Christi fidem jussu Diocletiani cincta, et succensa, cum omnibus incolis conflagravit, de qua Eusebius, lib. VIII Histor. cap. XI. Ita ut martyr colitur puerulus ille, qui tempore Justini Imperatoris ad pyram pro christianis a Judæo Dunaan in Nagran Arabiæ urbe accensam accessit, cumque matrem in eam injectam videret, mox et ipse in eamdem se injecit, et exustus est. Illustrem hanc historiam fuse narrat Baronius, anno Christi 522. Vere et eleganter S. Augustinus, serm. I De Innocent.: «Nascente, ait, Domino luctus capit, non cœlo, sed mundo: indicitur matribus lamentatio, angelis exsultatio, infantibus transmigratio. Deus est qui ortus est: Innocentes illi debentur victimæ, qui venit damnare mundi malitiam. Agni debent immolari, quia agnus futurus est crucifigi, qui tollit peccata mundi. Sed oves ululant matres, quia agnos perdunt sine voce balantes. Grande martyrium, crudele spectaculum.» Et inferius: «Pignora sunt, non credita, sed creata: non posita, sed exposita. Miscebatur lamentatio matrum, et ad cœlum transibat oblatio parvulorum.» Prudentius quoque in hymno eorumdem: Salvete, ait, flores Martyrum, Quos lucis ipso in limine Christi insecutor sustulit, Ceu turbo nascentes rosas. Vos prima Christi victima, Grex immolatorum tener, Aram ante ipsam simplices Palma et coronis luditis. Exstat hic Romæ in templo S. Stephani rotundo de iisdem tetrastichon, quod quia pium est et festivum, hic adscribam: Sinceræ animulæ, candidi puelluli, Vix nata nato dant Deo corpuscula; Pugnantque inermes, et relicta parmula, Vincunt cohortes, quas ferire nesciunt. Jam pulchriores liliis et gemmulis, Jam clariores igneis scintillulis, Beata mulcent voculis sedilia. Ferox tyrannus, ferrique pectoris, Qui parricidas intulit vobis manus, Ferrumque sacris polluit cerviculis. Heu! sic avicula tollitur de nidulis, Matrisque rapitur sic papillis hinnulus, Recensque nati sic leguntur flosculi. dolorem et detestationem. Ita S. Hieronymus et Rabanus. Hinc patet conversionem nostram incipere a Deo, Deique gratia liberum arbitrium præveniente; ait enim Propheta: «Converte me, et convertar.» Ita contra Pelagianos passim docet S. Augustinus, tom. VII, et ex eo Concilium Tridentinum. SUSTINUI OPPROBRIUM ADOLESCENTIÆ, — lasciviæ meæ, et peccatorum, quæ adolescens feci. Est catachresis: adolescentia enim cupiditatibus, ignorantia et peccatis est plena; vel dies adolescentiæ, ad litteram accipe dies superiores, cum recens erat fœdus conjugii Judæorum cum Deo, in deserto sub Mose. Aut, ut Maldonatus, adolescentiam suam vocat omne tempus, quo nondum a Deo castigatus erat; sed ut juvenculus indomitus non ferebat jugum obedientiæ.
31:16
16. Hæc dicit Dominus: Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrymis: quia est merces operi tuo, ait Dominus: et revertentur de terra inimici. 17. Et est spes novissimis tuis, ait Dominus: et revertentur filii ad terminos suos. 18. Audiens audivi Ephraim transmigrantem: Castigasti me, et eruditus sum, quasi juvenculus indomitus: converte me, et convertar: quia tu Dominus Deus meus. 19. Postquam enim convertisti me, egi pœnitentiam: et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum. Confusus sum, et erubui, quoniam sustinui opprobrium adolescentiæ meæ. 20. Si filius honorabilis mihi Ephraim, si puer delicatus: quia ex quo locutus sum de eo, adhuc recordabor ejus. Idcirco conturbata sunt viscera mea super eum: miserans miserebor ejus, ait Dominus. 21. Statue tibi speculam, pone tibi amaritudines: dirige cor tuum in viam rectam, in qua ambulasti: revertere, virgo Israel, revertere ad civitates tuas istas. 22. Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga? quia creavit Dominus novum super terram: Femina circumdabit virum. 23. Hæc dicit Dominus exercituum Deus Israel: Adhuc dicent verbum istud in terra Juda, et in urbibus ejus, cum convertero captivitatem eorum: Benedicat tibi Dominus, pulchritudo justitiæ, mons sanctus: 24. et habitabunt in eo Judas et omnes civitates ejus simul, agricolæ et minantes greges. 25. Quia inebriavi animam lassam, et omnem animam esurientem saturavi. 26. Ideo quasi de somno suscitatus sum: et vidi, et somnus meus dulcis mihi. 27. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et seminabo domum Israel et domum Juda semine hominum, et semine jumentorum. 28. Et sicut vigilavi super eos ut evellerem, et demolirer, et dissiparem, et disperderem, et affligerem: sic vigilabo super eos ut ædificem, et plantem, ait Dominus. 29. In diebus illis non dicent ultra: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. 30. Sed unusquisque in iniquitate sua morietur: omnis homo qui comederit uvam acerbam, obstupescent dentes ejus. 31. Ecce dies venient, dicit Dominus: et feriam domui Israel et domui Juda fœdus novum: 32. non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti; pactum, quod irritum fecerunt, et ego dominatus sum eorum, dicit Dominus. 33. Sed hoc erit pactum, quod feriam cum domo Israel post dies illos, dicit Dominus: Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. 34. Et non docebit ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum: omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus: quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eorum non memorabor amplius. 35. Hæc dicit Dominus, qui dat solem in lumine diei, ordinem lunæ et stellarum in lumine noctis: qui turbat mare, et sonant fluctus ejus, Dominus exercituum nomen illi. 36. Si defecerint leges istæ coram me, dicit Dominus: tunc et semen Israel deficiet, ut non sit gens coram me cunctis diebus. 37. Hæc dicit Dominus: Si mensurari potuerint cœli sursum, et investigari fundamenta terræ deorsum: et ego abjiciam universum semen Israel, propter omnia quæ fecerunt, dicit Dominus. 38. Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et ædificabitur civitas Domino, a turre Hananeel usque ad portam anguli. 39. Et exibit ultra norma mensuræ in conspectu ejus super collem Gareb: et circuibit Goatha, 40. et omnem vallem cadaverum, et cineris, et universam regionem mortis, usque ad torrentem Cedron, et usque ad angulum portæ equorum Orientalis, Sanctum Domini: non evelletur, et non destruetur ultra in perpetuum. Falluntur ergo Judæi moderni, qui hoc caput et præcedens ac similia, ut Isaiæ cap. LIV; Amos cap. IX; Zachariæ cap. XIV, ubi promittitur Judæis reditus e captivitate, ac felicitas et abundantia rerum temporalium, ad litteram crasse ut sonant accipiunt, quasi ea spectent ipsos et præsentem captivitatem, a qua liberandi sint per suum Messiam, quem jam per 1600 annos inani spe exspectant, et exspectabunt usque ad finem mundi. Nam primo, Prophetæ loquuntur de captivitate illis præsenti, puta Babylonica, quam solvit Cyrus et Zorobabel, non de Romana per Titum, quæ nunquam soluta est, nec solvenda: imo hoc cap. Jeremias agit de captivitate Assyriaca, quam ad litteram nunquam solutam, nec solvendam esse constat: ergo de mystica ejusdem solutione loquitur, quam fecit Christus. Secundo, perennem fore hanc Romanam eorum captivitatem docet Daniel cap. IX, vers. 27, ubi idipsum multis confirmavi. Tertio, quia Messiam jam venisse, ac proinde frustra alium jam venturum a Judæis exspectari, patet ex prophetia Jacob, Genes. XLIX, 10, de Messia venturo mox ut deficeret sceptrum de Juda, quæ jam in Christo impleta est. Vide ibi dicta, et ex Dan. IX, 25, et ex Isaiæ LIII, ubi passio et mors Christi nostri plane eodem modo, quo facta narratur ab Evangelistis aliisque historicis, futura prædicitur. Quarto, quia mystice, non crasse ad litteram, ut sonant, promissa hæc de solutione et reductione captivitatis, accipienda esse patet primo, quia illud vers. 15: «Vox in excelso audita est, etc., Rachel plorantis filios suos,» ad infanticidium Herodis in odium Christi, pertinere docet S. Matthæus, cap. II, vers. 18, ipseque rei eventus. Secundo, illud vers. 22: «Femina circumdabit virum,» non nisi ad B. Virginem Christum concipientem referri potest. Tertio, illud vers. 31: «Feriam domui Israel et domui Juda fædus novum, non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Ægypti;» plane significat vetus pactum cum Mose et Judæis initum, data lege in Sina, cum ex Ægypto a Deo educti sunt, antiquandum et abrogandum esse, eique surrogandum novum fædus a Christo instituendum et sanciendum, uti urget et explicat Apostolus, Hebr. VIII, 8. Illud enim vetus fuit carnale, hoc novum est spirituale. Unde de eo ait vers. 33: «Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam. Et non docebit ultra vir proximum suum, et vir fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum: omnes enim cognoscent me a minimo eorum usque ad maximum: quia propitiabor iniquitati eorum.» Quæ omnia per Christum sancientem novum fœdus in sanguine suo, quo propitiavit Deum pro peccatis nostris, qui et claram dedit suis cognitionem Dei et SS. Trinitatis, adimpleta esse, nec ulli alteri competere posse, luce clarius est. Quinto, quia hoc fœdus a Christo sanciendum cum gentibus, et ad gentes hanc Messiæ redemptionem spectare, eamque fore spiritalem, scilicet a dæmone, peccato et inferno, docent Prophetæ, ut Isaias cap. LV, vers. 4: «Ecce testem populis dedi eum (Messiam), ducem ac præceptorem gentibus. Ecce gentem, quam nesciebas, vocabis: et gentes, quæ te non cognoverunt, ad te current.» Et cap. LX, vers. 3: «Ambulabunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore ortus tui. Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt tibi,» o Jerusalem, id est o Ecclesia Christi. Cap. XLIX, vers. 6: «Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas (imo vers. 5, clare dixit: Israel non congregabitur). Ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.» Et vers. 12: «Ecce isti de longe venient, et ecce illi ab aquilone et mari, et isti de terra australi.» Vide vers. 22 et sequentes. Et cap. XLIII, vers. 3 et 6, et cap. XLII, vers. 1 et 7: «Dedi, ait, te in fædus populi, in lucem gentium.» Et cap. II, vers. 2: «Erit in novissimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes. Et ibunt populi multi, et dicent: Venite, et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus.» Psal. II, vers. 8: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam,» etc. Sexto, Judæos a Christo ob infidelitatem ab hoc fædere, ejusque bonis repellendos, et excæcandos esse clare prædicit Isaias, cap. VI, vers. 10: «Excæca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude: ne forte videat oculis suis, et auribus suis audiat, et corde suo intelligat, et sanem eum.» Et cap. L, vers. 1: «Quis est hic liber repudii matris vestræ, quo dimisi eam, etc. Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis, et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram. Quia veni, et non erat vir: vocavi, et non erat qui audiret.» Osee I, 6: «Voca nomen ejus, Absque misericordia, quia non addam ultra misereri domui Israel, sed oblivione obliviscar eorum.» Et vers. 9: «Voca nomen ejus, Non populus meus, et ego non ero vester Deus.» Et vers. 10: «Et erit in loco (Gentilium) ubi dicetur eis: Non populus meus vos; dicetur eis, Filii Dei viventis.» Et sæpe alibi. Ergo hæc omnia promissa de Messia, de fædere novo, de solvenda captivitate, dæmonis scilicet et peccati, gentes potius spectant quam Judæos: pauci enim Judæi ad Christum conversi hæc bona a Deo acceperunt; sed omnes accipient in fine mundi, cum ad Christum convertentur. Vide Rom. IX et seq. Septimo, ad hominem, Judæi pertinaciter urgent litteram: urgeamus eamdem et nos, eisque regeramus: Jeremias hoc cap. XXXI, tantum nominat et alloquitur Israel, Ephraim et Samariam, id est decem tribus quæ abductæ sunt in Assyrios, eisque promittit liberationem: ergo hæc non spectant ad duas tribus, id est ad Judæos modernos, sed ad Samaritas, et ad priscum regnum Israel, quod a Juda sub Roboam divisum et dissectum est. Octavo, fædus novum quod hic per Messiam sanciendum promittitur, est lex nova, uti explicant veteres Rabbini apud Galatinum, lib. X, cap. X. Nam ipsi in libro Mechilta, explicantes illud Exodi XII: «Decima die mensis hujus,» dicunt: «Non est ברית berit, id est fædus vel pactum nisi lex, sicut dictum est Deuter, cap. XXIX, 1. Hæc sunt verba fæderis (id est legis: hanc enim in Deuteronomio promulgat Moses), quod præcepit Dominus Moysi, ut feriret cum filiis Israel in terra Moab: præter illud fædus, quod cum eis pepigit in Horeb.» Idem Exodi XXXIV, 28: «Et scripsit in tabulis verba fœderis decem;» «fæderis,» i.e. legis: lex enim erat conditio fœderis; unde et fœdus hoc per legem explicat dum subdit: «Dabo legem meam in visceribus eorum.» Si lex nova danda erat per Messiam, ergo vetus et Mosaica per eumdem erat abroganda, futurumque ut abrogarentur circumcisio, sacrificia, purificationes, cæremoniæ aliaque carnalia præcepta lege veteri præscripta, hoc est ipse Judaismus; ac in spiritualia, v. g. in circumcisionem mentis et spiritus, in mortificationem passionum, in purum castumque Dei cultum in spiritu et veritate, id est in Christianismum, commutaretur. Hoc est enim quod promittit Deus: «Dabo legem meam;» non in corpore, sed «in visceribus eorum; et in corde,» non in carne, «eorum scribam eam.» Nota: Cap. præced. maxime egit de Ecclesia ex Judæis congreganda in fine mundi; quia ibi locutus est de duabus tribubus, earumque peccatis, desolatione et liberatione per Christum: pauci enim ex illis convertentur ante finem mundi. Hoc vero cap. loquitur de decem tribubus et Samaria, ubi statim post Christum floruit Ecclesia, deque ipso novo fædere, quod Deus per incarnationem Christi nobiscum iniit. Itaque hoc cap. loquitur de primordiis Ecclesiæ Christi, quæ statim se sparsit per Ephraim, id est per Samariam, ibique avide recepta, mire propagata est, ut patet Act. VIII. Ubi nota, secundo, recte dicere Jeremiam et Prophetas, quod Sion, Jerusalem, Ephraim, Samaria, etc., reducta sint, redempta, restaurata et reædificata per Christum: quia Christus veterem Ecclesiam (quæ erat in Judæa et Samaria) labantem, per novam quam ei substituit, restituit et restauravit, imo ad nobiliorem statum et dignitatem evexit; quando ex Israele, Juda et Ephraim terreno et carnali fecit Israelem, Judam et Ephraim cœlestem, spiritalem et divinum: itaque Prophetæ apposite suos cives, et sui temporis homines quos alloquuntur, consolantur, promittendo scilicet eis hæc bona et dona Christi. Vide Can. VI.
31:18
18. AUDIVI EPHRAIM TRANSMIGRANTEM. (Est vox Dei de Ephraim, id est decem tribubus in captivitate
31:20
20. SI FILIUS, — to si speciem habet interrogantis, sed vim asseverantis. Respondet enim Deus Ephraim pœnitenti, et quasi in ejus ruit amplexus, q. d. «Si,» id est numquid non, postquam Ephraim pœnitentiam egit, ego oblitus sum omnium peccatorum adolescentiæ ejus, atque recordatus sum amoris, quo eum olim sum prosecutus: ideoque eum quasi filium habeo in pretio, honore et deliciis, et, ut Hebræa habent, ipse mihi est puer deliciarum; Chaldæus, puer amabilis, quem semper in oculis mente et memoria gero? Ita S. Hieronymus et Rabanus. Ita S. Magdalena, S. Maria Ægyptiaca, S. Pelagia, S. Paulus, S. Matthæus pœnitentes fuerunt pueri deliciarum Deo et Christo. Vide hic quid faciat pœnitentia, scilicet ut peccatores antea Deo exosi, jam sint ipsi in deliciis. IDCIRCO CONTURBATA SUNT VISCERA MEA, — q. d. Ita tenere eum amo, ut non possim ejus meminisse, quin viscera mea commoveantur ex intima commiseratione.
31:21
21. STATUE TIBI SPECULAM. — Putant aliqui hæc dici Judæis euntibus in Babylonem, ut scilicet in via qua ducuntur, passim lapides in titulos et speculas erigant, ut quasi brevi redituri, sciant viam qua redire debeant. Eosdem lapides vocat amaritudines, id est signa amari laboris et doloris, quem passi sunt Hebræi, cum illa via captivi ducerentur in Babylonem. Ita Sanchez et Maldonatus. Verum loquitur Propheta Ephraim, id est decem tribubus, quæ nunquam redierunt e captivitate, uti notat S. Hieronymus. Sensus ergo est, «statue tibi speculam,» q. d. Vigila, et speculare quid sit peccatum, quam amarum sit reliquisse Dominum, quæ mala præsentia et æterna tibi inde provenerint, quam felix eras ante peccatum: hinc «pone tibi amaritudines,» id est conterere, dole et plora amare. Rursum speculare quid tibi peccati et miseriæ fuerit occasio, ut eam deinceps caveas. Vide S. Gregorium, XXXI Moral. cap. XXXI. Secundo, ut S. Hieronymus, statue tibi speculatores (hos enim quoque significat Hebræum ציונים tsiunim), qui tibi prænuntient advenire per Christum tantam rerum omnium felicitatem; et plange antiqua pec- Deum decebat hujusmodi nativitas, qua nonnisi de virgine nasceretur: talis congruebat et virgini partus, ut non pareret nisi Deum.» Miraculum enim incarnationis in ea peractum multa in se miracula complectitur. Primum est, virgo integra virginitate concipit. Secundum, Spiritus Sanctus virginem obumbrat; corpus infantis temporis puncto efformat, animamque mirabilem infundit. Tertium, corpus et anima eodem temporis puncto cum Verbi persona copulantur. Quartum, Deus fit homo. Quintum, infans omni sapientia pollet. Sextum, absque peccato originario omni gratia plenus concipitur. Septimum, infantis sanctissima anima, protinus ut creata est, Dei essentiam videt, simulque se Deo ad crucem et mortem pro hominibus offert. Quænam unquam majora miracula orbis vidit? Vidit olim tempore Josue solem stantem, tempore vero Ezechiæ retrogredientem: at nunc videt Deum seipsum exinanientem. Vidit olim in igne conservatam rubi viriditatem: nunc videt in conceptione conservatam matris virginitatem. Vidit Aaronis virgam subito sine humana cultura florentem: nunc videt Jesse virgam absque humana opera optatum mundo fructum parturientem. Vidit virgam Mosis in serpentem commutatam: hic videt Deum in hominem peccatoribus similem transformari. Videt mare Rubrum aperiri et findi: hic videt Deum virginis utero clausum. Vidit manna e cœlo depluens: hic videt Verbum Patris e cœlo in gremium Deiparæ descendere. Vidit Eliam in cælum ascendere: hic videt naturam humanam ad deitatem ascendere, Verbique æterni supposito copulari. Merito ergo Deiparæ accinit Ecclesia: Tu quæ genuisti, Natura mirante, tuum sanctum Genitorem. Denique S. Thomas, I part., Quæst. XXV, art. 6, quærit: «Utrum possit Deus meliora facere ea quæ fecit?» ac respondet: «Potest Deus quavis re a se facta meliorem simpliciter facere:» excipit tamen tria in responsione ad 4, scilicet incarnationem Christi, maternitatem Deiparæ, et beatitudinem hominis. Non enim potest facere Deus meliorem hominem, quam sit Deus homo; nec matrem meliorem, quam sit mater Dei; nec beatitudinem meliorem, quam sit visio et possessio Dei. Nam «humanitas Christi, inquit, ex hoc quod est unita Deo; et beatitudo creata, ex hoc quod est fruitio Dei; et B. Virgo ex hoc quod est mater Dei, habent quamdam dignitatem infinitam ex bono infinito, quod est Deus: et ex hac parte non potest aliquid fieri melius eis: sicut non potest aliquid melius esse Deo.» Ecce hoc est novum et omnibus sæculis inauditum quod in Deipara creavit Deus. Quare S. Ephrem, orat. De Laud. B. Virginis, eam vocat «præstantissimum orbis miraculum.» Alii vocant eam «sacratissimum monstrum, cœleste prodigium, miraculum miraculorum:» quin et S. Joannes, Apocal. XII, 1, vocat eam «signum cata, para viam Christo, et rectas fac semitas ejus, ut ait S. Joannes Baptista: recta enim reverti te faciam ad civitates tuas, quas captiva deseruisti, puta in Samariam, Sion et Jerusalem, non corporalem, sed spiritualem; scilicet ad Ecclesias Christi, quæ toto orbe in singulis provinciis erigentur et constituentur. Proprie etiam, si vis, ex Assyria revertere ad civitates tuas in Samaria, ubi videbis et gaudebis Ecclesias Christianas erectas, florere omnibus bonis spiritualibus; hæ enim primæ susceperunt Apostolos et Christianismum, ut patet Actor. VIII; ideoque præ aliis hic Propheta alloquitur Ephraim et Samaritas, eosque ad hoc gaudium suum invitat. Anagogice, per civitates has accipe Ecclesias et choros justorum in cœlis. Moraliter disce hic, volenti se a peccato convertere, conscendendam esse speculam, ut animum in cœlum ad cœlestia et divina attollat, indeque despiciat hoc terræ punctum, et terrena omnia quæ ad peccatum alliciunt: ac deinde ponat amaritudines, hoc est dolorem cordi, lamenta et pœnas corpori infligat, ut æternas gehennæ amaritudines redimat et evadat. Aliter Lyranus, ut sint verba Christi, q. d. Speculare mysterium incarnationis, et palmas Innocentum martyrum, quæ fuerant signa jam nati Christi, et dirige cor tuum ad viam mei Evangelii, in qua ego Christus ambulavi. DIRIGE COR TUUM IN VIAM RECTAM. — Vere S. Augustinus in Sentent. num. 245: «Rectum, ait, cor cum Deo est, quando propter Deum quæritur Deus.»
31:22
22. USQUEQUO DELICIIS DISSOLVERIS? (q. d. Quousque, o Ephraim, per delicias et impietates vagaris, a Deo tuo fugis, ad Gentium deos et reges discurris? respice quod dicam, in quo sita sit tua beatitudo, unde exspectanda sit tuæ miseriæ salus, tuæ captivitatis, non sub Salmanasar, sed sub diabolo, liberatio. Audi quod nunquam audisti, novam ini viam et vitam:) QUIA NOVUM CREAVIT DOMINUS (id est novam et inauditam rem faciet, quasi novum creationis opus, scilicet opus incarnationis et nativitatis Christi, sine opera virili. Ita Rabanus, atque hoc est quod sequitur): FEMINA CIRCUMDABIT (Arabicus, vivificabit) VIRUM. — Novum hoc multa nova et mira complectitur, inquit S. Bernardus, homil. 2 Super Missus est: «Quia in eo, inquit, agnoscitur longitudo brevis, latitudo magnum quod apparuit in cœlo.» Porro S. Fulgentius, serm. De Laudibus B. Mariæ: «Crevit, ait, partu integritas, et virginitas ampliata est potius, quam fugata.» Merito ergo exclamat S. Bernardus, serm. 1 in Vigilia Nativit.: «O partus solus sine dolore, solus nescius pudoris, corruptionis ignarus; non reserans, sed consecrans virginalis uteri templum! O nativitas supra naturam, sed pro natura miraculi excellentiam superans, sed reparans virtute mysterii! Fratres, generationem istam quis enarrabit? Angelus nuntiat, virtus Altissimi obumbrat, supervenit Spiritus: Virgo credit, fide concipit, virgo parturit, virgo permanet: quis non miretur? Nascitur Altissimi Filius, Deus de Deo, genitus ante sæcula, nascitur Verbum infans: quis vel satis miretur?» Quocirca Franciscus Mayro Doctor Parisiensis qui Illuminati cognomen meruit, serm. De Annuntiatione, docet majus opus potentiæ Dei esse incarnationem quam creationem: Plus enim, inquit, distat Deus et homo, quam universum et nihil: in incarnatione enim est infinita distantia positive inter Deum et hominem; at in creatione, quamvis ex parte subjecti dicatur infinita distantia, quia fit ex non subjecto; ex parte tamen creaturæ productæ, quæ habet perfectionem finitam, positive est finita distantia. Quare plus est facere de homine Deum, quam de nihilo ens. Merito ergo S. Cyprianus, serm. 3 De Nativit.: «O Domine, inquit, quam admirabile est nomen tuum! vere tu es Deus, qui facis mirabilia. Non modo mundi hujus staturam admiror, non terræ stabilitatem, non singulos dies, non solem, etc.: miror Deum in utero Virginis, miror Omnipotentem in cunabulis; miror quomodo Verbo Dei caro adhæserit, quomodo incorporeus Deus corporis nostri tegumentum induerit, etc. Hic solus me complectitur stupor, et cum Habacuc cano: Consideravi opera tua, et expavi.» Hæc sunt nova mira, quæ prædixerat Jeremias: «Novum fecit Dominus super terram: Mulier circumdabit virum.» Et S. Leo, serm. 2 De Nativit.: «Ingreditur hæc infima Jesus Christus, etc., novo ordine, nova nativitate. Novo ordine, quia invisibilis in suis, visibilis factus est in nostris; incomprehensibilis, voluit comprehendi; ante tempora manens, cœpit esse ex tempore; universitatis dominus servilem formam obumbrata majestatis dignitate suscepit: impassibilis Deus, non dedignatus est homo esse passibilis; et immortalis, mortis legibus subjacere. Nova autem nativitate genitus est, conceptus a virgine, natus ex virgine sine paternæ carnis concupiscentia, sine maternæ integritatis injuria.» Quocirca Damascenus, serm. 1 De Nativit., Deiparam vocat «miraculorum officinam,» imo «abyssum.» Ipsa ergo est portentum sæculorum, stupor naturæ, prodigium universi. O rem novam, nunquam visam, nunquam auditam, nunquam videndam, nec audiendam! Femina Deum concipit, Deum parit, qui est vir, imo gigas æternitatis et immensitatis, utpote expandens se per omnia locorum, æque ac temporum spatia, quique cœlum et terram sustinet, imo palmo concludit: nec Deus aliquid patitur, nec femina a divinæ majestatis radiis consumitur, nec virginitas deperditur: «A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris,» ait S. Augustinus. Natus est Christus Deus de Patre in cœlis; idem natus est homo de matre in terris; de patris immortalitate, de matris integritate; de patre sine matre, de matre sine patre; de patre sine tempore, de matre sine semine; de patre principium vitæ, de matre finis mortis; de patre ordinans omnem diem, de matre consecrans istum diem, quo parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis. FEMINA CIRCUMDABIT VIRUM. — Chaldæus vertit: Lex quasi femina, custodiet quasi vallum virum, id est, populum Israel, ne ab hostibus capiatur; sed hoc figmentum est longe petitum, æque ut illud R. Juda, qui apud R. Salomonem vertit: Femina convertetur in virum, hoc est, inquit, Synagoga, quæ debilis erat ut femina, fiet fortis ut vir, et ut vir dividet ac possidebit terram hostium. Secundo, Septuaginta vertunt: Creavit te Dominus salutem in plantationem novam: in salute tua circuibunt homines; et Theodotion: Creavit Dominus salutem novam: in salute circuibit homo; quasi dicant: Femina, id est salus, circumdabit populum Israel. Jam salus est salvator Christus, quem Deus ex virgine concipi faciet, quem omnes sequentur et colent, ut ita ex eo nascatur nova plantatio, id est novæ plantæ, nova progenies fidelium. Tertio, alii תסובב tesobeb, vertunt passive, scilicet non, circumdabit, sed circumdabitur: est enim poel, quod tam passivum quam activum est, sicque explicant, q. d. Justis et fidelibus quasi sponsis, circumdabitur Christus. Quarto, R. Davidem secutus Oleaster, Can. IV in proæmio Geneseos, ex eo quod præcedit: «Revertere, virgo Israel, revertere ad civitates tuas.» Femina, inquit, est Synagoga, quæ antea Deum fugiebat, jam vero per Christum conversa, eum sequetur et amplexabitur: sed hoc non est novum, quia sæpe factum. Huc pertinet explicatio Sanchez: Femina, id est Synagoga, quæ quasi sponsa Dei, adulterata est cum idolis, ideoque a Judæa in Babylonem est abducta, rursus circumdabit virum, hoc est, redibit ad sponsi domum et thalamum, id est Hierosolymam, et ad templum Dei revertetur. Quinto, Calvinus explicat, q. d. Judæi capti et debiles ut femina, circumdabunt, id est obsidebunt et prævalebunt, viro, id est Chaldæis. Sed et hoc, uti commentum, ita falsum est: nec enim Judæi prævaluerunt Chaldæis. Mirum est Calvinum hic et alibi ita agere patronum Judæorum, atque hæc loca a sensu Christianorum ad sensum Judæorum detorquere. Sane non immerito scriptus in eum est liber hoc titulo: Calvinus judaizans. Plane enim simili modo exponit Judæorum modernorum Achilles, R. Abrabanel: Synagoga, inquit, jam debilis tempore Messiæ, circumdabit virum, id est gentilitatem gentesque omnes, eisque dominabitur, quæ ipsi jam dominantur; sicut vir dominatur feminæ. Verum nihil horum est novum, quia sæpius hæc facta sunt. Nihil etiam horum est litterale, sed omnia mystica, ac a Judæis fere conficta, ad veritatem litteræ de Virginis partu evitandam, imo evertendam: nam longe aliud est feminam circumdare virum, quam feminam converti in virum, aut dominari viro, aut ad eum reverti. Dico ergo plane et genuine: «novum,» hoc est novus homo, scilicet homo Deus, ex nova virgine matre, nova generatione, scilicet absque viri semine, sola Spiritus Sancti creatione productus, ut hic dicitur, q. d. Femina, id est B. Virgo, circumdabit, et utero suo claudet virum, hebraice גבר geber, id est illum fortem et potentem virum, sive heroem (unde aliqui pro geber legunt גבר gibbor, id est fortis) quem Gabriel et nomine et sua legatione annuntiavit B. Virgini. Gabriel enim ex גבר geber, et אל el componitur, significatque fortitudinem Dei, vel fortem Deum. «Circumdabit ergo virum,» id est Christum, qui cum Deus sit, nullis locis aut terminis concludi potest. Secundo, quia licet Christus, qua homo conceptus et nascens, modo, statura et ætate sit infans, est tamen a primo suæ conceptionis instanti vir, sapientia, gratia et gloria perfectus. Tertio, quia Christus puer est vir fortis, qui jam tum dæmonem et omnes hostes prostravit, Isaiæ IX, 4; hic enim infans erit Deus, fortis, princeps pacis, pater futuri sæculi: qui novo orbi novam legem, novum fædus, et nova omnia dabit. S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, D. Thomas, Lyranus, S. Augustinus, serm. 9 De Tempore, S. Cyprianus, serm. De Nativitate Domini: estque communis hæc Patrum, Interpretum et Doctorum orthodoxorum explicatio, quin et R. Haccados, et aliorum Rabbinorum, quos citant a Castro et Galatinus, lib. VII, cap. XIV. Nota primo: Verbum circumdabit apprime virginitatem B. Mariæ in conceptu explicat, q. d. Hæc femina fætum non a viro accipiet (erit enim virgo), sed intra se cœlitus datum claudet in modum circuli, undequaque integri et perfecti, nulla vel minima scissione violati: hac de causa Cant. IV, 12, vocatur ipsa «hortus conclusus, fons signatus.» Centrum ergo est Christus, circulus Virgo. Eamdem virginitatem Deiparæ, ex voce novum, colligunt R. Haccados et R. Josue apud Galatinum, lib. VII, cap. XIV. Si enim mulier circumdet virum, id est masculum, non est novum, sed quotidianum. Novum autem est, quod virgo circumdet masculum. Sicut ergo novum fuit quod prima femina, scilicet Eva, creata sit ex viro, puta ex costa Adami: ita et magis novum est, quod secundus Adam, scilicet Christus vir, conceptus et creatus sit ex secunda femina et virgine Deipara. Itaque sicuti prima virgo (Eva) formata est ex primo virgine (Adamo): ita vice versa secundus virgo (Christus) formatus est ex secunda Virgine (B. Maria). In Hebræo est pulchra paronomasia et antithesis inter שובבה scobeba, id est aversatrix, rebellis, et, ut Noster vertit, vaga filia Sion; atque תסובב tesobeb, id est amplectetur, circumdabit, q. d. Deus: Quousque, o filia Sion! me maritum, imo Deum tuum, aversaris et fugis? quousque per idola vagaris quasi meretrix? Ecce ego ex te creabo filiam et feminam feminarum, reginam cœli et terræ, quæ me virum Deum tuum non fugiet, sed amplexabitur, ut vertit Syrus, et tam animo quam utero suo stringet et circumdabit. Imitare hujus loci voces veluti singulari exquisitione ponderatæ sunt. Audi S. Augustinum, serm. De Natali Domini: «Homo, ait, factus est hominis factor, ut sugeret ubera regens sidera, ut esuriret panis, ut sitiret fons, dormiret lux, ab itinere via fatigaretur, falsis testibus veritas occultaretur, judex vivorum et mortuorum a judice mortali judicaretur, ab injustis justitia damnaretur, flagellis disciplina cæderetur, spinis botrus coronaretur, in ligno fundamentum suspenderetur, virtus infirmaretur, salus vulneraretur, vita moreretur.» Hæc sunt nova et portenta inclusa in hac sententia: «Femina circumdabit virum.» Eucharistia circumdabit, et vero complectetur ipsum Christum totum quantus quantus est. Verum hæc expositio uti nova, ita non litteralis, sed symbolica videtur. 23. BENEDICAT TIBI, — q. d. Israelitæ venient ad Ecclesiam Christi, illi bene precabuntur, dicentes: O habitaculum, vel pulchritudo (utrumque enim significat vox Hebræa נוה neve) justitiæ, o mons sanctitatis, benedicat tibi Dominus, id est multiplicet habitatores tuos, et beneficiis ornet. Nota: Non Dominus, scilicet Christus, ut volunt S. Hieronymus, Hugo, S. Thomas, sed Ecclesia per Christum dicitur hic (ut recte notavit Rabanus, Lyranus et Vatablus) felix, eo quod sit habitaculum justitiæ, quia in ea sunt Christus et omnes justi: item fides et Sacramenta, quæ justificant; quod nec lex vetus, nec alia aliqua habuit. Secundo, dicitur mons sanctitatis, id est omnis gratiæ, virtutum et perfectionis. Tertio, dicitur quod in ea pax sit et concordia agricolarum, pastorum, civium et omnium hominum. Hi ergo sunt fructus incarnationis Christi, seu ejus quod dixit: «Femina circumdabit virum.»
31:24
24. ET HABITABUNT IN EO, — monte, q. d. Locus capacissimus erit Ecclesia, omnes omnium ordinum homines in ea poterunt habitare. Vide Isaiæ cap. LIV, 2 et sequent.
31:25
25. INEBRIAVI ANIMAM LASSAM, ET OMNEM ANIMAM ESURIENTEM SATURAVI. — «Lassam,» id est sitibundam et famelicam bonorum et terrenorum, ait Lyranus, vel potius, ut S. Hieronymus, justitiæ et salutis. «Inebriavi,» id est inebriabo et saturabo cœlesti doctrina, gratia et consolatione. Unde hebraice est, animam mæstam explevi, scilicet gaudio, id est consolatus sum. Unde R. Elias apud Galatinum, lib. VII, cap. XIV, roganti cur tamdiu adventum suum distulisset Messias? Respondet, quia ante B. Virginem non erant in Israel virgines, ex quibus nasceretur: omnes enim corruptæ erant vel a maritis, vel a mœchis. Venit ergo S. Maria virgo, ut harum virginum corruptionem sanaret, et sponsum virginum in uterum suum mundumque pelliceret. Et hoc est novum quod creavit in ea Dominus. Facessat hic ergo Helvidius, ejusque asseclæ; Herostratus, ut famam et nomen æternum sibi pararet, noctu celeberrimum Dianæ templum Ephesi incendit, teste Valerio Maximo, libro VIII, cap. XV. Ita Helvidius, ut novi doctoris nomen assequeretur, non fanum falsæ Dianæ, sed illud sacratissimum divinæ Virginis templum incendio suæ hæreseos tollere conatus est, docens eam non mansisse virginem in conceptu et partu Christi. Idem facit Calvinus, Lutherus aliique Novantes, qui asserunt duo corpora non posse esse in eodem loco, ut se invicem penetrent, ne quidem Dei virtute. Sensus ergo totius hujus loci: «Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga? quia creavit Dominus novum,» etc., est, q. d. Consentaneum plane est, ut omnes homines abdicatis deliciis omnibus, concupiscentiis et peccatis, novam vitam suscipiant, castitatem colant, laxamque ac dissolutam vivendi rationem Evangelica disciplina stringant et coerceant; quando Deus tantam novitatem est effecturus, ut Filium suum hominem propter homines factum, uteri virginalis angustiis concludat. Arc- tet se superbus, densetque et restringat animi sui celsitudinem, suum fastum, iram, invidiam: quando Deus altus et immensus, ad Virginis uterum, et corpus infantile se arctavit, depressit et restrinxit. Pari modo gulosus stringat et refrenet suam gulam, lascivus suam libidinem, avarus sitim auri, etc. Itaque tria potissimum ex mysterio incarnationis colligit Jeremias. Primo, oportere nos morum licentiam arctiore disciplina constringere, cum Deus ille sempiternus et immensus sese intra feminæ uterum hac de causa clauserit; hac enim de causa ait: «Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga?» Secundo, oportere nos spretis illecebris castitatem et puritatem amplecti; cum Deus eam ita adamarit, ut matrem suam voluerit esse virginem. Tertio, ut novam vitæ rationem in omni virtutum genere ineamus; cum Deus tam novum propter nos miraculum effecerit, ut virgo hominem Deum in utero gestaret. Hoc enim postulat tanti operis et beneficii, scilicet incarnationis nobis collatæ, magnitudo. Denique Alcazar in Proæmio Apocal. not. XIX, num. 6 et 7, hæc verba explicat de veritate Eucharistiæ, q. d. «Femina circumdabit virum,» id est Notat S. Hieronymus tacito nomine jam Deum, jam populum, jam Jeremiam loqui; est enim quasi dialogus: hic loquitur Deus. 26. IDEO QUASI DE SOMNO SUSCITATUS SUM. — Est vox vel populi, ut vult S. Hieronymus, vel potius, ut Rabanus, Hugo, Lyranus et Vatablus, Jeremiæ, q. d. O Domine, tu me quasi de gravi somno mala populi cogitantem, et mæstum excitasti, dum tam jucundis de Christo promissis exhilarasti, ut deinceps somnus mihi sit placidus et dulcis futurus. Paulo aliter Vatablus explicat, q. d. Cum vidi per somnium prophetiam illam de Christo venturo, evigilavi protinus, et recordatio talis somnii mihi fuit gratissima. Aliter quoque explicat Isidorus, ut sint verba Christi, q. d. Ut hæc bona jam dicta hominibus provenirent, ideo de somno mortis evigilavi, et suscitatus, mortis meæ somnum brevem et dulcem reputavi.
31:27
27. SEMINABO DOMUM ISRAEL SEMINE HOMINUM, ET SEMINE JUMENTORUM. — Id est, ut Chaldæus: Multiplicabo Israel hominibus et jumentis, q. d. Dabo Christi doctrinam accommodatam et congruam tam hominibus, id est sapientibus, quam jumentis, id est insipientibus; ut rudes æque ac docti in Christo renascantur, alantur et crescant. Ita S. Hieronymus. Hoc est quod ait Psaltes: «Homines et jumenta salvabis, Domine.»
31:29
29. PATRES COMEDERUNT UVAM ACERBAM. — Est proverbium, significans filios innoxios puniri propter peccata, non Adami, sed aliorum, et suorum proprie parentum, quod Judæis in captivitate in ore erat. Putabant enim ipsi se puniri ob vitulum aureum, a patribus adoratum in deserto, et ob alia parentum, præsertim Manassis, peccata, IV Reg. XXI, 11. Ita Theodoretus. Vide dicta Ezech. XVIII, 2. Deus hoc proverbium hic elidit promittitque et sancit, ut filii non portent, nec luant scelus parentum, sed quisque proprium dependat. Censent veteres hanc promissionem pertinere ad novum Testamentum, et præstitam esse per Christum. Ita S. Augustinus, lib. VI Contra Julian. cap. XII; Leo, epist. 84; Gregorius, XV Moral. cap. XXII; Thomas, III, Quæst. LXXXI, art. 2, ad 1. Quod intellige allegorice, et plene ac perfecte. Christus enim etiam Adæ culpam originalem in Christianis per baptismum abolet. Nam alioqui ad litteram hæc dici Judæis, patet ex ipso sermonis decursu. Aliter explicat Vatablus, q. d. Christiani non accusabunt parentes, ut Judæi, sed humillime omnes suas afflictiones sibi suisque peccatis imputabunt, dicentes: «Mea culpa.»
31:31
31. FŒDUS NOVUM, — novum Testamentum. Hoc loco revincuntur Judæi, qui volunt veterem legem et judaismum non esse antiquandum, sed semper duraturum. Nam, ut ait Apostolus, Hebr. VIII, Jeremias, dicendo novum, antiquavit vetus. Unde et veteres Rabbini apud Galatinum docent per Messiam legem esse innovandam, id est novam inducendam, puta Evangelicam; atque Messiam pro circumcisione corporali et Mosaica, inducturum circumcisionem spiritualem cordis et mentis, uti ait hic Jeremias.
31:32
32. IN DIE QUA APPREHENDI MANUM EORUM, — q. d. Israelem, non quasi servum, sed quasi puerum manu ducens, tanquam pater, Ægypto eduxi, et ab eductione hac die quinquagesima, scilicet in Pentecoste, legem ei dedi, et fædus inii, ut Judæi, memores tantæ liberationis, illud exacte servarent. ET DOMINATUS SUM EORUM, — q. d. Judæi pactum meum violarunt, cum tamen eis offerrem et promitterem, quod essem eorum Dominus, et, ut hebraice est, sponsus et maritus: hic enim Hebræis vocatur בעל baal: unde Vatablus vertit: Et ego functus sum officio veri sponsi erga illos. Potest secundo, cum S. Hieronymo, Rabano, S. Thoma, Lyrano sic verti et explicari, q. d. Ego quasi Dominus punivi eos, et neglexi, ut habent Septuaginta, quos sequitur S. Paulus, Hebr. VIII, 9. Hæc est prima differentia, inquit Maldonatus, quam assignat inter novum Testamentum et vetus, scilicet, quod vetus irritum factum sit et abolitum, novum nunquam abolebitur. Secunda est, quod in veteri Deus dominatus sit, id est severitate usus: «Lex enim iram operatur," Rom. IV, 15, in novo autem benévole cum fidelibus acturus sit in spiritu amoris: quia filii sui morte placabitur. Tertia est, quæ sequitur: 33. HOC ERIT PACTUM, ETC., DABO LEGEM MEAM IN VISCERIBUS EORUM. — Nota: Sicut pactum et fœdus vetus Deus iniit in Sina cum Hebræis, Exod. XIX et XXIV, quo obligavit se fore Hebræorum Deum et protectorem, et daturum eis terram Chanaan, sub hac conditione: Si populus sibi obediret, et suas leges servaret; illudque fædus confirmatum fuit Exodi XXIV, victimarum sanguine et epulo communi paciscentium; nam Moses et Aaron vice Dei, cum populo ex victima fæderali comederunt: Moses enim erat hic quasi fecialis, et mediator Dei et populi; simili ratione et modo fœdus novum Deus iniit cum Christianis, cujus fecialis et pater patratus est Christus, quo fœdere Deus toto Evangelio obligat se daturum Christianis suam gratiam, remissionem peccatorum, amicitiam, adoptionem in filios, omnem opem et præsidia ad bene operandum et vivendum, et tandem hæreditatem ipsam vitæ æternæ, sub hac conditione: Si sibi obediant, si Christi fidem et legem, quæ brevis et facilis est, scilicet fidei et Sacramentorum, recipiant et observent. Hinc dicitur novum; quia nova affert promissa, præcepta, Sacramenta, novam gratiam, novam vitam, novum hominem. Nota secundo: Hoc fœdus novum Christus, uti instituit, ita et confirmavit, primo et proprie, sanguine suo, faciens se victimam in cruce; secundo, epulo Eucharistiæ, quod omnibus ad finem usque mundi communicat. Non ergo in monte tantum longo illo sermone, quem habet Matthæus, cap. V, VI, VII, ut vult Theodoretus, sed tota vita sua, et toto Evangelio hoc fœdus instituit Christus: ubi paciscentes sunt Deus et Apostoli, aliique Christiani: fecialis est Christus. Nota tertio: Sicut vetus fœdus in monte Sina in Pentecoste, ita novum in Sion in Pentecoste promulgatum est: et sicut in veteri data est lex Mosis in tabulis lapideis, quasi conditio fœderis; ita in novo data est lex Christi, sed in tabulis cordis: illa penicillo, hæc spiritu Dei vivi scripta; quia per Christum gratia et charitas diffusa est in cordibus nostris, puta in libera voluntate nostra, per gratiam prævenientem, comitantem et sanctificantem: non ergo tollitur hic liberum arbitrium, ut vult Calvinus, sed omnino præsupponitur in voce libera; et quia, ut dixi, fœdus hoc, uti et aliud quodvis, requirit conditionem ex parte nostra, scilicet ut libere obediamus Deo vocanti, et gratiæ ejus cooperemur, justitiam sectemur, et in ea perseveremus, si hæreditatem cœlestem adipisci velimus. Sicut ergo Moses de Sina descendit ad populum, tabulas legis portans, sic Apostoli de Sion Spiritum Sanctum, ejusque dogmata et dona mente portantes, descenderunt ad omnes gentes, eaque illis proposuerunt et communicaverunt. Tertio, S. Hieronymus sic explicat, q. d. Non docebit vir proximum, unum esse Deum, idola non esse colenda: hoc enim omnes scient in lege nova; cum in veteri Gentiles, et etiam Judæi sæpe, idola coluerint. Quarto, S. Thomas explicat, q. d. In lege nova non quærent Judæos aut philosophos magistros, nec philosophicas rationes, ut ad Dei cognitionem veniant; sed S. Scripturam, Apostolos, similesque divinos doctores et præcones adibunt. Quinto, S. Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius, in cap. VIII ad Hebr., S. Augustinus, De Gratia Christi, cap. XII, exponunt, q. d. Ea erit facilitas et gratia legis Evangelicæ, ut non sit opus magno labore ad discendum necessaria ad salutem; adeo ut et pueri, uti videmus, statim ea capiant: quia præcepta erunt pauca, et accedet Dei doctoris magna illuminatio. Et hoc maxime vult dicere Jeremias, scilicet tantam fore Spiritus Sancti in lege nova illustrationem, tamque obvium ejus impulsum ad credendum, sperandum, amandum, ut externa fidei prædicatio, præ illa interna voce Spiritus Sancti parum et quasi nihil esse videatur; nam externam patet etiam requiri: quia ad hoc posuit Deus in Ecclesia pastores et doctores, Ephes. IV, 11. Simile est I Joan. cap. II, 27, ubi vide S. Augustinum. Nota: «Cognoscent,» id est proprie noscent, et cognitum colent, timebunt et amabunt. Est metalepsis. Quare recte ait hic S. Hieronymus: «Notitia unius Dei omnium virtutum possessio est.» Rursum Æschylus: «Qui fructuosa, non qui multa scit, sapit.» Et Lactantius, lib. II Institut.: «Plus sapit interdum vulgus: quia tantum quantum opus est, sapit.» Et Seneca, epistola 89: «Plus scire velle quam satis sit, intemperantiæ genus est.» Nota hic quatuor bona, quæ Deus promittit in novo Testamento: promittit enim primo, quod dabit et inscribet legem suam in cordibus nostris; secundo, quod erit nobis in Deum, nosque erimus ei in populum; tertio, quod omnes cognoscent Dominum; quarto, quod propitiabitur peccatis nostris. DABO. — Nota: Res quam novo suo fœdere et testamento nobis promisit Deus, est Spiritus Sanctus, sive lex gratiæ et charitatis, menti aspirata et inscripta. Unde S. Augustinus, De Spiritu et littera, cap. XXI: «Quæ, ait, sunt aliæ leges a Deo scriptæ in cordibus, nisi ipsa præsentia Spiritus Sancti?» E contrario in fœdere veteri lex scripta in tabulis, non erat res promissa, sed conditio fœderis. Ubi tamen adverte: Deus non se solo scribit Spiritum Sanctum in corde et mente, sicut scripsit solus legem veterem in tabulis lapideis; sed requirit consensum et cooperationem liberi arbitrii, et hæc est conditio fæderis tam novi quam veteris. Deus ergo jam legem et consilia sua inscribit, non libris aut tabulis, vel fimbriis, uti olim apud Judæos, sed ipsi menti et intellectui Christianorum, quando illi imprimit fidem et prudentiam agendorum, crebrasque illuminationes et illustrationes, quibus ostendit menti, quam pulchra sit lex Christi, quam utilis, divina, suavis, quam turpe sit peccatum, quam facilis pœnitentia, quam amœna sit vita pia et christiana. Secundo, inscribit hæc memoriæ; cum horum memoriam homini imprimit et refricat. Tertio, inscribit hæc cordi et voluntati, cum illis pias erga legem Dei affectiones, complacentias, impulsus, promptitudinem, et tandem charitatem infundit, ut voluntas dicat: «Domine, da quod jubes, et jube quod vis.» Ita S. Augustinus, De Spiritu et littera, cap. XVII et seq.
31:34
34. NON DOCEBIT VIR PROXIMUM SUUM. — Non quasi spiritus privatus cujusque sit judex controversiarum fidei, et regula agendorum: hic enim ab aliis videri et sciri nequit; et quisque dicet se hunc habere, sicque in Ecclesia summa esset confusio et dissidium, uti esse inter Lutheranos et Calvinistas, imo inter ipsos Calvinistas in Hollandia et alibi quotidie magis magisque experimur. Hic ergo spiritus non est Dei, sed diaboli; utpote qui sibi contrarius, Ecclesiam quæ unica est, dissecat et lacerat, et ex una Ecclesia facit mille, sibi invicem contrarias et repugnantes. Primo ergo, S. Augustinus, De Spiritu et litt. cap. XXIV, sic explicat, q. d. In cœlo nemo alium docebit, quia omnes omnia videbunt in Deo. Verum Propheta loquitur de gratia novi Testamenti, quæ fidelibus in hac vita datur, non in cœlo. Secundo, S. Ambrosius in cap. VIII ad Hebr. censet Jeremiam loqui de Apostolis: hi enim non ab homine, sed a Christo, et a Deo eruditi sunt. Verum et hoc arctius est.
31:35
35. QUI DAT SOLEM IN LUMINE (in lumen, id est lucem, hoc est ad illuminationem) DIEI, ORDINEM LUNÆ ET STELLARUM IN LUMINE NOCTIS, — q. d. Deus qui ordinavit lunæ et stellis, ut certo ordine ac lege moveantur et oriantur, ut illuminent noctem. QUI TURBAT MARE, — qui fremere facit mare, ut fluctibus tumultuetur. Hebraice est, qui scindit vel findit mare: fluctibus enim quasi scindi videtur. Aliter Vatablus: Qui divisit, inquit, mare Rubrum, ut, duce Mose, transirent Hebræi, et mergerentur Ægyptii, Exodi XIV: Deus, inquam, ait et promittit quod sequitur:
31:36
36. SI DEFECERINT LEGES ISTÆ, — scilicet naturæ, puta stata solis, lunæ et maris agitatio, fluctus et fluxus, q. d. Si ordinem in naturalibus constantem servo, multo magis in supernaturalibus; et citius et Vilalpando, De Urbe et Templo, part. I, libro I, cap. IX. Vallis cadaverum est vallis ubi cæsi sunt Assyrii ab Angelo tempore Sennacherib, eorumque cadavera ibi prostrata sunt, IV Reg. XIX. Ita Chaldæus. Aut potius, Adrichomius et Vilalpando supra: Vallis cadaverum est illa, quæ inter Golgotha, sive montem Calvariæ, et mœnia Jerusalem sita est, ita dicta, quod ibi cadavera, ossa et cineres eorum, qui in Golgotha morte puniti aut combusti erant, projiciebantur. Unde et Christi crux et latronum crucifixorum cum eo cadavera, in hanc vallem præcipitata, postea sordibus civitatis oppleta sunt. Quapropter S. Helena laboravit, ut ibidem crucem eruderaret et inveniret. Vallis cineris (ita enim legendum est cum Romanis, non cineres, uti legunt Biblia Plantiniana et alia), erat ea in quam projiciebantur cineres altaris et victimarum, aiunt Theodoretus et Vilalpando; quæ videtur fuisse vallis Cedron, scilicet juxta torrentem Cedron, et juxta Sion et templum: ambiebat enim templum instar fossæ, inquit Adrichomius. Universa regio mortis, id est Golgotha, et loca ei vicina, quæ erant loca supplicii, inquiunt Maldonatus et Vilalpando (legit interpres Hebræus divisim, hoc modo, שדי מות sede mavet; jam unica voce legunt, שדמות sedemot, id est campestria universa) usque ad torrentem Cedron. Porta equorum erat porta fontis et aquarum inter Sion et Moria, in voragine Mello contra Orientem posita. Dicta est fontis et aquarum, quod ad aquas et fontem Siloe aditum aperiret; dicta est equorum, eo quod juxta eam esset equile regis, inquit Vilalpando, aut, ut Adrichomius, quod equi per illam pro adaquatione in torrentem Cedron educerentur. Hæc porta ducebat quoque in vallem Gehennom. Hæc ergo loca omnia sunt vicina Jerusalem; per quæ significatur hic a Jeremia, ampliandam fore Jerusalem. ista pereant, quam semen Israel, id est populus fidelis, et Ecclesia Christiana, deficiat. 37. SI MENSURARI, — q. d. Sicut nemo hominum potest altitudinem et magnitudinem cœlorum comprehendere, aut terræ profunditatem penetrare, sic nunquam fiet ut ego universum Israelem abjiciam propter iniquitates suas, quas fecerunt; quinimo propter Christum, jam Apostolos, et aliquos alios ex Israel, atque in fine mundi Israelitas omnes mihi et sibi, saluti et Ecclesiæ restituam. 38. A TURRE HANANEEL (q. d. Urbs Jerusalem ædificabitur post reditum e Babylone, a turri Hananeel, de qua Esdra, lib. II, cap. III, 1) USQUE AD PORTAM ANGULI. — Ea erat porta Benjamin, quæ anguli vocabatur, quod in angulo urbis esset. Ita Theodoretus et S. Thomas. Verum patet ex Esdra et Josepho reædificationem illam fuisse exilem, nec complexam ea loca quæ sequentur: unde Judæi exspectant Messiam, qui id perficiat. Secundo, Lyranus sic explicat, q. d. Adrianus Imperator reædificabit Jerusalem, expulsis Judæis, et admissis Christianis, et Gareb ac Goatha, id est Calvariæ montem, muris urbis includet, uti reipsa Adrianum fecisse testatur auctor De Locis Hebr. in Actis Apostolorum, qui exstat tom. III, S. Hieronymus et S. Gregorius, hom. 39 in Evang. Imo nunc Calvariæ montem in ipsa pene media urbe Jerusalem situm esse, Romæ mihi asseveravit R. P. Joannes Marietus, qui a paucis annis Judæam et vicinas regiones perlustravit. Idipsum videre est in chorographia Terræ Sanctæ et Hierosolymæ modernæ, quam Romæ edidit Bernardinus Amicus Franciscanus. Nota ergo primo, Jeremiam hic symbolice describere captivitatis restaurationem, et amplificationem Jerusalem; unde ait: «Exibit ultra norma» (ita Romana), q. d. Funiculus mensuræ quo solent dimetiri plateas et ædificia fabricanda, ultra solitum extendetur, ut major fiat civitas. Secundo, Gareb est collis, qui juxta Jerusalem ad Boream situs est; ita ex S. Hieronymo Adrichomius: Goatha est Golgotha, ubi Christus, quasi reus et sacrilegus, crucifixus est. Ita Adrichomius Tertio, non intelligit hæc de ipsa Jerusalem, ut patet ex dictis initio capitis, et ex vers. 15, 22, 31, præsertim quia Jerusalem cum templo a Tito et ab Adriano vastata et desolata est, et usque ad finem mundi desolata manebit, uti prædixit Daniel, cap. IX, 26 et 27. Sub Jerusalem ergo, ejusque locis vicinis intelligit Ecclesiam Christianam, cujus illa erat typus; de Ecclesia enim toto hoc capite egit, q. d. Quaquaversum ad omnes gentes dilatabitur Ecclesia, eritque quasi latissima civitas, perinde ac si Jerusalem dilataretur, adeo ut muris suis complecteretur Gareb, Goatha, et omnes campos usque ad Cedron, puta vallem cadaverum, vallem cineris et universam regionem quæ vocata est mortis. Qui locus licet antea inquinatus, et impiæ religioni addictus fuerit, tamen in nova Ecclesiæ fabrica, æque ac cæteræ ejus partes, vocabitur «Sanctum Domini,» hebraice, sanctitas Domino, id est res sancta, et quasi templum sanctum Domino consecratum, quod nunquam destruetur, sed perpetuo stabit. Sic de Ecclesia, quasi de vicis et locis Jerusalem, loquuntur Zacharias, cap. XIV, 10, et Isaias, cap. LIV, 11. Lyranus, to vocabitur sanctum Domini, exponit de sepulcro Christi, quod usque nunc manet in honore quasi sanctum. Verum hoc arctius est, eo tamen inter alia alludit Propheta. Nam Calvariæ mons, in eoque sepulcrum Christi, templo magnifico ab Helena matre Constantini exornata et inclusa sunt. Unde ad hoc templum religionis causa ex toto orbe peregrinantur fideles, in eoque sepeliri voluerunt omnes Hierosolymæ christiani. Exstant ibidem sepulcra Godefridi Bullonii, qui recuperavit Terram Sanctam, primusque e christianis coronatus est rex Hierosolymorum, ejusque fratris Balduini, qui Godefrido in regno successit, ejusque hoc etiamnum legitur epitaphium marmori uncialibus litteris incisum, uti refert Bernardinus Amicus in Descriptione Terræ Sanctæ et Hierosolyma moderna, impressa Romæ anno Christi 1609. Rex Balduinus, alter Judas Machabæus, Spes patriæ, vigor Ecclesiæ, virtus utriusque, Quem formidabant, cui dona tributa ferebant, Cedar, Ægyptus, Dan, ac homicida Damascus, Proh dolor! in modico clauditur hoc tumulo. Quarta, S. Hieronymus, Rabanus, S. Thomas et Hugo volunt hæc nomina appellative accipi, q. d. Ecclesia ædificabitur a turre Hananeel, id est obedientiæ, vel gratiæ Dei, id est ab Apostolis plenis Spiritu Sancto, usque ad portam anguli, hoc est usque ad conjunctionem Judæorum et Gentium; super collem Gareb, id est scabiei, ut scilicet peccatores scabie peccati infectos complectatur, et «circuibit Goatha,» id est mugitum ejus, ut scilicet complectatur pœnitentes præ contritione mugientes: «et omnem vallem cadaverum,» id est omnes fideles carni deditos; «et cineris,» id est eos qui carne ad spiritum conversi, cinere caput conspergunt, «et omnem regionem mortis» peccatorum, quæ extenditur «usque ad torrentem Cedron,» id est tenebrarum, et usque «ad angulum portæ equorum orientalis,» ut scilicet amplectatur eos qui quasi equi certant, et ad ardua procurrunt, q. d. Ecclesia fideles amplectetur omnes, et peccatores et pœnitentes, et justos et perfectos. Vide S. Hieronymum. Verum hæc interpretatio potius mystica est quam litteralis. Denique si quis Judæo pertinaciter urgenti hæc omnia ad litteram ut sonant accipienda esse de Jerusalem terrestri, plane satisfacere velit, concedat id ita esse; sed addat idipsum complendum fore in fine mundi paulo ante secundum Messiæ sive Christi adventum ad judicium. Ita Thomas Malvenda, lib. XI De Antichristo, IX, hæc ut sonant accipit de terrestri Jerusalem, censetque eam a Judæis tempore Antichristi reædificandam esse tanta amplitudine, ut ad omnes hosce terminos, quos Jeremias assignat, pertingat. Ubi nota, hac ratione et responsione satisfieri posse plerisque argumentis Judæorum, si nimirum prophetias ex Scripturis promittentes restitutionem Israelis, restaurationem Hierosolymæ, redemptionem et salutem Judæorum, dicamus accipiendas et explendas esse ut sonant in secundo Messiæ, hoc est Christi, adventu, quem Judæi censent fore primum, quia Christum venisse negant. In hoc ergo omnis eorum error et dissensio a Christianis consistit, quod negent primum Christi adventum, et secundum ejus adventum censeant fore primum, ideoque Scripturas loquentes de secundo Christi adventu, exponant de primo; eo quod primum negent, censeantque Christum necdum in terras venisse. Porro Prophetas loqui de secundo Christi adventu, liquet ex circumstantiis, quæ significant eos agere de fine mundi, judicio, resurrectione, etc.
31:1
Hic consolatur eos ex promissione prosperitatis: et circa hoc duo facit. Primo promittit prosperitatem gentis; secundo ampliationem civitatis, ibi, ecce dies veniunt et cetera. Prima in tres. In prima consolatur decem tribus; in secunda duas, ibi, haec dicit dominus, etc., in tertia utrasque, ibi, ecce dies venient, et cetera. Prima in duas. In prima ponitur destructi populi restauratio; in secunda restaurationis ordo, ibi, quia haec dicit dominus: exultate in laetitia Jacob. Circa primum tria. Primo promittit eis restaurationem ad religionis cultum: in tempore illo, vel post reditum de Babylone, universis, quantum ad illos de decem tribubus, qui duabus adhaeserunt; vel quantum ad omnes, quia omnis Israel salvus fiet, postquam plenitudo gentium introjerit: ad Rom. 11. Apoc. 20: ipsi populus ejus erunt, et ipse Deus cum eis erit eorum Deus.
31:2
Secundo promittit restaurationem ad nativitatis locum, promittens revocationis beneficium: populus qui remanserat a gladio, Babylonis, in deserto, in terra captivitatis, in qua a Deo deserti videbuntur, per quam purgati ad terram suam redierunt, sicut per desertum ad terram promissionis quondam, invenit gratiam, idest hanc misericordiam apud Deum, quod vadet ad requiem, idest ad terram suam, in qua pacifice requiescet: quod potest mystice exponi quantum ad pacem quam tempore Simonis Machabaei habuerunt: 1 Mach. 14. Isa. 13: sedebit populus meus in pulchritudine pacis, et in tabernaculis fiduciae, et in requie opulenta. Determinans revocationis tempus: longe, antequam futurum fit, apparuit, revelans futuram liberationem. Supra 28: confringam jugum Nabuchodonosor regis Babylonis post duos annos dierum de collo omnium gentium. Habac. 2: adhuc visus procul, et apparebit in finem, et non mentietur.
31:3
Et ostendens revocantis affectum: in caritate perpetua dilexi te, quasi dicat: non ad tempus, sed in perpetuum tibi bona largitus est, attraxit, ad locum tuum, miserans, misericordiam exterius beneficio complens. Oseae 11: in funiculis Adam traham eos, in vinculis caritatis. Supra 2: recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, et caritatem desponsationis tuae. Tertio promittit revocationem ad prosperitatis statum: et primo promittit prosperitatem quantum ad reparationem gentis: rursumque aedificabo, secundum metaphoram qua dicitur domus Israel. Supra 24: aedificabo eos, et non destruam; plantabo eos, et non evellam.
31:4
Quantum ad jucunditatem cordis: virgo Israel, ornaberis tympanis tuis, idest ornata incedes ludens ad tactum tympani. Isa. 30: laetitia cordis, sicut qui pergit cum tibia, ut intret in montem domini ad fortem Israel.
31:5
Et quantum ad tranquillitatem pacis: adhuc plantabis vineas in montibus Samariae, propter tres civitates quae additae sunt Judaeis: 1 Mach. 10: plantabunt donec tempus veniat; quasi dicat: propter timorem hostium non praeoccupabunt tempus vindemiae. Isa. 65: plantabunt vineas, et comedent fructus earum. Secundo assignat prosperitatis rationem: quia erit dies; in quo significatur reversio ad cultum Dei, ad quem mutuo se exhortantur. In Sion, et non in Bethel ad vitulos Jeroboam: 3 Reg. 12. Et Isa. 2: venite, ascendamus ad montem domini, et ad domum Dei Jacob; et docebit nos vias, et ambulabimus in semitis ejus.
31:7
Hic prosequitur operationis ordinem: et circa hoc duo. Primo inducit eos ad exultationem: exultate in laetitia. Psal. 80: exultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob. Ad quam exultationem exprimendam indicit hostium insultationem: et hinnite, insultantes, contra caput gentium, idest regem Babyloniae, vel Assyriorum, qui captivavit vos. Habac. 2. Numquid non repente consurgent qui mordeant te, et suscitabuntur lacerantes te, et eris in rapinam eis? Et etiam divinam laudem, personate, in Psalteriis, et hujusmodi.
31:8
Secundo ponit liberationis ordinem: ecce ego adducam eos, describens reversionis terminum a quo, de terra Aquilonis, et revertentium caetum, inter quos; quasi dicat: nullus vel aliqua corporis infirmitate a reditu impedietur; hoc quia securi venient. Isa. 35: erit saliens sicut cervus claudus. Et etiam reversionis modum, in fletu: quidam propter laetitiam reversionis, et quidam videntes terrae vastitatem. 1 Esdr. 3: nec poterat quisque cognoscere vocem clamoris laetantium, et vocem fletus populi.
31:9
Et in misericordia reducam eos, a rubore mentis. Isa. 54: in miserationibus magnis congregabo te. Per torrentes aquarum, per quas navigantes faciliter vadunt, et juxta eos sunt viae bonae; in quo excluditur labor itineris, et taedium. Prov. 3: ambulabis fiducialiter in via tua, et pes tuus non impinget. Tertio assignat rationem ex paterno affectu, quo ad eos movetur: quia factus sum pater: unde sicut pater non possum dimittere quin eorum miserear. Inter omnes enim populos primogenitus Israel. Exod. 4: filiis autem Joseph data sunt primogenita, sicut dicitur 1 Paral. 5, in quo Ephraim Manassi praelatus est: Gen. 48: unde relinquitur Ephraim primogenitum esse.
31:11
Hic ponitur divulgatio liberationis. Et primo excitat gentes ad attentionem. Audite, ut omnes in ipso confidant qui taliter liberare potest. Isa. 49: audite insulae, et attendite populi de longe. Secundo praenuntiat populi liberationem, non impediente divina indignatione, quia qui dispergit Israel congregabit eum. Isa. 40: sicut pastor gregem suum pascet in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, fetas ipse portabit. Nec impediente detinentium potestate: redemit, quondam ab Aegyptiis, et de manu potentioris, scilicet Chaldaei. Psal. 71: liberavit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Tertio promittit liberatis prosperitatem: et primo quantum ad omnes promittit religionis debitam observantiam: in monte Sion, non in Bethel ad vitulos. Isa. 51: qui redempti sunt a domino revertentur, et venient in Sion laudantes, et laetitia sempiterna super capita eorum. Et temporalium bonorum affluentiam, ponens bonorum fertilitatem quantum ad terrae nascentia quae in cibum nostrum producuntur, et condiuntur, quantum ad animalia. Et confluent, et laudabunt, Deum, super frumento et vino. Genes. 27: frumento, vino, et oleo stabilivi eum.
31:12
Et possidentium satietatem: eritque anima eorum quasi hortus irriguus, qui pluviam non expectat. Hoc potest intelligi de bonis spiritualibus collatis per Christum; quod nunc ex parte, in futuro ex toto complebitur. Apoc. 7: non esurient, neque sitient amplius, neque cadet super illos sol, neque ullus aestus. Et cordis laetitiam, quantum ad signa laetitiae: laetabitur virgo. Supra 30: egredietur de eis laus, voxque ludentium, et multiplicabo eos et cetera.
31:13
Et quantum ad cessationem tristitiae: convertam luctum eorum in gaudium. Tob. 3: post tempestatem tranquillum facis, et post lacrymationem et fletum, exultationem infundis. Secundo specialiter quantum ad sacerdotes: inebriabo, idest abundanter satiabo, pinguedine, abundantia oblationum et sacrificiorum, et populus adimplebitur, ut Deo offerre possit. Hoc autem spiritualiter intelligitur de pinguedine devotionis. Psal. 62: sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exultationis laudabit os meum.
31:15
Hic ponitur gentium consolatio. Et primo inducit matris fletum: Rachel, quae fuit mater Joseph, plorantis, destructionem filiorum suorum. Figurative loquitur, secundum quod dicitur hyperbolice, in parentes mortuos tristitiam redundare de filiorum adversitate. Vel quia in Romana captivitate juxta sepulcrum Rachelis Judaei captivi ducti sunt, et venditi. Vel quia figurative dicitur plorare pueros juxta se occisos, cum ipsa juxta Bethleem sepulta sit, sicut habetur Gen. 35, lamentationis, quae fit verbis dolorem exprimentibus, fletus, quantum ad emissionem lacrymarum, luctus, quantum ad quamdam observantiam in expressione doloris, sicut fit in mutatione vestium, et hujusmodi. Supra 3: vox in viis audita est, ploratus, et ululatus filiorum Israel: quoniam iniquam fecerunt viam suam, obliti sunt domini Dei sui. Excludit consolationis remedium: et nolentis consolari super eis, quia non sunt, reversi cum aliis, quia ad nihilum redacti sunt. Oseae 13: consolatio abscondita est ab oculis meis, quia ipse inter fratres dividet.
31:16
Secundo impendit consolationis remedium: haec dicit dominus: quiescat vox, quantum ad lamentationem, oculi, quantum ad fletum. Apoc. 21: absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum: et mors ultra non erit, neque luctus, neque clamor, neque dolor erit ultra: quia prima abierunt. Tertio promittit liberationis beneficium: et primo quantum ad terminum a quo, quia merces, in quo ostenditur per meritum sanctorum patrum eos liberatos. Inimici, Chaldaei. Isa. 40: ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram illo.
31:17
Secundo quantum ad terminum ad quem: et est spes novissimis ad significandum quod in novissimis temporibus revertentur ad veram fidem, et forte etiam ad terram suam mortuo Antichristo. Proverb. 10: expectatio justorum laetitia, spes autem impiorum peribit.
31:18
Hic ponitur poenitentium susceptio, cui praemittitur confessionis cognitio, audiens audiri, idest misericorditer exaudivi. Exod. 3: videns vidi afflictionem populi mei qui est in Aegypto, et clamorem ejus audivi. Et subditur confessio: castigasti me, domine, et eruditus sum quasi juvenculus, qui difficile corripitur, et multis verberibus. Isa. 28: sola vexatio intellectum dabit auditui. Secundo ponitur petitio: converte me, et convertar. Thren. ult.: converte nos, domine, ad te, et convertemur: innova dies nostros sicut a principio. Tertio assignatur petitionis ratio ex poenitentia quam inchoavit.
31:19
Unde primo ponit poenam: postquam enim convertisti, infundendo gratiam, postquam ostendisti, flagellis peccata, percussi femur meum, interiorem dolorem exteriori percussione designans, ad modum hominis dolentis. Vel percussi femur, voluptates carnales reprimendo. Job ult.: auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te. Secundo poenitentiam, quia ex poena quam sustinuit peccatum recognoscens, confusionem passus est, quae signum poenitentiae fuit: confusus sum, interius, erubui, exterius, quoniam sustinui opprobrium, idest poenam, et confusionem pro peccatis adolescentiae meae. Et nominat adolescentiam, tempus ante conversionem; quasi dicat, quod ex ignorantia peccavit. Job 13: scribis contra me amaritudinem, et consumere me vis peccatis adolescentiae meae.
31:20
Hic suscipit poenitentem. Et primo ponitur divina miseratio; secundo poenitentis instructio, ibi, statue tibi speculam; tertio ipsius revocatio, ibi, revertere virgo Israel. Circa primum duo. Primo ponit misericordiae rationem ex parte populi: si filius honorabilis mihi Ephraim; quasi dicat: numquid non filius honorabilis? Propter jus primogeniturae: si puer delicatus, propter teneritudinem aetatis, quia Joseph quasi minimus filiorum Jacob, et Ephraim minor filiorum Joseph. Et haec duo provocant patres magis ad miserandum. Oseae 11: puer Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum. Ponit etiam rationem ex parte Dei: quia ex quo locutus sum; quasi dicat: non decet ut verba Dei irritentur: recordabor, verborum. Num. 23: dixit, et non faciet, locutusque est, et non implebit? Secundo ostendit miserationem: idcirco conturbata sunt viscera mea, antropospatos, in quo interior compassio, miserans, in quo exterior subventio. Oseae 11: conversum est in me cor meum, pariter conturbata est poenitudo mea.
31:21
Hic ponitur poenitentis instructio: statue tibi speculam, ut consideres prospera quae nuntiatur vel viam per quam redeas, amaritudines, solicitudinem de reditu. Dirige, considera viam per quam venisti ut per eam redeas: vel melius speculum contemplationis. Amaritudines, pro peccatis praeteritis. In viam rectam, idest in viam justitiae, per quam patres tui ambulaverunt. Apoc. 2: memor esto unde excideris, et age poenitentiam, et prima opera fac.
31:22
Hic ponitur revocatio ipsorum in terram suam: et primo ponitur revocatio: revertere (...) usquequo deliciis dissolveris filia vaga? Hoc dicitur quantum ad illos qui absorpti deliciis Chaldaeorum, in terram promissionis reverti nolebant, qui recte propter mollitiem mulieres vocantur. Supra 3: tu autem fornicata es cum amatoribus multis; tamen revertere ad me, dicit dominus, et ego suscipiam te. Secundo ponitur revocationis ratio ex Christi incarnatione, quae omnes inducere debet ut a deliciis recedant: quia creavit dominus novum super terram; quia sola divina virtute agente, conceptio illa facta est. Femina, propter fragilis sexus conditionem, circumdabit, in utero suo, virum, Christum ab initio conceptionis suae perfectum in scientia et gratiam. Unde ad terram in qua novum hoc evenire debet, debetis properare, Ephes. 4: induite novum hominem qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis. Zach. 6: ecce vir, oriens nomen ejus: et subter eum orietur; et aedificabit templum domino.
31:23
Hic ponitur consolatio specialiter ad duas tribus: et primo ponitur laeta Annuntiatio, quia annuntiat religionis sanctitatem: adhuc dicent, dominum, et templum ipsius laudantes, non idola: pulchritudo justitiae, mons sanctus, idest mons Sion: ex eo enim doctrina legis, et judicium in totum regnum diffundebatur, propter sacerdotes, et reges, qui ibi morabantur. Psalm. 144: magnus dominus, et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non est finis. Vel mons, idest Christus. Dan. 2: lapis excisus de monte. Promittit etiam pacis securitatem, et habitabunt. Isa. 62: non vocaberis ultra derelicta, et terra tua non vocabitur amplius desolata; sed vocaberis voluntas mea in ea, et terra tua inhabitabitur.
31:25
Promittit etiam bonorum ubertatem: quia inebriavi, abunde replevi, animam lassam, pristinis tribulationibus. Psal. 106: quia satiavit animam inanem, et animam esurientem satiavit bonis.
31:26
Secundo ponitur annuntiantis exultatio: ideo quasi de somno suscitatus sum, divina scilicet revelatione, dulcis, propter visam prosperitatem. Possunt etiam esse verba populi, et somnus significat praecedentem miseriam, dulcis, inquantum misericordiam consequitur. Psalm. 3: ego dormivi, et soporatus, sum, et exsurrexi, quia dominus suscepit me. Eccl. 5: dulcis est somnus operanti, sive parum, sive multum comedat.
31:29
Hic consolatur communiter utrosque. Et primo ponitur promissio; secundo promissionis confirmatio, ibi, haec dicit dominus et cetera. Circa primum duo. Primo promittit bona temporalia, quantum ad hominum: et jumentorum multiplicationem, seminabo, quasi seminando multiplicabo. Zach. 2: absque muro habitabitur Jerusalem prae multitudine hominum, et jumentorum in medio ejus. Quantum ad destructorum reparationem: sic vigilavi, diligenter explevi quae comminatus fueram, ut evellerem, tollendo omne praesidium, in quo sicut in radice firmabantur, demolirer, idest destruerem, quantum ad occisionem hominum, et desolationem civitatum, dissiparem, sepem auxilii humani et angelici, auferendo, disperderem, captivitatem in diversa loca, affligerem, gravi onere servitutis captivatos. Zach. 8: sicut cogitavi ut affligerem vos cum ad iracundiam provocassent patres vestri me, dicit dominus, et non sum misertus; sic conversus cogitavi in diebus istis ut benefaciam domui Juda, et Jerusalem. Et quantum ad poenae immunitatem pro peccatis patrum: in diebus illis. Ezech. 18: quid est quod inter vos parabolam vertitis in proverbium istud in terra Israel dicentes: patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt?
31:31
Secundo promittit bona spiritualia: ecce dies venient: et primo promittit foederis innovationem: dies, scilicet gratiae, foedus novum, novum testamentum, hoc est Evangelium. Dominatus, crudeliter, et potestative ulciscendo. Isa. 55: feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. Secundo ponit pacti tenorem: sed hoc erit pactum (...) dabo legem meam, Evangelium, in visceribus, non in tabulis lapideis. Oseae 2: ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus.
31:33
Tertio ponit pacti utilitatem primo quantum ad obedientiam: et ero eis in Deum. Ezech. 36, idem.
31:34
Secundo quantum ad sapientiam: et non docebit ultra vir proximum suum; in quo excludit docendi necessitatem. Et hoc quidem impletur in praesenti tempore, quantum ad hoc quod non per prophetiae rationes, et humanas inventiones in divinam veritatem venimus, neque etiam per Judaicas traditiones, sed in futuro ex toto complebitur. Matth. 23: nolite vocari Rabbi: unus est enim magister vester. Et assignat rationem: omnes enim cognoscent me. Isa. 54: ponam omnes filios tuos doctos a domino, et multitudinem pacis filiis tuis. Joan. 15: omnia quaecumque audivi a patre meo, nota feci vobis. Tertio quantum ad peccatorum munditiam: quia propitiabor iniquitati eorum. Psalm. 102: qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas.
31:36
Hic ponitur promissionis confirmatio: et primo confirmat ex creaturarum immutabilitate, proponens promittentis potestatem: qui dat solem in lumine diei. Psal. 135: qui fecit luminaria magna, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis. Quasi dicat: qui haec fecit immobilia, etiam promissionem suam firmare potest. Et comparationem: si defecerint leges istae, quasi dicat: sicut non deficient usque ad finem mundi, ita nec semen Israel quantum ad illos qui salvantur. Isa. ult.: sicut caeli novi, et terra nova, quae ego facio stare coram me, dicit dominus Deus, sic stabit semen vestrum, et nomen vestrum. Secundo ex creaturarum immensitate: haec dicit dominus.
31:37
Et primo proponit mensurandi impossibilitatem: si mensurari poterunt caeli sursum, humano ingenio. Isa. 40: quis mensus est pugillo aquas, et caelos palmo ponderavit? Secundo proponit promissionem. Et ego abjiciam; quasi dicat: sicut illud est impossibile, ita et istud: universum semen, quia aliquos ex eis abjecit. Thren. 3: non enim humiliavit ex corde, suo, et abjecit filios hominum.
31:38
Hic promittitur urbis reparatio: et primo promittitur reaedificatio: et aedificabitur. Isa. 44: qui dico: Jerusalem, habitaberis; et civitatibus Juda, aedificabimini; et deserta ejus suscitabo. Secundo ponitur ampliatio: a turre Hanameel; quam quidam dicebant esse in Anathoth, quod Hieronymus in Glossa excludit: usque ad portam anguli, ubi duo muri conjungebantur, ultra normam, pristinam, super collem Gareb, qui interpretatur scabies, ubi forte leprosi extra urbem morabantur, Goatha, qui interpretatur gens peccatrix, ubi morabantur illi qui pro aliquo peccato immundi erant, vallem cadaverum, ubi erant populi sepulcra, cineris, ubi projiciebantur cineres mundi, sicut de sacrificiis; vel immundi, sicut de domibus leprosorum, et hujusmodi, mortis, ubi malefactores occidebantur, usque ad angulum portae equorum Orientalis: non enim undique poterant equi ascendere propter montis asperitatem. Isa. 54: dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculorum tuorum extende.
31:40
Tertio ponitur duratio: sanctum domini non evelletur, idest sanctuarium, scilicet templum, vel tota civitas, quae domino sanctificata erat. Supra 3: vocabunt Jerusalem, solium domini et congregabuntur ad eam omnes gentes in nomine domini in Jerusalem. Isa. 33: tabernaculum quod nequaquam transferri poterit, nec auferentur clavi ejus in sempiternum, et omnes funiculi ejus non rumpentur. Judaei exponunt hoc de aurea Jerusalem, quod Hieronymus improbat in Glossa, et exponit de Ecclesia quae in se et perfectos et imperfectos et peccatores colligit, qui significantur per loca immunda extra civitatem. Potest etiam aliter dici, id impletum fuisse sub Esdra: unde habetur Nehemiae 3: quia inceperunt aedificare Hanameel, et ad litteram, forte aliquod spatium civitati addiderunt. Quod dicitur in perpetuum manere, intelligitur, si non peccaverint. Supra cap. 18: si fecerit malum in oculis meis ut non audiat vocem meam, poenitentiam agam super bono quod locutus sum ut facerem ei.
31:4
GEREMIA (EBR. JIRMÉJÂH[Â] = « JAHWEH INNALZA O STABILISCE »)
… Patetiche allusioni alla bellezza della vita familiare (cf. Ier. 6, 11; 9, 20; 16, 9; 25, 10; 31, 4-5, 20; 48, 33) e la lotta psicologica provocata in lui dalla vocazione profetica ci fanno intravedere il suo animo mite, alieno da facili entusiasmi. È stato detto che G. fu il più « …
31:6
… Determinazioni accurate si trovano nel trattato Bikkūrim della Mišnāh sulla materia del cesto e sulla disposizione in esso delle p. Ordinariamente si formavano delle schiere; il capo della comitiva dava il segno della partenza recitando Ier. 31, 6; per via si recitava Ps. 122 (121); all'ingresso del Tempio, ciascuno prendeva il suo cesto e lo portava dentro cantando Ps. 150, cui rispondevano i leviti con Ps. 30 (29). …
31:9
… I p. erano oggetto del più grande affetto (cf. Gen. 22, 2. 12. 16; Ios. 6, 26; II Reg. 3, 27; Zach. 12, 10). Dio pertanto chiama Israele «suo p.» (Ex. 4, 22 sg.; Eccli. 36, 14; cf. Ier. 31, 9). E «figlio prediletto» (Lc. 20, 13: ἀγαπητός) equivale a figlio unico (Mc. 12, 6: cf. M.-J. …
31:10
… cantato il Sabato Santo mattina dopo la quinta profezia. - 10. Ezechia liberato prodigiosamente da malattia mortale (Is. 38, 10-20: martedì II) espone poeticamente l'angoscia del pericolo estremo e la gioia della guarigione improvvisa. - 11. Geremia (Jer. 31, 10-24: giovedì I) confortato da Dio con la visione del perdono di Israele, canta la gioia del ritorno da Babilonia. - 12. 13. I tre fanciulli, Anania, Azaria, Misaele (Dan. 3, 52-56; 3, …
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
Ier. 23, 3; 31, 10; Is. 40, 11; 49, 9-10; Ez. 34, 7-24; 37, 23-25; Zach. 11, 7-9) e Gesù stesso s'era presentato come il vero pastore (Mt. 18, 12; Lc. 15, 4; Io. 16, 11-16). Affidando il suo gregge (« …
31:11
… Dio redime dalla schiavitù d'Egitto (Ex. 6, 6), da quella babilonese e dalla mano del forte (Ier. 31, 11; Mich. 4, 10). Gli uomini salvati dal pericolo di smarrirsi nel deserto e da malattie che li insidiavano sono detti « redenti » dal Signore. …
31:12
Al ritorno dall'esilio, i ca. 50.000 rimpatriati, quasi tutti della tribù di Giuda (donde l'appellativo «giudeo», che solo Geremia usò, ma come semplice sinonimo di «popolo d'Israele» [Ier. 31, 12] e in opposizione ai Moabiti [ibid. 40, 11 sg.], ai Caldei [ibid., 38, 19; 41, 1], e agli Egiziani [ibid. 44, 1]), si concentrarono nel raggio di ca. 20 km. intorno a Gerusalemme, …
31:13
… Quando Salomone fece trasferire l'Arca dalla provvisoria dimora sul S., nel Tempio da lui costruito sul colle del Moria (II Par. 3, 1 e 5,2), questo colle fu nel linguaggio poetico dei Salmi e dei Profeti denominato S. (Ps. 73, 2; Is. 8, 18; 10, 12; Ier. 31, 13; Ioel 3, 17); anzi il glorioso nome fu usato, simbolicamente, per tutta la città di Gerusalemme (Is. 29,9;
31:15
INNOCENTI, STRAGE DEI SANTI. - I. SACRA SCRITTURA. - Dopo la fuga in Egitto, Mt. 2, 16-18 descrive la vendetta di Erode Magno che avverava una profezia di Ier. 31, 15. «Erode, vedendosi deluso dai Magi», i quali, docili alla voce dell'angelo, erano ritornati ai loro paesi per un'altra via, «montò in gran furore» per la beffa subita e per il timore …
… ancora la prediletta di Giacobbe, che le assegna il posto più sicuro nella carovana (ibid. 33, 2). R. muore dando alla luce il suo secondogenito Beniamin (v.) durante il tragitto fra Bethel ed Ephrata, ossia nelle vicinanze di Rama (cf. I Sam. 10, 2; Ier. 31, 15) e non a Betlemme, come ha il testo attuale in seguito ad una glossa antichissima (Gen. 35, 19). Questa glossa, insieme alla tradizione di un sepolcro vicino a Betlemme, ha spinto …
… Sono pochi i casi in cui s. Girolamo fraintese il testo (cf. Gen. 49,2; Ier. 31, 15, ecc.); più spesso suppone (cf. Is. 16, 1) od accentua (cf. Is. 11, 10; 12, 3; 51, 5) il senso messianico.
31:18
ATTRIZIONE (DAL LAT. ATTERO = ABBATTO, SCHIACCIO)
… Tale dottrina è ben fondata nella Scrittura, che presenta i Profeti (Ier. 31, 18-20; Ez. 36, 31-32; Dan. 3, 38-40), Gesù Cristo (Mt. 5, 20-30; 10, 28-33; 13, 41; Lc. 7, 44; 3, 5; Io. 6, 14), gli Apostoli (Act. 8, 23; II Pt. 3, 3-9) come predicatori di …
Dal complesso del Vecchio Testamento si possono ricavare facilmente questi elementi, in cui è implicito il concetto fondamentale della G. santificante: a) un'azione di Dio nell'intimo dell'anima (Jer. 18, 6; 17, 14; 31, 18; I Reg. 8, 58); b) una purificazione dello spirito (Is. 1, 18; Ps. 50); c) un rinnovamento interiore secondo la forte espressione di Ez. 11, 19: « Et dabo eis cor unum et spiritum …
31:22
anch'egli di «quella che deve partorire» il «dominatore in Israele» il quale nascerà nell'umile villaggio di Betlemme (Mi. 5, 1-2; Volg. 5, 2-3). Il difficilissimo testo di Ier. 31, 22, nella traduzione di s. Girolamo: «Creavit Dominus novum super terram: femina circumdabit virum», si riferirebbe alla concezione verginale del Salvatore: interpretazione comune a partire …
31:23
… 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); sarà fonte di benedizioni per tutte le genti (Ez. 34, 26 = Gen. 12, 2). Caratteristiche del regno del M.: la remissione dei peccati e la santità: Is. 56, 6; 57, 13; Ier. 31, 23-34; Ez. 36, 25-28; ecc. (cf. Lc. 1, 77 sgg.); la pace, ordine perfetto nelle relazioni di ciascuno con Dio e con il prossimo: Is. 9, 6 sg.; Mi. 5, 5; Ez. 34, 25 sg.; ecc.; l'abbondanza …
31:25
… «Saranno satolisti»: il compenso era assicurato (Ier. 31, 25) nel regno messianico a quanti avevano penato (Is. 49, 10; 55, 1-2 «senza danaro»; cf. Eccl. 51, 33; Apoc. 22, 17). L'espressione è spiritualmente evocatrice, che nella Bibbia «fame …
31:29
… Reg. 17; II Reg. 2, 3, 11-12; 4, 33-36; 13, 21; Ps. 9, 2; Sap. 2, 24; 16, 13) e con profonde aspirazioni del cuore umano (permanente familiarità con Dio: Gen. 3, 8; Is. 38, 18; Ps. 6, 5-6; 73, 25; giustizia ultraterrena come opera di Jahweh: Ier. 31, 29; Ez. 18). Il primo accenno appare al sec. VIII, sotto il velo del simbolismo in Os. 6, 1-2: « Venite, ritorniamo a Dio, poiché è lui che ci ha feriti e ci guarirà: ci ha percossi …
31:31
… Parallelo antitetico della caduta umana e avveramento della promessa divina nell'Eden (Gen. 3), il mistero dell'A. segna la « pienezza dei tempi » (Gal. 4, 4; Eph. 1, 10) e l'inizio del « Testamento Nuovo » (Jer. 31, 31). « Termine fisso d'eterno consiglio » (Dante, Par., 33, 3), cooperatrice nel divino disegno della Redenzione, « novella Eva », Maria si eleva sul mondo quasi aurora consurgens, foriera …
Preannunziata nel Vecchio Testamento dalle profezie messianiche (Is. 9, 6; Dan. 11, 44; Jer. 31, 31; Ez. 37, 24) l'i. della C. è affermata da Gesù Cristo stesso: «Tu sei Pietro e su questa pietra edificherò la mia Chiesa e le porte dell'inferno (cioè le potenze dell'inferno o della …
Il suo regno sarà universale, definitivo e spirituale: Is. 11, 10; 42, 1-7; 49, 5 sgg.; 61, 1 sgg.; Ier. 31, 31-34 (=Hebr. 8, 8-12); Dan. 7, 14-27; 9, 24; avrà per centro di diffusione Sion (Os. 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); sarà fonte di benedizioni …
I. DOCUMENTI DELLA RIVELAZIONE. - La s. d. C. predetta già dal Vecchio Testamento (Ps. 71, 7; Is. 2, 2; Ier. 31, 31 sgg.; Ez. 11, 27-20) viene riaffermata nel Nuovo.
31:32
… Eterna, immutabile, la T. sarà in vigore nel regno messianico; l'opera santa per eccellenza, lo studio della T., sarà il premio dei giusti nell'Eden; tali affermazioni rabbiniche svivano la promessa divina: « porrò la mia t. nel loro interno e la scriverò nel loro cuore » (Ier. 31, 32 [Volg. 33]; cf. Is. 54, 13; Ps. 37 [36], 31).
31:33
Il suo regno sarà universale, definitivo e spirituale: Is. 11, 10; 42, 1-7; 49, 5 sgg.; 61, 1 sgg.; Ier. 31, 31-34 (=Hebr. 8, 8-12); Dan. 7, 14-27; 9, 24; avrà per centro di diffusione Sion (Os. 2, 19-24; Is. 2, 2 sgg.; Mi. 4, 2 sgg.; Ier. 31, 33; Ez. 16, 60 sgg.; 17, 23; ecc.); sarà fonte di benedizioni per tutte le genti (Ez. 34, 26 = Gen. 12, 2). Caratteristiche del regno del M.: la remissione dei peccati e la santità: Is. …
… è data da Dio al suo fedele (Job 22, 22; Ps. 78, 1 ebr.), dai sapienti (Prov. 3, 1; 4, 2; 6, 23; 7, 2; 13, 14), dalla madre (ibid. 1, 8; 6, 20; 31, 26); Jahweh (o il suo rappresentante) la darà nel regno messianico (Is. 2, 3 = Mich. 4, 2; Ier. 31, 33; Is. 42, 4; 51, 4). In questo secondo stadio semantico, la t. (« istruzione », « ammaestramento ») ha per scopo ed effetto la dâ'ath « conoscenza ». La t. dispensata dal sacerdote ha
31:38
Fu primitivamente la « torre di Hananeel », esistente ai tempi di Ier. 31, 38 (cf. Neh. 3, 1; 12, 39, e Zach. 14, 10). Restaurata poi dal principe asmoneo (135-104) Giovanni Ircano I (Flavio Giuseppe, Antiq. …
31:40
… Questa nella S. Scrittura non è mai chiamata « v. di I. », ma valle o torrente del Cedron (II Sam. 15, 23; II Reg. 2, 37; Ier. 31, 40; Io. 18, 1): essa è poco più che il letto d'un torrente, e male si accorda con il testo di Gioele che suppone ('ēmeq, « valle ampia ») una valle spaziosa, per accogliervi i popoli. …
31:53
… l'uomo con giustizia ed equità (Is. 11, 2-4); come rinnovamento interiore (Ez. 36, 25-31). Ciò non sarà frutto dell'industria umana, ma solo di Dio (Is. 26, 12). Questo Regno di uomini interiormente docili, in contrapposizione all'esteriorismo legale (Jer. 31, 53), comporta, come meglio ci si esprime nel Nuovo Testamento, una santità interiore, simile a quella di Dio (Mt. 5, 48). Questa perfezione è una vera partecipazione della natura divina …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.