The prophet auoucheth that he wil not cease from preaching Christ, 4. to whom al nations shal be conuerted: 8. & whose Church shal continew for euer.
1For Sion’s sake I will not hold my peace, and for the sake of Jerusalem, I will not rest till her just one come forth as brightness, and her saviour be lighted as a lamp.Per amor di Sionne io non tacerò, e per amor di Gerusalemme io non mi darò posa, fino a tanto che il suo Giusto nasca come la luce del dì, e il suo Salvatore qual face ardente risplenda;FOR Sion I wil not hold my peace, and for Ierusalem, I wil not rest, til her iust one come forth as brightnes, & her sauiour be kindled as a lampe.Propter Sion non tacebo, / et propter Jerusalem non quiescam, / donec egrediatur ut splendor justus ejus, / et salvator ejus ut lampas accendatur. 2And the Gentiles shall see thy just one, and all kings thy glorious one: and thou shalt be called by a new name, which the mouth of the Lord shall name.Perocché le genti vedranno il tuo Giusto, e tutti i regi il tuo (re) glorioso: e sarà imposto a te un nome nuovo, cui la bocca del Signore dichiarerà.And the Gentiles shal see thy iust one, and al kinges thy noble one: and thou shalt be called by a new name, which the mouth of our Lord shal name.Et videbunt gentes justum tuum, / et cuncti reges inclytum tuum; / et vocabitur tibi nomen novum, / quod os Domini nominabit. 3And thou shalt be a crown of glory in the hand of the Lord, and a royal diadem in the hand of thy God.E tu sarai corona di gloria nella mano del Signore, e un diadema reale nella mano del tuo Dio.And thou shalt be a crowne of glorie in the hand of our Lord, and the diademe of a kingdome in the hand of thy God.Et eris corona gloriæ in manu Domini, / et diadema regni in manu Dei tui. 4Thou shalt no more be called Forsaken: and thy land shall no more be called Desolate: but thou shalt be called My pleasure in her, and thy land inhabited. Because the Lord hath been well pleased with thee: and thy land shall be inhabited.Tu non sarai detta più, La ripudiata; e la tua terra non sarà detta più, La desolata; ma tu sarai detta, La amata da me; e la tua terra dirassi. La popolata. Perocché il Signore si è in te compiaciuto; e la tua terra sarà abitata;Thou shalt no more be called, Forsaken: and thy land shal no more be called, Desolate: But thou shalt be called, My wil in her, and thy land inhabited. because it hath wel pleased our Lord in thee: and thy land shal be inhabited.Non vocaberis ultra Derelicta, / et terra tua non vocabitur amplius Desolata; / sed vocaberis, Voluntas mea in ea, / et terra tua Inhabitata, / quia complacuit Domino in te, / et terra tua inhabitabitur.
5For the young man shall dwell with the virgin, and thy children shall dwell in thee. And the bridegroom shall rejoice over the bride, and thy God shall rejoice over thee.Imperocché come coabita un giovine con una vergine, così abiteranno teco i tuoi figli: e come il gaudio dello sposo è la sposa, così sarai tu il gaudio del tuo Dio.For the yong man shal dwel with the virgin, and thy children shal dwel in thee. And the bridgrome shal reioyce vpon the birde, & thy God shal reioyce vpon thee.Habitabit enim juvenis cum virgine, / et habitabunt in te filii tui; / et gaudebit sponsus super sponsam, / et gaudebit super te Deus tuus. 6Upon thy walls, O Jerusalem, I have appointed watchmen all the day, and all the night, they shall never hold their peace. You that are mindful of the Lord, hold not your peace,Sulle tue mura, o Gerusalemme, ho disposti i custodi, per tutto il dì, e per tutta quanta la notte non taceranno giammai. Voi, che del Signore fate memoria, non tacete.Vpon thy walles, Ierusalem, I haue appointed watchemen, al the day, and al the night, for euer they shal not hold their peace. You that remember our Lord, hold not your peace,Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes; / tota die et tota nocte / in perpetuum non tacebunt. / Qui reminiscimini Domini, ne taceatis, 7And give him no silence till he establish, and till he make Jerusalem a praise in the earth.E non istate in silenzio, sino a tantoché egli stabilisca Gerusalemme, e gloriosa la renda sopra la terra.and geue not silence to him, vntil he establish, and vntil he make Ierusalem the prayse in the earth.et ne detis silentium ei, / donec stabiliat et donec ponat Jerusalem / laudem in terra. 8The Lord hath sworn by his right hand, and by the arm of his strength: Surely I will no more give thy corn to be meat for thy enemies: and the sons of the strangers shall not drink thy wine, for which thou hast laboured.Il Signore ha giurato per la sua destra, e pel suo braccio forte: io non darò il tuo grano in cibo a' tuoi nemici: e gli stranieri non beranno più il tuo vino, che a te costa fatiche.Our Lord hath sworne by his right hand, and by the arme of his strength: If I shal geue thy wheate any more to be meate for thine enemies: and if the strange children shal drinke thy wine, wherein thou hast laboured.Juravit Dominus in dextera sua, / et in brachio fortitudinis suæ: / Si dedero triticum tuum ultra / cibum inimicis tuis; / et si biberint filii alieni vinum tuum / in quo laborasti.
9For they that gather it, shall eat it, and shall praise the Lord: and they that bring it together, shall drink it in my holy courts.Perocché quegli, che raccolgono il grano, mangeranno, e benediranno il Signore; e quei, che vendemmiano, beveranno nell'atrio mio santo.Because they that shal gather it together, shal eate it, and shal prayse the Lord: and they that carie it together, shal drinke it in my holie courtes.Quia qui congregant illud, comedent, / et laudabunt Dominum; / et qui comportant illud, bibent / in atriis sanctis meis. 10Go through, go through the gates, prepare the way for the people, make the road plain, pick out the stones, and lift up the standard to the people.Uscite, uscite fuor delle porte, preparate la via al popolo, agevolate il cammino, toglietene i sassi, e alzate a' popoli il segnale.Passe ye, passe ye through the gates, prepare a way for the people, make the iourney plaine, & picke vp the stones and lift vp the signe to the peoples.Transite, transite per portas, / præparate viam populo: / planum facite iter, eligite lapides, / et elevate signum ad populos. 11Behold the Lord hath made it to be heard in the ends of the earth, tell the daughter of Sion: Behold thy Saviour cometh: behold his reward is with him, and his work before him.Ecco, che il Signore ha fatto udir questa voce fino alle estremità della terra; dite alla figliuola di Sion: Ecco, che viene il tuo Salvatore? ecco, che egli ha seco la sua ricompensa, e il premio dell'opera sua ha egli dinanzi a se.Behold our Lord hath made heard in the ends of the earth, tel the daughter of Sion: Behold thy sauiour cometh: behold his reward is with him, and his worke before him.Ecce Dominus auditum fecit / in extremis terræ: / Dicite filiæ Sion: / Ecce Salvator tuus venit; / ecce merces ejus cum eo, / et opus ejus coram illo. 12And they shall call them, The holy people, the redeemed of the Lord. But thou shalt be called: A city sought after, and not forsaken.E saran chiamati: Il popolo santo, i redenti del Signore. E tu sarai chiamata: Città di concorso, e non derelitta.And they shal cal them. The holie people, the redemed of our Lord. But thou shalt be called: a citie Sought for, and not Forsaken.Et vocabunt eos, Populus sanctus, / redempti a Domino; / tu autem vocaberis, Quæsita civitas, / et non Derelicta.
62:1
Calmet
Rest, as long as God grants me life, or till I behold the Saviour; or Cyrus, the figure of Christ. (Calmet)
62:2
Calmet
One. No profane historian mentions what Cyrus did for the Jews; but all the world knows how much Christ has favoured his Church. (Calmet)
St. Jerome
Name. Thou shalt be no longer the rebellious Jerusalem, but the spouse and chosen people, the Church of Christ. (St. Ignatius of Antioch, ad Magnesians) (St. Jerome)
62:3
Hand. Chaldean, "before." Hebrew, "by the protection."
62:4
Calmet
Forsaken. Yet the synagogue was again rejected, at the death of Christ. The promises naturally relate to his Church. (Calmet)
Haydock
Inhabited. Protestants retain the Hebrew words Chephtsi-bah, "my delight in her," and Beulah, (marginal note) "married." (Haydock)
62:5
Dwell. Hebrew, "marry." They shall be attached to their country.
Calmet
Thee. He shall love thee as a bridegroom does one whom he has lately married. Christ never abandons his virgin spouse. (Calmet)
62:6
St. Jerome
Watchmen; priests and prophets, (Matthew 2:1., and Psalm 133:2.; Calmet) or angels. (St. Jerome; St. Bernard)
The synagogue has been long destitute of guides, but the Catholic Church has an uninterrupted succession of watchful pastors.
Calmet
Mindful whose duty it is to remind him of his promises, and to recite the Church office. (Calmet)
Haydock
Hebrew mazcirim, monitors, 2 Kings 8:16. (Haydock)
Worthington
In these faithful watchman the Church is always visible. (Worthington)
62:8
Calmet
Hand; inviolably, Deuteronomy 32:40. The Persians deemed this oath most sacred. (Calmet)
Darius, just expiring, said to Polycrates, "By thee I give this right hand to Alexander," (Plut.[Plutarch?]) that he may revenge my death.
Wine. The Church cannot be deprived of her faith or of her God.
62:10
Calmet
People, that they may return to Judea, and be converted to Christ. (Calmet)
62:11
Haydock
Work the redemption of mankind. (Haydock)
Calmet
Though Cyrus was a figure of Christ, he was as much beneath him as earth is below heaven, Zacharias 9:9. (Calmet)
62:1
True preachers and pastors cease not from preaching the truth, for anie threates, terrour, or torment. But say with this prophet. For Sion (that is, for the good of the Church) I vvil not cease &c & with S. Paul. The vvord of God is not tied. 2. Tim. 2.
62:6
The Church of Christs is perpetually visible in her watchmen the pastors & gouerners therof.
62:11
62:2
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 10
… For whosoever is called by any other name besides this, he is not of God; for he has not received the prophecy which speaks thus concerning us: “The people shall be called by a new name, which the Lord shall name them, and shall be a holy people.”
62:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.90
… my face in the rout, and sat solitary, because I was filled with bitterness and sought to be silent, understanding that it is an evil time, that the beloved had kicked, that we were become backsliding children, who are the luxuriant vine, the true vine, all fruitful, all beautiful, springing up splendidly with showers from on high. For the diadem of beauty,
62:4
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 18.1
1. O man of God, and faithful servant, and steward of the mysteries of God, and man of desires of the Spirit: for thus Scripture speaks of men advanced and lofty, superior to visible things. I will call you also a God to Pharaoh and all the Egyptian and hostile power, and pillar and ground of the Church and will of God
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 34
… O my people, for mine thou art, though in saying so I, who am least of all men, am claiming for myself that which is greatest. For such is the grace of the Spirit that it makes of equal honour those who are of one mind. O my people, for mine thou art, though it be afar, because we are divinely joined together,
62:6
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 8.23
… And at every time it has the memory of this in the presence of God, and looks eagerly for the Resurrection of that body in which it dwelt, as the Prophet Isaiah said about the Church of the Gentiles:— They that make mention of thee shall be faithful and stand before the Lord, and thou shalt not give them rest .
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… is of the seed of Abraham “servant” in the words “Thou art my servant O Israel and in thee will I be glorified;” and again, “Thus says the Lord that formed me from the womb to be his servant;” and a little further on, “Lo I have given thee for a covenant of the people, for a light to the Gentiles, that thou mayest be my salvation unto the end of the earth.”
62:10
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 26
… For the day of retribution has come upon them, and the year of redemption is present. And I looked, and there was none to help; and I considered, and none assisted: and My arm delivered; and My fury came on them, and I trampled them in My fury, and spilled their blood on the earth.’ ”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.9
9. This I seemed to hear Him say, and to see Him do, and besides, to hear Him shouting to His people, which once were few and scattered and miserable, and have now become many, and compact enough and enviable, Go through My gates
62:11
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 34
… the lazy and slothful cannot look his employer in the face. It is requisite, therefore, that we be prompt in the practice of well-doing; for of Him are all things. And thus He forewarns us: “Behold, the Lord [cometh], and His reward is before His face, to render to every man according to his work.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Smyrnæans: Shorter and Longer Versions 9
Moreover, it is in accordance with reason that we should return to soberness [of conduct], and, while yet we have opportunity, exercise repentance towards God. For “in Hades there is no one who can confess his sins.” For “behold the man, and his work is before him.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 10.12
12. There is One Lord Jesus Christ, a wondrous name, indirectly announced beforehand by the Prophets. For Esaias the Prophet says, Behold, thy Saviour cometh, having His own reward
62:12
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 119
… as the prophets said, ‘And many nations shall betake themselves to the Lord in that day for a people: and they shall dwell in the midst of all the earth.’ But we are not only a people, but also a holy people, as we have shown already. ‘And they shall call them the holy people, redeemed by the Lord.’
62:1
1. Propter Sion non tacebo. — Sion et Jerusalem vocat Ecclesiam Christi in Sione ortam, uti sæpius dixi, q. d. Ne quis miretur me identidem repetere, et quasi non aliud ingeminare et canere, quam Sionis salutem: Ecce palam dico et profiteor, Sionis, utpote summe a me dilectæ, salutem ita mihi in votis esse, ut ab hoc voto meo enuntiando, et identidem repetendo apud Deum et homines non sim cessaturus quoad vivam, donec videam ipsum justum, puta Christum justificatorem et salvatorem, nasci et oriri instar solis orientis et splendentis; et si eo usque non vivam, uti revera non vivam, non cessabo clamare per hæc scripta mea, perque me ipsum in limbo patrum. Notent hoc Christiani, quibus tam jucundus et jugi gratiarum actione celebrandus debet esse adventus Christi et salus, quam fuit Isaiæ optabilis et in votis. Nota: τὸ splendor significat omne tempus ante Christum fuisse nocturnum et tenebrosum, Christique adventum ita in mundo fore lucidum et lætum, ac est solis orientis post longas noctis tenebras. Et salvator ejus ut lampas accendatur, — ut scilicet Christus quasi lampas lucens et ardens orbi præfulgeat. Idem dicit aliis verbis. Hebræum לפיד lappid, id est lampas, etiam tædam ac facem significat: hocque aptius est; Christus enim potius fuit fax orbem illuminans, quam lampas, cujus lumen exiguum exiguo loco clauditur.
62:2
2. Et videbunt gentes justum tuum. — «Et,» id est quia, q. d. Non tacebo, sed assidue orabo, ut justus Messias adveniat; quia certus sum eum venturum, et Gentes eum visurum. Orabo ergo ut cito veniat, utque adventus ejus acceleretur. Et vocabitur tibi nomen novum, — q. d. Hactenus vocata es Sion, id est specula futuræ felicitatis, sub Christo; et Jerusalem, id est visio pacis futuræ in Ecclesia: at jam per Christum dabo tibi nomen novum et illustre. Quæres, quodnam sit hoc nomen? Respondent primo, S. Hieronymus, Cyrillus, Haymo, Lyranus hic, Nazianzenus et S. Chrysostomus, apud Leonem Castrium esse hoc: «Ecclesia Christi,» aut ut S. Hieronymus et Eusebius, lib. II Demonstr. cap. XLIX: «Christiani et cœtus Christianorum;» cum olim populus Dei vocaretur Israel. Rursum Procopius: Promittitur, ait, Ecclesiæ, mutato nomine, eam futuram esse coronam gloriosam. Cum ergo Christiani nominis appellatione, veluti corona redimiti simus, coronam hanc opus est fulgentibus margaritis, et ardentibus velut pyropis splendere. Unde S. Chrysostomus: «Nemo profecto, ait, Gentilis esset, si ipse, ut oportet, Christiani esse curaremus; nemo ita esset fera bellua, ut non statim ad cultum veræ religionis accurreret, si quod nomine Christiano præferimus, re ipsa et vita præstaremus.» Nota hoc, Christiane, et si secus faxis, pudeat te nominis tui, imo notius vitæ tuæ. Secundo, S. Thomas et Cyrillus, lib. De Fide ad Theodos., prope medium, censent hoc nomen novum esse nomen «Jesu,» impositum Christo Domino in circumcisione. Verum hic agitur de nomine novo Ecclesiæ, non Christi; nisi dicas hoc quoque Ecclesiæ esse nomen, ut a suo capite denominetur et vocetur «Ecclesia Jesu.» Tertio et genuine, hoc nomen novum est: «Voluntas mea (Dei) in ea.» Hoc enim exprimit Propheta, vers. 4.
62:3
3. Et eris corona gloriæ in manu Domini. — Primo, Forerius. Est, inquit, hebraismus: «in manu Domini,» id est in Domino, nimirum in Domini capite: aut quam ipse manu sua capiti suo imponet; corona enim capiti, non manui imponitur. Secundo, S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius sic exponunt: «In manu Domini,» quam scilicet Dominus manu sua imponet capiti Christi; sicut enim filii parentum, subditi principum sunt corona et gloria: ita fideles et Ecclesia sunt corona Christi triumphatoris. Simili sensu dicitur Proverb. cap. XVII: «Corona senum filii eorum; et gloria filiorum patres eorum.» Audi S. Hieronymum: «Erit quasi corona decoris in manu Domini, quando eam coronaverit turba credentium; et diadema imperii, quod Martyres gemmarum suarum varietate distinxerint, fuerit in manu Dei, ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et Paulus loquebatur ad sanctos: Gaudium et corona mea.» Tertio, Sanchez censet «coronam» et «diadema» posse vocari quodvis ornamentum; unde hic sumi pro annulis aut armillis, in quibus notari solent nomina eorum aut effigies quos amamus, ut semper occurrent oculis: ut idem hic dicat quod dixit cap. XLIX, 16: «In manibus meis descripsi te.» Quarto: «Eris corona gloriæ,» q. d. Deus tibi, utpote sponsæ suæ, erit instar coronæ, tuum caput teque totam cingens et ornans, et tu vicissim quasi sponsa eris Deo, instar coronæ eum decorans et ornans. Nam nihil aliud est esse coronam gloriæ in manu Domini, quam esse sponsam quam Dominus sibi, apprehensa manu, sociaverit; nam uxor est gloria viri, et vir uxoris. Unde subdit vers. 5, quod Deus gaudebit super eam, sicut sponsus gaudet super sponsam. Et diadema regni in manu Dei tui, — q. d. In Dei scuto quod manu tenet, depicta est Jerusalem, pro regis, puta Dei, insignibus et quasi trophæis cum hac inscriptione: «Rex Hierosolymorum.» Merito enim «diadema regni» vocatur ea civitas, a qua cognomen sortitur rex, cum primum coronatur. Ita S. Hieronymus. Prado in cap. XVI Ezech. vers. 14, pag. 190. Verum corona hæc, æque ac diadema, est regni: regalis ergo potius est, quam nuptialis. Dico ergo, sensus planus et genuinus est hic: O Sion, o Ecclesia! «eris corona gloriæ,» id est inclyta et gloriosa, ac «diadema speciei,» id est speciosum et illustre, «in manu Dei,» id est apud Deum, vel a Deo, quia Deus manu sua faciet et evehet te ad coronam regni, id est ad regnum coronatum, gloriosum et magnificum, imo faciet te regnum suum sibique proprium, ut regni tui corona sit corona regni et regis Dei. Per Apostolos enim, perque Ecclesiam Deus totum orbem, quasi regnum suum spirituale, fidei et gratiæ, occupavit et possedit. Quanta est illorum hominum gloria, ex quibus regni sui coronam sibi conficit Deus! corona ergo Martyrum est corona Dei; corona Apostolorum, Virginum, Doctorum, etc., est corona Dei: hisce coronatur, imo coronat se Deus. Alludit in sensu allegorico ad id, quod Deus per Mosen dixit Hebræis, dans legem et iniens cum eis fœdus, Exodi XIX, 6: «Vos eritis mihi in regnum sacerdotale,» id est in regnum et sacerdotium, sive eritis mihi reges et sacerdotes. Idem enim et potius, hic per Isaiam dicit de Ecclesia et Christianis, scilicet id quod iisdem ait S. Petrus, epist. I, cap. II, 9: «Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta.» Porro τὸ in manu Dei multa significat, primo hoc regnum spectare ad manum, id est ad jus et partem Dei, hoc est esse divinum, non humanum, imo esse ipsum Dei regnum; secundo, regnum hoc Deo in pretio esse, et in deliciis; utpote rem gloriosam et speciosam quam manu tenet, et semper oculis suis objicit, illaque eos pascit, ut capiti suo, si velit, quasi coronam regiam imponere possit; tertio, regnum hoc esse opus manus Dei, atque Ecclesiam non per seipsam, sed per manum robustam Dei, evectam esse in regnum, ab eaque in illo conservari; quarto, hoc regnum esse securum, foreque perpetuum; est enim in manu, id est tutela et protectione Dei, inquiunt S. Thomas, Adamus et Sanchez. Unde sequitur: «Non vocaberis ultra Derelicta;» et: «Super muros tuos constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt.» Jam hoc regnum Ecclesiæ inchoatur in hac vita per gratiam et virtutes, præsertim heroicam charitatem et fortitudinem, qua Sancti dominantur, primo, iræ, gulæ, superbiæ omnibusque vitiis et concupiscentiis; secundo, morbis, persecutionibus, tormentis, morti, martyrio; tertio, opibus, honoribus et creaturis omnibus quæ in mundo sunt; quarto, Paganis, infidelibus, hæreticis omnibusque improbis, quos sua doctrina aut vitæ sanctitate convertunt, aut confundunt. Sic enim Apostoli et viri Apostolici regnum Christi propagarunt per totum orbem, cum eum fidei Christi subdiderunt. Perficietur vero hoc regnum in cœlesti gloria; ibi enim erit Ecclesia, sive cœtus Beatorum corona gloriæ in manu Dei, hoc est, Deus dabit Beatis coronam et gloriam regni et principatus cœlestis; dabit eis coronas regales et sacerdotales. Hebræum enim צניף tseniph, id est diadema, significat cidarim et tiaram, tam Pontificis quam regis. Hoc est quod Beati in cœlo aiunt Christo, Apocal. cap. V, 10: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram;» dominabimur enim toti mundo, quasi reges; et triumphabimus, quasi victores; et offeremus Deo juge thymiama laudis, quasi sacerdotes. Hoc est ergo regnum sacerdotale, hoc diadema, hæc corona Sanctorum, pro qua nobis fortiter ad mortem usque certandum est. O si vidissemus coronas hasce cœlestes, quam resisteremus concupiscentiis et peccatis! Quam eas ambiremus! quot labores, quot agones pro iis exantlaremus! has jugiter habuerunt præ oculis Martyres, omnesque Sancti, earumque intuitu omnium pœnarum et tormentorum genera superaverunt, imo riserunt. In Martyrologio Romano 15 maii, celebris exstat memoria S. Stephanæ sive Coronæ, et Victoris, Martyrum in Syria, sub Antonino Imperatore. Dum enim Victor a Sebastiano judice variis et horrendis afficeretur cruciatibus, Corona uxor ejusdem militis, cum cœpisset eum beatam prædicare ob martyrii constantiam, vidit duas coronas de cœlo lapsas, unam Victori et alteram sibi missam; cumque hoc audientibus cunctis testaretur, diceretque judici: «Ego vocor Stephana cui corona in cœlis reposita est,» Victor decollatus est; ipsa vero incurvatis violenter duarum erectarum arborum cacuminibus alligata, dimissis arboribus fissa et discissa, coronam cœlestem quam viderat adepta est, cum sedecim esset annorum. Hinc et Martyrum coronæ, nominatæ in Martyrologio, ut 13 januarii ita in eo legimus: «Romæ, via Lavicana coronæ sanctorum Militum quadraginta, quas sub Galieno Imperatore pro confessione veræ fidei percipere meruerunt.» Valerianus sponsus S. Cæciliæ, jam baptizatus domum rediens, invenit S. Cæciliam orantem in cubiculo, et Angelum Domini stantem prope eam, fulgentem pennis flammeis, et scintillanti specie, duas coronas habentem in manibus, rosis et liliis splendentes. Quarum unam dedit S. Cæciliæ, alteram Valeriano, dicens: «Has coronas corde immaculato et puro corpore custodite; eas enim ex paradiso Dei ad vos attuli.» Quare Valerianus virginitatem cum Cæcilia servans, operibus sanctis se dedens, tam virginitatis coronam, quam martyrii lauream adipisci meruit. Ita et Christus S. Catharinæ Senensi duas coronas obtulit: unam spineam, alteram gemmeam, ut, si spineam in hac vita eligeret, in altera pro ea reciperet gemmeam: quocirca ipsa mox arripuit spineam, capitique fortiter impressit. Quadraginta milites sub Licinio Imperatore Sebastæ in Armenia ab Agricolao præfecto in stagnum gelidum conjecti sunt. Mox vidit eorum custos angelos e cœlo descendentes, qui triginta novem coronas militibus distribuerent. Mirabatur ubi esset corona quadragesimi; et mox vidit eum animo deficientem e stagno exiliisse: quare ipse se in ejus locum substituens in stagnum insiliit, ejusque coronam obtinuit. Ita S. Basilius, hom. 20. Narrat Eusebius, lib. VI Histor. cap. IV et V, S. Potamienam, illustrem virginem et martyrem, cum a Basilide satellite ad martyrium duceretur, et ab eo a petulantia populi defenderetur, promisisse se post mortem ei peculiarem gratiam a Deo pro mercede impetraturam. Ergo tertio post martyrium die, noctu ei assistens, coronam capiti Basilidis imposuit, dixitque se pro eo gratiam a Domino postulasse, postulatam obtinuisse, et Dominum post breve tempus eum ad suam gloriam recepturum. Quare Basilides christianum se professus, et baptizatus, postero die securi percussus præclara martyrii corona donatus est. Dies ejus natalis Martyrologio adscriptus habetur 28 junii. Merito ergo S. Agapetus Martyr, qui puer 15 annorum furori Aureliani se quasi adamantem objecit, anno Christi 275, atque virgis, nervis igne, fumo, aqua bulliente, aliisque gravissimis tormentis excruciatus et dilaceratus, cum in caput ejus congererentur carbones ardentes, gratias agens Deo dicebat: «Parva res est, si caput coronandum in cœlo comburatur in terra; quam decorabit corona gloriæ, plagas et vulnera excepta pro Christo!» Ita habet ejus Vita 18 augusti.
62:4
4. Sed vocaberis Voluntas mea in ea. — «Vocaberis,» id est eris, ut jure ita vocari possis: hoc est ergo nomen novum quod Ecclesiæ promisit vers. 2, scilicet hebraice חפצי בה cheptsi ba, id est voluntas mea in ea; voluntas, id est beneplacitum, complacentia, delectatio et deliciæ meæ, q. d. Hæc est Ecclesia mea, sponsa mea, dilecta mea, in qua complacuit animæ meæ, ut sequitur, cum ante Christianismum vocaretur, et esset a me derelicta. Sic Samson poposeit a parentibus uxorem Thamnathæam: «Quia, inquit, placuit oculis meis,» Judic. XIV, 3. Hæc est bona voluntas Dei erga homines, de qua Christo nato cecinerunt Angeli: «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis,» quibus scilicet Deus suam bonam voluntatem, id est suam benevolentiam, pium affectum et amorem, ostendere decrevit. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Forerius, Adamus, Vatablus et Sanchez. Secundo, Haymo et Hugo sic exponunt: «Vocaberis Voluntas mea;» quia semper obedies voluntati meæ, eamque prompte exequeris. Hic sensus sequitur ex primo. Ideo enim Deus sibi complacet in Ecclesia, quia ipsa conformat se in omnibus voluntati Dei, oratque jugiter: «Fiat voluntas tua sicut in cœlo et in terra.» Et vicissim ideo Ecclesia facit voluntatem Dei; quia Deus sibi in ea complacet, eam diligit, eique gratiam copiosam aspirat ad adimplendam legem et voluntatem Dei. Hoc est quod in novo fœdere Ecclesiæ promittit Deus, Jerem. XXXI, 33: «Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam; et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum.» Et terra tua (vocabitur, non Desolata, uti vocabatur ante Christianismum, sed) Inhabitata — et frequens numero fidelium, puta Christianorum, hebraice est בעולה beula, quod Vatablus et Pagninus vertunt, maritata, quam scilicet Deus sibi maritavit. Verum sponsa maritatur, non terra. Ergo beula proprie vertas, occupata et possessa, ut vertit Aquila. בעל baal enim significat rem aliquam tenere et possidere, sive ut maritus uxorem, sive ut herus servum suum, sive ut dominus terram, aliamve rem suam.
62:5
5. Habitabit enim juvenis cum virgine. — Pro habitabit hebraice est יבעל iibal, id est maritabit, ducet, desponsabit, q. d. Terra tua erit habitata et frequens, quia potieris plena pace, in qua solent juvenes cum virginibus contrahere connubia, qui alias tempore belli seliguntur et ducuntur ad castra, nec nuptias cogitant, sed prælia. Secundo et melius, Chaldæus et Septuaginta subaudiunt more Hebræo voculam sicut, ex quibus sic vertas et explices, q. d. Sicut habitat jucundissime juvenis cum virgine sua sponsa: ita pacifice et jucundissime in uno spiritu vivent fideles quivis, licet natura et moribus dissimiles, in Ecclesia. Tertio, Lyranus et Glossa sic exponunt, q. d. Habitabit jucundissime et sanctissime juvenis Joseph cum conjuge sua Virgine Maria Deipara. Hic sensus est accommodatitius. Et habitabunt in te (hebraice יבעלוך iibaluch, quod verti potest, maritabunt te, vel maritabuntur tibi) filii tui. — Hoc est quod ait Psaltes: «Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram.» Ex filiis enim Ecclesiæ constituti sunt præfecti et Episcopi Ecclesiæ, quasi mariti; Episcopi enim sponsam Ecclesiam sibi maritant. Et gaudebit sponsus super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus. — Hoc est, ut ex Septuaginta, Chaldæo et S. Hieronymo, sicut lætatur sponsus super sponsam, sic gaudebit super te Deus tuus, et tibi maritatus magnas et clarissimas proles ex te procreabit, scilicet magnam vim et copiam SS. Martyrum, Confessorum, Virginum, etc. Ita ex S. Cyrillo Castrius. Nota cum Forerio: Deus, qui felicissimus est et immensa Majestas, suas voluptates, gaudia et delicias in homine collocat; homines enim sibi desponsat, in illis sibi complacet, illis gaudet et fruitur, uti sponsus sponsa: quare indignum est, si homo, relicto Deo, alias in creaturis quærat delicias et amasias.
62:6
6. Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes (tum Prædicatores, Prophetas, Pastores et Prælatos, ut S. Cyrillus, S. Thomas et S. Hieronymus, tum SS. Angelos, qui) tota die et tota nocte non tacebunt, — id est nunquam cessabunt vigilare, teque monere, ut hostium, puta dæmonum, insidias, et concupiscentiarum illecebras caveas. De Angelis hoc accipiunt S. Hieronymus, Hugo et S. Bernardus, serm. 4 De Dedicat. Ecclesiæ. Angeli enim sunt custodes Ecclesiæ et fidelium, qui eos a periculis tuentur, docent, monent, et jugiter ad piam vitam laudesque divinas excitant. Nota: Tacere significat quiescere, per catachresin; quæ enim quiescunt tacent. Qui reminiscimini Domini. — Hebraice מזכירים mazkirim, id est commemorantes Dominum, seu quorum officium est jugiter Deum Deique beneficia, tam sibi quam populo proponere, et in memoriam revocare, puta Pastores et Prophetæ, quos paulo ante vocavit custodes. Sic olim reges Hebræorum, Persarum aliarumque gentium habebant suos mazkirim, id est admonitores, qui singula gesta et gerenda regi in mentem revocarent, quos noster Interpres vocare solet, «qui regi sunt a Commentariis.» Dicit ergo: Vos, o Pastores! ne taceatis, id est ne cessetis a vigilia, ab exhortatione apud populum, et oratione apud Deum.
62:7
7. Et ne detis silentium ei, — scilicet Deo; hebræum enim לו lo, est masculinum, unde Deum respicit non Jerusalem, q. d. Non detis quietem Deo, jugiter ad eum clamate, jugiter precibus vestris aures ejus pulsate; uti ego Isaias jugiter clamo, ideoque vers. 1 dixi: «Propter Sion non tacebo;» vult enim Deus sibi per preces afferri vim, et, ut ait S. Chrysostomus: «Vult nos rogando accipere, quod ipse impertiri desiderat.» Ita S. Hieronymus. «Qui custodiunt, inquit, muros Ecclesiæ, ne adversarius noster diabolus, qui quasi leo rugiens circuit, et quærit quomodo possit intrare, occasionem accipiat ad gregem Domini devorandum, nec diebus debent nec noctibus tacere, nec in lætis nec in tristibus, sed semper Domini clementiam exorare;» et mox: «O vos qui recordamini Domini, ejusque clementiam die ac nocte precibus fatigatis, cavete ne unquam in ore vestro sileat oratio, ne detis silentium ei (subauditur Domino), sed semper molesti sitis opportune, importune.» Donec stabiliat, et donec ponat Jerusalem laudem in terra. — Hoc est donec mittat Messiam, qui in Jerusalem erigat et stabiliat Ecclesiam, eamque ubique propaget, ut toti orbi sit in laudem et gaudium, ut ab omnibus gentibus laudetur et celebretur. Monet ergo hic Isaias Prophetas et Pastores populi, qui post se futuri sunt, ut jugiter orent Deum, ut cito Messiam mittat, qui Sionem restituat, Ecclesiamque instituat et illustret. Id fecisse Jeremiam, Danielem, Ezechielem aliosque Prophetas liquet ex eorum oraculis. Unde censent Doctores eos suis precibus meruisse accelerationem adventus Messiæ, et incarnationis Christi, ut dixi Daniel. IX, 23, ubi ad preces et desideria Danielis, dicuntur abbreviatæ septuaginta hebdomades, ut finem accipiat peccatum, et ungatur Sanctus sanctorum, puta Christus.
62:8
8. Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suæ: — hoc est per dexteram et brachium suum. Hebræum enim ב beth, id est in, est jurantis, significatque per. In dextera notatur fides (hæc enim datur dando dexteram) et fidelitas Dei: in brachio, fortitudo et omnipotentia. Per hæc ergo duo jurat Dominus, promittitque Ecclesiæ securitatem et felicitatem. Unde sequitur: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis. — Si est vox juramenti exsecratorii, in qua supplendum est, q. d. Si permisero te ab hostibus spoliari, non habear fidelis vel omnipotens. Alludit ad pacem Hierosolymæ post reditum ex Babylone, vel potius post Madianitas a Gedeone profligatos, Judic. VII. Madianitæ enim segetes Judæorum expilabant, Judic. VI, 3. Ita S. Hieronymus. Sed de ea loqui non intendit. Constat enim hanc pacem non fuisse perpetuam, nec diuturnam: nam non diu post a Philistinis, Idumæis, Syris vexata, et tandem a Romanis excisa est Jerusalem. Ergo loquitur de pace et abundantia rerum in Ecclesia, eamque significat per triticum et vinum, q. d. Ante Christum, o Judæi, o Gentiles! vestros labores, studia et opera, utpote vanitatis, concupiscentiæ et idololatriæ, rapiebant dæmones: at efficiam ut Christus ab eorum potestate vos liberet, utque bonis vestris, id est operibus et virtutibus vestris, non dæmones, sed vos ipsi fruamini in atriis Ecclesiæ, tum terrestris, tum potius cœlestis, ut quicumque in lacrymis seminaverint, in gaudio metant; et qui messuerint, abjectisque paleis purum frumentum in horrea congregaverint, ipsi comedant labores manuum suarum, et Dominum æterna laude sustollant, et bibant vinum in atriis sanctis ejus, ait S. Hieronymus. Hoc est quod canit Zacharias: «Erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui, ut de manu inimicorum nostrorum liberati, serviamus illi in sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus nostris,» Luc. I, 69. Symbolice, in vocibus triticum et vinum, alludit Propheta ad Eucharistiam; hujus enim species et symbola sunt panis et vinum; hæc enim non desinent in Ecclesia usque ad Antichristum, qui Eucharistiæ sacrificium tollet, ne fiat publice: nam privatim illud tollere non poterit. Hinc enim dicitur Eucharistia, quasi gratiarum actio, et laus Dei in qua omnes gentes laudant Deum. Rursum, panis et vinum Eucharistiæ anagogice significant frumentum et vinum Beatorum; hæc enim in cœlo erunt nova, delicatissima et firmissima. Hoc est quod ait Christus in ultima cœna: «Ex hoc non manducabo illud, donec impleatur in regno Dei;» et: «Non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat,» Lucæ XXII, 16 et 18. Ita S. Hieronymus. Denique, cum ait: «Bibent in atriis sanctis meis,» alludit ad decimas et hostias pacificas, quas Judæi Deo offerebant in gratiarum actionem pro frugibus, aliisque beneficiis a Deo acceptis. Hasce enim post oblationem comedebant gaudentes et laudantes Deum in atrio templi, ut patet Deuteron. XIV, 23. In cœlo ergo comedemus et bibemus panem novum et vinum novum, præsertim quod hic in torculari mortificationis expresserimus; unde Psalm. LXXXIII: «Quam dilecta tabernacula tua, Domine!» inscribitur: Pro torcularibus, inquit Sanchez.
62:10
10. Transite per portas. — Adhortatur primos Sionidas, id est Apostolos, ut Sione et Jerusalem per portas celeriter et strenue exeuntes, præparent vias venturis undique gentibus ad Sionem, id est Ecclesiam. Ait eis ergo: Planum facite iter, facite ut viæ sint faciles et amœnæ, quæ ad ambulandum per eas advenas provocent et alliciant. Eligite (id est ut Septuaginta, Seligite et projicite) lapides, — hoc est, amovete omnia viæ impedimenta, et quidquid pedes venientium offendere possit. Alii vertunt: Sternite viam lapidibus. Hebræum enim סקל sakal aliquando significat lapides removere, aliquando lapidibus sternere. Elevate signum ad populos, — scilicet vexillum crucis, ad quod omnes fideles, quasi milites Christi, confluant. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius, Forerius et alii.
62:11
11. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terræ, — q. d. Ecce Dominus clanget tuba Evangelii per Apostolos, eaque insonabit toto orbe, ut omnes gentes ad suum crucis vexillum convocet. Porro clangor hic est qui sequitur: Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit. — Jubet Deus Apostolos clangere toto orbe se edixisse: «Dicite» vos, o custodes Sionis, de quibus vers. 6: «Filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit!» ut per gentes excitentur, ut ad Sionem, id est Ecclesiam, accedant, cum ei soli advenerit Salvator, q. d. Prædicate ubique, o Apostoli! Sioni dictum esse, quod promissus ei Messias jam venerit. Dicite: Ecce Messias adest; ecce iste est quem digito demonstravit Joannes Baptista, dicens: «Ecce Agnus Dei; ecce qui tollit peccata mundi.» Ad eum ergo properate, omnes gentes, ut Messiæ et salutis ab eo allatæ fiatis participes: «Eia, venite, et ascendamus in montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et ambulabimus in semitis ejus.» Citat hunc locum, æque ac Zachar. cap. IX, 9; S. Matthæus cap. XXI, 5, dicens: «Dicite filiæ Sion (hæc enim verba sunt Isaiæ, non Zachariæ): Ecce rex tuus venit tibi mansuetus.» Secundo et aptius Forerius hæc refert ad victoriam et triumphum Christi. Prævidens enim Propheta, quod, postquam Apostoli exissent e Sion, parassent viam, prædicassent Christum Salvatorem in extremis terræ; plurimi hanc eorum vocem suscepturi essent, Christoque se subdituri, exsultans subjungit: «Dicite filiæ Sion,» hoc est, annuntiate Ecclesiæ primæ, in Sione et Judæa degenti, ut congratuletur sibi et Christo: «Ecce Salvator tuus venit,» q. d. Ecce Christus venit, non in carnem, sed jam devictis gentibus, quasi triumphator, adducens ad te, o Ecclesia! magnam captivorum, id est subditorum, multitudinem: sicut cum Jacob ex Mesopotamia rediret, rediit cum magna gregum, filiorum et familiæ turba, q. d. Christus abiit in regionem longinquam, difficile bellum initurus: ecce jam redit victor, secum adducit laboris sui mercedem et præmium, scilicet gentes omnes quas adducit, quæ omnes sunt populus ejus sanctus, et ab eo redempti, qui te, o Ecclesia! laudibus celebrent, ut posthac dicaris civitas ab omnibus gentibus requisita et exoptata. Porro apposite citat Matthæus, cap. XXI, 5, hæc verba: «Dicite filiæ Sion,» cum Christus quasi Messias triumphans ingressus est Jerusalem: quia tunc ipse hanc victoriam et triumphum inchoavit; certus enim de victoria sua futura per mortem et crucem, ante eam triumphare cœpit: unde turba ei acclamantes Hosanna, erant typus et quasi primitiæ turbarum e Gentibus ei subdendarum, quas ad Ecclesiam cum triumpho erat adducturus. Ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. — Primo, «merces,» id est fructus adventus et laboris Christi, quem eo sibi meruit, non tardabit, sed est «coram eo,» id est accelerabit, estque in promptu, et quasi in manu ejus, ut scilicet ipse mundum possideat. Hæc est enim merces ei promissa Psalm. II: «Postula a me, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam.» Ita Forerius. Secundo, q. d. Christus in promptu habet mercedem et præmium, quod det sibi credentibus et obedientibus, tum in hac vita, præmia scilicet gratiarum; tum in futura præmia scilicet gloriæ. Ita S. Hieronymus, Haymo et alii. Tertio, q. d. Christus Salvator et Redemptor noster secum adfert mercedem, id est lytrum et pretium redemptionis, libertatis et salutis nostræ, scilicet sanguinem suum et vitam, quam vix conceptus statim offert Patri: statim ergo procurabit et peraget opus redemptionis et salutis nostræ, ita a se desideratum. Ita Sanchez. Hic sensus apte cohæret præcedentibus; dixit enim: «Dicite filiæ Sion: Ecce Salvator tuus venit,» q. d. Age, Sion, accelera; Salvatorem tuum suscipe: præsto enim in manu ejus est salus et redemptio tua; et sequentibus, cum subdit: «Et vocabunt eos, Populus sanctus, redempti a Domino,» scilicet per hanc Christi mercedem et lytrum. Quarto et optime, juxta expositionem posteriorem, paragrapho præcedenti datam, merces Christi bellatoris, sunt Gentes ab eo devictæ et subactæ, quas quasi in triumphum adducit in Ecclesiam, ut ibi dixi. Et opus ejus coram illo. — Primo, Vatablus, Quinta: «opus,» id est præmium operis. Idem enim est, «opus ejus coram illo,» quod «merces ejus cum eo.» Secundo, H. Pintus: Opus Christi, inquit, ac Dei est misericordia: hanc ergo ob oculos et in manu semper habet. Tertio, alii per opus accipiunt retributionem operum, tam bonorum quam malorum: hanc enim in oculis et manu sua habet Christus, ut in die judicii justo libramine singulis reddat præmium, vel pœnam, juxta opera sua. Quarto, Adamus et Sanchez: Opus Christi, inquiunt, est redemptio nostra; hæc semper est cum illo: quia hanc semper spectat, huic totus intendit, hanc omnibus viribus et nervis procurat; hoc enim est proprium et adæquatum opus Redemptoris. Vide cap. XL, vers. 10. Quinto et optime, opus Christi sunt gentes bello partæ et subactæ, ut dixi superius. Hic sensus optime cohæret cum cap. sequenti, quod alioqui difficile est cum hoc capite connectere.
62:12
12. Et vocabunt eos, Populus sanctus. — «Eos,» scilicet populos, ad signum, ut præcessit, id est vexillum crucis Christi, in Jerusalem, id est Ecclesiam, confluentes, Christique militiæ nomen dantes: qui sunt merces et opus Christi, q. d. Omnes gentes, videntes pietatem et sanctimoniam Christianorum, dicent: Hi sunt Populus sanctus, hi sunt redempti a Domino, hi sunt «semen cui benedixit Dominus,» uti dixit capite præcedenti, vers. 9, ideoque eorum vitam sanctam ambientes, requirent eorum societatem, optabuntque Ecclesiæ ascribi: ac proinde Ecclesia vocabitur, id est erit, et jure vocari poterit: «Quæsita civitas, et non Derelicta.» Sic Roma, caput Ecclesiæ, est civitas quæsita, ad quam multi ex omnibus gentibus, pietatis et religionis causa, confluunt. Alludit ad Psalm. CVI, vers. 2: «Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos.»
62:1
Ille promittit populo gloriae honorem: et primo ponitur prophetiae petitio; secundo Domini promissio: Juravit Dominus. Circa primum duo. Primo ipse peti; secundo alios ad petendum inducit, ibi, Qui reminiscimini Domini, ne taceatis. Circa primum duo. Primo ipse petit ad hoc salvatoris ortum. Propter Sion, scilicet utilitatem, vel amorem, non tacebo, a precibus apud Dominum: salvator, Cyrus: ut splendor, in gloria regni. Mysice non tacebo, a praedicatione Christi propter contradictionem; Sion, regis; Jerusalem, sacerdotum; salvator, Christus. Secundo ostendit adventus fructum. Primo quantum ad civitatis gloriam, promittens ipsam gloriam in tribus. In dignitate regis: Et videbunt, admirantes et venerantes, justum, Christum vel Cyrum. Ps. 97: « Viderunt omnes termini terrae salutare • Dei nostri. » In novitate nominis, Et vocabitur, more antiquorum, qui ex novis eventibus nova nomina imponebant. Et hoc nomen postea exprimet. Mystice Ecclesia, quae prius Synagoga.
62:3
In munimine divinae protectionis: Eris corona gloriae: quia gloriabitur in te Deus tuus, sicut rex in corona regni in manu, idest in protectione sua. Supra 5: « Accipient regnum decoris et diadema • speciei de manu Domini: » Mystice Ecclesia quasi corona filii Dei, a patre coronatur. Et excludit ignominiam, in quo etiam nomen novum exprimit, Non vocaberis. Secundo quantum ad habitantium laetitiam: et quantum ad pueros, Habitabit juvenes; et quantum ad viros perfectos, Et habitabunt; et quantum ad conjugatos, Et gaudebit. Mystice juvenes
cum virgine, caste, sicut Maria cum Joseph; sponsus, Christus, sponsam, Ecclesiam. Tertio quantum ad aedificiorum diligentem custodiam, quae exprimitur 2 Esdrae 4: « Una manu aedificabant, et • alia pugnabant. » Super muros . . . . non tacebunt: loquitur secundum similitudinem vigillum qui custodiunt civitatem: vel per metaphoram designat diligentiam principum, qui populum gubernaverint, vel praedicatores in Ecclesia. Apoc. 4: « Requiem non habebant clamantia: Sanctus, sanctus, sanctus. » Qui reminiscimini Domini, ne taceatis. Hic alios ad similem petitionem inducit.
62:6
Ne taceatis, ab oratione ei, Deo. 1 Thess. 5: « Semper gaudeite, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite. » Juravit Dominus in dextera sua. Hic Dominus promittit implere petitionem: et primo quantum ad hostium propulsione, Si dedero: supple, non credatis mihi. Prov. 28: « Qui operatur terram, satiabitur panibus. » Secundo quantum ad captivorum liberationem. Quantum ad praeparationem viae, Transite, vos nuntii Cyri et Darii; Lapides, impedimenta. Jerem. 30: « Tollite de via lapides. » Vel vos custodes murorum, praedicatores.
62:10
Quantum ad concessionem: laetitiae, Elevate signum, crucis.
62:11
Supra 11: « Levavit signum in nationibus. » Et quantum ad retributionem justitiae: Dicite filiae, plebi Judaeorum, salvator, Deus vel Cyrus, merces, ut vobis bona, et hostibus mala reddantur. Mystice de adventu Christi ad judicium. Tertio, ibi, Et vocabunt, ponit liberatorum honorem, qui in magna fama sanctitatis habebantur, propter beneficia eis praesita. Mystice de Ecclesia et populo Christiano.
Nota super illo verbo, Propter Sion non tacebo, quia sancti non tacent primo propter accensum desiderium. Jer. 20: « Et factum est in corde meo • verbum Domini, quasi ignis exaestuans. » Secundo propter evidens verum. Act. 4: « Non enim • possumus quae vidimus non loqui. » Tertio propter injunctum officium. 1 Cor. 9: « Necessitas • mihi incumbit: vae enim mihi est, si non evangelizavero. » Quarto propter expectatum praemium. Gal. ult.: « Bonum facientes non deficiamus: tempore enim suo metemus non deficientes. »
Item nota super illo, Donec egrediatur ut splendor justus ejus, quia Christus splendet primo Patris imagine. Heb. 1: « Cum sit splendor gloriae. • et figura substantiae ejus. » Secundo sanctorum lumine. Psalm. 109: « In splendoribus genuli te. » Tertio gloriae plenitudine. Matth. 7: « Resplenduit facies • ejus sicut sol. » Quarto doctrinae rectitudine. Supra 60: « Ambulabunt gentes in lumine tuo, et • reges in splendore ortus tui. »
62:1
v. 1 « Propter Sion non tacebo et popter ferusalem non quiescam, donec egrediatur ut splendor iustus eius et salvator eius ut lampas accendatur » ; — in hebr. sicut etiam apud LXX, Syrum et Chald. ponuntur substantiva abstracta : donec oriatur ut splendor iustitia eius (scil. quae Sioni promissa sit eique debeatur) et salus eius sicut fax ardeat (vel facis instar ardentis et fulgentis). Tantopere igitur Deo cordi est, ut status ille rectus qui simul veram affert beatitatem constituatur ; idque propter Sion, Sioni enim i. e. populo theocratico iam olim omnia illa vaticinia quorum summum argumentum iustitia et salute continetur data sunt, et Deus regnum suum iustitiae et salutis 1. e. sanctitatis et felicitatis pro hominibus in orbem vultinducere, quare promittit se continuo adlaboraturum, ut magnum illud quod animo concepit consilium in opus deducatur; opem vero et operam promittit eo modo, quo 42, 43. 14 et 51, 11 sermo de Deo est institutus. Intelligi autem non salvationem quandam particularem pro lerusalem, sed salutem universalem quae in Sion tamquam in sede theocratiae reposita ad omnes gentes promanare debeat, iam ex comparationibus adhibitis elucet, quibus aperta adest allusio ad 60, 1-3. Qualem operam Deus sit daturus, ex parte explicatur in v. 6. Praeterea iuremerito intelligere possumus omnia illa quae Deus sua providentia pro populo iudaico egerit, ut iste populus foedere theocratico contineretur et usque ad Messiae tempora perduceretur. Deus autem studium adeo sedulum promittens certissimam spem omnium animis infundit eosque excitat, ut ipsi quoque magna alacritate et, fiducia promissa Dei amplectantur. Sed quis hic loquitur? Plerique sequuntur S. Hier. qui scribit : « dixerat Dominus atque salvator : spiritas Domini super me... post quam repromissionem respondit Ecclesia : gaudens gaudebo... nunc prophetae inducitur persona dicentis : propter Sion non tacebo... i. e. diebus ac noctibus ora non claudam nec mea unquam reticebit oratio; sed tamdiu clamabo et precibus iungam preces, donec veniat qui promissus est et splendore suo cunctum orbem illuminet ». Sed num revera censeri potest Isaias id de se enuntiasse? num speravit se victurum donec salus messianica effulserit? num post 6, 11-43 et post 39, 6 id ullo modo in animum sibi inducere potuit? Nodum hune bene vidit Mald., quare explicationem de Isaia ita temperat : « oratio est conditionalis, quasi dicat : si usque ad Christum viverem, non desisterem eius adventum praedicere; aut loquitur nomine omnium prophetarum, qui usque ad tempus Christi vaticinaturi erant ». Sed oratio non est conditionalis et Isaiam omnium prophetarum personam induere improbabile est, neque prophetae usque ad tempus Christi populo dati sunt. Quare cum Clario de chorc prophetarum explicare non erit consultum ; praeterea durum est hic subito eos introducere loquentes de quibus nulla mentio hactenus facta est. Dein facere, quiescere hisce in orationibus saepius de Deo dicuntur qui nationes vias suas ingredi permittit vel curam sui populi gerere non videtur; ita 49, 14; 57, 11; 64, 11 ; 65, 6 et 18, 4. Quare, uti in versione graeca iam indicatur — habent enim exemplaria ó:«togóvr uou, aováptóv uou — et Chald. aperte tradit, Deus loquens erit agnoscendus, ad quem omnia apte conveniunt et qui sua cura continua ostensa eos ad laetam spem provocat. Atque profecto verba haec in ore Dei multo efficaciora sunt quam si solum prophetae studium enuntiaretur. Neque obstat quod in v. 9. 3 dicitur ; nam idem saepius usuvenit ; vide v. g. 58, 44 : delectaberis super Domino et sustollam te et cibabo te... verba sunt Domini. Quare assentiendum erit S. Cyr. Osor., Troch. qui Deum loquentem hie audiunt ; idem loquitur quoque v. 6 ; unde unitati quoque orationis melius consulitur. Haec autem salus et ad omnes populos pertinebit et in Sion novum rerum statum a priore diversum efficiet; ita
Anc. — Denuo Sioni promittitur salus eximia, cuius omnes gentes participes erunt. Sion gloriam Domini manifestabit, ibi Deus sibi complacebit, ibi erit pax et beatitas (62, 1-5). Donec autem haec opere complebuntur, Deus dabit viros qui populum ad salutem illam praeparent Deumque supplices adeant. Praeterea Deus securitatem et terrae fertilitatem promittit omnesque invitat, ut ad salutem in Sion praeparatam et ad populum sanctum Dei magno cum studio accedant (62, 6-12). Quo maiore calamitate populus premitur, eo magis et saepius necessa- . rium erit splendida Dei promissa recolere ad animos erigendos et confortandos. Id in hac oratione vates praecipue spectare videtur. Unde denuo explicat, quam certo Dominus eam salutem sit effecturus et quam praeclara et beata illa salutis conditio pro Dei populo futura sit. Dein a v. 6 indieat longiorem adhuc fore periodum qua oporteat exspectare et sperare simulque quam instanter salus illa a Domino efflagitanda sit docet. Unde propheta magnificentia salutis descripta iam incipit ostendere quanto desiderio obviam ferri oporteat saluti a Deo promissae. Uti igitur in cap. 38 et 59 docuit quae impedimenta removenda sint, ita nunc ostensa salutis excellentia animos excitat, ut ad continuum eius assur gant desiderium.
Sollemni asseveratione Deus promittit se sedulo opem et operam daturum, donec quae Sioni promiserit opere compleantur
62:2
v. 2 « et videbunt gentes iustum. tuum et cuncti reges inclytum tuum, et vocabitur tibi nomen novum quod os Domini nominabit. » ;, — hebr. et vident gentes iustitiam tuam et omnes reges gloriam tuam; ita LXX quoque et Syrus et Chald. ; posuit hic et in v. 1 S. Ilier. nomen concretum ea forte ductus ratione, quia iustitia illa et gloria per Messiam adducenda est; sensus quidem verus est et ex cp. 61 facile colligitur; at versio est nimis libera. Animalvertent gentes iustitiam et gloriam novae theocratiae; igitur theocratiam omnibus conspicuam ostendit, et eo quod vident eam et in ea veram adesse cognoscunt iustitiam et gloriam, iam habetur efficax invitatio ut ei nomen dent. Etiam h. l. Sion et Ierusalem non intelligi ipsam urbem qua talem, sed quatenus sit sedes theocratiae et ita symbolum quoque novae theocratiae, eo patet quia ?ustitia et gloria, dona hacc messianica, non urbi qua urbi dantur, sed dantur novae theocratiae, dantur regno messianico, dantur populo vere theocratico; si igitur sermo fit in v. 1 et 2 de iustitia et salute eius, urbs intelligitur, quatenus novam theocratiam apterepraesentat propter suam in vetere foedere dignitatem. — Quod Ierusalem novo nomine a Deo vocanda sit, cum nomen ad rei naturam designandam adhibeatur, manifestum est novam theocratiam longe prae vetere praecellere, aliam esse dignitatem, sanctitatem maiorem, alia dona multo praeclariora, ita ut novo opus sit nomine quod Dominus vocabit, qui quod vocat etiam efficit. Ipsa nominis impositione Deus declarat se auctorem theocratiae et laudatorem eamque in suam specialem clientelam recipit. Quale sit nomen quaerunt. Non erit aliud exquirendum quam quod in v. 4. 12 declaratur, quo nomine discrimen quod intersit inter foedus vetus et novum et huius prae illo excellentia satis indicatur. Huic explicationi etiam plerique acquiescunt. Novum nomen urbi iam inditum est 60, 14; praeterea vide Ier. 3, 11; 33, 16. Ez. 48, 33. Aliqui vaticinium in eo cernunt impletum quia novus populus theocraticus iam non Israel vocatur, sed e nomine Christi christianus (cf. S. Hier. Theod. heracl. Theod. Barh. Mald.) vel quia Ecclesia vocatur Dei vivi, civitas et domus Dei (S. Cyr. Pint.). Uti Deus nomina Abram, Iacob mutavit ad eventum magnum declarandum et ad promissiones praeclaras designandas, ita Sion quoque novo nomine insignitur quo novus status et nova dignitas contineatur (cf. 7, 14; 9, 6). Quam gloriosum hoc nomen sit, iam reipsa in gloria Sionis cernitur
62:3
V. 8 « et eris corona gloriae in manu Domini et diadema regni in manu Dei tui »; — quam cara sit tbeocratia Deo nomine coronae et diadematis patet; simul quantam gloriam et decus Deo afferat et quam pulchra theocratia sit, cum coronae decoris et diademati regio comparetur quod Deus manibus tenet quasi oblectatus pulchritudirie. Verba hebr. accuratius designare videntur regnum sacerdotale; diadema enim vel tiara 7X proxime accedere videtur ad n2:x tiaram summi sacerdotis (cf. Ex. 28, 4. 31. 39. Lev. 8, 9; 16, 4. Zach. 3, 5) ; id quod optime convenit ad 61, 10 et 61, 3. Erit igitur impletum quod 61, 3 Messias praedixit. Supra 28, 5 tamquam pignus pro Ierusalem et eius salvatione promissio data est : erit Dominus corona gloriae et sertum exsultationis residuo populo suo; hoc loco cum simile quid de Sion laudetur, Sion divina quadam pulchritudine in imaginem gloriae divinae transformari perhibetur. Et talis Sion est pretiosa in oculis Domini; quare coronam et diadema tamquam rem iucundissimam sibique gratissimam simul et ho-. norificentissimam semper manibus tenet, ob oculos versat, aliis ostentat (Lap. Tir.). Cur manu teneat, censent aliqui inde solum dici quia tali corona caput Dei coronari non deceat, coronam autem ad pedes iacere quasi abiectam minime fingi possit ; alii à manu de protectione divina exponunt. Sed si nexum perpendimus qui saepius iam a 33, 11 et deinceps statutus est inter gloriam Messiae et splendorem Ierusalem, vix dubitabimus agnoscere cum Lap. Tir. Men. coronam et diadema quo Deus ipsi Messiae decus addit et ornamentum. Tam si Ecclesia est corona et diadema et tanti a Deo habita et tam insigni pulchritudine donata, idem suo modo dici poterit de unaquaque anima gratia ornata, in qua scil. regnum Dei revera radices egit ; de qua re vide S. Jier. et explicatius disserunt S. Cyr. Lap. ; et merito, nam in iustis demum verum habetur regnum Dei et sanctitas et gloria novae theocratiae in animis * sanctis palncst. Quanto in pretio Sion sit apud Dominum et quantis in deliciis, ut modo re et signis declaratum est, ita iam verbis quoque et nominibus exprimitar, quibus .simul statum illum fore permanentem promittitur
62:4
v. 4 « non vocaberis ultra derelicta, et terra tua non vocabitur amplius desolata, sed vocaberis voluntas mea in ea, et lerra tua inhabitata, quia complacuit Domino in te et terra tua inhabitabitur » ; — hebr. tibi dicetur : beneplacitum meum in ea, et terrae tuae : maritata (cf. Mald. Mar. Osor. Malv. Sanct.) ; novum enim foedus Dominus iniit et quam olim eiecerat (54, 1. 6. Os. 3, 3) et puniverat tamquam uxorem infidelem, hanc omni benignitate suscipit et sibi sponsat in sempiternum (0s. 2, 19) et in misericordia et miserationibus. Perpetuum Dei favorem in ipso nomine exprimit; sicut in servo Domini sibi complacet anima eius (42, 4), ita in opere quoque servi Domini, in theocratia instaurata. . Ipsa nominis communione arcta illa societas inter Christum et Ecclesiam adumbratur. Ex norma veteris foederis amor et beneplacitum Dei cernitur in quieta possessione terrae; quare ipsa quoque terra sub speciali Dei cura et providentia collocata describitur. Hic ergo habetur nomen novum, quod os Domini nominabit, nomen quod iam de servo Domini nominavit, quod nominabit de Christo : in te mihi complacui ; novum, quia theocratia vetus beneplacitum Dei minime retinuit: neque illam habuit promissionem de sanctitate indefectibili. Nova ergo theocratia nunquam a fide et fidelitate deficiet, semper panesus Deo cara erit, semper sponsa dilecta (cf. 2 Cor. 11, 2. Eph. 5, 95. Apoc. 214, 2). — Nomen Chephzibah (beneplacitum meum in ea) erat nomen uxoris Ezechiae regis (4 Reg. 21, 2); forte propheta allusit ad Ps. 16, 3. Sed audacius est cum aliquibus ex hoc nomine argumentum depromere pro Isaia auctore qui ad nomen reginae piae tunc viventis voluerit alludere. Amor et benevolentia Dei depingitur in felici populi conditione
62:5
v. 5 « habitabit enim iuvenis cum virgine et habitabunt 1n te filii tui; et gaudebit sponsus super sponsam et gaudebit super te Deus tuus » ; — hebr. explica de iuvene qui sponsam virginem sibi associat et de filiis Sion qui terram occupant ; hebr. 5ya possidere et. uxorem ducere, dominari ; inde facilis oritur verborum lusus, qui in habitabit et habitabunt. non cernitur. Ceterum bene explicat S. Hier. : « sicut igitur sponsus gaudet in sponsa iuvenisque cum virgine, in quibus exemplis sancta coniunctio est, sic Dominus laetabitur in ea cuius nomina fuerint immutata ». In ea comparatione amor Dei tenerrimus depingitur qua Ecclesiam suam complectitur, de qua gaudet, et delectatur summopere : deliciae meae esse cum filiis hominum (cf. S. Cyr. For. Sanct. Lap.). Pax igitur adesse depingitur et summa quaedam felicitas inter homines; adsunt filii Sion amore prosequentes Sionem et ea oblectati, et super omnes adest Dominus cum gaudio et laetitia populum suum sanctum cernens et amplectens. Alii ^72 uxorem ducere etiam de filiis Sion dici censent : maritabunt te sibi filii tui (cf. For. Mald. Mar. et recentiores) ; id quod non solum pacem ac tranquillitatem significat (For. Sanct. Men. Tir.), sed insuper amorem maximum quem habent in Ecclesiam et fidelitatem qua illi adhaerent (cf. S. Cyr. Osor.) et gaudium et oblectationem de tali opere divinitus ad hominum salutem instituto (cf. Euseb. Sasb. Mar. Lap.). Iureautem delectantur filii Ecclesiae de ea, de qua Dominus ipse gaudet; « quemadmodum sponsus ex sponsa quam egregie caram habet voluptatem capit et illius specie delectatur, sic Deus tuus ex te et ex animi tui decore et eximiae virtutis elegantia voluptatem summam percipiet » (Osor.).
62:6
v. 6 « Super muros tuos Ierusalem constitui custodes, tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt; qui reminiscimini Domini ne taceatis »! — Dei est custodes theocratiae constituere i. e. prophetas | suscitare et viros spiritu theocratico imbutos qui vigilias agant, periculum quodvis imminens praevideant, nuntient, avertant et in civibus theocratiae tamquam eius custodes ac vindices eos animorum sensus et ea fidei pietatisque opera excitent atque promoveant, quae populum sanctum Dei deceant. Horum est continuo vigilare, monere, docere — et continuo Dominum quoque precibus obsecrare : qui commonefacitis Dominum, ne sit silentium vobis (hebr.)! ergo iis incumbit perpetuo Dominum monere, ut pro sua fidelitate memor promissionum ea in opus deducere ne tardet. Vigiles isti et custodes vi muneris et populum monere debent et Deum precibus adire et flectere; unde mediatores sunt inter Deum et populum et saluti venturae, tempori messianico viam parant. Quare cum prophetae etiam custodes nominentur et munus propheticum iisdem contineatur, hoc quoque loco non angeli erunt intelligendi (HaAn, Sein.), sed prophetae et viri prophetis similes,*pii sacerdotes vel duces populi, qui per tempus exspectationis populum dirigant neque unquam cessent salutem promissam a Domino efflagitare. Unde simul liquet designari longiorem periodum usque ad salutem messianicam. Cum custodes constituantur super muros Ierusalem, vates innuere videtur hanc periodum longiorem fore post urbem ex exsilio restitutam (cf. ad 44, 26), ergo adesse longius intervallum inter liberationem priorem et salutem messianicam. In priore parte non prophetam (Bade, Schegg) loqui, sed Deum, iam eo manifestum est quia eiusmodi custodes, prophetas, mediatores instituere ex norma veteris foederis solius Dei est (cf. Deut. 18, 18. Ez. 33, 6. Hab. 2, 1. Zach. 3, 1 et vide Is. 21, 8. 11). Sed in altero membro facile Isaiam loquentem agnoveris, qui pro suo salutis quo ardet desiderio hos iam custodes instanter rogat, ut continuo Dominum deprecentur et moneant. Est ergo 1'2Y2 h. l. profecto is qui alterum de opere quodam praestando, officio obeundo et actione peragenda monet (cf. Cornely, Introd. II 1 p. 296; de Hummelauer, Comment. in l. Samuel p. 331). Et quanto studio ac desiderio continuo salus sit a Domino efflagitanda vates iterato declarat gravissima hac admonitione custodum v. ' « et ne detis silentium ei, donec stabiliat et donec ponat Ierusalem laudem in terra »! — ergo ne desistant, immo ut urgeant summopere, Deo quasi nullam quietis partem concedant, sed constantia et pia quadam importunitate iterum iterumque eum supplices adeant, illius fere exemplo, de quo Christus (Luc. 11), qui nocte importuno tempore iteratis precibus tandem ab invito amico panes extorsit (Sanct.). Idque instánter urgere oportet, donec Deus theocratiam instauret, modo stabili fundet et ea omnia fiant quae de gloria Ierusalem qua omnes ad se invitare debet gentes et qua ubique summis laudibus celebratur adeo praeclare promissa sunt (cf. 60, 1 seq. 15; 61, 6. 8. 10; 62, 1 seq.). Sed quia donec Ierusalem vel theocratia (cf. ad v. 1) ponatur laudatio in terra universa, laborare oportet etiam in novo foedere et laborandum erit usque ad consummationem saeculi, haud immerito alii institutionem custodum et admonitionem etiam valere dicunt pro Ecclesia, ad quam profecto utrumque facile et plane applicatur. Et revera Ecclesia semper habet custodes quibus propagatio fidei maximae curae sit et continuo in ea preces funduntur : adveniat regnum tuum (cf. S. Cyr. Hier. Theod. heracl. et interpretes lat.). Huic desiderio et hisce obsecrationibus Dominus obviam venit promittens sollemni iureiurando suam protectionem et favorem populo nunquam defuturum ;
Sedulam curam Deus de theocratia instauranda se gerere affirmavit v. 1. Iam huius curae partem non minimam explicat qua providet, ut adsint viri quibus incambit veram fovere pietatem et continuo adlaborare, ut obstacula salutis removeantur et Domino praeparetur plebs perfecta. Unde
62:8
v. 8 « iuravit Dominus in dextera sua et in brachio fortitudinis suae : si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis et $i biberint filii alieni vinum tuum in quo laborasti!
62:9
v. 9 quia qui congregant illud comedent et laudabunt Dominum, et qui comportant illud. bibent in atriis sanctis meis »; — si eiusmodi poenae quales Lev. 26 et Deut. 28 proponuntur iam non infliguntur, ex norma veteris foederis asseritur adesse in populo sanctitatem qua gratia Dei et benevo lentia ei semper assistat. Et stabilem illum favorem Deus sollemni iureiurando confirmat. Deus iurat per dexteram suam, qua iam tot mirabi- Jia patravit, populum ex servitute aegyptiaca ereptum sibi in hereditatem vindicavit, et per brachium suum fortissimum, per suam omnipotentiam cui nihil resistere potest; ergo summam potentiam suam quasi pignoris loco interponit iuramento, quo egregie constet novam Sionem iam non hostibus proditum iri neminemque posse ea auferre bona quae Deus suis concesserit. Bona ea ex norma veteris foederis et verbis legis describit ; sed cum addatur laudabunt Dominum, in atriis sanctis meis altora bona et veram pietatem declarari patet; praeterea alluditur ad epulas sacrificales (Lev. 6, 16. 26 etc. cf. Malv. Men.) et ad Deut. 14, 93 (Sanct.) ; illis maxima cum Deo familiaritas et participatio bonorum divinorum designatur, Deut. 14, 23 animus exprimitur gratus de beneficiis acceptis. Haec omnia egregie praestabit populas theocraticus, ab hostium incursibus (cf. Iud. 6, 3 seq.) pro sua pietate et divina inde consequente protectione securus. Quietam vero degere vitam bonis abundantem in possessione terrae symbolum est divinae benevolentiae summis votis ab Israelitis expetitum (cf. 3 Reg. 4, 23. Mich. 4, 4. Zach. 3, 10). Cum igitur theocratia tantis bonis constet, iam omnes instanter admonentur, ut et ipsi ad eam accedant aliisque viam reddant facilem et expeditam ad illam omnesque ad eam invitent
62:10
v. 10 « transite, transite per portas; praeparate viam populo, planum facite iter, eligite lapides el elevate signum ad populos »! — primo invitantur qui in regionibus alienis degunt ex Israelitis, ut ad Sionem redeant, simili forma sicut 48, 20 et 52, 11; dein ut via sternatur populi (hebr.), semita muniatur et elevetur (hebr.), lapides amoveantur (cf. 40, 3. 4; 57, 14). Ergo omni rhodo curandum, ut accessus ad Sionem fiat facilis, ut obstacula tollantur et ipsis viae commodis omnes alliciantur. Demum omnibus etiam maxime procul degentibus nuntius est perferendus : iis signum, vexillum est erigendum quo viso congregentur ad Dominum quasi milites ad signum militare (cf. 14, 12). Ergo qui theocratiae cives sunt et eius in se bona experti alios quoque invitent, aliis modis omnibus iter ad civitatem Dei applanent oportet. Cum alias Dominus elevare dicatur signum (35, 26 ; 11, 12; 49, 92), hoc loco cives theocratiae ad omnes nationes efficaciter invitandas stimulantur. In studio viam parandi ostenditur, quomodo oporteat alios iuvare ut demum in theocratia veram pacem et beatitatem inveniant (cf. 49, 92; 60, 4; 66," 12). Primam adhortationem varie concipiunt. Vertunt aliqui, 2 *n3y ingredimini per portas, in portas (vel lerusalem, vel templi, vel Ecclesiae), quia scil. portae lerusalem semper sint apertae (60, 11), ita ut non opus sit nisi adhortatione, ut quivis hac utatur opportunitate (cf. Sanct. Mald. Malv. Hahn, Sein.). Sed obstat, quod ea quae sequuntur haud apte adnectuntur ; nam antequam invitentur ad ingressum, viam parare, lapides removere oportebit. Dein 3 "Ay quamvis etiam de ingressu in urbem dicatur (Iud. 9, 26), tamen communiter significàt transire per regionem vel per terram; vide 8, 21; 34, 10. lasuper orationis forma ita est comparata, ut ad similes adhortationes antea datas omnino conformetur ; quare pariter erit explicanda ; ita iam explicarunt S. Thom. Pint. Calm. Neque tamen video quid obstet quominus adhortationem omnino sensu intelligamus generali ad omnes dirigi nationes, ut relictis suis urbibus confluant ad theocratiam, eo scil. modo qui 2, 2 et Mich. 4, 4 indicatur. Neque ultimo membro prohibemur ; nam sieut membris interiectis alii et alii iubentur accedentes iuvare, ita qui iam accesserunt apte exstimulantur, ut quos voce adhortari non possunt propter longinquitatem, eos signo erecto ad civitatem et militiam Dei convocent. — Aliis demuni placet fransite.. dirigi ad custodes super muros positos qui jam iubeantur exire ex lerusalem, ut ubique salutis nuntium praedicent (cf. S. Hier. Cyr. Haimo, Sasb. For. Tir. Már. Osor. Bade, leinke). At vix ex mente prophetae. Nam custodes ex v. 6 super muros lerusalem constituti ibique consistentes Dominum deprecantur, donec ponat Ierusalem laudem in terra; certe ex mente prophetae propius adiacere videtur propter locutiones vel easdem vel simillimas, ut exponatur sententia secundum Cur omnibus via sit paranda ad Sionem et quid erecto vexillo nationibus sit significandum, declaratur
62:11
v. 11 « ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae, dicite filiae Sion : ecce salvator tuus venit ; eoce merces eius cum eo et opus eius coram illo » ! — quod antea Sioni dicebatur primo et proxime de priore liberatione, iam tamquam nuntius laetus ad extremos terrae fines perfertur tamquam annuntiatio salutis universalis. Hebr. ecce salus tua venit; cf. 40, 10. Cum ergo id quod Sioni dicitur iam annuntietur in orbe universo, manifestum est salutem Sioni datam considerari a propheta tamquam in se complectentem salutem messianicam. Verba illa « salus tua venit » omnes efficaciter invitant, ut ad Sionem confluant ; proinde ibi regnum Dei fundari indicatur; eo quod Deus auditum facit usque ad extrema terrae, denuo elucet filiam Sion non ipsam intelligi urbem qua talem. Quid enim prodesset in extremis terrae regionibus scire salutem posse inveniri in urbe Ierusalem ; quotus quisque a finibus terrae poterit peregrinari in urbem illam ? et tamen omnes debent Sioni nomen dare et servire (cf. 60, 12)! Quid felicitatis eos maneat qui nuntium illum animis percipiunt et voci Domini obsequuntur, docet propheta
62:12
v. 12 « et vocabunt eos : populus sanctus, redempti a Domino; tu autem vocaberis : quaesita civitas et non. derelicta » ; — populus dicitur sanctus, utpote a profanis nationibus in servitium Dei separatus et consecratus et vera pietate et sanctitate praeditus, in quo Deus gloriari potest et per quem gloriam suam manifestat (cf. 49, 3. 6; 60, 21; 61, 9; 62, 3); sunt redempti, vindicati a potestate hostium ; id quod dici videtur cum allusione ad liberationem ex Aegypto quacum liberatio ex exsilio et liberatio messianica saepius confertur. Redempti enim ex Aegypto foedere inito electi sunt in gentem sanctam, in peculium de cunctis populis, in regnum sacerdotale; eodem modo quos Deus ex extremis terrae vocat, iam in populum sanctum sibi eligit. Et uti olim elegit urbem Ierusalem sedem theocratiae, ita nunc quoque lerusalem iam sensu sublimiori compellat quaesitam civitatem, quam omnes maximo studio prosequuntur, expetunt, quam Dominus ipse ut sponsam fidelem et caram iam amplectitur et quam nunquam deseret et nunquam reiiciet (cf. 49, 14. 45 ; 54, 6-12; 60, 13. 20 ; 61, 10; 62, 4. 5). Unde denuo asseritur sanctitas indefectibilis ; Sion iam non erit derelicta, neque a Deo, neque a populo numerosissimo, sicut vetus Sion. Nova Sion nominei. e. natura sua et institutione est quaesita civitas, ad quam omnes salutis adipiscendae causa confluere debent, quam ardentioribus votis expetunt quam exsules Israelitae ; non derelicta, nam, uti promissum est : montes commovebuntur et colles contremiscent, misericordia autem' mea non recedet a te (34, 10), salus enim Domini est sempiterna (31, 6) et « sponsabo te mihi in sempiternum » (Os. 2, 19). Demum adverte, a v. 10 complures reditum ex Babylone potissimum describi censere; explicant v. 14 de Cyri decreto. Ita iam S. Thom.; sed toto contextu et antecedentibus oraculis suadetur, de priore liberatione hoc loco sermonem non inferri nisi in quantum liberatio sublimior, de qua in tota serie orationum agebatur, ad modum et schema prioris aliqua ratione depingitur. Ergo id diei potest quod in prima iam sectione saepius vidimus (40- 48) quandoque utramque liberationem propter nexum internum et rationem typicam prioris una quadam imagine exhiberi. Quare etiam Sanct. adnotat ad nostrum locum : « utriusque Sionis quanta futura sit felicitas declarat et quam certa pax et tranquillitas ». Neque est abs re, si tali loquendi forma hoc loco propheta utatur. Nam conditio praevia est, ut reduces ex exsilio iterum urbem aedificent et cultum Dei in Ierusalem instaurent. Unde quo maiore desiderio flagrat propheta, ut salus messianica quam citissime et uberrime exoriatur, eo maiore quoque studio exoptare debet, ut quam plurimi animis prompltissimis ex terra aliena Deo vocante redituri sint. Hi enim reduces sanctum illud semen sunt (6, 13), ex quo novus populus Dei orietur. Quae erat morum conditio tempore Isaiae, nonne timendum erat ne plurimi vita liberiore gentilium illecti in terra aliena remanerent Deo suo spreto ? Unde postquam salutem venturam splendide descripsit, plane non erat alienum a mente et consilio prophetae, denuo inculeare conditionem illam qua ad salutem adipiscendam erat enitendum.
62:1
… sgg.; 6, 4 sgg.; 12, 28 sgg.; Lev. 18, 5; Ez. 18, 5 sgg.; cf. Tob. 12, 9). Occorre insieme la fiducia in Dio che salva, come inculcano specialmente i Salmi, e soprattutto la fede in Dio e in Colui che Dio manderà al suo popolo come Messia-Salvatore (cf.: Is. 62, 1; 11; 12, 3; Zach. 9, 9; Mi. 7, 7). La circoncisione è il segno dell'ingresso nello stato di giustizia ed è prescritta per chi vuole beneficiare con il resto del popolo eletto, del governo …
62:2
MACCABEI (GR. ΜΑΚΚΑΒΑΙ͂ΟΙ, VOLG. MACHABAEI)
signato da Jahweh») con riferimento ad Is. 62, 2.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.