He reasoneth the matter vvith the Corinthians, vvhy they should preferre the false Apostles before him. 16 And because they giue them leaue to bragge and commend themselues, and to abuse them so miserably, he trusteth they vvil also giue him the hearing: 21 and so he beginneth, and first shevving himself in al Iudaical respectes (vvherein onely stood al their boasting) to be as they are, he addeth aftervvard such a long roll of his sufferings for Christ, as is incomparable.
1Would to God you could bear with some little of my folly! But do bear with me.Dio volesse, che sopportaste per un pocolino la mia stoltezza, ma pur sopportatemi:VVould God you could beare some litle of my folly: but do ye also support me:Utinam sustineretis modicum quid insipientiæ meæ, sed et supportare me: 2For I am jealous of you with the jealousy of God. For I have espoused you to one husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ.Imperocché io son geloso di voi per izelo di Dio. Dappoiché vi ho sposati per presentarvi, qual pura vergine, a un solo uomo, a Cristo.for I emulate you vvith the emulation of God. For I haue despoused you to one man, to present you a chaste virgin vnto Christ.æmulor enim vos Dei æmulatione. Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. 3But I fear lest, as the serpent seduced Eve by his subtilty, so your minds should be corrupted and fall from the simplicity that is in Christ.Ma io temo, che, siccome il serpente con la sua scaltrezza sedusse Eva, così non siano corrotti i vostri sensi, e decadano dalla semplicità, che è in Cristo.But I feare lest, as the serpent seduced Eue by his subteltie, so your senses may be corrupted, & fall from the simplicitie that is in Christ.Timeo autem ne sicut serpens Hevam seduxit astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri, et excidant a simplicitate, quæ est in Christo. 4For if he that cometh preacheth another Christ, whom we have not preached; or if you receive another Spirit, whom you have not received; or another gospel, which you have not received: you might well bear with him.Imperocché se chi viene, predica un altro Cristo non predicato da noi; o te un altro Spirito ricevete, cui non avete ricevuto; o altro vangelo, che non avete abbracciato: a ragione lo sopportereste.For if he that commeth, preache an other Christ vvhō we haue not preached, or you receiue an other-spirit vvhom you haue not receiued: or an other Gospel vvhich you haue not receiued: you might vvel suffer it.Nam si is qui venit, alium Christum prædicat, quem non prædicavimus, aut alium spiritum accipitis, quem non accepistis: aut aliud Evangelium, quod non recepistis: recte pateremini. 5For I suppose that I have done nothing less than the great apostles.Io però mi penso di nulla aver fatto di meno de' grandi Apostoli.For I suppose that I haue done nothing lesse then the great Apostles.Existimo enim nihil me minus fecisse a magnis Apostolis. 6For although I be rude in speech, yet not in knowledge: but in all things we have been made manifest to you.Imperocché quantunque rozzo nel parlare, nol son però nella scienza: ma siamo interamente conosciuti da voi.For although rude in speache, yet not in knovvledge. but in al things we are made manifest to you.Nam etsi imperitus sermone, sed non scientia, in omnibus autem manifestati sumus vobis.
7Or did I commit a fault, humbling myself that you might be exalted, because I preached unto you the Gospel of God freely?Peccai forse, quando umiliai me stesso per esaltare voi? Quando vi annunziai il vangelo di Dio gratuitamente?Or did I commit a sinne, humbling my self, that you might be exalted? because I euāgelized vnto you the Gospel of God gratis?Aut numquid peccatum feci, meipsum humilians, ut vos exaltemini ? quoniam gratis Evangelium Dei evangelizavi vobis ? 8I have taken from other churches, receiving wages of them for your ministry.Spogliai altre Chiese, tirandone lo stipendio per servire a voi.Other churches I spoiled, taking a stipend, for your ministerie.Alias ecclesias expoliavi, accipiens stipendium ad ministerium vestrum. 9And, when I was present with you and wanted, I was chargeable to no man: for that which was wanting to me, the brethren supplied who came from Macedonia. And in all things I have kept myself from being burthensome to you: and so I will keep myself.E stando presso di voi, ed essendo in bisogno, non fui di aggravio a nissuno: imperocché a quello, che mi mancava, supplirono i fratelli venuti dalla Macedonia: e onninamente non vi ho recato aggravio, nè vel recherò.And vvhen I vvas vvith you, and had neede, I vvas burdenous to none: for that vvhich I vvanted, the brethren supplied that came from Macedonia: & in al things I haue kept my self vvithout burden to you, and vvil keepe.Et cum essem apud vos, et egerem, nulli onerosus fui: nam quod mihi deerat, suppleverunt fratres, qui venerunt a Macedonia: et in omnibus sine onere me vobis servavi, et servabo. 10The truth of Christ is in me, that this glorying shall not be broken off in me in the regions of Achaia.La verità di Cristo è in me, come non mi sarà chiusa la bocca su questo vanto ne' paesi dell'Acaia.The truth of Christ is in me, that this glorying shal not be infringed tovvard me in the countrires of Achaia.Est veritas Christi in me, quoniam hæc gloriatio non infringetur in me in regionibus Achaiæ. 11Wherefore? Because I love you not? God knoweth it.E per qual motivo? Perché non vi amo? Sasselo Dio.Vvherfore? because I loue you not? God doth knovv.Quare ? quia non diligo vos ? Deus scit. 12But what I do, that I will do: that I may cut off the occasion from them that desire occasion: that wherein they glory, they may be found even as we.Ma quello, che io fo, lo farò tuttora, per troncar l'occasione a quegli, i quali un'occasione desiderano di essere (della qual cosa si gloriano) trovati simili a noi.But that vvhich I doe, I vvil also doe, that I may cut avvay the occasion of them that desire occasion: that, in that vvhich they glorie, they may be found euen like vs.Quod autem facio, et faciam: ut amputem occasionem eorum qui volunt occasionem, ut in quo gloriantur, inveniantur sicut et nos.
13For such false apostles are deceitful workmen, transforming themselves into the apostles of Christ.Imperocché questi tali falsi Apostoli sono operai finti, che si trasfigurano in Apostoli di Cristo.For such false apostles are craftie vvorkes, trāsfiguring them selues into Apostles of Christ.Nam ejusmodi pseudoapostoli sunt operarii subdoli, transfigurantes se in apostolos Christi. 14And no wonder: for Satan himself transformeth himself into an angel of light.Né ciò è da ammirarsi: mentre anche satana si trasforma in angelo della luce:And no maruel: for Satan him self transfigureth him self into an Angel of light.Et non mirum: ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis. 15Therefore it is no great thing if his ministers be transformed as the ministers of justice, whose end shall be according to their works.Non è adunque gran cosa, che anche i ministri di lui si trasfigurino in ministri della giustizia: la fine de' quali sarà conforme alle opere loro.It is no great matter therfore if his ministers be trāsfigured as the ministers of iustice: vvhose ende shal be according to their vvorkes.Non est ergo magnum, si ministri ejus transfigurentur velut ministri justitiæ: quorum finis erit secundum opera ipsorum. 16I say again (Let no man think me to be foolish: otherwise take me as one foolish, that I also may glory a little):Vel dico di nuovo (nissuno mi creda stolto, che se no, prendetemi anche per istolto, affinchè mi glorii anch'io un tantino)Againe I say, (let no man thinke me to be foolish: othervvise take me as foolish, that I also may glorie a litle,)Iterum dico (ne quis me putet insipientem esse, alioquin velut insipientem accipite me, ut et ego modicum quid glorier), 17That which I speak, I speak not according to God: but as it were in foolishness, in this matter of glorying.Quello, che dico, non lo dico secondo Dio, ma come per istoltezza, in questa materia di vantamento.that vvhich I speake, I speake not according to God, but as it vvere in foolishnes, in this substance of glorying.quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in insipientia, in hac substantia gloriæ. 18Seeing that many glory according to the flesh, I will glory also.Dappoiché molti si gloriano secondo la carne: io pare mi glorierò.Because many glorie according to the flesh, I also vvil glorie.Quoniam multi gloriantur secundum carnem: et ego gloriabor. 19For you gladly suffer the foolish: whereas yourselves are wise.Conciossiachè volentieri tollerate voi gli stolti, essendo voi saggi.For you do gladly suffer the foolish: vvhereas your selues are vvise.Libenter enim suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes.
20For you suffer if a man bring you into bondage, if a man devour you, if a man take from you, if a man be lifted up, if a man strike you on the face.Imperocché sopportate chi vi pone in ischiavitù, chi vi divora, chi vi roba, chi fa il grande, chi vi percuote nella faccia.For you suffer if a man bring you into seruitude, if a man deuoure, if a man take, if a man be extolled, if a man strike you on the face.Sustinetis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos cædit. 21I speak according to dishonour, as if we had been weak in this part. Wherein if any man dare (I speak foolishly), I dare also.Dico ciò quanto al disonore, quasi noi siamo stati da poco per questo lato. Ma per qualsivoglia cosa, che alcuno prenda ardimento (parlo da stolto) lo prendo ancor io:I speake according to dishonour, as though vve had been vveake in this part. Vvherein any man dare (I speake folishly) I dare also.Secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmi fuerimus in hac parte. In quo quis audet (in insipientia dico) audeo et ego: 22They are Hebrews: so am I. They are Israelites: so am I. They are the seed of Abraham: so am I.Sono Ebrei, ancor io: sono Israeliti, ancor io: discendenti d'Abramo, ancor io:They are Hebrevves: and I. They are Israëlites: and I. They are the seede of Abraham: and I.Hebræi sunt, et ego: Israëlitæ sunt, et ego: semen Abrahæ sunt, et ego. 23They are the ministers of Christ (I speak as one less wise): I am more; in many more labours, in prisons more frequently, in stripes above measure, in deaths often.Son ministri di Cristo, (parlo di stolto) più io: da più ne' travagli, da più nelle prigionie, oltre modo nelle battiture, frequentemente in mezzo alle morti.They are the ministers of Christ: and I. (I speake as one scarse vvise) more I: in many moe labours, in prisons more aboundantly, in stripes aboue measure, in deathes often.Ministri Christi sunt (ut minus sapiens dico), plus ego: in laboribus plurimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter. 24Of the Jews five times did I receive forty stripes save one.Da' Giudei cinque volte ricevei quaranta colpi, meno uno.Of the Ievves fiue times, did I receiue fourtie, sauing one.A Judæis quinquies, quadragenas, una minus, accepi. 25Thrice was I beaten with rods: once I was stoned: thrice I suffered shipwreck: a night and a day I was in the depth of the sea.Tre volte fui battuto con le verghe, una volta fui lapidato, tre volte naufragai, una notte, e un giorno stetti nel profondo mare,Thrise vvas I beaten vvith roddes, once I vvas stoned, thrise I suffred shipvvracke, night and day haue I been in the depth of the sea,Ter virgis cæsus sum, semel lapidatus sum: ter naufragium feci, nocte et die in profundo maris fui,
26In journeying often, in perils of waters, in perils of robbers, in perils from my own nation, in perils from the Gentiles, in perils in the city, in perils in the wilderness, in perils in the sea, in perils from false brethren:Spesso in viaggi, tra' pericoli delle fiumane, pericoli degli assassini, pericoli da' miei nazionali, pericoli da'gentili, pericoli nelle città, pericoli nella solitudine, pericoli nel mare, pericoli da' falsi fratelli:in iourneying often, perils of vvaters, perils of theeues, perils of my nation, perils of Gentiles, perils in the citie, perils in the wildernes, perils in the sea, perils among false brethren,in itineribus sæpe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in solitudine, periculis in mari, periculis in falsis fratribus: 27In labour and painfulness, in much watchings, in hunger and thirst, in fastings often, in cold and nakedness:Nella fatica, e nella miseria, nelle molte vigilie, nella fame, e nella sete, nei molti digiuni, nel freddo, e nella nudità:in labour and miserie, in much vvatchings, in hunger and thirst, in fastings often, in colde and nakednes,in labore et ærumna, in vigiliis multis, in fame et siti, in jejuniis multis, in frigore et nuditate, 28Besides those things which are without: my daily instance, the solicitude for all the churches.Oltre a quello, che viene di fuora, le quotidiane cure, che mi vengono sopra, la sollecitudine di tutte le Chiese.beside those things which are outwardly: my daily instance, the carefulnes of al churches.præter illa quæ extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana, sollicitudo omnium ecclesiarum. 29Who is weak, and I am not weak? Who is scandalized, and I am not on fire?Chi è infermo, che non sia io infermo? Chi è scandalizzato, che io non arda?Vvho is vveake, and I am not vveake? vvho is scandalized, and I am not burnt?Quis infirmatur, et ego non infirmor ? quis scandalizatur, et ego non uror ? 30If I must needs glory, I will glory of the things that concern my infirmity.Se fa di mestieri di gloriarsi, di quelle cose mi glorierò, che riguarda la mia debolezza.If I must glorie: I vvil glorie of the things that concerne my infirmitie.Si gloriari oportet, quæ infirmitatis meæ sunt, gloriabor. 31The God and Father of our Lord Jesus Christ, who is blessed for ever, knoweth that I lie not.Iddio, Padre del Signor nostro Gesù Cristo, che è benedetto ne' secoli, sa, che io non mentisco.The God and Father of our Lord IESVS Christ, vvho is blessed for euer, knovveth that I lie not.Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui est benedictus in sæcula, scit quod non mentior.
32At Damascus, the governor of the nation under Aretas the king, guarded the city of the Damascenes, to apprehend me.In Damasco colui, che governava la nazione a nome del Re Areta, aveva poste guardie intorno alla città di Damasco per catturarmi:At Damascus the Gouernour of the nation vnder Aretas the king, kept the citie of the Damascenes, for the apprehend me:Damasci præpositus gentis Aretæ regis custodiebat civitatem Damascenorum ut me comprehenderet: 33And through a window in a basket was I let down by the wall: and so escaped his hands.E per una finestra fui calato in una sporta dalla muraglia, e così gli fuggii di mano.and through a vvindovv in a basket vvas I let dovvne by the vvall, and so escaped his handes.et per fenestram in sporta dimissus sum per murum, et sic effugi manus ejus.
11:1
Challoner
My folly. So he calls his reciting his own praises, which commonly speaking, is looked upon as a piece of folly and vanity; though the apostle was constrained to do it, for the good of the souls committed to his charge. (Challoner)
11:2
With the jealousy of God, or that came from God: it may also signify a great, or godly jealousy.
Witham
To present you, that is, the Church of Corinth, a chaste virgin to Christ, as the whole Catholic Church is called the chaste spouse of Christ. See Matthew 9:13.; Apocalypse 21:2. (Witham)
Tirinus
I cannot suffer these false prophets thus to destroy what has been prepared with so much labour, but I am not jealous for my own sake; it is for the honour of God; for I do not wish to prepare this spouse for myself, but for God. (Tirinus)
It is a duty incumbent on me to preserve you in the purity of the faith you have received, to present you to him as a virgin, holy, and free from every spot or blemish, and hence arise my fear and solicitude, lest by insinuating and designing men, you suffer yourselves to be drawn away from the simplicity of your faith in Christ Jesus, the Lord.
11:3
Witham
So your minds shall be corrupted by those false teachers, from the simplicity in Christ, from the sincerity and purity of the gospel doctrine. (Witham)
11:4
Witham
You might well bear with him. These new teachers pretended at least to preach only the doctrine of Christ. St. Paul tells them, they might in some measure be excused, if they preached a new doctrine, or another gospel that brought them greater blessings, or another Spirit accompanied with greater spiritual gifts, than they had already received by his preaching. But I think, and may say, I have nothing less than the greatest apostles, and you have received the same blessings from me, as others from them. (Witham)
11:5
Calmet
For I suppose. Many understand this as spoken ironically, and alluding to the false apostles, who called themselves great. But it ought rather to be understood in a literal sense, that God had performed as many and great miracles by his hands, as by any of the apostles. St. Paul here wishes to refute those who called themselves the disciples of Peter, and other apostles. (Calmet)
11:6
Witham
Though I be rude in speech, (as St. Jerome also thought) in my expressions in the Greek tongue, yet not in knowledge, the chief or only thing to be regarded. Nay, St. Paul's adversaries acknowledged that his letters were weighty and strong. (chap. 10. ver. 11.) St. Chrysostom in many places, and St. Augustine, lib. 4:de Doct. Christiana, ch. VI. and VII tom. 3. p. 68. and seq., shews at large the solid rhetoric and eloquence of St. Paul, even in this and the next chapter. (Witham)
11:7
Witham
Did I commit a fault? etc. It is a kind of reproach to them, and by the figure, called irony, with a reflection on the false preachers, who some way or other, got themselves handsomely maintained, while St. Paul neither took, nor would take any thing of them, that his adversaries might not have an occasion to say, he did as they did, or that they only did as he did. And lest they should suspect that he would receive nothing form them, because he did not love them (as men sometimes refuse presents from those whom they do not love) he appeals to God, how much he loves them. But he will have this to boast of against his adversaries, those false apostles and crafty labourers, who cunningly endeavoured to transform themselves, that they might be thought the apostles of Christ, insinuating themselves into their favour, and receiving at least presents from them, which St. Paul would not do, though it was but reasonable that he should live by the gospel. See 1 Corinthians 9. (Witham)
11:10
Theodoret
The truth of Christ is in me. This is a kind of asseveration; I assure you by the truth of Christ, which is in me, that what I say is true, and that no one can deny it in Achaia. (Theodoret)
11:12
St. Augustine and Estius
St. Paul declares that he will continue to receive nothing for his preaching and his labours, that the false apostles may not glory in their disinterestedness; or rather, that he will not, by receiving any thing, authorize by his example, these new teachers, who only seek their own ease, to live on the Church, and to receive their support from it. (St. Augustine and Estius)
11:16
Witham
etc. Otherwise take me as one foolish. St. Paul divers times excuses himself for mentioning things in his own commendation: he owns that this in itself, and unless it were necessary, might be blamed as folly, that it would not be according to God, but he declares himself forced by them to it, and that he will speak nothing but the truth. See 2 Corinthians 12:6-11. He tells them that they bear with others that are foolish, even with those false preachers that endeavour to bring them into slavery by their domineering carriage, by making them perhaps subject to the yoke of the Mosaical law. Who devour them, that is, their goods and substance, who take from them, who in a manner strike them on the face, (ver. 20.) he means a metaphorical striking them, that is, by imperious ways, and insolent language. (Witham)
11:19
Calmet
I trust that you will permit me to speak in my own praise, since as wise as you are, you have permitted others, who have not greater wisdom than myself. And if it be folly to praise one's self, as you have pardoned them, I trust you will also pardon me. (Calmet)
11:20
Calmet
St. Paul still continues to speak ironically, that they will permit him to praise himself in his own justification, since they have permitted these false teachers to reduce them to bondage under the law, to devour their substance, and to behave haughtily to them, striking them on the face, etc. (Calmet)
11:21
Witham
I speak according to dishonour, as if we had been weak in this part. The interpreters are divided on this verse; the sense seems to be, I speak what others took upon as dishonourable in us, that we had not the like authority over you as these false teachers, and therefore could not keep you in such subjection as they have done. But yet I must tell you, that wherein if any man is bold, I am bold also; that is, I have no less motives to domineer and boast, than they have. And then he proceeds to particulars. (Witham)
11:23
Witham
They are ministers of Christ: I am more. To wit, an apostle chosen and sent by Jesus Christ, appointed in a special manner to be the apostle of the Gentiles, your apostle. (Witham)
11:24
The Jews had power under the Romans to inflict punishments, not indeed capital, but corporal, such as flogging, etc. See Mark 13:9. The law, in Deuteronomy 25:3. permitted, but did not command, forty stripes to be inflicted; it strictly forbad that number to be exceeded.
11:25
Witham
Thrice I suffered shipwreck. This was before the shipwreck in his voyage to Rome, by which we make take notice, that St. Luke, in the Acts, omits a great many things relating to St. Paul; as also when he adds,[Ver. 25. Nocte et die in profundo maris sui, en to butho pepoieka.] a night and a day I was in the depth of the sea. We do not read expressed in the Greek, of the sea; but the Greek word is observed to imply the same: and so it is understood by St. Chrysostom who gives these two expositions; first, that he was truly and literally in the middle of the sea. Secondly, that he was floating or swimming in the sea after shipwreck, which seems the more common interpretation. (Witham)
Pastorini
St. Paul could have avoided that disgrace, as a Roman. See Acts xxiii.; but in Acts xvi. he refused to claim his privilege, that he might have an opportunity of converting the guard of the prison. (Pastorini)
11:28
Challoner
My daily instance. The labours that come in, and press upon me every day. (Challoner)
11:1
My folly.... So he calls his reciting his own praises, which, commonly speaking is looked upon as a piece of folly and vanity; though the apostle was constrained to do it, for the good of the souls committed to his charge.
11:28
My daily instance.... The labours that come in, and press upon me every day.
11:1
•. From the simplicitie.] People fall from their first faith, virginitie, and simplicitie in Christ, not by sodē reuolt, As Eue by the Serpent, so the people are seduced by Heretikes. but by litle & litle, in giuing eare to the subtil persuasiō of the Serpent, speaking to thē by the svveete mouthes & illurementes of Heretikes of vvhich kind of seductiō he giueth Eue for an example, vvho vvas by her greedy desire of knovvledge and the Diuels promis of the same, dravven from the natiue simplicitie and obedience to God. as at this day, promis and pretense of knovvledge driueth many a poore soul from the sure, true, sincere, and onely beleefe of Gods Church.
11:2
The Apostles and their successors did despouse the people vvhom they conuerted, to Christ, in al puritie & Chastitie of truth, and vvholy vndefiled and void of errour and heresie.
11:3
Concordanza Gen. 3, 4
11:4
The note of a false teacher, to come: that is, vvithout lavvful calling or sending to thrust and intrude him self into an other mans charge.
11:6
6. Rude in speach.] Heretikes sometime eloquent. Hereby vve see that the seditious and false teachers haue often the gift of eloquence vvhereby the simple he easily beguiled. Such vvere Corè and Dathan, as Iosephus vvriteth Antiq. li. 4 c. •. for the same, S. Augustine (li. 5 Confes. c. 〈…〉.) calleth the Heretike Faustus Manichaeus, magnum laqueum Diaboli, a great snare of the Diuel, saying that he passed the glorious Doctor S. Ambrose in shevv of vvordes, Knovvledge better then gay wordes. but farre inferior to him (vvithout al comparison) in substance and matter. In vvhich sort the Apostle here is glad to compare him self vvith the false Apostles, vvhom the Corinthians did folovv and extoll farre aboue him by reason of their eloquence, Yong orators among heretikes preferred before the aū cient Doctors. graunting to them that gift, but chalenging to him self superioritie in knovvledge, vvhich al vvise men preferre before vaine vvordes. And it is the bane of our poore countrie, that the people novv a daies giue credit rather to nevv orators and folish yonkers, for their svveete speaches: then to the glorious Doctors of Christes Church, for their singular knovvledge and more graue eloquence.
11:13
A proper terme for Heretikes that shape thē selues into the habit of true teachers, specially by often allegation and commentatiō of the Scriptures. Reade the notable admonition of the auncient vvriter Vincentius Livinensis in his golden booke Against the Prophane neuelties of al heresies.
11:19
Liturgia The Epistle vpon the Sunday of Se•agesme.
11:22
Concordanza Phil. 3, 5.
11:23
Concordanza Dou. 25, 3.
11:25
Concordanza Act. 16, 23. 14, 18. 27, 15.
11:28
〈Greek〉. S. Chrysostom and Theophylacte interpret it of daily conspiracie against him. others, of multitude of cares instāt & vrgēt vpō him.
11:29
non vror? 〈Greek〉? Act. 9, 24.
11:1
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 11
And if, saith he, we have uttered any great thing, (for this is what he here calls being beside himself, as therefore in other places also he calls it folly;—
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
See him again drawing back and using depreciation and correctives beforehand, although he has already even said many such things: “Would that ye could bear with me in a little foolishness;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 26
How then saidst thou before, “Would that ye could bear with me a little in my foolishness;” (
11:2
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.12
… old things are passed away; behold, all things are become new;” and so is accomplished the prophecy of Isaiah. When also he (in a later passage) enjoins us “to cleanse ourselves from all filthiness of flesh and blood” (since this substance enters not the kingdom of God ); when, again, he “espouses the church as a chaste virgin to Christ,”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 20
… So, too, with regard to lying with a female slave, who had been betrothed to an husband, but not yet redeemed, not yet set free: “provision,” says (the Law), shall be made for her, and she shall not die, because she was not yet manumitted for him for whom she was being kept. For flesh not yet manumitted to Christ, for whom it was being kept,
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 4
Chiding)—Paul—written that such zeal hath he.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.3
… Moreover, interpret with me allegorically the children in accordance with the passage, “I could not speak unto you as unto spiritual, but as unto carnal, as unto babes in Christ;” and the women in accordance with the saying, “I wish to present you all as a pure virgin to Christ;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 74.14
… For the second birth, which occurs in baptism, begets sons of God. But if the spouse of Christ is one, which is the Catholic Church, it is she herself who alone bears sons of God. For there are not many spouses of Christ, since the apostle says, “I have espoused you, that I may present you as a chaste virgin to Christ;”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 4.5
… if I prefer not Jerusalem above my chief joy;” meaning by Jerusalem, as I said, these very undefiled and incorrupt souls, which, having with self-denial drawn in the pure draught of virginity with unpolluted lips, are “espoused to one husband,” to be presented “as a chaste virgin to Christ”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
… Might not either, in sorrow for such a trouble, say, “The thing which I greatly feared is come upon me, and that which I was afraid of is come unto me.” “I have espoused you to one husband that I may present you as a chaste virgin to Christ.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.7
52. Christ, then, is the beginning of our virtue. He is the beginning of purity, Who taught maidens not to look for the embraces of men,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
37. And no one can doubt that the Church is a virgin, who also in the Epistle to the Corinthians is espoused and presented as a chaste virgin to Christ.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
… For his writings are not only useful to us, for the overthrow of false doctrine and the confirmation of the true, but they help not a little towards living a good life. For by the use of these, the bishops of the present day fit and fashion the chaste virgin, which St. Paul himself espoused to Christ,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Concerning Lowliness of Mind 3
… And again— “I am jealous of you with a jealousy of God,” he says; “for I have betrothed you to one husband a chaste virgin: and fear lest at some time, as the serpent beguiled Eve by his wiliness, so your thoughts should be corrupted from the singleness that is towards Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Instructions to Catechumens 2.2
… for ye are my friends;” and Paul again, “I espoused you to one husband, that I might present you as a pure virgin to Christ;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.7
… and how did she having brought forth children remain a virgin? “For I am jealous over you,” saith Paul, “with a godly jealousy, for I espoused you to one husband that I might present you as a pure virgin to Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.13
… I came not that thou shouldst abide here but that I might take thee and return. Seek not the dowry here: all depends on hope, and faith. “And dost thou give me nothing in this world?” He answers. “Receive an earnest that thou mayest trust me concerning that which is to come: receive pledges and betrothal gifts.” Therefore Paul saith “I have espoused you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 66
… one may say. That thou mightest learn God’s tender care, His yearning towards us, the cheerfulness of the state of things, that there is nothing sorrowful there, nor sad, but all things are full of spiritual joy. Therefore also John calls Him a bridegroom, therefore Paul again saith, “For I have espoused you to one husband;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 24
… For He is our fulness; for He is “the fulness of Him that filleth all in all” ( ib. i. 23 ): and the Way, and the Husband, and the Bridegroom;—for “I have espoused you as a chaste virgin to one husband,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… He that is “filled,” suffereth not any other will to be within him, for if so, he is not wholly filled. “For I bear him witness,” he saith, “that he hath much zeal.” Both “zeal,” and “great”; both are intensitive. As he saith himself, when writing to the Corinthians, “For I am jealous over you with a godly jealousy.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 15
… For He has said, “I am the defender of the widows and the father of the orphans.” ( Ps. lxviii. 5 .) He shows that they do not choose widowhood as they ought, but wax wanton: however he bears with them. Elsewhere indeed he says, “I have espoused you to one husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 28
… This then belongs to all who are virgins in soul, who are freed from worldly imaginations: for these imaginations corrupt our souls. If therefore we remain unpolluted, we shall depart thither, and shall be accepted. “For I have espoused you,” he says, “to one husband, to present you a chaste virgin unto Christ.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 2.10-2
… The fact is, you were so anxious to appear completely possessed of the eloquence of Plautus or of Cicero, that you forgot that the Apostle speaks of the whole church, parents and children, mothers and daughters, brothers and sisters, all together, as one virgin or bride, when he says,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.5
… for the same figure is used in relation to God. Jeremiah writes: “As a wife treacherously departeth from her husband, so have ye dealt treacherously with me, O house of Israel.” And the apostle employs the same comparison: “I have espoused you,” he says to his converts, “to one husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 125.20
20. I lay great emphasis on these points that I may deliver a young man who is dear to me from the itching both of the tongue and of the ears: that, since he has been born again in Christ, I may present him without spot or wrinkle as a chaste virgin,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.2
… I am aware that the bishop has with words of prayer covered her holy head with the virgin’s bridal-veil, reciting the while the solemn sentence of the apostle: “I wish to present you all as a chaste virgin to Christ.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.37
… We are willing to be absent from the body, and to be at home with the Lord. Wherefore also we make it our aim, whether in the body, or out of the body, to be well-pleasing unto God.” And by way of more fully explaining what he did not wish them to be he says elsewhere:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 188.5
… Let her rather listen to the apostle when he says: “I have espoused you to one husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ. But I fear, lest by any means, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted from the simplicity that is in Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 2
2. This we have undertaken in our present discourse: may Christ help us, the Son of a virgin, and the Spouse of virgins, born after the flesh of a virgin womb, and wedded after the Spirit in virgin marriage. Whereas, therefore, the whole Church itself is a virgin espoused unto one Husband Christ,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 11
… This kind of virgins no fruitfulness of the body hath given birth to: this is no progeny of flesh and blood. If of these the mother be sought for, it is the Church. None bears sacred virgins save a sacred virgin, she who hath been espoused to be presented chaste unto one Husband, Christ.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 13
… who by soundness of faith, of hope, of charity, not in the virgins alone, but in widows also, and faithful married women, is altogether a virgin. Forsooth unto the universal Church, of which they all are members, the Apostle saith, “I joined you unto one husband a chaste virgin to present unto Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 15.3
… All the effect of such a boast on the really chaste members of the holy Church is to remind them of the apostle’s warning against deceivers: "I have joined you to one husband, to present you as a chaste virgin to Christ. But I fear lest, as the serpent deceived Eve by his guile, so your minds also should be corrupted from the purity which is in Christ."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 15.9
… If thou dost not believe what Moses says of the guile of the serpent, thou mayest be warned by Paul, who, when speaking of presenting the Church as a chaste virgin to Christ, says, "I fear lest, as the serpent beguiled Eve through his craftiness, your minds also should be corrupted from the simplicity and purity which is in Christ."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.49
… lest, as the serpent had deceived Eve by his subtlety, so he should also corrupt their minds by turning them away from the simplicity of Christ.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.4
… Things like this are done within the Church, and that spirit of gentleness within its pale burns with zeal towards God, lest the chaste virgin which is espoused to one husband, even Christ, should in any of her members be corrupted from the simplicity which is in Christ, as Eve was beguiled by the subtilty of the serpent.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 43.4
… Whence prove we this? Hear the Apostle saying, not to the religious women only but to the whole Church together; “I have espoused you to One Husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 55.6
… Now to the fish the Lord opposed the serpent, to faith the devil. Wherefore to this betrothed one does the Apostle say, “I have betrothed you to One Husband, to present you a chaste virgin to Christ.” And, “I fear lest as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds also should be corrupted from the purity which is in Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 88.8
… “If thou know not thyself,” that in uprightness, “he hath espoused thee to Me, to present you a chaste Virgin to Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 13.12
… Why? How? Over whom art thou jealous, and for whom? “For I have espoused you to one husband, to present a chaste virgin to Christ.” Why dost thou fear, then? Why art thou jealous? “I fear,” saith he, “lest, as the serpent beguiled Eve by his subtilty, so your minds should be corrupted from the chastity which is in Christ.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 14.11
… Touch not, taste not, handle not.” And there is no doubt that this is said of the superstitions of the law, into which one who has fallen has certainly gone a whoring from Christ, and is not worthy to hear this from the Apostle: “For I have espoused you to one husband, to exhibit you as a chaste virgin to Christ.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… and though many are styled spirits there is one Holy Ghost; just so though many are called christs there is one Lord Jesus Christ by Whom are all things. And very properly does the Church cling to this name; for she has heard Paul, escorter of the Bride, exclaiming “I have espoused you to one husband that I may present you as a chaste virgin to Christ,”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 80
… for now through the approved faith of the priest, we are justifying in presuming that the whole church committed to him will have no wrinkle nor spot of error, as says the Apostle, “for I have espoused you to one husband to present you a pure virgin to Christ
11:3
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… the prohibition of any “likeness of anything,” set forth a brazen serpent, placed on a “tree,” in a hanging posture, for a spectacle of healing to Israel, at the time when, after their idolatry, they were suffering extermination by serpents, except that in this case he was exhibiting the Lord’s cross on which the “serpent” the devil was “made a show of,”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 34
… For if he that cometh preacheth another Christ, whom we have not preached, or if ye receive another Spirit, which we have not received, or another gospel, which ye have not accepted, ye might well bear with him. For I suppose that I did nothing less for you than the other apostles.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 1.2
… that proud one is mocked as a sparrow . For now the infant child lays his hand upon the hole of the asp, and laughs at him that deceived Eve
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 39
…2. But since we have made mention of heretics as dead, but of ourselves as possessing the Divine Scriptures for salvation; and since I fear lest, as Paul wrote to the Corinthians
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
… in sorrow for such a trouble, say, “The thing which I greatly feared is come upon me, and that which I was afraid of is come unto me.” “I have espoused you to one husband that I may present you as a chaste virgin to Christ.” I was indeed ever afraid “lest by any means as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your mind should be corrupted;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
… For it is written: “Ye are all one in Christ Jesus,” and elsewhere: “To those sanctified in Christ Jesus,” and again: “That we might be the righteousness of God in Him,” and in another place: “Should fall from the chastity which is in Christ Jesus.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.7
… nevertheless, after all these great advantages, he still has fears and tremblings concerning this government and those who were governed by him. “I fear,” he says, “lest by any means, as the serpent beguiled Eve through his subtlety, so your minds should be corrupted from the simplicity which is in Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 25
… For when he is speaking of doctrines, hear what he says, “If any one preacheth unto you any gospel other than that ye have received, let him be accursed” ( Gal. i. 9 ), “even” if it be “an angel.” And again, “I fear lest by any means as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ii. 20 ) so Paul’s heart was His heart, and a tablet of the Holy Spirit, and a book of grace); which trembled for the sins of others, (for I fear, he says, lest by any means “I have bestowed labor upon you in vain; ( ib. iv. 11 ) lest as the serpent beguiled Eve; (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 14
What is “we corrupted?” That is, we beguiled no man; as he says elsewhere also. “Lest by any means, as the serpent beguiled Eve, so your minds should be corrupted.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 3 . “But I fear lest by any means, as the serpent beguiled Eve through his subtlety, so your minds should be corrupted from the simplicity that is toward Christ .”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 27
… the whole Church, with a view to your advantage I was compelled to become foolish.’ And he did not say, ‘For I feared lest if they obtained the highest estimation with you, they should sow their doctrines,’ yet this indeed he set down above when he said, “I fear, lest by any means, as the serpent deceived Eve, so your minds should be corrupted.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
… As Paul himself says to the Galatians, “I am afraid of you, lest by any means I have bestowed labor upon you in vain:” ( Gal. iv. 11 .) and again, “I fear lest by any means as the serpent beguiled Eve,…so your minds should be corrupted.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
… to the one the Incarnate, to the other God the Word. Just as one might say of a house which has some part decayed and the other sound, He hath rebuilt the house, that is to say, He has made it stronger, and laid a firmer foundation. So also here He hath brought all under one and the same Head.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… wherefore also he said, “I am persuaded.” So then he did not wrestle, yet nevertheless he fears his artifices; for hear what he saith, “I fear lest by any means, as the serpent beguiled Eve in his craftiness, your minds should be corrupted from the simplicity that is toward Christ.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
… The “in” means, “through.” “Through uncorruptness,” that is, “through virtue.” Because all sin is corruption. And in the same way as we say a virgin is corrupted, so also do we speak of the soul. Hence Paul says, “Lest by any means your minds should be corrupted.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.3
… Paul, the chosen vessel, chastised his body, and brought it into subjection, lest after preaching to others he himself should be found a reprobate, and he tells that there was given to him “a thorn in the flesh, a messenger of Satan to buffet” him. And to the Corinthians he writes:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.13
… for Him is he jealous, not for himself; because in the voice of Thy “waterspouts,” not in his own voice, doth he call on that other deep, for whom being jealous he feareth, lest that, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so their minds should be corrupted from the simplicity that is in our Bridegroom, Thine only Son.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.7
… And, “Thou wilt fill me with joy with Thy countenance.” Fear is used in a good sense by the apostle when he says, “Work out your salvation with fear and trembling.” And, “Be not high-minded, but fear.” And, “I fear, lest by any means, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted from the simplicity that is in Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.25
… it is said, “The lion of the tribe of Judah hath prevailed;” and again, stands for the devil where it is written, “Your adversary the devil, as a roaring lion, walketh about seeking whom he may devour.” In the same way the serpent is used in a good sense, “Be wise as serpents;” and again, in a bad sense, “The serpent beguiled Eve through his subtilty.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 21.9
… This is all in accordance with sacred Scripture. The apostle himself speaks of temptation from without: "I fear lest, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted from the simplicity and purity that is in Christ."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 7.13
… for to-morrow we die?" Did not the discourse of the apostle take heed even against such as these, when he says, "But I fear, lest by any means, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds [also] should be corrupted from the simplicity that is in Christ?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 43.4
… And because the devil, the corrupter of this virginity, is to be guarded against, after the Apostle had said, “I have espoused you to one husband, that I may present you as a chaste virgin to Christ;” he subjoined, “But I fear, lest as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds should be corrupted from the simplicity that is in Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 88.8
… “If thou know not thyself,” that in uprightness, “he hath espoused thee to Me, to present you a chaste Virgin to Christ;” and that in uprightness thou shouldest present thine own self to Me, lest by evil converse, “as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so your minds too should be corrupted from my purity.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 8.4
… “I have espoused you to one husband, to present you a chaste virgin to Christ.” Why does he fear lest the virginity of Christ’s bride should be corrupted by the subtilty of the devil? “I fear,” saith he, “lest as the serpent beguiled Eve by his subtilty, so also your minds should be corrupted from the simplicity and chastity which is in Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 127.2
… For the house of God is the people of God; for the house of God is the temple of God.…This is Jerusalem: she hath guards: as she hath builders, labouring at her building up, so also hath she guards. To this guardianship these words of the Apostle relate: “I fear, lest by any means your minds should be corrupted from the simplicity which is in Christ.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 14.11
… “For I have espoused you to one husband, to exhibit you as a chaste virgin to Christ.” But this that follows will be directed to him by the words of the same Apostle: “But I am afraid lest as the serpent by his cunning deceived Eve, so your minds should be corrupted and fall from the simplicity which is in Christ Jesus.”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 5
… If so be, then, that thou longest for all these things, conquer the body; conquer the appetites of the flesh; conquer the world in the Spirit of God; conquer these vain things of time, which pass away and grow old, and decay, and come to an end; conquer the dragon; conquer the lion; conquer the serpent;
11:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 4 . “If he that cometh preacheth another Jesus, whom we did not preach, or if ye receive a different Spirit which ye did not receive, or a different Gospel which ye did not accept, ye do well to bear with him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… for when said they were enough to extinguish all that suspicion. “But as in foolishness.” Before he says, “Would that ye could bear with me in a little foolishness,’’ (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 1.19
… “Ye seek a proof of Christ that speaketh in me.” But a whole range of thoughts springs from the devil, when he endeavours to destroy us either by the pleasures of sin or by secret attacks, in his crafty wiles deceitfully showing us evil as good, and transforming himself into an angel of light to us:
11:5
san Basilio † 379 d.C. The Letters 8.10
10. This examination of the passages before us is, so far as my ability goes, sufficient. Now let us turn the discussion on those who attack the Holy Spirit, and cast down every high thing of their intellect that exalts itself against the knowledge of God.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
… and more respect was entertained for them, and these persons were intending to foist themselves in; therefore he makes this comparison of himself with them with the dignity that becomes him. Therefore he also mentions them with encomiums, not speaking simply of “the Apostles,” but “the very chiefest,” meaning Peter and James and John.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 82
… About their merits and virtues, which pass all power of speech, we must not make distinctions, because they were equal in their election
11:6
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 4
2. The Apostles are not unaware that in some things they give offence, and that in some respects their culture is defective, and they confess themselves
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 6.25.11
11. In addition he makes the following statements in regard to the Epistle to the Hebrews in his Homilies upon it: “That the verbal style of the epistle entitled ‘To the Hebrews,’ is not rude like the language of the apostle, who acknowledged himself ‘rude in speech’
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.55
55. He glories in his infirmities and distresses. He takes pleasure in the dying of Jesus, as if it were a kind of ornament. He is lofty in carnal things, he rejoices in things spiritual; he is not rude in knowledge,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 28
… But since it was ineffable, we too will honour it by silence. Thus much we will hear Paul say about it, that we know in part and we prophesy in part. This and the like to this are the confessions of one who is not rude in knowledge,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
6. Basil : “Why, then, was not St. Paul ambitious of becoming perfect in this art? He makes no secret of his poverty of speech, but distinctly confesses himself to be unskilled, even telling the Corinthians so,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… And let no one say to me, “I am unskilled and unlearned:” nothing were less instructed than Peter, nothing more rude than Paul, and this himself confessed, and was not ashamed to say, “though I be rude in speech, yet not in knowledge.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… xi. 12 .) And besides, possessing also the power of language, they were forthwith greatly elated. Wherefore also he calls himself “rude in speech,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
[3.] Ver. 6 . “But though I be rude in speech, yet am I not in knowledge.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 2.24
… Whoever reads the work will recognize the plagiarisms of the Latins, and will despise the derivative streams, as soon as he begins to drink at the fountain head. He is rude in speech, yet not in knowledge;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.4
4. But perhaps we ought to call Peter and John ignorant, both of whom could say of themselves, “though I be rude in speech, yet not in knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.7
15. But perhaps some one is thinking that I have selected the Apostle Paul because he is our great orator. For when he says, “Though I be rude in speech, yet not in knowledge,”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 6.7
… Theophilus, however though entertaining the very same opinion respecting the Divine nature, yet to gratify his vindictive feelings, did not hesitate to pervert what he and they had rightly taught: but imposed upon the majority of the monks, men who were sincere but ‘rude in speech,’
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 7.35
… He had acquired a high reputation for sanctity, on account of having at his own expense constructed sepulchral depositaries for the reception of the pious after their decease, but was ‘rude in speech’
11:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 7 . “Or did I commit a sin in abasing myself that ye might be exalted?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 6
… For it had been said to the inn-keeper to whom that wounded man was brought, “Whatever thou layest out more, at my coming again I will repay thee.” The Apostle Paul, then, did “lay out more,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 13
… It is the truth of Christ in me, that this glory shall not be infringed in me in the regions of Achaia. Wherefore? because I love you not? God knoweth. But what I do, I also mean to do, that I may cut off occasion from them which seek occasion, that wherein they glory they may be found as also we.”
11:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 21
… rather, when necessity pressed upon us we would not yield to the necessity. Which also in the second Epistle he says; “I robbed other Churches, taking wages of them that I might minister unto you; and when I was present with you, and was in want, I was not a burden on any man.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 25
But not only to things hurtful have I submitted, but also to things toilsome. For, “I robbed other Churches,” saith he, “taking wages of them; (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 17
… Yet Paul stood in need many times, and was not ashamed; nay, even prided himself upon it, and praised those that had ministered to him, saying, “For ye sent once and again to my need;” ( Philip. iv. 16 .) and again, “I robbed other Churches, taking wages of them that I might minister unto you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 21
… Wherefore then has he used it? With a meaning of its own, in regard to another point. For the word “captivity” conveys two ideas, the loss of liberty, and the being so violently overpowered as not to rise up again. It is therefore in respect to this second meaning that he took it. As when he shall say “I robbed other churches,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 8 . “I robbed other churches, taking wages of them that I might minister unto you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 15
… for they received but secretly. Wherefore he said, “wherein they glory.” Wherefore he also said, “No man shall stop me of this glorying.” ( 2 Cor. xi. 10 .) And he said not simply, shall not stop me, but what? “in the regions of Achaia.” And again, “I robbed other Churches, taking wages of them that I might minister unto you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
… “For ye remember,” he has not said, the benefits received from me, but, “our labor and travail: for working night and day, that we might not burden any of you, we preached unto you the Gospel of God.” And to the Corinthians he said a different thing, “I robbed other Churches, taking wages of them that I might minister unto you.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.pref
… For this reason I too shall attempt to record in writing events in ecclesiastical history hitherto omitted, deeming it indeed not right to look on without an effort while oblivion robs
11:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.7
… was with you in fear and in much trembling;” and this was a man who had been caught up to the third Heaven, and made partaker of the unspeakable mysteries of God, and had endured as many deaths as he had lived days after he became a believer—a man, moreover, who would not use the authority given him from Christ lest any of his converts should be offended.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 9 . “And when I was present with you, and was in want, I was not a burden on any man.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.25
… Such an earth was the godly Onesiphorus, unto whose house Thou didst give mercy, because he frequently refreshed Thy Paul, and was not ashamed of his chain. This did also the brethren, and such fruit did they bear, who out of Macedonia supplied what was wanting unto him.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 15
… yet on that account, when he was with the Corinthians, and wanted, was burdensome to no man of those among whom he was, but altogether that which was lacking to him the brethren which came from Macedonia supplied.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 21
… “Now the Athenians and strangers which were there spent their time in nothing else but either to tell or to hear some new thing.” Let us suppose him all those days that he was at Athens not to have worked: on this account, indeed, was his need supplied from Macedonia, as he says in the second to the Corinthians:
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 7.17
… “For that which was lacking to me,” he says, “the brethren who came from Macedonia supplied:”
11:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 45
… But he nowhere casts this up as a reproach to the Ephesians, when writing to them. And why? Because he did not fall upon any subject that obliged him to speak of this. But to the Corinthians he says, “My boasting has not been stopped in the regions of Achaia.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 10 . “As the truth of Christ is in me.” ‘Do not think that I therefore have spoken, that I may receive, that I may the rather draw you on: for,’ saith he, “as the truth is in me,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 27
… For because the mooting this continually tended to bring disgrace upon them, he continually softens it down; saying above, for instance, “As the truth of Christ is in me, this boasting shall not be stopped in me;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 15
… What is it then? Probably, he then did not receive on account of the false Apostles, “that wherein they glory” ( 2 Cor. xi. 12 .), saith he, “they may be found even as we.” And he said not “are,” but “glory”; for they received but secretly. Wherefore he said, “wherein they glory.” Wherefore he also said, “No man shall stop me of this glorying.” (
11:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 11 . “Wherefore? because I love you not? God knoweth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 27
… saying above, for instance, “As the truth of Christ is in me, this boasting shall not be stopped in me;” ( Chap. xi. 10 .) then again, “Because I love you not? God knoweth..…But that I may cut off occasion from them that desire occasion, and that wherein they glory, they may be found even as we.” (
11:12
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 3.8
… For those who are the better, and who embrace the truth more clearly, being delivered from the evils of the flesh, become, on account of their perfect purification and faith, a church and help-meet of Christ, betrothed and given in marriage to Him as a virgin, according to the apostle,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 32
Since not by the signs only did He desire them to appear illustrious, but even before the signs, by their own virtue. For nothing so much characterizes strictness of life, as to be free from superfluities, and so far as may be, from wants. This even the false apostles knew. Wherefore Paul also said, “That wherein they glory, they may be found even as we.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 39
… for by occupation they were tent-makers.” ( v. 3 .) Lo, what a justification he found for dwelling in the same house with them! For because here, of all places, it was necessary that he should not receive, as he himself says, “That wherein they glory, they may be found, even as we” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 1
… is the meaning of, “his bodily presence is weak,”) but when he is away he boasts greatly in what he writes, (for such is the signification of “his letters are weighty.”) Moreover, to enhance their own credit these persons made a pretence of receiving nothing, to which he also alludes where he says, “that wherein they glory, they may be found even as we.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
Ver. 12 . “That I may cut off occasion from them that desire an occasion; that wherein they glory, they may be found even as we.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… ‘And yet,’ saith one, ‘they take no money.’ That they may take greater things; that they may destroy the soul. Yea rather, even that was a falsehood; and they took money but did it secretly: and he shows this in what follows. And indeed he already hinted this where he said, “that wherein they glory, they may be found even as we:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 15
… ix. 15 .); he suffereth his glorying to be made void? And how? By receiving. For if his glorying was, that he received not, how doth he now endure so to do? What is it then? Probably, he then did not receive on account of the false Apostles, “that wherein they glory” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.4
… And now if you prefer that his name should not be read that we “may cut off occasion,” as the apostle says, from those that desire occasion
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.16
… For there were many who were desirous of having an occasion for getting and selling the gospel, from whom the apostle wished to cut off this occasion, and therefore he submitted to a way of living by his own hands. For concerning these parties he says in another passage, “That I may cut off occasion from them which seek occasion.”
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 25
[67.] Such were they whom the Apostle Paul rebukes in his Second Epistle to the Corinthians, when he says, “For of this sort are false apostles, deceitful workers, transforming themselves into apostles of Christ.”
11:13
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.12
… when, again, he “espouses the church as a chaste virgin to Christ,” a spouse to a spouse in very deed, an image cannot be combined and compared with what is opposed to the real nature of the thing (with which it is compared). So when he designates “false apostles, deceitful workers transforming themselves” into likenesses of himself,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 72
… Seest thou the war to be threefold? from the deceivers, from the enemies, from the false brethren. See Paul too lamenting over the same things, and saying, “Without were fightings, within were fears;” and, “perils among false brethren,” and again, “For such are false apostles, deceitful workers, transforming themselves into the apostles of Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
… ‘And yet if they say the same things,’ saith one, ‘wherefore dost thou hinder them?’ Because that using hypocrisy, they introduce strange doctrines. This however for the present he doth not say, but afterwards asserts it, when he says, “They fashion themselves into Apostles of Christ;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
… And yet if they were false Apostles, he heeded not to have introduced his own superiority by way of comparison, but to have destroyed their claim to “be ministers” at all. Well, he did destroy it, saying, “False Apostles, deceitful workers, fashioning themselves into Apostles of Christ,” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 53.7
7. Wherefore, since the Apostle Paul says in another place, that even Satan transforms himself into an angel of light, and that therefore it is not strange that his servants should assume the guise of ministers of righteousness:
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 13
… not workmen who “serve their belly;” not workmen who “with fair speeches and pleasant words mislead the hearts of the innocent;” not workmen who imitate the children of light, while they are not light but darkness—“men whose end is destruction;” not workmen who practise iniquity and wickedness and fraud; not “crafty workmen;”
11:14
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
… a brazen serpent, placed on a “tree,” in a hanging posture, for a spectacle of healing to Israel, at the time when, after their idolatry, they were suffering extermination by serpents, except that in this case he was exhibiting the Lord’s cross on which the “serpent” the devil was “made a show of,” and, for every one hurt by such snakes—that is, his angels
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 57
… God forbid, however, that we should suppose that the soul of any saint, much less of a prophet, can be dragged out of (its resting-place in Hades) by a demon. We know that “Satan himself is transformed into an angel of light”
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 6
… If, therefore, even “an angel from heaven should preach any other gospel” (than theirs), he would be called accursed by us. The Holy Ghost had even then foreseen that there would be in a certain virgin (called) Philumene an angel of deceit, “transformed into an angel of light,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.12
… So when he designates “false apostles, deceitful workers transforming themselves” into likenesses of himself, of course by their hypocrisy, he charges them with the guilt of disorderly conversation, rather than of false doctrine. The contrariety, therefore, was one of conduct, not of gods. If “Satan himself, too, is transformed into an angel of light,”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 55
… and that Satan himself, when “transformed into an angel of light,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.4
… For it is the Son alone who leads to God those who are striving, by the purity of their thoughts, words, and deeds, to come near to God the Creator of the universe. I think, therefore, that the prince of this world, who “transforms himself into an angel of light,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 10.5
… For in order that those who fly from death he may entice to death, he is outwardly dyed with the colours of immortality. And hence he wishes to seem a fig-tree or vine, and to produce sweetness and joy, and is “transformed into an angel of light,”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.17
… For, as the house, through the window of which a little sunlight enters, is altogether illumined, so the man into whom a little of Satan enters, is altogether darkened. Hear that which the Apostle said:— If Satan is transfigured to an angel of light, it is no wonder if his ministers also are transfigured to ministers of righteousness .
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.1
1. Vice mimics virtue, and the tares strive to be thought wheat, growing like the wheat in appearance, but being detected by good judges from the taste. The devil also transfigures himself into an angel of light
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.12
… I wish you also to keep this as a provision through the whole course of your life, and beside this to receive no other, neither if we ourselves should change and contradict our present teaching, nor if an adverse angel, transformed into an angel of light
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.19
229. Even Satan transforms himself into an angel of light;
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.16
… And these things were written by the hand and spoken by the mouth of a bishop who, that he might show himself to be most learned, omitted not an ancient warning. For we read in the prophet that he saw a flying sickle. Auxentius, to imitate this, sent a flying sword through all cities. But Satan, too, transforms himself into an angel of light,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 27
… i. 8 .) but in reproof, as when he says, “Whosoever of you would be justified by the law, ye are fallen away from grace.” ( Gal. v. 4 .) And at one time he calls the corrupters “dogs,” saying, “Beware of dogs:” ( Philip. iii. 2 .) at another, “having their consciences seared with a hot iron.” ( 1 Tim. iv. 2 .) And again, “angels of Satan:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
Ver. 14, 15 . “And no marvel; for if even Satan fashioneth himself into an angel of light, is it a great thing if his ministers also fashion themselves as ministers of righteousness?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… Hence too was it that the blessed Paul said, “For we are not ignorant of his devices” ( 2 Cor. ii. 11 .), which was the way moreover in which he especially overcame him; and again hear his words, “And no marvel—if his ministers also fashion themselves as ministers of righteousness.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 15.4
… Let us be satisfied with the form of creed which we have hitherto used. Or, if you think it right that I should speak of three hypostases, explaining what I mean by them, I am ready to submit. But, believe me, there is poison hidden under their honey; the angel of Satan has transformed himself into an angel of light.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 147.11
… Who could refuse to welcome one who declared himself to be a monk; especially if he were ignorant of your tragical career and had read the letters of commendation which your bishop had addressed to other prelates? Unhappy man! you transformed yourself into an angel of light;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.42
… but none was there. For the devil it was, transforming himself into an angel of light.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 2.26
… For so great is the influence of probity and chastity, that all men, or almost all men, are moved by the praise of these virtues; nor is any man so depraved by vice, but he hath some feeling of honor left in him. So that, unless the devil sometimes transformed himself, as Scripture says, into an angel of light,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 10.10
… As to those who perform these filthy cleansings by sacrilegious rites, and see in their initiated state (as he further tells us, though we may question this vision) certain wonderfully lovely appearances of angels or gods, this is what the apostle refers to when he speaks of “Satan transforming himself into an angel of light.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 19.9
… And in this friendship we have indeed no fear that the angels will grieve us by their death or deterioration. But as we cannot mingle with them as familiarly as with men (which itself is one of the grievances of this life), and as Satan, as we read,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.10
… or else entangling him through sacrilegious rites, in which, while casting down headlong by deceit and illusion the minds of the more curious and prouder sort, he holds him captive also to magical trickery; promising too the cleansing of the soul, through those initiations which they call τελεταί , by transforming himself into an angel of light,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 60
It is more necessary to use all our powers of discrimination and judgment when Satan transforms himself into an angel of light,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.18
… This is the true custom of the devil, to choose in preference a mode of deceiving by which he usurps to himself a word of holy meaning, as the apostle declares to us: ‘And no marvel,’ he says: ‘for Satan himself is transformed into an angel of light. Therefore it is no great thing if his ministers also be transformed as the ministers of righteousness.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 3.2
… For he who, according to the apostle’s portrait, “transforms himself into an angel of light,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 16.11
For often it has been proved that what the Apostle says really takes place. “For Satan himself transforms himself into an angel of light,”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 16
… For they “come,” as the Saviour foretold, “in sheeps’ clothing, but inwardly they are ravening wolves ;” because they could not deceive the true and simple sheep, unless they covered their bestial rage with the name of Christ. But in them all he is at work who, though he is really the enemy of enlightenment, “transforms himself into an angel of light
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 27
But in this mercifulness of God , dearly beloved, the greatness of which towards us we cannot explain, Christians must be extremely careful lest they be caught again in the devil’s wiles and once more entangled in the errors which they have renounced. For the old enemy does not cease to “transform himself into an angel of light
Pseudo-Clement The Recognitions of Clement 2.18
“To this Aquila answered: “How, then, are men in fault, if the wicked one, transforming himself into the brightness of light,
11:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
… But he speaks concerning those angels about whom Christ saith, “Depart ye into the fire which is prepared for the devil and his angels.” (St. Matt. xxv. 41 .) And Paul, “his angels fashion themselves as ministers of righteousness.” (
11:16
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.3
3. For my present position is due, my good people, not to inexperience and ignorance, nay indeed, that I may boast myself a little,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
Ver. 16 . “Again I say.” For he had even already used much preparatory corrective: ‘But nevertheless I am not contented with what I have said, but I say yet again,’
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
See him again drawing back and using depreciation and correctives beforehand, although he has already even said many such things: “Would that ye could bear with me in a little foolishness;” ( Ver. 1 .) and again, “Let no man think me foolish: if ye do, yet as foolish receive me.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.7
… Besides those things which are without, that which cometh upon me daily, the care of all the churches. Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not? If I must needs glory, I will glory of the things which concern my infirmities.”
11:17
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.12
12. To those who platted this crown—that which I speak, I speak it not after the Lord,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
Ver. 17 . “That which I speak, I speak not after the Lord, but as in foolishness, in this confidence of glorifying.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
… “Would that ye could bear with me in a little foolishness;” ( Ver. 1 .) and again, “Let no man think me foolish: if ye do, yet as foolish receive me.” ( Ver. 16 .) “That which I speak, I speak not after the Lord, but as in foolishness.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 26
How then saidst thou before, “Would that ye could bear with me a little in my foolishness;” ( Chap. xi. 1 .) and, “That which I speak, I speak not after the Lord, but as it were foolishly;” (
11:18
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.3
… because we are “suitors” of things spiritual. In those things wherein our sphere of labour lies, let our joy lie. From the sources whence we hope for salvation, let us cull our “glory.” Plainly, a Christian will “glory” even in the flesh ; but (it will be) when it has endured laceration for Christ’s sake,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
Ver. 18 . “Seeing that many glory after the flesh, I will glory also.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
… “Would that ye could bear with me in a little foolishness;” ( Ver. 1 .) and again, “Let no man think me foolish: if ye do, yet as foolish receive me.” ( Ver. 16 .) “That which I speak, I speak not after the Lord, but as in foolishness.” ( Ver. 17 .) “Seeing that many glory after the flesh, I will glory also;” (
11:19
san Teona di Alessandria † 300 d.C. The Epistle of Theonas, Bishop of Alexandria, to Lucianus, the Chief Chamberlain 9
And do thou, my dearest Lucianus, since thou art wise, bear with good-will the unwise;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… For if ye had not borne with them, and so far as it lay in them received damage, I would not have spoken a word; but I do it out of a tender care for your salvation, and in condescension. And behold, how he accompanies even his censure with praise. For having said, “ye bear with the foolish gladly;” he added,
11:20
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 14
… “Ye are already enriched! ye are already satiated! ye are already reigning!” and, “If any thinks himself to know, he knoweth not yet how it behoves him to know!” Is he not even then “smiting some one’s face,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 21
See also again another argument, and this too from examples though not of the same kind. For it is not Peter whom he mentions here nor the Apostles, but certain other spurious ones, with whom he afterwards enters into combat, and concerning whom he says, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… and they took money but did it secretly: and he shows this in what follows. And indeed he already hinted this where he said, “that wherein they glory, they may be found even as we:” ( ver. 12 .) in what follows, however, he hinted it more plainly, saying, “If a man devour you, if a man take you captive, if a man exalt himself, ye bear with him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 2
… And it cannot be said, that to you we act thus, but not so others. For thus also he said in his Epistle to the Corinthians: “For ye bear with a man if he bringeth you into bondage, if he devoureth you, if he taketh you captive, if he exalteth himself, if he smiteth you on the face.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.92
… Where is the patience which He displayed when they spat upon His face, who Himself with His most holy spittle opened the eyes of the blind? Where is the saying of the Apostle Paul, ‘If a man smite you in the face?’ Where is that other saying of the same apostle, ‘In stripes above measure, in prisons more frequent, in deaths oft’?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.19
… and we read in the apostle’s writings, “For ye suffer, if a man bring you into bondage, if a man devour you, if a man take of you, if a man exalt himself, if a man smite you on the face:” then immediately he adds, “I speak as concerning reproach;”
11:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… What now can be stronger than this? What oppression more bitter than this? when having taken from you both your money and your freedom and your honor, they even so are not gentle towards you nor suffer you to abide in the rank of servants, but have used you more insultingly than any bought slave.
11:22
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.4.2
… And when Paul says, “I thank my God, whom I serve in my spirit from my forefathers with pure conscience,” he clearly shows that he came not to some new God, but to Christ. For what other forefathers of Paul can be intended, except those of whom he says, “Are they Hebrews? so am I: are they Israelites? so am I.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 24
… What now can be stronger than this? What oppression more bitter than this? when having taken from you both your money and your freedom and your honor, they even so are not gentle towards you nor suffer you to abide in the rank of servants, but have used you more insultingly than any bought slave.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 22 . “Are they Hebrews? so am I. Are they Israelites? so am I.”
11:23
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… “In labours, (he says,) more abundant, in prisons very frequent, in deaths oft. Of the Jews five times received I forty stripes, save one; thrice was I beaten with rods; once was I stoned,”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… “To me, who am the least of all the apostles, is this grace given;” and,” I fill up that which was behind of the afflictions of Christ in my flesh.” And once more, in another place, he declares of himself that he was a minister of Christ more than all others,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.53
53. I say nothing of his labours, his watchings, his sufferings in hunger and thirst, in cold and nakedness, his assailants from without, his adversaries within.
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.77
… And the words of God were made sweet as honeycombs to me, and I cried after knowledge and lifted up my voice for wisdom. There was moreover the moderation of anger, the curbing of the tongue, the re straint of the eyes, the discipline of the belly, and the trampling under foot of the glory which clings to the earth. I speak foolishly,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.9
… “If I must needs glory, I will glory of the things which concern mine infirmities.” And elsewhere, comparing himself with others, and exhibiting to us his superiority in the comparison, he thus speaks; “Are they ministers of Christ? (I speak as a fool), I am more.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
… For when his discourse was pointed towards false apostles, he institutes a comparison by bringing forward his endurance of danger, saying, “Are they ministers of Christ? (I speak as one beside himself) I more; in labors more abundantly, in prisons more abundantly, in stripes above measure, in deaths oft.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… and not this only, but dost thou choose that which is here, “to abide in the flesh”? What in the world? didst thou not live an exceeding bitter life, in “watchings,” in shipwrecks, in “hunger and thirst,” and “nakedness,” in cares and anxiety? “with the weak” thou wert “weak,” and for those who “were made to stumble” thou dost “burn.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 60
[2.] “I lay down My life.” This He saith continually, to show that He is no deceiver. So also the Apostle, when he desired to show that he was a genuine teacher, and was arguing against the false apostles, established his authority by his dangers and deaths, saying, “In stripes above measure, in deaths oft.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.40
… in journeyings often, in perils of waters, in perils of robbers, in perils by mine own countrymen, in perils by the heathen, in perils in the city, in perils in the wilderness, in perils in the sea, in perils among false brethren, in weariness and painfulness, in watchings often, in hunger and thirst, in fastings often, in cold and nakedness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.54
… For the toil of the righteous is specially fruitful in those whom they beget for the kingdom of God, by preaching the gospel amid many trials and temptations; and they call those their joy and crown for whom they are in labors more abundantly, in stripes above measure, in deaths often,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.17
… And hope maketh not ashamed, because the love of God is shed abroad in our hearts by the Holy Ghost which is given unto us.” Now, in the mention of his tribulations and labours, the same apostle mentions that he has had to endure not only prisons and shipwrecks and many such like annoyances, but also hunger and thirst, cold and nakedness.
11:24
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.36
… “Tribulation worketh patience, and patience, experience, and experience, hope”? See how many a contest there is, yet but one crown! That call none gives, but he who was strengthened in Christ Jesus, and whose flesh had no rest. Affliction on all sides, fighting without and fears within. And though in dangers, in countless labours, in prisons, in deaths
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.11
… for it has been hardened not by fire, but by the Spirit. How was it proved to be an earthen vessel? “Five times received I forty stripes save one, thrice was I beaten with rods, once was I stoned,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 13
And wilt thou see also the back, resembling as it does the other members? Hear what he saith about this also. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 24 . “Of the Jews five times received I forty stripes save one.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… vi. 5, 6 .) “Five times” didst thou “receive forty stripes save one,” “thrice” wast thou “beaten with rods, once” wast thou “stoned” “a night and a day” thou hast “been in the deep, in perils of waters, in perils of robbers, in perils in the city, in perils in the wilderness, in perils among false brethren.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 28
… For, he says, [we are] “As deceivers, as dishonored, as having nothing.” ( 2 Cor. vi. 8, 10 .) And again, “Of the Jews five times received I forty stripes save one; thrice was I beaten with rods, once was I stoned, a night and a day have I been in the deep; in journeyings often, in tribulations, in distress, in hunger.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 20.1
… Thrice was I beaten with rods, once was I stoned, thrice have I suffered shipwreck, a night and a day have I been in the deep:”
11:25
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 6.20
… reveal the deepest secrets of heaven, and blessed Simon, who after his confession of the mystery was set to be the foundation-stone of the Church, and received the keys of the kingdom of heaven, and all his companions who spoke by the Holy Ghost, and Paul, the chosen vessel, changed from persecutor into Apostle, who, as a living man abode under the deep sea
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 1.32
… nor did the sons who saw the blindness of Paul believe Paul. But three times in the desert they threatened to stone Moses and his house with stones as dogs. For all congregation bade stone them with stones . And thrice they scourged Paul with rods as a dog on his body. [?] Thrice was I beaten with rods.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 25 . “Thrice was I beaten with rods, once was I stoned, thrice I suffered shipwreck.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 4
… 13 .) What sayest thou, tell me? Had a tear the power to crush that soul of adamant? Yea, he says, for I hold out against all things except love. This prevails over me, and subdues me. This is the mind of God. An abyss of water
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Letters of Sulpitius Severus 1
… I see, indeed, Peter strong in faith, walking over the waves of the sea, in opposition to the nature of things, and that he pressed the unstable waters with his footprints. But not on that account does the preacher of the Gentiles seem to me a smaller man, whom the waves swallowed up; and, after three days
11:26
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 56
… And this He said, as I mentioned, to awaken together with the others His disciples. For that they may not slumber, as sent unto peace and unto untroubled life, He shows many wars close upon them, from without, from within. Declaring this, Paul said, “Without were fightings, within were fears;” and, “In perils among false brethren;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 72
This is the greater evil, when the war is intestine too, for there were many false brethren. Seest thou the war to be threefold? from the deceivers, from the enemies, from the false brethren. See Paul too lamenting over the same things, and saying, “Without were fightings, within were fears;” and, “perils among false brethren,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
This also looks like an encomium. And what follows is much more so. And what sort is this of? “And my fellow-prisoners.” For this is the greatest honor, the noble proclamation. And where was Paul a prisoner, that he should call them “my fellow-prisoners?” A prisoner indeed he had
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 28
… ix. 15 .) And not only this, but again also in writing he said, “We are become as the filth of the world.” ( 1 Cor. iv. 13 .) What is more difficult to endure than hunger? What than freezing cold? What than plottings made by brethren whom he afterwards calls “false brethren”? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.18
… For all that you have brought forward was simply said to prove that there are false bishops, just as there are false angels and false apostles. Now we too know quite well that there are false angels and false apostles, and false bishops, and, as the true apostle says, false brethren also;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.77
Chapter 77.— 169. Petilianus said: "Paul also, the apostle, whilst he was suffering fearful persecutions at the hands of all nations, endured even more grievous troubles at the hands of false brethren, as he bears witness of himself, being oftentimes afflicted: ‘In perils by the heathen, in perils by mine own countrymen, in perils among false brethren.’
11:27
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 8
… even before baptism , the honourable gift of the Holy Spirit, together with the gift of prophecy besides, had hastened to descend, we see that his fasts had been heard, I think, moreover, that the apostle too, in the Second of Corinthians, among his labours, and perils, and hardships, after “hunger and thirst,” enumerates “fasts” also “very many.”
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 5.1
… On those, again, who pause and refresh themselves in the course as they are moved or as they are able, let us not press very hard:
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
9. So take these as an example, beloved Dracontius, and do not say, or believe those who say, that the bishop’s office is an occasion of sin, nor that it gives rise to temptations to sin. For it is possible for you also as a bishop to hunger and thirst , as Paul did. You can drink no wine, like Timothy , and fast constantly too, like Paul
san Basilio † 379 d.C. The Letters 223.2
… I admired their continence in living, and their endurance in toil; I was amazed at their persistency in prayer, and at their triumphing over sleep; subdued by no natural necessity, ever keeping their souls’ purpose high and free, in hunger, in thirst, in cold, in nakedness,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
30. O foolish Elisha, for feeding the prophets with wild and bitter gourds! O Ezra forgetful of Scripture, though he did restore the Scriptures from memory! foolish Paul, who glories in fastings,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 51
… otherwise none of those living in wealth would pass a wretched life, nor would any of those in poverty (not) curse his fate. But that yours is indeed the idle talk, I will make manifest to you from hence. Was Paul in poverty or in wealth? did he suffer hunger, or did he not? You may hear himself saying, “In hunger and thirst.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 15
… You will say, “How is it possible to become such as he was?” Do you then thoroughly desire it? Are you thoroughly anxious to become such? “Yes,” you will say. Well then, go the same way as he went and they that were with him. Now what way went he? One saith, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 27, 28 . “In journeyings often, in hunger and thirst and nakedness, besides those things that are without.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 109.3
… Paul says: “continue in prayer and watch in the same,” and in another place he speaks of himself as “in watchings often.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… But the Lord Himself consecrated His baptism by a forty days’ fast, and He taught us that the more violent devils cannot be overcome, except by prayer and fasting. Cornelius the centurion was found worthy through alms-giving and frequent fasts to receive the gift of the Holy Spirit before baptism.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.3.2
… should particularly call to mind the Apostle Paul, who says, “In hunger and thirst; in cold and nakedness;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 57.13
… “We glory,” he saith, “in tribulations: because tribulation worketh patience: patience probation, probation hope, but hope maketh not ashamed: because the love of God is shed abroad in our hearts through the Holy Spirit, which hath been given to us.” He was in oppressions, in chains, in prisons, in stripes, in hunger and thirst, in cold and nakedness,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 24.23
… “We brought nothing into this world: it is certain that we cannot carry anything out”? By the needs of what want will his courage be overcome, who knows how to do without “scrip for the way, money for the purse,” and, like the Apostle, glories “in many fasts, in hunger and thirst, in cold and nakedness”?
11:28
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.53
… perils of rivers, perils of robbers, perils from his countrymen, perils among false brethren, the living by his own hands, the gospel without charge, the being a spectacle to both angels and men, set in the midst between God and men to champion His cause, and to unite them to Him, and make them His own peculiar people, beside those things that are without.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 12
… but thou, were a famine to rage ten thousand times over, wouldest never choose to die for any whomsoever. And thou indeed carest for one woman, but he for the Churches throughout the world. For he saith, “My anxiety for all the Churches.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 5.31
On hearing that in our district some men were infected with the plague of Marcion he wrote to the then bishop charging him to drive out the plague, and proffering him the aid of the imperial edicts. I have said enough to show how, to use the words of the divine apostle, he carried in his heart “the care of all the churches.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 120
… Who is weakened and I am not weak? Who is made to stumble and I burn not
11:29
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.5
… Where, for example, he says something by way of permission and not by commandment, there we may recognize that he is weak; for who, he says,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.23
… But, so far as it depends on himself, he who says or does such things is a stumbling-block even to him who will not be offended; unless perhaps Jesus calls the disciple who sinned a stumbling-block even to Himself, as much more than Paul He would have said from love, “Who is weak, and I am not weak? Who is made to stumble, and I burn not?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 11.1
1. Cyprian to his brethren among the people who stand fast, greeting. That you bewail and grieve over the downfall of our brethren I know from myself, beloved brethren, who also bewail with you and grieve for each one, and suffer and feel what the blessed apostle said: “Who is weak,” said he, “and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 59.1
… For who would not grieve at misfortunes of that kind, or who would not consider his brother’s grief his own, since the Apostle Paul speaks, saying, “Whether one member suffer, all the members suffer with it; or one member rejoice, all the members rejoice with it;” and in another place he says, “Who is weak, and I am not weak?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 3.7
… “Who is weak,” he says, “and I am not weak? who is offended and I burn not?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Eulogy 3
… Hear at least how Paul, thus rejoicing in sufferings, is bitterly pained about these. “For who, saith he, is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 55
… are not even ye?” at another, “Now we live, if ye stand fast in the Lord;” at another, “Out of much affliction and anguish of heart I wrote unto you;” and, “Who is weak, and I am not weak? Who is offended, and I burn not?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 74
… will abstain from all wickedness, will apply himself to all virtue, and will pray for his enemies, and do good to them that plot against him, and will neither revile any, nor speak ill of them, though he hear from them ten thousand evil things; but will speak the words of the apostle: “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 43
… vi. 4, 5 .) And great was his love for Christ. For if there be not this, all else is superfluous, both the economy (of condescending accommodation), and the irreproachable life, and the exposing himself to dangers. “Who is weak,” he says, “and I am not weak? Who is offended, and I burn not?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 29
… And so at the beginning of all his Epistles it is with this he starts, and at the end in this he concludes again. For as an indulgent father doth an only and true born son, so did he love all the faithful. Whence it was that he said, “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 32
… Just as if they do no sign, but love one another exactly, they will continue both reverenced and inviolable by all men. Since Paul himself we admire on this account, not for the dead whom he raised, nor for the lepers whom he cleansed, but because he said, “who is weak, and I am not weak? who is made to stumble, and I burn not?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 29 . “Who is weak, and I am not weak?” He did not say, ‘and I share not in his dejection?’ but, ‘so am I troubled and disturbed, as though I myself were laboring under that very affection, that very infirmity.’
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 17
… But hearken again to what he says to the Corinthians. “Out of much affliction and anguish of heart I wrote unto you with many tears.” ( 2 Cor. ii. 4 .) And again, “Who is weak, and I am not weak?” “Who is made to stumble, and I burn not?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… Because if ye rejoice, I too rejoice, and he too joys at a pleasure of such sort, and I shall be “less sorrowful.” He said not sorrowless, but “less sorrowful,” to show that his soul never was free from sorrow: for he who said, “Who is weak, and I am not weak? who is made to stumble, and I burn not?” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 40.6
… “To the weak became I as weak, that I might gain the weak; I am made all things to all men, that I might by all means save some,” —the latter clause of which guides us to understand the former as meaning that he showed himself one who pitied the weakness of another as much as if it had been his own. For when he said, “Who is weak, and I am not weak?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.6
… but let Him be our Comforter who hath foretold all these events, and has warned us not to become cold in love through abounding iniquity, to endure to the end that we may be saved. For, as far as I am concerned, if there be in me a spark of the love of Christ, who among you is weak, and I am not weak? who among you is offended, and I burn not?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 124
… Moreover, when I returned to it recently, I found it offended to a most dangerous degree by my absence; and you, over whose spiritual strength we rejoice in the Lord, can with healthful taste relish and approve the saying of Paul: “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 208.1
1. I do not doubt, when I consider both your faith and the weakness or wickedness of others, that your mind has been disturbed, for even a holy apostle, full of compassionate love, confesses a similiar experience, saying, “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 228.7
… This victory over fear is won wherever the flame of the love of God, without the smoke of worldliness, burns in the heart. For love says, “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.9
… and they contend that fire is therefore not inappropriately used to express this burning torment, as when the apostle exclaims “Who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.103
… but he wished that by his wound those should be understood who made him sad by the evil conduct of their lives. Whence also the apostle says, "Without were fightings, within were fears;" and again, "Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 1.12
… But those whom the sun had not burnt, answered by the voice of Peter: “Lord, Thou hast the word of eternal life; whither shall we go?” But who are they that the Church as the moon burneth by night? They that have made schisms. Hear the very word used in the apostle: “Who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 70.2
… And amid these things we groan, and this is our persecution, if there is in us the love which saith, “Who is weak, and I am not weak? Who is scandalized, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.4
… “And my bones are scorched up as it were in an oven.” Both my bones, and my strength, not without tribulation, not without burning. The bones of the body of Christ, the strength of His body, is it anywhere greater than in the Holy Apostles? And yet see that the bones are scorched. “Who is offended, and I burn not?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 121.7
… Understand hence, brethren, that it is spoken figuratively. For, in truth, if we think of the visible sun, it burneth by day: doth the moon burn by night? But what is burning? Offence. Hear the Apostle’s words: “Who is weak, and I am not weak? who is offended, and I burn not?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.2
… What if they were always consumed with the constant care of all the churches and watchful anxiety? How great a good is this pity, what perfection it is to burn for them that are offended, to be weak with the weak!
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 34
… since we also with tears and mourning feel pity for the ruins of cheated souls, carrying out the Apostles’ example of loving-kindness , so as to be weak with those that are weak and to “weep with those that weep
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.5
… because, being joined at once to the highest and to the lowest by the bond of charity, though in himself mightily caught up in the power of the spirit into the heights above, yet among others, in his loving-kindness, he is content to become weak. Hence, therefore, he says, Who is weak, and I am not weak? Who is offended, and I burn not? (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.10
But what more fiercely fries and excruciates the teacher’s mind than zeal for God ? Hence Paul was being burnt with the frying of this frying-pan when he said, Who is made weak, and I am not made weak? Who is offended, and I burn not? (
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 12
… “I was sick, and ye visited Me, and so on.” And this is comely and right and just, that we visit our neighbours for the sake of God with all seemliness of manner and purity of behaviour; as the Apostle hath said: “Who is sick, and I am not sick? who is offended, and I am not offended?”
11:30
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.9
… “If I must needs glory, I will glory of the things which concern mine infirmities.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 6
… For the word “weakness,” with him in many places stands for the persecutions: as also elsewhere. “My weakness which I had in my flesh ye did not set at nought:” ( Gal. iv. 13, 14 .) and again, “If I must needs glory, I will glory of the things which concern my weakness.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 30 . “If I must needs glory, I will glory of the things which concern my weakness.”
11:31
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 25
Ver. 31, 32 . “The God and Father of the Lord Jesus knoweth that I lie not. The Governor under Aretas the king guarded the city of the Damascenes, desiring to apprehend me.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.17
… swears, this section must be carefully considered, lest the apostle should seem to have acted contrary to the Lord’s precept, who often swore in this way, when he says, “Now the things which I write unto you, behold, before God I lie not;” and again, “The God and Father of our Lord Jesus Christ, which is blessed for evermore, knoweth that I lie not.”
11:32
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 9
… who, in the things in which he gloried, in these also ended his life; and at Damascus he was let down by night in a basket by the wall, and escaped the hands
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.11.1
1. Not long after this John the Baptist was beheaded by the younger Herod, as is stated in the Gospels. Josephus also records the same fact, making mention of Herodias by name, and stating that, although she was the wife of his brother, Herod made her his own wife after divorcing his former lawful wife, who was the daughter of Aretas,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 20
“Then the disciples,” etc. ( v. 25 .) Of this occurrence he says: “The ethnarch of Aretas the king kept the city of the Damascenes with a garrison, desiring to apprehend me.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 26
… For, indeed, that he was in Paradise he knew, and that he was in the third heaven he was not ignorant, but the manner he knew not clearly. And see from yet another consideration how free he is from pride. For in his narrative about “the city of the Damascenes” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
… Which is a proof of the strongest kind that he was violently persecuted by the Jews. Here, however, he says nothing of this, but mentioning his arrival and departure is silent concerning the events which there occurred, nor would he have mentioned them in the place I have referred to, (
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 3.8
… At which time the sons of the prophets also, being sought for in order to be slain, withdrew, and were concealed in caves by Obadiah; or are they unacquainted with these instances because of their antiquity? Have they forgotten also what is recorded in the Gospel, that the disciples retreated and hid themselves for fear of the Jews? Paul,
11:33
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Apology to the Emperor. (Apologia Ad Constantium.) 34
… and I refused not, either to depart into the desert, or, if need were, to be let down from a wall in a basket
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 20
… v. 19 ) that thou mayest learn the energetic ( ἀρετὴν ) character of the man, how he shines even without miracles. “Then the disciples took him by night,” that the affair might not be suspected, “and let him down by the wall in a basket.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 228.2
… Did Christ do this Himself, when, carried by His parents, He fled into Egypt in His infancy? No; for He had not then gathered churches which we could affirm to have been deserted by Him. Or, when the Apostle Paul was “let down in a basket through a window,” to prevent his enemies from seizing him, and so escaped their hands,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 35
… For neither does it follow that because the Lord hath said, “Call upon Me in the day of tribulation and I will deliver thee, and thou shalt glorify Me,” therefore the Apostle ought not to have fled, and to be let down by the wall in a basket that he might escape the hands of a pursuer,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 46.7
… and therefore belonged all of them to the one Shepherd. If, then, they were shepherds, and not hirelings, wherefore fled they when suffering persecution? Explain it to us, O Lord. In an epistle, I have seen Paul fleeing: he was let down by the wall in a basket, to escape the hands of his persecutor.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 3
… In obedience to this teaching the divine Apostle escaped the violence of the governor of the city, and had no hesitation in speaking of the manner of his flight, but spoke of the basket, the wall, and the window, and boasted and glorified in the act.
11:1
1. UTINAM SUSTINERETIS MODICUM QUID INSIPIENTIAE MEAE, — id est gloriationis, quae videtur esse insipientia; ego tamen sapientissime eam usurpo ex zelo, ut Evangelium meum et fidem apud vos tuear contra pseudoapostolos. Ita Anselmus et Chrysostomus. Est praeoccupatio; se enim laudaturus, praeoccupat et excusat, ne vanus vel ambitiosus videatur. Graeca habent, «ὄφελον ἀνείχεσθέ μου μικρόν ἐν ἀφροσύνῃ, ἀλλὰ καὶ ἀνέχεσθέ μου,» id est, utinam sustinuissetis, vel tolerassetis me paulisper in imprudentia! imo et suffertis, sive toleratis me; «ἀνέχεσθε» enim hic potius videtur esse indicativi modi quam imperativi. Corrigit enim id quod dixerat: Utinam sustineretis, vel sustinuissetis me: imo, inquit, sustinetis me, et quod opto factum, idipsum facitis. Paulus hic seipsum laudare incipiens, iterum iterumque resilit, ac ter se excusat. Primo, cum ait: «Utinam sustineretis!» Secundo, cum vocat se insipientem. Tertio, cum subdit, «sed et supportate me, aemulor enim vos»: idque ut ostendat quantam sibi vim inferat, cum ad laudes suas descendit. «Sicut,» inquit Chrysostomus, «equus praecipitium aliquod praeruptumque clivum transiturus se colligit, quasi hunc uno saltu exsuperaturus; verum profundum despiciens hiatum obstupescit; deinde equite urgente rursum aggreditur, necessitatemque et vim judicans subsistit aliquandiu, tandem resumpto animo se ultro fidenter adigit: sic et Paulus quasi se daturus in praeceps in laudum suarum recitatione, semel, iterum ac tertio retrocedit, ac tandem adigit se ad suas laudes.»
11:2
2. AEMULOR ENIM VOS DEI AEMULATIONE. — Graece «ζηλῶ,» zelor, zelotypus sum erga vos zelo Dei, q. d. Non patior aemulos pseudoapostolos, qui vos quasi virginem mecum ambiunt. Appellat enim Paulus zelum, ingentem et immodicum quemdam amorem: quasi ambiat, ut apud Corinthios in amore et zelo sit primus, nec quisquam sibi in eo praeferatur. Unde Maldonatus in Notis manusc. vertit, zelotypia laboro. Notat Chrysostomus aemulationem, id est zelum, Dei dici, q. d. Non ambio mihi hanc sponsam, sed Christo et Deo; non meae gloriae, commodis, lucris, sed Christi, omnia haec adorno: Christus enim sponsus est, ego tantum sponso ductor et paranymphus. DESPONDI ENIM VOS UNI VIRO, — «ἡρμοσάμην,» id est aptavi, ut legit Augustinus, lib. II De Gen. contra Manichaeos; Ambrosius, paravi: Theophylactus, agglutinavi; «ἁρμόζειν» enim est apte et concinne applicare et connectere, exempli causa, ea quae glutino, vel ferrumine committuntur. Potest ergo νοῦς aliter verti, primo, conciliavi; secundo, despondi; tertio, connubio junxi. Haec enim sunt tria munia paranymphi et pronubi: primo, ut virginem conciliet illi sponso, cui eam in matrimonium dare satagit; secundo, ut illi despondendam curet; tertio, ut desponsam matrimonio jungat. Noster optime vertit, despondi, quia sequitur, ut exhibeam, scilicet in matrimonio, cum nuptiae celebrabuntur, virginem castam, q. d. Ego quasi paranymphus spiritualium nuptiarum mea praedicatione, «despondi vos uni viro,» scilicet Christo, et despondendo persuasi «exhiberi,» id est, ut vos exhibeatis Christo quasi sponsam virginem. Vel potius, ut Anselmus et Theophylactus, per fidem, baptismum, Christianismum jam despondi vos Christo, ut ego ipse vos exhibeam in die judicii virgines, id est integros fide, spe et charitate nuptiali thalamo gloriae Christi. Notat Chrysostomus, in hac vita sponsalia agi, thalamum in futura, quando Ecclesia sponsa, id est electi omnes, ad Agni nuptias et regnum aeternum inducentur, Apoc. xxi, 2. Adverte: Ecclesia Corinthiorum, et quaevis anima est quasi virgo et sponsa Christi sponsi, cujus paranymphus est Paulus. Unde Christi ipsius sponsi zelotypiam in se transfert, nec patitur Christo sponsam surripi, et pseudosponsis, falsis apostolis et haereticis violandam tradi; sunt enim sinceri Apostoli et praedicatores, quasi Ecclesiae et Christi paranymphi, Joan. III, 29. Sicut e contrario pseudopraecones sunt lenones Satanae. Est hic locus de virginis, id est Ecclesiae, et animae cujusque fidelis desponsatione illustris, maximaeque consolationis, et a plerisque Patribus egregie pertractatus, quique etiamnum saepe usuvenit, et in cathedris pulpitisque pertractatur. Ut ergo genuine et plene intelligatur, hic paulo fusius explicandus est. Unde nota primo: Desponsatio haec fit per fidem, spem aliasque virtutes. Nam, ut ait S. Augustinus, tract. 13 in Joan., tom. IX: «Virginitas mentis est integra fides, solida spes, sincera charitas.» Contra meretrix et adultera fit anima, cum infidelitati, peccatis, suggestionibus et voluntati daemonis consentit. «Si ergo,» inquit Origenes, hom. 12 in Levit., cap. II, «susceperis, o homo, in cubili animae tuae adulterum diabolum, meretricata est anima tua cum diabolo. Si spiritus irae, si invidiae, si superbiae, si impudicitiae, ingressus fuerit ad animam tuam, et receperis eum, et consenseris ei loquenti, et in corde tuo delectatus fueris his quae tibi secundum suam mentem suggerit, meretricatus es cum eo.» Nota secundo: Haec desponsatio communia facit utriusque conjugis bona, adeoque bona Christi sponsi immensa communicat sponsae, scilicet Ecclesiae et cuique animae fideli. Hinc quia sponsus est rex, sponsam animam, sive serva, sive vilis et pauper sit, facit reginam. «De qua,» inquit Basilius, lib. De Vera Virg., «dicitur Ps. xliv: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato circumdata varietate. Quare quae nunc pannoso vestitu, ac servili habitu vilis putatur, in regno coelorum regina, et nobilis regi astans reperitur. Contemnat igitur quidquid oculis apparet, et nuda mente, amore sponsi satietur, totas vires suas proprii sponsi ancillas faciens, et in nulla parte oportet virginem adulteram esse: non lingua, non auribus, non oculo, non alio omnino sensu, imo neque cogitatione; sed corpus quidem velut templum quoddam aut thalamum sponsi habeat praeparatum: non enim latet aliqua adulterans illius conspectum, de quo dicitur Psal. xciii: Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat?» Et Bernardus, serm. 2 Dom. 1 post Epiph., primo, hujus sponsae electionem, dignitatem et gloriam ita describit: «Propter aethiopissam istam Filius Dei de longinquo venit, ut sibi desponsaret illam. Moses quidem aethiopissam duxit uxorem, sed non potuit ejus mutare colorem: Christus vero quam adamavit ignobilem adhuc et foedam, gloriosam sibi exhibuit Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam. Unde tibi, o humana anima, unde tibi hoc? unde tam inaestimabilis gloria, ut ejus sponsa mercaris esse, in quem desiderant angeli prospicere? Unde tibi hoc, ut ipse sit sponsus tuus, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur, ad cujus nutum universa mutantur?» Secundo, sponsae obligationem ad gratiarum actionem et amorem reciprocum ita prosequitur: «Quid retribues Domino pro omnibus quae retribuit tibi, ut sis socia mensae, socia regni, et socia thalami, ut introducat te rex in cubiculum suum? Vide quibus brachiis vicariae charitatis redamandus et amplectendus sit, qui tanti te aestimavit, imo qui tanti te fecit. Desere carnales affectus, seculares mores dedisce, consuetudines noxias obliviscere: quid enim putas? nonne stat angelus Domini, qui secet te mediam, si forte (quod avertat ipse) alterum admiseris amatorem?» Tertio, harum nuptiarum prandium et coenam ita distinguit: «Jam enim desponsata es illi, jam nuptiarum prandium celebratur; nam coena quidem in coelo paratur, sed ibi vinum non deficiet: inebriabimur enim ibi ab ubertate domus Dei, et torrente voluptatis ejus potabimur. Paratum est profecto illis nuptiis flumen vini, vini inquam, quod laetificat cor, siquidem fluminis impetus laetificat civitatem Dei.» Nota tertio: Ex hac desponsatione et anima cum Deo connubio pulcherrimae concipiuntur et nascuntur proles, quas describit Origenes, homil. 20 in Numer., cum ait: «Dum igitur anima accessit sponso suo, et audit verbum ejus, et ipsum complectitur, sine dubio ab ipso semen suscipit, et sicut ille dixit: De timore tuo, Domine, in utero concepi et parturivi, et spiritum salutis tuae feci super terram: inde nascetur generosa progenies, inde pudicitia orietur, inde justitia, inde patientia, inde mansuetudo et charitas, atque omnium virtutum proles veneranda succedet.» Deinde e contrario conceptionem et proles quas anima concipit e diabolo, explicat dicens: «Quod si infelix anima divini Verbi dereliquerit sancta connubia, et in adulterinos se complexus diaboli tradiderit, generabit sine dubio etiam inde filios, sed illos, de quibus scriptum est: Filii autem adulterorum imperfecti erunt, et ex iniquo concubitu semen exterminabitur. Omnia ergo peccata filii sunt adulterii, et filii fornicationis.» Nota quarto: Licet, ut dixi, haec desponsatio fiat per quasvis virtutes, maxime tamen fit per charitatem: haec enim secum in Deum rapit omnes animae vires et affectiones, et quo magis crescit in homine charitas, eo magis crescit haec animae cum Deo unio et desponsatio, ita ut animae charitate flagrantes, in eaque se assidue exercentes, nuptiis cum Deo, et nuptialibus bonis ac gaudiis divinis fruantur. Est enim charitas connubium, conspiratio et confirmatio duarum voluntatum, humanae scilicet et divinae, in unam, qua sibi mutuo in omnibus consentiunt et conformantur Deus et homo. Hinc oritur communicatio et familiaritas animae cum Deo, oritur quies et mira voluptas animae, aestusque tantus divini amoris, ut eo absorbeantur, et in Deum immergantur omnes aliae animae affectiones. «Talis conformitas,» inquit D. Bernardus, serm. 38 in Cant., «maritat animam Verbo, cum cui videlicet similis est per naturam, similem nihilominus ipsa se exhibet per voluntatem, diligens sicut dilecta est. Ergo si perfecte diligit, nupsit. Quid hac conformitate jucundius? quid optabilius charitate? qua fit ut humano magisterio non contenta per temet, o anima, fiducialiter accedens ad Verbum, Verbo constanter inhaereas, Verbum familiariter percuncteris, consultesque de omni re, quantum intellectu capax, tantum audax desiderio. Vere spiritualis sanctique connubii contractus est iste. Parum dixi, Contractus; complexus est. Complexus plane, ubi idem velle et nolle idem, unum facit spiritum de duobus. Nec verendum, ne disparitas personarum claudicare faciat convenientiam voluntatum, quia amor reverentiam nescit. Amor sibi abundat; amor, ubi venerit, caeteros in se omnes traducit et captivat affectus. Propterea quae amat, amat, et aliud novit nihil. Sponsus et sponsa sunt. Quam quaeris aliam inter sponsos necessitudinem, vel connexionem, praeter amari et amare?» Si dicas, animae conditionem et amorem longe inferiorem et imparem esse Deo, ac consequenter inter Deum et animam non posse esse amicitiam (haec enim est inter pares), multo minus connubium ac desponsationem, respondet S. Bernardus: «Non plane pari ubertate fluunt amans et amor, anima et Verbum, sponsa et sponsus, creator et creatura, non magis quam sitiens et fons. Quid ergo? Peribit propter hoc, et ex toto evacuabitur nupturae votum, desiderium suspirantis, amantis ardor, praesumentis fiducia, quia non valet ex aequo currere cum gigante, dulcedine cum melle contendere, lenitate cum agno, candore cum lilio, claritate cum sole, charitate cum eo qui charitas est? Non, nam etsi minus diligit creatura, quoniam minor est, tamen si ex tota se diligit, nihil deest, ubi totum est. Propterea dixi: Sic amare nupsisse est; nisi quis dubitet, animam a Verbo et prius amari, et plus. Prorsus et praevenitur amando, et vincitur. Felix quae meruit praeveniri in tanta benedictione dulcedinis!» Hinc consequenter quinto, haec desponsatio perfectissime fit per virginitatem, et vota castitatis ac Religionis. Ita S. Augustinus, tract. 9 in Joan.: «Quae virginitatem,» inquit, «Deo vovent, quamquam ampliorem honoris et dignitatis gradum in Ecclesia teneant, sine nuptiis non sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus.» Et ratio est, quia, sicut sponsa totum amorem omniaque sua secum tradit marito, ita virgo et Religiosus se suaque omnia consecrat et tradit Christo. Hinc Religio vocatur et est status perfectionis, sive perfectae charitatis. Secundo, sicut sponsa contrahens matrimonium cum sponso dicit: Accipio te in meum; ita Religiosus dicit: Voveo Deo paupertatem, castitatem, obedientiam; quibus ita astrictus et devinctus est Christo, sicut uxor obligata est marito. Hinc Tertullianus, De Velandis virginibus, cap. xvi: «Nupsisti,» inquit, «Christo, illi tradidisti carnem tuam, illi desponsasti maturitatem tuam, incede secundum sponsi tui voluntatem.» Hac de causa S. Hieronymus, epist. 27, matrem virginis Deo consecratae Dei socrum ausus est nominare: quod, Hieronymum carpere volens Rufinus, nimium criticus, inter alia ei objecit. In signum nuptiarum dabatur virginibus annulus, quo quasi desponderentur Christo: «Annulo,» inquit S. Agnes apud Ambrosium, serm. 90, «fidei subarrhavit me.» Ad haec velabantur virgines (sicut velantur illae, quae maritis nubunt), idque solemni pompa a sacerdotibus, et nonnisi certis diebus, ut docet Gelasius ad Episcopos Lucaniae, cap. xiv, et Optatus Milevitanus, lib. VI: «Spirituale,» inquit, «nubendi hoc genus est: in nuptias sponsi jam venerant voluntate et professione sua, et ut secularibus nuptiis renuntiasse monstrarent, spirituali sponso solverant crinem, jam coelestes celebraverant nuptias.» Et Ambrosius ad Virg. lapsam: «Caeterum,» inquit, «quae se spopondit Christo, et sanctum velamen accepit, jam nupsit, jam immortali juncta est viro, et jam si voluerit nubere communi lege, adulterium perpetrat, ancilla mortis efficitur.» Sic Cyprianus, epist. 62, easdem vocat sponsas Christi. Ex quibus omnibus patet recte Ecclesiam (quidquid ogganniat hic Marloratus) hunc Apostoli locum accommodare virginibus, illumque legere in Missa pro epistola sanctissimarum virginum. Perpendant haec virgines, suamque dignitatem agnoscant, ut has nuptias religiose colant et tueantur, unique sponso Christo intendant. «Audi,» inquit Hieronymus ad Eustochium, «filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui, et concupiscet rex decorem tuum. Non sufficit tibi exire de terra tua, nisi obliviscaris populi tui, et domus patris tui, ut carne contempta sponsi jungaris amplexibus. Dices: Exivi de domo infantiae meae, oblita sum domum patris mei, renascor in Christo. Quid pro hoc mercedis accipio? Sequitur: Et concupiscet rex decorem tuum. Hoc ergo magnum illud est Sacramentum: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo; jam non, ut ibi, in carne una, sed in spiritu uno. Non est sponsus tuus arrogans, aethiopissam duxit uxorem: statim ut audire volueris sapientiam veri Salomonis, et ad eum veneris, confitebitur tibi cuncta quae novit, et inducet te rex in cubiculum suum; et mirum in modum, colore mutato, sermo tibi ille convenit: Quae est ista, quae ascendit dealbata?» Et infra sponsam comparat areae foederis, dicens: «Sponsa Christi arca est testamenti, intrinsecus et extrinsecus deaurata, custos legis Domini. Sicut in illa nihil aliud fuit, nisi tabulae testamenti, ita et in te nullus sit extrinsecus cogitatus. Super hoc propitiatorium quasi super Cherubim sedere vult Dominus. Curis te saecularibus solvere vult Dominus, ut paleas et lateres Aegypti derelinquens Moysem sequaris in eremo, et terram repromissionis introeas. Ubi in pectore virginali saecularium negotiorum cura aestuat, statim velum templi scinditur, sponsus consurgit iratus, et dicit: Relinquetur vobis domus vestra deserta.» Et inferius sponsi et sponsae colloquia ita describit: «Tu semel saeculi onere projecto, sede ad pedes Domini, et dic: Inveni quem diligit anima mea, tenui eum, nec dimittam. Et ille respondebit: Una est columba mea, perfecta mea. Semper te cubiculi tui secreta custodiant, semper tecum sponsus ludat intrinsecus. Oras, loqueris ad sponsum; legis, ille tibi loquitur. Et cum te somnus oppresserit, veniet post parietem, et expergefacta dices: Vulnerata charitate ego sum; et rursus ab eo audies: Hortus conclusus soror mea sponsa.» VIRGINEM CASTAM EXHIBERE (S. Cyprianus legit, assignare) CHRISTO. — Nota quid mirum in hisce nuptiis. In mundo, ait Theophylactus ex Chrysostomo, sponsae post nuptias non manent virgines: Christi autem sponsae quasi prius virgines non fuerint, post nuptias cum Christo virgines fiunt, id est purissimae in fide ac moribus integrae et incorruptae; sic Ecclesia tota est virgo. «Virginitas carnis, corpus intactum; virginitas animae, fides incorrupta,» ait S. Augustinus in Sent., num. 79. Ita nobilis illa virago et martyr sub Dunaan tyranno apud Homeritas, cum primo duas filias per virginitatem Deo despondisset, secundo easdem eidem per martyrium una secum despondit et consecravit. Cum enim eas ense confodi videret, earumque sanguinem sibi a tyranno porrigi, eum accipiens, gustans et in coelum suscipiens: «Tibi,» inquit, «Christe Domine, hoc meum offero sacrificium, et tibi martyres exhibeo castas virgines, quae egressae sunt ex utero meo, cum quibus me quoque connumeratam introduc in tuum thalamum, et ostende matrem propter filias laetantem.» Quare et ipsa per martyrium Christo copulata est. Rem fuse narrat ex Procopio Baronius, tom. VII, anno Christi 522, pag. 91. Ita S. Paulus Iconii Theclam nobilissimam virginem ad Christum convertit, a conjugio avocavit, Christoque despondit. Testis est S. Gregorius Nyssenus, hom. 4 in Cantic.: «Talem,» ait, «myrrham olim Paulus infundebat ex ore suo, mixtam cum puro pudicitiae lilio, in sanctae virginis aures. Ea vero erat Thecla, quae praeclare animo suo defluentibus de lilio guttis hominem externum morte opprimit, omni cupiditate extincta.» Et S. Epiphanius, haeres. 78: «Thecla,» ait, «incidit in S. Paulum, et a nuptiis exsolvitur, cum sponsum haberet formosissimum, ditissimum, generosissimum et illustrissimum.» Et S. Augustinus, lib. XXX Contra Faust., cap. IV: «In vita,» ait, «contemnit terrena Sancta illa (Thecla) ut coelestium potens fiat, et oppignorata thalamo in amorem perpetuae virginitatis Pauli eloquio succensa est.» Quocirca Thecla ignes, leones, tauros et serpentes superavit; atque ob virginitatem in mediis flammis, quasi amiantus, illaesa permansit. Ita S. Paulus Poppaeam pellicem, et virgines contra Neronis illecebras armavit, ut ejus thalamo spreto, Christo se consecrarent: quocirca a Nerone ad gladium damnatus, virginitatis et martyrii laureas adeptus est, ideoque ex cervice ejus abscissa pro sanguine rubeo lac candidum et virgineum emanavit.
11:3
3. TIMEO AUTEM NE CORRUMPANTUR (a pseudoapostolis quasi stupratoribus virginitatis vestrae) SENSUS VESTRI («νοήματα,» sensa, judicia vestra), ET EXCIDANT A SIMPLICITATE QUAE EST IN CHRISTO, — a nativa et germana doctrina Christiana, simplicem scilicet fidei veritatem errorum mixtione corrumpendo. Ita Anselmus et Theophylactus, q. d. Cavete pseudoapostolos quasi lenones Satanae, et quasi adulteros genuinae Christi doctrinae, consequenter et Ecclesiae, et animarum vestrarum.
11:4
4. SI ALIUM CHRISTUM PRAEDICAT, — id est, praedicaret. Est enallage: ponitur enim indicativus pro subjunctivo, q. d. Si pseudoapostoli aliam doctrinam perfectiorem de Christo, vel Christi praedicarent, quam ego non praedicavi; quasi praedicatio mea ad salutem et christianismi perfectionem non sufficiat. Est metonymia: Christus enim ponitur pro christianismo ejusque perfectione. Vide Can. 37. Eamdem mox vocat aliud Evangelium: nam alioqui non modo non tolerari, vel audiri, sed et anathemati devoveri jubet eum, qui contrarium afferat evangelium, Galat. cap. I, vers. 8. Aliud ergo Evangelium hic vocat aliam clariorem vel sublimiorem Evangelii explicationem. SI ALIUM SPIRITUM ACCIPITIS (q. d. Si alia dona Spiritus Sancti, quae per me non accepistis, acciperetis a pseudoapostolis istis), RECTE PATEREMINI. — Taxat pseudoapostolorum fastum, qui se majus quiddam quam Paulus afferre jactabant. Ita Theophylactus, q. d. Ubi est ille alius Spiritus, alia dona, quae jactant? Sane nusquam comparent. Testes vos appello, qui nihil aliud quam ventosa verba ab eis accepistis.
11:5
5. EXISTIMO ENIM NIHIL ME MINUS FECISSE (graece «μηδὲν ὑστερηκέναι,» in nullo inferiorem fuisse, «τῶν ὑπερλίαν ἀποστόλων,» iis qui sunt supra modum excellentes et eximii apostoli: quod Noster vertit) A MAGNIS APOSTOLIS, — id est prae magnis, vel, quam magni Apostoli. Objicit Beza, si in nullo Paulus inferior est eximiis Apostolis, ergo nec Petro in potestate et auctoritate; ac consequenter Petrus non est primus Apostolorum et Ecclesiae. Respondeo: In nullo, scilicet dictorum vers. praeced., scilicet in praedicatione Christi, in donatione Spiritus, in sinceritate Evangelii, puta in laboribus et in gratiis Apostolicis nulli cedo, ut explicat vers. 23. Non ergo agit de potestate et primatu: sic enim eum sibi arrogaret. Quod est vanissimae ambitionis. Adde: licet per magnos Apostolos Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius, intelligant Petrum, Jacobum, Joannem, idque simplicius videatur et verius; recentiores tamen plerique accipiunt pseudoapostolos, qui se quasi magnos jactabant, ut sit ironia.
11:6
6. IMPERITUS SERMONE, — scilicet graeco, polita nempe et verbosa eloquentia Graecorum, qualis est Isocratis, Demosthenis, Luciani. Unde in Paulo tot sunt hyperbata, ellipses, quin et solœcismi graeci. Ita Chrysostomus, Theophylactus et Hieronymus, epist. 151, Quaest. X ad Algasiam, ubi sic ait: «Illud quoque quod crebro diximus, Et etsi imperitus sermone, non tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae veritate dixisse, etiam nunc approbamus. Profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat: et cum ipse sentiat quid loquatur, in alienas aures plura non potest sermone transferre.» Idem asserit epistola ad Hedibiam, ubi addit, quod hac de causa Paulus Titum graece doctum penes se habuerit, sicut et B. Petrus Marcum. Vide dicta Epist. I, cap. II, vers. 1 et 4. Contra S. Augustinus, lib. IV Doctr. Christ., cap. VII, putat Paulum hic vocare imperitum sermone, non ex sua, sed ex obtrectatorum sententia: ibi enim fuse Augustinus ostendit eloquentiam Apostoli, scilicet nervosam artis et rerum, suaque habere schemata; quod etiam verum est: Rhetorica enim Apostoli non verbosa est, sed seria, efficax, mascula, divina, adeoque Apostolus imperitus fuit non tam Rhetoricae, quam Grammaticae: patet enim Apostolum sua Rhetorica omnes commovisse, Dei metu perculisse, ad fidem, pietatem, misericordiam, adeoque quocumque voluisset, miro artificio ac dicendi vi pepulisse. Praeclare S. Augustinus in Sententiis, num. 266: «Bonorum,» ait, «ingeniorum clara est indoles, in verbis disserentium verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil quaerimus, nisi patere quod clausum est?»
11:7
7. AUT NUMQUID PECCATUM FECI? — Graecum «ἢ» significat an et aut. Hic aptius vertas cum Syro et aliis, an peccatum feci meipsum humilians, dejiciens ad scenopegiam et labores manuum, quibus victum mihi pararem, humiliter nempe et tenuiter, sumptu meo victitans, ne vobis essem oneri, sed vos potius exaltarem et honorarem hac mea humiliatione? q. d. An hoc ipsum quod gloriae est et beneficentiae, improperatis mihi? Patet ex seq. Ita Anselmus. Est ironia aut potius sarcasmus. Exprobrat enim Paulus Corinthiis in faciem eorum ingratitudinem, quod, cum potuisset evangelizando petere et accipere ab eis stipendium alimoniae, nec tamen fecerit, sed ab aliis Ecclesiis pauperioribus sustentari voluerit agens et praedicans Corinthi: ipsi nihilominus Corinthii haec Pauli beneficia parvipenderint, magisque auscultarint pseudoapostolis Pauli aemulis, qui ipsorum bursas emungebant.
11:8
8. ALIAS ECCLESIAS EXSPOLIAVI, — «ἐσύλησα,» depraedatus sum, accipiens scilicet ab eis stipendium et subsidia vitae, ut vobis inservirem, et aliunde accepto sumptu, gratis vobis praedicarem. Utitur «ἐπιτάσει» juxta Can. 36, ut gravius pungat Corinthios, q. d. Videte continentiam meam et charitatem; alias Ecclesias etiam pauperes quasi dispoliavi, ut vobis parcerem, vosque ditarem, idque ne putaretis (uti divites et mercatores, quales erant Corinthi, saepe putant) me non vos, sed vestra quaerere, utque pseudoapostolis os clauderem: agnoscite ergo me vestrum sincerum et germanum Apostolum.
11:9
9. NULLI ONEROSUS FUI. — Graece «κατενάρκησα οὐδενός»; quod verbum ductum est a torpore et otio; nam otiosi premunt et imminent aliis assidue precando: quod est onerosum esse; «ναρκᾶν» enim est torpere. Unde et «νάρκη» dicitur torpedo, piscis. Ad verbum vertas «κατενάρκησα οὐδενός,» non obtorpui in aliquem, ut scilicet mea torpedine incumberem in aliquem, qui me aleret, eique essem oneri, sed strenue meis manibus laboravi: nec tamen in praedicatione obtorpui, sed aeque diligenter omnibus et singulis, docendo, monendo, consulendo me impendi, atque si nihil aliud, nulla vitae sustentandae necessitas curaque mihi incubuisset.
11:10
10. EST VERITAS CHRISTI IN ME, — in veritate Christi loquor, testor Christi veritatem; verius ego per Christum (Ambrosius, sub Christi testimonio) vere sancteque affirmo et juro, me nihil pro sumptu a vobis accepturum. Ita Theophylactus. HAEC GLORIATIO (quod gratis vobis evangelizaverim) NON INFRINGETUR (Graece «οὐ σφραγίσεται,» id est, non sigillabitur, non occludetur) IN ME, — «εἰς ἐμέ»; Vatablus, contra me, vel potius circa me, ista mea, scilicet libertas et liberalitas, ac consequenter nec os meum, quin de ea glorier. Metaphora a fontibus et fluminibus, quae obice occludi non possunt. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Unde Maldonatus in Notis manuscr. vertit, nemo os meum obstruere poterit, quo minus vere de hac re gloriari possim. Secundo, et melius ex hebraismo, ponitur simplex pro composito, «σφραγίζω» pro «ἀνασφραγίζω,» vel «ἀποσφραγίζω,» id est, signo vel sigillo, pro resigno, signum tollo; quod Noster vertit, infringo. Hebraei enim carent compositis, sed illa per simplex exprimunt, q. d. Conclusi firmo decreto me nihil a vobis accepturum, illudque constantiae et juramenti mei sigillo ita communivi, ut nunquam sigillum hoc sim resignaturus, nec propositum hocce meum infracturus, quaecumque egestas aut necessitas mihi ingruat.
11:11
11. DEUS SCIT, — an vos non diligam.
11:12
12. QUOD AUTEM FACIO («ὃ δὲ ποιῶ,» sed quod facio) ET FACIAM (etiam deinceps faciam, non quia vos non diligo, sed) UT AMPUTEM OCCASIONEM — carpendi me, quod nihil singulare, nihil aliis amplius afferam. UT IN QUO GLORIANTUR, INVENIANTUR SICUT ET NOS. — Gloriantur in praedicatione se esse mihi pares, cum sint inferiores; ego enim gratis, ipsi lucri causa evangelizant. Patet vers. 21. Ita Anselmus, Chrysostomus et Theophylactus.
11:13
13. TRANSFIGURANTES SE IN APOSTOLOS CHRISTI. — Hinc patet hos obtrectatores Pauli fuisse non fideles, qui sola vanitate, aut Pauli invidia laborarent, sed fuisse haereticos: vocat enim eos «pseudoapostolos,» et «ministros Satanae,» vers. 15. Secundo, notat eorum dolum, quod scilicet, ut Christianis imponerent, assumebant sibi figuram, speciem et nomen Apostolorum Christi, quasi Christi forent Christianaeque pietatis praecones, uti nostri Calvinistae, qui omnia sacra, ritus, Sacramenta, templa, monasteria, sacerdotia, altaria, pietatem, Dei cultum et religionem deformant ac profanant, reformatores tamen haberi dicique volunt.
11:14
14. IPSE ENIM SATANAS TRANSFIGURAT SE IN ANGELUM LUCIS. — Dicit «lucis»: solent enim angeli boni, utpote beati, lucidi et gloriosi apparere, cum se ostendunt hominibus. Secundo, «lucis,» id est, veritatis, justitiae, pietatis; haec prae se fert Satanas, haec promittit hominibus, quorum vel oculis visibiliter apparet, vel phantasiae sua que consilia insinuat, ostendit, imprimit, cum tamen sit angelus tenebrarum, quia nonnisi peccata, errores, dolos suggerit: quem ut detegas, ejusque dolos agnoscas, non sanius (ut Patres, ut viri sancti, utque ipsa docet experientia) consilium est, quam si tuas cogitationes et suggestiones viro prudenti, pio, docto, praesertim Superiori aut confessario aperias, ejusque judicium sequaris. Sed Satanas lucifuga, qui prodi non vult, hoc odit, hoc suis dissuadet et prohibet. Unde hujus consilii neglectu multi, etiam Eremitae, ab eo gravissime decepti sunt. In Vitis Patrum multa et luctuosa hujusce rei exempla exstant: uti inter alia, Hieronis monachi, cui diabolus persuasit ut in puteum se praecipitem daret, affirmans fore ut inde eum Deus ob sua merita gloriose educeret. Sic quam foeda, horrenda et abominanda diabolus persuaserit Ophitis, Archontitis, Cajanis, Circumcellionibus aliisque haereticis, videre est apud S. Epiphanium, Irenaeum et Augustinum in eorum haeresibus. Ita daemon, boni angeli specie, decipere conatus fuit S. Abraham eremitam, teste S. Ephrem in ejus Vita. Cum enim media nocte psalleret, lux instar solis in cella ejus refulsit, et vox audita est dicens: «Beatus es, Abraham, nullusque tui similis, qui omnes voluntates meas explesti.» Sed vir humilis, agnoscens dolum diaboli, exclamavit: «Obscuritas tua tecum sit in perditionem, o plene dolo atque fallacia. Ego enim homo peccator sum; sed nomen Domini mei Jesu Christi, quem dilexi et diligo, mihi murus est, in quo te increpo, immunde canis.» Et mox ut fumus ab oculis ejus evanuit. Simili modo daemon fulgens in splendore cum equis igneis et quasi currus igneus apparuit juxta columnam, in qua stabat S. Simeon Stylites, dicens: «Dominus misit me angelum suum, ut rapiam te, sicut rapui Eliam. Ascende ergo mecum in currum, et eamus in coelos: optant te videre sancti Angeli, Apostoli, Martyres et Prophetae cum Maria matre Domini.» Cumque Simeon elevans dextrum pedem ut ascenderet in currum, faceret signum crucis, mox daemon disparuit. Testis est Antonius, ejus discipulus, in ipsius Vita. Alius quoque audiens a daemone: «Ego sum Christus,» clausit oculos, dicens: «Ego in hac vita Christum nolo videre, sed in altera vita.» Hinc Patres monebant dicentes: «Etiamsi angelus in veritate tibi appareat, non suscipias facile, sed humilia te dicens: Non sum dignus angelum videre, vivens in peccatis.» S. Joannes, qui Theodosio Imperatori praedixit victoriam contra tyrannos, vidit daemones instar exercitus et currus ignei, dicentes: «In omnibus te, o homo, recte gessisti; de cetero me adora, et quasi Eliam te assumam.» Cui Joannes: «Dominum meum et Regem habeo Deum, quem semper adoro; tu autem non es rex meus.» Mox ille evanuit. Testis est Palladius in Lausiac., cap. XLVI. S. Pachomio apparuit diabolus specie Christi, dicens: «Pachomi, ego sum Christus, et venio ad te fidelem amicum meum.» Agnovit inspiratione divina fraudem Pachomius, cogitans intra se: «Adventus Christi tranquillus est, ego autem nunc turbatus variis cogitationibus aestuo.» Ergo formans signum crucis, et exsufflans in eum dixit: «Discede a me, diabole, quia maledictus es tu et visio tua, et artes insidiarum tuarum, nec habes locum apud famulos Dei.» Mox ille, relicto foetore, discessit, dicens: «Lucratus te fuissem, nisi praecelsa virtus Christi impediisset: verumtamen quantum possum, vos impugnare non desinam.» Ita Dionysius in Vita Pachomii. Valentem monachum decepit daemon, crebro ei apparens quasi angelus. Inde enim superbia intumuit Valens, quasi qui cum angelis versaretur. Tandem daemon apparuit ei fingens se esse Christum, cum mille angelis lampades tenentibus, et rotam igneam; dixitque ei unus: «Christus dilexit tuam vivendi libertatem et confidentiam, et venit ut videat te: egredere ergo et adora eum.» Egressus est, et pro Christo diabolum adoravit: unde factus est ita emotae mentis, ut Ecclesiam ingressus diceret: «Ego non opus habeo communione: Christum enim vidi hodie.» Quare Patres eum vinxerunt, et in ferreas compedes conjecerunt. Testis est Palladius, cap. XXXI.
11:16
16. ALIOQUIN VELUT INSIPIENTEM ACCIPITE ME. — q. d. Quod si aliud impetrare non possum, accipite me velut insipientem, tantum ut mihi paululum gloriari liceat: nam, ut ait Cato, «Non te collaudes, nec te culpaveris ipse: Hoc faciunt stulti, quos gloria vexat inanis.» Nota: Valde praemollit, ut ostendat quam invitus, et nonnisi coactus, descendat ad laudes suas. Ita Chrysostomus.
11:17
17. QUOD LOQUOR, — quod loqui propono et intendo, meas scilicet laudes. Vide Can. 32. NON SECUNDUM DEUM — erit, si secundum se spectetur; erit tamen «secundum Deum,» si charitas et necessitas spectetur, ne videlicet, me contempto, pseudoapostolos glorificetis. IN HAC SUBSTANTIA (in hoc subjecto, in hac materia) GLORIAE, — qua gloriari de meis laboribus in sequentibus intendo.
11:18
18. QUONIAM MULTI GLORIANTUR SECUNDUM CARNEM (in rebus carnalibus et externis, puta in nobilitate, divitiis, sapientia, circumcisione, parentibus Hebraeis gloriantur pseudoapostoli: hinc) ET EGO (iisdem) GLORIABOR. — Ita Chrysostomus. Vide dicta cap. X, vers. 2.
11:19
19. LIBENTER ENIM SUFFERTIS INSIPIENTES, CUM SITIS IPSI SAPIENTES. — Est ironia, q. d. Sustinuistis insipienter jactantes se gloriabundos illos pseudoapostolos, sustinebitis, spero, et me apud sapientes sapienter et utiliter gloriantem. Theophylactus tamen et Anselmus serio hoc dictum putant ad exaggerationem et increpationem, q. d. Cum sitis in Christo sapientes, deberetis pseudoapostolorum insipientiam explodere, quomodo ergo libenter eos suffertis?
11:20
20. SUSTINETIS ENIM SI QUIS VOS IN SERVITUTEM REDIGIT. — Notat pseudoapostolorum insatiabilem arrogantiam, avaritiam, tyrannidem, q. d. Sustinetis pseudoapostolos, qui imperiose vobis utuntur ut mancipiis, quique vos devorant, id est bona vestra extorquent; quique extolluntur, hoc est seipsos laudant, se suaque magni faciunt et depraedicant; quique vos in faciem caedunt, non alapis, sed contumeliis. Unde sequitur: «Secundum ignobilitatem dico,» de quo mox. Est ergo hic acris objurgatio, q. d. Illi emungunt vestras opes, libertatem et honorem auferunt, vos insuper quasi servos onerant conviciis: ego autem humiliter me gessi, meo sumptu vixi, leve jugum Christi vobis imponere volui; et tamen illos praefertis mihi, quasi non satis nobilis, non satis potens, non satis facundus prae illis tam imperiosis dominis, imo tyrannis, forem. Unde S. Bernardus, lib. I De Consid., cap. III: «Sustinetis, si quis vos in servitutem redigit. Non bona,» inquit, «patientia, cum possis esse liber, servum te permittere fieri. Nolo dissimules servitutem, in quam certe indies dum nescis redigeris. Hebetati cordis indicium est, propriam non sentire continuam vexationem. Vexatio dat intellectum auditui, sed si nimia non fuerit: nam si sit, non intellectum dat, sed contemptum.»
11:21
21. SECUNDUM IGNOBILITATEM DICO, — «κατ' ἀτιμίαν λέγω»: quod proprie vertas, quantum ad ignominiam et contumeliam dico; sic enim Graeci usurpant «κατά.» Haec referenda sunt ad ea quae praecedunt, q. d. Cum dico pseudoapostolos in faciem vos caedere, non simpliciter dico, sed quoad ignominiam et convicia, quae in vos jactant, et in faciem exprobrant: quae sane non minor est injuria, quam si vos instar mancipiorum alapis caederent. Nota: Per «ignobilitatem» Noster intelligit ignominiam, contumeliam: hanc enim significat Graecum «ἀτιμία.» Alii sic explicant, quasi dicat: Ad vestram ignominiam et contumeliam hoc de illorum tyrannide et avaritia dixi dicoque, ut vos pudeat, qui me legitimum Apostolum vestrum tam modestum contemnitis prae illis spuriis et tyrannis. Ita Chrysostomus. Sed tunc, non «κατά,» id est secundum, sed «πρὸς ἀτιμίαν,» id est ad ignominiam, potius dixisset. Unde Maldonatus, in Notis manusc. «κατ' ἀτιμίαν λέγω,» sic vertit, ignominiose de me loquor, quasi ego vos in servitutem redegerim, quasi devoraverim, quasi acceperim, id est spoliaverim, etc. Nam quae vers. 20 dixerat de ipso, dixerat ex adversariorum persona, qui S. Paulum esse talem criminabantur. Ita ipse. QUASI NOS INFIRMI FUERIMUS IN HAC PARTE. — Refert haec ad sustinetis, etc., q. d. Sustinetis fortes, audaces, minaces et imperiosos pseudoapostolos; me vero non sustinetis, sed contemnitis tanquam infirmum, pusillanimem et timidum, quasi qui imperiosius agere non potuerim quam feci. Est mycterismus, sive ironica naso velut contracto subsannatio, qualis erat illius qui aiebat: «Egregiam vero laudem et spolia ampla refertis,» q. d. Paulus: Potui sane eadem licentia et imperio in vos uti, quo pseudoapostoli usi sunt; sed nolui ex humilitate, modestia et charitate eximia. Ita Chrysostomus. IN QUO QUIS AUDET (supple gloriari), IN INSIPIENTIA (id est quasi insipiens, vel insipienter) DICO, AUDEO ET EGO, — scilicet gloriari. Sic enim Hebraei adverbia per nomen et praepositionem exprimunt, ut dicant, in justitia, id est juste; in sanctitate, id est sancte.
11:22
22. HEBRAEI SUNT, ET EGO. — Nota: Hebraei dicuntur vel a radice «עבר abar,» id est «transivit,» quia scilicet ex Chaldea oriundi transierunt Euphratem, ut habitarent in Palaestina, q. d. «Transamnani,» uti nos dicimus «transmarinos» vel «transalpinos.» Unde primus Abraham, post transitum Euphratis, Gen. XIV, 13, dicitur Hebraeus: ubi Septuaginta et Aquila vertunt, «περάτην,» id est «transitorem»; S. Augustinus, Quaest. XXXIX in Gen., vertit «transfluvialem»; ita et Chrysostomus, Origenes, Theodoretus ibi. Vel certe Hebraei dicti sunt, quia posteri fuerunt Heber atavi Abrahae, qui in confusione linguarum in Babel, Gen. X, 21, et XI, 1 et sequentibus, solus cum suis cum vera fide, religione, pietate, linguam Hebraeam primaevam retinuit. Male ergo quidam Hebraeos quasi Abrahaeos dictos putant. Ita sensit aliquando S. Augustinus, lib. I De Consensu Evang., cap. XIV, sed id retractat, lib. II Retract., XIV. Sensus ergo est, q. d. Apostolus: Pseudoapostoli hi gloriantur de sua nobili stirpe, se videlicet Hebraeos esse posteros Heber, Abrahae, Isaac, Jacob, ac sanctae patrum illorum et avitae religionis et vocationis, aeque ut linguae tenaces et sequaces: sed et ego Hebraeus sum, et Abrahaeus prosapia, idiomate, fide, religione.
11:23
23. MINISTRI CHRISTI SUNT. — Per concessionem hoc dicit: esto vocent se Christi ministros, et ego sum, imo plusquam ipsi. UT MINUS SAPIENS DICO. — Hoc est, quasi insipiens, ut dixi vers. 21; interpres Chrysostomi vertit, delirans loquor. IN LABORIBUS PLURIMIS, — «ἐν κόποις περισσοτέρως,» in laboribus abundantibus, id est pluribus, quam pseudoapostoli. Notent hoc Pauli exemplum Praelati et doctores, ut auctoritatem apud suos non pompa externa, sed cum Paulo laboribus et vita concilient. Ita suadet et discernit Concilium Carthaginense IV, cap. XV: «Episcopus,» inquit, «vilem supellectilem, mensam ac victum pauperem habeat, et dignitatis suae auctoritatem fide ac vitae meritis quaerat.» S. Bernardus citans hunc locum, lib. II De Consid. ad Eugenium Pontif., cap. VI, exclamat: «O praeclarum ministerium! Quo non id gloriosius principatu? Si gloriari oportet, forma tibi Sanctorum praefigitur, Apostolorum proponitur gloria. Parvane tibi illa videtur? Quis mihi tribuat similem fieri in gloria Sanctorum? Clamat Apostolus: Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Agnosce haereditatem tuam (o Eugeni Pont.) in Christi cruce, in laboribus plurimis. Felix qui dicere potuit: Plus omnibus laboravi. Gloria est, sed nil in ea inane, nil molle, nil resupinum. Si labor terret, merces invitet. Etsi ille plus omnibus laboravit, non tamen totum elaboravit, et adhuc locus est; exi in agrum Domini tui, et considera diligenter quantis hodie de veteri maledicto silvescat spinis ac tribulis. Exi, inquam, in mundum: ager est enim mundus, isque creditus tibi. Exi in illum non tanquam dominus, sed tanquam villicus, videre et procurare unde exigendus es rationem.» IN PLAGIS SUPRA MODUM, — «ὑπερβαλλόντως,» excessive, supra quam dici vel credi potest. IN MORTIBUS, — mortis periculis, ubi comites mei, aut alii vel a latronibus, vel a seditiosis caedebantur, aut jugulabantur: simile habes cap. I, vers. 10, et I ad Cor., XV, 31.
11:24
24. A JUDAEIS QUINQUIES, QUADRAGENAS, UNA MINUS, ACCEPI. — Jusserat Dominus Deut. XXV, 3, ut plagarum numerus quadragenarium non excederet: cui ut certius et plenius satisfacerent Judaei, non 40. sed unam minus, scilicet 39 reis infligebant. Ita Talmudici.
11:25
25. TER NAUFRAGIUM FECI, — «ἐναυάγησα,» naufragatus sum, naufragium passus sum. IN PROFUNDO MARIS FUI. — Graece «ἐν βυθῷ,» «in profundo,» quod tam de puteo et carcere, quam de mari dicitur. Unde primo, aliqui, ait Theophylactus, intelligunt de puteo, cui a profunditate nomen erat Bythus, in quo tradunt Paulum, postquam periculum apud Lystrios effugerat, latuisse, Act. XIV, 18. Secundo, Baronius, anno Christi 58, ex Beda et Theodoreto, per «profundum» intelligit profundissimum et teterrimum omnium carcerem Cyzicenum, in quem conjectus sit Paulus, famosissimo illi carceri similem, qui Athenis dictus est Barathrum; illique Romano, quem Tullianum appellabant. Tertio, melius Noster vertit, «in profundo maris»: explicat enim naufragii aerumnas, quod scilicet, facto naufragio, «νυχθήμερον,» inquit, «ἐν βυθῷ πεποίηκα,» «noctem et diem in profundo egi,» q. d. Tam immani tempestate jactatus sum, ut dies ac noctes sub profundo maris viderer esse, ait Maldonatus in Notis manusc. Aut, post naufragium non in navi aut tabula, sed natans in profundo, id est alto et medio mari, diem noctemque undis jactatus egi. Ita Theophylactus, Ambrosius, S. Thomas. Imo Anselmus hinc docet sub aquis in profundo, id est maris alveo, diem noctemque egisse Paulum, et miraculo non praefocatum aquis, non devoratum a piscibus, sed vivum inde a Deo quasi alterum Jonam in littus eductum: haecque, inquit Haymo, est traditio SS. Patrum. Nota: De fustigatione, de naufragio hucusque, scilicet usque ad tempus quo haec scripsit Paulus, nihil habetur in Actis Apostolorum: nam Melitense naufragium, Act. XXVII, diu post contigit, cum scilicet vinctus Paulus Romam missus est; flagellationem tantum unam invenimus, Act. XVI; lapidationem pariter unam Lystris, Act. XIV. Multa ergo silentio praeterit Lucas in Actis.
11:26
26. PERICULIS EX GENERE, — ex gente mea. Insidias intelligit, quas saepe ipsi Judaei struxerunt. Ita Anselmus.
11:27
27. IN LABORE, — «ἐν κόπῳ,» in fatigatione. IN AERUMNA, — «καὶ μόχθῳ»; Ambrosius et Vatablus, in molestia. «Aerumna,» ait Cicero, est «aegritudo laboriosa,» veluti cum delassatus aliquis pro quiete cogitur labores novos capessere. Unde «μοχθηροί» vocantur calamitosi. En quibus in rebus glorietur Apostolus, iis scilicet, de quibus jam multi non modo Christiani, sed et clerici Ecclesiaeque ministri erubescerent, uti multis deplorat B. Bernardus in declamatione in illud: «Ecce nos reliquimus omnia.» Quo abiimus? quo abiit spiritus Apostolicus? quo simplicitas Christiana? quo humilitas, labores, passiones, zelus primitivae Ecclesiae? Apostoli, Principes Christi, primates Ecclesiae, non in palatiis, non in rhedis, non in sericis togis, non in nobilium, famulorum, militum, equorum, canum venaticorum turba, non in conviviis et symposiis, non in opimis beneficiis, non in molli, delicata ac splendida vita triumphant: sed exultant et gloriantur in fame, in siti, in labore et aerumna, frigore et nuditate, in perenni ad barbaras gentes peregrinatione, persecutione, praedicatione, fustigatione, flagellatione, lapidatione, morte, martyrio, fatigationibus nocturnis et diurnis; omnibus omnia fiunt, neminem aspernantur; patres sunt pauperum et afflictorum; barbaros, rudes, inopes docent, evangelizant, solantur, eleemosynas corrogant. Haec Apostolorum fuit vocatio; haec Principum Ecclesiae dignitas, de qua ita gloriatur Paulus; hic spiritus fuit primorum Ecclesiae tum ministrorum, tum Christianorum: nec adhuc (Deo laus) hoc aevo deferbuit. Habuit et habet nostra aetas suos Borromaeos, Pios, Xaverios, Menesios, Gaspares, Hosios. Non ergo te pudeat, o Antistes, o Praeposite, o Doctor, o Pastor, hosce imitari, horum exemplo pauperes adire, hospitalia et carceres invisere, rusticorum audire confessiones, miseris consulere, simplices ac rudes instruere, omnibus omnia fieri, omnium salutem zelari. In his non pigeat laborare, fatigari, desudare usque ad mortem, pro hac causa ludibria, quin et verbera perpeti libeat et delectet: haec ipsa fecit et passus est Christus, fecit Paulus, fecerunt Apostoli. In his eorum virtus, sanctitas, apostolatus constitit. In ultimo illo et decretorio mundi die, cum princeps ille Pastorum et doctorum Doctor judex considebit singulorum facta examinaturus, et singulis aeternitatis vel felicissimae, vel miserrimae, sententiam laturus, non te rogabit quot beneficia, quot opes, quot famulos, quantum scientiae habuisti; sed quomodo iis usus es, quot iis convertisti, quot pauperes cibasti, potasti: quot in carcere visitasti; quantum Evangelium, fidem, gloriam meam propagasti; quot pro ea labores, pericula, quot irrisiones et persecutiones, quantum famis aut frigoris, quantum aerumnarum pro ea toleraSti. Faxit Deus haec, dum tempus habemus, cogitemus, haec agamus, ut primaevum Ecclesiae et Apostolorum spiritum in nobis nostrisque omnibus exsuscitemus, Christum ducem, Apostolos principes sequamur, mundum senescentem et frigescentem ignita charitate et zelo succendamus; ut cum apostolis aliquando audiamus: «Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me, in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel.» Vide has passiones, victorias et animos Pauli laudantem Chrysostomum in morali hom. 25 et 26, ubi inter cetera: «Paulus,» ait, «luctator orbis et pugil omni luctae genere certat et vincit: hic est Apostolicus character, hisce luctis contexitur Evangelium; et quasi flamma inextinguibilis ignis, si in mare lapsa fluctibus undique mergitur, et iterum fulgida ascendit: sic et S. Paulus undique pressus, nec oppressus, cedere nescius, clarior semper redit patiendo victor, et millies martyr.» Idem Chrysostomus, hom. 2 De Laud. S. Pauli, in fine tom. III: «Paulus,» ait, «prae devotionis abundantia dolores pro virtute susceptos quodammodo non sensit; quin etiam virtutem ipsam pro mercede pensavit: quotidie celsior, quotidie assurgebat ardentior, ovans in omni impugnatione referebat victoriam, verberibus et injuriis affectus triumphabat, mortem potius appetens, quam vitam; paupertatem potius, quam opulentiam; multo amplius laborem desiderans, quam alii requiem; urbes, gentes, provincias, potestates, quasi arenam vilia reputabat; horum, quae hic habentur, nihil asperum, nihil etiam suave aestimabat; tyrannos quasi culices quosdam reputabat; mortem, cruciatus, mille supplicia, quasi ludum putabat esse puerorum, dummodo propter Christum aliquid sustineret; adamas erat, imo adamante durior et fortior; tanquam pennatus totum docendo pervolavit orbem, et velut incorporeus labores omnes periculaque contempsit, et quasi jam coelum possidens cuncta prorsus terrena despexit.» Hactenus Chrysostomus.
11:28
28. PRAETER ILLA QUAE EXTRINSECUS SUNT, INSTANTIA MEA QUOTIDIANA. — «Instantia,» hoc est, negotiorum moles mihi instans, circumstans et incumbens. Patet ex sequentibus: Graecum enim «ἐπισύστασις,» teste Budaeo, significat agmen cogere, factionem ciere, v. g. cum plebs agmine facto coit, et in nobiles ac magistratus involat. Inde «ἐπισύστασις» hic vocat Apostolus curas multiplices, quae quasi agmine facto undique irruebant, ipsumque pene obruebant, idque non semel, sed assidue. Unde Augustinus in Psal. XCVIII, legit «incursus in me quotidianus,» scilicet sollicitudinum omnium Ecclesiarum; et Ambrosius: «Urgentes, inquit, omnium Ecclesiarum cura.» Aliter explicant Chrysostomus, Theophylactus et Syrus, q. d. Factiosa conspiratio in me, seditiones, tumultus, turbationes, obsidiones populorum, urbium insidiae undique in me concitantur: hoc enim, ut dixi, significat etiam Graecum «ἐπισύστασις» et «ἐπισυσταί.» Sed haec satis jam enarravit vers. 26, in tot undequaque periculis suis. Prior ergo sensus melior est. Unde explicans subdit: «Sollicitudo omnium Ecclesiarum.» Pulchre Anselmus et Theophylactus: «Docet ubique Paulus, sed et tanta patitur: patitur sua, et simul aliorum infirmitates tolerat et solatur: tolerat infirmitates singulorum, et simul de communi salute et de toto orbe sollicitus est.» Praeclare S. Chrysostomus hic, homil. 18, suo exemplo docet nihil esse hac sollicitudine, cura, studio, labore et dolore boni Pastoris pro Ecclesia suavius. «Nam et mater,» inquit, «pro filio dolore dolens delectatur, sollicita gaudet: cura in se amara licet sit, pro liberis tamen impensa voluptatis multum habet.» Avent viri magni et coelestes perpetuis laboribus curisque agitari, atque instar cordis aut coeli semper moveri, et quod Vespasianus, teste Suetonio, dixit, «stantes mori.» Quocirca Pacatus, in Panegyr. Theodosii: «Gaudent,» ait, «divina perpetuo motu, et jugi agitatione se vegetat aeternitas, et quidquid homines vocamus laborem, vestra natura est; ut indefessa vertigo coelum rotat, ut maria aestibus inquieta sunt, et stare sol nescit: ita tu, Imperator, continuis negotiis, et in se quodam orbe redeuntibus, semper exercitus es.»
11:29
29. QUIS INFIRMATUR (dolet, affligitur), ET EGO NON INFIRMOR (non doleo, non affligor)? QUIS SCANDALIZATUR, ET EGO NON UROR. — Graece «πυροῦμαι,» hoc est, ut Theophylactus, ignesco, incendor, ardeo, tum dolore, quasi meum esset malum, quod subit proximus cum scandalizatur; tum zelo, ut illum curem, et scandalum tollam. Unde S. Gregorius, homil. 12 in Ezech., in illud cap. IV, «Sume tibi sartaginem ferream,» putat per sartaginem significari animum Ezechielis, qui conspecta Hierosolymae eversione, per compassionem quasi in sartagine frigeretur, ejusque rei a Deo admoneri, cum jubetur inter se et urbem sartaginem ponere, talemque fuisse Paulum cum dixit: «Quis scandalizatur, et ego non uror?» «ipsum suum cor,» inquit Gregorius, «quod animarum zelo succenderat, sartaginem fecerat Paulus, in quo amore virtutum contra vitia ardebat,» et proximorum miseriis per compassionem frigebatur.
11:30
30. QUAE INFIRMITATIS MEAE SUNT (id est de afflictionibus, flagellis, persecutionibus et passionibus pro Christo susceptis), GLORIABOR, — ob quae videor infirmus, hoc est, abjectus, afflictus, imbecillis et contemptibilis. Ita Chrysostomus. Nota: Gloriatur Paulus, non in suis miraculis, sed infirmitatibus, quia in his relucet potentia et efficacia gratiae Dei. Secundo, quia his superabat pseudoapostolos. Tertio, quia haec sunt signa verae virtutis et Apostoli.
11:32
32. PRAEPOSITUS GENTIS ARETAE. — Graece «ἐθνάρχης Ἀρέτα,» satrapa Aretae regis: fuit hic socer Herodis, ait Theophylactus. Herodes enim Antipas, qui Joannem Baptistam occidit, filiam Aretae uxorem duxerat, teste Josepho.
11:33
33. PER FENESTRAM IN SPORTA DIMISSUS SUM. — Nota: Contigit haec Pauli fuga per sportam Damasci, Actor. IX, 25, anno Christi 39; tunc enim Aretas, rex Arabiae et vicinae Damasci dominus, ait Josephus, intulit bellum Herodi, quia Herodes repudiaverat Aretae filiam, ut duceret Herodiadem. In bello hoc succubuit Herodes; ergo caesus ab Areta, in eum incitavit Tiberium Caesarem, qui misit Vitellium, Syriae praesidem, ut Aretam caperet vel occideret, teste Josepho, lib. XVIII Antiquitatum, cap. VII. Hac occasione usi Judaei infensi Paulo, eum apud praefectum Aretae accusasse videntur, quod per speciem et praetextum Evangelii turbas moveret, et cives a gentilismo, et consequenter ab Areta averteret, foreque ut ille Damascum Judaeis et Vitellio proderet. Hinc praefectus timens et credulus Paulum quaerit: ille monitus per sportam e muro dimissus dilabitur. Ita D. Baronius, tom. I, pag. 304, et alii.
11:1
Postquam apostolus excusavit se de his quae falso imponebantur sibi a pseudo, hic consequenter, ut confutet eos, scilicet pseudo, et reddat auctoritatem suam honorabilem, commendat se Corinthiis. Circa hoc autem duo facit. Primo rationem suae commendationis assignat; secundo ponit suam commendationem, ibi in quo quis audet, et cetera. Circa primum tria facit. Primo petit ut eius insipientia supportetur; secundo subdit necessitatem suae commendationis, ut non insipiens videatur, ibi aemulor enim vos, etc.; tertio innuit quod dato quod sit insipiens, supportare debent, ibi iterum dico ne quis, et cetera. Circa primum duo facit. Primo praemittit suum desiderium, ut petitio sua facilius exaudiatur; secundo ponit suam petitionem, ibi sed et supportate me. Desiderium autem apostoli est, ut Corinthii sustineant apostolum commendantem se. Et ideo per adverbium optandi incipit dicens utinam sustineretis, et cetera. Circa quod sciendum est, quod praecepta moralia sunt de agendis, quae cum sint particularia et variabilia, non possunt determinari una communi ratione et regula indefinite, sed oportet quandoque praeter regulam communem aliquid facere in aliquo casu emergente. Quando autem hoc modo fit aliquid praeter communem regulam, sapientes, qui causam huius considerant, non turbantur, nec reputant insipienter factum esse. Indiscreti vero et minus sapientes non considerantes ex qua causa hoc ita fiat, turbantur et reputant stulte factum fore; sicut patet, quia praeceptum morale est non occides, aliquando tamen necesse est malos occidere. Et quando hoc fit, sapientes commendant vel non reputant male factum. Stulti autem et haeretici damnant, dicentes hoc esse male factum. Quia ergo communis lex moralis est quod homo non commendet seipsum, secundum quod dicitur Prov. XXVII, 2: laudet te alienus, etc., potest fieri in aliquo casu praeter hanc communem regulam ut homo commendet se, et laudabiliter hoc facit, et tamen indiscreti hoc reputant insipientiam. Unde cum immineret casus quo apostolus deberet se commendare, hortatur eos ad hoc quod istud non reputent ei ad insipientiam, dicens utinam sustineretis, scilicet patienter, modicum insipientiae meae, supportando me. Et dicit modicum, quia si commendaret se sine causa, esset maxima insipientia. Et iterum, si commendaret se ex causa omnino urgente, tunc nihil esset ibi insipientiae. Sed quia commendat se, licet ex causa non tamen omnino urgente, cum alio modo posset confutare pseudo, et quia commendat se multum, videtur ibi esse aliquid insipientiae, et hoc est, quod dicit modicum insipientiae meae. Infra XII, 11: factus sum insipiens, et cetera. Et licet sic sim insipiens, tamen supportate me. Et hoc debent facere, quia subditi debent supportare praelatos, et e converso. Gal. VI, 2: alter alterius onera, et cetera. Eph. IV, v. 2: supportantes invicem in charitate. Necessitatem autem commendationis ostendit, dicens aemulor, et cetera. Et circa hoc tria facit. Primo ostendit huiusmodi commendationem provenire ex zelo, ut excludat insipientiam; secundo dicit hunc zelum non esse inordinatum, ut vitet indiscretionem, ibi timeo autem, etc.; tertio excludit eorum excusationem, ibi nam si is qui venit, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit zelum, quem habet ad eos, sanctum, quia Dei; secundo ostendit causam huius zeli, quia incumbebat sibi ex officio, ibi despondi vos, et cetera. Est ergo zelus sanctus, quia aemulor vos, id est diligo vos ferventer, Dei aemulatione, id est ad honorem Dei, non meum. Circa quod nota, quod aemulatio, prout est idem quod zelus, non aliud est quam quidam motus animi bonus vel malus, tendentis in statum proximi, et importat fervorem amoris. Et ideo consuevit sic definiri: zelus est amor intensus non patiens consortium in amato. Et si quidem non patiatur consortium in aliquo bono, puta vitii vel alicuius imperfectionis, sed singulariter illud solus vult habere, tunc zelus est bonus et aemulatio bona, de qua dicitur I Cor. XII, 31: aemulamini charismata, et cetera. Gal. IV, 18: aemulamini bonum in bono, et cetera. III Reg. XVII: zelo zelatus, et cetera. Ps. LXVIII, 10: zelus domus tuae, et cetera. Si vero non patiatur consortium in aliqua excellentia vel in aliqua prosperitate mundi, quia aliquis singulariter vult eam sibi, tunc zelus est malus et aemulatio mala. Hoc autem bono zelo, seu aemulatione, aliquando quis aemulatur alios pro se, sicut vir zelatur pro uxore sua, quam sibi soli vult servari. Aliquando vero zelatur aliquis pro alio, sicut eunuchus zelatur uxorem domini sui, ut custodiat eam sibi. Sic apostolus populum suum, quem videbat paratum ad praecipitium, et cum sponso Christo velle prostitui Diabolo, aemulabatur, ne Christus sponsus verus in eis aliquod Diaboli consortium pateretur.
11:2
Et ideo dicit Dei aemulatione, quasi dicat: non pro me sed Christo, qui est sponsus. Io. IX, 29: qui habet sponsam, sponsus est. III Reg. XIX, 10, 14: zelo zelatus sum pro domino, et cetera. Unde autem apostolo incumbebat huiusmodi aemulatio, ostendit, dicens despondi enim vos, etc., quasi diceret: merito vos aemulor Dei aemulatione, quia ego sum paranymphus huius matrimonii, quod est inter vos et Christum, quia ego despondi vos, id est feci sponsalia, quae sunt per fidem et charitatem. Os. II, 20: sponsabo te mihi, et cetera. Et ideo pertinet ad me custodire vos. Quicumque ergo convertit populum ad fidem et ad iustitiam, despondet eum Christo. Despondi, inquam, non multis, quia quae multis adhaeret, polluitur. Ier. III, 1: tu autem polluta es, et cetera. Sed uni Christo, scilicet viro perfecto virtutis plenitudine. Zach. VI, v. 12: oriens nomen eius. Ier. XXXI, 22: novum faciet dominus super terram, et cetera. Et dicitur Christus vir unus quia singularis, et quantum ad modum conceptionis, et quantum ad modum nascendi, et quantum ad gratiae plenitudinem. Eccle. VII, 29: unum de mille, et cetera. Isti, inquam, viro despondi vos exhibere virginem. Nota quod a plurali ad singulare descendit, dicens desponsavi vos in plurali, et exhibere virginem in singulari, volens ostendere quod ex omnibus fidelibus fit unum corpus et una Ecclesia, quae debet esse virgo in omnibus membris suis, et ideo dicit virginem castam. In omnibus enim accipitur virginitas pro integritate corporis, castitas pro integritate mentis. Nam aliquando aliqua est virgo corpore, quae non est casta mente. Sic Ecclesia exhibet se Christo virginem, quando perseverat in fide, et infra sacramenta absque corruptione alicuius idololatriae et infidelitatis. Ez. XVI, 25: ad omne caput viae aedificasti signum, et cetera. Castam exhibet se quando existens infra sacramenta et in fide Christi, exhibet puritatem corporis et operis. Eph. V, 27: ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam, et cetera. Sed quia Corinthii possent dicere: non necesse est quod custodias nos, et zelus tuus non est rationabilis, quia nos bene servabimus nosmetipsos; ideo consequenter causam huius zeli ostendit, dicens timeo autem, et cetera. Ubi sciendum est quod in Paradiso fuit coniugium Adam et Evae; sed Eva corrupta fuit per serpentem non violenter, sed astute, inquantum promisit falsum et suasit iniquum. Falsum quidem, cum dixit: eritis sicut dii et nequaquam moriemini, cum tamen ex hoc ipsi incurrerint necessitatem mortis; iniquum vero ut transgrederentur et praeterirent mandatum Dei. Et secundum hanc similitudinem apostolus loquens, dicit Ecclesiam esse sicut Evam, quam Diabolus aliquando persecutus est manifeste per tyrannos et potestates, et tunc sicut leo rugiens circuit, quaerens quem devoret, ut dicitur I Petr. V, 8. Aliquando molestat Ecclesiam latenter per haereticos, qui promittunt veritatem et simulant se bonos, et tunc sicut serpens seducit astutia sua promittendo falsa.
11:3
Et ideo dicit timeo ne sicut serpens Evam seduxit, a Paradiso eam eiiciens, astutia sua, promittendo falsa, I Tim. II, 14: Adam non est seductus, sed mulier; ita, idest per similes deceptiones haereticorum, corrumpantur sensus vestri. Et dicit sensus vestri, quia sicut in matrimonio carnali cavet sponsus ne coniux corrumpatur carnaliter, ita apostolus in hoc matrimonio spirituali timet ne corrumpantur spiritualiter sensus cordis, I Cor. XV, 33: corrumpunt bonos mores, etc.; vel sensus spirituales, de quibus Sap. I, v. 1: sentite de domino, etc.; I Cor. XIV, v. 20: nolite pueri effici sensibus. Et excidant a simplicitate, quae est in Christo Iesu. Simplex enim est illud quod compositione caret. Pseudo ergo componebant unam sectam ex Iudaismo et Evangelio, mandantes simul cum Evangelio servari legalia. Illi ergo excidunt a simplicitate Christi, qui seducti a pseudo, simul cum Evangelio servant legalia, et hoc timebat apostolus de Corinthiis. Eccli. II, 14: vae peccatori ingredienti terram duabus viis. Et e contra Prov. XI, 3: simplicitas iustorum dirigit eos.
11:4
Posito zelo quem ad Corinthios habebat apostolus, et ostenso zelum esse rationabilem, hic consequenter removet eorum excusationem. Et circa hoc duo facit. Primo proponit eorum excusationem; secundo vero removet eam, ibi existimo enim me, et cetera. Circa primum sciendum est quod Corinthii possent suspicari quod ideo zelum haberet de eis, quia timeat ne dimittant doctrinam suam propter doctrinam pseudo; unde possent dicere: constat quod minus bona sunt dimittenda propter magis bona; ergo si pseudo meliora doceant, non debes turbari, si acquiescimus eis. Et ideo hanc excusationem ponit, ostendendo quod nihil maius quam apostolus, docent et praedicant. Nam apostolus tria praedicavit eis, et docuit eos. Primo quod essent Christi. Supra IV, 5: non enim praedicavimus nosmetipsos, sed Christum Iesum. Secundo quod haberent spiritum Christi. Rom. VIII, v. 9: si quis spiritum Christi non habet, hic non est eius. Tertio ut reciperent Evangelium Christi. Rom. I, 16: non enim erubesco Evangelium, et cetera. Si ergo pseudo meliora vobis praedicarent et vos docerent, recte faceretis et excusabiles essetis; sed hoc non faciunt. Et hoc est quod dicit nam et si is qui, etc., quasi dicat: timeo ne pseudo qui venit ad vos non missus, sed ex se, sicut fur et latro. Io. X, 8: quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Ier. XXIII, 21: non mittebam eos, et ipsi currebant. Rom. X, 15: quomodo praedicabunt, nisi, et cetera. Si, inquam, talis praedicator praedicat vobis alium Christum, scilicet excellentiorem quam illum quem nos praedicavimus: quod non potest esse, quia, ut dicitur I Cor. VIII, 6: unus dominus noster Iesus Christus, per quem omnia, et cetera. Et hoc quantum ad primum. Aut alium spiritum, scilicet meliorem, accipitis, scilicet per talem, quam accepistis, scilicet per nos, id est ministerio nostro, quod non potest esse, quia, ut dicitur I Cor. c. XII, 11: haec omnia operatur unus atque idem spiritus, et cetera. Et hoc quantum ad secundum. Aut praedicat vobis aliud Evangelium, id est aliam praedicationem vel doctrinam, quam per nos non recepistis, Gal. I, 6: miror quod sic tam cito transferimini, et cetera. Si, inquam, alia et meliora facerent vobis, recte pateremini, id est faceretis, excusando vos. Et quia non potest eis aliud Evangelium, id est melius tradi, ideo apostolus excommunicat Galatas, si aliud Evangelium recipiant, Gal. I, 9: si quis aliud vobis evangelizaverit, et cetera. Consequenter cum dicit existimo, etc., removet hanc excusationem. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit quod ipse non minus fecit eis quam alii; secundo quod plus, ibi aut numquid, et cetera. Circa primum tria facit. Primo ostendit quod nihil minus fecit facto quam alii apostoli; secundo innuit quod non defuit ei facultas ad hoc faciendum, ibi nam et si imperitus sermone, etc.; tertio ostendit evidentiam utriusque, ibi in omnibus autem, et cetera. Dicit ergo: recte pateremini vos seduci ab eis, si melius praedicarent vobis, sed hoc non est verum. Enim, id est quia, existimo me nihil minus fecisse, in his, a magnis apostolis, id est quam Petrus et Ioannes, quos isti habebant magnos.
11:5
Et comparat se magnis apostolis, tum quia Paulus videbatur et reputabatur ab eis minor quam illi, eo quod illi fuerunt cum Iesu, et Paulus non; tum etiam quia pseudo dicebant se missos ab eis, et ideo ostendendo se parem magnis apostolis, istorum errorem removet et pseudo confutat. Et non solum nihil minus fecit, sed plus. I Cor. XV, 10: plus omnibus laboravi. Et ne forte dicerent ei: unde tibi est facultas ad hoc faciendum, cum sis imperitae linguae?
11:6
Ostendit quod ei facultas affuit ex magnitudine scientiae, dicens: licet sim imperitus sermone, tamen non sum imperitus scientia, II Petr. ult.: sicut et charissimus frater noster Paulus, secundum sapientiam, et cetera. Sed hoc sciendum est, quod pseudo quaerentes gloriam propriam et lucra sectantes, nitebantur attrahere populum per ornata et subtilia et exquisita verba, non attendentes nisi solum aures permulcere. Apostolus vero, quia non quaerebat utilitatem propriam, sed solum dilatationem fidei Christi et profectum eius, ita proponebat verbum fidei, ut omnes possent capere, conformans se conditioni audientium et capacitati. Unde quia isti in principio non erant capaces altae doctrinae, proposuit eis fidem, non in subtilitate sermonis, sed eo modo quo capere possent, scilicet plane et aperte. Et ideo isti dicebant eum esse imperitum sermone. I Cor. I, 17: non in sapientia verbi, et cetera. Et propter hoc dicit apostolus: licet sim imperitus sermone, ut vobis videtur, hoc non fuit ex defectu scientiae, sed propter vos, ex quadam dispensatione, quia tamquam parvulis in Christo lac potum dedi vobis, et cetera. Vel dicendum, ad litteram, quod apostolus fuit balbus, et ex hoc pseudo deridebant eum. Et ideo dicit et si imperitus sermone, id est impeditae linguae, non tamen sum imperitus scientia, Ex. IV, 10: impeditioris et tardioris linguae sum. Quod autem nihil minus fecerim a magnis apostolis, evidenter apparet per ea quae feci vobis. Et ideo dicit in omnibus praedictis, manifestatus sum in vobis, qui experti estis quae per me fiunt. I Cor. IX, 2: signaculum apostolatus mei vos estis in domino. Et infra XII, 12: signa tamen apostolatus mei facta sunt super vos, et cetera. Consequenter cum dicit aut numquid peccatum, etc., ostendit quod plus fecit quam omnes alii, et hoc quia praedicavit sine sumptibus. Circa hoc duo facit. Primo ponit factum, secundo causam facti assignat, ibi quare? Quia non diligo vos, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ostendit factum quantum ad praeteritum; secundo quantum ad futurum, ibi et in omnibus, et cetera. Factum autem praeteritum ostendit dupliciter. Primo in generali, secundo in speciali, ibi quoniam gratis, et cetera. Dicit ergo: recte dico quod nihil minus feci ab illis, nisi forte hoc reputetis male et minus factum, quia diminui de auctoritate mea, non accipiens sumptus a vobis; sed si hoc esset malum, minus fecissem. Et ideo ostendit quod non est malum.
11:7
Et hoc est quod dicit aut numquid peccatum feci, id est numquid peccavi, humilians meipsum et diminuens de auctoritate mea? Quasi dicat, non. Eccli. III, 20: quanto maior es, et cetera. I Cor. IX, 19: cum essem liber, et cetera. Matth. VI: qui humiliaverit se, et cetera. Ratio autem humiliationis meae est non propter lucrum proprium, sed propter promotionem vestram. Unde dicit ut vos exaltemini, id est in fide confirmemini. Corinthii autem avari erant, et ideo si a principio accepisset sumptus, forte destitissent a fide. Item, pseudo praedicabant propter quaestum. Ut ergo Corinthii reciperent apostolum et pseudo auferret occasionem quaestus, gratis praedicavit eis sine sumptibus propriis. Hoc autem quod dixerat in generali, manifestat in speciali, ibi quoniam gratis, etc., et facit duo. Primo ostendit quomodo sine sumptibus praedicavit eis in primo adventu ad eos; secundo ostendit quod idem fecit in mora quam apud eos contraxit, ibi et cum essem, et cetera. Circa primum duo facit. Primo proponit quod intendit, scilicet humiliationem, dicens: in hoc humilians meipsum, quoniam evangelizavi vobis gratis, id est sine sumptu, non autem sine mercede, quia hoc non est laudis. Licet enim omnes possent capere sumptus personae ab eis quibus proponunt verbum Dei, nullus tamen praedicare debet pro mercede et quaestu. Secundo, quia possent dicere isti: unde ergo accepisti sumptus?
11:8
Respondet quod ab aliis Ecclesiis, dicens Ecclesias alias expoliavi, accipiens ab eis stipendium ad ministerium vestrum. Ex hoc convincit eos quod non possint dicere apostolo quod non liceret ei accipere ab eis. Si enim accipitur ab aliis ad servitium eorum, multo magis liceret ei accipere ab ipsis. Ex hoc etiam apparet quod legatus Papae visitans unam partem legationis, potest accipere stipendia. Et quod dominus Papa, pro necessitate unius patriae, potest accipere subsidium ab aliis partibus mundi. Ratio est, quia Ecclesia est sicut unum corpus. Videmus autem in corpore naturali quod natura, quando deficit virtus in uno membro, subministrat humores et virtutem accipiens ab aliis membris.
11:9
Ostenso quod quando primo eis praedicavit in ipso adventu, evangelizavit eis gratis, hic ostendit quod nec etiam contrahendo moram apud eos, accepit ab eis sumptus. Et primo hoc ostendit, secundo vero respondet cuidam tacitae quaestioni, ibi nam quod mihi, et cetera. Dicit ergo: non solum quando primo veni ad vos non accepi a vobis sumptus; sed etiam cum essem apud vos diu et etiam egerem, ut ostendat quod non dimisit eis sumptus propter divitias, nulli onerosus fui, aliquid ab aliquo accipiendo. In quo apparet causa quare dimisit: quia Corinthii, propter avaritiam eis innatam, reputabant sibi onus ministrare sumptus. I Cor. IX, 12: non sumus usi hac potestate, sed omnia sustinemus, et cetera. Sed possent isti dicere: unde ergo habuisti necessaria? Et ideo respondet dicens quod ab aliis Ecclesiis. Ideo scilicet nihil accepi, quia illud quod mihi deerat, scilicet a pretio quod lucrabatur nocte laborando manibus suis, apud aquilam et Priscam. Erat enim scenofactoriae artis, per quam lucrabatur sibi necessaria. Act. XX, 34: ad ea quae mihi opus erant, et cetera. Illud ergo quod deerat non dedistis vos, sed suppleverunt fratres qui venerunt a Macedonia, scilicet Philippenses, qui erant valde liberales. Unde de hoc in epistola ad Philippenses commendat eos: Phil. IV, 15: nulla Ecclesia communicavit mihi in ratione dati et accepti, nisi vos. Sed Corinthii erant avari. Consequenter cum dicit et in omnibus sine onere, etc., ostendit quomodo se habebit in hoc ad eos in futurum, dicens, quod etiam sine onere vult se habere ad eos. Et circa hoc duo facit. Primo ponit suam rationem communem; secundo confirmat eam, ibi est veritas Christi, et cetera. Dicit ergo: non solum feci hoc, scilicet quod gratis vobis evangelizavi et nulli onerosus fui, sed etiam in omnibus servabo me vobis sine onere, sicut usque modo servavi, non dure reprehendendo, non severe corrigendo, nec vestra accipiendo. Act. III: argentum et aurum et vestem nullius concupivi. Num. XVI, 15: tu scis quod nec asellum quidem acceperim ab eis, dicit Moyses ad dominum. Samuel dicit, I Reg. c. XII, 3: loquimini de me, si oppressi, et cetera. Et quod ita facturus sit, confirmat ex duobus. Primo ex eo qui loquitur in ipso, scilicet Christo, qui est veritas, a qua non potest esse falsum.
11:10
Et ideo dicit est veritas Christi in me, etc., quasi dicat: hoc quod dixi verum est, quia veritas Christi loquitur in me, et cetera. Hoc infra ultimo: an experimentum quaeritis eius qui in me, et cetera. Vel hoc potest accipi per modum iurantis. Quasi dicat: Deus, qui est veritas et est in me scrutans corda, sit mihi testis, quod ita servabo me. Rom. I, 9: testis est mihi Deus, et cetera. Secundo, ex eo quod non intendit minuere gloriam suam, sed augere. Apostolus enim attribuebat sibi apud Christum ad magnam gloriam quod ipse solus, inter apostolos, sine sumptu praedicabat Corinthiis. Et ideo dicit: ideo servabo me sine onere, quoniam non infringetur, id est non minuetur, in me haec gloria, quod scilicet gratis praedico vobis, et quod a licitis abstineo, propter salutem vestram: quae quidem est gloria Christi, quia ipse glorificatur per hoc in me; vel quia ego hanc gloriam habeo specialiter apud Christum. Quae quidem refringeretur in regionibus Achaiae, ubi Corinthus erat metropolis, si recepisset ab eis, quia avari erant. Habitabant enim in maritimis, et erant intenti mercationibus, et tales consueverunt esse avari. I Cor. IX, 15: bonum est mihi magis mori, quam ut gloriam meam quis evacuet. Consequenter cum dicit quare? Quia non, etc., ponit causam quare non accepit sumptus ab eis. Et circa hoc duo facit. Primo excludit falsam causam; secundo astruit veram, ibi quod autem facio, et cetera. Circa primum sciendum est, quod pseudo imponebant apostolo, quod ideo non recipiebat a Corinthiis sumptus, quia non diligebat eos, et quia non intendebat eis benefacere et servire. Dicit ergo quare, scilicet hoc facio, quia non diligo vos, id est pro odio quod habeo ad vos, sicut dicunt pseudo? Deus scit quod diligo vos, et quod non pro odio hoc facio. Io. ult.: domine, tu scis, quia amo te. Sic ergo, exclusa causa falsa, sequitur vera, ibi quod autem facio, et cetera. Et circa hoc duo facit. Primo ponit veram causam; secundo rationem huius assignat, ibi nam eiusmodi pseudo, et cetera. Circa primum sciendum est, quod pseudo, ut dictum est, quaerebant lucra et gloriam propriam. Et ideo, ut in reverentia haberentur, nitebantur exterius sequi vestigia apostoli, vel etiam, si potuissent, excellere ipsum. Dicit ergo apostolus: si ergo volunt me imitari, in hoc imitentur, ut nihil accipiant.
11:12
Et quia sciebat quod pseudo praedicabant ut acciperent, et, per consequens, quod non praedicarent si deficeret eis lucrum, dicit quod facio, ideo facio et faciam hoc, non propter odium, sed ut amputem occasionem eorum, scilicet pseudo, qui volunt, supple meo exemplo, habere occasionem accipiendi vestra. Sciebat enim, secundum Ambrosium, quod si non acciperent, non diu praedicarent. E contrario dicitur Prov. VI: da occasionem sapienti, et cetera. Et hoc, ut tales inveniantur, scilicet pseudo, sicut et nos, scilicet non accipientes pecunias, sicut et nos non accipimus. In quo quidem ipsi gloriantur, scilicet quod imitantur nos, et ego nolo, si perfecte volunt nos imitari, quod accipiant. I Cor. VII, 7: volo omnes homines esse sicut me, scilicet non accipientes. Ut in quo, et cetera. Hoc legitur tripliciter. Uno modo sic: ut inveniantur tales, supple sicut et nos, non accipiendo sicut et nos non accipimus, et, per consequens, a praedicatione cessando. In quo, scilicet esse tales, sicut et nos gloriantur; contendebant enim esse similes veris apostolis. Secundo modo sic: ut in eo in quo gloriantur, scilicet accipiendo, quia hoc solum quaerebant, inveniantur sicut et nos, id est similes nobis, cessando scilicet et desistendo ab acceptione, ut nobis assimilentur. Tertio modo sic: ut in eo in quo gloriantur, scilicet in non accipiendo, dicunt enim se nihil accipere, inveniantur sicut et nos, id est non meliores nobis, ne scilicet possint se in hoc nobis praeferre. Nam eiusmodi, hoc continuatur tripliciter. Primo modo sic: ita gloriantur et contendunt, non sicut nos, nam eiusmodi, et cetera. Secundo modo sic: et vere desistant accipere, ut nobis assimilentur, nam eiusmodi, et cetera. Tertio modo sic: ita in non accipiendo gloriantur, ut nobis similes videantur. Posita autem vera causa, probat eam consequenter, dicens nam eiusmodi, etc., ostendens quomodo student assimilari apostolos. Et circa hoc tria facit. Primo ponit causam; secundo probat eam, ibi sed non mirum; tertio consequenter ostendit differentiam pseudo ad veros apostolos, ibi quorum finis, et cetera. Dicit ergo: recte dico, quod hoc facio, ut amputem eis occasionem accipiendi. Nam eiusmodi pseudo-apostoli sunt operarii, scilicet falsi. Phil. III, 2: videte canes, videte malos operarios, et cetera. Subdoli, id est, callidi et vulpini, sub specie religionis decipientes. Ez. XIII, 4: quasi vulpes in desertis, et cetera. Cant. II, 15: capite nobis vulpes parvulas, quae demoliuntur vineas, et cetera. Matth. VII, 15: veniunt ad vos in vestimentis ovium, et cetera.
11:13
Et hoc est quod dicit transfigurantes se in apostolos Christi, id est exterius portantes signa bonorum apostolorum. II Tim. III, 5: habentes quidem speciem pietatis, et cetera. Et hoc probat, quia sicut veri apostoli mittuntur a Deo et informantur ab ipso, sic Satanas transformat se in Angelum lucis, qui est dux et incentor eorum, ostendens se esse vel Angelum Dei, vel aliquando Christum. Non est ergo mirum neque magnum si ministri eius, scilicet pseudo, transformant se in ministros iustitiae, id est simulant se esse iustos. Eccli. X, 2: secundum iudicem populi, sic et minister eius, et cetera.
11:14
Notandum autem est, quod Satanas transfigurat se aliquando visibiliter, sicut beato Martino, ut deciperet eum, et hoc modo multos decepit. Sed ad hoc valet et necessaria est discretio spirituum, quam specialiter Deus contulit beato Antonio. In hoc tamen potest cognosci, quod Satanas sit, quia bonus Angelus in principio hortatur ad bona, et perseverat in eis, sed malus in principio quidem praetendit bona, sed postmodum volens explere desiderium suum, et quod intendit, scilicet decipere, inducit et instigat ad mala. I Io. IV, 1: omni spiritui nolite credere, et cetera. Et ideo Iosue cum videret Angelum in campo suo, dixit Iudic. V: noster es an adversariorum? Aliud etiam signum est, quod bonus Angelus etsi terreat in principio, tamen statim consolatur, et confortat, sicut Zachariam, Lc. I, v. 13: ne timeas, Zacharia. Et ad beatam virginem dixit: ne timeas, Maria, et cetera. Malus autem Angelus stupefacit et desolatum dimittit. Et hoc ideo, ut stupefactum facilius decipiat et persuadeat sibi. Aliquando autem transfigurat se invisibiliter, et hoc quando ea, quae in se mala sunt, facit apparere bona, pervertendo sensus hominis et inflammando concupiscentiam. Prov. c. XVI, 25: est via quae videtur homini recta, et cetera. Sic decepit monachum quemdam, qui cum proposuisset in animo suo numquam exire cellam, suggessit ei Diabolus, quod bonum esset quod exiret ad Ecclesiam et reciperet corpus Christi. Cui suggestioni consentiens, propositum mutavit vadens ad Ecclesiam. Postmodum cognoscens eum fuisse Diabolum, gloriatus est monachus quod non deceperat eum, quia ad bonum iverat, et tamen iam removit eum a proposito continue standi in cella. Postmodum vero iterum suggessit ei, quod pater suus esset mortuus, et dimiserat sibi multas divitias distribuendas inter pauperes, quod iret ad civitatem, ad quam cum iret, numquam rediit ad cellam, et mortuus est in peccato. Unde valde difficile est, quod homo caveat sibi, et ideo recurrendum est ad adiutorium divinum. Iob XLI, 4: quis revelabit faciem indumenti eius, etc., quasi dicat: nullus nisi Deus. Consequenter ponit ministrorum, et malorum et bonorum differentiam, quae consistit in hoc, quod finis illorum, scilicet ministrorum Christi, et Satanae, erit secundum opera eorum. Nam finis bonorum erit bonus, et malorum erit malus, et boni inducuntur ad bonum, et mali ad malum. Phil. c.
11:15
III, 19: quorum finis interitus, et cetera. Item boni recipient bona, et mali mala. Supra V, v. 10: omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi.
11:16
Supra apostolus induxit Corinthios, ut patienter sustinerent suam commendationem, ostendens, quod hoc faciebat ex zelo quem habebat ad eos, et quia zelus ille erat rationabilis et ordinatus, hic autem consequenter ponit aliam rationem, per quam ostendit, quod dato, quod insipienter ageret, nihilominus tamen deberent eum supportare. Unde in ista ratione procedit ex suppositione stultitiae. In hac autem parte duo facit. Primo enim proponit suam petitionem; secundo rationem dictorum assignat, ibi quod loquor, et cetera. In petitione sua duo facit. Primo enim petit, quod non reputent eum insipientem, quod pertinet ad praemissam rationem. Et ideo dicit iterum dico, quod ex quo zelus meus est rationabilis, et ego rationabiliter commendo me, ne quis, scilicet vestrum, me reputet insipientem. Secundo petit, quod dato, quod insipienter agat, tamen supportent eum, et hoc pertinet ad rationem hanc. Et ideo dicit alioquin, id est si non rationabiliter commendo me, et penitus velitis me ex hoc insipientem reputare, tamen accipite, id est supportate, me velut insipientem. Et dicit, velut, quia licet ipsi reputent eum insipientem in hoc, tamen in rei veritate non est insipiens. Accipite me, inquam, velut insipientem, ut et ego modicum quid glorier. Et dicit modicum, quia infra commendabit se de gloria, quae est secundum carnem, quae valde modica est. Iob XXV, 6: homo putredo et filius hominis vermis. Eccli. X, 9: quid superbis, terra et cinis? Rationem autem dictorum assignat, dicens quod loquor, et cetera. Dixerat autem tria. Primo quia supponit insipienter commendasse se ipsum; secundo quod vult gloriari; tertio quod sustineant eum. Et horum trium rationem assignat. Et primo de hoc, quod supposuit insipienter commendare se; secundo quare vult gloriari, ibi quoniam multi gloriantur, etc.; tertio quod debeant eum supportare, ibi libenter enim suffertis, et cetera.
11:17
Dicit ergo primo: ratio quare debetis insipientem accipere me est, quia illud quod loquor in hac substantia gloriae, id est commendatione carnis, quae a quibusdam appetitur, ac si per eam debeant subsistere, non loquor secundum Deum, sed quasi in insipientia. Et dicit ex hypothesi, sicut illud quod supra dixit: velut insipientem. Unde ibi posuit velut, hic ponit quasi. Ac si diceret: si non rationabiliter commendarem me, tunc illud quod loquor, in commendatione mea, non est secundum Deum, id est, secundum rationem divinae sapientiae. Et tunc merito acciperetis me non secundum Deum loqui, sed insipienter. Supra X, 18: non enim, qui seipsum commendat, ille probatus est, et cetera. Prov. XXVII, 2: laudet te alienus, et cetera. Rationem autem suae commendationis et gloriae ostendit, subdens quoniam multi gloriantur, et cetera. Ubi sciendum est, quod pseudo, quia ex Iudaeis erant, gloriabantur secundum carnem, dicentes se esse filios Abrahae et ex hoc volebant haberi in reverentia a Corinthiis et auctoritate. Dicit ergo apostolus: dato, quod sit insipientia, quod glorier secundum carnem, tamen quoniam multi, scilicet pseudo, gloriantur secundum carnem, et ego etiam gloriabor secundum carnem, Prov. XXVI, 5: responde stulto secundum stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur. Sed contra est quia Seneca dicit summa malorum est, quod ad exemplum vivitur malorum. Et Ex. XXIII, 2: non sequaris turbam ad faciendum malum.
11:18
Non ergo apostolus debet gloriari secundum carnem, eo quod pseudo gloriantur. Respondeo. Dicendum est, quod licet sit eadem materia gloriationis, non tamen est eadem intentio et idem finis, quia pseudo commendabant se propter gloriam propriam, et ut ipsi haberentur in auctoritate, et possent lucrari; apostolus autem gloriabatur, ut verbum Dei, per eum praedicatum, esset maioris auctoritatis et ponderis, et fructum faceret Christo.
11:19
Rationem autem quare debeant eum supportare, subdit, dicens libenter enim suffertis, etc., et primo ponit rationem hanc, quod scilicet debeant eum supportare. Possent enim dicere: quare debemus te supportare, si es insipiens? Et dicit apostolus, quod ideo, quia cum vos ipsi sitis sapientes in oculis vestris et in vestra reputatione, libenter suffertis, id est estis consueti supportare, insipientes, pseudo scilicet. Secundo ostendit in quo supportent insipientes. Et ponit quinque gravia quae sustinebant a pseudo: primum est iugum servitutis. Et quantum ad hoc dicit sustinetis enim si quis, id est aliquis pseudo, redigit vos in servitutem, quasi dicat: per Christum liberati fuistis a servitute legis, quae est in timore, et reducti estis in libertatem filiorum Dei, quae est in charitate. Gal. IV, 31: non sumus ancillae filii, sed liberae. Et tamen vos sustinetis pseudo, qui ex huiusmodi libertate redigunt vos in servitutem legis, quia cogunt vos servare legalia. Gal. V, 1: nolite iugo servitutis, et cetera. Multo ergo magis debetis sustinere me, qui volo vos praeservare in libertate Christi, quam pseudo, qui volunt vos reducere in servitutem legis. Secundum est grave valde, scilicet quod pseudo vivunt de bonis vestris laute, nos vero non. Supra VIII, 13: non ut aliis sit remissio, et cetera. Et ideo dicit si quis devorat, Matth. c. XXIII, 14: vae qui comeditis domos viduarum, et cetera. Tertium grave est depraedatio et expoliatio, quia isti ad litteram blandis verbis et praetextu pietatis accipiebant eis omnia, et quantum ad hoc dicit si quis accipit, id est blande decipit, subtrahendo vestra. Rom. c. XVI, 18: per blandos sermones seducunt corda insipientium. Quartum grave est nimia iactantia super eos cum Corinthiorum contemptu. Ideo dicit si quis extollitur, iactando se importune. Eccli. c. VI, 2: non te extollas in cogitatione, et cetera. Quintum grave est illatio opprobriorum. Nam pseudo non solum tam gravia eis inferebant, sed super hoc addebant improperia, dicentes eis iniurias, et maxime de ignobilitate. Nam quia ipsi erant Iudaei, et cultores unius Dei, dicebant se nobiles esse, et Corinthios ignobiles, quia non erant de semine Abrahae, nec circumcisi, et quod de idololatris.
11:20
Et quantum ad hoc dicit si quis in faciem vos caedit, id est coram vobis infert contumelias et dicit iniurias.
11:21
Et huiusmodi iniuriae sunt secundum ignobilitatem, quam vobis obiiciunt, vel ignominiam quam inferunt. Et tamen illos sustinetis, et nos non, quasi nos fuerimus infirmi in hac parte gloriae, quam attribuistis eis, praeferendo eos nobis, praesertim cum pseudo dicant, quod ideo nos non dicimus nec facimus vobis ista, quia nos sumus infirmi in hac parte, id est quia sumus ignobiles. I Cor. c. IV, 10: nos infirmi, vos fortes; vos nobiles, nos autem ignobiles.
11:22
Positis rationibus suae commendationis et causis quare supportandus est, hic consequenter incipit se commendare. Et circa hoc duo facit. Primo enim adaequat se pseudo et aliis, qui commendabant se; secundo praefert se eis, ibi ut minus sapiens, et cetera. Adaequat autem se apostolus eis in gloria. Est autem gloria duplex. Una secundum carnem, quae modica est et contemnenda. Unde ipse dicit Phil. III, 7: sed quae mihi fuerunt lucra, arbitratus, et cetera. Alia est secundum Christum, quia magna gloria est sequi dominum, Eccli. XXIII, 38. Et haec est quaerenda. Gal. ult. 14: mihi absit gloriari nisi in cruce, et cetera. Et ideo apostolus adaequat se eis quantum ad utramque gloriam. Et primo quantum ad primam; secundo quantum ad secundam, ibi ministri Christi, et cetera. Et, primo, adaequat se eis in generali, dicens: recipiatis me insipientem, si tamen insipientia est. Ex hypothesi enim loquor, quia si quis ausus est praesumere de se, et commendare se, et ego possum bene audere et commendare me in eodem, in quo ipse commendat se, quia non subest eis maior causa suae commendationis, quam mihi. Et hoc dico in insipientia, id est dico, quod insipienter agam, cum tamen ipse sapienter ageret, cum hoc non faceret pro sui iactantia sed ut pseudo humiliaret. Supra eodem: existimo me non minus fecisse a magnis apostolis, et cetera. Secundo cum dicit Hebraei sunt, etc., adaequat se eis in speciali, ostendens per singula se parem eis esse in quibus pseudo gloriabantur. Commendatio autem istorum et gloria erat de tribus. Primo de natione et lingua, quia dicebant se Hebraeos; secundo de genere, quia dicebant se esse de genere Israel; tertio de promissione, quia dicebant se esse participes promissionis Abrahae, cum essent de semine eius. Et quantum ad haec tria adaequat se eis. Primo quantum ad nationem et linguam, dicens Hebraei sunt, et ego, scilicet lingua et natione, quasi dicat: ita sicut et illi. Et notandum est, quod, secundum quod quidam dicunt, Hebraei dicuntur ab Abraham, quia ante eum de facili non invenitur illud nomen. Potest tamen dici et forte melius, quod dicuntur a quodam Heber, de quo habetur Gen. cap. XI, 14: vixit sale triginta annis, et genuit Heber. Et sequitur: vixit Heber triginta tribus annis, et genuit Phaleg. Et tempore eius fuerunt divisae linguae, et lingua Hebraeorum remansit in familia sua. Secundo adaequat se eis quantum ad genus, dicens Israelitae sunt, et ego, scilicet secundum ritus. Tertio quantum ad tertium, dicens semen Abrahae sunt, et ego. Et de istis tribus dicitur Phil. III, 4 s.: si quis alius sibi confidere videtur, ego magis circumcisus octavo die quantum ad tertium, ex genere Israel de tribu Beniamin quantum ad secundum, Hebraeus, ex Hebraeis quantum ad primum. Rom. XI, 1: nam ego Israelita sum ex semine Abrahae, et cetera. Sic ergo patet, quod non sum minor eis quantum ad gloriam, quae est secundum carnem; sed nec etiam quantum ad gloriam, quae est secundum Christum, quia ministri Christi sunt, id est dicunt se sic, ut decipiant vos, et ego sum minister Christi. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo, ut ministros Christi, et cetera. Supra III, 6: qui et nos idoneos fecit, et cetera.
11:23
Consequenter cum dicit ut minus sapiens, etc., praefert se omnibus apostolis et pseudo. Et primo quantum ad mala perpessa, secundo quantum ad beneficia recepta, et hoc cap. XII, ibi si gloriari oportet, et cetera. Circa primum duo facit. Primo praefert se quantum ad mala, quae pertulit; secundo quantum ad modum quo mala vitavit, ibi Damasci praepositus. Circa primum tria facit. Primo proponit se aliis praeferendum; secundo ostendit in quo sit praeferendus, ibi quia in laboribus, etc.; tertio confirmat quaedam dictorum, ibi si gloriari oportet, et cetera. Dicit ergo: si videor insipiens vobis, quia commendo me et adaequo me aliis, quanto magis videbor vobis minus sapiens, si praeferam me eis? Et ideo dicit: non solum sum minister Christi sicut et illi, sed ut minus sapiens, secundum vestrum iudicium, dico quod ego sum plus minister Christi quam illi, et quantum ad hoc dicit se praeferendum esse. Rom. XI, 13: ministerium meum honorificabo, praeponendo scilicet illud ministerio aliorum. In quo autem sit praeferendus ostendit, dicens quia in laboribus, etc., quasi dicat: in hoc plus ego, quia sum magis ostensus minister Christi. In hoc, primo, quantum ad mala illata, secundo quantum ad mala sponte assumpta, ibi in itineribus saepe. Mala autem illata primo ponit in generali, dicens: plus ego sum, scilicet ostensus minister, in laboribus plurimis quam illi, etsi aliquos labores pertulerint. I Cor. XV, v. 10: abundantius omnibus illis laboravi. Secundo enumerat ista mala in speciali, et hoc, primo, quantum ad carceris squalores, quia in carceribus abundantius, scilicet quam illi. Act. XVI, 23: cum multas plagas illis intulissent, scilicet Paulo et sociis, miserunt in carcerem. Secundo quantum ad flagellorum dolores, quia in plagis, scilicet ostensus sum, supra modum aliorum, scilicet modum humanae virtutis, vel supra modum humanae consuetudinis. Supra XI, 23: in plagis, in carceribus, et cetera. Sed contra I Cor. X, 13: fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id, et cetera. Non ergo supra modum humanae virtutis. Respondeo. Dicendum est, quod Deus non permittit nos tentari sine adiutorio gratiae divinae. Et ideo dicebat apostolus I Cor. XV, v. 10: non autem ego, sed gratia Dei mecum. Et quantum ad mortis terrorem; unde dicit in mortibus frequenter, id est in periculis et terroribus mortis. Unde dicebat ipse Rom. VIII, 36: mortificamur tota die. I Cor. c. XV, 31: quotidie morior propter gloriam vestram.
11:24
Sed consequenter, cum dicit a Iudaeis quinquies, etc., manifestat duo ultima pericula, quae perpessus est. Et primo periculum plagarum, secundo periculum mortis. Plagarum autem periculum manifestat per ipsa perpessa a suis, scilicet Iudaeis. Et ideo dicit a Iudaeis quinquies, et cetera. Notandum est autem, sicut dicitur Deut. c. XXV, 2 s., pro mensura delicti erit plagarum modus. Ita dumtaxat, ut quadragenarium numerum non excedant, et cetera. Ex quo habetur quod homines pro minoribus peccatis debent flagellari, ita tamen, quod flagellatus non reciperet ultra quadraginta plagas. Iudaei autem, ut viderentur misericordes, semper faciebant citra mandatum legis, dantes pauciores quam quadraginta, secundum quod eis videbatur. Quia ergo odio habebant Paulum, quando flagellabant eum, dimittebant sibi de numero praedicto quantominus poterant, scilicet unam tantum minus, dantes sibi trigintanovem. Et hoc est, quod quinque vicibus accepit, id est recepit quadraginta plagas, minus una, plaga, id est trigintanovem.
11:25
Secundo manifestat pericula perpessa ab extraneis, scilicet a gentibus, dicens ter virgis caesus sum. Act. XVI, 22: magistratus, scissis eorum tunicis, iussit eos virgis caedi. Item XXII, 24: iussit eum tribunus duci in castra, et flagellis caedi, et torqueri eum, et cetera. Pericula vero mortis illata, et primo pericula mortis illata ab hominibus ostendit, dicens semel lapidatus sum. Hoc fuit in civitate Licaoniae, ibi obrutus lapidibus fuit quasi mortuus. Act. XIV, 18: lapidantes Paulum eiecerunt eum extra civitatem, credentes eum mortuum. Secundo pericula mortis illata a periculis naturae, et haec sunt specialiter maris, et aggravat ea, primo, ex numero, quia ter naufragium feci, id est pertuli; secundo ex continuitate, quia nocte et die in profundo maris fui, quod est gravius; quia ad litteram dicit, quod cum pluries passus sit naufragium, tamen semel stetit sub aqua per diem et noctem, divina eum virtute protegente. Unde poterat dicere illud Ionae II, 4: et proiicite me in profundum, et cetera. Enumeratis autem malis illatis, enumerat consequenter etiam mala assumpta, cum dicit in itineribus. Et primo exteriora, secundo interiora, ibi praeter illa quae extrinsecus, et cetera. Mala exteriora exprimit, et primo quantum ad mala, quae contingunt in itineribus; secundo quantum ad ea quae eveniunt in domibus. Quantum ad primum, primo, ponit multiplicitatem itinerum, dicens in itineribus saepe, scilicet ostensus sum minister Christi, sustinendo multa dura et gravia patienter. Rom. XV, 19: ab Ierusalem usque in Illyricum, et cetera. Et cum hoc multas alias vias fecit, et Romam, et Hispaniam vadens. Psalmo XVI, 4: propter verba labiorum tuorum, et cetera. Secundo enumerat periculum itinerum. Et primo praemittit minora, secundo subdit gravius periculum, quod in falsis fratribus. Praemittit autem tria, secundum quae multa pericula passus est. Primo pericula secundum causas. Et hoc, vel ex causa naturali, et ideo dicit periculis fluminum. Naturaliter enim flumina hyeme excrescunt, et sunt rapida et valde periculosa, et cetera. Vel ex malitia violenta, et quantum ad hoc dicit periculis latronum, quos excitabat ei Diabolus, ut vel vestes ei auferrent. Iob XIX, 2: simul venerunt latrones, et cetera. Secundo enumerat pericula metum inferentia, et hoc vel ex suis, unde dicit periculis ex genere, id est, a Iudaeis procuratis; vel ab extraneis, et ideo dicit periculis ex gentibus, propter unius Dei praedicationem, qui eum capere volebant; et sic in suis et in aliis non habebat requiem. Ier. XV, 10: ut quid me genuisti, mater mea, virum doloris? et cetera. Tertio enumerat pericula quantum ad loca, et hoc, vel quantum ad civitates, unde dicit periculis in civitate, id est, in commotionibus civitatum contra me sicut fuit Ephesi et apud Corinthum, ut patet Act. XVIII, 12 et XIX, 23; vel quantum ad solitudines, et quantum ad hoc dicit periculis in solitudine, quae erant vel a bestiis malis, sicut quando vipera momordit manum suam, Act. ult., quando congregavit sarmenta, vel ex penuria ciborum. Vel quantum ad maria, et ideo dicit periculis in mari, non ex mari, sicut supra, sed in mari, ut pericula quae proveniunt ex praedonibus et piratis. Eccli. XLIII, 26: qui navigant mare, et cetera.
11:26
Sed gravius periculum subdit, dicens periculis in falsis fratribus, id est in falsis Christianis et haereticis, et in pseudo. Ier. c. IX, 4: unusquisque a fratre suo se custodiat.
11:27
Hic consequenter enumerat mala sponte assumpta, quae sustinentur in domibus. Et enumerat tria mala opposita tribus bonis, quae sunt necessaria ad vitam domesticam. Primum bonum est requies somni, secundum est sustentatio cibi, tertium est fomentum vestis. Requiei ergo somni, opponit laborem et vigilias. Quantum ad laborem dicit in labore, scilicet manuum. Act. XX, 34: ad ea quae mihi opus erant, et cetera. Et ideo dicit supra VI, v. 5: in laboribus, quia, ad litteram, ut dictum est supra, manu sua victum quaerebat. Et II Thess. III, 8: nocte et die laborantes, et cetera. Quantum ad laboris defectum dicit aerumna, quae est defectus et languor consequens ex labore, vel ex morbo naturali. Ps. c. XXXI, 4: conversus sum in aerumna, et cetera. Quantum vero ad vigilias dicit in vigiliis multis, vel in vacando praedicationibus de nocte, vel operi manuali. Act. XX, 7 dicitur quod protraxit sermonem usque ad mediam noctem. Sustentationi vero cibi opponit duplicem subtractionem cibi, unam quae est ex necessitate; unde dicit in fame et siti, quia scilicet, ad litteram, deficiebat sibi aliquando cibus et potus. I Cor. IV, 11: usque in hanc horam, et cetera. Aliam quae est ex voluntate, unde dicit in ieiuniis multis, scilicet voluntarie assumptis, et propter exemplum bonum et propter macerationem carnis. I Cor. IX, 27: castigo corpus meum, et cetera. Sed contra, Matth. VI, 33: haec omnia adiicientur vobis, scilicet temporalia. Quare ergo in fame et siti? Respondeo. Dicendum est quod quando expedit, adiiciuntur nobis, scilicet temporalia, et propter utilitatem nostram, sed aliquando expedit carere eis. Fomento vero vestis opponit duo, unum ex parte naturae, unde dicit in frigore, aliud ex parte inopiae, unde dicit et nuditate, scilicet ostensus sum, scilicet minister Christi. I Cor. IV, 11: nudi et instabiles, etc. supra VI, 4: in necessitatibus, et cetera. Consequenter cum dicit praeter illa, etc., enumerat mala assumpta interiora, quae causantur ex sollicitudine cordis pro pseudo. Bonus autem praelatus dupliciter affligitur pro subditis. Et primo sollicitudine conservationis subditorum, secundo pro defectu ipsorum. Et istam duplicem afflictionem passus est apostolus.
11:28
Primam cum dicit praeter illa, quae extrinsecus, etc., quasi dicat: praeter omnia quae exterius patior et passus sum, angit me gravius interior afflictio, scilicet sollicitudo subditorum. Et ideo dicit instantia omnium Ecclesiarum magna est et multum gravat, quia multum sollicitat. Lc. X, 41: Martha, Martha, sollicita es, et turbaris erga plurima, et cetera. Rom. XII, 8: qui praeest in sollicitudine.
11:29
Secundam afflictionem passus est pro defectu subditorum, et hoc dupliciter, scilicet pro defectu spiritualium; unde dicit quis infirmatur, scilicet in fide et bono, et ego non infirmor? In corde dolens de eo, sicut de me. I Cor. IX, 22: factus sum infirmis infirmus, et cetera. Ier. IX, 1: quis dabit capiti meo aquam, et cetera. Item pro defectu corporalium; unde dicit quis scandalizatur, malo poenae, id est quis patitur tribulationes, et ego non uror? Igne compassionis. Iste est ignis, quem dominus venit mittere in terram, Lc. XII, 49. Et attende, quod congrue utitur hoc verbo uror, quia compassio procedit ex amore Dei et proximi, qui est ignis consumens, dum movet ad sublevandas miserias proximorum, et purgat ex affectu compassionis, et per quem nobis peccata relaxantur: charitas autem illius compassionis operit multitudinem peccatorum. Vel, aliter, aliquando enim labitur homo in peccatum ex seipso, et tunc infirmatur; aliquando autem ex malo exemplo aliorum, et tunc scandalizatur. Lc. XVII, 1 et Matth. c. XVIII, 7: vae homini illi per quem scandalum venit, et cetera.
11:30
Deinde cum dicit si gloriari oportet, etc., confirmat quaedam dictorum superius. Vel dic quod supra loquitur quantum ad mala, quae pertulit commendabiliter, hic autem quantum ad mala, quae vitavit prudenter. Sed quia vitare pericula, quae surgunt propter fidem, videtur pertinere ad infirmitatem, ideo primo praemittit, quod in illis, quae infirmitatis sunt, vult gloriari; secundo proponit iuramentum ad confirmationem dicendorum, ibi Deus et pater, etc.; tertio ostendit modum vitandi, ibi Damasci, et cetera. Proponit ergo primo de quibus gloriatur, si debet gloriari, dicens si, pro quia, oportet gloriari, quae sunt infirmitatis meae gloriabor; quasi dicat: alii gloriantur in genere et in aliis mundanis rebus. Phil. c. III, 19: gloria in confusione, et cetera. Et ego etiam coactus gloriatus sum in eis. Tamen si gloriari oportet, gloriabor in infirmitatibus meis. Infra XII, 9: libenter gloriabor in infirmitatibus meis, et cetera.
11:31
Secundo subdit, quod non mentitur invocans testimonium divinum per modum iuramenti, ut credatur sibi, dicens Deus et pater, et cetera. Ubi tria ponit: unum per quod inducit ad amorem, unde dicit, Deus, Ier. X, 7: quis non timebit te, et cetera. Aliud per quod excitavit ad amorem, unde dicit: pater, Iac. I, 17: omne datum optimum, etc.; Mal. I, 6: si ego pater, ubi est amor meus? Vel, secundum aliam litteram, honor meus. Tertium per quod movet ad reverentiam et laudem; unde dicit qui est benedictus Deus in saecula, supra I, 3: benedictus Deus et pater, et cetera. Iste ergo tam reverendus, tam diligendus, tam timendus scit, quod non mentior, scilicet in his quae dixi et dicturus sum. Supra c. I, 18: non enim est apud nos est, et non, et cetera.
11:32
Consequenter cum dicit Damasci praepositus, etc., ostendit quanta mala vitavit, et hoc in quodam particulari periculo. Ubi sciendum est, quod apostolus primo coepit praedicare Christum in Damasco, ubi dum pergeret Christianos capere, prostratus est et ad fidem conversus. Et ideo Iudaei ad praepositum illius civitatis, qui erat ibi pro Aretha rege, confugerunt, ut Paulum caperent et occiderent. Et ideo ille faciebat custodiri nocte et die portas civitatis, ut dicitur Act. IX, v. 24. Christiani autem, qui erant ibi, volentes servare Paulum, eum submiserunt in sporta per murum, et sic evasit.
11:33
Hunc ergo modum evadendi tangit apostolus, dicens: vere non mentior de hoc quod dico etiam modo, nam Damasci praepositus, qui sub Aretha rege, genti Damascenorum praeerat, custodiri faciebat, inductus a Iudaeis, civitatem Damascenorum, ad hoc scilicet ut me comprehenderet, et comprehensum assignaret Iudaeis, ne amplius praedicarem; sed ego per fenestram submissus sum per murum, et sic effugi manus eius, scilicet praepositi. Et hoc fuit de mandato domini dicentis Matth. X, 23: si vos persecuti fuerint, et cetera. Sic Michol David deposuit per fenestram, ne caperetur a Saule, I Reg. c. XIX, 2. Sic Rahab exploratores demisit cum fune per fenestram, Ios. II, 15. Sed hic obiicitur contra apostolum, primo, quia videtur quod non fuerit sufficienter confisus in domino, sed fugit. Respondeo. Dicendum est, quod quamdiu adest humanum auxilium, homo non debet confugere ad auxilium divinum, quia hoc esset tentare Deum, sed debet illo uti auxilio quantum potest. Apostolo autem nondum deerat humanum auxilium. Secundo obiicitur, quia Io. X, 12 dicitur: mercenarius autem et qui non est pastor, videt lupum venientem, et fugit. Unde videtur quod non fuerit bonus pastor. Respondeo. Dicendum est, quod aliquando quaeritur persona praelati tantum, aliquando cum praelato totus populus. Quando ergo quaeritur praelatus solus, tunc debet committere curam alteri, et absentare se. Et sic fecit hic Paulus. Et ideo dicit Glossa quod licet fugeret, tamen fuit ei cura de ovibus, bono pastori in caelo sedenti eas commendando, et utilitati eorum se, per fugam, praeservando. Quando vero quaeritur totus grex, tunc debet praeponere utilitatem et salutem gregis saluti corporis sui. Nota autem, quod est quaedam fuga humilitatis, quando quis fugit honores, sicut Christus fugit Io. VI, 15, cum vidisset quod vellent eum eligere in regem. Sic Saul cum electus fuit in regem, abscondit se domi, I Reg. X, 22. Quaedam vero fuga est cautelae, quando scilicet fugit pericula, ut praeservetur ad maiora. Sic Helias fugit propter Iezabel, III Reg. XIX, 3; et sic apostolus hic fugit manus praepositi.
11:1
Sed et supportaie me. Vel: sustinete me; est enim in Graeco idem verbum cum superiori. Potest autem indicative verti: sustinetis, atque in eum sensum exponunt Graecorum scholia; quasi dicat Apostolus: Imo vero sustinetis me; facitis, quod opto; persuasum habeo, vos ita me diligere, ut facile me toleretis insipienter loquentem. Nostrae lectionis sensus est: Quod opto, ut meam insipientiam toleretis, id etiam peto, ut faciatis. Autor Ambrosiani textus pro Graeco verbo ambiguo Latinum aeque ambiguum reposuit, hoc pacto: Sed et patimini me. Sensui nostrae lectionis probe respondet ratio subjuncta, propter quam merito facere debeant Corinthii, quod Apostolus petit.
11:2
2. Aemulor enim vos Dei aemulatione. Vim Graecorum vocabulorum Latina non exprimunt; proinde textus Ambrosianus, retentis Graecis, ita legit: Zelatus enim sum vos Dei zelo, hoc est, nt alii vertunt: zelotypus sum, erga vos Dei zelo. Sermo translatus ab iis, qui vel uxores suas, vel virgines suae custodiae commissas sic amant, ut non ferant, alienum quemquam cum iis miscere colloquium, aut ab iis amari; quem affoctum Graeci zelotypiam nominant. Quo sensu Deus in Scripturis aliquando zelotes erga nos dicitur; quod sic amari et coli a nobis velit, ut non ferat in amore rivalem. Dicit autem Apostolus: Dei zelo, vel ut hunc zelum suum sigaificet non esse vitiosum, qualis est humana zelotypia: sed secundum Deum, et ad Deum; vel ut ostendat, se non pro semet ipso zelotypum esse, sed pro Deo ac Domino suo, id est, Christo sponso, cujus ipse sit paranymphus, qui sponsam acceperit custodiendam, ut intactam er.m sponso exhibeat. Itaque dicens: Dei zelo, tacite Christum innuit esse Deum; atque hic sensus optime convenit cum verbis sequentibus, quibus officium paranymphi declarat, et sponsum Christum aperte commonstrat. Despondi enimvosuniviro, virginem castam exhibere Chriato. Pro despondi Graece est: aptavi, quemadmodum et apud Augustinum legitur libr. 2. de Genesi contra Manich., lib. 15. contra Faust. cap. 13., et lib. de bono vid. cap. 10. Ambrosianus legit: paravi; nonnulli vertunt: adjunxi. Sensus nutem est: Ego quippe, tamquam spiritualium nuptiarum pronubus et paranymphus, aptavi ac despondi vos uni viro, scilicet Christo: ut vos illi exhibeam, tradam, assignem, virginem castam et incorruptam. Significat, Corinthiorum Ecclesiam, quam alloquitur, licet ex multis collectam personis, unam esse sponsam, eamque virginem, uni viro Christo desponsatam; estque eadem ratio de unaquaque Ecclesia particulari, maxime vero de Ecclesia universali, cujus Ecclesiae particulares sunt membra, et ad quam proprie pertinent promissa dotalia. Dicitur autem virgo propter integritatem fidei charitate informatae; quae licet non sit in singulis membris, est tamen et permanet in corpore Ecclesiae. Porro desponsationis hujus, de qua Paulus loquitur, tempus est praesens: iit enim ea per fidem et baptismum; tempus autem thalami nuptialis saeculum est futurum, in cjuo conjunctio erit indissolubilis Christi cum Ecclesia et o.mnibus ejus membris. Verba sequentia declarant necessitatem, quae Paulum urgebat ad tuendam suam adversus pseudapostolos autoritatem, ut proinde supportare eum Corinthii debuerint, laudes suas commemorantem.
11:3
3. Timeo autem, ne, sicut serpens Hevam seduxit astutia sua. Pro ne Graece: ne quo modo, quae particula non est otiosa; reddit enim sermonem Apostoli vehementiorem.
Ita corrumpantur sensus vestri, et excidant a simplicitate, quae est in Christo. Illud: et excidant, neque in Graecis exemplaribus habetur, neque apud Ambrosianum. Augustinus quoque lib. 15. contra Faust. cap. 3., et libro 22. cap. 4., citans hunc Apostoli locum, partem eam praetermisit, ut verisimile sit, ab interprete vel quopiam alio explicandae sententiae causa additam esse. Quod vero anud eundem Ambrosianum, necnon anud Augustinum duobus locis jam indicatis pro simplicitate legitur: castitate, videri potest ex eo accidisse, quod diversus interpres uiversum vocabulum in Graeco legerit: dyvoryjTOQ pro drcXoT^Toq. Sensus est: Metuo. nequopacto, sicut diabolus, serpens ille antiquus, per serpentem corporeum seduxit Hevam, matrem nostram, astutia seu versutia sua (nam dictio Graeca uavoupyia versutiam proprie significat), ita per hos, pseudapostolos corrumpantur sensus mentis vestrae (Graece vol\\iOLza dixit Apostolus) ac dimoveantur a virginali simplicitate, quae est in Christo, Graece in Christum, id est, a simplici, pura et incorrupta fido, quam habetis in Christum. Merito hoc metuebat Apostolus, quia pseudapostoli serpentis illius erant ministri, et, ut infra dicit, operarii subdoli, transfigurantes se in Apostolos Christi; iidemque per dulces sermones et benedictiones (sicut dicitur Rom. ultimo) seducebant corda innocentium. Faciebant autem hoc, partim humanam introducendo sapientiam, partim legem Mosaicam miscendo cum Evangelio Christi. Sed cur non dixit Apostolus: Sicut serpens Adamum seduxit? Respondet ipse Apostolus 1 Tim. 2.: Quia Adam non est seductus; mulier autem seducta in praevaricatione fuit. Id vero quo sensu dictum sit ab Apostolo, videndum suo loco. Seductionis autem Hevae per serpentem nota est historia, Gen. 3.
11:4
4. Nam si is, qui venit, alium Christum praedicat, quem non praedicavimus. Removet hic Apostolus excusationem, qua dicere poterant Corinthii, se non esse prohibendos a novis magistris audiendis, utpot3 qui praestantiora traderent, quam Paulus tradidisset. Verbum venit praesentis lemporis est, Graece participium ipxojxsvog, veniens; neque significatur is, qui sponte venit, non missus, licet id urgeant hoc loco plerique; nam Christus ipse, qui missus est a Patre, saepe ipxofxsvog vocatur. Rursus in Graeco non est: Christum, sed Jesum.
Aut alium spiritum accipitis, quem non accepistis. Graece: Aut spiritum alterum accipitis.
Aut aliud Evangelium, quod non recepistis. Graece: Aut Evangelium alterum, quod non suscepistis. Videtur autem hic repetendum ex primo membro: praedicat.
Recte pateremini. Vel: sustineretis: est enim idem verbum Graecum cum superiori, quod interpres tribus reddidit Latinis: sustinere, supportare, et pati: quod admoneo, ne quis inaniter laboret, ut illa tria distinguat. Porro locum hunc quidam sic exponunt: Nam si is, qui post me supervenit et accedit ad vos tanquam novus magister salutis, Christum et Evangelium ejus praedicat excellentius, quam a me praedicatum est; aut si ejus ministerio potiora Spiritus sancti dona accipiatis, quam per me accepistis: recte magistrum ac praedicatorem hujusmodi sustineretis. Hic commentarius alium Christum et aliud Evangelium intelligit, non diversum, sed aliter, et quidem melius atque excellentius annuntiatum; itemque alium spiritum propter excellentiora dona. Sic autem facile ostenditur, huic loco non esse contrarium illud Apostoli Gal. 1.: Si quis vobis evangelizaverit praeter id, quod accepistis, anathema sit. Verum quoniam haec expositio coactior est, magis placet, ut (quod ex Photio annotavit Oecumenius) intelligatur Apostolus uti deductione ad absurdum et impossibile, quod Corinthii nullo modo concesserint; nec ipsi pseudapostoli dicebant, se alium Christum praedicare. Nam si (inquit) novus magister superveniens alium Jesum praedicat a nobis non praedicatam, qui vere alius su, idemque excellentior eo, quem nos praedicavimus; aut si illo praedicante alium spiritum accipitis, eumque praestantiora dona in vos effundentem, quem me praedicante non accepistis; denique si idem ille magister aliud Evangelium, idemque praestabilius, id est, meliora promissa complectens, quod me praedicante non suscepistis, vobis annuntiat: recte sustineretis talem magistrum, ejusque ferretis imperium et autoritatem. Jure enim sustinetur et in pretio habetur, qui tradit meliora. Sed quia nullo modo in animum inducitis alium agnoscere Jesum Christum, alium spiritum, aliud Evangelium, quam a nobis praedicatum,- sicut revera non est aliud, Gal. 1.. idcirco non potestis ad excusationem vestri quidquam tale praetendere. Jam vero patet et hac expositione, Apostolum nihil hic dicere contrarium anathemati, de quo Gal. 1.; quin potius hoc ipsum, quod ad Gal. 1. anathemate damnat, hoc loco tamquam rem absurdissimam adfert, ad subvertendam pseudapostolorum autoritatem. Vide S. Thomam locum hunc in comment. bene explicantem.
11:5
5. Existimo enim, nihil me minus fecisse a magnis Apostolis. Graeca sic fere sonant: Arbitror enim, nihil me minus fuisse iis, qui supra modum Apostoli sunt; et ad eum modum vertit interpres capite sequenti: Nihil enim minus fui ab iis, qui sunt supra modum Apostoli, ex quo loco conjectura sumi potest, scripsisse interpretem hoc loco: fuisse, non: fecisse. Textus Ambrosianus sic habet: Existimo enim, me in nullo inferiorem fuisse iis, qui valde sunt Apostoli. Valde seu supra modum Apcstolos vocat eos, qui inter Apostolos eximii erant et summi; quales Petrus, Jacobus, et Joannes. Nam hos nominatim exprimit Gal. 2. et columnas vocat. Porro quod Apostolus hac parte dicere vult, tale est: Dicent forte adversarii, se missos a praecipuis Apostolis, et doctrinam ab illis acceptam, eamque nostra meliorem, vobis tradere. Quibus respondeo, me nulla re, quod ad doctrinam attinet, inferiorem esse magnis illis Apostolis. Nam communicato cum illis Evangelio, quemadmodum ad Galatas 2. scribitur, nihil mihi contulerunt; itaque nihil excellentius habet illorum doctrina, quam mea, sed eadem prorsus est. Quare nec isti magistri, si vere magnorum Apostolorum discipuli sunt, et ab eis missi (quod tamen eis non est credendum), quidquam adferre possunt excellentius iis, quae a me didicistis. Quod nonnulli putant, ipsos pseudapostolos hoc loco per ironiam a Paulo vocari magnos Apostolos, tanquam sensus sit: Nihilo sum inferior illis, qui seipsos venditant, magnis Apostolis, haud consonat cum locis jam citatis cap. seq. hujus epist. et ad Gal. 2.
11:6
6. Nam etsi imperitus sermone, sed non scientia. Graece: Sed etsi imperitus sermone. Imperitus, Graece idtcoTTjC, indoctus. Haec sententia, quemadmodum bene annotat Ambrosianus, non est referenda ad superiorem, quasi Paulo fuerit objectum aut objici potuerit, quod saltem eloquentia et sermonis peritia minor esset magnis Apostolis, atque ad hoc respondeat: Etsi imperitus sum sermone, sed non scientia. Neque enim magni Apostoli, quos ex epist. ad Gal. supra nominavimus, Paulum hacparte superarunt; cumPetrus et Joannes. Act. 4., vocentur homines idiotae et sine literis; de quibus et Hieronymus testatur in epist. ad Paulinum, cap. 4., quod uterque illorum dicere poterat: Etsi imperitus sermone, non tamen scientia; cum denique omnium illorum trium exstent epistolae, non admodam, quod ad sermonis compositionem attinet, Paulinis anteponendae. Sed nova est objectio adversariorum, Paulo detrahentium eloquentiam, quam sibi ipsis attribuebant. XJbi quaeritur, verene Paulus sermone fuerit imperitus? fuerunt enim, qui dicerent, Paulum hoc humiliter, non vere, de se ipso scripsisse; quos refellit Hieronymus in comm. epist. ad Titum cap. 1., ac rursus in epist. 151. ad Algas. quaest. 10. ita scribens: illud, quod saepe diximus: Etsi imperitus sermone, non tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae veritate dixisse, etiam nunc approbamus; profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat; et cum ipse sentiat, quod loquitur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. Quem cum in vernacula lingua habeat disertissimum, quippe Hebraeus ex Hebraeis, et eruditus ad pedes Gamalielis, viri in lege doctissimi, seipsum interpretari cupiens involvitur. Idem cum alibi in commentariis, tum exponens 3. caput epist. ad Ephesios, vitia sermonis in Apostolo notat: veluti soloecismos, hyperbata, inabsoluta, et alia hujusmodi. Quotiescumque vero, inquit, tale quid annotamus, non Apostolum pulsamus, ut malevoli criminantur; sed magis Apostoli assertores sumus, qui absque rhetorici nitore sermonis et verborum compositione et eloquii venustate, numquam ad fidem Christi totum mundum traducere valuisset, nisi evangelizasset eum non in sapientia verbi, sed in virtute Dei. Haec Hieronymus, subjungens ad eam rem ipsius Apostoli testimonium, 1 Cor. 2.: Non veni in sublimitate sermonis. Et iterum: Sermo meus non in persuasibilibus humanae sapientiae cerbis, sed in ostensione spiritus et virtutis. At vero Augustinus libro 4. de doct. Christ. cap. 7. sermoni6 imperitiam pror- 8us a Paulo removet, eloquentissimum eum fuisse affirmans, idque adeo ex ipsius epistolis demonstrari et constare censet. Neque tamen existimat, illud Paulum humiliter ac non vere scripsisse de se ipso: Etsi imperitus sermone. Nota est enim Augustini doctrina, humilitatem in parte mendacii non consistere; nec ulla ratione fatendum, in sacris litteris aliquid falsi contineri; sed aliter quam Hieronymus verba Apostoli intellexit, quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus fuerit, non tamquam id verum agnosceret confitendo. Non dissentit ab Augustino Chrysostomus, qui Paulum edisserens frequentissimus est in explicando verborum et sententiarum ejus artificio. Quin ipse Hieronymus in epist. ad Pammachium 50. artificiosum Pauli 6ermonem in epistolis ejus, maxime ad Rom., ad Gal., ad Ephes. admiratur, et ad eundem epist. 61. Paulum interalia, quae ei tribuit encomia, vocat flumen eloquentiae Christianae. Nec vero putamus, Hieronymum, dum haec scribit, a se ipso dissentire; verum est enim utrumque, quod scribit. Etenim Paulum eloquentem et, ut Hieronymus ait, disertissimum fuisse, res ipsa testatur; adeo respersae sunt ejus epistolae paene omni genere troporum ac schematum, quae a rhetoribus tradi solent; uti bene probat Augustinus libro 4. de doct. Christ. cap. 6. et 7. et, si res pateretur, copiosius a nobis posset ostendi. Nec sane Paulum Lystrii Mercurium vocassent, quod dux esset verbi, quemadmodum refertur Actorum 14., si facundia (cujus principem poetae Mercurium fingebant) illi defuisset. Erat autem Pauli facundia non ex scholis Rhetoivim petita, sed quae linguam viri divino spiritu pleni, magnoque affectu de magnis rebus loquentis, sponte sequeretur. Unde Augustinus loco memorato: Sicut, inquit, Apostolum praecepta eloquentiae secutum fuisse, non dicimus, ita, quod ejus sapientiam secuta sit eloquentia, non negamus. Sic ille. Caeterum linguae Graecae nitorem, eloquentiam, facilitatem, qualis in scriptis Graecorum oratorum ac philosophorum conspicitur, item sermonis perspicuitatem Paulo non adfuisse, ingenue fatendum. Res enim clarior est ex ipsius epistolis, quam ut opus sit probari, aut ut negari possit. Atque hac parte vere sensit Hieronymus, et cum eo plerique interpretes, Paulum sermone fuisse imperitum. Hoc igitur est, quod dicit: Etsi, quod ad sermonem attinet, quo vobiscum ]oquor aut scribo, sim imperitus ac velut idiota, non tamen quoad scientiam earum rerum, quas docere me profiteor, scilicet divinarum, et ad vestram salutem spectantium. Nam utique sine hujusmodi scientia verus Christi Apostolus ac doctor gentium esse non possem. Porro Cajetanus urget illud: idiota, id est, plebejus; et putat, Paulum loqui de quotidiano sermone suo, non de epistolis: sed falli eum puto.
In omnibus autem manifestati sumus vobis. Graece: Sed per omnia manifestati in omnibus ad vos, id est, nihil apud vos dissimulanter egi \ totus et per omnia vobis manifestatus sum; utrumque, quod dixi, nostis per expeiientiam, et imperitum me esse sermone, et non imperitum scientia. Graeci annotant, ex obliquo taxari pseudapostolos, qui per hypocrisim sua vitia tegebant, volentes videri, quod non erant.
11:7
7. Aut numquid peccatum feci, me ipsum humilians, ut vos exaltemini? Respcndet de-humilitate suae praesentiae. Sensus est: An peccavi in eo, quod me ipsum apud vos humiliavi, gerens me, tamquam nullius essem autovitatis, ut vos exaltaremini apud Deum? quasi dicat: Humilitas illa et praesentia corporis infirma, quam mihi pro vitio objiciunt aemuli, vestra fuit exaltatio; factus sum enim infirmis infirmus, ut infirmos salvos facerem, 1 Cor. 9. Proinde nihil ibi a me peccatum est, nihil, quod offendere quemquam debeat. Minus autem dicit, plus volens intelligi: videlicet hoc factum suum dignum esse commendatione et laude.
Quoniam gratis Evangelium Dei evangelizavi vobis? Ad humilitatem Pauli conversantis apud Corinthios per tinebat, quod ex Evangelio nihil acciperet stipendii, sed propriis se manibus transigeret. Ideo sub eadem interrogatione hoc addit: An peccavi, quod gratis et sine sumptu vobis Evangelium praedicavi? tametsi quidam absque interrogatione legunt, ut verba sint commemorantis merita sua erga Corinthios, quasi dicat: Usque adeo non peccavi in vos, ut et singulari beneficio vos affecerim, gratis Evangelium praedicans, quod apud alios non feci. Quaeres: Quid ergo est, quod omnibus Apostolis et Evangelii ministris praecipitur a Domino: Gratis accepistis; gratis date? Matth. 10. Respondeo, bifariam intelligi posse, quod dicitur gratis. Nam uno modo gratis dat aut laborat, qui non vendit, id est, pretium nullum accipit pro re data aut labore impenso, licet interim sustentationem vitae requirat. Hoc modo Christus praecipit, gratis conferri curationes, Evangelium praedicari, dari Spiritum sanctum; quia noluit ad quaestum exponi, non prohibens tamen, quo minus, qui haec praebet, vitae necessaria recipiat aut etiam requirat; nam, ut ibidem subjicit: Dignus est operarius cibo suo. Caeterum alio et perfectiori modo gratis facit, qui nec sustentationem aut sumptum accipit; atque hoc est, de quo peculiariter apud Corinthios gloriatur Apostolus, gratis se Evangelium iis praedicasse; de hoc enim apud Macedones glo/iari non poterat. Unde sequitur:
11:8
8. Alias Ecclesias exspoliavi, accipiens stipendium ad ministerium vestrum. Metaphoris utitur a militia sumptis; sunt enim militaria vocabula: spoliare et stipendium. Nulla vero significatio est injuriae in eo, quod dicit: exspoliavi, aut simpliciter, ut in Graeco, spoliavi, sive depraedatus sum; sed, ut annotat Theophylactus, asperiorem orationem facere voluit, quo magis urgeret et culpabiles ostenderet Corinthios. Sensus autem est: Ab aliis Ecclesiis, quamvis essent vobis pauperiores, ut proinde spoliari ac denudari viderentur, accepi stii pendiurn ac sumptum necessarium, ut vobis Evangelium ministrarern. Designat autem praecipue Ecclesias Macedoniae. Sed cur Apostolus non potius commemorat, quod alibi dicit, et a Luca refertur Actor. 18., scilicet Corinthii agentem labore manuum victum comparasse? Bene respondet Cajetanus, pseudapostolos in Paulo criminatos fuisse, quod manibus operaretur, tamquam non habens potestatem, more aliorum Apostolorum, accipiendi stipendia sui ministerii: propter hoc enim dixit in priori epistola cap. 9.: Numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi? quare, ut hujusmodi potestatem monstraret se habere, dicit, se ab aliis Ecclesiis accepisse, stipendia, non solum pro ministerio illarum, sed etiam (quod majoris fuit autoritatis) ad ministrandum Corinthiis. Simul autem aliarum Ecclesiarum exemplo Corinthios divites, sed avaros. provocare voluit ad aemulationem, ne, quia Paulus r,on acci piebat, putarent, se non debere nec ipei, nec aliis Evangelii ministris.
11:9
9. Et cum essem apud vos, et egerem, nulli onerosus fui. Nulli, scilicet vestrum, etsi vobis Evangelium praedicarem. Negat autem, onerosum se fuisse, id est, quidquid accepisse ab eis; non quod revera onus sit alere suum Apostolum, sed vel ad significandum jus ac debitum; quasi dicat: Hoc jus meum a nullo vestrum exegi; vel quia carnales homines judicant, esse onus. Annotant hic Theophylactus et Oecumenius, id, quod in Graeco est, etiam sic intelligi posse: yuauivis egerem, cum apud vos essem, non tamen obtorpui aut elangui (tale quid enim proprie verbum Graecum significat), id est, non idcirco segnior ad praedicationem fui. Verum prior intellectus contextui magis quadrat, et quidem illa priori significatione repetit idem verbum Apostolus cap. sequenti, semel et iterum; ut dubium non sit, quin et hic eodem modo accipiatur. Vide de eo vocabulo Hieronymum in epistola ad Algasiam.
Nam (juod mihi deerat, suppleverunt fiatres, qui venerunt a Macedonia, Rectius: qui venerant; quomodo est in codice Laudensi. Ne hic quidem Apostolus meminit laboris manuum, sed solum ab aliis sibi, quod deerat, snppletum esse refert; idque ob causam paulo aute dictam. Subindicat tamen, se de suo aliquid impendisse, per hoc, quod alios non dedisse, sed supplevisse dicit; nam supplere non dicitur, qui totum suppeditat, sed qui partem. Porro fratres Macedones non alios hic intelligere debemus, quam Philippenses, ad quos ita scribit capite 4.: Scitis autem etvos, Philippenses, quod in principio Evangelii, quando profectus sum a Macedonia, nulla mihi Ecclesia communicavit in ratione dati et accepti, nisi vos soli; qua de re plenius in ejus loci commentario.
Et in omnibus sine onere me vobis servavi, et servabo. Sine onere Graece nomen est compositum apaprj, quasi inonerosum, minime gravem. Non solum inquit, antehac vobis onerosus non fui ulla in re, sed nec in posterum oneri sum futurus, paratus iterum vobis idem ministerium salutis exhibere, quod hactenus. Id enim est, quod dicit: me vobis servavi, et servabo. Addit autem de futuro tempore, ne commemorando praeteritam abstinentiam, videatur admonere Corinthios, quid in posterum erga se facere debeant.
11:10
10. Est veritas Christi in me. Juramento confirmat, quoduixit: et servabo. Sensus est: Veritatem dico, teste Christo, et, ut exponit Ambrosianus, sub testimonio Christi; sic enim Rom. 9.: Veritatem dico in Christo; non mentior.
Quoniam haec gloriatiu non infringetur in me, in regionibus Achaiae. Td est: Quod haec mea gloriatio Evangelii gratis praedicati non infringetur in me, sive (ut magis proprie reddatur ex Graeco) non obstruetur aut interrumpetur adversum me in region;.bus Achaiae. Hoc est: Non patiar, hujus gloriae cursum inihi intercidi; sed volo eam habere perpetuam apud vos et per totam Achaiam.
11:11
11. Quare? quia non diligo vos? Excludit falsam rationem. quam suspicari poterant Corinthii, cur ab ipsis nihil vellet accipere; nam quos non diligimus, eorum dona recusare solemus.
Deus scit. Hic quoque juramentum agnoscunt Ambrosianus et Theodoretus, quasi dicat: Testis est Deus, qui novit, illam non es3e causam, vel, qui novit, quod impense vos diligam. Porro falsa ratione remota, veram nunc subjicit.
11:12
12. Quod autem facio, et faciam. Id est: Sed quod hactenus facio, gratis per Achaiam praedicans Evangelium. idem et facturus sum deinceps:
Ut amputem occasionem eorum, qui volunt occasionem. Quam dicat occasionem, ex sequentibus intelligendum.
Ut, in quo gloriantur, inveniantur sicut et nos. Plerique, tam Graeci, quam Latini, locum hunc sic intelligunt: Persistam in praedicando gratis Evangelio, u t istis aemulis meis praecidam occasionem, quam quaerunt, gloriandi adversum me; nempe quod Evangelium gratis praedicent; ut, inquam, in ea re inveniantur nobis pares, nec habeant, quod prae nobis glorientur. Hic sensus satis obvius est. Addunt Graeci, pseudapostolos fuisse divites, eoque facilius potuisse ab accipiendo sumptu abstinere, quam Paulum, quem inopia premebat; neque tamen illos omnino abstinuisse, sed palam recusasse munera, clanculum vero accepisse. Verum adversus hanc expositionem facit, quod pseudapostoli passim jactabant se discipulos primorum Apostolorum, de quibus 1 Cor. 9. testatur Paulus, quod usi fuerint potestate vivendi ex Evangelio; quo nimirum exemplo isti quoque similem potestatem sibi vendicabant, etiam apud Corinthios. Id enim est, quod eodem capite dicit: Si alii potestatis vestrae participes sunt; quare non potius nos? hoc ipsum manifeste significant, quae sequuntur hoc capite: Sustinetis, si quis vos devorat, si quis accipit. Igitur Cajetanus, diversum sensum adferens, textum Apostoli ordinat et exponit hoc modo: Ut amputem occasionem pseudapostolorum, quaerentium occasionem; quam vero occasionem? ut inveniantur sicut et nos, in quo (scilicet in eo, quod est: inveniri sicut et nos) gloriantur. Cupiebant enim illi, Paulum accipere sumptus, quoniam ec ipsi accipiebant; ut jactare possent, Paulum, aliis partibus, ut eloquentia et sapientia humana, se inferiorem, ne hac quidem parte praecellere; sed parem ipsis inveniri. At Paulus illis occasionem gloriandi subtrahere volens, noluit accipere sumptus; ut vel in hoc cogerentur agnoscere, se ab illo superari. Hic sensus est apud Augustinum lib. 2. de serm. Domini in monte cap. 16. Indicatur a Gaignaeo, et elici potest ex commentariis Ambrosiani et Aquinatis; convenit autem procul dubio magis cum moribus pseudapostolorum, quales ab Apostolo depinguntur, quam prior expositio. Ut autem hic sensus legenti magis appareat, illa pars (in quo gloriantur) parenthesi claudenda erit.
11:13
13. Nam ejusmodi pseudapostoli sunt operarii subdoli. Hic jam propriis epithetis insectari incipit novos magistros. Verbum: sunt, additum est ab interprete aut a scribis; nam sunt boni veteres codices, qui non habent, in quibus Laudensis. Dupliciter autem construi potest sententia; vel ut sit una enuntiatio: pseudapostoli sunt operarii subdoli; vel potius distinguendo: Nam ejusmodi doctores sunt pseudapostoli; iidemque sunt operarii subdoli seu dolosi. Pseudapostoli quidem, id est, falso titulo Apostoli, tum quia vere non erant missi nec a Christo, nec ab ejus Apostolis ad praedicandum, sed ingerebant se ipsos, mentientes, se missos esse; juxta id, quod ipsimet Apostoli scribunt in epistola ad gentiles Act. 15.: Quidam ex nobis exeuntes, quibus non mandavimus, turbaverunt vos verbis; tum quia sub umbra nominis et doctrinae Christianae legalia tradebant; ut ex eodem loco Actor. patet; ac, ut ait Theophylactus, impias quasdam traditiones occulte servabant; utraque autem in re haereticorum duces et patriarchae. Nam haereticis commune est, hoc maxime saeculo, sine legitima vocatione praedicandi munus arripere, et sub Christi nomine sua dogmata venditare. Caeterum operarii dolosi, vel quatenus operari quidem videbantur in vinea Domini, revera autem vineam dissipabant, ut Graeci exponunt; vel potius, quia non quaerebant utilitatem Domini, cujus se jactabant operarios, sed praetextu Evangelii privatum agebant negotium. Hujusmodi enim, ait ad Rom. ult, Christo Domino non serviunt, sed suo ventri. Eosdem Phil. 3. malos operarios vocat; supra vero cap. 4. testatus est, eos adulterare, et (ut in Graeco est) dolo tractare vertum Dei.
Transfigurantes se in Apostolos Christi. Graece: transfigurati in Apostolos Christi, scilicet a se ipsis; id est, assumentes personam Apostolorum Christi, dicentes, se esse Christi Apostolos; sed falso, ut jam explicatum est.
11:14
14. Et non mirum, quod audeant se transfigurare in Apostolos Christi.
Ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis. Graece: transfiguratur in angelum lucis. Amplificatio est a comparatione. Nam, inquit, ipse Satanas, eorum magister, assumere solet personam boni angeli; saepissime quidem invi&ibiliter, suggerendo quaedam in se vel in speciem bona, ex quibus hominem perducit ad ruinam; interdum vero visibiliter, apparens et ostendens se tamquam angelum Dei. Nam et hoc pacto multos delusit diabolus, aut in assumpto corpore videndum sese exhibens, aut imaginaria Arisione eos ludificans. Non dicit autem, quod dicendum videbatur, Satanam se transfigurae in Ohristum, quemadmodum in quorundam sanctorum gestis legitur; quia, quo t°mpore Paulus haec scribebat, nondum tale quid facere permissus fuerat. Angeli boni vocantur angeli lucis, id est, veritatis et justitiae, quam hominibus a Deo ministrant; sicut contra angeli mali sunt angeli tenebrarum, quoniam errores et peccata suggerunt hominibus.
11:15
15. Non est ergo magnum. Id est, mirandum tamquam res magna.
Si ministri ejus. Graece: Si et ministri ejus, Ambrosiano consentiente.
Transfigurentur velut ministri justitiae. Id est, figuram ac personam assumant ministrorum justitiae, quo nomine vocat Apostolos Christi, propterea quod ministerium justitiae, de quo supra cap. 3., id est, ministerium novae legis, per quam justitia confertur, eis concreditum fuerit. Est autem argumentum Apostoli a minori; minus enim credibile est, Satanam transformari posse in angelum lucis, cum sit major distantia, quam ministros illius in ministros justitiae. Interim observa, pseudapostolos aperte hic ab Apostolo vocari Satanae ministros.
Quorum finis erit secundum opera ipsorum. Quasi dicat: Etsi fallant homines, Deum fallere non poterunt, a quo tandem recipient mercedem operibus suis debitam, hoc est, interitum et mortem aeternam; juxta illud ad Philippenses 3.: Quorum finis interitus, et Roman. 6.: Stipendia peccati mors.
11:16
16. Iterum dico. Resumit intermissam sui ipsius commendationem; quae vero sequuntur, parenthesi legenda:
(Ne quis me putet insipientem esse, scilicet ob id, quia meipsum praedico; nam justa causa est, cur id faciam. Est autem hic sermo prohibeutis, non vero reddentis causam.
Alioquin velut insipientem accipite me. Plenius et clarius ex Graeco: Sin aliter, saltem ut insipientem suscipite me, id est: Sin minus persuadeo, me non insipienter agere, at interim tolerate me tamquam insipientem, hoc est, quod initio capitis dixit: Utinam sustineretis modicum quid insipientiae meae, sed et supportate me.
Ut et ego modicum quid glorier.) Id est, ut, cum illos aemulos nostros toleretis, tam multa de se jactitantes, mihi quoque concedatis vel paulum de me ipso gloriari. Huc usque parenthesis. Omnino autem legendus est de hoc loco B. Augustinus de doctr. Christ. lib. 4. cap. 7.
11:17
17. Quod loquor, non loquor secundum Deum. Graece et Syriace: Quod dico, non dico secundum Dominum; sed et Latina quaedam missalia Dominum legunt.
Sed quasi in insipientia, in hac substantia gloriae. Gloriae pro gloriationis, ut in Graeco est et apud Ambrosianum. Et hoc postremum: in hac, etc. videtur referendum ad illud superius: quod dico; ut hic sit totius orationis sensus: Iterum dico, id est, dicere aggredior, quae ad laudem meam spectant; tametsi, quae dicam, quantum attinet ad hoc negotium seu materiam gloriationis, non dicturus sim, quasi secundum Deum, hoc est, convenienter legi divinae; cum Deus neque praecipiat, neque consulat homini laudare se ipsum, sed alicubi prohibeat, sicut prohibet jurare; vel quasi secundum Dominum Christum, cujus ministros decet omnis humilitas et modestia, quique non sibi ipsi placuit, Rom. 15.*, sed quasi per insipientiam. Supplemus sententiam, dicendo: quasi secundum Deum; sic enim Apostolus altera parte se ipsum exponit, dum modo sibi tribuit insipientiam, modo quasi insipientiam. Alioqui, sicut in capite sequenti absolute negat, se insipienter agere, cum dicit: Et si voluero gloriari, non ero insipiens, ita quoque absolute negandum est, Apostolum hic aliquid dicere non secundum Deum. Cur autem quasi insipienter, et quasi non secundum Deum loqui se dicat, rationem supra dedimus; quia nimirum laudes suas praedicare, quod hic facit Apostolus, quantumvis justa necessitate coactus quis id faciat, similitudinem quandam habet cum eo quod stulti facere solent, quos gloria vexat inanis; ut est in versiculo Catonis. Hinc ait cap. sequenti: Factus sum insipiens; vos me coegistis. Porro cum iste sit hujus loci sensus, non potest ex eo, qjuod dicit Apostolus: Non loquor secundum Deum, colligi, quaedam in sacris litteris humano tantum ac privato spiritu, non ex inspiratione divina, scripta esse. Alii: secundum Deum, interpretantur: secundum res divinas et spirituales; tamquam Apostolus sentiat, se non secundum hujusmodi gloriaturum, sed secundum res carnales, uti sunt genus et circumcisio, de quibus pseudapostoli gloriabantur. At certe non de his tantum, sed et de iis, quae veram laudem merentur, in conse quentibus gloriatur Apostolus, ut quod minister sit Christi, quodque pro Christo multum passus fuerit; quae profecto non sunt dicenda carnalia.
11:18
18. Quoniam multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Cajetanus: secundum carnem, exponit: secundum carnalem affectuiu; quo quidem modo gloriari vitiosum est et reprehensibile. Unde dicit, Apostolum non addidisse: Et ego gloriabor secundum carnem; sed tantum dixisse: et ego gloriabor, quia, licet pseudapostoli glorientur secundum carnem, non tamen Apostolus. Verum intelligentia hujus partis petenda est ex simili loco ad Phil. 3., ubi dicit: Quamquam et ego habeam confidentiam in carne. Si quis alius videtur confidere in carne, ego magis, circumcisus octavo die, ex genere Israel, de tribu Benjamin. Rectius igitur S. Thomas et alii locum istum sic exponunt: Quandoquidem multi (pseudapostolos intelligit, qui Judaei erant) gloriantur secundum res carnales et externas; puta, de generis nobilitate, de lege, ac circumcisione; ego quoque gloriabor, non de illis modo, verum etiam de aliis, quae vere laudabilem me reddunt; gloriabor, inquam, non ut illos male gloriantes imiter, sed ut eorum jactantiam reprimam et meam apud vos autoritatem defendam; idque juxta praeceptum Sapientis Proverb. 26.: Responde stulto secundum stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur.
11:19
19. Libenter enim suffertio insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Ironia quaedam est in eo, quod dicit: cum sitis sapientes, sive prudentes; utroque enim modo verti potest Graecum ^povijxoi. Nam si vere tales fuissent Corinthii, non aurem praebuissent novis magistris, ipsos avertere conantibus ab Apostolo suo; certe prudentiam in iis desiderat Apostolus superius, ubi dixit: Timeo, ne, sicut serpens Hevam seduxit astutia sua, etc. Sensus est: Spero, me gloriando vos non offensumm, quia non gravate fertis alienam gtnltitiam, tamquam ipsi sapientes. Est quidem illud vere sapientis, insipientes sustinere; modo fiat, quemadmodi.m recta ratio postulat. Corinthii vero contra sui magistri honorem et cum suo periculo pseudapostolos tolerabant, non solum inepte et falso gloriantes, sed et graviora committentes in Corinthios, cujusmodi sequuntur:
11:20
20. Sustinetis enim, si quis vos in servitutem redigit. Suffertis, sustinetis, idem Graece avixss&s. Cajetanus post Aquinatem hoc exponit de servitute legis Mosaicae, ad quam Corinthics pertrahere pseudapostoli nitebantur. Probabilius est, quod alii interpretes volunt, significari imperiosam pseudapostoloruin in Corinthios fideles dominationem, qua eos propemodum ut servos premebant. Nam ad ejusmodi subjectionem pertinent, quae sequuntur:
Si quis devorat, subaudi: vos, ex membro praecedenti. Hyperbolice significat inexplebilem pseudapostolorum aviditatem, quantum ad sumptus vitae, quos identidem exigebant. In tales etiam illud dicit Rom. 16.: Christo Domino non seniunt, sed suo ventri; et ad Phil. 3.: quorum Deus venter est; item ad Tit. 1.: Ventres pigri.
Si quis accipit, scilicet: a vobis; quod videtur referendum ad res a sumptu vitae diversas, quas arte extorquebant specie munusculorum.
Si quis extollitur, id est, extollit se supra vos, potestatem sibi vendicat in vcs. Haec omnia faciebr.nt pseudapostoli tamquam Apostolico juri, quod sibi falrjo titulo arrogabant; de quo jure multa in 1 Cor. 9., et tamen ejusmodi juris limites multum etiam excedebant. Quamquam hoc postremum: si quis extollitur, melius, ni fallor, intelligi potest hoc sensu, quot se cxtollerent supra Corinthios dicendo, se esse populum Dei; illos, ex gentibus peccatores; juxta id, quod sequitur:
Si quis in faciem vos caedit. Sermo- GalL Eatll c«mm. Tom. 1L nis improprietatem exponit per id, quod sequitur:
11:21
21. Secundum ignobilitatem dico. Graece: Secundum ignominiam dico; sensus est: Quod dico: si quis in faciem vos caedit, id, quoad ignominiam attinet, dico; non quod facies vestras percusserint; sed de contumeliis intelligi volo, quibus illi vos afficiunc, in faciem exprobrantes, quod fueritis idololatrae, peccatores, immundi; quod orti ex ignobili genere, quod sitis praeputium; de se ipsis vero omnia contraria praedicantes, quod sint populus a Deo electus, gens sancta, filii Patriarcharum, circumcisi, etc.
Quasi nos infirmi fuerimus in hac parte. Graeci et Syri ccdices non addunt: In hac parte. Augustinus quoque lib. 4. de doct. Christ. cap. 7., ubi totum hunc Apostoli locum percenset, ita legit: Quasi nos infrmati simus, nec addit: in hac parte. Suspicor, expHcandi grana textui insertum esse a quopiam. In Graeco sic est ad verbum: Quasi qaia nos infirmati sumus. Sensus est: Kaec, quae dixi, ita ab illis fiunt, ut me, qal vaster sum Ajiostolus, prae se contemnant tamquam inferiorem, impotentiorem, qui non habeam, quemadmodum ipsi, de quibu"gloriari queam, ut simili ratione mihi autoritatem apud vos comparem. Quod quam sit falsum, ostendit sermone consequenti. Infirmari pro eo, quod est inferiorem esse, et ab alio superari, Hebraismus est, in sacris litteris frequens, ut 1 Reg. 2.: Quae multos habebat filios, infirmata est. Psalm. 57.: Intendit arcum suum, donec infirmentur. Xec dissimili locutione Paulus Rom. 4. de Abraham: Et non infirmatus est fide, ct cap. 8. de lege: In quo infirmabatur per camem.
In quo quis audet (in insipientia dicoj, audeo et ego. Graece: In quocumque vero quis audet, id est. in ouacumque re quisquam illorum audet gloriari, audeo et ego, utpote nulla re illis inferior; quamquam hoc iterum quasi per insipientiam dico, quia gloriari stultorum est. Ob quam etiam rationem utitur vocabulo audendi, quia nec facile, nec sine neces sitate eo veniendum, ut qui9 se ipsum laudet. Quamquam audere pro arrogare positum intelligi potest,' sicut alibi interdum, ut Rom. 15.: Non enim audeo aliquid loqui eorum. Ita sensus est: Quaecumque illisibi arroganttamquamgloriosa, ego quoque mihi arrogabo.
11:22
22. Hebraei sunt, et ego; Israelitae sunt, et ego; semen Abrahae sunt, et ego. Nonnulli codices, tam Graeci, quam Latini, legunt interrogative omnia haec: Hebraei sunt? Israelitae sunt? Semen Abrahae sunt? Ministri Christi sunt? Sed majoris fructus est, discutere, quid differant inter se Hebraei, Israelitae, et semen Abrahae. Quidam enim ita tractant hunc locum, tamquam iidem prorsus significentur; etsi rationes appellationum diversae sint. At vero Chrysostomus ejusque sequaces ideo volunt addidisse Apostolum: Israelitae sunt, quod non omnes Hebraoi essent Israelitae. Nam, inquiunt, etiam Ammonitae et Moabitae Hebraei erant. Addere possumus, etiam Idumaeos et Madianitas Hebraeos fuisse, et quotquot orti erant ex Abraham multarum gentium patre. Verum ut omnes illi quondam tempore Patriarcharum Hebraei dicti fuerint, non arbitror tamen, apud alios, quam Israelitas, illius nominis possessionem sequentibus saeculis remansisse. Sed nec placet, quod scribit Cajetanus, primo membro significari gloriationem ex antiquitate generis, eo quod Hebraei nomen trahunt ab Heber, cujus tempore divisae sunt linguae, quamvis et ipsius Augustini in lib. de civit. Dei, et Aquinatis in comment. et plurimorum aliorum haec de etymo vocabuli opinio sit. Multo enim probabilius est, Abraham, qui primus Hebraeus appellatus legitur Gen. 14., ita cognournatum fuisse ab Hebraea dictione "0^ > id est, trans, ultra, tamquam dicas transitorem; quod ex regione, quae trans fluvium Euphratem erat, in terram Chanaan venisset. Nostri transfluvialem vocarent, sicut aliquos vocamus transmarinos, transmontanos. transtiborinos. Itaque nomen illud non est Abraham anti quius, ul nec ipsius nominis ratio. Simul etiam redarguuntur, qui Hebraeos ab ipso Abraham dictos volunt, tamquam Abraeos, contracta voce; non enim Abraham a se ipso 7iaTpovujiixu>^ appollari potuit. Sed de ea re plura in argumento Epistolae ad Hebraeos. Quod ad praesentem locum attinet, propior vero sententia est eorum, qui primo membro significari volunt gloriationem a lingua; ut Hebraei dicantur, qui lingua loquebantur Heb/aica; sic interpietantur Lombardus, Hervaeus et Aquinas. Sciendum est enim, Judaeos, ex quo tempcre in varias terrae plagas per captivitates et bella fuere dispersi, linguam cum regione mutasse; et quidem necessario, ut cum iis conversari possent ac negotiari, inter quos habitabant. Itaque paulatim desuevisse loqui Hebrahe; posteros autem eorum avitae linguae mansisse prorsus imperitos. Qui vero in Ju daea ac vicinis locis relicti fuerant, usum prioris linguae, id est, Hebraicae, retinuisse; qua peculiari ratione vocabantur Hebraei, caeteri vero Graeci, quod plerique eorum Graece loquerentur, cujus linguae per orbem usus erat eo saeculo maxime communis. Discrimen hoc Hebraeorum a Graecis Act. Apost. perspicue declarant, ubi legimus, crescente numero discipulorum, factum fuisse murmur Graecorum adversus Hebraeos, eo quod despicerentur in ministerio quotidiano viduae eorum, Act. 6.; nam Graeci eo loco non gentiles intelliguntur (neque enim gentilium cuiquam adhuc praedicatum erat Evangelium; nequeid statim fieri debuit, sed exspectato opportuno tempore, quod Deus designaret; sicuti factum a Petro Lucas docet Act. 10. et 11.). Verum significantur eo nomine ex Judaeis illi, qui, quod in eyteris regionibus nati essent et educati, non Hebraicae linguae, sed Graecae vel Latinae vel alius cujusquam usum haberent. His enim occasio murmuris et querelae fuit adversus fratres Judaeos, qui supra rlicta ratione Hebraei vocabantar, quod ipsorum viduae negligerentur in ministerio victus quotidiani, videlicet Hebraeis (quibus, tamquam indigenis ac linguae privilegio potioribus, ministerium illud commissum fuerat) suos inopes magis quam alienos curantibus. Hoc modo rursum de Graecis loquitur Lucas cap. 9. Actor., ubi refert, Paulum disputasse cum Graecis; illos autem quaesivisse, ut eum occiderent; et capite 11. illis verbis: Loquebantur ad Graecos, annuntiantes Dominum Jesum. Ac ne quis dubitet, non eos ''EXXrjva*; iis locis appellat, quo nomine Graeci proprie dicuntur, ut Rom. 1. 2. et alibi; sed *EXXigvtoiac, quasi dicas Graecistas, id est, Graeca lingua utentes. Haec pluribus, ut ostenderem, quos Hebraeos, et quo discrimine, vocet Apostolus, tam hoc loco, quam ad Phil. 3., ubi se dicit Hebraeum ex Hebraeis. Igitur Hebraei, quos dixi, gloriosum ducebant, quod loquerentur lingua suao gentis primitiva, qua ipsorum Patriarchae et Prophetae usi fuerant, imo Deus ipse, quando legem patribus eorum, et responsa Prophetis dedit; atque hoctitulo sese ante alios efferebant. In horum numero erant pseudapostoli, contra quos Paulus agit; quorum jactantiae respondet, se quoque Hebraeum esse. Quamvis enim Paulus Tarsi Ciliciae natus esset, parentes ejus tamen, quod non ita dudum illuc ex Judaea commigrassent, nec inde procul abessent, linguam patriam adhuc retinebant, et ca studiose filium imbuerat pater Pharisaeus. Unde est, quod Hebraice concionatur ad populum Jerosolymitanum magno cum silentio audientem, Act. 22. Sed et Hieronymus in epist. ad Algasiam, quaest. 10., Paulum arhrmat, in vernacula lingua disertissimum fuisse. Neque nunc distinguo linguam Hebraicam a Syriaca. Constat enim, linguam, quae Judaeis tunc erat vernacula, quaque Christus et Apostoli fuerunt usi, non pure Hebraicam fuisse, sed mixtam, et dialecto non parum dissimilem, quae Syriaca postmodum vocata est. Addit vero: Israelitae sunt, et ego; vel ne suspicio esset, ipsum lingua tantum, non etiam gente Hebraeum esse; vel potius ad significandam nobilitatem generis, qua negat se illis inferiorem. Ea maxime significatur nomine Israel, in Scripturis celeberrimo, quodque divinitus datum fuerat ipsorum Patriarchae Jacob. Addit deinde: semen Abrahae sunt, et ego; nam id multo adhuc honorabilius censebant, propterea quod Abraham et primus eorum esset Patriarcha, et prae caeteris eximia in Deum pietate ac fide fuisset; eoque Dei amicus appellatus, et dignus habitus, cui tam praeclarae a Deo fierent promissiones, in semine ejus, id est, in posteris, implendae. Est igitur in Iioc Pauli sermone figura, quam incrementum vocant. Etenim gloriosius erat Israelitam dici, quam Hebraeum; et semen Abrahae dici, quam Israelitam.
11:23
23. Ministri Christi sunt, (ut minus sapiens dico) plus ego. Particulam et ego proxime subjunctam illis verbis: ministri Christi sunt, quae in permultis erat codicibus, eademque a non paucis tracfcatoribus exposita, jure expunxerunt Romani correctores. Nam Graeci et Syri codices non agnjscunt, ut nec Augustinus in loco superius citato; sed neque ex Ambrosiano commentario apparet, eam in textu fuisse. Denique Latini codices emendatiores, tum manuscripti, tum impressi, non habent; ut prorsus verisimile sit, librariorumpraepostera diligentia huic quarto membro ex tribus superioribus adscriptam esse. Quod vero nostra vorsio habet: ut minus sapiens dico, Graece est: rcapacppovojv XaXui, id est, desipiens, sive stultesceus ac delirans, loquor, tamquam dicat Apostolus: Ministri Christi sunt, (stulte loquor, st.ultitiae meae ignoscite) plus et excellentius ego sum. Nam excellentiam significat Graecum uftsp, id est, super, ut legit Augustinus. Repetit autem Apostolus excusationem insipientiae hoc loco, non quia gloriatur se Christi ministrum, quod ubique inculcat; sed quia in re tanta se aliis anteponit, dicendo: plus ego. Quaeres, quomodo nunc ministros Christi vocet, quos paulo ante vocavit pseudapostolos, operarios subdolos, et ministros Satanae? Respondeo: Quatuor ista, quae velut affiimanter ab Apostolo dici videntur: Hebraeisunt, Israelitae sunt, semen Abrahae sunt, ministri Christi sunt, per rhetoricam concessionem dicta esse, quasi dicat: Demus, esse taies. Nam ut vere fuerint Hebraei, et Israelitae, et semen Abrahae, tamen Christi ministri non erant, nisi qtiod ad Christum quoquo modo praedicandum sescingerebant, quemadmodum ad Philipp. 1. dicit. Quidam respondent, illa quatuor esse legenda cum interrogatione, quae nihil affirmet, sed lectori judicium relinquat, an vere tales sint. Mihi prior responsio probatur. Quod autem dixit, plus ego, ne dictum arrogantius videatur, tum quia ad institutum commendandi sui mir.isterii pertinebat, deinceps late probat. Estque notandum cum Theodoreto, Paulum hic non adducere in roe~ dium miracula, quae fecit, ut mortuos suscitatos, claudos restitutos, daemones effugatos (lhet borum obiter, et restricte, tantumque in genere meminerit capite sequenti, dicens, signa sui Apostolatus facta fuisse super Cori:ithios in signis et prodigiis, et virtutibus), sed ea tantum, quae pro Evangelio perpessus est.
In laboribus plurimis. Augustinus legit: plurimum, Graece est: abundantius, ut in parte sequenti. Sensus: In eo, quod graves ac multos labores Evangelii causa suscepi, intelligitur, me ministrum Christi declaratum aut probatum esse, aut quid tale. Similiter expone in sequentibus.
In carceribus abundantius, in plagis supra modum. Haec duo membra contraiio ordine apud Graecos leguntur. Illud: abundantius aut comparationem innuit Pauli cum iis, qui se vocabant Christi ministros, ut sentit Ambrosius; eo quod parum admodum illi laborassent, ac vix aliquid passi essent; ant potius, secundum Oecumenium, sine comparatione personarum ipsius rei excessum sive frequentiam significat; sic enim et alibi accipitur. Neque verisimilo est, pseudapostolos propter Evangelium fuisse passos incarcerationem. De Paulo autem incarcerato ante banc epistolam in Acti3 Apostolorum non legimus quidem, nisi cap. 16., ubi a Pbilinpensibus in carcerem missus legitur; sed permulta Paulus et fecit, et passue est, quae in Actis non scribuntur. Quot vero dicit: in plagis supra modum, id est, in verberibus insolenter, et, ut ita dicam, excessive mihi illatis, id mox quibusdam partibus explicat.
In mortibus frequenter. Mortes vocat mortis pericula; quemadmodum et 1. cap. hujus epist., ubi noste: interpres vertit: Qui de tantis periculis nos eripuit; eas vero mortes paulo post multas enumerat.
11:24
24. A Judaeis quinquies, quadragenas, una minus, accepi. Plagas intellige. Legimus Deuter. 25., praeceptum Israelitis fuisse, ut in flagellando fratre, id est, Hebraeo, quem dignum plagis comperissent, quadragenarium numerum plagarum non excederent. Judaei vero, sive caventes, ne forte in ipso verberandi impetu praefinitum numerum transsilirtnt, sive clementiae et humanitatis causa, memorato numero statuerunt unam plagam demendam esse, etiamsi quis integrum numerum plagarum commeruioset. Quod quidem arbitror referendum ad Judaicas traditiones in Dei legem injuriosas. Neque enim illis licebat numerum legis, in quo etiam mysterium continebatur, unitate dempta mutare; siquidem quadragenarius numerus afflictioni et poenitentiae consecratus est. Porro quoniam Judaei Paulum vebemcnter oderant, nec tamen eum morti adjudicare permittebantur, a Romanis prohibiti, juxta illud Joann. 18.: Nobis?con licet interficere quemquam; idcirco plagis eum onerabant, quam ruultis poterant secundum legem consuctuJine restrictam et moderatam, hoc est, undequadraginta. Id autem factum quinque diversis temporibus. Sed cur Lucas in Actis ne unius quidemflagellationis exquinqucmeminit? Ideo videlicet, quod de Paulo paene ea sola, quibus ipse praesens fuit, sigillatim recenseat; alia vero vel silentio pertranseat, vel summatim ac breviter referat, ut interdum tiibus verbis complurium mensium atque etiam annorum res gestas perstringat. Qua in re notanda humilitas Pauli, qui suas et tot tam graves pro Christo passicnes Lucae comiti suo non aperuerit, ne hic quidem recitaturus, nisi coeineset eum amor salutis Corinthiorum. Apparet autem, has flagellationes fuisse factas in synagogis, ad significandum, contra legem Mosis aut reVigionem peccatum fuisse. Dicit enim Dominus Matth. 10.: In synagogis suis flagellabunt vos.
11:25
25. Ter virgis caesus sum, a gentilibus; erat enim Romanis consuetudo virgis caedere nocentes. Cajetanus hinc apparenter colligit, Judaeos non virgis, sed alia instrumento flagellare solitos; quon»am ter duntaxat virgis caesum se dicat Apostolus. Porro Lucas tantum semel meminit hujus contumeliae Paulo illatae. scilijet Act. 16., ubi scribit, eum una cum Sila virgis caesum a Philippensibus. Hic quaeri potest, cur passus sit Paulus, sese virgis caedi, cum dicendo, se Romanum esse, evadere pctuerit flagellationem, ut fecit simile quiddam Act. 23. Responderi potest, quod id non putavit faciendum, nisi gloria Dei et salus Ecclesiae hoc videretur postulare Nam utique Act. 16. virgis caedi se permisit; nec Romanum se declaravit, nisi postera die, quando magistratus jubebat eum dimitti. Quod si initio dixisset, se civem Romanum, non fuisset occasio convertenii ad fidem Christi custodem carceris cum tota domo.
Semel lapidatus sum. Id passus est Lystris Lycaoniae, pctissimum a Judaeis, adeoque graviter, ut mcrtuus putaretur; quemadmodum refertur Act. 14. Et quidem eodem cap. legitur, etiam Iconii factum a Judaeis et gentilibus impetum, nt Paulum et Barnabam lapidarent; sed tunc fuga periculum evasisse Apostolos, Lucas significat. Caeterum ab hoc loco mortes suas incipit Apostolus recensere, dc quibus dixit: hi mortibus frequenter.
Ter naufragium feci. Null-im Pauli naufragium attingit Lucas in Actis, praeterquam quod passus est, Romam proficiscens, Act. 27.; sed illud apud Melitam, multo post scriptam banc Epistolaui, contigit. Itaquo falluntur, qui hoc numerant inter haec tria.
Nocte et die in profundo maris fui. Ad verbum iu Graeco est: Nocliduum in profundo feci. Qaod Erasmus vertit: Noctem et diemin profundo egi; tametsi non male nos^er interpres addidit: maris. Nam vox Graeca, licet nihil aliud addatur, saepe apu-1 scriptores accipitur prc maris profunditato. Nec aliter commentatores plerique locum hunc accipiunt; idque convenienter textui. Cum enim dixisset, se ter naufragium fecisse, utique in mari, subjanxit aliud periculum marinum longe gravius, nempe quod demersus fuerit ex naufragio in profundum maris; ubi tamen divina ope fuerit servatus incolumis noctem et diem, atque inde postea liberatus. Quamquam Syriaca versio, quae loco illius: in vrofundo, legit: sine navigio in mari} alium sensum indicat, scilicet, Paulum fuisse jactatumundis extra navim in vasto mari, quod a Poetis altum vocatur. Simile quid sentit Ambrosianus, qui tamen in eo manifeste fallitur, quod partem banc exponit de illa navigatione, qua Romam ibat Apostolus, postquam Caesarem appellasset. Constat enim, banc epistolam ante scriptam esse. Porro Tbeopbylactus scribit, asserere nonnullos, hic significari, quod in quodam puteo, cui. nomen Bytboc, id est, profundum, absconditus fuerit Paulus post periculum apud Lystrios. Refert quoque Beda ex Tbeodoio, Archiepiscopo gentis Anglorum, libro quaestionum, quaest. 3. titul. 8., fuisse apud Cyzicenos, quae una erat civitatum Asiae, carcerem quendam teterrimum, qui. quod altiesimus esset, profundum maris vocaretur eadem ratione, qua carcer apud Athenienses famosissimus barathrum appellatus est; nam et in Scriptura profundi carceres passim lacus appellantur. De hoc carcere Cyziceno neotericns quidam scriptor (vide Baron. ad Martyrol. Rom. Septemb. 20. et Tom. 1. anno Christi 58. §. 43.) praesentem Apostoli locum intell?gi posse putat. Verum ut taceam, a nullo autorum proditum esse, quodPaulus aliquando Cyzici praedicaverit Evangelium, ceite si hic de carcere quopiam Apostolus loqueretur, non adderet: noctem et diem; non enim magnum est aut memorandum, uno die naturali fuisse in carcere, tametsi profundo; cum plerumque diutius soleant homines in carceribus detineri. Qua ratione Chrysostomus illud de carcere refellit. Quocirca communem expositionem probabiliorem existimo. Sic enim dixit Apostolus, noctem et diem se egisse in profundo maris, quomodo de Jona dicit Scriptura, quod tribus diebus ac noctibus fuerit in ventre ceti; qui etiam de se ipso ita loquitur ad Dominum: Et projecisti me in profundum, in corde maris. Jonae 2.
11:26
26. In itineribus saepe, non solum molestis, sed et periculosis, uti declarant sequentia.
Periculis fluminum, quae interdum non minus periculosa sunt navigantibus, quam mare.
Periculis latronum, in quos inciderat iter faciens. Horum meminit, non quod latrones ipsum invaserint propterea, quod Christum praedicaret; nam nec mare aut flumina ei naviganti infesta fuerunt propter Evangelium; sed idcirco haec commemorat, inquit post Chrysostomum Theophylactus, quia Evangelii causa molestas et periculosas profectiones susceperat; ut proinde merito gloriaretur, se haec omnia pro Christi ministerio pertulisse, seque per ea declarari verum et insignem Christi ministrum.
Periculis ex genere, id est, a, Judaeis, qui cum ipso ejusdem erant generis, quosque alibi cognatos suos vocat; nam et hoc loco Syriacus textus habet: excognationemea. Hos vero quam graves semper inimicos senserit, ex ipsius epistolis atque ex Actis a Luca "conscriptis clarissimum est.
Periculis ex gentibus, id est, a gentilibus, sed iis plerumque a Judaeis in ipsum concitatis; ut ex Actis liquet.
Periculis in civitate, velut Damasci, Jerosolymis, Ephesi, atque alibi.
Periculis in solitudine, id est, in desertis locis, in quibus ei ab adversariis collocabantur insidiae.
Periculis in mari. Jam ante, quid in mari passus fuerit, exposuit. Verum hic peculiariter loquiturde periculis sibi mare naviganti paratis ex insidiis hostium, maxime Judaeorum, cujus exemplum habemus Act. 20., ubi scribitur, factas illi fuisse insidias a Judaeis navigaturo in Syriam; tametsi illud verisimiliter contigerit post scriptam hanc epistolam; atque similia potuerunt ante contigisse.
Periculis in falsis fratribus, id est, periculis, quae passus sum a simulatis et falso nomine Chiistianis, qui sunt hostes intestini ac domestici, eoque magis periculosi. Quorum tycum gessit Judas proditor, de quo David in persona Christi canit Psalmo 54.: Quoniam, si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem utique. Tu vero homo unanimis, etc.
11:27
27. ln labore et aerumna. Prosequitur alias afHictiones, in quibus Evangelii causa toleratis, aut sponte etiam susceptis, excellens Christi minister declaratus sit. Pro aerumna molestiam legit Ambrosianus; noster interpres alibi fatigationem, vertit, 2 Thess. 3. Significat autem vox Graeca laborem cum difficultate ac fatigatione conjunctum.
In vigiliis multis, Graece: In vigiliis saepe. Quales fuerint vigiliae Pauli, discere licet ex Actis Apostol.; nam Philippis in carcere media nocte Deum orat et laudat, Act. 16.; item Troade sermonem in die Dominica protrahit usque in mediam noctem. Denique Mileti, apud presbyteros Epheso evocatos, contestatur, se per triennium, nocte et die, non cessasso ab ofiicio veri pastoris, Act. 20. His adde vigilias, quas exogit opere manuum, de quibus 2. ad Thessalonicenses 3.: Neque gratis, inquit, panem manducavimus ab aliquo; sed in labore et in fatigatione nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus.
In fame et siti. Inediam et penuriam passus est, gratis Evangelium praedicans. Unde ait 1 Cor. 4.: Usque in hanc horam et esurimus, et sitimus, et ad Phil. 4.: esurire et penuriam pati inter ea numerat, in quibus institutum se dicit.
In jejuniis multis. Iterum saepe, pro muliis, in Graecu et apud Amhrosianum. Ut autem pars haec a praecedenti diversa sit, intellige, cum S. Thoma, jejunia ad purificandam mentem et edomandam carnem sponte assumpta, quo fructuosius Evangelium praedicaiet. Sic enim ait in priori epistola cap. 9.: Castigo corpus meum et in servitutem redigo; ne forte etc. In fi igore et nuditate. Haec duo conjungit, ut sigmficet, ob nuditatem et vestium inopiam frigora passum se fuisse. Quamquam possunt diversa mala intelligi; nam aestate quis patitur nuditatem, non frigus, si vestibus careat. Nuditatis etiam meminit 1 Cor. 4.
11:28
28. Praeter illa, quae extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana. Chrysostomus ac caeteri Graeci expositores haec dividunt, priorem partem superioribus jungentes. Quod enim in Graeco est: rcccpexToq, id est, extrinsecus, ut noster interpres vertit, illi accipiunt, ut idem sit, quod praeter; quomodo accipitur Matth. 5., ubi dicitur: excepta fornicationis causa, Graece: praeter verbum fornicationis; tamquam dicat Apostolus: Absque iis, quae praetermitto, quo significet, 86 nondum omnia, quae pro Evangelio passus sit, commemorasse; sed quaedam 6tudio praetermittere. Quod autem noster vertit: instantiam, illi de tumultibus et comruotionibus seu concursibus hominum adversus ipsum frequenter excitatis intelligunt. Sic enim et alibi vox Graeca £7Uouoiaotc; accipitur, ut Act. 24.: Aut concursum facientem turbae. Porro Latini plerique totum hoc sejungunt a snperioribr.s, et ad hunc fere modum exponunt: Jam vero pr&eter illa, quae foris et extrinsecus mihi accidunt, id est, corporis afflictiones et ptricula, cujusmodi sunt, quae hactenus recensui, sunt et peculiares animi dolores atque afHictioues, quibus excrucior Evangelii causa. Nam quotidie ad me, tamquam Apostolum Ecclesiarum, concurritur undique a fidelibus, ob varias difficultates circa negotium Evangelicum emergentes; quae res animum meum inquietatmajorem in modum. Sensus hic valde probabilis est. Similiter enim et supra cap. 7. utrumque genus afflictioniscomplexus est, dicens: Omnem tribulationem passi sumus; foris pugnae, intus timores. Nec admodum quadrat Graecorum expositio, quiatumultuspopulorum adversus Paulum non erant quotidiani, sed rariores. Neque conveniebat, Apostolum, cum modestia de se gloriantem, uti byperbolis. Graeca quoque lectio Latinorum commentarium facile admittit, si instantiam hominum ad Paulum concurrentium intelligamus, qualem jam diximus. Quomodo sane B. Augustinus intellexit, scribens in Psalm. 98., ubi hunc locum ita legit: Incursus in me quotidianus; nec secus in 4. de doctrina Christiana. Illud etiam: extrinsecus, bene se habet. Nam Graecum adverbium TtapsxTOg, ex praeter et extra compositum, utriusque significationem participat. Unde et locus Matthaei percommode verti potest: extra causam fornicationis. Denique sequentia nostrae expositioni applaudunt.
Sollicitudo omnium Ecclesiarum, etiam earum, quibus ipse Evangelium non praedicaverat, aut in quibus non fuerat, quod epistolae ejus declarant ad Romanos et ad Colossenses. Si enim pro invicem sollicita sunt membra ejusdem corporis, etiam minora; quantam oportuit esse pro reliquis omnibus sollicitudinem iana tamque nobilis ac praecellentis membri? Nec ideo praefuit toti Ecclesiae Paulus, quasi parem cum Petro potestatem sortitus; nam etsi sollicitudo praefecturam consequatur, non tamen e converso praefectura sollicitudinem; quemadmodum patet in eo, quod jam dictum est de membris pro se invicem sollicitis. Potest et sic intelligi: omnium Ecclesiarum, id est, plurimarum, scilicet oarum, quas ipse fundaverat, aut quibus per se vel per discipulos suos Evangelium praedicaverat. Quamquam etiam ultra eas sollicitudinem suam extendisse liquel ex epist. ad Romanos seiipta, quibus non praedicaverat. Porro sollicituolinem hanc et curam omnium Ecclesiarum Paulo incumbentem merito Chrysostomus,, inter afflictiones hactenus enumeratas, onus omnium maximum fuisse censet.
11:29
29. Quis infirmatur, el ego non infirmor? Partem Apostolicae solliciti.viinis explicathis verbis: Quis, inquit, fidelium innrmatur animo, propendet ad lapsum, pronus est ad peccandum lcvi occasione, qucmodo qui corpore parum firmi sunt; et ego non infirmor per intimum affectum commiserationis. rnctuens ac sollicite cavens, ne frater infirmus cadat? Dixit hoc et iu priori epist. cap. 9.: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, vide cjns loci commentarium.
Quis scandalizatur, et ego non uror? Plus est scandnl-zari, quam infirmari; in quantum deterius est cadere, quam pronum esse ad casum. Sed cur non dicit: Et ego non scandalizor? sicut dixerat: Et ego non infirmor? Quia scandalizari non sic in bonam partem intelligi potest, sicut infirmari. Dicitur enim mater et nutrix infirmari cum infante, ct medicus cum aegroto, quia ad ejus infirmitatem se demittit, eique sese accommodat per commiserationem et tolerantiam infirmitatis. At scandalizari non dicitur, qui cadentibus condolet aut condescendit; sed qu' similiter impingit et cadit. Uri vero dicitur, qui vehementi dolore animi afficitur, velut si igne ureretur; quod illi necesse est accidere, qui proximum, quem vera charitate diligit, videt ex alienis factis minus rectis in ruinam impelli, quod est scandalizari. Unde Augustiims in enarr. Psalm. memorati, locum hunc tractans, ait: Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis.
11:30
30. Si gloriari oportet, quae infirmitatis meae sunt, gloriabor. Quoniam dicens: Et ego non infirmor? in eo, quod infirmitatis est, gloriari videbatur; ideo nunc goncraliter affirmat, sc in his, quae infirmitatis suae sunt, gloriari. Quandoquidem, inquit, cogitis me ad gloriandum, ds liiri gloriabor, quae sunt infirmitatis meae. Siccapite sequenti: Promeautem nihil gJoriabor, nisi in infirmitatibus meis. Infirmitas in sacris Ktteris varie sumitur, ut annotavimus ad illud Rom. 5.: Cum adkuc infirmi essemus. Hoc loco, et sequenti capite suas infirmitates Apostolus vocat ea, quae passus fuerat; utpote talia, propter quae quis apud homines carnales despectus et contemptibilis haberi soleat. Kujusraodi sunt, quae jam longo ordine enumeravit, ab eo loco: In laboribus plurimis. Nam laboribus att3ri, carceribus includi, plagis affici, virgis caedi, periculis exponi, inediam ac nuditatem pati, et his similia, refugiuntur ab hominibus, partim ut dura et aspera, pavtim ut probrosa; quibus annamerat, quod mox subjicit de fug^ sua, quando per fenestram in sporta dimissus fuit ex muro; cujusmodi fuga animo excelso videretur parum honesta. Sed quid in ea narratione spectet Apostolus, statim exponemus Gloriatur autem in his potius, quam in iis, quae erant potentiae, velut in signis et miraculis; quae plurima ediderat, quaeque hominem mundo spectabilem et gloriosum reddere solent; eo quod in iis, quae infirmitatis sunt, maxime declaretur virtus Christi, quemadmodum docet sequenti capite; tum quoniam hac parte multis modis ab ipso superabantur pseudapostoli; denique quod infirmitates non sic animum erigunt, uti miracula; quorum proinde nullam in superiori catalogo mentionem facere voluit, sed ea sequenti capito tantum obiter ac breviter altingit, tamquam signa sui Apostolatus. Quod ad textum attinet, ubi dicit: Quae infirmitatis meae sunt, gloriabor, in Graeco subauditur xaxo, secundum ea, id est, de iis, quao etc, sicut superius expositum est. Augustinus legit: in iis, quae etc., quod perinde valet. Porro sciendum est, totum hunc locum Apostoli usque ab illis verbis: Iterum dico, ne quis me putet insipientem, etc., transscriptum esse ab Augustino lib. 4. de doct;. Christ. cap. 7.; videlicet pro insigni exemplo, quo doceat, esse in sacris litteris eloquentiam, non illam studio quaesitam et art3 compositam, qualis in libri3 saecularium scriptorum; ssd nativam et castam, quae tamquam sapientiae famula, sponte, etiam non vocata, dominam saam comitetur. Observare est in his, qrae transscripsit Augustinus. prreter cola et commata, et periodos cum decentissima varietate interposita, quae ille diligenter annotavit, cebras etiam ac varias metaphoras, quas vocant, aliaque locutionis schemata, quibus orationou modo jucunda et venusta, verum etiam mirum in modum acris ac vehemens redditur.
11:31
31. Deus ei Pater Dor.tim nostri Jesu Christi, qui est benedictus in saecula, scit, quod non mentior. Ad Deum et Patrem refertur illud: qui est benedictus in saecula ■ quemadmodum ex Graeco manifestum est, ubi hic est ordo: Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi scit, is (inquam), qui estbenedictus in saecula, quod non mentior; atque ita etiam ab Augustino citatur. Tota vero sententia, quamvis ad subjunctam narrationem a multis referatur, quod et velle videtur Responsorium quoddam Ecclesiasticum de sancto Paulo (unde et nonnulli hic faciunt exordium novi capitis), attamen ratio magis exigit, ut, quod aliis placet, ad superiora respiciat, quae de se Apostolus commemoravit. Nam hoc, quod sequitur de fuga sua, tam torti asseveratione, qua hic utitur, non eget; sed <]nia, quae supra rectnsuit, tam multa et magna sunt. ut videri possint fidem excedere; propterea confirmat ea juramento, quod tacitum inest iu his verbis. Qui enim pro c^ nfirmatione eorum, quae dixit, subjidt: Deus scit, aut simile quippiam; is Deum adducit dictorum sworum testem, tamquam omnia scientem. Certe formulam hanc esse juratoriam, docetS. Augustinus epist. 89. quaest. ult. S. Thomas quoque juramentum hic agnoscit. Quasi ergo sic dicit Apostolus: Deus horum omnium testis est, qui novit, me non mentiri, sed vera dicere. Emphasim habet quod addit: qui est benedictus in saecuJa; quasi dicat: Absit, ut abatar ejus testimonio, cui omnis laus et honor debetur in omnem aeternitatem. Sic enim hanc phrasim exponendam ostendimus in comment. Rom. 1.
11:32
32. Damasci praepositus gentis Aretae regis custodiebat ciuitatem Damascenorum. Res gesta, quam hic attingit, narratur a Luca Actor. 9. Subjicit autem et hanc narrationem, ut jloriandi materiam, non quod glorietur de fuga, dicens: et sic effugi manus ejus; ut enim fr.ga licita fuerit (de quo mox aliquid dicemus), non tamen crat illi materia gloriae adversus pseudapostolos. Fugere enim pericula, per se timoris est, non fortitudinis aut patientiae. Sed gloriatur de periculo (sicut in superioribus) eoque tanto, ut periturus esset, nisi fuga fuisset elapsus. Erat autem et hoc periculum a Judaeis, ut eadem Acta testantur. Damasci genitivus adverbialis est; Graece: In Damasco. Quod autem sequitur: praepositus gentis, compositum est nomen eftvdpyris, ad quod totum refertur genitivus sequens: Aretae regis. Nec custodia qualiscumque significatur, sed quae fit cum excubiis. Clarius itaque verti potuit hoc modo: Civitate Damasci is, qui gentis praefectus erat nomine Aretae regis, excubiis positis servabat Damascenorum civitatem. Fuit Aretas Uerodis tetrarchae socer, Aiabiae Petraeae atque Damasci regulus, ut autor est Josephus Antiq. Jud. lib. 18.
Utmecomprehenderet; Graece: comprehendere me volens, scilicet Judaeis adversariis meis tradendum; nam Judaeorum opera, qui Paultun interficere cupiebant, factum esse, quod hic scribit, Lucas in Actis Apost. diserte exposuit.
11:33
33. Et per fenestram in sporta dimissus sum per murum. Id est, per moenia civitatis; idque nocte, et a discipulis, id est, Christianis. Ut refert Actorum historia. Et gic effugi manus ejus. Sic abest in Graecis et Syris codicibus, atque in nonnullis manuscriptis Latinis, quibus et Ambrosianus suffragatur. Quaeret aliquis, cur Paulus inter ea, de quibus gloriatur, fugae suae mentionem inserens, non det maculam in gloria sua; cum sit merceoarii, non pastoris, persecutorem fugere; dicente Domino Joannis 10.: Mercenarius } et qui non est pastor, videt lupum venientem } et dimittit oves} et fugit. Respondeo, Paulum non ita fugisse, ut oves, quoad curam illis debitam, dimitteret, fieretque, quod sequitur in verbis Domini: et lupus rapit et dispergit oves. Non enim omnes tunc illius loci fideles persecutionem patiebantur, sed solus Paulus, Judaeis peculiariter invisus; qui proinde juxta prudentiae regulam, praosertim fratribus id ipsum postulantibus, fugiendo vitare debuit imminens periculum, utseinfuturumtempus servaret utilitati Ecclesiae. Nam et Dominus hoc praecepit, Matthaei 10. dicens: Cum persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam. Neque vero deerant. qui in illius absentia fideli populo necessaria salutis subsidia subministrarent, Ananias et alii; quemadmodum nec defuerant, antequam ipse Damascum veniret. Caeterum fuga, de qua Dominus in Evangelio loquitur, non tam corporis est, quam animi; qua nimirum quis ita relinquit oves, ut earum salutem suis commodis aut vitae etiam temporali postponat. Velut si tempore persecutionis, vel ob pestem, aut hostium incursum, sui praesentiam ovibus subducat, quando illa ad ea, quae salutis sunt ministranda, ovibus est necessaria. Qua de re disserens ex professo beatus Augustinus, epist. 180. ad Honoratum, ita tandem concludit: Quicumque igitur isto modo fugit } ut Ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit} facit, quod Dominus praecepit, sive permisit. Qui autem sic fugit, ut gregi Christi ea} quibus spiritualiter vivit } alimenta subtrahantur; mercenarius ille est } qui videt lupum venientem et fugit} quoniam non est ei cura de ovibus. Haec ille ibi.
11:1
1. Utinam. sustineretis modicum | quid 11,1. "OocAow ávelyeo0f pou pupóv ct . , Gloriosa quaedam de se ipso dicturus Paulus Corinthiorum veniam precatur (v. 1) rationibus cur ita agat additis; in suis enim laudibus enarrandis solam neophytorum, qui seductionis periculo expositi sunt, utilitatem spectat (2-4) gloriandique ius, utpote adversariis tantopere sese jactantibus nulla in re inferior, possidet (5. 6). Iuxta principium in praecedentis sectionis fine (10,18) enuntiatum stulte agit, qui a Deo non commendatus se ipse commendat; ac revera stultissime egerunt pseudapostoli, qui propriis meritis, quibus Deo probarentur, carentes in aliena regula de alienis laboribus gloriabantur seseque supra omnes extollere non dubitabant. Quam stultitiam ironice Paulus carpit, si suam ipsius gloriationem inchoaturus, ut sibi stulte agendi venia concedatur, neophytos rogat : 1. utinam sustineretts (&vety so0s) modtcum quid insipientiae meae , sed et supportate me (rectius : sustinete me av£ysol£ vov). Ad prioris membri lectionem versionemque quod attinet, vix quidquam interesse arbitror (quamvis moderni hac de re multum disceptent), utrum Vulg. sequamur, an meliorum codd. graec. lectionem reddamus : « utinam sustineretis a me paulum (modicum quid) insipientiae », an iuxta graec. textum rec. vertamus : « utinam sustineretis me paululum relate ad insipientiam »; eadem enim idea tribus istis sententiis exprimitur. Maior est in altero membro interpretationis differentia, quum verbum &v£ytcÓc aut cum Vulg. pro imperativo (sustnete) aut cum Chrys. aliisque Graecis pro indicativo (sustinetis) sumi possit. Secundum Vulg. enim Apostolus ab optatione ad petitionem transit gradatione non ad minus, uti erronee nonnemo asseruit (Mey. Heinr. sed ad maus, siquidem optatione, cuius impletio vix speratur (id enim forma grammatica insinuat óosXov dvetyscUt, utinam. sustineretis), profecto plus est petitio, quae impletum iri supponitur (suszinete). Secundum Graecos vero Paulus se ipse quasi corrigens optationem superfluam esse indicat, quia iam impleta sit : « videsne, inquit CArys., prudentiam? Nam dum wZnam dicit, id eorum arbitrii esse innuit; dum vero affirmat zmo vero et sustinetts me, se eorum benevolentiae confidere atque eos amare et vicissim ab eis amari manifestat ». Utraque explicatio apta est suosque patronos etiam inter modernos cath. et acath. habet!; priorem tamen praeferimus cum Latinis antiquioribus iunioribusque longe plerisque , quia illa admissa accuratior exoritur intimiorque nexus cum sequentibus, quibus Apostolus, cur insipientiam suam a neophylis tolerari desideret petatque, exponit. Porro gloriationem, quam inchoaturus est, ironice appellari znsiptentiam , moderni haud pauci censent (cfr Bisp. Mai. etc. — Mey. Heinr. etc.), ac revera ironiam quandam ipsa expressio (paululum insipientiae) prodere videtur, cuius vis clarius perspicitur, si simul consideratur, quam grave vituperium quum adversariorum continuo sese iactantium tum neophytorum illam stultitiam tolerantium approbantiumque contineat : « qui ab adversariis ingentem insipientiae cumulum sustinetis, utinam a me paululum insipientiae sustineretis » (cfr v. 19). Neque tamen minus probabilis: quin etiam, si ad usum vocabulorum :nsipienttae et insipientzs in reliqua hac parte attenditur, forte probabilior est antiquiorum plerorumque sententia, qui istam expressionem non tam ironice, quam ad vulgarem loquendi usum aecommode usurpatam esse tenent?; omnis enim gloriatio insipientiae cuiusdam speciem prae se fert atque viri iusti quoque gloriatio, quamvis necessaria ac vera sit nec proin insipientiae vituperio subiaceat, ab iis qui eius necessitatem veritatemque non agnoscunt pro insipientia habetur; quoniam igitur fieri potuit, ut nonnulli neophyti a pseudapostolis seducti gloriationem hanc iustos limites transgredi putarent, Paulus eorum opinioni sese quodam modo accommodans suum agendi modum, quamvis sapientissimum, znsipientiam seque insipientem , quasi insipientem | etc. ex eorum quasi opinione appellat (cfr v. 16 sqq.; 12,6. 11). In hac sua autem gloriatione se ipsum suumque honorem non quaerit, sed eam a Corinthiis sustineri ob solam sollicitudinem desiderat petitque, qua eorum salutem promovere studens eos ab omni seductionis periculo custodire vult :
11:2
2. aemulor enim vos Dei aemulatione. Latina versione vis primigenii textus (5x38 152 $us Ooh Ci.) non satis clare exprimitur; de zelotvpia enim agitur, qua « animi eorum laborant, qui vehementissimo amore erga illos flagrant, quos amant » (Chrys.) quaeque definitur « intensus amor non patiens consortium in amato » (ZÀom.); tantopere igitur Paulus neophytos amat, ut eorum cum pseudapostolis commercium, utpote periculi plenum, ferre nequeat. Attamen ut omnem carnalis cuiusdam ac mere naturalis affectus ideam removeat, sese eos De? zelotypia zelare dicit; qua expressione aemulationem suam non tam ad Dei honorem vel secundum Deum vel a Deo vel summam esse significat (cfr 740m. Est. etc. — Heinr. etc.), quamquam haec omnia connotantur, quam eam ipsius Dei aemulationi similem esse cum illaque intime cohaerere. Sicut enim Dominus olim populum Israel, quem sibi desponsaverat (cfr Ezech. 16,8etc.), zelo magno zelavit, fidelem a periculis sollicite custodiens adulterumque poenis ad se reducens (cfr Zach. 1,1* sq.; 8,2 sq. etc.), nunc vero Ecclesiam, quam iuxta promissionem suam (efr Os. 9,19 sq.; Is. 55,9 sq. etc.) sibi in Christo desponsavit (EpA. 5,95 sqq.), non minore cum zelo zelat, Paulus quoque ecclesiam corinthiam a se fundatam aemulatur; sed similis tantum est eius aemulatio, quia non est sponsus, verum dumtaxat « pronubus nuptiarumque conciliator, per quem ecclesia dona sponsi sui Christi accepit » (Theod.) « neque sui sed illius causa, cui eam despondit, zelotypia flagrat » (Chrys. cfr Thom. etc.). ld enim ex aemulationis ratione apparet, quam addit : despondi (opooxwrs ") enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo,
11:3
3. tóneo. autem, ne (lege : ne forte qwízos), sicut serpens Hevam sedi.rit astulia sua, tta corrumpantur sensus (7x votgaca cfr ad 2,11) vestri (et ezcidant) a. simplicitate, quae est én. Christo (d Ngwszó» in Christum). Nera aemulationis causa, timor a seductionis periculo, secundo membro exprimitur, dum in priore timoris fundamentum indicatur; solo igitur commate duo membra separanda sunt. Fundamentum autem timoris constituitur fine sponsalium, quorum Paulus non velut sponsae pater, uti cum Pe. aliqui perperam statuerunt (Prin. Sed. Herv. etc. — Mosh. Emmerl. eic.), sed velut sponsi paranymphus? factus est conciliator, quando Corinthios ad fidem 1. Verbum act. &zpózstv ab antiquioribus scriptoribus transitive adhibetur de patre filiam Suam iuveni despondente; ied. &ouótecta: autem. de iuvene sibi puellam despondente; a iunioribus tamen scriptoribus forma medialis etiam priore sensu ifa usurpatur, ut medium ad cam personam respiciat, cui despondendi cura commissa est (cfr Loesner Observ. ad N. T. ex Philone i. h. 1.); atque hunc loquendi usum Paulus sequitur. 2. Varia erant paranymphbi (e) munera apud ludaeos (cfr Schoetgea lMorae hebr. po 535 sq. ; neque enim tantum sponsam amico quaerebat, sed eam etiam custodiebat eique adduxit veraque fide et caritate Christo coniunxit ut ei soli adhaererent, i. e. quando eos un? viro, Christo, desponsavtt. Porro sponsalia praeparatio sunt ad nuptias; sponsalium vero, de quibus hic agitur, uti recte monet Chrys. , tempus haec aetas est, nuptiae vero in sponsi Christi adventu celebrabuntur; ideo pro paranymphi munere Paulus omni qua potest sollicitudine Corinthiis invigilare ab eisque seductionis periculum avertere debet, ut in sponsi adventu eos virginem castam illi exhibeat. Omnes quidem Corinthios alloquitur (vos), 8t omnes simul una sunt sponsa, quia unam constituunt ecclesiam, quae casta virgo permanet, quamdiu fidem suam puram illibatamque conservat nec sese adulterinis doctrinis seducere sinit!. Animadvertas autem velim, hic non agi de Ecclesia universali (uti EpA. 5,9') sed de particulari aliqua ecclesia, quae non tantum in nonnullis sed etiam in omnibus membris, i. e. integra, fidei suae puritatem amittere potest, ut casta virgo non amplius appellari mereatur. . Quod periculum ne corinthiae quoque ecclesiae immineret, Paulus iure merito timuit, quoniam haud pauci neophyti, id quod ex nostra epistola apparet, pseudapostolis fidem habere coeperant, nequedum omnes jam eorum pravitate periculique gravitate perspecta resipuerant (cfr 12,20 sq.). Nihilominus timorem suum non nisi dubitanter enuntiat (qo6oDpat w/m; timeo ne forte?), ne nimio eos percellat terrore; at gravitatem periculi pseudapostolorumque perversitatem clarissime docet comparatione adhibita. Quam ex primi peccati origine desumere voluit, quia primorum parentum unio typus ei est illius unionis, quae Christum inter et Ecclesiam universalem (Ep. 5,29 sqq.) singulasque ecclesias particulares intercedit; uti Adam enim typus est Christi (Rom. 5,15 etc.), ita Heva « mater viventium » praefigurat Ecclesiam et ecclesias. Deus vero Hevam creaverat puram virginem puramque Adamo desponsaverat; sed astutia (mavovpyía invigilabat sponsalium tempore, ut de ea testimonium reddere posset, internunciumque agebat sponsum inter et sponsam. In nuptiis ipsis virginitatis sponsae custoditae testimonium reddebat, eam sponso adduxit solemnitatibusque praefuit. i 1. lure inerito ad huius expressionis elucidalionem nonnulli afferunt Hegesippi verba testantis, ecclesiam ierosolymitanam toto tempore, quo ei praesidebat lacobus lustus, « mansisse virginem, propterea quod vanis sermonibus nondum esset corrupta » (Eus. H. E. IV. 22); quae suis verbis quasi exponens Eus. ipse (HI. E. III. 32) dicit « eam mansisse virgi« mem puram et incorruptaim, quum eo usque in obscuro recessu delituerint, quicumque rectam praedicationis regulam depravare conabantur ». Haud plane recte, opinor, nonnulli cum Thom. ecclesiam virginem vocari censent, quia in vera fide permaneat, castam virginem vero, quia in fide permanens exhibeat puritatem corporis et operis. De sola enim fidei integrilale proxime hic agitur. sed inter haec duo stantis ». ; quae &wAocasimplicitati opponitur cfr 5,2) serpentis, vel potius diaboli ipsius, qui serpente velut instrumento usus erat ideoque serpens appellatur !, seducta non amplius viro sibi. desponsato, per quem praeceptum Domini cognoverat, nec ipsi Domino, qui praeceptum dederat, fidem habuit atque a simplicitate puritateque sua defecit. Pura quoque virgo per Paulum Christo desponsata erat ecclesia corinthia, at ipsa quoque nunc in periculo versabatur, ne pseudapostolorum partes serpentis agentium astutia deceptae neophytorum mentes corrumperentur et a simplicitate sua in. Christum, i.e. a simplici puraque fide, qua in Christum tendere eique velut sponso suo adhaerere debebant, turpiter deficerent?. Magnificis sed mendacibus promissionibus serpens astutus Hevam seduxerat (Gen. 3,4. 5), iisdemque pseudapostolos usos esse, ex sequente discimur sententia, qua Apostolus timorem suum non esse vanum probat. Acerba enim cum ironia levitatem mobilitatemque Corinthiorum carpit, qui novis advenientibus magistris novaque annuntiantibus ac promittentibus aures praebuerant:
11:4
&. nam st (si iv y*e nam sane si) is qui venit (à igyop.evoc quisuis ipsius auspiciis tamquam magister venit, quicumque ille est?) aum Christum (lege : Iesum) praedicat, quem non praedicavimus, aut eo praedicante vos alium Spiritum accipitis, quem mc praedicante non accepistis, aut aliud Evangelium , quod à me non recepistis , recte pateremini (lege : praeclare sustinebatis vu) xvetgsols efr v. 1 et Marc. 1,9). Si vera fuissent, quae pseudapostoli iactabant, se Paulo esse praestantiores apostolos quia perfectius traderent Evangelium , Corinthii recte eos sustinuissent. Quapropter Paulus vituperium suum confirmaturus se illis inferiorem esse negat totius suae gloriationis thema proponens :
11:5
5. Existimo enim, nihil me minus fecisse a magnis apostolis. Quae versio graeco textui (Aoy(;opu vXp pon0iv bottQuafvat àv brgAÍav &moctóAov) non satis consonat, sed ex 19,11 (o)Utv yp óerípnox TÀv ÜmtpAiav XnocvoAov, nihil enim minus fui ab iis qui sunt supra modum apostoli) ita est corrigenda : existimo enim nihil me minus fuisse (ab) dis qui sunt supra modum apostoli, nisi cum A'r? vertere malueris : « existimo enim, me zn nullo inferiorem fuisse iis, qui valde sunt apostoli ». Utrum Paulus primarios Apostolos (Petrum Ioannem Iacobum Min.), quos alibi columnas Ecclesiae appellat (Ga/. 2,9), an adversarios suos iactabundos ac vaniloquos nomine càv otgav &xoccóAov (qui supra quam valde sunt apostoli) designet, in controversia est, Priorem sententiam cum CArys. omnes Graeci tenent, omnes antiquiores Latini, qui Vulg. versione (magni Apostoli) ad eam amplectendam adducebantur, iuniores cath. plerique (Ca. Est. Lap. Nat. Calm. etc.), moderni pauci (M Ev. Ramó.); eandem antiquiores acath. praetulerunt, ut Petri primatum impugnarent (Grot. Wolf. Beng. etc.), et aliqui moderni praeferunt, quamvis polemica illa ratione non ducantur (Baur. Hilg. Holst. Heinr. etc.). Verum inde a saec. 16. altera sententia, quam G/. ord. iam commemorat ac praeferre videtur!, praevalere coepit; eam contextui magis consonare iam monent Gagn. lust. Pic. etc., eamque moderni fere omnes amplectuntur (Mai. Disp. LR. Dr. etc. — Mey. Kl Br. Goeb. Schn. etc.), idque iure merito, ni fallor, si debita contextus, uti decet, ratio habetur. Nomen per se quidem in magnos Apostolos quadrare, non plane negamus ; fieri enim potuit, ut Pauli adversarii ad eius auctoritatem apostolicam deprimendam Petrum Iacobum loannem, a quibus sese esse missos iactabant, praegrandes Apostolos (1o9« ómegX(av dmootoXouc) vocarent ac Paulus ex eorum quasi ore istud nomen adoptaret; mordacem tamen ironiam potius quam laudem appellatio illa proxime sapit. Accedit, quod in v. 4. non minus quam in v. 6. de solis adversariis suis Paulus agat et in tota sua gloriatione non veris Apostolis sed pseudapostolis se inferiorem non esse ostendat, in nostra autem sententia nihil legatur, quo cam de Petro ciusque sociis interpretari cogamur. Pseudapostolis igitur, qui in immensum gloriantes omnibus sc praetulerunt, Apostolus se inferiorem csse negat; una tamen in re ab illis superari se scivit, quare eam statim illis concedit, ut maiore cum vi praestantiam in iis, quae verum Apostolum constituunt, sibi vindicet ; simul vero ad neophytorum testimonium provocat, quo sua praestantia demonstretur :
11:6
6. nam et st (lege : et si autem &i 0t xai) imperitus sermone , sed non scientia; in omnibus autem manifestati sumus vobis (melius ex graeco : sed in omni [sc. re] manifestati sumus in omnibus relate ad vos). « De conscientiae veritate, non de humilitate » quadam ficta Paulum £mperitum sermone (iduóvav «à 2o) semetipsum appellasse, recte monet S. Hier.; minus recte vero sufficientem linguae graecae scientiam veramque eloquentiam ei defuisse ex his verbis colligit (ad Algas. ep. 121,10; in Gal. 6,1; in Eph. 3,1 etc.), siquidem eum et linguam graecam egregie calluisse et eloquentissimum fuisse, eius epistolae luculentissime testantur (cfr Introd. ,spec. in Nov. Test. p. 390 sqq.). lgnarum potius se dicit ventosae illius ac fucatae eloquentiae, qua adverssrii eius gloriabantur. quum sermonis ac sapientiae mundanae sublimitatem verbaque persuasibilia, quibus illi abutebantur, respueret! (cfr 1 Cor. 2,1. 4). Itaque commenticiam quandam opinatamque praestantiam adversariis concedit, ut sibi scientiam (-v&csw), primam ac summam genuini Apostoli dotem, vindicet « innuens illos, quo magis de sua eloquentia glorientur, eo magis scientia Dei esse orbatos in eaque vere esse idiotas » (Theoph.). Neque vero imperitum sermone at non scientia temere se dicit, sed tota eius agendi ratio manifestata est relate ad Corinthios i. e. apud eos, ita ut assertionem hanc testimonio suo confirmare queant. Pulchre porro év zzvzi... iv zcv sese. manifestatum asserit , quum et singulae eius actiones (iv «2vzt) atque omnes simul (iv 22e) coram oculis Corinthiorum pateant. Minus recte alii secundum membrum (£v 4cw) masculine explicant znter omnes , nam quibus manifestatus sit verbis si; üpc indicatur. Minus recta quoque altera lectio qavtgócavTts esse videtur, nisi cum nonnullis codd. suppleas ézvroóc (sed in omnibus man:festavimus nosmet ipsos relate ad vos); arctior enim est sensus, si cum plerisque supples «5zcv (sed in omnibus manifestavimus eam (sc. scientiam nostram] vobis), siquidem ex sequente sententia elucet, Apostolum de integra sua agendi ratione, quae Corinthiis manifesta sit, cogitasse. 9). Sese Evangelium Corinthiis gratuito praedicasse praedicaturumque esse gloriatur 11,7-15). utpote a re manifestissima, gloriationem suam inchoat. Sibi quidem tamquam genuino Christi Apostolo sustentationem a fidelibus, inter quos laboraret, non tantum accipere sed etiam postulare licere, se tamen, ut praestantiorem acquireret coronam, isto iure Corinthi nec usum nec usurum esse, in priore epistola iam exposuerat (1 Cor. 9, 1-18). At aliam viam pseudapostoli tenuerunt; etenim neophytorum sumtibus laute ipsi victitantes (cfr v. 20; 1 Cor. 9,12) Paulum quod eodem modo non ageret vituperare non verebantur eiusque agendi rationem genuinum Apostolum dedecere, videntur dictitasse. Quapropter iure merito, ut se illis non inferiorem sed longe superiorem esse demonstret, primum Corinthiis in memoriam revocat, quanta cum integritate inter eos versatus sit (7-9), deinde in posterum se eodem modo inter eos acturum esse asserit, ne adversarii sese hac in re ipsi adaequare possint (10-12), quum veri Apostoli non sint sed ministri satanae (13-15). Quia illa virtus, quam suam gloriam (xaóyzpx) vita ipsa pretiosiorem vocat (1 Cor. 9,15), adversariis ansam obtrectationis invidiaeque praebuerat, sancta cum indignatione interrogat : 1. (aut) numquid peccatum feci me ipsum humilians , ut vos exaltemtni (rectius S. Aug. de op. mon.
11:7
12 : ezaltaremini), quoniam gratis Evangelium Dei annuntiavivobis? Ultimum membrum (quoniam gratis etc. sx Oogex» 47A), quum a verbo peccatum feci (&uapríxw imotnox) dependeat participiumque Aumilians me ipsum (vxze&wàv Sgavvóv) explicet, solo commate à prioribus seiungatur oportet. Corinthios ipsos quidem alloquitur, at vituperium, quod interrogatione indignabunda continetur, pseudapostolos ferit, qui ut suam agendi rationem excusarent, Evangelium ipsum vile reddi despectuique exponi dicebant, si eius praecones velut vilia mancipia labore manuum victum quotidianum quaerebant. Longe vero aliter Paulus rem considerat ad finem attendens, qui praeconibus Evangelii propositus est; sese enim humiliare, i. e. in viliorem conditionem redigere, quin etiam rebus ad vitam necessariis egere ac fame laborare non recusat, dummodo hoc pacto aliquos ex vili peccati statu ad vitam supranaturalem exaltet in caque confirmet; « Apostolo enim in angustiis versante Corinthii magis aedificabantur et non scandalizabantur » (CÀrys.). Quam cautus vero fuerit, ne quid a Corinthiis suos in usus accipiens Evangelii propagationem impediret (cfr ad 1 Cor. 9,12), uberius describit, ut quanto cum iure de gratuita sua praedicatione suaque integritate glorietur clarius doceat. Quamvis enim tanta in egestate degeret, ut aliarum ecclesiarum eleemosynas accipere coactus esset, a divitibus tamen Corinthiis nihil accipere voluit :
11:8
8. a//as ecclesias exspoliavi accipiens stipendium ad ministerium vestrum. Duro depracdandi (icóXnc« exspoltavi) verbo non tam utitur, « ut magis urgeat et culpabiles ostendat Corinthios » (Es/. etc., Bisp. etc.), siquidem de eorum maiore minoreve culpa hic non agitur!, quam ut se non nisi invitissimum extremaque necessitate victum aliquid ab aliis accepisse innuat; ab aliorum scilicet facultatibus in suos usus convertendis animus eius tantopere abhorruit, ut alios depraedare sibi ipsi videretur, quotiescumque ab eis eleemosynam, quamvis libenter datam, accipiebat. Neque tamen multa ad profusos sumtus, uti adversarios eius, sed pauca dumtaxat ad necessarios usus sese accepisse vocabulo stipendii (Gbówou cfr ad 1 Cor. 9,7) insinuat. Ecclesiae autem, quas sese exspoliasse dicit, ut Corinthiis evangelica praedicatione ministrare posset (ad ministerium vestrum), procul dubio erant macedonicae (cfr PAil. 4,15), quas suis sumptibus Paulum, quum Macedoniam relinquere cogeretur, in Achaiam deduxisse ex Lucae narratione satis colligitur (Act. 17,1^. sq.). Pauperum igitur Macedonum stipe adiutus Corinthum venerat , ibique ne cui esset oneri ab initio scenofactoriam suam artem exercuerat (Act. 18,3); sed praedicatione Evangelii macedonicarumque ecclesiarum, quae persecutionibus premebantur, sollicitudine distentum solo manuum suorum labore vitam sustentare aegre potuisse facile intelligitur, ideoque mirum non est, quod Corinthi quoque ad extremum inopiae iterum venerit. At ne tum quidem quidquam a Corinthiis accepit, sed indigere maluit, usque dum eleemosynis Macedonum rursus sublevaretur :
11:9
9. e? quum essem apud vos, in ecclesiae vestrae fundatione occupatus, nullz onerosus fui( ob xxcevípxrox oJ0evoc?); nam quae mihi deerant (*à y&o boTípnp.i pov nam inopiam meam cfr 8.,1*5) suppleverunt fratres , qui venerunt a Macedoni«a , sc. Silas ac Timotheus (.4cz. 18,5) eleemosynis allatis, ita ut deinceps quotidianae vitae curis non amplius impeditus instarem verbo ; et in omnibus sine onere (&6255 non molestum) me vobis servavi et servabo. Ultimo verbo (e£ servabo) ad ea iam transiit, quae in posterum hac in re Corinthi agere velit. Sicut in priore epistola ius sustentationis a fidelibus accipiendae ac postulandae sibi competere non ideo se demonstrasse dixit, ut deinceps ab eis sustentaretur (t Cor, 9,15), ita nunc quoque se suam agendi rationem mutaturum non esse monet; et sicut ibi magna cum vi se mortem ipsam exinanitioni huius suae gloriae praeferre asseruit, ita hic non minore cum vi illud et servabo confirmat :
11:10
10. est veritas Christi in me, quoniam haec gloriatio non infringetur in me (09 ggayácevos etg £g£) in. regionibus Achaiae. Christum in ipso habitare ac loqui, Paulo erat persuasum (cfr 13,3), seque omnia, quae loquitur, in Christo coram Deo loqui non semel asserit (2,17; 42, 19; Hom. 9,1 etc.). Quare ut deliberato animo se loqui ostendat, Christum, qui veritate sua in ipso inhabitat, testem adhibet (cfr 1,18); firmissime enim id sibi proposuit, ut omni qua posset ratione impediret , ne gloriationi integritatis suae via praecluderetur, i. e. ne quis ex ipsius actionibus gloriationem istam vanam ostendere posset. « Metaphora, inquit CArys., a flumine desumta: est »; fama enim integritatis eius quasi flumen sese propagare coeperat; si autem in posterum Corinthiorum dona accepisset, ea velut molem famae suae sese propaganti opposuisset. Neque tamen minus apta est 7/eod. explicatio, qui locutionem 76 ezóp.x vtwó; ooxocstv (os alicui obstruere, i. e. ad silentium redigere Hom. 3,19) comparans non tam metaphoram quam metonymiam agnoscit : « gloriatio haec (i. q. os de his glorians) non obstruetur relate ad me », i. e. non fiet, ut obmutescat haec mea gloriatio. Cuius propositi rationem áddens praeprimis calumniam reiicit, quam obtrectatores cius videntur sparsisse, ob suam nimirum a Corinthiis aversionem eum illorum eleemosynas respuere; sed quia toties iam in hac epistola insignem caritatem , qua ecclesiam corinthiam complectebatur, asseruerat ac demonstraverat, calumniae huic non immoratur, sed simplici provocatione ad Dei , qui corda scrutatur, scientiam confutat infra (19,13 sqq.) ad eandem reversurus :
11:11
11. quare hanc integritas meae gloriationem in regionibus Achaiae infringi nolo? Quia non. diligo vos? Deus scit. Eam deinde rationem affert, qua quidem ab initio, ut sine sumtu poneret Evangelium, non erat permotus, qua vero tunc, ut eundem agendi modum retinerct, quam maxime impellebatur. Namque ut eximiam ac plane singularem operis supercrogatorii mercedem sibi acquireret, suo sustentationis iuri Corinthi renuntiaverat (cfr ad 1 Cor. 9,15 sqq.); eidem autem in regionibus Achaiae adversariorum suorum causa quoque in posterum renuntiare voluit :
11:12
129. quod autem facio et hucusque feci, id e faciam deinceps, «t amputem occasionem eorum, qui volunt occasionem , ut in quo gloriantur, inveniantur sicut et nos. les sint Paulo patri suo in Christo; ideoque pseudapostoli rectissime di- ' euntur occasionem quaesivisse, ut invenirentur sicut ipse, quamvis Paulus, ut haec similitudo exoriretur, suum ipsius agendi modum mutare debuisset. Cur vero adversariis mutato pristino agendi consilio occasionem praebere noluerit de sua cum ipso similititudine gloriandi, Paulus eorum addita descriptione satis clare docet , quippe qua eos sua cum genuinis Apostolis similitudine ad perversos dumtaxat fines attingendos abuti insinuet :
11:13
13. nam etusmodi (oi *y&g votoücot zsti enzm tales, qui scilicet occasionem quaerunt, ut nobis similes credantur) pseudoapostoli sunt 1, operarii subdoli, transfigurantes se in. Apostolos Christi. Nomine pseudoapostolorum homines designari, qui nomen auctoritatemque verorum Apostolorum sine ullo iure sibi arrogant, clarum est et clarius redditur nominibus additis. Verus enim Apostolus, uti recte habet Erasm., eius agit negotium, a quo est missus, pseudapostolus vero, quum ab alio non sit missus sed sibi ipsi suam missionem arrogatam debet, suum ipsius agit negotium suamque ipsius utilitatem quaerit. Quare quamquam operari? sunt, quatenus in ecclesiis tam- . quam doctores agunt, subdoli (99:0: fraudulenti) tamen operarii sunt, quibus veri Evangelii praedicatio curae non est, sed propriae utilitatis promotió ac privatorum dogmatum errorumque propagatio. Quem finem ut deinde faciliusassequantur, transfigurant se in Apostolos CÀristi, eorum vivendi docendique rationem simulantes speciemque pietatis habentes (2 Tim. 3,4) sed nullam internam cum eis exhibentes similitudinem.
11:14
14. Et non mirum cuiquam videbitur, eiusmodi homines speciem Apostolorum genuinorum induere posse, quandoquidem alias quoque transfigurationes easque perniciosiores a Deo permitti videmus; ipse enim satanas, princeps ac dux rectorum tenebrarum harum (EpÀ. 6,12), interdum transfigurat se in angelum lucis, licet tenebras inter et lucem completissima sit oppositio nec ulla tenebris ad lucem societas (6,15); unde recta conclusione a maiore ad minus 'consequitur :
11:15
15. 2on est ergo magnum, si ministri eus transfigurentur (transfigurent se) velut ministri iustitiae : quorum finis erit secundum opera eorum. Boni angeli ob duplicem rationem angel? lucis appellantur : quia nimirum coelesti aeternaque luce gloriae fruuntur coelestisque illius lucis, in qua habitant quaque sicut veste sunt induti, quasi fulgorem secum afferunt, quando hominibus apparent (Luc. 3,9; Matth. 28,3; Act. 12,7 ctc.), dum daemones extremis tenebris sunt addicti; et quia tamquam Dei legati ac ministri luce veritatis sauctitatisque illustrant hominum mentes, quas daemones tenebris errorum peccatorumque obnubilare conantur. Duplici quoque ratione satanas in angelum lucis sese transfigurat, interdum quidem sub boni angeli specie aliquibus apparens, ut eis illudat eosque seducat, frequentius vero nonnulla aut apparenter aut etiam vere bona homini suggerens, quibus eum deinceps ad gravia peccata seducat !. lam Pauli adversarii magistrum dominumque suum (satanam) imitantes personam induere conabantur verorum Apostolorum, qui ministri iustitiae vocantur quia gratia divina adiuti veri Evangelii praedicatione homines ad veram iustitiam perducunt. Verum pseudapostoli illi externa sua specie incautos homines quidem fallere possunt, Deo tamen cognita sunt opera eorum, ideoque etiam eorum finis operibus eorum respondebit; omnes enim oportebit manifestari ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum sive malum (3,10; cfr 1 Cor. 3,17; 2 Petr. 2,3. 9 etc.). 2. Pauli gloriatio de laboribus apostolicis susceptis tribulationibusque foleratis (11,16-33). glorier), 17. quod loquor, non loquor se- | 7*,auat. 145. 0 — Aa, o3) — xài cundum Deum, sed quasi in. insipientia, | hópiov ÀzÀ, dAM' dg dv ágzocivn, iv in hac substantia gloriae. 18. Quoniam | zaótr — t5 — bzortáaet — chi — xxo/fatox. multi gloriantur secundum carnem, et ego | 18..— zt zoALoxasjGvzat xxtà vv ado-
11:19
gloriabor, 19. Libenter enim suffertis | xa, xdyó «xoj5a0gat. 19. fof; qà2 dw- insipientes : quum sitis ipsi sapientes. 20. | £j:50:. cw dgzóvev, opóviuot Üvztg — 20. Sustinetis enim, si quis vos in servitutem | dv£/co0: qàp, sl cg Opa, xatatouot, redigit, sí quis devorat, sí quis accipit, si | £t tt »xzto0le, s iu AauBdest, sÜ c quis extollitur, si quis in faciem vos cae- | ixalossat, el tig el; xpóswrzov ÜgX; S:- dit. 21. Secundum ignobilitatem dico, | gs. 21. xazà &uulav Af qo, 6x Unt futs quasi nos infirmi fuerimus in hac parte; | T30:vixautv — Ov — à O'8v — ti 10Àud, ín quo quis audet (in. insipientia dico), | iv. dgooaóvr, Aio, toAuiD x&vo !. . Ab acerbissima pseudapostolorum descriptione ad novam gloriationem transiturus Apostolus pro sua modestia et humilitate alteram praemittendam duxit excusationem, qua priorem suam precationem (v. 1) repeteret sed novis simul rationibus ita fulciret, ut neophytos illos, a quibus ad hanc sui commendationem quasi cogebatur (cfr 12,11), haud leviter carperet. Bene 7/iom. relationem , quae priorem inter et hanc intercedit excusationem, iam indicat : « supra Apostolus induxit Corinthios, ut patienter commendationem sustinerent, ostendens, quod hoc faciebat ex zelo, quem habebat ad eos et quod zelus ille erat rationabilis et ordinatus; hic autem ponit aliam rationem, per quam ostendit quod dato, quod insipienter ageret, nihilominus deberent eum supportare : unde in hac ratione procedit ex suppositione stultitiae ». Revera petitionis repetitae, ut a Corinthiis, etsi insipienter loqui videatur, patienter audiatur (16. 17), duo quasi argumenta affert : sese ipse enim commendans exemplum adversariorum suorum sequitur (r. .18) remqué facit Corinthiis gratam, qui se eiusmodi stultitiam amare sua agendi ratione demonstrent (19-21). 16. Iterum dico : Ne quis me putet insipientem esse; alioquin (s 8i wá ye s? autem non sc. hoc a vobis obtinebo, ut me pro insipiente non habeatis) velut insipientem accipite me, ut et ego modicum quid glorier. Cum. Vulg. Clem. nonnulli integram sententiam (ne quis me putet.... quid glorier) velut. parenthesin uncis includunt verbaque iterum dico cum sequente v. 17. connectunt (Est. etc.). Quam constructionem nec necessariam nec satis aptam esse, antiquorum omnium quum Graecorum (CArys. Theod. etc.) tum Latinorum (S. Aug. Doctr. Christ. IV. 7,13, A'c^, Pel. etc., Herv. Thom.etc.) explicatio docet, qui omnes verba immediate sequentia (ne quis me putet etc.) illa ipsa esse recte censent, quae Paulus sezterum dicere asserit. Utiqueillaipsa verba, quae v. 17. dicuntur, Apostolus hucusque nondum dixerat !; petitio vero, ut ipsius insipientiam Corinthii patienter ferant, fere eadem v. 1. iam legitur, ac prohibitio quoque, ne quis ipsum pro insipiente habeat, eodem v. 1. saltem indirecte est expressa, sive ironice, sive ex adversariorum infirmorumque neophytorum mente et opinione Paulum eo in loco vocem znszpientiae adhibuisse statuimus (cfr ad v. 1). Recte autem ex hac praefatiuncula CArys. colligi monet, Apostolum non nisi invitissimum gloriationem suam continuare ; sanae enim mentis virum, qui insipientiae incusationem sustinere ac pro stulto haberi, quama suis meritis recensendis desistere mavult, vera necessitate ad loquendum impelli, fatendum est. Itaque si Corinthii externam insipientiae speclem, quam prae se ferre ille quoque quodam modo potest, qui ob iustissimam causam vera sua merita prodit, ab ipsa insipientia illorum, qui sine causa aut ob pravum finem fictas suas laudes decantant, distinguere aut nequeunt aut nolunt, Paulus etiam stultitiae suspicionem non refugit, dummodo id assequatur, ut ea quae dictu censet necessaria a neophytis patienter audiantur. De sola vero externa specie insipientiae agi verba sequentia docent : 17. quod /oguor, non loquor secundum Deum (lege : Dominum Kógtov), sed quast in. insipientia , in hac substitia gloriae (cum At"? lege : gloriationis v; w2456t0;). Oppositio, quae inter duo membra zzzx KSgwv (secundum. Dominum) et é iv &opocóvi (gast zn. inspientia i. e. sithilis insipienti) adest, omnino postulat , ut particula comparativa ó; ante priorem quoque expressionem suppleatur (03 à; z&và Kópwv i. e. non similis ei qui loquitur secundum Dominum). Porro ultimum membrum (tv 7aóva 45; 0xoctáctt 476 xzuyáets9s), si vocabulo óxoctácte; cum omnibus Graecis (CArys. Theod. eíc.) et latino interprete significationem argumenti vel materiae attribuimus , cum duobus primis sententiae vocabulis connectatur oportet : Quod in hac materia (in hoc argumento) gloriationis loquor, id non loquor quasi secundum Dominum, qui discipulos suos suam humilitatem imitari (Matth. 19,20) et a propris laudibus abstinere (Luc. 17,10) iussit, sed quasi insipiens. Hinc satis iam patet, Apo- Stolum non negare, se secundum Dominum in sua gloriatione loqui, sed id unum asserere, gloriationem suam secundum externam illius formam similem esse gloriationi hominis insipientis atque Domini praecepta negligentis. Quem genuinum esse verborum sensum clarius elucet, si Paulumin sententia immediate praecedente prohibuisseattenditur, nequisipsum proinsipiente habeat. Haud immerito igitur CArys. « gloriatio, inquit, per se secundum Dominum non est, sed ab intentione efficitur, ut talis (i. e. secundum Dominum) sit; ideo dixit : quod loquor, non causam , sed verba reprehendens; etenim scopus ac finis adeo eximius erat, ut et verbis ornamentum afferret ». At ne ipsa quidem verba absolute reprehenduntur, sed similia tantum dicuntur verbis viri non secundum Dominum ideoque insipienter loquentis. Ceterum communi, quam exposuimus, interpretationi nescio annon praeferenda sit nonnullorum modernorum (cfr Mai. LR etc. — Mey. Heinr. Goeb. ctc.) explicatio, qui vocabulum $zoszis:04 hic fiduciam significare censent (cfr ad 9,4) et ultimum membrum cum immediate praecedentibus verbis coniungere malunt : « Quod loquor, non loquor (quasi) secundum Dominum, scd quasi in insipientia in hac (tanta) fiducia gloriationis ». Insipientes scilicet magna cum fiducia opinatas suas Jaudes iactant ; atque magnam fiduciam Paulus quoque in sequente sua gloriatione prae se fert, ita ut ratione istius fiduciae possit insipientiae accusari. Claríus, si haec interpretatio admittitur, apparet, eum nequaquam de rebus ipsis, quas dicturus est, sed de sola externa forma, qua illas dicturus est, agere nec proin ullo modo hanc sententiam ita explicari posse, ut Apostolus suam inspirationem negare videatur. A Spiritu impulsus eliam laudcs suas celebrat, quamvis ín fiducia, quam ipsam quoque impulsus ac directus a Spiritu S. prodit, aliquis eum insipienti similem dicere queat. Ironice dein duasrationes affert , quibus ad gloriationem continuandam moveatur, atque primam ex adversariorum suorum agendi modo desumit, quo quasi provocatus sit : 18. quoniam multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Quinam illi multi essent, opus non erat dicere ; secundum carnem autem gloriabantur, uti cum Chrys. tantum non omnes cath. interpretes tenent, quatenus « externas res, nobilitatem , opes, eruditionem, circumcisionem , hebraeos avos , aliorum existimationem » iactabant (cfr ad 5,16) atque in eiusmodi rebus mere naturalibus fiduciam suam ponebant (cfr PAZ. 3,& sqq.). Quod vero Caz. consentientibus nonnullis modernis acath. (Rück. Mey. de W. etc.) secundum carnem hic idem esse censet quod « secundum carnalem affectum », id vel ideo admitti nequit, quia in altero membro (e ego gloriabor) appositio illa necessario est supplenda, Paulus autem dicere non potest, se secundum carnalem et pravum affectum esse gloriaturum ; adversarios potius imitatus externis istis rebus sese non minus quam illos praeditum esse gloriatur (v. 22), ut statim deinde ad maiora et sublimiora sua dona transeat. Porro ad adversarios imitandos Paulus eo magis, uti mordaci iterum cum ironia addit, stimulabatur, quia Corinthios pro sua sapientia istam insipientiam tantopereamare vidit! : 19. J/benter enimsuffertis (2v£y sc0c sustinetis cfr v. 1) inszpientes , quum sitis ipsi sapientes. 'Procul dubio sapientis est tolerare insipientes; Corinthios vero ad tam altum sapientiae gradum ascendisse quasi ridens monet , ut libenter (49éo; cum voluptate) eos sustineant; quare iure sperat, suam quoque insipientiam eis gratam iucundamque fore. Quam ironiam continuans exemplis ostendit, ad quam perfectam sapientiam pervenerint :
11:20
90. sustinetis enin, si quis vos in servitutem redigit , si quis devorat , si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit. « Vide, quantae servilitatis Corinthios accuset et quam abiecte illi sese submiserint » (TAeopA. efr Chrys.) ; sed vide quoque, quam perversi homines pseudapostoli fuerint, quam imperiosi (n servitutem redigit), quam avari (devorat), quam subdoli (acczpzt), quam superbi (eztollitur), quam protervi et violenti (74 faciem caedit). Primum membrum (s? quis vos zn servitutem redigit) antiquiores haud pauci de servitute Legis mosaicae (cfr Gal. 2,4; 4,1 sqq.; 5,1 etc.) intelligunt (cfr Pel. Prim. Herv. Thom. C«t. etc.); quae explicatio apta esset , si Paulus non tam deservitute, in quam iam redacti erant Corinthii, quam de servitute, ad quam pseudapostoli eos deducere voluerunt, hic loqueretur; at neophytis corin- !hiis eo usque iugum Legis nondum fuisse impositum ex nostra epistola, si cum ep. Gal. comparatur, rite colligitur. Quare reclius de tyrannica potestate, qua pseudapostoli neophytos tractabant, ut eos ad sua dogmata adducerent, suaque placita eis pro legibus imponebant, expressio explicatur; velut domini fidei eorum (cfr 1,94) agebant, et quum dispensatores mysteriorum Christi non essent, pro arbitratu quid credere deberent asseclis suis imponebant. Altero membro.(si guis devorat) insatiabilem quandam ac simul crudelem avaritiam notari, clarum est (cfr Marc. 12,850; Luc. 90,81); ad avaritiam tertium quoque pertinet (si quis accipit), sed dolosum fraudulentumque modum connotat, quo Evangelium cauponantes (2,17; 4,2) sibi neophytos conciliare studebant, ut eorum opibus potirentur (cfr 19,16; lom. 16,18). Quartum (si quis extollitur) superbiam procul dubio designat iudaizantium, qui tamquam semen Abrahae Ethnicochristianos despiciebant eosque pro inferioris cuiusdam classis fidelibus habebant. Quintum demum (s quis in faciem vos caedit) summum tyranniae gradum hyperbolice indicat; pseudapostolos enim , quamvis protervi violentique essent, eo usque esse progressos, uf alicui etiam ex abiectissimis suis assectatoribus alapas ducerent, vix aut ne vix quidem credi potest. .. Quam diversusagendi moduseratPaulo ; neque enim tamquam dominus ac tyrannus, sed tamquam pater semper tractaverat neophytos non dominans eorum fidei (1,94) sed sese impendens ac superimpendens pro animabus eorum (12,15); sollicitissimus de eorum salute (7,12 etc.) sine sumtu Evangelium posuerat (1 Cor. 9,1 sqq.) non quaerens eorum bona, sed eos ipsos (19.14) ; alienus ab omni astutia nec adulterans verbum Domini (5,3). Sicut igitur ad priorem gloriationem concessione quadam transiit adversariis commenticiam quandam praestantiam ultro dans (cfr ad v. 6), ita nunc quoque (sed acerbiore modo) omnibus illis rebus, quas Corinthii a pseudapostolis libenter sustinent, sese inferiorem esse concedit, 1n aliis vero se non minus quam adversarios gloriari audere asserit :
11:21
21. secundum ignobilitatem. (ivwiav ignominiam) dico, quasi (adde : quod &« 6v) nos infirmi fuerimus (in hac parte 1); in quo quis (lege : £n quocumque autem aliquisvoO'avv«) audet — in insipientia dico — audeo et ego. Cura Graecis (Chrys. Theod. etc.) etiam multi Latini (cfr TAom. Cai. Iust. Est. etc.) prima verba (xa:x &rwuíav 2éyo) praecedenti senten- . tiae ita adnectunt, ut ultimi membri hyperbolen mitiget : « Maec (in faciem vos caedit) dicebat, non quod eorum ora verberarent, sed quod eos dedecore afficiebant , quare adiecit : secundum ignominiam (vestram) dico; nec enim mitius vobiscum agitur, quam cum lis, qui alapis caeduntur » (CArys.); at reliqua deinde verba quomodo explicanda sint, difficile esse dictu Graeci fatentur. Rectius igitur Vulg. interpunctionem retinemus, ut Paulus non de Corinthiorum sed de sua ipsius ignominia loquatur. Ironiam enim semper continuans ait : Cum nostra ignominia fatemur, nos omnibus illis in rebus infirmos fuisse, ita ut.vos nec in servitutem redigere nec vestra bona devorare etc. ausi simus. Acerbitatem tamen sermonis minuit particula és (quasi) particulae (t (guod) praemissa, qua se istis rebus infirmum fuisse non ex sua ipsius sed ex adversariorum opinione dici insinuat; ac rectissime latinus interpres, quum particulam 61: (quod) omitteret, coniunctivum (fuerimus)ad hunc sensum exprimendum particulae quas? addidit. Pseudapostoli vero, quamquam neophytos tam dure tractare non verebantur, de hoc tamen agendi modo palam gloriari non audebant, sed de aliis rebus gloriabantur, quae reprehensione non erant dignae; at de illis Paulus quoque gloriari potest : zn quocumque autem quis audet sc. gloriari, audeo et ego, quamvis id, uti iterum addit, per se insipiens esse videatur — tz instptentia dico. « Vide, inquit CArys., quomodo rursus refugiat ac deprecatione et praemunitione utatur, etsi permulta iam similia dixit... &udaciam enim et insipientiam appellat aliquid magni de se praedicare etiam urgente necessitate; quo nimirum nos doceat rem huiusmodi summopere fugere ». Ceterum quo sensu se hic zn insipientia dicere asserat, ex iis quae diximus satis apparet (cfr ad v. 1. 16 sq.). Duo privilegia pseudapostoli iudaizantes maxime iactabant, originem suam iudaicam et apostolicam suam dignitatem; sibi enim, utpote semini Abrahae, Evangelium quasi iure proprio competere seseque specialissimo modo ministros Christi esse gloriabantur. lam vero in quibus audent illi, Paulus quoque audet : origine iudaica igitur se illis parem esse asserit (v. 22), sese autem potius quam illos esse ministrum Christi etiam demonstrat. At argumenta sua, uti Theod. iam monet, ex miraculis a se patratis, mortuorum resuscitatione, aegrorum sanatione, eiectione daemonum non desumit neque ex innumeris ecclesiis a se fuudatis, sed ex vexationibus tribulationibusque in Evangelii propagatione toleratis (23-27) atque ex continuis laboribus, quos in ecclesiarum administratione sustinet (28. 29). Etenim in infirmitate sua dumtaxat gloriari vult (30. 81); quare infirmitatis huius insigni exemplo hane gloriationis partem concludit (32. 33). A naturali dono, quod magni quidem faciebant pseudapostoli, initium capit, sed brevissime illud, utpote consideratione indignum, absolvit :
11:22
92. Hebraei sunt, et ego; Israelitae sunt, et ego; semen Abrahae sunt, et ego. Utrum in hac sententia et in sequentis principio quatuor priora membra cum Vulg. enuntiative, an cum multis iunioribus codd. graecis et latinis interrogative (llebraei sunt? Israelitae sunt? Semen Abrahae sunt? Ministri Christi sunt?) legantur, parum interest; maiorem tamen vim forma interrogativa sermoni tribuit clariusque prodit, de adversariorum assertionibus agi. Tribus enim nominibus honorificis ad opinatum suum privilegium amplificandum augendumque usi videntur, atque Apostolus eos imitatur; revera tribus diversis rationibus ludaeos designant. Nam Hebraeorum nomine hic nec omnes posteri Heber, unius ex Abrahae maioribus (Gen. 11,18 sqq.), uti cum CArys. nonnulli censent, comprehenduntur!, nec ludaei palaestinenses, qui hebraica (syrochaldaica) lingua utebantur, Hellenistis graece loquentibus opponuntur (uti Act. 6,1 etc.), id quod alii coniecerunt (cfr Herv. Thom. Est. etc.), siquidem Paulus Tarsensis Hellenistis potius quam palaestinensibus Iudaeis accenseatur oportet, sed Iudaeorum natio ab aliis populis gentibusque distinguitur. Honorificentius est. Israelitarum nomen, quia omnes filii Israe/ (Iacob) populum illum constituunt, quem Deus sibi in peculium esse voluerat (Exod. 19,5) cuique summa privilegia contulerat (cfr Rom. 9,^ sq.). Honorificentissimum demum est nomen semnis Abrahae , quia Abrahaeseminique eius factae erant promissiones messianicae (Gal. 3, 16 etc.). Primo igitur nomine natio, altero religio, tertio ius proprium ad haereditatem messianicam (cfr Hom. 15,8) innuuntur. In his autem, quae omnibus ludaeis erant communia, Paulus adversariis suis aequalis est; « sed in recte factis, inquit Theod. , quae a voluntate dependent, se superiorem essc ostendit » et demonstrat : 93. ministit rie sunt — ut minus sapiens dico (rectius ; del?rans loquor. z«pxoovov 122) — plus ego (axi; iyó S. Aug. : super ego); in atas pec (S. Aug. : plurimum, sed rectius ex graec. migiocotízos abundantius), in carceribus abundantius. (stgvsoozéon:), in plagis. supra modum. (oz: 52))5vs05 immodice s. profusissime), in mortibus frequenter. Quoniam adversarios suos, pseudapostolos, ministros satanae , qui sese in ministros iustitiae transfigurant (v. 13 sqq.), nec pro veris ministris Christi agnoscere nec huius ministerii ratione se cum illis comparare potuit, moderni nonnulli acath. illud plus ego (5p &yó) ita explicant, ut maiorem sibi dignitatem attribuere videatur (« si illi ministri Christi sunt, ego aliquid plus sum quam minister Christi »), atque parenthesin (delirans loquor) ex adversariorum mente inseríam censent, qui assertionem hanc audientes, quum dignitate ministri Christi maior non sit, delirare Apostolum iudicare debuerint (cfr Mey.). Quam explicationem, quamvis apta esse videatur, longius quaesitam superfluamque esse ar- -bitramur, quum nulla sit ratio, cur a communiore antiquorum et modernorum interpretatione recedamus. Per rhetoricam enim figuram quandam Paulus adversarios suos esse ministros Christi dat, ut se eos hac ratione superare demonstret, vel ut habet Chrys. « eorum assertionem, non suum iudicium ponit ». Quid eorum assertio valeret, iam dixerat, nec amplius in quaestionem vocat, utrum vere dicant annon; sed sicuti in praecedentibus membris, its hic quoque ad nudam eorum gloriationem attendit, ut suam opponat : Faciamus eos esse, uti ipsi asserunt, ministros Christi, ego tamen plus quam illi (0xip sc. abroX; éyó supra illos ego) Christi minister sum. Qua in explicatione aptius adnectitur demonstratio, quae in primis maxime membris veram comparationem institui insinuat (cfr comparativos mepiocorépac , ómeQoxXAóvrox). Parenthesin autem (delirans loquor) eodem modo, quo saepius, inserit (cfr ad v. 1), quia haec gloriatio adversariis eorumque asseclis a viro deliro proficisci videbatur. Ad probationem deinde veniens longa ac vivida descriptione praeprimis molestias, vexationes, tribulationes recenset, quas in propagatione Evangelii perpessus est (23-27); paucas dumtaxat earum S. Lucas in Actibus attigit, quum Pauli vitam accurate describere ei non esset propositum, sed initia Ecclesiae inter Iudaeos et ethnicos enarrare vellet. Probe animadvertamus oportet, Apostolum omnia, quae hic enumerat, baud multorum annorum spatio sustinuisse; anno enim 35. ad fidem conversus per triennium in Arabiam se recepit, ex qua Damascum reversus illud periculum subiit, quod in fine huius sectionis recenset (v. 32 sqq.); a. 43. deinde a Barnaba Antiochiam arcessitus, ut cum eo in Evangelio propagando laboraret, circa a. 45. primam expeditionem apostolicam suscepit atque ab illo tempore usque ad a. 58., quo hanc epistolam scripsit, multa haec ingentiaque mala pertulit. Profecto si sese a gratia adiutum abundantius omnibus aliis Apostolis laborasse dixit (1 Cor. 15,10), etiam sese omnes alios tribulationibus superasse dicere potuit vere « spectaculum factus mundo, Angelis et hominibus (1 Cor. 4,9); quanto magis igitur pseudapostoli disparuerunt, qui omnibus periculis evitatis in ecclesias iam fundatas irruperunt, ut sua sola commoda quaererent ! Itaque thesin suam , se plus esse ministrum Christi , quam adversarii sibi hanc dignitatem etiam in exaggeratissima gloriatione adscribere possint, « argumentis, quae vere testantur pectus apostolicum » (Erasm.) demonstrare aggreditur : in laboribus abundantius (iv xós o mtptccotépox). Praepositio £y (n), hebraico 2 respondens, hic est instrument., quare eam zn/ra (v. 26) omittit, ut enumerationem solo dativo instrument. continuet, sed v. 27 iterum eam resumit; xózot autem sunt molestiae, quas cum labore apostolico coniunctas innumeras perferre coactus erat. Laboribus adiungit carceres, in quos adversariis frequentius coniectus est, p/agas, quas 9xepG222óvrtg (supra omnem modum), ut adversarii in comparationem venire non possint, accepit, mortes, i. e. mortis pericula, quae saepe (z032xt;) subiit. Unam solam captivitatem ante nostram epistolam conscriptam refert S. Lucas (Act. 106,93); septies eum in vincula esse coniectum S. Clem. Rom. testatur (I Cor. 5) procul dubio vincula, quae ab lerosolymis Caesaream usque et homam tulit (Ac£. 22,93 sqq.) ultimamque eius ante martyrium captivitatem romanam simul complectens. Plagarum porro et mortis periculorum ipse nonnulla exempla parenthetice addit :
11:24
25. a Iudaeis quinquies quadraqenas una minus accepi;
11:25
95. ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci , nocte et die in profundo maris fui. ex quinque iudaicis flagellationibus Lucas refert, unam tamen ex tribus ethnicis; Philippis enim Paulus a magistratibus virgis caedi iussus est una cum Silvano (Act. 16,922); cur in duabus aliis occasionibus ad suam civis romani dignitatem, ut turpem poenam ! a se averteret, non provocaverit (id quod Terosolymis postea fecit Act. 22,23 cfr 10,37) ignoramus. Lapidationem, in qua pro mortuo extra civitatem tractus et relictus est, teste Luca Lystris in prima sua expeditione apostolica perpessus est ( Act. 14,18); iria naufragia Lucas iterum silentio praetermittit, siquidem illud, quod refert (Act. 27,41 sqq), tribus fere annis post scriptam epistolam nostram accidit. Quidnam demum verbis vuySepov àv c Bu6i) memoizx« (noctem diemque in fundo fui) significare Paulus voluerit, in controversia est. Aliquorum opinionem eum Lystris aut Cyzici in carcere, qui ob suam profunditatem Buc; (abyssus) vocatus sit, noctem diemque in coeno et obscuritate, uti olim Ieremiam (Jerem. 38,6 sqq.), dura tormenta sustinuisse, Ven. Beda (Quaest. lib. 3. M. 93,456) et Theoph. commemorant , sed merito improbant ; Bedam (l1. c.) sequentes Latini haud pauci (laym. Herv. Thom. Lyr!. Est. Nat. etc.) eum miraculo quodam in profundo maris, uti lonam in ventre piscis, a Deo esse conservatum opinantur; quam sententiam Chrys. iam parum probabilem iure dixit, quia de miraculis in se factis Apostolus hic non loquatur. Cum Chrys. igitur aliisque Graecis et cum Atro Prim. aliisque Latinis consentientes moderni plerique recte tenent, eum « scapha dissoluta totam noctem et diem huc et illuc a fluctibus esse iactatum, donec per aliam navem casu advenientem salvaretur » (cfr Theod. etc.). A tribus aliis naufragiis autem hoc distinguit, quia illa prope terram, hoc in alto mari, ubi maius erat pereundi periculum, acciderunt. Quibus vitae discriminum exemplis narratis enumerationem v. 23. inchoatam parenthesique (vv. 2&. 23) interruptam continuat aliis quae subiit periculis recensitis :
11:26
26. (in) itineribus saepe, periculis fluminum ,. periculis latronum, periculis ex genere (1i. e. ex parte ludaeorum infidelium), periculis ez gentibus, periculis in. civitate, periculis in. solitudine , periculis in mari, periculis tn falsis fratribus (Veu9a3£). 9o, i. e. Christianis iudaizantibus). Tres maiores expeditiones apostolicae atque duo praeterea itinera ierosolymitana in Actibus commemorantur; quibus itinera arabicum (Gal. 1,17), illyricum (ftom. 15,9), secundum achaicum (cfr 13, 1 etc.) accedunt à Luca praetermissa, qui procul dubio multa alia minora quoque silentio praeteriit. Quae omnia multas gravesque molestias secum attulisse facile intelligitur, si vel ad solam Pauli indigentiam attenditur; neque tamen ulla earum in Actibus fit mentio, atque omnia quoque pericula, quae Apostolus aut in fluminibus traiiciendis aut ex parte latronum aut in solitudine aut in mari aut ex falsorum fratrum impugnationibus (cfr tamen Act. 15,29 sqq. cum Gal. 2,5) subiit, Lucas omittit solis persecutionibus narratis, quibus Iudaei increduli et ethnici in civitatibus Asiae, Macedoniae, Achaiae Pauli praedicationem impedire conabantur, quum hae solae ad eius finem, i. e. ad illustranda initia Ecclesiae inter ethnicos fundatae, directe inservirent. Quae vita Apostoli gentium scribi posset, si quis etiam privatas eius res nobis conservasset eaque, quae breviter ac summatim hic et similibus in locis (6,& sqq.; 1 Cor. 4,9 sqq. etc) innuuntur, accurate tradidisset! Verum quanta animi magnitudo et fortitudo in Apostolo fuerit, qui divina gratia corroboratus tot ac tanta sustinuit, etiam nudus iam hic tribulationum periculorumque catalogus docet. Neque famen finita est enumeratio; sequuntur enim molestiae, quae maxime ex eius paupertate exoriebantur,
11:27
97. (2n) labore et aerumna («4x xoi uóy 0o), in vigiliis multis (n0) S. Aug. rectius : saepius), in fame et siti, in ieiuniis multis (xoXM&xig S. Aug. iterum : saepius), in frigore et nuditate. Propter suam enim egestatem Paulus labore manuum duro ac molesto quotidianum victum in itineribus sibi acquirere cogebatur; « neque gratis manducavit panem ab aliquo, sed in labore ac fatigatione (iv xoze xs 15/09) nocte et. die laborans, ne quem neophytorum gravaret » (2 TÀess. 3,8; cfr 1 T/ess. 2,9), atque docendo etiam noctes interdum impendere debuit, ut per diem alia sua negotia perageret (cfr Act. 20, 31). Nihilominus ea, quae ad victum vestitumque sunt necessaria, ei non raro defuerunt; ut fame et siti, frigore ac nuditate premeretur. Quibus nondum contentus voluntaria ieiunia saepe servavit, ut uberioves gratias a Deo impetrans plura et maiora ad divinam gloriam sustinere et efficere posset; quin vroceízt; enim, quum Pay xoi 9iys adiungantur, ieiunia voluntarie ac sine necessitate servata intelligenda sint, nemo prudens dubitat (cfr TAeod. etc.). Quae hucusque enumeravit, labores fuerunt, molestiae ac tribulationes cum Evangelio propagatione coniunctae; quibus aliae accedebant difficultates ex ecclesiarum fundatarum administratione exortae :
11:28
98. praeter tlla quae extrinsecus sunt (epis vàv sa0:410; praeter ea, quae insuper accidunt) 2ns(antia mea quotidiana (S. Aug. : incursusin me quotidianus), sollicitudo omnium ecclesiarum. Prima verba 7ogt; c&v w&9txTó; graeci interpretes praecedenti enumerationi adiiciunt; iuxta eos enim iis additis longiorem enumerationem, quam facere potuit Paulus quasi abrüpit, ut se « plura praetermisisse quam enumerasse » (CArys.) significaret. At abruptae enumer&tioni nova membra asyndete addi nequeunt; quare cum Vulg. interprete verbis illis alteram quasi enumerationis partem inchoari arbitramur, cum Graecis autem adverbio 129:x:9; eum sensum attribuimus, qui solus ei competit (praeterea vel znsuper). Nusquam enim ista vox , quae a profanis scriptoribus non adhibetur, in Novo Test. (Matth. 5,39;19,9; Act. 26,29 et h. 1.) aut in alexandrina versione (Deut. 1,36 i. q. *r5w etc.) idem est quod eztrinsecus, nec in sequentibus versibus de solis internis molestiis agitur, quae externis opponantur. Ad illas potius molestias, quas in propagatione Evangelii toleratas praeterea enumerare potuit, Paulus eas addit, quas ecclesiarum fundatarum administratio secum affert; inter quas primum locum tenet 3 £zíctacíg uot 9 xa0' Auépav vel 5| ixteócTacíz uou 4 xaU' Apfpav. Patres graeci, qui secundam lectionem sequuntur, vocabulo 8mtcvc-zcto; hostilem incursionem significari volunt, nec dubium est, quin haec significatio ei competat (cfr Num. 16,50; 26,9 3v 47 &xtovctáctt Kupiou in rebellione, Kore sc. eiusque asseclarum, contra Dominum); expressionem igitur de tumultibus intelligunt, quos Iudaei ethnicique contra Paulum excitabant (Chrys.), aut de accusationibus, quibus eum coram synedriis ethnicisque tribunalibus persequebantur (TAeod.). Sed ista tam frequentia non erant, ut quotidiana vocari potuerint (hyperbolae autem in hac enumeratione non erat locus), et si fuissent, hic apte non adderentur, quia periculis recensitis iam continentur. Alii vocabulum de neophytorum consili solatiive causa ad Paulum accedentium concursu interpretantur; qui sensus a S. Aw. iam expressus (incursus in me quotidianus) aptissimus procul dubio est, siquidem quotidiana neophytorum frequentia, qui difficultates tribulationesque suas omnes cum Apostolo communicabant, inter eius molestias enumerari meruit; dubium vero est, num haec significatio voci £xtcuczZe:o« competat; competit tamen voci $xte725:0; (cfr 2 Mach. 6,8 4 &xíevaate 32; xaxia; Vulg. malorum incursio), quae ob antiquiorum quoque codd. auctoritatem hoc in loco legatur oportet (cfr VV. LL.)!. Minus apta est significatio a Vuly. expressa. (/ustantia. mea. quotidiana), quamvis &ziovact; sensu assiduae curae aliquoties a profanis scriptoribus adhibeatur!; altero. enim membro (sollicitudo omntum | ecclesiarum) continua indefessaque diligentia, qua Paulus ecclesiis invigilat, sufficienter indicatur. luxta nostram vero explicationem, quae veteri versioni latinae apprime congruit et a modernis plerisque tenetur (cfr Bisp. Mai. etc.), assidua cura, qua Apostolus privatas res singulorum fidelium ad se accurrentium tractat, a sollicitudine distinguitur, qua publico bono ecclesiarum consulit. Duobus deinde exemplis, quas et quantas molestias ipsi afferat ecclesiarum administratio, illustrat :
11:29
29. quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? Apostolico suo muneri sibi non satisfecisse videbatur, si ingentibus suis laboribus ac tribulationibus innumeros tantum filios per Evangelium in Christo genuerat, sed genitos velut nutrix fovere, velut pater educare, velut magister docere non cessavit; neque integris solum ecclesiis suam sollicitudinem impendebat epistolis scriptis aut discipulis missis continuisque suis ipsius itineribus, quibus identidem eas visitabat, sed singulis quoque neophytis continuo invigilavit « nocte et die unumquemque cum lacrymis monere non cessans » (Act. 20,31); « quanto enim maior caritas, inquit S. Aug. (in Ps. 98. n. 13) nostra verba explicans, tanto maiores sunt plagae de peccatis alienis » et etiam de alienis infirmitatibus. Omnibus omnia factus infirmis quoque infirmus factus est, ut infirmos lucrifaceret (1 Cor. 9,22), neque attendens, utrum magnus an parvus esset qui infirmus erat, cius infirmitates velut suas reputabat ac sentiebat. Multo magis vero affligebatur, si quem ex fratribus scandalizari vidit; neque tantum sancta quadam ira exardescebat animus eius in illum, qui conscientiam fratris infirmi percutiens eum ad peccandum aedificare audebat (cfr 1 Cor. 8,11 sqq.), sed etiam summo dolore , quasi igne, cruciabatur ob damnum fratri infirmo illatum, Attendere nos iubet CArys., ipso wrend? verbo Apostolum dolorem ingentem exprimere voluisse; reliquas enim tribulationes, quamvis graves, internam eius pacem ac laetitiam non turbasse aut minuisse, ea vero, quae in infirmorum fratrum scandalo patiebatur, animum eius sauciasse et discruciasse : « ac si ipse universa esset Ecclesia, in singulis fratribus (scandalizatis) quasi parturientis dolores acutissimos perferebat ».
11:30
30. Si gloriari oportet, quae infirmitatis sunt gloriabor;
11:31
31. Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui est benedictus in saecula, scit quod non mentior. Ad thesin, quam sibi demonstrandam proposuit, sese sc. ratione ministerii Christi putatam pseudapostolorum dignitatem longe superare, omnia ea, quae inde a v. 23. gloriabundus attulit, vix ac ne vix quidem pertinere videbantur, quia omnia eum infirmum esse hominem potius quam fortem Christi ministrum demonstrabant; tot quoque tantaque erant, ut ea cuncta, ab uno homine paucorum annorum spatio tolerata esse vix credi posset. Quapropter non sine ratione in fine huius gloriationis non tantum omnia veritati esse consona iureiurando confirmat, sed etiam se ea, quamvis solius sint infirmitatis suae documenta, consulto attulisse monet; neque enim inanem mendacemque adversariorum suorum iactationem imitari voluit, qui commenticiam suam sapientiam virtutemque fictis argumentis demonstrare conabantur. Neque mirum, quod quamvis ad gloriationem fuerit coactus ea sola, quae infirmitatis sunt (và «i; &cÜcveizc) , attulerit eaque velut apostolici sui ministerii notam propriam ac peculiarem proposuerit (cfr CArys.). Namque fructus, quos praedicatio eius tulerat, ante omnium erant oculos : Evangelium ab lerusalem et regionibus circumiacentibus usque ad Illyriam propagatum, innumeri fere ethnici et Iudaei ad fidem adducti, quam plurimae ecclesiae in provinciis Galatiae, Asiae, Macedoniae, Achaiae fundatae; suam igitur ipsius infirmitatem demonsirans simul etiam virtutem divinam demonstravit, qua adiutus et corroboratus difficultatibus omnibus istis superatis praestantissimos illes fructus produxerat; quando enim infirmabatur, tunc potens erat (19,10), quia Deus eum de omnibus obstaculis triumphum agere fecit in Christo odorem notitiae suae per eum manifestans in omni loco (2,15). Quod ut confirmet, illud infirmitatis suae documentum affert, a quo apostolicum suum munus quasi inchoavit :
11:32
32. Damasci praepositus gentis Aretae vegis (o Süvzzync " Apéra vo8. faciMéus) custodiebat. civitatem Damascenorum, ut me comprehenderet;
11:33
33. et per fenestram in sporta dimissus sum (cum A'r? Fuld. etc. rectius : demissus sum £yo.dcUzy) per murum et. (sic)? effugi manus etus. Quin a Paulo hic eadem fuga commemoretur, quam Lucas quoque narrat (Act. 9,23 sqq.), nemini est dubium nisi nonnullis modernis rationalistis, qui ut Actuum auctoritatem destruant ubique difficultates non tam inveniunt quam fingunt. Una dumtaxat in re duae relationes differunt! : iuxta Paulum enim portae civitatis ab ethnarcha regis Aretae?, iuxta Lucam a [udaeis custodiebantur. Verum evidens esse puto, regis arabici praefectum, nisi a ludaeis Paulo infensis fuisset incitatus, rationem cur eum comprehenderet non habiturum fuisse, nec Iudaeos, nisi praefectum civitatis instigassent, portas custodire potuisse; una igitur relatione alteram complentes ambas facillime conciliamus. Miro autem hoc modo fugere Paulus coactus est, quando tertio post suam conversionem anno e solitudine arabica redux « multo magis convalescebat et confundebat Iudaeos qui erant Damasci affirmans quoniam hic est Christus » (Act. 9,22), in ipsis ergo praedicationis suae evangelicae initiis. Quae temporis ratio videtur fuisse causa, cur huius fugae, qua zn/irmitas eius probabatur, specialem mentionem facere illamque longae in/irmitatum suarum enumerationis clausulam esse voluerit. Tempore enim omnium prima fuerat, atque in illa praesagium quoddam habuerat cunctarum tribulationum ac persecutionum, quas ab eo tempore ob Christi Evangelium a Iudaeis et ab ethnicis sustinere debuerat. lus vulnera inflixerat, mederetur; in carcere commoratus est, ut cos qui in vinculis ac tenebris sedebant, in Iucem educeret; in mortibus frequenter, ut acerbis nos mortibus liberaret; quinquies quadragenas una minus accepit, ut eos, qui haec perpetrabant, a daemonis verberibus eximeret; virgis caesus est, ut eos sub Christi virgam ct pedum adduceret ; in solitudine erat, ut eos a solitudine extraheret; in itineribus, ut errantes reprimeret viamque coeli aperiret; in urbibus periclitatus est, ut super- : nam civitatem ostenderet; in fame et siti erat, ut a graviore fame vindicaret; in nuditate, ut indecore se gerentes stola Christi indueret; in vulgi incursione, ut & daemonum impetu ac molestia abduceret; ustus est, ut ignita diaboli tela exstingueret; per fenestram e muro demissus est, ut humi stratos e terra in altum adduceret... Martyr semel moritur, at beatus ille vir in uno corpore unaque anima tot pericula tamque gravia sustinuit, ut vel adamantinum pectus turbare possent; ea, quae sancti omnes in tot corporibus pertulerunt, hic cuncta in uno tulit; atque in universum orbem tamquam in stadium ingressus et contra omnes concertans, ita fortiter stabat. Norat enim daemones, qui adversus eum decertabant. Unde etiam ab ipsis statim initiis virtus eius enituit, atque ab ipsis carceribus ad metam usque idem semper mansit suique similis; quin etiam, quum a palma iam non longe abesset, acrius 'ad eam anhelabat. Quod vero mirabile est, tot tantaque faciens ac patiens summam modestiam retinebat. Nam quum sua recte facta enarrare coactus cesset, celeriter omnia percurrit; atqui sexcenta volumina implevisset, si singula quae dixit amplificare voluisset, si ecclesias, quarum sollicitudinem gerebat, enumerasset, si carceres et ea quae in illis praestitit recensuisset, si alias aerumnas tribulationesque enarrasset ; sed noluit » etc. 8. Pauli gloriatio de donis divintlus acceptis (12,1-10). 1.) De suis visionibus gloriari se posse exemplo allato demonstrat (19,1-5). De integritate, qua apostolicum munus exercuerat, et de tribulationibus, quas ob Evangelium pertulerat, gloriatus B. Paulus duo tractaverat capita, quibus eum adversariis suis longe praestare nemo negare potuit; multo magis autem extraordinariis gratiis a Deo acceptis illos superavit; quae tertium constituunt gloriationis eius argumentum. In praecedente epistola praeclaram illam visionem, qua in itinere damasceno ad fidem conversus et ad Evangelium praedicandum vocatus est, velut primum testimonium iam attulit, quo se genuinum esse Apostolum demonstraret (cfr ad 1 Cor. 9,1; 15,8); coniici autem licet, pseudapostolos extraordinariam illam vocationem in dubium vocasse visionemque illam esse commenticiam probare voluisse. Necessitate igitur quadam coactus de visionibus revelationibusque suis loquitur, humilitate tamen modestiaque retentus, quamvis plura earum exempla sese afferre velle innuat (v. 1), unam solam, sed praecipuam visionem paucis absolvit (2-5), quia in infirmitatibus suis gloriari mavult (v. 5). Simili modo, quo in primae et secundae sectionum praefatiunculis (11,1 sqq. 15 sqq.), etiam hic sibi invito ac repugnanti gloriationem extorqueri monet :
11:2
Il celebre epitaffio di Abercio (v.) ripete il concetto paolino (II Cor. 11, 2) e indica la C. come una casta vergine «Περθένος ἀγνή»; «essa suole imbandire per cibo il grandissimo puro pesce di fonte e lo porge a mangiare ogni giorno agli amici, avendo un vino …
… logicamente quanto s. Paolo ha scritto su ogni virtù (ad es., il cap. 7 De Caritate è così composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; Hebr. 10, 24-25; Phil. 2, 4).
11:3
… Nel Nuovo Testamento ricorre con insistenza il monito alla vigilanza contro le insidie tese alla f. dai nemici della verità (Rom. 16, 17; II Cor. 11, 3; Eph. 5, 6-11; Col. 2, 6-8; I Tim. 1, 3 agg.; Hebr. 13, 9; II Pt. 3, 17; II Io. 7-11). La Chiesa, in stretta aderenza al diritto naturale e allo spirito delle norme apostoliche, ha …
Insomma la s. lodata nel Vangelo è quella della carità (I Cor. 13, 4-7), che apre l'anima all'influsso, diretto o mediato, di Cristo, non una ingenuità qualunque, non la puerilità che rende accessibile alle seduzioni del male e dell'errore (II Cor. 11, 3). «Nella vita, si vuol un po' di malizia, dice s. Teresa, e non tanta s.!» (Ep. 270, n. 3; cf. Ps. 17, 26-27; Prov., 9, 4, 16). Occorre che la s. si allei alla maturità cristiana (I …
11:5
… Ora due serie di fatti rendono impossibile di ammetterlo: la sua condotta costante fino al martirio (nel 66 o 67), la condotta dei «grandi apostoli» (II Cor. 11, 5) e quella di tutte le Chiese più antiche a suo riguardo.
11:9
… con la sinagoga di C., che in questa città Egli si riservava un popolo numeroso (Act. 18, 10). Ivi l'Apostolo lavorò con il braccio, per procacciarsi di che vivere, particolarmente prima che a lui giungessero i soccorsi dei buoni figli di Macedonia (II Cor. 11, 9); lavorò con la parola, in prevalenza tra i ceti umili, che furono i più docili al messaggio evangelico (I Cor. 1, 26); ebbe come punto di appoggio la casa di Tizio Giusto, un romano …
11:14
… (I Cor. 2, 6) e le «profondità di S.» (Apoc. 2, 24). «Il tentatore» (ὁ παρᾶς ἄννε: I Thess. 3, 5; I Cor. 7, 5; cf. Mt. 4, 1-3) induce a mentire a Dio (Act. 5, 3); ha per metodo il mendacio (Io. 8, 44) e per sedurre «si trasfigura in angelo di luce» (II Cor. 11, 14). Contro le sue seduzioni (II Cor. 2, 11) e violenze, contro le «sinagoghe» dei seguaci di S. (Apoc. 2, 9-13; 3, 9), contro gli apostati che tornano a S. (I Tim. 5, 15), il cristiano …
11:20
… S. Paolo sembra supporlo quando rimprovera ai fedeli di Corinto taluni abusi che si verificavano in quella comunità in occasione dell'agape (2 Cor. 11, 20-34). I canoni apostolici danno l'impressione di disciplinare un uso già antico, quando sanciscono il divieto di ricevere all'altare altre o. all'infuori di quelle rituali del pane e …
11:22
Pietro, Stefano e Paolo ricorderanno le promesse abramitiche (Act. 3, 25; 7, 2-8, 17; Hebr. 6, 13; II Cor. 11, 22) che si sono compiute in Cristo su quanti, per la fede, sono figli del grande patriarca (Rom. 9, 7-9; Gal. 3, 29; 4, 22-31). A. è l'esponente dell'economia della promessa (ἐπικτωσία) …
11:23
… gerarchicamente la comunità (Act. 14, 20-23). Al termine della sua vita, Paolo (II Tim. 3, 11) ricorda le persecuzioni ivi sofferte; verosimilmente, fra queste sono da includersi alcune delle 5 flagellazioni e delle 3 fustigazioni ricordate in II Cor. 6, 5; 11, 23-25.
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
15, 18), né le privazioni e le sofferenze apostoliche (II Cor. 6, 3 sg.; 11, 23 sgg.), né le visioni e rivelazioni (II Cor. 12, 1 sg.). …
… alle fiere, Paolo avrebbe perduto quel titolo di cittadinanza romana, di cui si farà forte e che gli verrà riconosciuto anche dopo la sua dimora ad Efeso (Act. 22, 25-29; 25, 10 sgg. 21). D'altronde, tacciono completamente, in proposito, gli Atti e II Cor. 11, 23-29, mentre nella serie delle prove sostenute dall'Apostolo, un fatto così grave avrebbe dovuto essere menzionato. …
… morte gli dà coraggio (I Cor. 15, 30-32); in continuo pericolo di morte, spera solo « nel Dio che risuscita i morti » (II Cor. 1, 8 sg.), e si gloria di questa sua vita di rischio e di infermità: interi capitoli insistono su questo tema (II Cor. 4, 7-17; 11, 23-33; 12, 5-10). S. Paolo insegna che tutti saranno giudicati secondo quanto fecero « mediante il corpo », cioè prima di morire; esprime il desiderio di lasciare il corpo poiché non vi …
In contrario non è decisivo il silenzio degli Atti. II Cor. 11, 23 fa supporre, per il periodo precedente, qualche p. non menzionata negli Atti. …
11:24
genas, una minus, accepi» (II Cor. 11, 24); quando,
11:25
… Il giorno (jōm) si computava da una sera all'altra (sera-mattina: Gen. 1, 4; Dan. 8, 14; νυχθήμερον, II Cor. 11, 25) e comprende sera, mattina e mezzodì (Ps. 54 [55], 18). Dopo l'esilio il giorno fu diviso in quattro ore triple (Mc. 15, 25) e anche in 12 ore comuni (Mt. 20, 3-6); la notte comprendeva …
11:29
Le applicazioni che l'Apostolo fa di tale solidarietà nella Chiesa non sono poche: egli diventa infermo se alcuno inferma e arde d'ira e dolore se alcuno è scandalizzato (II Cor. 11, 29); il marito cristiano santifica la moglie infedele e la moglie fedele santifica il marito pagano (I Cor. 7, 14); l'elemosina elimina in qualche modo l'ineguaglianza esistente tra i …
11:32
… carattere storico del nostro libro. A. ed Epistole si accordano nel presentare Paolo come fariseo, figlio di farisei (26, 5; cf. Phil. 3, 4), come un persecutore trasformato prodigiosamente in apostolo di Cristo, sfuggito da Damasco in una sporta (II Cor. 11, 32 sg.), perseguitato ad Antiochia, Iconio, Listri (II Tim. 3, 10). Negli A. e nelle Epistole la dottrina di Paolo relativa al giudaismo coincide, sia nel principio che la fede e non …
Uno sceicco nabateo ha il titolo di e. del re Areta (II Cor. 11, 32) in Damasco. …
… Presso questo edificio fu trovata un'epigrafe in scrittura e lingua nabatea contenente la data del regno di Areta, ricordato da S. Paolo (II Cor. 11, 32). L'epigrafe è oggi nel Museo Cristiano Pio Lateranense (G. B. De Rossi, Iscrizione in scrittura e lingua nabatea trovata in M., in Dissertazioni della Pontif. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.