The tenne tribes shal suffer famine: 12. be depriued of their children: and made captiue.
1Rejoice not, O Israel: rejoice not as the nations do: for thou hast committed fornication against thy God, thou hast loved a reward upon every cornfloor.Non far tanta festa, o Israele, non tripudiare come fanno le genti perocché tu hai ripudiato il tuo Dio hai amato per tua mercede le aie (piene) di grano.BE not glad Israel, reioyce not as the peoples: because thon hast fornicated from thy God, thou hast loued reward aboue al the flores of wheate.Noli lætari, Israël; / noli exsultare sicut populi: / quia fornicatus es a Deo tuo; / dilexisti mercedem super omnes areas tritici. 2The floor and the winepress shall not feed them, and the wine shall deceive them.Né l'aia, né lo strettoio daran loro il sostentamento, e la vigna deluderà la loro espettazione.The flore and the winepresse shal not feede them, and the wine shal lie to them.Area et torcular non pascet eos, / et vinum mentietur eis: 3They shall not dwell in the Lord’s land: Ephraim is returned to Egypt, and hath eaten unclean things among the Assyrians.Non abiteranno nella terra del Signore. Ephraim è tornato in Egitto, e mangerà tra gli Assiri vivande impure.They shal not dwel in the land of our Lord: Ephraim is returned into Aegypt, and among the Assyrians he hath eaten the thing polluted.non habitabunt in terra Domini. / Reversus est Ephraim in Ægyptum, / et in Assyriis pollutum comedit. 4They shall not offer wine to the Lord, neither shall they please him: their sacrifices shall be like the bread of mourners: all that shall eat it shall be defiled: for their bread is life for their soul, it shall not enter into the house of the Lord.Non faranno le libagioni del vino al Signore; e le loro obblazioni non saranno gradite a lui: i lor sagrifizj saran come il pane de' funerali, chiunque ne mangerà, si renderà immondo: il loro pane sia per loro: non entrerà nel tempio del Signore.They shal not offer wine to our Lord, and they shal not please him: their sacrfices as the bread of mourners: al that shal eate it, shal be contaminated: because their bread for their soule, shal not enter into the house of our Lord.Non libabunt Domino vinum, / et non placebunt ei. / Sacrificia eorum quasi panis lugentium; / omnes qui comedent eum, contaminabuntur: / quia panis eorum animæ ipsorum: / non intrabit in domum Domini. 5What will you do in the solemn day, in the day of the feast of the Lord?Che farete voi nel dì solenne, nel dì della festa del Signore?what wil you doe in the solemne day, in the day of the festiuitie of our Lord?Quid facietis in die solemni, / in die festivitatis Domini ?
6For behold they are gone because of destruction: Egypt shall gather them together, Memphis shall bury them: nettles shall inherit their beloved silver, the bur shall be in their tabernacles.Imperocché eccoli che fuggono dal devastato paese. L'Egitto li raccoglierà, Memphi darà loro la sepoltura. L'amato argento loro rimarrà sotto le ortiche, nelle loro case cresceranno le lappole.For behold they are gone forth from destruction: Aegypt shal gather them together, Memphis shal burie them: their siluer to be desyred the nettle shal inherite, the burre in their tabernacles.Ecce enim profecti sunt a vastitate: / Ægyptus congregabit eos; / Memphis sepeliet eos: / desiderabile argentum eorum urtica hæreditabit, / lappa in tabernaculis eorum. 7The days of visitation are come, the days of repaying are come: know ye, O Israel, that the prophet was foolish, the spiritual man was mad, for the multitude of thy iniquity, and the multitude of thy madness.I giorni di visita son venuti, son venuti i giorni di vendetta. Sappi, o Israele, che il (tuo) profeta è uno stolto, un mentecatto è l'uomo ispirato, per ragione delle molte tue iniquità, e della tua somma stoltezza.The dayes of visitation are come, the dayes are come of retributions: know ô Israel the foolish prophete, the mad spiritual man, for the multitude of thine iniquitie, the multitude also madnes.Venerunt dies visitationis, / venerunt dies retributionis. / Scitote, Israël, / stultum prophetam, / insanum virum spiritualem, / propter multitudinem iniquitatis tuæ, / et multitudinem amentiæ. 8The watchman of Ephraim was with my God: the prophet is become a snare of ruin upon all his ways, madness is in the house of his God.La sentinella (che dovea star) col mio Dio in Ephraim, il profeta è diventato lacciuolo teso in tutte le sue strade per far cadere; stoltezza nella casa del suo Dio.The watchman of Ephraim with my God: the prophete is made a snare of ruine vpon al his wayes, madnes in the house of his God.Speculator Ephraim cum Deo meo, / propheta laqueus ruinæ factus est super omnes vias ejus; / insania in domo Dei ejus. 9They have sinned deeply, as in the days of Gabaa: he will remember their iniquity, and will visit their sin.Hanno peccato profondamente come ne' suoi dì i Gabaoniti. Il Signore si ricorderà della loro perversità, e visiterà i loro peccati.They haue sinned deeply, as in the dayes of Gabaa: he wil remember their iniquitie, and wil visite their sinne.Profunde peccaverunt, sicut in diebus Gabaa. / Recordabitur iniquitatis eorum, / et visitabit peccata eorum. 10I found Israel like grapes in the desert, I saw their fathers like the firstfruits of the fig tree in the top thereof: but they went in to Beelphegor, and alienated themselves to that confusion, and became abominable, as those things were, which they loved.Trovai Israele come un grappolo d'uva in mezzo al deserto, i padri loro mirai come i frutti primaticci sulla vetta d'una ficaia. Ma eglino nella casa entrarono di Beelphegor, si consagrarono all'obbrobrio, diventarono abbominevoli come le cose, che amarono.As grapes in the desert I found Israel: as the first fruites of the figtree in the toppe therof I saw their fathers: but they haue entered into Beelphegor, and are alienated into confusion, and are become abominable, as those thinges, which they loued.Quasi uvas in deserto inveni Israël, / quasi prima poma ficulneæ in cacumine ejus vidi patres eorum: / ipsi autem intraverunt ad Beelphegor, / et abalienati sunt in confusionem, / et facti sunt abominabiles sicut ea quæ dilexerunt.
11As for Ephraim, their glory hath flown away like a bird from the birth, and from the womb, and from the conception.La gloria di Ephraim è sparita come un uccello subito dopo il parto, nel seno materno, fin dal concepimento.Ephraim as a bird hath flowen away, their glorie from birth, and from the wombe, and from conception.Ephraim quasi avis avolavit; / gloria eorum a partu, et ab utero, et a conceptu. 12And though they should bring up their children, I will make them without children among men: yea, and woe to them, when I shall depart from them.E quand'anche rilevassero i loro figliuoli, io farò, che rimangan tra gli uomini senza figliuoli. E oltre a ciò guai a coloro, quand'io gli avrò lasciati in abbandono.But if they shal nourish vp their children, I wil make them without children among men: yea & wo to them, when I shal depart from them.Quod etsi enutrierint filios suos, / absque liberis eos faciam in hominibus; / sed et væ eis cum recessero ab eis ! 13Ephraim, as I saw, was a Tyre, founded in beauty: and Ephraim shall bring out his children to the murderer.Ephraim, qual io lo vidi, era simile a Tiro piantata in florido luogo: ma Ephraim darà i proprj figliuoli nelle mani dell'uccisore.Ephraim, as I saw, was Tyre founded in beautie: and Ephraim shal lead out his children to the murderer.Ephraim, ut vidi, Tyrus erat fundata in pulchritudine; / et Ephraim educet ad interfectorem filios suos. 14Give them, O Lord. What wilt thou give them? Give them a womb without children, and dry breasts.Dà loro, o Signore. Che darai loro? Dà loro uteri infecondi, e vizze mammelle.Geue them ô Lord, what wilt thou geue to them? Geue them a wombe without children, and dire brests.Da eis, Domine. Quid dabis eis ? / da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia. 15All their wickedness is in Galgal, for there I hated them: for the wickedness of their devices I will cast them forth out of my house: I will love them no more, all their princes are revolters.Il sommo della loro malvagità fu a Galgal, ivi io li presi in avversione: li caccerò dalla mia casa a motivo dei perversi loro pensamenti: non avrò più amore per essi: tutti i loro principi son tanti ribelli.Al their wicked in Galgal, because there I hated them: for the malice of their inentions I wil cast forth out of my house: I wil not adde to loue them, al their princes reuolters.Omnes nequitiæ eorum in Galgal, / quia ibi exosos habui eos. / Propter malitiam adinventionum eorum, / de domo mea ejiciam eos; / non addam ut diligam eos: / omnes principes eorum recedentes.
16Ephraim is struck, their root is dried up, they shall yield no fruit. And if they should have issue, I will slay the best beloved fruit of their womb.Ephraim è stato percosso: secca è la loro radice: non produrranno più frutto: e quando divengano padri, io ucciderò loro i figliuoli più cari.Ephraim is strooken, their roote is dried vp, they shal yeld no fruite. But and if they shal haue issue, I wil kil the best beloued things of their wombe.Percussus est Ephraim; / radix eorum exsiccata est: / fructum nequaquam facient, / quod etsi genuerint, / interficiam amantissima uteri eorum. 17My God will cast them away, because they hearkened not to him: and they shall be wanderers among the nations.Rigetteralli il mio Dio, perchè non lo hanno ascoltato, e saran vagabondi tralle nazioni.My God wil cast them away, because they heare him not: and they shal be vagabunds in the nations.Abjiciet eos Deus meus, quia non audierunt eum, / et erunt vagi in nationibus.
9:1
Reward, or "present." The kings took the tithe, 1 Kings 8:15. Other infidel nations rejoice in their wealth. Israel ought not to do so; and, in punishment of idolatry, it shall be despoiled. After Jeroboam II, all went to ruin.
9:2
Calmet
Deceive. The grapes shall yield no wine. (Calmet)
Spem mentita seges. (Horace 2:ep. 2. and 3. ode 1. and 16.)
9:3
Sua afforded no protection, and the country proved a grave to those who retired thither.
Calmet
Unclean. The people observed these prescriptions, though they neglected the more important duties. Only some pious souls, like Tobias, Daniel, etc., refrained from such meats in exile. (Calmet)
St. Jerome
Ezechiel 4:9. foreshewed this by his bread. (St. Jerome)
9:4
Wine. They shall be at a distance from the temple, and in a country where the wine will not be deemed pure. The Jews will drink none which they have not made; and they usually lift up the cup, and pour out a little in God's honour. This they could not do in Assyria, (Calmet) not having liberty to do all about the wine.
St. Jerome
Sacrifices. The Israelites had long neglected to offer any in the temple, (Haydock) though they had no hindrance. In exile, the fruits, etc., were all accounted unclean, like meats used in mourning, (Calmet) which defiled those who partook of them, Deuteronomy 26:14., and Numbers 19:11. "The sacrifices of heretics are the bread of mourning. They offer them not to God, but to the dead, to wicked heresiarchs." (St. Jerome)
Haydock
Soul. They have need enough of it. (Haydock)
St. Jerome
"Let them gratify their appetite; I love not what is unclean." (St. Jerome)
9:5
Haydock
Lord, when he shall punish you, Isaias 34:6. (Haydock)
Israel did not go to the temple, but they kept the festivals and banquets in their own manner, the privation of which they would feel.
9:6
Gather into the grave. Yet some shall escape, Osee 11:11.
Bernier
Silver, which they have buried at the approach of the enemy, hoping to recover it when they should depart. The Arabs do so still, (Calmet) and the Indians likewise, that they may have something to support them in the next world! (Bernier)
Calmet
Bur. Hebrew, "thorns." (Calmet)
9:7
Worthington
Mad. Israel shall promise itself all prosperity, not being inspired by God, but full of madness. (Worthington)
Calmet
There were many false prophets. The true ones were often accounted fools, 4 Kings 9:11., and Ezechiel 3:25. (Calmet)
St. Jerome
"What is said respecting Israel, in this prophet, must be understood of heretics, who being truly mad, utter falsehoods against God." (St. Jerome)
Haydock
Septuagint, "and Israel shall be hurt like the prophet beside himself, the man having (or hurried away by) the spirit." (Haydock)
9:8
Calmet
My God. I am such; but the false prophets strive to seduce you. (Calmet)
St. Jerome
Jeroboam ought to have restrained the people, and he did the reverse, setting up a calf at Bethel, which proved more ruinous than the crime of Gabaa, (Judges xix.) or the election of Saul. "In ancient records, I cannot find that any have divided the Church but those who were appointed by God, priests and prophets, that is watchmen." (St. Jerome)
Indeed, almost all heresies owe their rise to the pride or lust of some who have been in high stations.
Haydock
Madness. Hebrew, "and hatred in (marginal note: against) the," etc. (Protestants) (Haydock)
Instead of standing up for the people, he provokes God.
9:9
Calmet
Sin. As they have imitated the citizens of Gabaa, they may expect a similar fate. (Calmet)
9:10
Haydock
Top. These are the best. (Haydock)
The patriarchs were pleasing to God. He chose the Hebrews; but they began to worship Beelphegor or Adonis, even before the death of Moses. This worship was most shameful. What will not passion do when the gods shew the example!
9:11
Haydock
Conception. Their children, in whom they glory, shall be destroyed (Calmet) in the very embryo. (Haydock)
9:12
Calmet
When. Septuagint Theodotion, "my flesh is taken from them," which Theodoret, Lyranus, etc., explain of the incarnation; but Aquila, etc., agree with the Vulgate which is more natural. (Calmet)
9:13
Worthington
Tyre. The kingdom of Israel was no less proud, Ezechiel xxvi. (Worthington)
Calmet
It was in the highest prosperity under Jeroboam 2:Osee saw this and the subsequent overthrow. Tyre was a most populous and wealthy city. (Calmet)
Haydock
Other interpreters have, "a rock;" Septuagint, "a prey." The latter read d for r. (St. Jerome) (Haydock)
Calmet
The Vulgate seems best. (Calmet)
Haydock
Tsor denotes, "Tyre and a rock." (Haydock)
9:14
Drusius
Children, as they have exposed them to the fury of the Assyrians, (Calmet) or to their idols. (Drusius)
Calmet
The prophet appears to demand vengeance through zeal; but it is only a prediction. (Calmet)
9:15
Haydock
Galgal: "heaped together." (Haydock)
Calmet
When they erected profane altars here, I could spare them no longer. (Calmet)
Haydock
No more, so as to suffer them to pass unpunished. (Haydock)
Calmet
He afterwards restored them to favour, Osee 1:10., and 2:14. (Calmet)
Menochius
At Galgal they rejected the Lord's spiritual and temporal dominion. (Menochius)
9:16
Calmet
Dried up. They are compared to a vine, Osee 10:1. (Calmet)
9:3
Manie of the kingdom of Israel by reason of famine and other distresses, vvil flee into Aegypt, as both this place, and the same wordes. ch. 8. v. 13. do foreshevv. 8 Ierom. & Theodoret. v. 6.
9:7
Israel did foolishly prophecie al prosperity to them selues,
not inspired by God, but replenished vvith furie of madnes.
9:9
Concordanza Iudic. 19. 1. Reg. 8. 4. Reg. 9.
9:13
The kingdom of Israel vvas as proud and insolent as Tyre. Isai. 23. Ezech. 26. 27. & 28.
9:4
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.5
… “Their sacrifices are as the bread of mourning; all that eat thereof shall be polluted.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 67.3
… themselves that they can be free from the contagion of sin, while communicating with a priest who is a sinner, and yielding their consent to the unjust and unlawful episcopacy of their overseer, when the divine reproof by Hosea the prophet threatens, and says, “Their sacrifices shall be as the bread of mourning; all that eat thereof shall be polluted;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 75.9
… even as also by the prophet Osea the Holy Spirit witnesses, and says, “Their sacrifices shall be unto them as the bread of mourning; all that thereof shall be polluted;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 19
… But the feast of the heathen He reproves, as the bread
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 20
… For sacrifice allows of no unclean thing: sacrifice is a first-fruit of the other actions. Let us then from our hands, and feet, and mouth, and all other members, yield a first-fruit unto God. Such a sacrifice is well pleasing, as that of the Jews was even unclean, for, “their sacrifices,” it says, “are unto them as the bread of mourning.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
… “Depart, I pray you,” says the Lord by Moses, “from the tents of these wicked men, and touch nothing of theirs, lest ye be consumed in all their sins.” And again in the Minor Prophets,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.52
… ‘The wicked man,’ He says, ‘that sacrificeth a calf is as if he cut off a dog’s neck; and he that offereth an oblation, as if he offered swine’s blood .’ Recognize herein your sacrifice, who have already poured out human blood. And again He says, ‘Their sacrifices shall be unto them as the bread of mourners; all that eat thereof shall be polluted.’"
9:5
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.11
… As for those feasts, one of the twelve prophets says,
9:7
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.28
… And as we have it in Chronicles, Azariah , in the time of King Asa, and Jahaziel in the time of King Jehoshaphat, partook of the Holy Ghost; and again, another Azariah, he who was stoned . And Ezra says, Thou gavest also Thy good Spirit to instruct them . But as touching Elias who was taken up, and Elisseus, those inspired
9:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, LV 1
And that their virtue was thus accepted by God, as the first-fruits of the produce, hear what He has Himself declared: “As a grape,” He says, “I have found Israel in the wilderness, and as first-ripe figs your fathers.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.4
… unrecognized however in public, and not collected together, but gathered in fragments, as an ear gleaned in the stubble, as gleaning-grapes in the vintage, where there is no cluster left. I think I may add, only too appropriately, I found Israel like a figtree in the wilderness,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 19.8
… And not only is this to be wondered at, but that frequently in driving out its enemies, it inflicted upon them a heavy blow, and enjoyed so much of the providential care of God, that God Himself said, “I found Israel as a bunch of grapes in the desert; and I beheld your fathers as the earliest fruit on the fig tree.”
9:11
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.11
… especially those who cleave to women and are assured that they cannot sin. You are always teaching, you are always denying; you deserve to have the prophet’s words applied to you: “give to them glory, O Lord, when they are in travail and in the throes of labour. Give them, O Lord; what wilt thou give? Give them a miscarrying womb and dry breasts.”
9:12
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.26
… Let the mouths of all heretics be stopped who slander their bodies, or rather Him who formed them. But let us remember Paul’s saying, Know ye not that your bodies are the temples of the Holy Ghost which is in you ? And again the Prophet hath spoken before in the person of Jesus, My flesh is from them
9:1
1. NOLI LAETARI, ISRAEL (q. d. Ne exsultes, o Israel, ne publica festa, ait Chaldaeus, tripudia et ludos instituas, uti instituunt gentes in honorem idolorum, quorum cultum nunquam dereliquertunt, cum ab eis abundantiam opum, victoriam, aut aliud insigne beneficium accipere se putant; quia tu) FORNICATUS ES (id est coluisti idola, itaque aversus es) A DEO TUO; ergo tibi lugendum est jugiter, non exsultandum. Ita Chaldaeus, Hugo, Clarius et alii. Aliter Arias, q. d. Noli laetari, o Israel, ut caeteri populi; quia tu jam dispersus per captivitatem, non amplius es populus, sed mancipium et faex populorum omnium. DILEXISTI MERCEDEM (scilicet meretriciam, ut nimirum pro mercede idola coleres) SUPER AREAS (id est pro areis) TRITICI. Merces ergo fuerunt areae tritici, q. d. Fornicatus es cum idolis, quasi meretrix, pro pretio et mercede tritici, ut scilicet idola darent tibi ejus copiam. Unde Chaldaeus vertit: Dilexisti servire idolis pro omnibus areis frumenti, q. d. Ubicumque erat spes frumenti, lucri, aut copiae rerum, ibi quasi meretrix, illarum spe idolis te substernebas, eaque colebas, sperans te ab eis ditandum; ideoque juste a Deo hac mercede, puta frugibus et opibus privaberis, ut sequitur. Ita S. Hieronymus. Secundo, 'super,' id est apud, 'omnes areas tritici fornicatus es,' puta coluisti idola; quia in ipsis areis, aeque ac in torcularibus, vel juxta eas, tripudia et ludos instituebant in gratiarum actionem, laudando deos suos, quod copiosam messem aut vindemiam dedissent. Ita S. Hieronymus, Hugo, Lyranus et Arias, q. d. Plena horrea, et copiosam messem, quam Deus tibi dederat, tu non Deo, sed idolis acceptam tulisti, iisque festa et ludos instituisti, quae summa est ingratitudo, teque ac impietas. Ita Theodoretus et Theophylactus, ac S. Cyrillus quem audi: 'Solebant, ait, Gentiles, cum incipienda erat aratio, sacrificare daemonibus, petentes fertilitatem; item cum metendum erat et vindemia calcanda, libabant et sacrificabant canentes odas imagniois (vindemiales) in summa laetitia. Accusat ergo nunc Dominus Israel, qui hoc idem faciebat quod gentes, quae Deum non cognoverant. Fornicatus es ergo, inquit, dilexisti munera, etc., petisti non a Deo, sed ab idolis fertilitates agrorum, quas tibi non dederunt; hoc enim significat: Area non cognovit eos,' etc.
9:2
2 et 3. AREA ET TORCULAR NON PASCET EOS (q. d. Quia Israel dilexit areas et horrea messis, eaque petebat et accepta referebat, non mihi eorum datori, sed idolis, qui nihil in ea juris et potestatis habent; idcirco ego haec Israeli ingrato et impio asseram, faciamque ut nec area det frumentum, nec torcular vinum quod pascat eos; quocirca) VINUM MENTIETUR EIS (q. d. Vineae quae eis multas uvas, multum vini promittere videbantur, fallent eos, et parum vel nihil uvarum et vini proferent, itaque spe sua eos frustrabunt, quinimo faciam ut vastentur ab Assyriis; unde) NON HABITABUNT IN TERRA DOMINI (et Chananaei, quam Deus eis promisit et dedit; sed REVERSUS EST (revertetur) EPHRAIM (puta Israel, excisus et profugus) IN AEGYPTUM, ET IN ASSYRIIS (captivus) POLLUTUM COMEDIT. Hoc est comedet idolothyta, ac cibos lege Levit. XI, vetitos, ideoque immundos. Ita S. Hieronymus, Chaldaeus, Theophylactus, Haymo, Hugo, Lyranus et alii. Vide dicta cap. VIII, 8. Erat ingens probrum ac poena, ac piaculum apud Judaeos, pro pane sancto comedere pollutum. Unde Machabaei excarnificari maluerunt, quam suilla carne lege vetita vesci, II Machab. VI, 48. Sic et Daniel, cap. I, 8, et S. Petrus, Actor. XI, 8, exhorruerunt cibos Gentilium immundos. Simile est illud Horatii, lib. II, epist. 2: Verum ubi oves furto, morbo periere capellae, / Spem mentita seges, bos est enectus arando. dilectio populo impensa in aversionem Dei et odium, 15; secundo, multiplicatio gentis in paucitatem hominum, 16; tertio, amicitia et conjunctio in abjectionem et dispersionem omnimodam, 17.
9:4
4. NON LIBABUNT DOMINO VINUM, q. d. Non Deo, sed idolis et daemoni sacrificabunt et libabunt, et, ut ait Apostolus I Corinth. X, 20, bibent 'calicem daemoniorum' (id est daemonibus oblatum), non Domini. Ita S. Hieronymus, Haymo, Arias et Vatablus. Secundo et potius, q. d. Puniam eos sterilitate et fame, ut ne quidem habeant vinum quod Deo in sacrificiis libent. Patet ex paulo ante dictis. Nota: Deus in Levit. et Numer. XV, sanxit ut in omni sacrificio carneo, puta ovis, caprae et bovis, adhiberentur libamina, quasi condimenta, puta panis, vel simila oleo conspersa, sal et vinum. Sacrificium enim erat quasi convivium Dei. Unde victimae in Scriptura vocantur panis, id est cibus Dei. In convivio autem requiritur tam cibus, puta panis et caro cum sale, quam potus, puta vinum; quod in honorem Dei vel in terram effundebatur, vel a sacerdotibus bibebatur, hocque vocabatur libare et libamen. Unde et Christus in sacrificio Eucharistiae instituit speciem panis, quasi cibum; et speciem vini, quasi potum libandum, id est hauriendum a sacerdote in honorem Dei. Vide dicta in Levit. et Num. XV. Nota secundo: Videntur Israelitae, saltem sapientiores, errorem et dementiam suam in cultu vitulorum agnovisse et damnavisse; ac voluisse Deo vero sacrificare, cui sacrificaverant patres eorum. Unde de eis ait Deus cap. VIII, 2: 'Me invocabunt: Deus meus, cognovimus te Israel.' Verum, quia non ex toto corde ad Deum se convertebant, sed partim Deo in occulto, partim vitiis et idolis in publico, et communi populo se accommodarent, serviebant: hinc Deus eos eorumque victimas respuit et reprobat; ita fere Sanchez. Unde sequitur: ET NON PLACEBUNT EI, q. d. Hostiae et sacrificia Israelis, deficiente libamine, puta vino, non placebunt Deo, quia imperfecta et illegitima, et quia ab idololatris oblata extra Jerusalem et templum in Assyria, ubi captivus detinetur Israel. Hebraice, non dulcescent ei, id est non erunt Deo dulcia et jucunda; sicut injucundum et ingratum est epulum, in quo deest vinum, in quo editur tantum, non bibitur. Unde subdit: SACRIFICIA EORUM, QUASI PANIS LUGENTIUM. Supple, immunda erunt, aeque ac tristia et insuavia, uti sunt prandia lugentium, tum quia carentia vino, tum quia ab idololatris oblata inter idola et idololatras, saepe etiam ipsis idolis, uti censent S. Hieronymus et Cyrillus, estque valde verisimile; tum quia contra legem, extra templum et Jerusalem in Assyriaca captivitate oblata, in qua Israel degit maerens et lugens, ac proinde festa et sacrificia sua laete et festive celebrare nequit, uti fecit in Jerusalem et templo. Nota: Explicat hic cibum Israelis pollutum, de quo dixit vers. 3, per panem lugentium, qui scilicet comedi solet in exsequiis et funeribus quae Graecis νεκρόδειπνα, id est lugentium coena dicuntur: Latinis parentalia, quod parentibus mortuis immolentur, ait S. Hieronymus, iisque haec quasi ultima justa et pietatis officia solvantur. Porro hic panis et cibus Judaeis immundus erat, nam Num. XIX, vers. 11, 14 et 16, sancit Deus, ut omnes contaminentur, sintque immundi per septem dies, qui mortuum tetigerint, aut funeri interfuerint, aut ex pane epulove funebri comederint. Panis ergo luctus, sive domus funestae, tangentes et comedentes funestabit et contaminabit. Significat ergo totam vitam Israelis in Assyriaca captivitate, fore continuam quamdam quasi funebrem et feralem coenam: in qua squalens et maerens comedet cibos gentium pollutos, ejusque oblatio non feriis, sed inferiis erit aptior, inquit Ruffinus, Albertus, Hugo, Vatablus et Arias. Tropologice S. Hieronymus: Haeretici, ait, qui deliciarum causa faciunt, ut populum decipiant, et domos devorent viduarum, habent panem lugentium, id est verba mortifera, quibus iniquitatem loquuntur contra Dominum, qui panis non ingreditur in domum Domini. Sic omnis peccator comedit panem lugentium, quia ei nihil est laetum, etiamsi epuletur et tripudiet; non enim potest esse vera laetitia, ubi est mala conscientia: haec enim vermem rodentem et remorsum pungentem semper secum defert. QUIA PANIS EORUM ANIMAE IPSORUM (scilicet erit, q. d. Animae, id est concupiscentiae et gulae suae consulunt et satisfaciunt sacrificando, non autem sacrificant ut Deum, vel idola colant; ac propterea indigni sunt ut panis, id est victimae eorum) IN DOMUM DOMINI, id est ad templum deferantur; quod proinde, me puniente, a Chaldaeis igne succendetur; in Assyria autem et Chaldaea 'ad domum Domini' deferri non poterunt, quia nulla erit ibi domus Domini. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Hugo, Arias, Ribera et alii. Tropologice, haec recte adaptes sacerdotibus indigne sacrificantibus, non pietatis, sed lucri et gulae causa: horum enim sacrificium, licet ex parte hostiae, puta Filii Dei, sit Deo gratissimum; tamen ex parte offerentium est quasi qui patri filium necat, ipsumque se offerentem occidit. Est ergo panis lugentium. Unde Chaldaeus vertit: Sacrificia eorum erunt instar panis abominabilis. Ita Delrio, adagio 951. Rursum Theophylactus haec adaptat sacrificio quod fit ex injuste partis; hoc enim est panis lugentium, quia est de bonis oppressorum, ideoque lugentium. Symbolice hic disce, Deo non placere oblationes et victimas, quae tristi, lugubri et melancholico animo ei offeruntur, sed hilarem datorem diligere, ut ait S. Paulus, II Cor. IX, 7. Hermes episcopus et martyr, S. Pauli discipulus, in libro Pastoris, quem probavit S. Dorotheus, Damasus et multi veterum, visione V, mandato 10, narrat sibi apparuisse angelum in figura pastoris, et inter alia dixisse: 'Tristitia omnium spirituum nequissimus est, et pessimus servus Dei, et omnium spiritus exterminat et contribulat Spiritum Sanctum, et oratio tristis non habet virtutem ut ascendat ad altare Dei. Quoniam tristitia sedet in corde ejus. Cum ergo mixta fuerit oratio viri cum tristitia, haec non patietur orationem mundam ascendere ad altare Dei. Sicut enim vinum aceto mixtum eamdem suavita- tem non habet; sic et tristitia Spiritui Sancto mixta eamdem orationem mundam non habet.' Hoc est quod ait Aaron, lugens in strage filiorum: 'Quomodo potui placare Domino in caeremonias mente lugubri?' Quocirca Cassianus, Collat. IX, cap. III, docet quod ad recte orandum sive probandum omnibus, ac tristitiae perturbatio funditus ex animo sit eruenda. alia parte fluminis Nili. Vide dicta Jerem. XLIV, 1. S. Hieronymus, Haymo, Albertus et Hugo haec accipiunt de Judaeis, qui occiso Godolia, quem Chaldaei praefecerunt Judaeae, timentes eorum vindictam, fugerunt cum Jeremia, cap. XLIII, 7, in Aegyptum. Verum hic non agitur de Judaeis, sed de Israelitis, id est Samaritis; eorum ergo excidium et fuga in Aegyptum hic praedicitur, quodque morituri et sepeliendi sint in Memphi. DESIDERABILE ARGENTUM EORUM URTICA HAEREDITABIT. Per urticas significat longam fore captivitatem et Samariae vastitatem, q. d. Domos splendidas, quas Samaritae magno argento comparaverant, vasisque argenteis et pretiosis exornaverant, ac in quibus suos thesauros argentumque condiderant, vastabit et rodet Assyrius usque ad solum; adeo ut in eo tribuli, lappa et urticae germinent. Ita S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Arias. Unde Chaldaeus vertit: In domo desiderabili argenti eorum urticae degent. LAPPA IN TABERNACULIS EORUM. Pro lappa Septuaginta vertunt, spina; alii, tribuli. Est enim lappa spinosa, teste Dioscoride lib. III, cap. XXXIV, floscentum habens aculeis plenum qui injectus in vestem tenaciter adhaeret, quo lude solent pueri delectari. Cujus tria sunt genera, ait Perottus. Nam quaedam dicitur canaria, quae est exigua, capillis adhaerens. Altera major est et philapanthropos appellatur, quod vestibus hominum adhaerens, eos amare videatur. Tertia appellatur personata, et maxima est, nasciturque juxta rivos et flumina. Folia habet ampliora cucurbitis; ideoque veteres ea utebantur ad personas faciendos. Porro Plinius, lib. XXI, cap. XXII: 'Notabile, ait, est in lappa quae adhaerescit quoniam in ipsa flos nascitur non evidens, sed intus occultus, et intra se germinat, velut animalia quae in se pariunt.' Hebraeum חוח, choach, proprie hamum significat, indeque omnem plantam spinosam, quia instar hami tenet et capit id cui applicatur. Unde noster interpres nunc lappam, nunc carduum, nunc tribulum, nunc paluirum vertit.
9:5
5. QUID FACIETIS IN DIE SOLEMNI, IN DIE FESTIVITATIS DOMINI? Primo, sensus est, q. d. In captivitate non poterit Israel celebrare festum Paschae, Pentecostes et similia, quae cum gaudio celebrabat in Jerusalem. Ita Theodoretus, Arias et Lyranus. Secundo et nervosius, S. Hieronymus, Haymo, Albertus, Hugo, Clarius et alii exponunt, q. d. Festa pristina non celebrabitis, o Israelitae, in templo, utpote positi in captivitate; sed facietis perenne festum et solemnitatem vindictae meae, quo scilicet publice puniam vos captivitate, paupetate et gladio. Haec enim dicitur solemnitas Domini, qua in ea solemnis Dei justitia et gloria toto orbe splendebit, et ab omnibus gentibus celebrabitur. Sic ait Jeremias, Thren. II, 22: 'Vocasti quasi ad diem solemnem, qui terrerent me de circuitu.' Eadem phrasi et tropo, impii exscindendi et occidendi in hac Dei solemnitate vocantur hostia et victima, quae immolantur justitiae divinae: ac Assyrii et Chaldaei, qui eos occidunt et mactant, vocantur sacerdotes liciti. Sic ait Isaias XXIV, 6: 'Victima Domini, Bosra, interfectio magna in terra Edom.' Et: 'Dies ultionis Domini, annus retributionum judicii Sion.' Hinc bellum contra impios vocatur sanctum, militesque sacri quasi auctorati et consecrati a Deo sacerdotes. Sic ait Jeremias, cap. VI, 4: 'Sanctificate, o Chaldaei, super eam (Jerusalem) bellum.' Anagogice S. Cyrillus, lib. IV in Joannem, cap. XXXV, q. d. Vos, o impii, qui sprevistis viam arduam, laboresque virtutis, non poteritis ingredi solemnitatem et convivium beatitudinis coelestis. Licet enim vobis dicet paterfamilias: 'Quomodo intrastis huc absque veste nuptiali?' 6. ECCE ENIM PROFECTI SUNT A VASTITATE, id est proficiscentur et fugient in Aegyptum, propter excidium et vastitatem Samariae. Vide dicta cap. VIII, vers. 8. AEGYPTUS CONGREGABIT EOS, MEMPHIS SEPELIET EOS. Memphis, nunc Cairus, vulgo Alcaire dicitur, aut potius Memphis vetus fuit e regione Cairi, ab
9:7
7. VENERUNT DIES VISITATIONIS (id est punitionis et excidii, qui erunt) DIES RETRIBUTIONIS. Quibus Deus rependet eis supplicia pro sceleribus. SCITOTE. Legit interpres ידעו iden in imperativo, jam legunt ידעי ieden in futuro, id est scient. Septuaginta vero legerunt ינע ianoa, id est affligetur Israel sicut Propheta insaniens. Sensus est, q. d. Nemo vobis aduletur, nemo vos decipiat; nam instant dies castigationis et supplicii vestri: proinde scitote nunc, vel tunc ipsa experientia scietis stultos fuisse et insanos prophetas, qui vos non capiendos nec exscindendos, sed secure et (2) Eadem sententia Isai. XXXV, 13; XXXIV, 13, et Virgiliano illo, Eclog. V, 39: Carduis et spinis surget paliurus acutis. laete victuros, omniaque prospera pollicebantur; me vero, Isaiam, Joelem, et similes fuisse veros prophetas, qui cladem hanc et stragem vobis praediximus. Secundo, S. Hieronymus et Lyranus censent hic ipsummet Israel vocari 'Prophetam stultum,' q. d. Scitote, vel tunc scient omnes, Israel fuisse Prophetam stultum et insanum, hoc est multa effutientem temere, instar insani et furore quodam aut spiritu perciti: quia ipse securitatem et fausta omnia sibi promittebat, cum ecce jam captus et vastatus sit. Tertio, S. Hieronymus rursum, Haymo, Albertus et Hugo haec intelligunt de veris Prophetis, q. d. Scitote et advertite nunc, vel tunc scietis et advertetis, Prophetas qui excidium minabantur, quosque vos stultos vocabatis, an insani fuerint, an potius viri spirituales, id est afflati Spiritu Sancto. Primus sensus et secundus aptiores et planiores sunt: comparant enim populum aviculis, pseudoprophetas aucupibus, praedicationem eorum laqueo. Ita Vatablus. VIRUM SPIRITUALEM, id est Prophetam; hunc enim Hebraei vocant virum spiritus, id est spiritu Dei afflatum. Pro virum spiritus, vertas, virum venti, et pro spiritualem, ventosum, id est vanum et mendacem. Sic Jeremias, cap. V, 13, ait: 'Prophetae fuerunt in ventum locuti, et responsum (oraculum, prophetia) non fuit in eis;' Syrus: Cognoscet Israel stultus Prophetam insanum, virum qui amictus est spiritu stoliditatis; Arabicus: Consumetur Israel ut cespera perturbata, aut sicut homo indutus spiritu malo. PROPTER MULTITUDINEM INIQUITATIS TUAE, ET MULTITUDINEM AMENTIAE, q. d. Habuisti falsos stultosque Prophetas, qui te deciperent, et in exitium agerent; quia id merebatur multa tua iniquitas et amentia, qua Deum tuum ejusque veros Prophetas semper sprevisti: aut ut Hieronymus, Prado in Ezechiel. XIII, 3, q. d. Propheta quidem vester stultus fuit; sed in hanc amentiam praecipitarunt eum iniquitates vestrae, atque odium Dei, vestris impietatibus conceptum. Pro amentia Hebraice est משטמה mastema, quod R. David, Vatablus et alii recentiores vertunt, odium, iram, furorem (nam ira furor brevis est); radix enim שטם satam significat odisse, inimicari, adversari: odium ergo est amentia, et odire Deum summa est amentia. Sensus est, q. d. Adhaesisti idolis, eorumque falsis Prophetis; quia odisti Deum, ejusque Prophetis adversatus es, quae summa est vesania et dementia.
9:8
8. SPECULATOR EPHRAIM CUM DEO MEO: PROPHETA LAQUEUS RUINAE (Hebraice aucupis, qui avem capit agitque in ruinam) FACTUS EST SUPER OMNES VIAS EJUS, INSANIA (Hebraice mastema, id est odium, ut jam dixi) IN DOMO DEI EJUS. Primo, Theodoretus sic explicat, quasi dicat: Ephraim per leges et Prophetas, quos a Deo accepit, constitutus est quasi speculator et doctor gentium omnium, ut eas doceret verbo et exemplo Dei cultum, viamque virtutis et salutis. At ipse factus est eis laqueus, dum insane coluit idola et vitia idololatrarum. Secundo, Vatablus, q. d. Ephraim fecit sibi speculatorem, id est pseudoprophetas, eosque vult audire simul cum Deo suo, q. d. Vult audire et colere tam idola quam Deum, tam falsos quam veros Prophetas, quae est mera insania. Tertio, Chaldaeus et Lyranus, q. d. Speculator Dei, id est verus Propheta, est in Israel; at Israel ei laqueum tetendit, ut eum interficiat; itaque concitat sibi odium Dei, qui hunc speculatorem in domo, id est Ecclesia sua, constituit. Quarto et genuine, q. d.: 'Speculator cum Deo meo,' id est Propheta qui debuerat secundum Deum, et quasi a Deo auctoratus et constitutus Propheta, aut qui dicebat se Deo familiarem et ab eo missum, ideoque debebat Israeli vera praedicere et docere, ac hostes et imminentia mala ex alta providentia sua specula prospicere, praemonere et avertere, hic eum illaqueavit, et quasi laqueus aucupis eum decepit sua falsa prophetia et doctrina, qua inter alia praedicabat quasi acceptum ex ore Dei, Israeli nihil timendum esse ab hoste et vastitate; itaque causa fuit cur Israel perduraret in suis viis, id est impiis actionibus, ac praesertim in sua idololatria, quae summa est 'insania:' nam 'in domo Dei ejus,' id est in templo idoli ejus, quod ipse coluit ut Deum suum, incitat eum ad adorandum idolum, id est ligna et lapides: ex his enim compactum est idolum. Speculator ergo hic est pseudopropheta, et falsus fallaxque doctor. At quis? S. Hieronymus, Haymo et Hugo accipiunt Jeroboam. Hic enim creatus rex illaqueavit populum, eumque coegit adorare vitulos aureos a se erectos in Dan et Bethel. Secundo, Albertus et Dionysius Carthusianus accipiunt Ahiam Silonitem, qui licet esset verus speculator, id est Propheta Dei, tamen per accidens factus est laqueus Israeli, quia praedixit, et quasi promisit regnum impio Jeroboam, qui causa fuit idololatriae et ruinae Israelis. Tertio, planius et plenius accipias quosvis falsos prophetas; hi enim mentiebantur se a Deo missos, itaque illaqueabant et decipiebant populum. Hi quoque sunt stulti Prophetae et insani, de quibus dixit vers. praecedenti. Tropologice, haec recte adaptes Tertulliano, Lucifero Calaritano, Origeni, aliisque viris sapientia et virtute illustribus: hi enim fuerunt quasi oraculum Dei, et quasi speculator cum Deo conversans; sed per apostasiam et lapsum facti sunt laqueus in Ecclesia, multosque fideles secum traxerunt in ruinam, quibus recte competit versio Arabica vers. 11: Ephraim quasi avis volavit, et eminentia (claritas, nobilitas) eorum quasi vallis, et quasi vada.
9:9
9. PROFUNDE PECCAVERUNT, SICUT IN DIEBUS GABAA. Hebraice est, profundarunt; Syrus, profundum petierunt, id est in profundum, puta in barathrum scelerum, prolapsi sunt, et, ut Vatablus, profundam fecerunt defectionem, ex qua scilicet emergendi vix videtur ulla esse spes, aut possibilitas, et, ut Prado in Ezechiel. XIII, 3, q. d. Ex profundo et imo corde, ex toto affectu recesserunt a Deo, et coluerunt idola. Porro dies Gabaa S. Hieronymus, Haymo et Hugo referunt ad tempus, quo Saul creatus est rex in Gabaa, cum populus invito Deo a Samuele regem sibi postularet, q. d. Uti Israel olim Saulem, ita nunc Jeroboam me invito regem sibi constituit. Melius idem Hieronymus, Cyrillus, Theophylactus, Lyranus, Vatablus, Ribera et alii haec referunt ad enorme stuprum a Gabaitis commissum in uxorem Levitae, ob quod omnes caesi sunt. Vide historiam Judic. cap. XIX et XX. Sensus ergo est, q. d. Sicut profunde, id est gravissime, peccaverunt viri Gabaa, et Benjaminitae, foedo et insano stupro occidentes uxorem Levitae, illudque deinde pertinacissime defendentes stolido bello, quo omnes pene usque ad internecionem totius tribus Benjamin occisi sunt: ita nunc Israelitae gravissime peccant stupro spirituali, id est idololatria publica, et communi omnibus decem tribubus, illamque pertinacissime tuentur et defendunt, nec ullis Prophetarum monitis aut minis ab ea avocari se sinunt: quin potius pseudoprophetarum vocibus et oraculis in ea confirmari et perfici gaudent: quocirca a Deo exscindentur ut Gabaitae.
9:10
10. QUASI UVAS IN DESERTO, INVENI ISRAEL (q. d. Elegi Israel, eduxique per Mosen ex Aegypto in desertum, fuitque ipse mihi charissimus et in deliciis, uti solent esse viatori in deserto fame, siti et fatigatione afflicto, uvae repertae, et) PRIMA POMA FICULNEAE, id est primae et praecoces ficus (pomum enim Latinis significat fructus omnes qui molliori sunt cortice), quae Jeremiae XXIV, 2, vocantur praecoquae, alibi primitivae, vel primi temporis. Septuaginta, Isaiae XXVIII, 4, vertunt, promaturas. Hae enim, quia post longam earum carentiam avide expetuntur, in proverbium abierunt, significantque rem valde desiderabilem, diuque expetitam: primos enim fructus, praesertim ficus, mire concupiscimus; quia iis, utpote immaturis, diu, puta toto anno, abstinuimus. Immaturitas enim et mora cupiditatem acuit, ut ubi primum maturuerint, aut sese ostenderint, cupide arripiantur. Simili modo ego Israelem inopem et famelicum in deserto manna de coelo alui. At ipse ingratus et recalcitrans, me spreto defecit ad Beelphegor, id est Priapum, eumque adoravit, Num. XXV, 1; vide ibi dicta. Sensus ergo est, q. d. Israel colens nunc vitulos, imitatur parentes suos, qui primitus coluerunt Beelphegor. Ita Chaldaeus, Albertus et Arias. Ita quoque explicant S. Hieronymus, Theodoretus, Theophylactus, Rupertus, Haymo, Hugo et Lyranus, nisi quod ipsi per patres accipiant Abraham, Isaac, Jacob, non Mosen. Verum hi non fuerunt in deserto. Nota: Pro quasi prima poma ficulneae, Septuaginta vertunt: Sicut scopum in ficu temporaneum. Sicut enim scopus, id est speculator, rem longe venientem annuntiat, ita praecox ficus maturitatem, uti erudite annotavit Billius in orat. 32 Nazianzeni. ABALIENATI SUNT IN CONFUSIONEM, q. d. Converterunt se ad colendum pudendum idolum Priapi, quod uti obscenum, ita per obscenas libidines et fornicationes colebant. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Theophylactus et Lyranus. ET FACTI SUNT ABOMINABILES, SICUT EA QUAE DILEXERUNT. Puta, sicut idolum Priapi erat foedissimum et abominandum, ac sicut abominandae erant meretrices Madianitae quas dilexerunt, et cum quibus fornicabantur, quae eos ad cultum Priapi illexerunt; unde Arias et Vatablus vertunt: Facti sunt abominabiles secundum amorem earum, scilicet meretricum, id est sicut meretrices hae, amorque earum et fornicatio erant abominabiles. Sicut ait Psaltes, Psalm. CXIII, 8: 'Similes illis (simulacris et idolis) fiant qui faciunt ea,' q. d. Idoloplastae et idololatrae fiant trunci, stipites, stupidi ingenio, omnique sensu homine digno, ac viribus destituti, clausis et mortuis mentibus, ait S. Augustinus et Hieronymus, tales enim solent esse idololatrae, idolis suis similes. Hinc scholastice recte docet D. Thomas, I II, Quaest. XVIII, art. 2, actus humanos sumere speciem ex objectis, ut si objectum sit bonum, actus sit bonus; si objectum sit malum et abominandum, actus sit malus et abominandus, idque in tali specie virtutis vel vitii, cujus est objectum: objectum enim a voluntate amatum et concupitum, suam bonitatem vel malitiam in eamdem transfundit. Arabicus vertit: Illusi sunt in operibus suis, et assimilati sunt amenti. Peccator ergo est stultus et amens. Moraliter, disce hic quod voluntas nostra natura sua sit quasi chamaeleon: sicut enim ille rerum omnium quibus se applicat, colorem induit, praeter rubrum et candidum, inquit Plinius lib. VIII, cap. XXXIII, ideoque in omnes formas et species se transmutat: sic et voluntas omnium rerum speciem et faciem quasi induit, quibus se per amorem jungit et applicat. Hinc dixit vir sapiens: 'Quod per voluntatem resolute et efficaciter vis, hoc absolute es.' Vis resolute esse humilis, hoc ipso humilis es: vis esse temperans, castus, obediens, patiens; si id efficaciter vis, de facto es temperans, castus, obediens, patiens. Hoc est quod ait S. Augustinus, epist. 52 ad Macedonium: 'Non faciunt bonos vel malos mores nisi boni vel mali amores.' Sicut ergo facti sunt abominabiles, qui dilexerunt peccata: ita facti sunt, fiuntque speciosi et gratiosi, qui diligunt Deum speciosissimum et gratiosissimum. Nam, ut ait S. Augustinus, tract. 2 in epist. S. Joann.: 'Talis est quisque, qualis est ejus dilectio: terram diligis? terra es: Deum diligis? quid dicam? Deus eris.' Amor enim transformat amantem in rem amatam. Unde 'anima, ait S. Augustinus, magis est ubi amat, quam ubi animat.' Et vicissim res amata magis est in amante, quam in animante. Quocirca Cato Censorius amantis animum dicebat in alieno corpore vivere, uti refert Plutarchus in ejus Vita. Et Plato asserebat omnes qui perdite amarent, in suo et proprio corpore mortuos esse, eo quod in alieno viverent, uti refert Fulgosius lib. VII, cap. II. Et Panaetius philosophus amorem turpem aiebat esse rem impotentem alteri emancipatam, vilem sibi, uti refert Brussonius, lib. I, cap. II. Ejus enim officium non est aliud quam corpus proprium et creaturas alias, puta carnes, panes, vina, delicias, etc., in putredines devorando, vel voluptuando convertere. Haec ejus utilitas, imo vilitas: haec ejus potestas, imo infirmitas, ut per eum nostra sanies transeat affluenter: non enim facere valet, ut maneat. Hoc ejus studium, haec ejus beatitudo, ut voluptatum creatarum sordibus affluat, quibus votive succumbit, corrumpente eum per illas diabolo: qui mire gaudet de hominis deceptione et interitu, cum rei creatae quam turpiter homo adamat, imago ei maneat impressa, tanquam simulacrum in templo suo; cui non bovem, non hircum, sed animam rationalem et corpus, id est seipsum totum peccator immolat, cum ea fruitur. An non ergo abominabilem se facit, cum se pro vili delectatione, eaque momentanea, putri carni, imo teterrimo daemoni mancipat, et servum addicit? quando creaturas quas foede diligit, ac cum eis seipsum in putidas vomicas, carcinomata, aliasque sordes et putredines transmutat. Ex adverso anima amans Deum fit spiritalis, angelica, divina, et in Deum illi inhaerendo transit. Unde S. Ambrosius, lib. De Isaac et anima, cap. III: 'Tunc, ait, nos osculatur Dei Verbum, cum cor nostrum lumine cognitionis illuminat, et amore bonitatis inflammat, ut adhaereat ipsi, et unus cum ipso spiritus efficiatur.' Nervosius S. Gregorius explicans illud Cant. I, 1: Osculetur me: 'Cum ejus (sponsi, ait sponsa) osculum sentio, subita mutatione me derelinquo, et in ejus similitudinem illico liquefacta transformor.' Amor enim est motus et impulsus, quo amans fertur in rem amatam, eique se unit, et in eam se transformat. Secus est in intellectu et intellectione. Hic enim non tendit extra se, sed res intellectas per species et cognitionem, ad se trahit, sibi imprimit et incorporat, ut docet S. Thomas, I II, Quaest. XXII, art. 2. Denique ex hoc loco et similibus, recte probant theologi, quod actus peccati transiens, post se relinquat in anima peccantis maculam habitualem peccati, per quam ipsa formaliter sit exosa et abominabilis Deo. Ita Joannes Salas, I II, Quaest. LXXXVI, initio.
9:11
11. EPHRAIM QUASI AVIS AVOLAVIT, GLORIA EORUM A PARTU. Est hebraica metathesis, sive verborum transpositio: sic enim illa ordinanda sunt: Gloria Ephraim quasi avis, id est velocissime, avolavit a partu, etc. Gloriam vocat filios: hi enim sunt parentum decus et gloria, uti dicitur Prov. X, 8. Sensus ergo est, q. d. Filii Ephraim in quorum multitudine, specie et robore ipse gloriabatur, cito morituri sunt; alii 'a partu,' cum scilicet primum prodierint in lucem; alii 'ab utero,' quia scilicet abortivi erunt, q. d. Faciam ut matres patiantur aborsum, foetusque suos abortiant; alii 'a conceptu,' quia semen conceptum mox diffluet, ut ex eo embryo formari nequeat, q. d. Puniam uxores vestras sterilitate et vitio matricis, faciamque ut foetum non concipiant, aut conceptum abortiant, aut natum mox perdant. Hunc esse sensum patet ex sequentibus: 'Quod etsi enutrierint filios suos, absque liberis eos faciam,' q. d. Quod si filios aliquos procreaverint et educaverint, illos vel gladio hostili, vel peste, aut morbo occidam, ut ad aetatem maturam non perveniant, nec computentur 'in hominibus.' Idem putet ex vers. 14, ubi dicit: 'Da eis vulvam sine liberis, et ubera arentia.' Ita S. Hieronymus, Chaldaeus, Vatablus, Arias et alii. Aliter Theodoretus, Haymo et Lyranus, quasi dicat: Ephraim cito quasi avis avolabit in captivitatem Assyriacam, qui gloriabatur de sobole copiosa, de utero conceptuque fecundo. Aliter quoque Theophylactus, q. d. Ephraim cito quasi avis avolavit, et recessit a viis et moribus patrum suorum: quia gloriam suam non in me, sed in prole, partu et conceptu ubere constituit. Hinc ego filiam ei adimam et succidam. Arabicus Antiochenus vertit: Ephraim quasi avis volavit, et eminentia (claritas, nobilitas) eorum quasi vallis, et quasi vada; Arabicus Alexandrinus: Ephraim velut avis volans, et quasi dolor parturientis: sic gloria eorum; quia enutrit filios suos ut exteros e filiis hominum; vae illis, quia recesserunt a viis meis. Tropologice, 'Gloria Ephraim a partu, ab utero, a conceptu transit,' inquit Julianus Archiepiscopus Toletanus, qui in Nahum exstat tom. II Biblioth. SS. Patrum, 'quando mens prius honore, gloriae quasi semidea, pro fama infamiam, pro gloria miseriam, odium pro gratia, contemptum pro reverentia, lucrum pro jactura, inediam pro copia justo Dei judicio recipit: partus est operatio, venter intentio, conceptus cogitatio. Gloria igitur Ephraim avolat a partu, a conceptu, ab utero, quando prius splendide extrinsecus viventium, et de vitae extrinseca honestate in se gloriantium inhonestatur actio, corrumpitur intentio, foedatur cogitatio,' de quo plura vers. 14.
9:12
12. SED ET VAE EIS CUM RECESSERO AB EIS. Est gradatio: primo, enim minatus est eis, quod sobolem impediret ne nasceretur; secundo, quod natam occideret; et hic tertio, minatur eis omnimodam desolationem, indeque vastitatem et excidium, q. d. Vae eis cum eos orbabo non tantum filiis, sed et mea cura et providentia, atque a me radicabo; tunc enim invadent eos perdentque Assyrii. Nota: Est hic duplex lectio: prior בשורי besuri, per sin, quod idem est cum samech, id est cum recessero. Ita legunt et vertunt Noster, Aquila, Symmachus, Jonathan Chaldaeus Paraphrastes (quem Galatinus, lib. I De Arcan. fidei, cap. V, asserit 42 annis praecessisse Christum) qui vertit: Vae eis cum sustulero majestatem meam ab eis; R. David, R. Abraham, R. Salomon, Vatablus et alii. Posterior est בשרי besari, id est caro mea; unde vertunt: Vae eis cum caro mea ex eis. Ita Septuaginta et Theodotion, quos sequuntur Graeci, ut Cyrillus, Theodoretus, Theophylactus, Dorotheus in Synopsi, Cyrillus Hierosolymitanus, catech. 12. Quocirca Theodoretus et Theophylactus putant hic esse prophetiam de incarnatione Christi: imo Raymundus quem citat Lyranus sic legit: Vae eis, incarnatio mea ex eis, q. d. Vae nunc Israelitis cum exscindentur ab Assyriis, sed longe magis vae cum ex eis carnem ego Christus assumam: tunc enim ipsi me, licet cognatum suum, persequentur et occident, ideoque a Tito et Romanis funditus delebuntur, et in aeternum desolabuntur. Sic et Lyranus, Burgensis, Mariana, Galatinus, lib. I, cap. VIII, et Leo Castrius, qui contendunt Judaeos hunc locum corrupisse, et pro besari, id est caro mea, scripsisse besuri, id est cum recessero; idque quia Verbum incarnatum oderunt et repudiarunt. Verum id perperam dicitur, primo: nam Christus carnem sumpsit ex Judaeis, non ex Israelitis; secundo, quia passim in Bibliis scribitur בשורי besuri, per vau, quod nequit esse in בשרי besari, id est caro mea, ut patet intuenti. Besuri ergo, id est cum recessero, legendum est, non besari, id est caro mea; tertio, quia versionem hanc Vulgatam, qua legimus, cum recessero, recepit et probavit Ecclesia a mille annis: impium autem est dicere Ecclesiam vitiata et falsa versione uti. Quocirca Cyrillus et Theophylactus aliam meliorem et Vulgatae editioni viciniorem hujus versionis Septuaginta dant interpretationem, scilicet, hanc: 'Auditis, inquit Theophylactus, Propheta minis Dei adversus Israelem precatur, ne vel ipse, vel sui contribules, et secundum carnem cognati, sint participes futurae istius irae. Idcirco inquit: Caro mea ex ipsis, hoc est extra ipsos. Longe quaeso ab ipsis removear, et ego, et caro mea, sive cognati et contribules.' Sic Apostolus Judaeos vocat carnem suam, id est cognatos, secundum carnem, Roman. XI, 14. Simili modo Cleonus in tragoedia apud Senecam, Jasonem a communi culpa coetuque eximit, dicens: Proculque vestro purus a coetu stetit.
9:13
13. EPHRAIM, UT VIDI, TYRUS ERAT, q. d. Ephraim, prout ego ipse vidi, par erat Tyro in opibus, prosperitate, fortitudine, munitione, ac potissime copia prolium, omnique decore et gloria, cum modo Deum coleret ejusque legem servaret, inquit Chaldaeus; quia sic vallabatur Dei auxilio, sicut Tyrus mari, ait S. Hieronymus. At quia nunc Deum relinquit, sibi suisque idolis praefidens, hinc omnem ei gloriam Deus adimet, ac praesertim filios, in quibus ipse adeo solet gloriari, dabit tum in bello pugnantes, tum post bellum victos et captos, occidendos Assyriis eorumque regi. Hunc enim vocat 'interfectorem.' Ita S. Hieronymus, Albertus, Lyranus, Vatablus et alii. Tyrus olim erat quod nunc Venetiae. De gloria Tyri dixi, Isaiae XXIII, et Ezech. XXVI. Huc accedit Vatablus, qui sic vertit et explicat: Vidi Ephraim sicut Tyrum, puta primo florentem pace rerumque copiam, mox ob idololatriam vastatum. Secundo, Arias putat esse antithesin Ephraim et Tyri, q. d. Esto Tyrus ad Ephraim, puta ad tribum Aser, pertineret, ut patet Josue XIX, 29; tamen vidi Ephraim a Tyro toto coelo differre: vidi enim Tyrum florentissimam opibus et prolibus, Ephraim vero ei vicinum vidi utrisque orbatum et desolatum. Tertio, Aquila, Symmachus et Theodoretus pro Tyrus vertunt, petra; hanc enim significat Hebr. צור tsor, indeque urbs in petra fundata dicta est hebraice Tsor, chaldaice Tor, graece et latine Tyrus, q. d. Ephraim erat ut arx munitissima, puta ut petra et scopulus durissimus, qui fixus in terra omnes contemnit procellas, turbines et ventos, puta omnes hostium incursus; sed quia in Deum peccavit, Deus ei vires roburque adimet, ut filios cogatur tradere Assyriis mactandos. Ita S. Hieronymus. Quarto, Septuaginta pro צ legentes צ, puta pro צור tsor, id est Tyrus, צוד tsud, id est venatio vel captura, vertunt: Ephraim, sicut vidi, in venationem vel captionem praebuit filios suos, ut educeret ad interfectionem. Nota: Deus Ephraim, id est Israeli, intentat filiorum necem et orbitatem prae caeteris aerumnis, tum quia ipse in illis gloriabatur et praefidebat, quasi ob eorum et civium copiam esset inexpugnabilis; unde eos vocavit gloriam Ephraim, vers. 11; tum quia Ephraim filiis suis abusus erat non tantum ad fastum, sed et ad idololatriam; eos enim immolaverat idolo Moloch: jure ergo iisdem a Deo spoliatur et orbatur; tum quia imitabatur fornicationem et idololatriam Gabaitarum, et parentum colentium Beelphegor. Fornicationis enim congrua et propria poena est ataxia, sive liberorum orbitas, uti dixi cap. IV, 10.
9:14
14. DA EIS, DOMINE (poenas et supplicia quae merentur. Sed quas?) QUID (inquam) DABIS EIS? (quas poenas in particulari decet me eis imprecari, et te, o Domine, eis infligere? Utique ut filios, quos perdite amant, quibusque abutuntur, perdant, itaque summe crucientur). DA (ergo) EIS VULVAM SINE LIBERIS ET UBERA ARENTIA, q. d. Puni uxores Ephraim sterilitate, ut liberos non concipiant, aut si quos conceperint et pepererint, lactare et nutrire nequeant; ubera enim arentia sunt; sin autem eis occasionem fastus et idololatriae, quam per filios committunt, praecides, o Domine; sic pariter tolles stirpem tibi invisam. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Chaldaeus, Theophylactus, Haymo, Hugo, Lyranus et alii. Solus Arias haec in bonum accipit, quasi Deus hic poenam Israelitis decretam moderetur et imminuat, ut sensus sit: Ne Israelitae nimis crucientur, videndo filios jam maturos ab Assyriis capi et interfici; fac, o Domine, ut illi vel non concipiantur, vel concepti et nati mox tabescant et moriantur. Paulo aliter quoque Vatablus vertit, numerum sine interrogatione, sic: Da eis, Domine, quod daturus es, da eis vulvam abortientem, et ubera arentia; Arabicus Alexandrinus: Da eis, o Domine, secundum retributionem eorum; et da eis non parturientes, et mammam arentem; Arabicus Antiochenus: Ephraim vidi in statu opi... Da eis, Domine, vulvam non parturientem, et uber siccum; Syrus: Da eis, Domine, id quod das (dabis) eis; da illis matricem illiberam, et ubera arida. Moraliter, disce hic Deum punire parentes orbitate filiorum, dum ipsi matrimonio turpiter vel prolibus superbe vel impie abutuntur ad Dei offensam; ex adverso Deum pios parentes saepe donare egregia multaque sobole. Exemplum est pia Anna, ejusque aemula Phenenna; haec enim in filiis superbiens, Annamque sterilem irridens, ab ea supplantata est; Deus enim Annae filium dedit Samuelem prophetam, ac insuper quinque alias proles, I Reg. cap. II, 1; unde ipsa gratias agens Deo carmen eucharisticum cecinit, dicens: 'Exsultavit cor meum in Domino, et exsultavit cornu meum in Deo meo; dilatatum est os meum super inimicos meos (Phehennam, ejusque filios et asseclas, mihi sterili insultantes), etc., donec sterilis (uti ego) peperit plurimos, et quae multos habebat filios, infirmata est.' Tradunt Hebraei, et ex eis S. Hieronymus, Abulensis, Vatablus et alii, Phenennae tot mortuos esse filios, quot nascebantur Annae. Celebris est apud Gentiles Niobe, quae septem filiis totidemque filiabus pulcherrimis superbiens, seque Latonae praeferens, ab Apolline Latonae filio, filiis et filiabus omnibus interfectis, orbata prae dolore attonita obmutuit, ac velut lapidescens malis diriguit, uti describit Ovidius lib. VI Metamorph., et Statius, lib. V. Sic Augustus, Tiberius, Caligula, Nero, Domitianus, Trajanus, Adrianus, caeterique pene omnes imperatores gentiles, ob libidines et fastum sobole caruerunt, neque ullum ex se tanti imperii reliquerunt haeredem. Mystice id verius est in anima, quae ob virtutes Deique gratiam et dona, vane gloriatur et superbit, quasi illa sua sint opera, non Dei munera. Haec enim cum humilis agnosceret Deum datorem, eique gratias ageret, pulchra erat et florens rerum spiritualium copia, ut Tyrus; at jam superbiens, sibique praefidens deseritur a Deo sponso; atque ab eo semen et lac gratiae non accipit, ut opera bona parturiat; aut si acceperit et pepererit, ea lactet et nutriat: ubera enim animae arent, id est succo gratiae et spiritus destituta sunt: unde proles, id est opera bona grandescere nequeunt, sed tabescunt et evanescunt. Idem maxime locum habet in Praedicatoribus, Praelatis, Confessariis, aliisque qui animas Deo parere satagunt. Dum enim puro zelo gloriae Dei et salutis animarum id faciunt, florent filiorum spiritualium copia et fructu: dum vero se, puta plausum, lucra, aut commoda aucupantur, mox matrix eorum sterilescit, et ubera arescunt, ut nec filios in spiritu gignere, nec si quos genuerint, alere et promovere possint. Hoc est quod ait Christus: 'Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis.' Et mox: 'Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet,' Joan. XV, 6. Omnis enim succus vigorque gratiae, qua spiritaliter vivimus, vegetamur, crescimus, et fructificamus, derivatur a Christo quasi a radice et humo. Vide S. Gregorium, hom. 17 in Evang. Praeclare S. Bernardus, serm. 31 in Cant.: 'Ingratitudo, inquit, inimica est animae, exinanitio meritorum, virtutum dispersio, beneficiorum perditio. Ingratitudo ventus urens, siccans sibi fontem pietatis, rorem misericordiae, fluenta gratiae.' Idem, tract. De Interiori domo, cap. XXX: 'Superbia, inquit, sicut est origo omnium criminum, ita est ruina omnium virtutum. Sola superbia contra cunctas animi virtutes se erigit, et quasi generalis ac pestifer morbus omnes corrumpit.' Idem, serm. 54 in Cant.: 'Argumentum superbiae, privatio est gratiae.' Ex adverso, argumentum humilitatis, est copia gratiarum. Si quem ergo videris privari gratia et donis suis, scias eum esse superbum: si vero aliquem videris iis abundare et crescere, scito eum esse humilem. Humilitas enim est mater et conciliatrix donorum, quorum dissipatrix est superbia: Deus enim humilibus dat gratiam, quam superbis aufert. ab eo semen et lac gratiae non accipit, ut opera bona parturiat; aut si acceperit et pepererit, ea lactet et nutriat: ubera enim animae arent, id est succo gratiae et spiritus destituta sunt: unde proles, id est opera bona grandescere nequeunt, sed tabescunt et evanescunt. Idem maxime locum habet in Praedicatoribus, Praelatis, Confessariis, aliisque qui animas Deo parere satagunt. Dum enim puro zelo gloriae Dei et salutis animarum id faciunt, florent filiorum spiritualium copia et fructu: dum vero se, puta plausum, lucra, aut commoda aucupantur, mox matrix eorum sterilescit, et ubera arescunt, ut nec filios in spiritu gignere, nec si quos genuerint, alere et promovere possint. Hoc est quod ait Christus: 'Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis.' Et mox: 'Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet,' Joan. XV, 6.
9:15
15. OMNES NEQUITIAE EORUM IN GALGAL. In Galgal enim Israelitae abjecerunt omne regimen Dei, tam politicum quam sacrum. Politicum, quia a Deo regi nolentes, in Galgal petierunt a Samuele dari sibi regem, qui proinde dedit eis Saulem. Sacrum, quia in Galgal statuerunt idola, quae, spreto Deo, coluerunt. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Hugo, Lyranus, Vatablus et alii. De Galgal vide dicta cap. IV, 20. QUIA IBI EXOSOS HABUI EOS. Hebraeum כי ki, id est quia, saepe non causam significat, sed encliticum est, et ornatus causa additur, imo subinde effectum significat. Ita capitur hic, q. d. 'Quia,' id est idcirco, ibi coepi eos odio habere et aversari. Ita Ribera, a Castro et alii. DE DOMO MEA EJICIAM EOS. Puta de templo, ut explicat Chaldaeus, vel potius de terra sancta, quae tota erat quasi una domus et familia Dei, in qua sub ejus alis et protectione securi et felices degebant Israelitae, quasi filii sub parentis cura, unde in ea habebant nomen Israelis et populi Dei: ibi quoque Deus suos Prophetas, quasi paterfamilias ad eos erudiendos et formandos mittebat. 'De domo ergo mea ejiciam eos,' ut alieni a me abeant captivi ad gentes, et idola quae coluerunt. Ita S. Hieronymus, Theophylactus, Lyranus, Arias et alii. NON ADDAM UT DILIGAM EOS. Id est, non amplius diligam eos, ut vertit Vatablus. Nam, ut sequitur, et ut ait S. Hieronymus: 'Abjecit eos Deus omnium Prophetarum, quia non audierunt eum; et vagi erunt in nationibus, non habentes altare, non sedem, non principem, donec ad Christum convertantur.' OMNES PRINCIPES EORUM RECEDENTES, q. d. Omnes reges Israel a primo Jeroboam usque ad ultimum Hosee, a Deo ad vitulos aureos recesserunt.
9:16
16. PERCUSSUS EST EPHRAIM, RADIX EORUM EXSICCATA EST. Comparat Ephraim arbori, prius frondibus et fructibus luxurianti, postea percussae aurugine et arescenti, quod radix ejus siccata sit, ideoque fructum producere non valenti, q. d. Ephraim, id est populus Israel, instar arboris percussae et arescentis in radice, paucos vel nullos proferet fructus, id est filios. Patet ex sequenti. Unde Chaldaeus vertit: Domus Israel similis est arbori, cujus radix uredine percussa est deorsum, et siccatur folium ejus sursum, fructum non faciet. Porro radix Israel accipi potest fecunditas illi a Deo indita, cum Ruffino et Lyrano, vel regia potestas, sive reges et principes, cum Theodoreto et Theophylacto. Hi enim instar radicis sustentabant, et vegetabant totum populum. Unde Arias apposite: Radix, inquit, est rex, truncus est regia tribus Ephraim, folia et rami caeterae novem tribus, q. d. Ultimus Samariae rex (qui est quasi radix), puta Hosee, cum Samaria, totaque tribu Ephraim, quae est quasi truncus arboris, vastabitur a Salmanasar: unde ab eodem mox vastabuntur caeterae omnes (quae sunt quasi rami) ut plane arescat, utpote siccata radice, regnum et respublica Israel; adeo ut, etiamsi aliquos 'genuerint, interficiam amantissima,' vel, ut Vatablus et alii vertunt, desiderabilia, uteri eorum, id est charissimos filios, qui erant eorum desiderium et deliciae; unde Chaldaeus vertit: Interficiam viscerum eorum pulchritudinem. Proles enim sunt parentum pignora, et quasi viscera. Mystice, radix regni et reipublicae est Deus; hic enim regnum et rempublicam sustentat, auget, florere et fructificare facit. Ita S. Hieronymus, qui rursum per radicem accipit Patriarchas Israelis, puta Abraham, Isaac et Jacob. Hi enim licet in se vivi, aridi tamen, et quasi mortui erant suae soboli degeneri, puta Israelitis idololatris; quia eos aversabantur, nec eos merito et prece sua juvabant.
9:17
17. ABJICIET EOS DEUS MEUS (non illorum): QUIA NON AUDIERUNT EUM: ET ERUNT VAGI IN NATIONIBUS. Hoc est quod deplorat Jeremias Thren. I, 8: 'Peccatum (fornicationis spiritualis, puta idololatriae: loquitur enim de Jerusalem quasi de virgine meretricante) peccavit Jerusalem, propterea instabilis facta est,' q. d. Aetherei scelus hoc aegre tulit ira mariti, Inque suam vetuit te remeare domum. Inde vaga, huc illuc incertis sedibus erras: Nulla tibi domus est, cum sit ubique domus.
9:1
v. 1 « Noli laetari, Israel, noli exsultare sicut populi, quia fornicatus es a. Deo tuo, dilexisti mercedem super omnes areas tritici» ; — hebr. noli laetari usque ad ezsultationem scil. 5a 7 5N cf. Iob 3, 92 ; sed veteres (LXX, Syr. Hier. Chald.) legerunt bx ; prius magis ironice sonat : ne nimis gaudeas i. e. luctum indue vehementissimum ; alterum vesanam illam laetitiam depingit, quam gentilium more exhibent, saltationes, tripudia, clamores, strepitus, quibus uberem quam collegerant messem celebrant eamque diis acceptam referunt (cf. Cyr. Theod. Theod. M. Theoph. Rup.). Gaudium enim messis maximum est (cf. Is. 9, 3. Ps. 4, 8 hebr.). Illud quia. fornicatus non rem refert de qua exsultant (Hier. Haimo, Ps. Ruf. Alb. Tir.), verum rationem dicit, cur non sit laetandum ; « Israel enim lege Dei institutus et Dei cognitione imbutus ad defectionem est fornicatus; quare merito gravioris culpae reus... » (Cyr.) quam gentes (cf. Theod. Theod. M. Rp. Rib. Lap. Mar. Scholz); Dei obedientiae et iugo sese subducentes (cf. 5»»3) idola colunt (cf. 5, 12 et seq.) et uberem messem quae sit in areis mercedem, donum et remunerationem censent et praedicant a diis concessam propter cultum idolorum cf. 2, 5. 19 : « mercedes hae, quas dederunt mihi amatores mei »; bene S. Hier. : « mercedem fornicationis tuae areas multas et ,torcularia reputasti, ut rerum omnium abundantia fruereris » (sim. Cyr. Rib. Sanct. Lap.) ; idolis igitur festos agunt dies in ipsis areis et ibi gentilium more tripudia etc. celebrant (cf. Cyr. Mar. Lap. Men. sim. Scholz). - At vanissime et animis laetantur et externis gaudii significationibus exsultant ; nam
9:2
v. 2 « area et torcular non pascet eos, et. vinum mentietur eis» ; — cf. 2, 9; 1, 14 ; i. e. frugibus collectis uti et frui non poterunt; « quando cultus et labor et expensae adhibita sunt et fructum non reddit, tunc vinum mentietur » (Alb.) ; spei conceptae eventus non respondet ; nominantur tria, frumentum, oleum, vinum, quibus Palaestina abundabat ; cf. 2, 8 — uti ipsi obliti sunt Dominum et ab eo defecerunt, ita fruges eos deficient !. Cur frugibus uti non possint, declarat ; « verum quid ego minora damna commemoro, cum penuriam tuam consequantur exsilia, nec vobis colendi patrii soli ulla detur facultas » (Ps. Ruf.)? Yta
9:3
v. 3 « non habitabunt in terra Domini ; reversus est Ephraim in. Aegyptum et in, Assyriis pollutum comedit » ; — i. e. Dominum reliquerunt, quare etiam a terra Domini eiiciendi sunt; ita saepe vocatur Palaestina ?. Bene Ps. Ruf.: « qua ergo impudentia regionis istius fertilitatem capessas, cuius insignia et in ritibus et in moribus respuisti ? abibis potius illo pulsus, quo ire ante'corruptus voluisti » ; « etenim non ut in terra Deo dicata vixerunt, sed iniquitatibus plenam vitam egerunt » (Theod. sim. Theoph.) ; quare revertentur in Aegyptum, cf. 8, 13; i. e. in exsilium eiicientur, in terram alienam (Hier.), uti olim erat pro iis Aegyptus ; ita comparationis modo adhiberi, elucet ex membro adiecto, quo in Assyria polluta comedere dicuntur ? et cf. 11, 5. Cibi polluti sunt, quos vel Iudaeorum religio prohibet, vel qui diis erant immolati 1. Cf. hebr. vári3 h. |. et 4, 2 (cf. 7, 2. 16); 8, 14. Hebr. text. mas. 533 1. e. in Israel. Sed codex babylouicus legit 93, uti veteres versiones multique codices ; quae lectio omnino vel gentilicio ritu et certis caeremoniis consecrati (Sanct.), vel neglectis ritibus leviticis praeparati, vel si primitiae frugum et arborum Deo non erant oblatae '. Sensus est : foederis violatione a Deoabiecti sunt, quare in externo quoque vivendi habitu peculiaria illa, quibus Deus. suum populum insignitum voluit ac distinctum, amittent et quasi in gentilium ordinem et censum redigentur. Hoc ulterius delineat
9:4
v. 4 « non libabunt Domino vinum et non placebunt ei ; sacrificia eorum quasi panis lugenlium, omnes qui comedent eum, contaminabuntur ; quia panis eorum animae ipsorum, non intrabit in domo Domini » ; — « mala captivitatis exsequitur » (Ps. Ruf.) carebunt sacrificiis, quibus Deum placare, et varia bona impetrare possent ; libaminis meminit, tamquam partis holocaustorum et pacificorum (Num. 6, 17; 15, 5, 10. cap. 28. 29. Lev. 23, 13. 4 Par. 29, 21 etc.) ; in terra vero aliena cultum exercere non licuit, sed in illo tantum loco, quem Dominus elegit ; quare ipsa cultus carentia se a Domino abiici admonentur seque esse « non populum Dei », nor. et placere ?. Panis lugentium, hebr. dolorum vel luctus, ille est panis, qui in domo mortui comeditur, quare propter mortuum omnes immundi fiunt (cf. Num. 19, 14) ; proin dicit, si qua obtulerint sacrificia non modo non Deo placent, sed maiore immunditie inquinantur, sunt enim res immundae ; panis ad usus tantum profanos, ad esuriem explendam, adhiberi potest ; ab usu sacro, a primitiis offerendis, ab oblationibus prorsus erit abstinendum; i. e. sedebunt sine sacrificio (cf. 3, 4), neque ullo pacto ea offerre licebit. Huius a Deo abiectionis quam maxime conscii erunt diebus festivitatum per annum recurrentibus,
9:5
v. 9 « quid facietis in die sollemni, in die festivitatis Domini » ? — 1732 quidem de festis dicitur statutis anni diebus celebrandis cf. Lev. 23, 2. 4. 44. nominentur cf. Ex. 23, 15. 34, 25. Lev. 23, 34. Deut. 16, 10. 2 Chron. 8, 13, hoc loco ne habeatur molesta tautologia, melius "y*23 explicabimus de sacris coetibus Sunt, qui de die iudicii interpretentur, qui sit dies sollemnis Domini, dies ultionis et vindictae (cf. Cyr. Hier. Haimo, Theod. M. Rup. Alb. - Rib. Lap.); at contextus et membrum alterum priorem interpretationem omnino commendant (cf. Ps. Ruf. Theod. Theoph. Mar. Tir. Schegg, Scholz). Carent vero festivitatum celebratione, quia sunt in terra aliena :
9:6
v. 6 « ecce enim profecti sunt a. vastitate ; Aegyptus congregabit eos, Memphis sepeliet eos; desiderabile argentum eorum urtica hercditabit, lappa 1n tabernaculis eorum » ; — i. e.' migrarunt, in exsilium eiecti sunt iudicio vastationis, quo ipsi et regio illorum sunt involuti ; Aegyptus cf. 8, 13. n5 vel Is. 19, 13 55, ' Memphis ex aegyptiaco Mennefr mansio bona orta est (cf. Brugsch, Geogr. Inschr. I p. 234). S. Hier. notat : « desiderabile argentum eorum, quod urtica possedit, villas et omnia ornamenta villarum intelligemus, quae pretio emuntur argenti » ; ita plerique ; cui explicationi membrum parallelum favet (Schegg, Keil), ' alii (Hitz. Scholz) idola ex argento confecta cf. 8, 4; 13, 2. Is. 2, 18; 30, 22; at argentum et aurum idolorum ab hostibus diripietur (cf. 8, 6); et urtica vel carduus non idola sed domus possidere dici potest ; ita quoque Chald., dum Syrus : « exquisitum argentum eorum alieni possidebunt » ?. Aedificia pretiosa argento vel thesauris aliaque supellectili (cf. Iob 3, 18; 2971, 16) dicuntur propter sumptus et magnificentiam, quae in regno israelitico non deerant cf. Is. 9, 9. 40. Am. 3, 15; 5, 11. « Quodque sequitur : lappa in t. longam significat vastitatem, ut ubi quondam domus eorum erant, ibi lappae et urticae nascantur et spinae » (Hier.) ; cf. 8, 14. Exsilium et vastationem descripsit ; succincte subdit, cur tali sorte sint affligendi v. "1 « venerunt dies visitationis, venerunt dies retributionis ; scitote Israel, stultum prophetam, insanum virum spiritualem; propter multitudinem iniquitatis tuae et multitudinem amentiae » ; — sors ista est castigatio a Domino, eaque iustissima retributio pro plurimis sceleribus, diu et saepe iam praedicta, nota ; unde in hebr. articulus adhibetur. Tunc demum discent, pseudoprophetas, qui pacem annuntiaverint nec scelera reprehenderint, esse stultos, et qui se a spiritu Dei agitatos iactabant, insanos fuisse et deceptores. Ita de pseudoprophetis explicant Chald. Lap. Sa, Tir. Mar. Keil, Trochon ; idque recte ; alii veros prophetas intelligunt, qui a populo tamquam stulti et ve- . sani traducti sint (cf. Is. 28, 9. 40. Ez. 33, 31 — Hier. Ps. Ruf. Alb. Sanct. Est. Scholz) ; at in hac explanatione quaedam supplenda sunt : sciet Israel (hebr.) i. e. experietur, experimento discet, quid sit vel quantum intersit, quan- 1. Hieroglyphice nap, napi, napit ; cf. Revue arch. Oct. 1871 p. 213. 2. LXX pro *y3r12 legerunt Magi; et aliter iungunt : « proficiscentur ex calamitate tum afferat damnum, prophetam stultum vocare ; sed talis elisio est nimis dura ; alii utramque interpretationem proponunt (cf. Hier. Haimo); alii ipsum Israel fuisse prophetam vanum et inflatum volunt (Rib.) ; at id certe longius abest. Vir spiritus (hebr.) idem est ac propheta, h. 1. talem dicit, qui se spiritu Dei impelli falso asserit, vel qui talis vulgo habetur, in quem Dei spiritus agat (cf. Num. 11, 99 ; 94, 9. Iud. 3, 10 ; 6, 34; 11, 29 ; 14, 6. 19 ; 15, 44. 1 Reg. 10, 6. 10; 11, 6 ; 19, 20 etc.). Populum a pseudoprophetis seductum falsam sibi securitatem promisisse, veri Dei prophetae saepius lamentantur ; cf. ler. 14, 13; 28, 6. Ez. 13, 71 etc. Mich. 2, 14 (hebr.) ; 3, 5 etc. | Propter multitudinem ... logice referri debet ad dies retributionis ; quod Schegg vult, propter populi scelera veros prophetas caecitateet insania fuisse perculsos, a notione prophetae, qui est Dei os et Dei nomine loquitur, abhorret; prophetae enim non insania puniuntur, sed Deus populum ita punit, ut nullum suscitet prophetam vel ei responsum nullum communicet (cf. Lament. 2, 9. Amos 8, 12. Ps. 713, 9. Ez. '1, 26. Dan. 3, 38). Adnotat S. Hier.: « pro amentia Aq. vertit. &yxótnotv, quam nos vel iracundiam vel memoriam doloris in latino possumus dicere » ; LXX habent yavíix ; est furor ille insanus hominum scelestorum contra Deum, inde odium Dei, vel, uti nata a ov ' rite explanant : oppugnatio, inimicitiae contra Deum (cf. Lap.). Eam deceptionem ulterius declarat
9:8
v. 8 « speculator Ephraim cum Deo meo ; propheta laqueus ruinae factus est super omnes vias eius, insania tn domo Dei eius » ; — pars prior subobscura est ; unde varie explanant : Ephraim suo marte praeter Deum meum et ea subsidia quae Deus assignat, vaticinia quaerit et de futuris? coniectat (cf. Keil, Scholz); alii: is qui debuerat esse speculator pro Ephraim Dei ope et nomine, factus est eis in ruinam (cf. /Iier. Rib. Lap. Sa, Mar. Tir.) ; at neutra explicatio satisfacit : prior non placet, quia cum Deo vix in illum sensum trahi potest ; altera displicet, quia de falsis prophetis dici nequit : eos debuisse esse speculatores ... isti debuerunt prorsus nihil agere et abstinere ab omni speculatione ; neque de veris prophetis commode dicitur, eos per accidens in ruinam factos esse, uti Alb. v. g. de Ahia dicit. Quare sententia ita est concipienda : habuit Ephraim veros prophetas ope et nomine Dei, at nihilominus se permisit seducendum malis prophetis (cf. Sanct. Schegg) ; ita culpa Ephraim augetur. Speculator est propheta tamquam custos in specula positus, qui imminens periculum annuntiare debet (cf. Ez. 33, 1 - 10) ; laqueus ruinae cf. 5, 1. Theod. Theod. M. ea ad totum populum dici volunt : Ephraim vicinis gentibus tamquam Dei prophetam constitutum esse, ut illae in Dei cognitionem adducerentur ; at Ephraim contraria fecisse, sua impietate auxisse illarum erga idola superstitionem. At quid Ephraim inter et gentes adfuerit, h. 1. non tangitur. Cyr., cum LXX solum usc 0cov legant, de pseudoprophetis qui suo quisque deo servierint interpretatur. Insania cf. v. "1 — eam potissimum exercent cultu idololatrico, in domo dei sui i. e. vituli (cf. Sanct. Lap. Men. Keil) ; unde S. Hier. in Bethel explicat ; alii : usque in templum Domini flagitia penetrasse (cf. Schegg) ; sed cum de Israelitis sermo sit, mentio templi hierosolymitani non exspectatur'. Culmen flagitiorum cernitur in idololatria, quam pseudoprophetae fovent. Quare concludit
9:9
v. 9 « profunde peccaverunt, sicut in diebus Gabaa ; recordabitur iniquitatis eorum et visitabit peccata eorum » ; — cf. 4, 1. Iud. 19; i. e. « maximis sceleribus sese obligarunt ; ut enim filii Beniamin indignissimum facinus admiserunt, admissumque a quibusdam omnes defenderunt et obstinatione sua auxerunt, unde universa fere tribus exstincta est ; ita modo idololatriam et impietatem semel susceptam pertinacissime retinent et tuentur » (Rib.) ; uti Gabaitae insanis stupris sese dederunt, ita nunc « Israelitae peccant stupro spirituali, idololatria publica, eamque tuentur » (Lap.), quare non dissimiles sunt Sodomitis (cf. Ez. 16, 46 — Sanct. sim. Ps. Ruf.). Alii diem Gabaa etiam ad Saul regis electionem Deo reiecto factam referunt (cf. Hier. Haimo) ; at prior explicatio praeferenda est ; nam regem postularunt apud Samuelem in Ramatha, 1 Reg. 8, 4; et quod Saul in Gabaa sedem habuerit (1 Reg. 10, 26; 185, 34; 23, 19; 96, 1), tali comparationi subesse non potest, dum e contra T corruptionem pessimam et apostasiam designat et illi flagitio penitus adaptatur ? (cf. Ex. 32, "l1. Deut. 32, 5. — Gen. 6, 12). Ultimis verbis stropham concludit et peccata et poenam in memoriam reducens et ita summam argumenti pertractati brevi complectens. Hic enim finem esse ponendum, etiam verba ipsa, quae ex 8, 13 recurrunt, suadent, qua recapitulatione sensus optime absolvitur ; demum a v. 10 et seq. ad aliud argumentum ex Israelitarum historia petitum transit. 1. Scholz ita nominari vult terram Domini ; cf. v. 15. 1s. 26, 10. Ier. 2, 7 — quaeexempla tantum demonstrant, Palaestinam vocari ferram Domini ; sed domus Dei arctioris notionis certe est. Quamvis propheta etiam in antecedentibus, quid Deus olim pro populi emendatione fecerit, iam strictim et obiter tetigerit (cf. 6, 5; 1, 1; 8, 12), tamen ab hoc loco et deinceps id quasi ex instituto agit comparatione instituta beneficiorum Dei et peccatorum populi (cf. 9, 10. 13 ; 10, 1. 11; 11, 1. 2. 3. 4; 19, 3- 6. 10. 12. 13; 13, 1. 6). Haec vero operum Dei commemoratio, uti scelerum enormitatem illustrat, ita simul viam sternit ad reparationem describendam ; (alia enim Dei beneficia et opera non frustra impenduntur ; quare hanc salutem et instaurationem propheta accuratius delineat et primo quidem viam ad illam et praeparationem indicat (cf. 10, 3), dein salutem promittit non sine labore certisque conditionibus obtinendam (10, 129), quam Deus miserator largietur (11, 8 - 11 ; 12, 9; 13, 4. 5. 14), ita ut Israel denuo floreat, dilatetur, aliisque salutem afferat (14, 5 - 9). Igitur duo in hac parte praecipua quadam ratione eminent: a) quid Deus populo praestiterit et populus pro sua parte rependerit: b) qualis salus oritura sit. In hac argumenti cognatione simul cernitur ratio, cur hoc loco tertiam partem libri prophetici statuamus.
9:10
v. 10 « Quasi uvas in deserto inveni Israel, quasi prima poma ficulneae in cacumine eius vidi patres eorum » ; — i. e. «uvae in deserto, proverbiali ut reor specie, significant rem maxime suavem et expetendam, tum quia ipsae suaves sunt, tum quia locus solitarius et sterilis facit, ut rebus etiam insulsis et amaris aliquid insit suavitatis » (Sanct.) ; exprimit, quanta cum voluptate, quo studio, qua quasi aviditate et complacentia Deus populum sibi in peculium et heredi- Ephr. Ps. Ruf. Theod. M. Cyr.), illam gaudio et sedulitate colligit eamque rem pretiosissimam aestimat sibique gratulatur inventam. Quamvis in deserto pertineat ad uvam (cf. Hier. Ps. Ruf. Cyr. Theod. Theod. M. Sanct. Rib. Lap. etc.), tamen Israel foedere in deserto inito a Deo fuisse magna cum laetitia assumptum innuitur ; ficus praecoces, quae ante tempus maturescunt, similiter in deliciis habebantur ; cf. Mich. 7], 4 ; et magna aviditate arripiebantur ; cf. Is. 28, 4; in cacumine, quid hoc addat ad desiderium augendum non apparet ; quare hebr. explicabis : tn ?ni- (io eius i. e. in primitiis eius, cum ficus illae praecoces in prima sua sunt teneritudine, in prima quasi ac suavissima aetate. Patres eorum Abraham etc. intelligunt, alii duces tempore Moysis (cf. Hier. Theod. Sanct. Lap.) ; hebr. patres vestros i. e. Israelitas in deserto a Deo repertos et auctos beneficiis. Dei vero amorem, desiderium, exspectationem fefellerunt horrendum in modum : « tps? autem intraverunt ad Beelphegor, abalienati sunt in. confusionem et facti sunt abominabiles, sicut ea quae dilexerunt » ; — cf. Num. 25,3 et seq. ; hebr. venerunt ad. B. ad locum illum, ibique foedo idoli cultu peccarunt ; in Bethphegor apud Moabitas trans Iordanem e regione Ierichuntis (cf. Deut. 4, 46. Ios. 13, 20) cultu Baalphegor initiati et consecrati sunt, cuius in honorem virgines praecipue sese prostituebant etc. (cf. Hier.) ; quare hebr. e£ consecrati sunt confusioni i. e. sese consecrabant et devovebant idolo turpissimo, quod Priapi in modum Hier. describit ; et facti sunt abominationes sicut amor eorum i. e. sicut idolum, quod meretricio amore amplexi sunt ; ita quidem generationes praeteritae egerunt ; at illarum mentem et indolem apud posteros perseverasse, propheta innuit et exinde iam liquet, quia statim v. 11 poenam subdit, qua praesens generatio plectenda sit. Idola saepius vocantur abominationes, res abominandae ; cf. hebr. 4 Reg. 11, 9. 1. 2 Reg. 23, 13. 11. Deut. 99, 16. Ier. 4, 1; 7, 30 ; 13, 27 ; 16, 18. Ez. 5, 11 ete. « Ea est vis amoris, ut amantem quodammodo in amatum transformet... idem docet S. Thomas saepe 1. 2. qu. 22 art. 2. qu. 66. art. 6 ad 4, ubi discrimen statuit inter potentiam cognitivam et appetitivam. Àmor enim naturam induit et mores imbibit rei amatae, quia est impulsus quidam ad illam et cum ipsa modus quidam et unio » (Sanct.). Ex illo scelere statim transit ad aequales, qui utpote idololatrae etiam abominationes facti sunt, sicuti ea, quae colunt et adorant; si enim amor amantem transformat, a fortiore cultus et adoratio animum, sensus, voluntatem quam maxime afficit et transmutat. Unde minatur, illos ut res abominandas procul esse abiiciendos,
Anc. — Populi accusatio augetur ex historia primaeva : a) Deus populum tenere dilexit ; illi vero spurcitiis se macularunt; quare evertentur et concident ; b) Ephraim tribus erat potens — at nunc excidium ei imminet ; c) iam ex tempore Galgal mala perpetrant; quare merito exscindentur et in exsilium eiicientur (9, 10 - 17) ; d) Israel robustus et fortis est factus ; at abusus est sua potentia ad scelera; quare interibunt vulnere divino ; tunc intelligent, se vero carere fulcro et subsidio : idololatria terrorem, luctum, exsilium affert, qua in confusione Ephraim et rex et urbs et altaria et habitatores involventur ; e) iam ex diebus Gabaa in peccatis permanserunt, quare egregie vindictam sumet Deus (10, 1 - 10); f) Ephraim edoctus est Dei legem, at amans est luxuriae ; Deus vero superbiam confringet, sed ita, ut fruges adsint in Iuda et Iacob cum multo labore comparandae, fruges iustitiae et salutis. At nunc longe absunt ab illa salutis conditione, quare mendacii scelerumque frugem experientur : Bethel affert excidium, rex Israel peribit (10, 11 - 15). prius sua breviter quidem sed mirabiliter ad memoriam audientium beneficia revocat, ut ingratitudinem illorum quilibet perpendens admiretur cum Moyse : generatio prava atque perversa, haeccine reddis Domino, popule stulte et insipiens » ? Quanto enim amore et gaudio Deus populum elegerit, amplexus sit, explicat
9:11
v. 11 « Ephraim quasi avis avolavit, gloria eorum a partu et ab utero eta conceptu » ; — i. e. quasi avis avolabit in captivitatem ( Hier. Ps. Ruf. Theod.) ; iam S. Hier. advertit, iungi quoque posse quasi avis avolavit gloria eorum, et hoc melius est ; Ephraim absolute praeponitur, quasi emphasis gratia : quod attinet ad Ephraim,.. gloria et potentia celeriter, facile abripietur, evanescet. Ita comparatio est intelligenda !. Qui iungunt aliter, explicant gloriam ab Israel repeti a populi multitudine, vel eos gloriatos esse de fertilitate et ubertate in eaque populi regnique splendorem repositum existimasse ( cf. Cyr. Theod. M. Rup. Sanct. Rib.). At aliter posse intelligi iam,vidit S. Hier., scil. gloriam, quae avolet ab Ephraim, etiam a partu, et ab utero, et a conceptu eorum recedere, h. e. filios eorum deseri, posteros derelinqui ; vel filios esse morituros, alios a partu, simul ac prodierint in lucem, alios ab utero, tempore quo uterus geritur ; alios a conceptu, ut ne embryo quidem formetur ( cf. Lap.) ; originem omnem recenset, ut generalem interitum delineet. At simplicius est, hebr. YO vertere sine partu etc. i. e. nullus erit partus, nulla uteri gestatio, nulla conceptio. Ita enim tribum numero ac multitudine potentem et. florentem ad paucitatem esse redigendam praedicit. Hunc esse sensum, ex gradatione patet, quae cernitur
9:12
v. 19 « quod etsi enutrierint filios suos, absque liberis eos faciam in. hominibus ; sed el vae eis, cum recessero ab eis ». — Dixerat per hyperbolen, nullum fore partum ; pergit : profecto, si educaverint filios, ego eos orbabo, ut inter reliquos homines ipsi sint absque liberis ; ita textus lat. ; hebr. c'me2 sine homine (cf. v. 11), ita ut in illa tribu homines iam non exsistant ; hyperbole est ab affectu vehementiore non aliena ; vel ctiam cum LXX concipi potest : ipsi ex hominibus orbati erunt i. e. soli inter homines erunt filiis orbati (cf. Schegg). Ad hoc malum accedit ( hebr. 23) aliud vae; vae iis, cumulus est malorum ore divino praedictus, qui indefinite prolatus ipsa sua universalitate terrorem incutit ; Deus enim est pater, protector, custos Israel eiusque petra, fulcrum, arx, locus munitas etc. uti in psalmis frequenter laudatur, quo recedente omnia corruant necesse est. LXX habent : cágt pov &E a9xóv ; legerunt. 92 pro *v2; Cyr. ad prophetam refert, qui in communi calamitate et ruina immunitatem ab ira sibi precetur : extra illos et quam longissime ab eis ego sim et omne genus meum ; sim. Theod. M., sed ipse et Theod. duplicem lectionem exprimunt : vae eis 8ijxt Xozxx ajcobz cdpt... quod additamentum Theod. et Theoph. de Incarnationis mysterio interpretantur, uti olim etiam Lyranus, Galatinus, aliique, quos vide apud Rib. Sanct. Rite vertit Aq. EwxMvavxOc pov &x' aotóv ; Sim. Chald. « vae eis, cum abstulero gloriam meam ( schechina ) ab eis » ; quare 3t? — 1D ; uti aliqui codd. legunt ; sunt ex. interpretibus, qui legi velint 430 — dum oculos averto ab eis. Sed praestat versio vulg. Aq. Chald. Dein, uti v. 10, aliud. beneficium commemorat : effecerat enim Deus tribum Ephraim potentem ac florentem ; ita
9:13
v. 13 « Ephraim, ut vidi, Tyrus erat fundata in pulchritudine, et Ephraim educet ad. interfectorem filios suos » ; — « consequenter exponit, quàlis quondam fuerit Ephraim : tam pulcher, inquit, erat etsic Dei vallabatur auxilio, ut Tyrus quae mari cingitur, vel certe ut scopulus durissimus, qui fixus in terra omnes contemnit procellas et de turbinibus ventisque non curat » ( Hier.). Tyrus potentia, opibus, splendore illustris saepius describitur cf. Is. 93, 3. 8. Ez. 21, 4 — 29. Explica hebr. : Ephraim, sicut destinavi eum, ut sit. Tyrus plantata in fertili campo ; Tyrum etlam Syrus et Chald. exprimunt, hic : par erat Tyro in prosperitate .et abundantia ; ille : vidi Tyrum consitam aedificiis. Nomen "Y appellative sumi etiam posse, iam indicat Hier. et sequitur Scholz; at prior explicatio est praeferenda *'; petram quoque interpretantur Aq. Sym. Theod. ; LXX habent ei; 62pxv xapfotrcxy tX tÍxva ajcóv, igitur legerunt, ut jam notat Hier. una litera mutata '11Y et pro 5123.. certe Dmz25 "mj ; hane lectionem etiam Scholz praefert ; qui explicat : feci Ephraim in arcem inexpugnabilem, firmiter fundatam filiis suis. Aq. et Sym. &v zazo:- zux 5 Theod. oi viot a9x5; (cf. cod. syr. hexapl.). Talibus igitur donis Ephraim erat insignitus — Dei erat plantatio in 1. d iam suadet fem. now, quae forma ad Tyrum apta ést cf. Is. 23, 8. Ez. 27, 2; campo amoeno ac fertili, opibus quasi aemula Tyri — at Ephraim ipse ruinam sibi accersit : filios suos ut interfectori tradat, sedulo incumbit, ad id quasi unice mentem intendit (cf. hebr. w'Y*75); sceleribus scil. mortem et vindictam sedulo sibi attrahit et Dei consilium benevolum evertit. — Vates exposuit, quid Deus fecerit et facere intenderit ct quantopere populus Dei consilia reiecerit et ambabus quasi manibus interitum sibi adsciverit ; quare iam indignatione commotus ultionem Dei in tam enormia scelera imprecatur ;
9:14
v. 14 « da eis, Domine ! quid. dabis eis ? da eis vulvam sine liberis et ubera arentia » | — haec vatis exclamatio non est quasi minorem poenam pro ipsis postulantis supplicatio, scil. quia in die calamitatis beatae sunt steriles, quae non pepererunt (Rup.), vel quia populo pereunte satius est carere liberis, quam filios videre intereuntes — sed vehementer indignantis est postulatio divinae vindictae, id quod etiam interrogationis figura indicatur ; nescit, quid tanto sceleri puniendo par efflagitet. Bene notat Aib. : « ex desiderio quaerit ; tanta est enim culpa eorum, quod nescit quid pro retributione petat ; exigentia enim culpae vincit omnem poenam » ; cf. Is. 1, 5. ler. 18, 21-23. Poenam imprecatur sceleri v. 13 correspondentem ; « ea, inquit, plaga condemnet, sciantque se internecione delendos. Supra enim dixerat, quod si enutrissent filios, orbitatem illorum illico sustinerent ; nunc autem addidit arida ubera et prodigialem sterilitatem feminis ingerendam, ut populorum, quos depasta est captivitas, etiam reparatio desperetur » (Ps. Ruf. ). Dein malum ex longo tempore iam inolitum callum quasi obduxisse indicat
9:15
v. 19 « omnes nequitiae eorum in. Galgal, quia ibi exosos habui eos » ; — idololatriam in Galgal olim iam exercitam tangit cf. Iud. 3, 19; vel illos a prima terrae occupatione — Galgalis enim castrametati sunt et circeumcisi et Pascha celebrarunt et ex Galgalis expeditiones bellicas susceperunt cf. Ios. 4, 19; 5 cp. 9, 6; 10, 6 etc. — infideliter iam et nequiter in Dominum egisse ; «ait igitur : omnia huius populi peccata fuerunt in Galgal, quidquid modo faciunt, non novum est, iam olim in Galgal fecerunt, antiquissima est eorum impietas et obdurata pervicacia » ( Rib. cf. Ps. Ruf. Rup.) !. promissam interpretantur (cf. Hier. Ps. Ruf. Theod. M. Theoph. Barh. Alb. Sanct. Scholz ) ; aptius ad verbum domus explicatur familia Dei, populus Dei (cf. Hier. Rib. Lap. Men. Tir.) vel cixeézuzog t95 &pts &x- 62Xo Cyr. Cum h. 1l. foedus Dei non sub matrimonii symbolo neque populus quasi sponsa repraesentetur, non licet cum Schegg explanare, mulierem. adulteram e domo expellam. Non addam.. cf. 4, 6 ; principes.. nota in hebr. paronomasiam cf. Is. 1, 23. Ier. 6, 28; ab iis enim origo malorum et augmentum cf. 5, 1; "i, 3 seq. ; « quod utique ita posuit, non ut solos optimates lapsos in peccata signaret, sed ut de vulgi iniquitatibus dubitatio nulla remaneret, cum nec de principibus aliquis, qui non a cultu Dei recederet, exstitisset » ( Ps. Ruf.). Dei amore subtracto quid consequatur, addit
9:16
v. 16 « percussus esl Ephraim ; radix eorum exsiccata est; fructum nequaquam facient ; quod etsi genuerint, interficiam amantissima uteri eorum » ; — Ephraim ut plantatio Dei (40, 4 ; 14, '1. Is. 5, "1; 11, 11 ; 271, 3-6; 60, 21; 61, 3. Ez. 19, 10) consideratur, quae ita a solis ardore (cf. Ps. 120, 6) vel verme (Ion. 4, 7) percutitur, ut arescat. Radix siccatur i.e. omnis renascentiae spes humanitus ablata est (cf. Theod. M. Sanct.); alii radi-. cem (axov'sla» vel generatim ea quibus respublica fulcitur et nutritur, intelligunt (cf.' Theod. Ilier.) ; interficiam cf. v. 12; nota paronomasiam in hebr. inter D'^5N et '?2 i. e.nomen non habebit omen. Olim tenere eos dilexit et magno desiderio amplexus est v. 10 ; at nunc scelestos illos fastidit, v. A'l « abiiciet eos Deus meus, quia non audierunt eum; et erunt vagi in nationibus » ; —1oedus ea conditione initum est, ut audiant vocem Dei (Ex. 19, 6) ; ea conditione impleta « eritis mihi in peculium de cunctis populis »; ergo consequens est, ut ea neglecta abiecti sint et profugi et exsules apud omnes nationes, ita Dei maledictum palam prae se ferentes, vagi scil. et instabiles, quia firmam petram Israel reliquerunt (cf. Deut. 32, 18. 31 hebr. Ps. 18, 32 hebr.). Denuo beneficia praestita in memoriam revocat et quantum iis ad contemptum Dei abusi sint, reprehendit :
9:4
AGAPE (ἈΓΆΠΗ « AMORE, CARITÀ » NEL NUOVO TESTAMENTO)
Può ammettersi una certa dipendenza dell'a. dai conviti funerari giudaici (II Sam. 3, 32; Ier. 16, 5, 7; Tob. 4, 17-18; cf. Os. 9, 4 e Ez. 24, 17, 22; per i tempi del Nuovo Testamento: Fl. Giuseppe, Ant. …
… Al minimo si riducevano le manifestazioni esteriori di lutto, consistenti in un banchetto funebre («il pane di lutto»: Os. 9, 4), astensione dal lavoro per sette giorni (tanto durava il lutto: Gen. 50, 10), taglio dei capelli, cospersione di cenere sul capo (Esth. 4, 1); usi né concomitanti, né da considerarsi normativi. …
9:7
Riferiscono infatti o suppongono i vari elementi da cui risulta che lo scrittore sacro è un « profeta » (Mt. 26, 56; Lc. 18, 31; 24, 25; Rom. 16, 26; Hebr. 1, 1-2, ecc.), che scrive sotto l'influsso di Dio che lo riempie di Spirito Santo (Os. 9, 7; Mich. 3, 8; Ez. 2, 2; 3, 12; 8, 13; 11, 5, 24; Zach. 7, 12; II Sam. 23, 2; Eccl. 39, 8; 48, 27; II Esdr. 14, 21, 25, 40-44); il quale gli ordina di parlare o di scrivere (Ex. 17, …
… pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; 4, 13). È detta anche « visita » (ἐπακοπή: Lc. 19, 44; cf. 1, 68, 78; 7, 16; I Pt. 2, 12 [c. 5, 6]) secondo l'espressione profetica (pēquddāh: Is. 10, 3; Os. 9, 7; Num. 16, 29 è « la morte che a tutti spetta »).
9:10
ABOMINAZIONE DELLA DESOLAZIONE
… Antioco IV) o di Antioco IV Epifane (11, 31; 12, 11). Siqqûs esprime l'idea principale (in I Mach. 6, 7; appare solo: τὸ ββέλυγμα): « dobrobrio, orrore, cosa orrenda »; è designazione esecutiva degli dei o idoli pagani (I Reg. 2, 5; per lo più al plurale: Os. 9, 10, e spesso in Ier. e Ez.) o di quanto è connesso col culto idolatrico (Zach. 9, 7: le carni sacrificate). …
Gli Ebrei, provenienti dal Sinai, si lasciarono sedurre dalle donne moabite e "furono iniziati" all'infame culto di B. Su ordine di Mosè, l'impuro sacrilegio collettivo fu punito con l'uccisione di 24.000 israeliti per opera principalmente di Finees (v.; cf. Num. 25; Ps. 105,28; Os. 9,10).
… Nei profeti minori, anche nei più antichi (Am. 2, 4; 4, 13; 5, 8 sgg.; 9, 2, 5 sgg.; Os. 4, 12; 9, 10; 13, 4), si riscontra la medesima fede.
… Da parte di Dio, ogni beneficio e l'affetto più grande; da parte d'Israele, l'infedeltà che ebbe inizio con i primi contatti con i Cananei (Os. 9, 10; 10, 1; 11, 1 sg.; 13, 5 sg.; cf. Ier. 2, 1-3; Ez. 20, 28), ed ora a Samaria è al culmine (Os. 2, 4-15; 4, 12 e passim). …
9:15
GALGAL, GALGALA (EBR. HAG-GILGÂL «IL CERCHIO»)
… 5; 15, 12). David vi fu accolto festosamente dalla tribù di Giuda nel ritorno dalla fuga in Transgiordania (II Sam. 19, 16). Divenuto poi G. un centro d'idolatria, come il santuario di Bethel, fu riprovato nelle invettive dei profeti (Os. 4, 15; 9, 15; Am. 4, 4) e dopo l'esilio babilonese se ne perse il ricordo.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.