Theglath Phalasar carieth some Israelites captiue, and Salman asar manie more, in figure of a few disciples conuerted to Christ in Gallilee, and al Iewrie, but manie more in the whole world. 7. Whose Impyre shal be great, and durable: 8. but the Iewes glorie, especially of the tenne tribes, shal be obscured, for their pride, hypochrisie, and other sinnes.
1At the first time the land of Zabulon, and the land of Nephtali was lightly touched: and at the last the way of the sea beyond the Jordan of the Galilee of the Gentiles was heavily loaded.Primamente fu meno afflitta la terra di Zàbulon, e la terra di Nephthali, e dipoi fu gravemente percossa la via al mare, la Galilea delle nazioni di là dal Giordano.AT the first time was the land of Zabulon alleuiated: and the land of Nepthali: and at the last was aggrauated the way of the sea beyond Iordan of Galilee of the Gentiles.Primo tempore alleviata est / terra Zabulon et terra Nephthali: / et novissimo aggravata est via maris / trans Jordanem Galilææ gentium. 2The people that walked in darkness, have seen a great light: to them that dwelt in the region of the shadow of death, light is risen.Il popolo, che camminava tralle tenebre, vide una gran luce: la luce si levò per quegli, che abitavano nella oscura region di morte.The people that walked in darknes, hath sene great light: to them that dwelt in the countrie of the shadow of death, light is risen.Populus qui ambulabat in tenebris, / vidit lucem magnam; / habitantibus in regione umbræ mortis, / lux orta est eis. 3Thou hast multiplied the nation, and hast not increased the joy. They shall rejoice before thee, as they that rejoice in the harvest, as conquerors rejoice after taking a prey, when they divide the spoils.Tu hai innalzata la nazione, ma non hai accresciuta la letizia. Si allegreranno dinanzi a te come quegli, che si rallegrano della messe, come esultano i vincitori fatti padroni della preda, allorché dividon le spoglie.Thou hast multiplied the nation, and not magnified the ioy. They shal reioyce before thee, as they that reioyce in haruest, as conquerors reioyce after a pray is taken, when they diuide the spoiles.Multiplicasti gentem, / et non magnificasti lætitiam. / Lætabuntur coram te, sicut qui lætantur in messe; / sicut exsultant victores capta præda, quando dividunt spolia. 4For the yoke of their burden, and the rod of their shoulder, and the sceptre of their oppressor thou hast overcome, as in the day of Madian.Imperocché il giogo oneroso di lui, e la verga infesta a' suoi omeri, e il bastone del suo esattore tu gli superasti, come nella giornata di Madian.For the yoke of their burden, and the rod of their shoulder, and the scepter of their exactour thou hast ouercome, as in the day of Madian.Jugum enim oneris ejus, / et virgam humeri ejus, / et sceptrum exactoris ejus / superasti, sicut in die Madian.
5For every violent taking of spoils, with tumult, and garment mingled with blood, shall be burnt, and be fuel for the fire.Perocché ogni violenta depredazione (sarà) con tumulto: e le vesti intrise di sangue saranno arse, fatte cibo del fuoco.Because al violent taking of pray with tumult, and garment mingled with bloud, shal be to be burnt, and foode for the fyre.Quia omnis violentia prædatio cum tumultu, / et vestimentum mistum sanguine, / erit in combustionem, / et cibus ignis. 6For a CHILD IS BORN to us, and a son is given to us, and the government is upon his shoulder: and his name shall be called Wonderful, Counsellor, God the Mighty, the Father of the world to come, the Prince of Peace.Conciossiachè un pargoletto è nato a noi, e il figlio è dato a noi, ed ha sopra gli omeri suoi il principato, ed ei si chiamerà per nome l'Ammirabile, il Consigliere, Dio, il Forte, il Padre del secolo futuro, il Principe di pace.For A LITLE CHILD IS BORNE TO VS, and a sonne is geuen to vs, and principalitie is made vpon his shoulder: and his name shal be called, Meruelous, Counseler, God, Strong, Father of the world to come, the Prince of peace.Parvulus enim natus est nobis, / et filius datus est nobis, / et factus est principatus super humerum ejus: / et vocabitur nomen ejus, / Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, / Pater futuri sæculi, Princeps pacis. 7His empire shall be multiplied, and there shall be no end of peace: he shall sit upon the throne of David, and upon his kingdom; to establish it and strengthen it with judgment and with justice, from henceforth and for ever: the zeal of the Lord of hosts will perform this.L'impero di lui sarà amplificato, e la pace non avrà fine: ei sederà sul trono di David, e avrà il regno di lui, per assodarlo, e corroborarlo rendendo ragione, e facendo giustizia da ora in poi, e sino in sempiterno. Lo zelo del Signor degli eserciti farà tal cosa.His empire shal be multiplied, and there shal be no end of peace: he shal sit vpon the throne of Dauid, and vpon his kingdom: that he may confirme it, and strengthen it in iudgement and iustice, from this time & for euer: the zeale of the Lord of hostes shal doe this.Multiplicabitur ejus imperium, / et pacis non erit finis; / super solium David, et super regnum ejus sedebit, / ut confirmet illud et corroboret / in judicio et justitia, / amodo usque in sempiternum: / zelus Domini exercituum faciet hoc. 8The Lord sent a word into Jacob, and it hath lighted upon Israel.Il Signore ha lanciata una parola contro Giacobbe, ed ella è caduta sopra Israele.Our Lord hath sent a word into Iacob, and it is fallen in Israel.Verbum misit Dominus in Jacob, / et cecidit in Israël.
9And all the people of Ephraim shall know, and the inhabitants of Samaria that say in the pride and haughtiness of their heart:E se ne avvedrà tutto il popolo di Ephraim, e gli abitatori della Samaria, i quali superbi, e gonfi di cuore, dicono:And al the people of Ephraim shal know, & the inhabitans of Samaria, saying in pride & greatnes of hart:Et sciet omnis populus Ephraim, / et habitantes Samariam, / in superbia et magnitudine cordis dicentes: 10The bricks are fallen down, but we will build with square stones: they have cut down the sycamores, but we will change them for cedars.Son rovinati i mattoni, ma noi farem le fabbriche di pietra quadra: han tagliati i sicomori, ma noi metteremo in quella vece de' cedri.Brickes are fallen, but we wil build with square stones: they haue cut downe sycomores, but we wil change them into ceders.Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus ædificabimus; / sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. 11And the Lord shall set up the enemies of Rasin over him, and shall bring on his enemies in a crowd:Ma il Signore farà superiori a Rasin i nemici di lui, e riunirà in folla i nemici contro Ephraim:And our Lord shal lifte vp the enemies of Rasin ouer him, and shal turne his enemies into tumult.Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, / et inimicos ejus in tumultum vertet. 12The Syrians from the east, and, the Philistines from the west: and they shall devour Israel with open mouth. For all this his indignation is not turned away, but his hand is stretched out still.La Siria dall'oriente, e i Filistei dall'occidente, e divoreranno a piene ganasce Israele: per tutto questo il furore di lui non dà indietro, ma stesa è tuttor la sua mano;Syria from the East, and the Philisthims from the West: and they shal deuoure Israel with ful mouth. In al these thinges his furie is not turned away, but his hand is yet stretched forth.Syriam ab oriente, et Philisthiim ab occidente; / et devorabunt Israël toto ore. / In omnibus his non est aversus furor ejus, / sed adhuc manus ejus extenta. 13And the people are not returned to him who hath struck them, and have not sought after the Lord of hosts.Perocché il mio popolo non si è rivolto a lui, che lo percuote, e non ha cercato il Signore degli eserciti:And the people is not returned to him, who hath strooken them, and haue not sought after the Lord of hostes.Et populus non est reversus ad percutientem se, / et Dominum exercituum non inquisierunt.
14And the Lord shall destroy out of Israel the head and the tail, him that bendeth down, and him that holdeth back, in one day.E il Signore dispergerà d'Israele in un sol giorno il capo, e la coda; que' che stanno a capo basso, e quelli, che li governano.And our Lord shal destroy from Israel the head & the tayle, the peruerter and restrayner in one day.Et disperdet Dominus ab Israël caput et caudam, / incurvantem et refrenantem, die una. 15The aged and honourable, he is the head: and the prophet that teacheth lies, he is the tail.L'uomo di età, e rispettabile è il capo; il profeta, che spaccia bugie, è la coda.The aged and honorable, he is the head, & the prophet that teacheth a lie, he is the tayle.Longævus et honorabilis, ipse est caput; / et propheta docens mendacium, ipse est cauda. 16And they that call this people blessed, shall cause them to err: and they that are called blessed, shall be thrown down, headlong.E que', che beato chiamano questo popolo, seducendolo; e que', che son detti beati, anderanno in perdizione:And they that cal this people blessed, seducing them: and that are called blessed, shal be throwen headlong.Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes; / et qui beatificantur, præcipitati. 17Therefore the Lord shall have no joy in their young men: neither shall he have mercy on their fatherless, and widows: for every one is a hypocrite and wicked, and every mouth hath spoken folly. For all this his indignation is not turned away, but his hand is stretched out still.Per questo il Signore non avrà tenerezza pe' giovanetti di esso popolo, né avrà compassione de' pupilli, né delle vedove di lui; perchè egli è tutto quanto ipocrita, e malvagio: e tutte quante le bocche parlano stoltezza. Per tutte queste cose il furore di lui non dà indietro: ma stesa è tuttora la sua mano.For this cause our Lord shal not reioyce vpon their yong men: and on their pupilles, and widowes he shal not haue mercie: because euerie one is an hypocrite & wicked, and euerie mouth hath spoken follie. In al these thinges his furie is not turned away, but his hand is yet stretched forth.Propter hoc super adolescentulis ejus non lætabitur Dominus, / et pupillorum ejus et viduarum non miserebitur: / quia omnis hypocrita est et nequam, / et universum os locutum est stultitiam; / in omnibus his non est aversus furor ejus, / sed adhuc manus ejus extenta. 18For wickedness is kindled as a fire, it shall devour the brier and the thorn: and shall kindle in the thicket of the forest, and it shall be wrapped up in smoke ascending on high.Imperocché l'empietà si è accesa qual fuoco, che divora gli sterpi, e le spine, e prende rigoglio nel più folto della boscaglia, e si alza in globi un fumo superbo.For impietie is kindled as a fyre, it shal deuoure bryer and thorne: and it shal be kindled in the thicket of the forest, and it shal be wrapped vp together in the pride of smoke.Succensa est enim quasi ignis impietas: / veprem et spinam vorabit, / et succendetur in densitate saltus, / et convolvetur superbia fumi.
19By the wrath of the Lord of hosts the land is troubled, and the people shall be as fuel for the fire: no man shall spare his brother.Pell'ira del Signor degli eserciti è in turbamento la terra, e il popolo sarà quasi esca del fuoco; l'uomo non la perdonerà al proprio fratello.In the wrath of the Lord of hostes the earth is trubled, and the people shal be foode for the fyre: man shal not spare his brother.In ira Domini exercituum conturbata est terra, / et erit populus quasi esca ignis; / vir fratri suo non parcet. 20And he shall turn to the right hand, and shall be hungry: and shall eat on the left hand, and shall not be filled: every one shall eat the flesh of his own arm: Manasses Ephraim, and Ephraim Manasses, and they together shall be against Juda.E si volterà a destra, e avrà ancor fame, e mangerà a sinistra, e neppure sarà satollo: divorerà ognuno la carne dello stesso suo braccio. Manasse (divorerà) Ephraim, ed Ephraim Manasse: questi poi uniti contro di Giuda.And he shal decline to the right hand, and shal be hungrie: and shal eate on the left hand, and shal not be filled: euerie one shal eate the flesh of his arme: Manasses Ephraim, and Ephraim Manasses, they together against Iuda.Et declinabit ad dexteram, et esuriet; / et comedet ad sinistram, et non saturabitur; / unusquisque carnem brachii sui vorabit: / Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen; / simul ipsi contra Judam. 21After all these things his indignation is not turned away, but his hand is stretched out still.Per tutte queste cose il furore di lui non dà indietro; ma stesa è tuttor la sua mano.In al these thinges his furie is not turned away, but his hand is yet stretched forth.In omnibus his non est aversus furor ejus, / sed adhuc manus ejus extenta.
9:1
Calmet
Loaded. Theglathphalassar took away whole tribes, (2 Paralipomenon 5:26.) the year after this. Yet these people were the first enlightened with the rays of the gospel, (Matthew 4:13.) though so much despised, John 7:52. (Calmet)
9:2
Calmet
Risen. The kingdom of Juda hoped for redress, when they saw the people of Israel humbled, (Haydock) or rather after the defeat of Sennacherib. (Calmet)
9:3
Haydock
And hast. Parkhurst says it should be, "(whom) thou hast not brought up (the Gentiles) with joy they," etc. (Symmachus) (Haydock)
The numerous forces of the Assyrians could not save them from the angel. Under Ezechias the people increased. Was not his reign a figure of the Church persecuted and increasing: but on that account, in danger from a relaxation of discipline? (Luke 5:7.)
Spoils. They shall return thanks to God for the unexpected liberation.
9:4
Haydock
Oppressor. Who levied taxes for Assyria, 4 Kings 18:7. Sennacherib made war, because Ezechias refused to pay them any longer, and his troops fell upon each other, (Calmet) as the Madianites had done, Judges vii. (Haydock)
9:5
Calmet
Fire. Being cut and useless. See Diss. on the defeat of Sennacherib. (Calmet)
9:6
Child. The Messias, whom the son of Isaias prefigured.
Calmet
Shoulder. Where the badges of royalty were worn. (Calmet)
Tertullian
Christ bore his cross. (Tertullian, etc.)
Wonderful. In his birth, etc.
Counsellor. From whom all good advice proceeds. Grotius falsely translates, "the consulter of the strong God," meaning Ezechias. Though he deemed the Socinians unworthy of the Christian name, (Ep. ad Valleum.) he too often sides with them. Johets always means one who "gives counsel," Isaias 40:13. Ezechias was at this time ten years old, and he did not always take advice, nor was his reign peaceful, etc.
Haydock
God. The three Greek versions maliciously render El "the strong," though it be uncertain that it ever has that meaning, as it certainly has not when joined with gibbor, "mighty." Why should two terms of the same import be used? The Septuagint copies vary much. Some read only, "he shall be called the angel of the great council, for I will bring peace upon the princes and his health." St. Jerome thinks they were afraid to style the child God. But this reason falls to the ground, as other copies have, (Calmet) after council, "Wonderful, Counsellor, God, the Mighty, the Potent, exousiaszes, the Prince of Peace, the Father of the world to come, for, etc., (7.) His." Grabe (de Vitiis lxx. p. 29.) asserts that the former is the genuine version, and that the inserted titles are a secondary one; so that there must have been two version before the days of Aquila, as the text is thus quoted at large by Clement and St. Iraeneus, the year of the Lord 180; Kennicott adds also by St. Ignatius, the year of the Lord 110. (Haydock)
Worthington
The omnipotent God became a little child, and without violence subdued the world, which he still governs. (Worthington)
9:7
Peace. Christ gives it, and propagates his Church, Hebrews 12:2.
9:8
Word. Septuagint, "death." This also agrees with the Hebrew term, and with the context.
9:9
Cedars. They speak in a proverbial way, that they will shortly repair the injuries done by the Assyrians depending on king Osee.
9:11
Calmet
Him. Israel. Salmanasar came to ruin the kingdom. (Calmet)
9:12
Worthington
Still. God punishes the impenitent throughout eternity, ver. 12., and Isaias 10:4. (Worthington)
9:14
Calmet
Him. Hebrew, "the branch and the rush." (Calmet)
Septuagint, "the great and the small."
9:16
Haydock
Headlong. If the blind lead the blind, both fall into the ditch, Matthew 15:14. (Haydock)
9:17
Folly. Sin. They are all guilty. He will shew no compassion.
9:18
Haydock
High. All shall witness the fall of Israel, (Calmet) like a forest on fire. (Haydock)
9:19
Calmet
Brother. Civil wars shall rage, 4 Kings xv. Josephus (Jewish Wars vii.) perhaps alluded to this passage, when he said, that an ancient prophecy announced ruin to the Jews, when they should turn their arms against each other. (Calmet)
9:1
S. Mathew expoundeth this prophecie of Christ, first preaching in Galilee. VVhere his disciples beleued in him & folowed him.
Concordanza Mat. 4.
But after his passion few Iewes beleued in him, in comparison of the Gentiles.
9:4
Concordanza Iudic. 7.
9:6
He that is great, yea omnipotent God, is borne a litle one in this vvorld, and vvithout violence conquereth & ruleth al the vvorld.
Concordanza Luc. 2.
9:12
God punishing sinners, and they not repenting, his iust furie stil increaseth: punishing eternally al those that neuer repent.
9:21
VVhere is no repentance, there can be no remission. As v. 12. 17. & ch. 10. v. 4. &c.
9:1
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XVII 1
By these Christ was typified, and acknowledged, and brought into the world; for He was prefigured in Joseph: then from Levi and Judah He was descended according to the flesh, as King and Priest; and He was acknowledged by Simeon in the temple: through Zebulon He was believed in among the Gentiles, as says the prophet, “the land of Zabulon;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.22
… and His rest shall be honour.” In the same again: “The land of Zebulon, and the land of Nephtalim, by the way of the sea, and ye others who inhabit the maritime places, and beyond Jordan of the nations. People that walk in darkness, behold ye a great light; ye who dwell in the region of the shadow of death, the light shall shine upon you.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 37
II. Therefore now also, when He had finished these sayings He departed from Galilee and came into the coasts of Judea beyond Jordan; He dwelleth well in Galilee, in order that the people which sat in darkness may see great Light.
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.1.4
4. Even Christ’s forerunner, though only in so far as representing the synagogue,
9:2
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.11
… “Let there be light?” And who was it that said to Christ concerning giving light to the world: “I have set Thee as a light to the Gentiles” —to them, that is, “who sit in darkness and in the shadow of death?”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.5
… “Enlighten thyself, enlighten thyself, O Jerusalem; for thy light is come, and the glory of the Lord is risen upon thee.” The same prophet also, when predicting the advent of Jesus, who was to turn away men from the worship of idols, and of images, and of demons, says, “To those that sat in the land and shadow of death, upon them hath the light arisen;”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.66
… For “the people that sat in darkness—the Gentiles—saw a great light, and to them who sat in the region and shadow of death light is sprung up,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.54
… for Jesus declared this, as was foretold long before His advent by the prophet Isaiah, when he said that “the prisoners would go forth, and they that were in darkness would show themselves.” And Jesus Himself, as Isaiah also foretold of Him, arose as “a light to them that sat in darkness and in the shadow of death,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.21
… This He did, that by His power He might destroy our death and remove the darkness which is in our soul, so that the saying in Isaiah might be fulfilled,
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… judging it unworthy of Thy majesty and goodness to entrust to a servant the work of saving and benefiting Thy servants, or to cause that those who had offended should be reconciled by a minister. But by means of that light, which is of one substance with Thee, Thou hast given light to those that sat in darkness
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.6.8
8. Under him Christ appeared in bodily shape, and the expected Salvation of the nations and their calling followed in accordance with prophecy.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.14
162. And you find elsewhere that the Son of God is Light: “The people that sat in darkness and in the shadow of death have seen a great light.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 164
… the Psalmist sought deliverance in the prayer, “Bring my soul out of prison, that I may praise Thy name;” which is in another place called the “shadow of death,” from which deliverance was granted, not certainly in hell, but in this world, to those of whom it is written, “They that dwell in the land of the shadow of death, upon them hath the light shined.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 7.21
… In the beginning of the human race, when Adam and Eve had sinned, they made themselves girdles of fig leaves. Fig leaves then signify sins. Nathanael then was under the fig-tree, as it were under the shadow of death. The Lord saw him, he concerning whom it was said, “They that sat under the shadow of death, unto them hath light arisen.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.5
… they knew not Him “whom none of the princes of this world knew.” By the “shadow of death,” I know not whether the death of the body is to be understood, or that of which it is written, “That they walked in darkness and in the land of the shadow of death, a light is risen on them,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.19
146. The Church saith also what followeth, “Mine eyes have prevented the morning watch, that I might meditate on Thy words” ( ver. 148 ). Let us suppose the morning to mean the season when “a light arose for them that sat in the shadow of death;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 33
… who delivered us from the power of darkness and translated us into the kingdom of the Son of His love :” since as Isaiah prophesied, “the people of the nations that sat in darkness, have seen a great light, and they that dwelt in the land of the shadow of death, upon them hath the light shined
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 3.29
The soul when it was deified descended into Hades, in order that, just as the Sun of Righteousness rose for those upon the earth, so likewise He might bring light to those who sit under the earth in darkness and shadow of death
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 2
… and devise thou good things before God and before men.” “The paths,” therefore, “of the righteous shine as the light, and the light of them advances until the day is perfect.” For the beams of their light illumine the whole creation even now by good works, as those who are truly “the light of the world,” giving light to “those who sit in darkness,”
9:5
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.42
… For no one knows the Father save the Son, and he to whomsoever the Son reveals Him, and inasmuch as He is the Word He is the Messenger of Great Counsel,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence of His Flight. (Apologia de Fuga.) 13
When they see these things, or rather even hear of them, for see they do not, will they not desire, as it is written, to become ‘fuel of fire
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.24
24. But the Jews are much troubled at these things. This also Isaiah foreknew, saying, And they shall wish that they had been burnt with fire: for unto us a child is born (not unto them), unto us a Son is given
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 6
But mark, I pray thee, the accuracy of the prophets. For this selfsame thing also had the prophet foretold from the first, saying, “They would be glad, if they had been burnt with fire; for unto us a Child is born, unto us a Son is given.”
9:6
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 3
… “A Son,” they say, has been given to us, on whose shoulder the government is from above; and His name is called the Angel of great counsel, Wonderful, Counsellor, the strong and mighty God.”
san Giustino † 165 d.C. The First Apology 35
And how Christ after He was born was to escape the notice of other men until He grew to man’s estate, which also came to pass, hear what was foretold regarding this. There are the following predictions: —“Unto us a child is born, and unto us a young man is given, and the government shall be upon His shoulders;”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 76
… And when Moses says that He will wash His garments in the blood of the grape, does not this signify what I have now often told you is an obscure prediction, namely, that He had blood, but not from men; just as not man, but God, has begotten the blood of the vine? And when Isaiah calls Him the Angel of mighty counsel,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.16.3
… Wherefore Mark also says: “The beginning of the Gospel of Jesus Christ, the Son of God; as it is written in the prophets.” Knowing one and the same Son of God, Jesus Christ, who was announced by the prophets, who from the fruit of David’s body was Emmanuel, “the messenger of great counsel of the Father;”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.19.2
… also, that He was a man without comeliness, and liable to suffering; that He sat upon the foal of an ass; that He received for drink, vinegar and gall; that He was despised among the people, and humbled Himself even to death and that He is the holy Lord, the Wonderful, the Counsellor, the Beautiful in appearance, and the Mighty God,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.11
… Again, there are those who say, “He is a man, and who shall know him?” and, “I came unto the prophetess, and she bare a son, and His name is called Wonderful, Counsellor, the Mighty God;”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 10
Similarly, again, Isaiah says: “For a child is born to us, and to us is given a son.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.19
… Now, although death reigned from Adam even to Christ, why may not Christ be said to have reigned from the tree, from His having shut up the kingdom of death by dying upon the tree of His cross? Likewise Isaiah also says: “For unto us a child is born.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.53
… but we look to the work of Him who came to visit the whole human race in His word and teaching, as each one of His adherents was capable of receiving Him. And this was the work of one who, as the prophecy regarding Him said, was not simply an angel, but the “Angel of the great counsel:”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.27
… for they are protected by the Supreme God, who is well pleased with their piety, and who sets His divine angels to watch over those who are worthy of such guardianship, so that they can suffer nothing from demons. He who by his piety possesses the favour of the Most High, who has accepted the guidance of Jesus, the “Angel of the great counsel,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.34
… In several passages angels speak in such a way as to suggest this, as when “the angel of the Lord appeared in a flame of fire. And he said, I am the God of Abraham and of Isaac and of Jacob.” But Isaiah also says:
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.22
… Before His face shall go the Word, and shall go forth unto the plains according to His steps.” In Isaiah also: “Behold, unto us a child is born, and to us a Son is given, upon whose shoulders shall be government; and His name shall be called the Messenger of a mighty thought.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 18
… But, because He is subjected to the Father, and the Announcer of the Father’s will, He is declared to be the Angel of Great Counsel.
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 21
… who “came not to do His own will, but rather to do the will of the Father,” by whom He had been sent for this very purpose, that being made the “Messenger of Great Counsel,”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 28
… and things which by all means have to happen, it does not predict as if they were future, but narrates as if they were done. And thus, although Christ had not been born as yet in the times of Isaiah the prophet, he said, “For unto us a child is born;”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… the King against the tyrant; not with omnipotent power and wisdom, but with that which is accounted the foolishness of the cross, which hath reft his spoils from the serpent who is wise in wickedness. Blessed is He that cometh in the name of the Lord: the True One against the liar; the Saviour against the destroyer; the Prince of Peace
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 5
… For thus will they be the rather profited, meditating upon the prophet’s words, and saying, “Unto us a child is born, unto us a Son is given; and the government shall be upon His shoulder: and His name shall be called the Messenger of My mighty counsel.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 10.4.14
… edicts of profane rulers, vomiting forth death, moreover, and infecting with his deleterious and soul-destroying poisons the souls captured by him, and almost slaying them by his death-fraught sacrifices of dead idols, and causing every beast in the form of man and every kind of savage to assault us—then, indeed, the ‘Angel of the great Council,’
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 17.9
… And Isaiah said:— Unto us a child is born, unto us a Son is given, and His government was upon His shoulder, and His Name shall be called Wonderful, and Counsellor, and mighty God of the ages, and Prince of peace. And to the increase of His government and to His peace there is no end .
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 4.23
… First He is the Angel of God; then He is the Lord, for She called the Name of the Lord; then, thirdly, He is God, for Thou art God, Who hast seen me . He Who is called the Angel of God is also Lord and God. The Son of God is also, according to the prophet, the Angel of great counsel
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.45
… His ways are plunged in the depths of incomprehensibility: nothing can be fathomed or traced to the end in the things of God. No one has ever been taught to know His mind, no one besides Himself ever permitted to share His counsel. But all this applies to us men only, and not to Him, through Whom are all things, the Angel of mighty Counsel
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Illud Omnia, &c. (On Luke x. 22.) 5
For His Only-begotten Son might, ye Arians, be called ‘Father’ by His Father, yet not in the sense in which you in your error might perhaps understand it, but (while Son of the Father that begat Him) ‘Father of the coming age’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.25
… but in saying, ‘Who delivered me from all evil,’ he shewed that it was no created Angel, but the Word of God, whom he joined to the Father in his prayer, through whom, whomsoever He will, God doth deliver. For knowing that He is also called the Father’s ‘Angel of great Counsel
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.27
… and from His remitting sins, saying to the paralytic, and to the woman who washed His feet, ‘Thy sins be forgiven thee ;’ and from His both raising the dead, and repairing the first nature of the blind, granting to him to see. And all this He did, not waiting till He should receive, but being ‘possessed of power
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.30
… as we have learned from the Prophet also, that He becomes ‘the Angel of great Counsel
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 1
Risen is the Light of the kingdom, in Ephrata the city of the King. The blessing wherewith Jacob blessed, to its fulfilment came to-day! That tree likewise, [the tree] of life, brings hope to mortal men! Solomon’s hidden proverb had to-day its explanation! To-day was born the Child, and His name was called Wonder!
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 38
II. Again the darkness is past; again Light is made; again Egypt is punished with darkness; again Israel is enlightened by a pillar. The people that sat in the darkness of ignorance, let it see the Great Light of full knowledge.
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 3.2
… And, further, the order of the passage agrees with this view of the doctrine it conveys. For if the “beginning of the ways” had not been created among us, the foundation of those ages for which we look would not have been laid; nor would the Lord have become for us “the Father of the age to come
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 11.3
… And if he should bring forward Isaiah also as calling Him “the Angel of mighty counsel
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.5
… “Ascending up on high He led captivity captive, and gave good gifts to men.” And well does he say “gifts,” for as the Son was given, of Whom it is written: “Unto us a Child is born, unto us a Son is given;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.2
… For we read: “Grace to you from God our Father and the Lord Jesus Christ, Who gave Himself for our sins.” If they think that He was subject in that He was sent, they cannot deny that it was of grace that He was given. But He was given by the Father, as Isaiah said: “Unto us a Child is born, unto us a Son is given;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 1.12
12. But you read in another place: “Unto us a Child is born, unto us a Son is given.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.7
53. For this cause, then, that we might learn these divers virtues, “a Son was given us, Whose beginning was upon His shoulder.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.37
… Now I ask them, what the Saviour asked: “The baptism of John, was it from heaven or men?” The Jews could not answer Him. If the Jews did not make nothing of the baptism of John, does Auxentius make nothing of the baptism of Christ? For that is not a baptism of men, but from heaven, which the angel of great counsel
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 41.5
… “Thy faith hath saved thee, go in peace.” How simple, I went on to say, is this Gospel lesson in words, how deep in its counsels! And so because the words are those of the “Great Counsellor,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Against Marcionists and Manichæans 3
… thou didst lie down and slumber as a lion;” and Esaias saying “Behold the Virgin shall conceive and bear a son and they shall call His name Emmanuel;” and elsewhere again “We beheld Him as a young child, as a root in a dry ground;” and by the dry ground he means the virgin’s womb. And again “unto us a child is born, unto us a son is given,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 16
… 31 .) Lo! he was deemed worthy of the Voice also. “I am the God of thy fathers, the God of Abraham, and the God of Isaac, and the God of Jacob.” ( v. 32, 33 .) Lo! how He shows that He is none other than “the God of Abraham, and the God of Isaac, and the God of Jacob”—He, “the Angel of the Great Counsel.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 6
Listen to the Prophet too, calling him “The Messenger
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 15
… To the prophets not even all the Jews gave heed, but to the Only-Begotten Son of God all the world yielded and obeyed. So the “declaration” in this place shows the greater clearness of His teaching, and therefore also He is called “Word,” and “Angel of great Counsel.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 81
… but now He speaketh concerning the Gentiles. Nor doth He declare this merely, but also that they knew Him as the Father. For it is not the same thing to learn that He is Creator, and that He hath a Son. But He “manifested His Name” both by words and actions.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.21
… In those days, as I have said, the virtue of continence was found only in men: Eve still continued to travail with children. But now that a virgin has conceived in the womb and has borne to us a child of which the prophet says that “Government shall be upon his shoulder, and his name shall be called the mighty God, the everlasting Father,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.13
… for it is said of Him, “And He will show you things to come;” and “angel” in Greek is certainly equivalent to “messenger” in Latin: but we read most evidently of the Lord Jesus Christ in the prophet, that He is called “the Angel of Great Counsel,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 24.7
… the Word of God is with the prophets, and the Word of God is a prophet. The former times obtained prophets inspired and filled by the Word of God: we have obtained the very Word of God for our prophet. But Christ is in such manner a prophet, the Lord of prophets, as Christ is an angel, the Lord of angels. For He is also called the Angel of great counsel.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 34.10
… Our Lord Jesus Christ Himself is called in Prophecy, the Angel of the great Counsel, the Messenger of the great Counsel;
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 2.3
… So then the same prophet says elsewhere: “For unto us a Son is born: unto us a child is given; and the government shall be upon His shoulder; and His name shall be called the angel of great counsel, God the mighty, the Father of the world to come, the Prince of peace.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 152
… and the government shall be upon His shoulder; and His name shall be called, Angel of great counsel, Wonderful, Counsellor, The mighty God, powerful, the Prince of Peace, the Father of the Age to come.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 28
… “A child is born to us, a Son is given to us, whose power is upon His shoulder, and they shall call His name the Angel of the Great Counsel, Wonderful, Counsellor, the Mighty God , the Prince of Peace, the Father of the age to come
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
And so the Lord was handed over to their savage wishes, and in mockery of His kingly state, ordered to be the bearer of His own instrument of death, that what Isaiah the prophet foresaw might be fulfilled, saying, “Behold a Child is born, and a Son is given to us whose government is upon His shoulders
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.18
… also this, He that hath seen Me hath seen the Father : and this, Who being in the form of God , and so forth. Others declare the perfection of subsistence, as these, Son of God , and the Express Image of His person , and Messenger of great counsel, Wonderful Counsellor
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 16.14
“For we ourselves also know that angels are called gods by the Scriptures,—as, for instance, He who spake at the bush, and wrestled with Jacob,—and the name is likewise applied to Him who is born Emmanuel, and who is called the mighty God.
9:7
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.24
24. But the Jews are much troubled at these things. This also Isaiah foreknew, saying, And they shall wish that they had been burnt with fire: for unto us a child is born (not unto them), unto us a Son is given . Mark thou that at first He was the Son of God, then was given to us. And a little after he says, And of His peace there is no bound
9:13
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.15
… But to fail to be corrected by the chastisement is still harder. One of the prophets, speaking of Israel, whose heart was hard and uncircumcised, says, Lord, Thou hast stricken them, but they have not grieved, Thou hast consumed them but they have refused to receive correction; and again, The people turned not to Him that smiteth them;
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.13
… xxvii. 22 ). Against these the prophet complains to the Lord , saying, Thou hast bruised them, and they have refused to receive discipline ( Jer. v. 3 ). Hence it is that the Lord says, I have slain and destroyed this people, and yet they have not returned from their ways (
9:15
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.56
… and further make themselves happy, and confuse the way of your feet, or mockers ruling over you, or children in authority, immature in mind, not even having bread and clothing enough to be rulers over any; or prophets teaching lies,
9:16
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.56
… Such was Paul, and everyone of like spirit with him. But we fear that, in comparison with them, we may be foolish princes of Zoan, or extortioners, who exact the fruits of the ground, or falsely bless the people:
9:1
1. PRIMO TEMPORE ALLEVIATA EST TERRA ZABULON. — Prosequitur id quod dixit cap. præced., vers. 3, puerum nasciturum fore velocem prædatorem Samariæ, tum corporalem, tum spiritualem: perstringit enim duas Samariæ vastationes corporales per Assyrios, atque per eas repræsentat ejusdem deprædationes duas spirituales factas per Christum. Quocirca Syriaca versio et Arabica hæc connectunt cum fine capitis præcedentis. Sensus ergo est, q. d. Primum alleviata, id est leviter spoliata, levi plaga afflicta est Samariæ pars: puta tribus Zabulon et Nephtali (utpote extimæ, per quas Assyriis transeundum erat ad alias tribus) per Teglathphalasar regem Assyriorum expugnatæ sunt. ET NOVISSIMO (id est posterius, deinde; hoc enim est Hebraice אחרון acharon) AGGRAVATA, — id est graviori clade affecta et vastata est a Salmanasare reliqua Samariæ pars, maxime Galilæa, quæ Gentium dicebatur. Salmanasar enim regnum Samariæ evertit, omnesque decem tribus in Assyriam captivas abduxit anno 6 Ezechiæ. Unde ex Hebræo sic clarius vertas cum Vatablo: Prius levigavit vel levem fecit, id est leviter spoliavit et afflixit, Emmanuel qua Deus, terram Zabulon, et terram Nephtali; postea vero aggravavit, id est gravius afflixit, etc., Galilæam Gentium. Ita S. Thomas, Hugo, Vatablus, Adamus, Jansenius in cap. xxv Concord. Evangel., et passim Hebræi. Verum hic non sistit Propheta, ut multi ex eis volunt, sed hunc sensum quasi obiter innuens, alludens et perstringens, per eum alium longe sublimiorem et potiorem intelligit, q. d. Pari, imo longe potiori modo Christus jam natus homo, incipiens exercere nomen et officium prædatoris celeris, quod ei dedi cap. præced., vers. 3, primo alleviabit, id est leviter prædabitur rapietque e faucibus diaboli, idololatriæ et inferni terram Zabulon et Nephtali: ibi enim Christus primo prædicavit (uti conceptus est in Nazareth, quæ pertinebat ad tribum Zabulon), indeque collegit pene omnes Apostolos, uti docent S. Hieronymus, Cyrillus, Basilius, Procopius hic, et S. Chrysostomus in demonstratione quod Christus sit Deus: hinc Apostoli, Psal. lxvii, 28, vocantur « Principes Zabulon, » et « Principes Nephtali. » Hæc ergo præ- Hunc esse sensum patet primo, ex sequentibus: « Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam, » etc. Secundo, ex S. Matthæo, qui ita hunc locum explicat; nam cap. IV, vers. 13, de Christo incipiente prædicare ait: « Habitavit in Capharnaum maritima, in finibus Zabulon et Nephtali, ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam : Terra Zabulon, et terra Nephtali, via maris trans Jordanem, Galilæa Gentium populus qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam. » Ubi clare hunc sensum exprimit, ideoque omittit to alleviata et aggravata est, quia hæc verba obscura sunt.
9:2
VIA MARIS. — Zabulon et Nephtali dicuntur « via maris, » id est ora maritima maris, sive lacus Tiberiadis, inquit S. Hieronymus, huic enim multæ earum urbes adjacebant, uti Bethsaida, Corozain, Capharnaum, etc., erantque ibi multi piscatores, ex quibus vocati sunt Apostoli; unde Sanchez viam maris exponit institutum piscatorum, q. d. Ubi multi vacabant piscaturæ, ubi multi erant piscatores : sic enim vulgo Belgæ dicant t'is een zeeman est vir maris, id est nauta et mercator. Sed prior sensus est planior. TRANS JORDANEM. — Erat hæc via vel ora maris citra Jordanem; dicitur tamen esse trans Jordanem respectu Jerusalem, scilicet quia erat ultra partem illam nobilissimam Jordanis, quam mare Tiberiadis vocamus, quod medium est inter Jerusalem et Galilæam Gentium, inquit Sanchez. Nam, uti dixi Canon. XXXIX, Scriptura consignat situs locorum respectu Hierosolymæ. Verum quia mare Tiberiadis non solet vocari Jordanis, et quia hoc mare ad latus est Galilææ Gentium, ita ut Galilæa hæc sit quidem ultra, non tamen trans hoc mare; hinc facilius dicemus hanc Galilæam dici trans Jordanem respectu Syriæ: ex Syria enim ultra Jordanem incipiebat via maris jam dicta, eaque pergebat trans Jordanem, per Galilæam Gentium ad urbem Ptolemaidem, et ad mare Mediterraneum, ut patet ex tabulis Adrichomii, et ex verbis ejus jam citatis. GALILÆÆ GENTIUM, — ita Romana. Verti potest « Galilæa Gentium, » uti vertit Matth. IV, 15, idemque est sensus : ipsa enim Galilæa vocatur « via maris, » id est ora maritima : rursum hæc ora erat ora Galilææ Gentium; perinde ergo est sive vertas Galilææ, sive Galilæa : clarior tamen sensus erit si vertas, Galilæa. 2. POPULUS, QUI AMBULABAT IN TENEBRIS (populus Galilææ, populus Zabulon et Nephtali, versans in tenebris infidelitatis, id est Judaismi mixti cum Gentilismo) VIDIT LUCEM MAGNAM (Evangelicam veritatem, et Christum ipsum qui est lux mundi): HABITANTIBUS IN REGIONE UMBRÆ MORTIS (id est in densissima caligine ignorantiæ et peccatorum) LUX ORTA EST EIS. — Hoc est Christi fides, gratia et claritas affulsit. De umbra mortis plura dicam Jerem. cap. XIII, vers. 16.
9:3
Secundo et genuine, alii hæc referunt ad tempus Christi; de eo enim dixit : « Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam, » q. d. Tu, o Emmanuel! per te et Apostolos, multos e Galilæis æque ac Judæis et Gentibus convertes : sed tibi et Apostolis lætitiam non magnificabis; quia videbis tu, et videbunt ipsi multo majorem eorum partem manere incredulam; et consequenter videbunt cum dolore gentis suæ, puta tam Galilæorum quam Judæorum, pro quibus ipsi cum Paulo optabant esse anathema, excidium per Titum. Ita S. Hieronymus, Haymo et alii. Hinc dolens et gemens Christus aiebat : « Væ tibi, Corozain! væ tibi, Bethsaida! » Nota: Septuaginta, Chaldæi et Recentiores pro לא lo per aleph, id est non, legunt לו lo per vau, id est ei. Unde contrarie vertunt hoc modo, multiplicasti gentem; ei magnificasti lætitiam: quæ lectio et versio etiam verum habet sensum, q. d. Multi ex Galilæis convertentur, unde magna et eorum, et Christi ac Apostolorum erit lætitia. Apposite hæc adaptat multitudini Clericorum S. Bernardus, serm. De convers. ad Clericos, XXIX: « Etsi, inquit, multiplicasti gentem, Domine, non magnificasti lætitiam, dum nihil minus apparet decessisse meriti, quam numeri accessisse. Cucurrunt passim ad sacros Ordines, et reverenda quoque spiritibus angelicis ministeria homines apprehendunt, sine reverentia, sine consideratione. Neque enim signum regni occupare cœlestis, aut illius timent imperii gestare coronam, in quibus avaritia regnat, ambitio imperat, dominatur superbia; sed et iniquitas et luxuria etiam principatur, » etc. Vide Concilium Tridentinum, sess. XXVI De Reformat. cap. VII, usque ad XVII. LÆTABUNTUR CORAM TE, SICUT QUI LÆTANTUR IN MESSE, — q. d. Nihilominus Galilæi æque ac Judæi et Gentes a Christo et Apostolis conversi, videntes tantam lucem, gratiam et salutem sibi præ aliis tot incredulis et infidelibus esse impertitam, lætabuntur sicut lætantur agricolæ in messe. Pariter cum eis gaudebunt Christus et Apostoli, qui eos converterunt, perinde ut gaudent victores, cum opima ab hoste referunt spolia. Vides hic Christum et Apostolos esse veloces prædatores, uti eos vocavit cap. VII, vers. 16, et cap. VIII, vers. 3.
9:4
Apposite comparat victoriam Christi victoriæ Gedeonis, qua Israelem, Judic. VII, liberavit cædendo Madianitas; quia, ut docent Origenes, homil. 8 et 9 in lib. Judic., S. Augustinus, serm. 108 De Tempore, Theodoretus, Quæst. XIV et XV in lib. Judic., Gedeon liberator et victor expressus fuit typus Christi redemptoris et triumphatoris. Nam Primo, Gedeon hebraice significat eum qui conterit, confringit, sive exscindit iniquitatem; et ut ipse destruxit aram Baal et lucum succidit, atque altare Domino exstruxit : ita Christus Dominus Synagogam subvertit, idola destruxit, Ecclesiam et verum altare ædificavit, juxta dictum Jerem. cap. I, vers. 10 : « Constitui te ut evellas, et destruas, etc., et ædifices et plantes. » Refert S. Gregorius, lib. II Dialog. cap. xxxv, de S. Benedicto, quod ipse in oratione ita mente in Deum elevatus fuerit, ut sub eo viderit mundum totum quasi parvum globum in radiis solis collectum. Quæranti quomodo id fieri potuerit, respondet, causamque et modum assignat, dicens: «Quia videnti Deum angusta est omnis creatura,» et mens S. Benedicti in Deo dilatata sub eo mundum quasi globulum vidit. Simili modo nostri Prophetæ ita spiritu elevabantur in Deum, ut res etiam remotas quasi coram se positas cernerent, ideoque eorum prophetia vocatur Visio, ipsique vocantur Videntes, ut liber Addo Videntis, id est Prophetæ; et Saul ad Samuelem: «Ubi est domus Videntis?» cui Samuel: «Ego sum videns,» id est Propheta, I Reg. ix, 18. Hanc prævisionem Deus Prophetis, sed maxime Isaiæ, communicavit. Isaias enim ea quæ prædicit, ita distincte et dilucide proponit, ut qui ea legit, cernere se potius putet præsentia, quam sperare futura. Ita Thales rogatus, «quantum a mendacio distaret veritas?» respondit: «Quantum oculi ab auribus.» Sensit vir sapiens, ea demum esse indubitatæ fidei quæ hominum oculis cernuntur, non quæ auribus audiuntur. Tertio, Prophetæ sæpe pro eodem accipiunt hæc tria, scilicet, «visio, verbum, onus,» nimirum pro prophetia, de quo cap. xiii, 1. Vide Can. I. Quarto, dicit «visio,» non mea, sed Isaiæ: non tam modestiæ quam historiæ causa, scilicet ut sequentibus seculis sciatur hunc esse librum Isaiæ, non alterius: hac enim de causa scriptores libris quos edunt suum nomen præfigunt. Filii Amos. — Alius est hic Amos ab Amos qui est tertius inter minores Prophetas, ut dixi in Proœmio. Utrumque Prophetam fuisse censent Hebræi; tradunt enim ipsi hanc regulam: quoties in titulo Prophetarum nominatur pater Prophetæ, vel avus, vel abavus, significatur singulos eorum fuisse Prophetas; sed hæc regula dubia et eruditis falsa videtur, de qua re alibi agam. Quam vidit (id est audivit a Deo) super Judam et Jerusalem. — Septuaginta, quam vidit contra Judam et Jerusalem. Hebræum enim אל al et super et contra significat: hic melius vertas, «super.» Isaias enim non tantum adversa, sed et læta Judæ prænuntiat. Sub «Juda» accipe et Tribum Benjamin: hæc enim in schismate decem Tribuum sub Jeroboam cum Juda adhæsit Roboam, et domui Davidis, q. d. Hic liber Isaiæ continet tam prospera quam adversa, quæ ipse in spiritu prævidit in diebus Oziæ, Joatham, Achaz et Ezechiæ, posteris Judæ et Benjamin, ac maxime Hierosolymitis obventura, partim sub illis ipsis regibus, partim post eos. To enim «in diebus Oziæ» referendum est ad «vidit,» ut patet: nam licet Isaias, cap. xiii et seq., prophetet etiam contra Babylonios, Medos, Syros, Ægyptios, etc., tamen præcipue et communissime prophetat Judæis. Unde eis suam prophetiam inscribit. Decimo tertio, militibus Gedeonis dantur lampades ardentes in vasis testaceis : ita Apostoli, ut de se scribit D. Paulus, thesaurum luminis Evangelici in vasis fictilibus habuerunt, quibus per martyrium fractis persecutores suos vicerunt. Nos etiam jubet Christus stare succinctos, habentes lucernas ardentes in manibus, et luce operum fulgere cum tempus est, ut qui nos viderint, laudent Patrem nostrum qui in cœlis est. Rursum lagena fictilis, quæ intus continet splendorem ardentis lucernæ, optimum est symbolum Emmanuelis, qui cum tectam divinitatem absconderet in carne mortali, ubi ea per passionem collisa atque confracta est, divinitas emicuit in resurrectione, atque etiam ipsa ejus morte obscurato sole, concussu terræ, et petrarum crepitu fractæ sunt vires Madian, id est diaboli et tartari.
9:5
Quinto et genuine, quia dat causam cur dixerit : « Superasti sicut in die Madian. » Sensus ergo est, q. d. Sicut Gedeonis violenta prædatio facta est cum tumultu castrorum Madian, et cujusvis ducis violenta prædatio solet fieri cum tumultuosa hostium strage ac fuga: ita Christi prædatio violenta tumultum movit tum in tartaro, tum in castris mundi et dæmonis, dæmonesque inter se tumultuantes fugavit et prostravit, adegitque in tartara. Rursum, sicut vestis quæ in bello humano sanguine cruentata est, lavari non potest, sed igne comburitur, uti vestes Madianitarum tinctæ sanguine, vel Judæorum quos occiderant; vel proprio cum ipsi cæderentur, a Gedeone combustæ sunt cum ipsis eorum cadaveribus : ita dæmonum cohortes cruentatæ quasi sanguine, tum hominum, quos vel occiderunt vel perdiderunt, tum proprio, cum a Christo profligatæ et cæsæ sunt, gehennæ ignibus deputatæ iis exurentur. Ita S. Hieronymus, Basilius et Rupertus. Hic sensus videtur præ cæteris appositus. Est enim catachresis et metaphora a militia et prælio, in quo corpora et vestes hostium cruentæ comburuntur : sic enim Christus hostes ipsos, scilicet dæmones, eorumque asseclas comburet. Vestis ergo pro milite cujus est, puta pro dæmone, ponitur. Loquitur enim de dæmonibus quasi militibus anthropopathos; unde iis attribuit vestes et sanguinem. Simile est cap. LXIII, vers. 3.
9:6
6. PARVULUS ENIM NATUS EST NOBIS. — Ecce hic est victor et prædator, causa victoriæ jam dictæ, de quo, cap. VIII, vers. 4, et cap. VII, vers. 16, dixit quod a pueritia et ab utero prædari incipiet, scilicet parvus Emmanuel, qui tamen simul est Admirabilis, Deus, Fortis, etc. Hic est Gedeon noster, qui spirituales Madianitas confecit. Hebraice est pulchra paronomasia ילד ילד לנו ieled iuliad lanu, q. d. Gnatus, scilicet puer, natus est nobis; puer, inquam, tum ætate et statura, tum simplicitate et innocentia, sed vir, imo gigas maximus sua virtute et fortitudine. Hinc fideles et sancti vocantur pueri; nam, ut ait S. Ambrosius in Psalm. XXXVI: « Christus docuit nos pueritiam esse virtutem, dicens: Nisi efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœlorum. » Vide dicta cap. præced. vers. 18. Nota: To parvulus natus est nobis, quasi idem est cum eo quod subdit, et ob elegantiam, ac delicias amoris repetit : « Et filius datus est nobis. » Eusebius tamen Emissenus (vel potius Eucherius, hujus enim stylum redolent hi sermones), hom. 1, hæc distinguit: « Natus est, ait, nobis, qui sibi erat; datus est ergo ex divinitate, natus ex virgine. Natus, qui sentiret occasum; datus, qui nesciret exordium. Natus, qui et matre esset junior; datus quo nec Pater esset antiquior. Natus, qui moreretur; datus, ex quo vita nasceretur. Ac sic qui erat datus est, qui non erat natus est. Illic dominatur, hic humiliatur; sibi regnat, et mihi militat. » Similia habet Isidorus, lib. I De Fide, cap. VI. Rursum S. Ambrosius, lib. III De Spiritu Sancto, cap. II: Datus est, ait, nobis Christus et a Patre, et a Filio (a seipso), et a Spiritu Sancto. Apage ergo impia Nestorii vox : « Nunquam ego Deum bimestrem aut trimestrem dixerim, » nunquam parvulum, nunquam hominem natum. Pulchre S. Augustinus, serm. 27 De Tempore, loquens de Christo nascente : « Magnus, ait, dies Angelorum parvus fit in die hominum. Conditor solis, conditus sub sole. Effector cœli et terræ, sub cœlo exortus in terra. Ineffabiliter sapiens, sapienter infans. Mundum implens, in præsepio jacens. Sidera regens, ubera lambens. Ita magnus in forma Dei, brevis in forma servi, ut nec ista brevitate magnitudo illa minueretur, nec illa magnitudine ista brevitas premeretur. Neque enim, quando membra humana suscepit, opera divina deseruit, etc. Ut nec Angelis subtraheretur sapientiæ cibus, et nos gustaremus quam suavis est Dominus. » Et S. Bernardus, serm. 4 super Missus est: « Magnificetur, ait, a nobis parvulis magnus Dominus, quos ut faceret magnos, factus est parvulus. Parvulus, ait, natus est nobis, non sibi, non Angelis, qui cum magnum haberent, parvulum non requirebant. » Unde infert: « Jam de nobis nato et dato faciamus ad quod natus est et datus. Utamur nostro in nostram utilitatem, de Salvatore salutem operemur. Ecce parvulus in medio statuitur. O parvulus, parvulis desideratus! Studeamus effici sicut parvulus iste: discamus ab ipso quia mitis est et humilis corde; ne magnus videlicet Deus sine causa factus sit homo parvus, ne gratis mortuus, ne in vacuum crucifixus. Discamus ejus humilitatem, imitemur mansuetudinem, amplectamur dilectionem, communicemus passionibus, lavemur in sanguine ejus, ipsum offeramus propitiationem pro peccatis nostris, quoniam ad hoc ipse natus et datus est nobis. »
ET FACTUS EST PRINCIPATUS SUPER HUMERUM EJUS, — q. d. Hic parvulus erit, imo nascetur princeps, rex et imperator orbis, cœli et terræ dominus; talis enim fuit Christus ab initio conceptionis suæ, idque ex vi originis suæ, scilicet propter unionem hypostaticam cum Verbo. Quocirca potuisset Christus qua homo Augustum, omnesque reges suo regno deponere; verum noluit in hac vita corporali hoc imperio et regno uti, sed tantum spiritali. Audi inter alios Tertullianum, lib. Contra Judæos: « Quis, ait, omnino regum insigne potestatis suæ humero præfert, et non aut in capite diadema, aut in manu sceptrum? sed solus rex novus novorum sæculorum, Christus Jesus, novam gloriam, potestatem et sublimitatem suam in humero extulit, crucem scilicet, ut secundum Davidis prophetiam (Psal. XLIV, vers. 10, juxta Septuaginta) exinde regnaret. » Aquila, inquit S. Hieronymus, deceptus pro משרה misra, id est principatus, legit משרה mesura; id est mensura; quod tamen recte applices mensuræ et dimensionibus crucis Christi, de quibus dixi Ephes. III, 18. Aliqui per cabalam subtiliter hic explicant vocem משרה misra, quasi per crasin idem sit quod ממיר שרה missir sara (littera enim sin æquipollet litteræ samech, hoc est, ex spina imperium, significetur, quod Christus per spinas et cruces adeptus sit imperium, ut quia olim gestavit coronam spineam, nunc gestet imperialem, auream, et gemmeam. Sicuti Christus apparuit B. Catharinæ Senensi, offerens ei duas coronas, unam spineam, alteram gemmeam, jubens ut alterutram eligeret in hac vita, alteram habitura in futura. Quare ipsa elegit spineam, eamque capiti suo valide impressit, ut in futuro haberet gemmeam. Ita regnavit a ligno Deus, et regnant ejus Sancti.
ET VOCABITUR NOMEN EJUS, ADMIRABILIS. — Sex hic nomina dantur parvulo nostro Emmanueli: primum, est admirabilis; secundum, consiliarius; tertium, Deus; quartum, fortis; quintum, pater futuri sæculi; sextum, princeps pacis; septimum addunt Septuaginta, magni consilii Angelus, de quo mox; hæc enim singula a singulis aliis distinguenda, et commate dispungenda sunt, uti dispungunt Biblia Romana, Theodotion, Aquila et Symmachus, teste S. Hieronymo. Audi S. Bernardum, serm. 10 inter parvos, singula hæc paucis explicantem : « Admirabilis, inquit, est in nativitate, consiliarius in prædicatione, Deus in operatione, fortis in passione, Pater futuri sæculi in resurrectione, princeps pacis in perpetua beatitudine. » Deinde tropologice, singula hæc nomina conversis et justificatis adaptans, docet ea omnia includi in nomine Jesu, id est Salvatoris; ait enim tam hic quam clarius serm. 2 De Circumcisione: « Numquid non vere admirabilem eum singuli sumus experti, in mutatione utique voluntatum nostrarum? Hoc nempe est salvationis nostræ principium, cum incipimus respuere quod diligebamus, dolere unde lætabamur, amplecti quod timebamus, sequi quod fugiebamus, optare quod contemnebamus. Admirabilis plane, qui hæc operatur mirabilia. Sed nihilominus et consiliarium sese exhibeat necesse est in electione pœnitentiæ, et vitæ ordinatione; ne forte sit nobis absque scientia zelus, et voluntati bonæ prudentia desit. Sane opus est ut Deum quoque probemus in remissione videlicet priorum delictorum, quia nec sine hac salus nobis constare potest; et nemo potest dimittere peccata, nisi solus Deus. » Subdit deinde cætera tria ejus nomina: « Verum ne id quidem sufficit ad salutem, nisi fortem quoque experiamur in expugnando impugnantes nos, ne ab eisdem rursum concupiscentiis superemur, et fiant novissima nostra pejora prioribus. Videturne jam aliquid deesse Salvatori? Plane deesset quod maximum est, nisi et pater esset futuri sæculi, ut per eum scilicet in immortalitatem resurgeremus, qui per præsentis sæculi patrem generamur ad mortem. Neque hoc satis, si non etiam princeps pacis patri nos reconciliaret, cui traditurus est regnum; ne forte sicut filii perditionis utique, non salutis, resurrecturi videremur ad pænam. Multiplicabitur sane ejus imperium, ut merito Salvator dicatur etiam pro multitudine salvandorum; et pacis non erit finis, ut veram noveris esse salutem quæ non possit timere defectum. » Secundo, quia mirabilis est ejus potentia, et operatio, ac præsertim creatio et gubernatio totius universi. Tertio, et proprie, quia mirabilis fuit ejus conceptio et nativitas ex Virgine per inoperationem Spiritus Sancti. Mirabilis quoque fuit ejus vita, doctrina, passio, mors et resurrectio: unde Isaias vocat eum « portentum, » cap. VIII, vers. 18. Præclare S. Cyprianus, tract. De Nativitate Christi: « Mirabitur, inquit, et dilatabitur cor tuum, quando intelliges profundissimum sacramentum, in eo quod contemptibilis factus est admirabilis; et qui litteras non didicit, nec legibus instructus est, sufficiens sit divinarum humanarumque rerum consiliarius; quomodo divinitas et humanitas in unam personam convenerint; et ubi æstimata est infirmitas, fortitudo inventa sit; et corpus humilitatis nostræ divinæ claritati configuratum, non in hoc mundo, sed in cœlesti gloria perpetuum habeat principatum. » Et infra : « O Domine, quam admirabile est nomen tuum! vere tu es Deus qui facis mirabilia. Non modo mundi hujus staturam admiror, non stabilitatem terræ, non lunæ defectum, non solem semper integrum, et laborem ejus perpetuum, etc. Miror Deum in utero Virginis, miror Omnipotentem in cunabulis, miror quomodo Verbo Dei caro adhæserit. » Et mox: « Miror jejunium, miror tentationes, miror Omnipotentem in sepulcro jacentem, miror occisum et resurgentem, » etc.
Denique Haymo: Christus, ait, est consiliarius, quia ab ipso omne sanum consilium procedit, ac præsertim castitatis, paupertatis, aliaque consilia Evangelica, quæ sunt supra naturam, mundique ac humanæ rationis captum excedunt. Ita et S. Cyprianus supra, qui etiam addit : Noli in hisce ejus consiliis sequendis metuere difficultates et tentationes. Nam qui hæc tibi consulit, idem est et Deus, et fortis. « Quia, inquit, qui mundum vicit, victoriam suis promittit militibus, et qui victores sunt sui, cœlo vim inferunt. Regnum enim cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. In parvuli hujus nomine cum hoste antiquo congredimur. Defectui carnis nostræ, quæ a primitivis fæcibus originalis mali infecta languerat, ex Christi carne redditur fortitudo; et Sacramentorum communicatio, per quam illius corporis sinceritati unimur, nos in tantum corroborat, ut de mundo et de diabolo et de nobis ipsis victoria potiamur. Sic hi ad quos sermo fit, dicuntur dii, et filii Excelsi, nominis et hæreditatis et æternitatis participes, fortitudine societatis Christi subigentes certamina; et cum homines sint ex indigniore materia, in captivitatem redigunt, et conspuunt ligantque dæmonia. » Et S. Bernardus de iis qui audiunt Deum in corde vocantem ad statum perfectionis, et tamen eum sequi trepidant : « Quid times? inquit, quid dubitas? vocat te magni consilii Angelus, quo nemo est sapientior, nemo fortior, nemo fidelior. » Si ergo hæres in dubio, fluctuas, nescis quid agendum, quid eligendum sit; adi magni consilii Angelum. Si parvi es animi, depressæ mentis et consilii, invoca magni consilii Angelum. Si in salebris versaris, perplexus es, non potes te expedire, te resolvere; consule magni consilii Angelum. Si de statu vitæ deliberas, ignoras quis tibi sit salutaris, quis capessendus; implora magni consilii Angelum, is tibi instar columnæ Hebræorum in deserto viam ostendet, et præibit in cœlum. Si in periculis, in persecutionibus, in ærumnis, in arctis positus exitum non vides, obsecra magni consilii Angelum, dicito cum Josaphat rege siti presso et ab hoste obsesso : « Cum ignoremus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te, » II Paralip. XX, 12, et cum Esther, cap. XIV, vers. 3: « Domine mi, qui rex noster es solus, adjuva me solitariam, et cujus præter te nullus est auxiliator alius. Periculum meum in manibus meis est, etc. Tribue sermonem compositum in ore meo in conspectu leonis, » etc. Et cum Judith. IX, 12: « Fac, Domine, ut gladio proprio ejus superbia amputetur : capiatur laqueo oculorum suorum. Da mihi in animo constantiam, etc. Da verbum in ore meo, et in corde meo consilium corrobora. » Sic quoque fecit Ezechias obsessus a Sennacherib, IV Reg. XIX, 15; et David fugiens Absalonem, Psal. III, et Saulem, Psalm. VII, et LIII, et LV, et LVI et LVII; et Daniel exquirens a Deo somnium regis, Daniel. cap. II, 18; et Judas ac Machabæi obsessi ab Antiocho, Nicanore aliisque hostibus. Denique illustre exemplum est in Vita Josaphat apud Damascenum, cap. XXX; cum enim ipse fraudulenter a femina Gentili instinctu patris tentaretur, ut secum una nocte cubaret, adderetque illa sponsionem, si id faceret, se futuram Christianam; videret ergo ne animam perderet, quam tam parva re lucrari posset : hæsit ille perplexus; sed conversus ad orationem, cognovit fraudes serpentis, tentationemque superavit, et astum patris et mulieris sua sapientia et constantia discussit.
DEUS. — Hebraice est אל el, id est Deus qua robustus et invictus, qui facile ardua omnia superabit, bella omnia conficiet, hostesque profligabit. Perfide ergo Aquila, Symmachus et Theodotion, ac Lutherus, et auctores versionis Flandricæ Embdensium et Delphensium Bibliorum el vertunt fortis tantum, omisso nomine Deus. Quibus opponimus Chaldæum, R. Haccados, S. Hieronymum, quin et alios hæreticos, ut Œcolampadium, Strigelium, Leonem Tigurinum, Castalionem, et Genevenses, qui omnes el vertunt Deus; et ita vertendum esse patet, quia sequitur fortis; esset enim tautologia dicere fortis, fortis. Rursum Jeremias, cap. XXXIII, vers. 16, in Hebræo Christum vocat Jehova, id est Deum. Quocirca recte noster Possevinus, lib. De Atheismis hæreticorum, cap. II et III, inter atheismos et arianismos Lutheri ponit et hunc, quod hoc loco parvulo Emmanuel sustulerit nomen Deus, nec monitus licet de hac re illud reposuerit; quodque ex epistola S. Joannis expunxerit illud: « Tres sunt qui testimonium dant in cœlo, Pater, Verbum, et Spiritus Sanctus, et hi tres unum sunt; » quodque ex Litaniis eraserit illud : « S. Trinitas unus Deus, miserere nobis. » Nota, Christus, qua natus parvulus, qua homo, vocatur Deus, per communicationem idiomatum. Hæc enim nomina omnia illi, qua natus est parvulus, imponuntur. FORTIS. — Hebraice est גבור gibbor, id est potens, vir validus quasi gigas, et, ut Vatablus vertit, heros fortis. Unde ejus ortum annuntiavit Gabriel, quod nomen interpretatum significabat potentiam et fortitudinem Dei, vel Virum Deum. Christus enim heroica et incomparabili fuit fortitudine. Primo, quia tot labores exantlavit, tantas superavit difficultates, mortem tam crudelem constantissime pertulit, uti explicat S. Bernardus. Secundo, quia ipse quasi judex vivorum et mortuorum potentes potenter condemnabit, inquit Rupertus, et malos in virga ferrea regens, tandem sicut vasa figuli confringet. Tertio, quia sine ejus auxilio vana est omnis creaturæ fortitudo, inquit Haymo. Quarto, quia nos in omni tribulatione protegit et roborat, atque a nobis aereas potestates arcet et repellit, inquit S. Bernardus. Quinto et maxime, quia potentissimum regnum diaboli, peccati et concupiscentiæ evertit.
9:7
7. MULTIPLICABITUR EJUS IMPERIUM. — Dixerat parvulum nasciturum fore principem pacis : nunc dicti rationem subdit, quia multiplicandi imperii ejus pacis nullus erit terminus, nullæ metæ: nam « dominabitur a mari usque ad mare, et adorabunt eum omnes reges terræ, » Psalm. LXXI, cum antea soli Judæi Deum colerent, et ab eo Messiam exspectarent. ET PACIS NON ERIT FINIS. — Nec imperium, nec pax ista alia accipienda est, quam spiritualis, quæ sita est in animi tranquillitate et mentium interna consolatione. Unde Roman. cap. XIV, vers. 17, regnum Dei dicitur esse justitia, pax et gaudium in Spiritu Sancto. Hoc regnum quotidie petimus, ut nobis adveniat, Lucæ XI, 2, non enim petimus, ut statim in cœlum rapiamur, sed ut evertatur regnum diaboli et peccati, in ejusque locum succedat regnum Christi, et is per gratiam in nostro et cujuslibet hominis corde regnet. Quocirca Christus hoc regnum intra nos esse affirmavit, Lucæ XVII, 21. Hujus pacis in justorum mentibus nullus est finis, ut docent S. Basilius et Cyrillus, et optime S. Chrysostomus, homilia in istum locum, ubi hanc pacem quadrupliciter explicat : nam primo, inquit, Christus docuit nos carnem spiritui subjicere; quo facto, bella cessant in anima, ipsaque pace fruitur. Secundo, quia cum hostes essemus, ipse nos Patri reconciliavit. Tertio, quia Judæos et Gentes vinculo pacis copulavit. Quarto, quia quos copulavit, eis etiam gratiam perseverandi largitur, ut jugi pace fruantur : finis vero hujus imperii et pacis non erit, quia Christus usque hodie cum Patre æque operatur, et operabitur usque in finem sæculi, quando pax gloriosa in æternum duratura incipiet. SUPER SOLIUM DAVID. — Hoc pariter solium Christi et regnum non tam terrenum est quam spirituale, quo Christus in Ecclesia regnat per vicarium suum Romanum Pontificem, uti docent Epiphanius, hæres. 29, et alii. Ad hunc Isaiæ locum respexit Angelus, Lucæ I, 32, cum ait : « Dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus; et regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. » ZELUS DOMINI EXERCITUUM FACIET HOC. — Est epiphonema omnium præcedentium. « Zelus » est Dei φιλανθρωπία, quam vocat Apostolus, Tit. II, 11, q. d. Ingens ille, et singularis Christi amor erga Ecclesiam, et ingens ejus indignatio adversus hostes ejus, inquit Cyrillus, faciet hoc, scilicet ut extorqueat prædam acceptam ab hoste cum tumultu, comburatque vestes cruore maculatas, et suscitet parvulum Emmanuel, eumque constituat principem et regem Ecclesiæ, qui assumpat sceptrum super humeros suos, utque tanquam admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, etc., populi sui saluti consulat, eumque ab omni hostili vi at insidiis tueatur. To ergo hoc, respicit totum incarnationis Verbi mysterium, quod præcessit.
9:8
8. VERBUM MISIT DOMINUS IN JACOB, ET CECIDIT IN ISRAEL. — Miscuit Propheta a cap. VII hucusque spoliationem Samariæ per Assyrios cum spoliatione ejusdem spirituali per Christum. Christum enim quasi signum vastationis Syriæ et Samariæ dedit regi Achaz, cap. VII, vers. 17. Unde identidem ab una spoliatione et prædatione ad aliam transit, avolat et revolat. Hic ergo a parvulo Emmanuele redit ad sua tempora, hoc est ad excidium Samariæ. Sensus ergo est, q. d. Sicut Deus Jacobo, sive Israeli, id est decem tribubus, puta Samariæ, verbo prædixit et comminatus est, ita reipsa cecidit, id est accidit : vastata enim est et interiit ipsa ob superbiam, qua præ se Judam contemnebat, et propter idololatriam vitulorum aureorum in Dan et Bethel, quam, licet monita tot plagis et cladibus, deserere noluit. Est metaphora a sagittariis peritis, qui telis suis scopum, quem destinant, configunt : pari enim modo Deus minas quasi sagittas intendit in Jacob, et comprehenderunt Israel, illum scilicet, in quem intentæ fuerunt. Septuaginta pro דבר dabar, id est verbum, legerunt דבר deber, id est pestem; nam verbum illud quod Dominus misit in Jacob, illi pestem et exitium comminabatur, ac reipsa intulit. Ita Sanchez et alii recentiores. Hæc expositio est planissima.
9:9
9. ET SCIET OMNIS POPULUS EPHRAIM, q. d. Solent arrogantes Ephraimite, id est Samaritæ, irridere et exsibilare hasce Prophetarum minas, quasi vanas et futiles; sed ipso eventu et experientia discent eas fuisse veraces prophetias. Causam minarum et excidii Samariæ assignat : primo, ejus superbiam; secundo, hypocrisin, et pseudoprophetarum fraudem; tertio, mutuum odium; quarto, deprædationem viduarum, pupillorum, et similium miserorum.
9:10
10. LATERES CECIDERUNT, SED QUADRIS LAPIDIBUS ÆDIFICABIMUS : SYCOMOROS SUCCIDERUNT, SED CEDROS IMMUTABIMUS. — Est duplex proverbium idem significans, q. d. Nos Samaritæ clades aliquas tum a Juda, tum ab aliis accepimus; sed confidenter et animose dicimus nos illas non curare, quia illas facile sarciemus : nam vilia ædificia nostra hostes destruxerunt; nos pulchriora restituemus: ipsi communes arbores, puta sycomoros, succiderunt : nos pro eis pretiosas cedros plantabimus. Ita S. Hieronymus. Aut hostes succenderunt domos e fragili sycomoro constructas; nos alias ex nobili cedro ædificabimus; cedrus enim aspectu pulchra, odore grata, duratione æterna est. Nota : Sycomorus, inquit Dioscorides, est arbor magna, foliis moro, cætera ficui similis, nisi quod poma non ramis, sed ipso caudice effundat : poma hæc lactuosa et dulcia sunt, internis granis carentia, non maturescunt, nisi ungue aut ferro scalpantur, et propter insipidum fructum vocatur sycomorus, id est ficus fatua, hoc est insipida. Hebraice vocatur שקמים sichmim, quod Septuaginta passim vertunt sycaminus. Unde viri docti censent sycomorum eamdem esse cum sycamino. Idem sentire videtur Theophrastus, et Dioscorides, lib. I Histor. plant. cap. XXIII, et lib. IV, cap. II. Galenus tamen putat sycaminum eamdem esse cum moro; sycomorum vero medium quid esse inter morum et ficum, ut dixi. Palæstina, tempore S. Hieronymi, desierat ferre has arbores, quemadmodum et hodie Libanus cedros.
9:11
11. ET ELEVABIT DOMINUS HOSTES RASIN (q. d. Deus hostes Rasini regis Syriæ, puta Assyrios, superiores et victores faciet), SUPER EUM (id est primo, contra Rasin; hunc enim proprie respicit vox eum: mox deinde contra Ephraim et Israel, eosque) IN TUMULTUM VERTET. — Ita ut Rasinum Israelitarum socium eisque confœderatum evertant; quo superato faciet, ut Assyrii omne pondus et tumultum belli junctis jam sibi Syris (qui sunt ad Orientem Israelis) et Philistinis (qui sunt ad Occidentem) ane depellatis, vertant contra Israel, eumque avidissime et crudelissime quasi hiantes toto ore devorent. Ita S. Hieronymus. 12. IN OMNIBUS HIS NON EST AVERSUS FUROR EJUS (non regis Assyriorum, sed Domini Dei: quia per hanc vastationem Assyriorum Israelitæ non resipuerunt, vitulos aureos non destruxerunt, nec ad Deum suum redierunt : unde) ADHUC MANUS EJUS EXTENTA — est ad eos feriendos, et graviore plaga mulctandos.
9:14
14. ET DISPERDET DOMINUS AB ISRAEL CAPUT ET CAUDAM, — summos et infimos. Nam caput vocat senes et proceres, caudam pseudoprophetas, uti mox explicat Isaias : quia sicut cauda vile est membrum, quo canis adulatur, et turpitudinem, scilicet podicem suum, occultat : ita pseudoprophetæ erant homines vilissimi, qui suis falsis promissis et blanditiis adulantes populo, ejus et sua pariter vitia tegebant, Deique ac Prophetarum minas infringebant. Est ergo metaphora a canibus, vel a serpentibus, qui cauda blandientes sensim illabuntur, et venenum evomunt. Incurvans ergo est ramus expansus, qui se suaque curvat : et per hunc proverbialiter denotatur senex, rector, validus, qui in alios vires et imperium expandit, eosque curvat et regit. Refrenans est juncus, quo pueri et pauperes solent frenare jumenta. Ex junco enim, æque ac ex canabe et sparto plectuntur funes, quibus pauperes pro frenis utuntur. Unde Job cap. XL, 21 : « Numquid pones circulum in naribus ejus? » pro circulum hebraice est agmon, id est juncum. Junco enim solent piscatores majorum piscium nares trajicere, ut penduli portari possint, ait ibidem Pineda. Hinc et juncus a jungendo dicitur, quod ejus usus sit ad juncturas, puta ad funes, crates, sportas, etc. Sic Ovidius, IV Fastor. vocat « vincla juncea. » Hic proverbialiter denotat juvenem, tenerum et imbecillem (talis enim est juncus : inde vocatur Virgo juncea, ea quæ mollis est et flexilis), qui suas passiones lege Superiorum, quasi freno, regere et frenare debet. Tropologice, S. Hieronymus: « Caudam, inquit, appellans, non homines, sed jumenta, hæreticos esse demonstrat, quæ hoc membro utuntur ad stercora protegenda, et ad arcenda parva animalia. » 16. ET ERUNT, etc., PRÆCIPITATI — in mortem et captivitatem.
9:17
17. PROPTER HOC SUPER ADOLESCENTULIS EJUS NON LÆTABITUR DOMINUS, — q. d. Hac falsorum doctorum et prophetarum adulatione atque mendacio, et populi istius vanitate ac impœnitentia offensus Dominus, ne molliori quidem et blandiori ætati, puta adolescentiæ, quæ solet parentibus esse curæ et oblectationi, benevolus aut beneficus erit: atque ne miserabilium quidem personarum, ut sunt pupilli et viduæ, quas solet speciali studio protegere, miserebitur, quia omnes sunt mali et transgressores legis. Est metalepsis : ex lætitia enim amorem prævium, benevolentiam et beneficentiam intelligit, q. d. « Non lætabitur, » id est non miserebitur, non erit clemens; misericordia non commovebitur, non parcet, non benefaciet. Nota: Deus dicitur lætari super, vel, in populo, quando populus Dei præceptis obedit, et propterea Deus illi benefacit; tristari vero dicitur super peccatoribus, quando eorum scelera aversatur, eaque punire destinat. Unde Genes. VI, 6, dicitur « tactus dolore cordis intrinsecus. » Hinc et Apostolus ait : « Nolite contristare Spiritum Sanctum, » Ephes. IV, 30. Vis ergo lætificare Deum? fac virtutum opera, quæ illi placent, quibus ipse delectatur et pascitur. In Deo enim vera est delectatio et gaudium, sicut et amor circa bona : perinde atque in eodem est odium et tristitia, id est aversio et detestatio circa mala : hæc tamen tristitia nullum Deo dolorem, anxietatem aut molestiam affert, uti facit in nobis.
9:18
18. SUCCENSA EST ENIM QUASI IGNIS IMPIETAS. — Impietatem Israelis late grassantem et dominantem comparat igni omnia populanti, q. d. Sicut ignis in sylvam immissus primo vepres et sentes corripit, deinde per frutices, arbores totamque sylvam proserpit et pervadit; ita ut tota densitas saltus convolvatur superbia, id est in elatione, et altitudine fumi ad cœlum usque ascendentis: ita impietas in Israele primo stipulas et vepres, id est ignobiles, corripuit, deinde per arbores et cedros, id est nobiles et proceres, grassata omnia peccati incendio populata est, ut totum Israelem sua noxa et culpa convolverit, ac proinde et eumdem totum sua pœna, et hostili incendio ac vastatione convolvet. Ita S. Hieronymus. CONVOLVETUR SUPERBIA FUMI. — Hebraice, elevabunt se secundum elevationem fumi, q. d. Eorum superbia instar fumi dissipabitur et evanescet; vel: Spina et saltus simul altissimo igne et fumo involventur, ut dixi.
9:19
19. IN IRA DOMINI EXERCITUUM CONTURBATA EST TERRA. — Ostendit materiam paratam, causamque incendii, q. d. Crescente Dei indignatione, totus Israel involutus fuit fumo erroris, et obtenebratuscæcitate, flammis etiam passionum totus corruptus et concussus est : adeo ut in reprobum sensum datus, factus sit quasi esca et alimentum ignis futuri, quo absumetur. Intellige ignem seditionum intestinarum, quibus et Israelitæ inter se, et Judæi quoque postea corruerunt. De Judæis id docet historia Machabæorum, Josephi et Hegesippi : de Israele id patet ex eo, quod servi in dominos insurgentes eos occiderint; ut cum Phacee rex occisus est ab Osee, quod licet breviter transeat historia Regum, tamen non est verisimile id sine cædibus et tumultu peractum esse. Postea quoque Osee voluit deficere ad Sua regem Ægypti, quod statim ab aliis significatum fuit regi Assyriorum, estque indicium tunc fuisse dissensiones in Israel, IV Reg. cap. XVIII et sequent.
9:20
20. UNUSQUISQUE CARNEM BRACHII SUI VORABIT; MANASSES EPHRAIM, — q. d. Quisque filios, fratres, et quosque proximos opibus et vita spoliabit, sicut stultos et insanos videmus in manus et brachia sua sævire. Fratres ergo et cognati vocantur caro brachii, quia hi sunt quasi unum corpus cognationis, et alter alterius est quasi membrum. Quare a Christo et a Paulo proximi nostri vocantur manus, pedes et oculi nostri. Sicut enim rami ex uno nascuntur trunco, indeque in diversa abeunt; et sicut brachia ab uno fundantur corpore, ita et fratres, filii et cognati ab uno promanant stipite, puta patre vel avo. Nota : Carnes alterius comedere, aut sanguinem sitire, symbolum est summi odii et crudelitatis. Manasses Ephraim, — una tribus aliam. Has duas nominat, quia hi duo erant fratres germani, scilicet filii Joseph ex eadem matre geniti, inter quos solet et debet esse major conjunctio, quam inter uterinos, vel consanguineos tantum. Simul ipsi contra Judam, — q. d. Ephraimitæ et Manassenses, qui prius odiis inter se dissidentes in mutuas cædes ruebant, iidem postea conspirabunt more suo contra Judam. Hic est mos impiorum: sic fecerunt contra Christum Herodes et Pilatus. Sic tempore Juliani Apostatæ Judæi et Gentiles contra Christianos. Sic nunc et olim contra Catholicam Ecclesiam lacerantes invicem hæretici, ut notant S. Hieronymus et Rupertus hic. SIMUL IPSI CONTRA JUDAM, — q. d. Ephraimitæ et Manassenses, qui prius odiis inter se dissidentes in mutuas cædes ruebant, iidem postea conspirabunt more suo contra Judam. Hic est mos impiorum : sic fecerunt contra Christum Herodes et Pilatus. Sic tempore Juliani Apostatæ Judæi et Gentiles contra Christianos. Sic nunc et olim contra Catholicam Ecclesiam lacerantes invicem hæretici, ut notant S. Hieronymus et Rupertus hic. 21. SED ADHUC MANUS EJUS EXTENTA. — Tertia hic est versus hujus repetitio, qua transit ad Judam solum, q. d. Vidistis supplicia decem tribuum, vos eorum exempla imitamini, nec terremini; supplicia itaque graviora exspectate ab extenta Dei manu. Ita solet fieri : cum vicinos et proximos nostros percutit Deus, tunc vult resipiscere : si nolumus, nos quoque ferit. Hoc est quod dicitur Psal. LIX, 7: « Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus : ut liberentur dilecti tui, » scilicet emendatione sua consimilem pœnam evadentes. Sic Osee V, 8, Ephraim excitatur ad pœnitentiam proposito supplicio urbium, quæ illi erant quasi a tergo, et jubetur eas respicere.
9:1
1. Hic ponit destructionis modum et ordinem: et primo secundum diversitatem punitorum; secundo secundum diversitatem poenarum; ibi, Verbum misit Dominus in Jacob. Prima in tres, secundum tres persecutiones factas ab Assyriis in terram promissionis. Primo enim Teglathphalasar, regnante Phacee in Samaria, captivavit duas tribus et dimidiam quae erat ultra Jordanem, respectu Jerusalem, et de tribu Zabulon et Nephtali, quae erant citra Jordanem, tantum quod posset acquirari dimidiae tribui. Et quantum ad hoc dicit: Primo tempore, idest tempore primae captivitatis, terra Zabulon, et terra Nepthali alleviata est, idest minorata habitationibus suis; quod forte remanentibus non fuit multum grave, quia remanserunt eis plures possessiones. Et de hoc dicitur 4 Reg. 15. Secundo venit Salmanasar nono anno Oscee, et captivavit residuos ex decem tribubus, qui erant citra Jordanem respectu Judaeae; et quantum ad hoc dicit: Novissimo, idest in ultima captivitate generali decem tribuum, via maris, idest regio qua itur ad mare Genesareth, Galilaeae, idest, quae est in Galilaea, gentium, quae est trans Jordanem, respectu Assyriorum, quamvis citra respectu Judaeae, aggradata, idest gravi pondere tribulationis pressa. Est autem duplex Galilaea. Una in tribu Zabulon, alia in tribu Nephtali, vicina Tyriis; et dicitur gentium ista, vel propter multas gentes quae habitabant ibi, vel propter dominium, quia dederat eam Salomon regi Tyri; 4 Reg. 17. Tertio venit Senacherib, et civitates Juda cepit, et Jerusalem obsedit, sicut dicitur 4 Regum 19. Et de ista tertia persecutione loquitur hic propheta dicens, Populus; et promittit Judaeis salutem. Unde duo facit. Primo promittit salutis gratiam; secundo assignat causam, ibi, Zelus Domini exercituum faciet hoc. Circa primum tria facit. Primo promittit salutem; secundo prosequitur salvationis ordinem, ibi, Multiplicasti gentem; tertio describit ipsum salvatorem, ibi, Parvulus enim natus est nobis.
9:2
Promittit autem eis salutem contra duo; contra perplexitatem; et quantum ad hoc dicit: Populus, Judaeae, qui ambulabat, idest procedebat in negotiis suis, in tenebris, dubietatis, vidit lucem magnam, diem consolationis: et contra poenae gravitatem: Habitantibus in regione umbrae mortis, idest Judaeae, quae propter gravem persecutionem erat similitudo mortis, lux orta est eis, divinae consolationis.
9:3
Infra 60: « Surge, illuminare, Jerusalem, » quia venit lumen tuum, et gloria Domini super « te orta est. » Multiplicasti gentem, hic ponit salvationis processum et ordinem; et quantum ad hoc dicit, Multiplicasti gentem, in exercitu Senacherib, et non magnificasti eis laetitiam, ut implerent quod proposuerant. Job 3: « Consilia » pravorum dissipat » Secundo hostium spoliationem: quod fuit quando illis interfectis ab Angelo, sicut dicitur infra 56, populus egressus est ad colligenda corum spolia: unde comparatur mes soribus et victoribus. Laetabitur. Infra 53: Gaudium et laetitiam obtinebunt, et fugiet ab eis dolor et gemitus. Tertio servitutis liberationem.
9:4
Tyranni enim onerant praecipites; et quantum ad hoc dicit, Jugum enim oneris ejus, scilicet Senacherib quod deposuit: affligunt poenisi: et quantum ad hoc dicit, Et virgam humeri ejus, idest qua humeros verberabat: spoliant reb is; et ideo dicit, Sceptrum exactoris ejus. Infra 14: Quomodo cessavit exactor, quievit tributum? Ita hoc faciliter fit; sicut in die Madian, idest sicut Gedeon Madianitas dejecit: Jud. 7. Quarto quantum ad hostium punitionem.
9:5
Et haec evenient, quia omnis violenta praedatio cum tumultu; idest, violenti praedatores, quantum ad nocumentum quod infercbant in rebus, et vestimentum mixtum sanguine, corum quos occidebant, quantum ad nocumentum inflictum in personis, erit in combustionem: ad litteram enim combusti fuerunt. Infra 10: « Et subuts gloriae ejus ardebit successa quasi combus tio ignis. » Parvulus enim natus est nobis, et Filius datus est nobis. Hic describit Salvatorem: et primo quantum ad receptionem; secundo quantum ad nominationem, ibi, Et vocabitur; tertio quantum ad potestatem, ibi, Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis. Recepimus autem in natura nostra, in nativitate: Parvulus natus est nobis. Lucae 2: « Evangelio vobis gaudium » magnum, quod erit omni populo, quia natus est « vobis hodie salvator, qui est Christus Dominus, » in civitate David. » Recipimus in notitiam no stram, in Patris attestatione. Math. 17: « Hic est « Filius meus dilectus, in quo mihi bene compla- « cui; ipsum audite. » Bernardus: « Puer leviter « placari potest, facile condonat: pauperes sumus, « et parum dare possumus; tamen pro illo parvu- « lo possumus reconciliari erga Christum parvulum, « si volumus. » Et filius datus est. Recipimus e tiam eum in divina reverentia per passionem. « Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, caele- « stium, terrestrium et infernorum: » Phil. 2.
9:6
Et factus est principatus super humerum ejus, idest crux, per quam principatus exaltatus est. Joan. 19: « Et bajulans sibi crucem, exivit in eum qui dici- « tur Calvariae locus. » Et vocabitur. Hic ponit ejus nominationem: et primo nomen exprimens sapientiam divinam. Admirabilis. Ps. 158: « Mirabi- « lis facta est scientia tua ex me. » Unde omnia opera ejus mirabilia fuerunt, et praecipue in unione earum duarum naturarum in una persona. Quantum ad humanam, Consiliarius, consilia praeceptis superaddens. Eccl. 6: « Consiliarius tibi sit « unus de mille. » Exprimens potentiam divinam, Deus. Infra 45: Vere tu es Deus absconditus. Humanam, Fortis, in virtute. Job 9: « Sapiens corde « est, et fortis robore. » Tertio nomen exprimens bonitatis affluentiam quantum ad divinam. Pater futuri saeculi, idest generans filios in gloria. Heb. 2: « Decebat enim eum propter quem omnia, et « per quem omnia, qui multos filios in gloriam « adduxerat, auctorem salutis eorum per passio- « nem consummari. » Infra 22: Et erit quasi pater habitantibus Jerusalem. Quantum ad humanam, Princeps pacis, inquantum est mediator. « Ipse enim pax nostra, qui fecit utraque unum: » Eph. 2. Gen. 25: « Princeps Dei es apud nos etc. » Multiplicabitur. Hic describit ejus potestatem: et primo quantum ad regni magnitudinem; secundo quantum ad regni nobilitatem, Super solium David, et super regnum ejus sedebit; tertio quantum ad aeternitatem, ibi, Amodo, et usque in sempiternum. Circa primum duo ponit. Primo regni magnitudinem, Multiplicabitur ejus imperium. Dan. 7: « Et omnes reges servient et obedient ei. »
9:7
Quantum ad pacis quietem, Et pacis non erit finis. Infra 26: « Servabis pacem: pacem, quia in te spe- • ravimus. » Super solium David. Hic describit regni nobilitatem. Super solium David, idest Ec- clesiam, quae significatur in regno David. Luc. 2. • Dabit ei Dominus Deus sedem David patris ejus. » Quantum ad effectum regni, Ut confirmet, ad re- sistendum, et corroborat, etiam ad impugnandam, in judicio, idest per judicium. Jer. 25: « Regna- • bit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et • justitiam in terra. » Quantum ad aeternitatem, Amodo, idest a tempore incarnationis, et usque in sempiternum. Dan. 7: « Potestas ejus, potestas ae- • terna, quae non auferetur; et regnum ejus, quod • non corrumpetur. » Ultimo ponit motivum ad causandum, Zelus, idest amor Dei patris. Joan. 3: « Sic Deus dilexit mundum ut filium suum uni- • genitum daret. » Judaei exponunt hoc de Ezechia. Sed patet quod regnum ejus non fuit corroboratum in aeternum, nec nomina conveniunt sibi, quae significant divinam eminentiam. Propter quod Se- ptuaginta subtiecerunt, et posuerunt loco illorum, Magni consilii Angelus.
Notan’tum super illo verbo, Parvulus natus est, quod Christus dicitur parvulus primo in nativitate propter aetatem. Matth. 2: « Intrantes domum in- • venerunt puerum cum Maria matre ejus. » Se- cundo possessione, propter paupertatem. 2 Cor. 8: « Scitis gratiam Domini nostri Jesu Christi, quo- • niam propter vos factus est egenus, cum esset • dives. » Tertio corde, propter humilitatem. Matth. 11: « Discite a me, quia mitis sum, et humilis • corde. » Quarto morte, propter mortis vilitatem. Sap. 2: « Morte turpissima condemнемus eum. »
Notandum super illo verbo, Datus est nobis, quod Christus datus est nobis primo in fratre. Cant. 8: « Quis mihi det te fratrem meum sugen- • tem ubera matris meae? » Secundo in doctore. Joel. 2: « Filii Sion, exultate, et lactamini in Domi- • no Deo vestro, quia dedit vobis doctorem justi- • tiae. » Tertio in speculatorem. Ezech. 55: « Filii • hominis, speculatorem dedi te domui Israel. » Quarto in propugnatorem. Infra 19: Mittet eis sal- vatorem et propugnatorem qui liberet eos. Quinto in pastorem Ezech. 54: « Et suscitabo super eos • pastorem unum, qui pascat eos. » Sexto in e- xemplum operationis. Joan. 13: « Exemplum enim • dedi vobis, ut quemadmodum ego feci, ita et vos • faciatis. » Septimo in cibum peregrinationis. Joan. 6: « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mun- • di vita. » Octavo in pretium redemptionis. Matth. 20: « Filius hominis non venit ministrari, sed mi- • nistrare, et dare animam suam redemptionem • pro multis. » Nono in praemium remunerationis. Apoc. 2: « Vincenti dabo comedere manna abscon- • ditum. »
Item notandum super illo verbo, Super hume- rum ejus, quod Deus posuit super humerum Chri- sti primo peccata, sicut supra satisfactorum. Infra 55: Deus posuit super eum iniquitates omnium nostrum. Secundo clavem, sicut super sacerdotem. Infra 22: Et dabo clavem domus David super hu- merum ejus, et aperiet, et non erit qui claudat. Tertio principatum, sicut supra dominatorem. Hic: Factus est principalis super humerum ejus. Quar- to gloriam, sicut supra triumphatorem. Infra 22: Et suspendam super eum omnem gloriam domus patris ejus.
2. Hic exequitur ordinem punitionis, secundum diversitatem poenarum: et primo commemorat cul- pam; secundo exequitur poenam, ibi, Et elevabit Dominus hostes Rasin super cam. Arguit autem in eis culpam dupliciter.
9:8
Primo quantum ad trans- gressionem divini praecepti: unde dicit: Verbum misit Dominus in Jacob, idest in Juda, vel in toto populo, ut de Juda constituerentur duces. Gen. penult.: « Non auferetur sceptrum de Juda, et dux • de femore ejus. » 1 Reg. 15. Et cecidit in Israel, idest frustratum est in Israel, idest in decem tri- bubus, quae dimiserunt domum David: 5 Reg. 12: vel verbum legis universaiter.
9:9
Oseae 4: « Si for- • nicaris tu, Israel, non delinquant saltem Ju- • da. » Secundo quantum ad executionem facti, inquantum dicebant se bene fecisse caecati super- bia: quia tumor mentis obstaculum est veritatis: et ideo dicit: Et sciet omnis populus Ephraim; idest decem tribuum, et habitantes Samariam, quantum ad principes populi: sciet, idest recognos- cet se, et culpam suam in poenam; quia oculos quos culpa claudit, poena aperit. Dicentes in su- perbia et magnitudine cordis, inquantum in cor- de suo super alios se existimabant: et magnitudi- ne, quantum ad praesumptionem magnorum quae proponebant: Lateres, idest reges de Juda qui erant firmai, ceciderunt, a nobis; sed quadris lapi- dibus, idest fortibus regibus ex nobis aedificabi- mus Regnum vestrum. Succiderunt, scilicet hostes, ut Syri, sycomoros, idest reges Judae in- fructuosos: cedros, idest sublimes ex nobis immutabimus, idest ponemus loco illorum. Supra 7: Ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. De superbia eorum infra 28: « Vae coronae su- • perbiae ebriis Ephraim. » Et elevabit. Hic exe- quitur diversitatem poenarum quantum ad tria in quibus confidebant. Primo comminatur contra foe- derationem vicinorum; secundo contra utilitatem personarum quam se aestimabant habere, ibi, Et disperdet Dominus ab Israël caput; tertio contra multitudinem populorum, ibi, Successa est enim quasi ignis impietas. Circa primum duo fact. Pri- mo ponitur punitio; secundo ulterioris poenae prae- paratio, ibi, In omnibus his non est aversus furor ejus. Commimatur autem duo. Primo futuram de- structionem.
9:11
Et levabit Dominus hostes Rasin, idest Assyrios, in tumultum, belli, de quo 4 Reg. 16. Secundo persecutionis impugnationem: Et ad- ducent Dominus Syriam ab oriente, secundum situm terrae, qui erant amici; et Philistium ab occidente, qui Judam impugnabant; et devorabunt Israel, destruent, toto or-, idest toto affectu. Habae. 5: • Exultatio eorum sicut ejus qui devorat paupe- • rem in abscondito. » In omnibus his non est aversus furor ejus. Hic ponitur poenae praepara- tio; et secundo assignatur ratio, ibi, Et populus non est reversus ad percutionem se.
9:12
Praeparatio autem ponitur in voluntate: Non est aversus furor. 4 Reg. 25. « Verumtamen non est aversus Domi- • nus ab ira furoris sui magni, quo iratus est • furor ejus contra Judam. » Et quantum ad pote- statem, Manus ejus. Loquitur more humano. Supra 1: Et convertant n-anum meam ad te, et exco- quam ad purum scoriae tuam.
9:13
Ratio addendi poenam poenae est incorrigibilitas populi; et hoc est quod dicit: Et populus non est reversus ad percutientem se.
9:14
Jerem. 2: « Frustura percussi filios vestros: disciplinam non receperunt. » Disperdet Dominus ab Israel caput. Hic comminatur contra confidentiam de utilitate personarum: et primo ponitur punitio; secundo ulterioris poenae praeparatio, ibi, In omnibus his non est aversus furor ejus. Personae autem utiles videbantur, vel ad defensionem; et contra hos primo: vel ad divinae misericordiae provocationem; et contra hos, ibi, Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus. Circa primum tria facit. Primo ponitur dignitas et culpa; et culpa sub metaphora, Caput, quantum ad principem, et cauda, quantum ad populum, incurvantem, contra rectitudinem justitiae, depravantem vel refrenantem, scilicet prophetam. Ezech. 15: « Et violabant me ad populum meum. » Secundo exponit metaphoram.
9:15
Longaevus, docens mendacium.
9:16
Ezech. 22: « Prophetae autem ejus liniebant eos absque tempore, videntes vana et divinantes eis mendacia. » Tertio ponit poenam: Et erunt seducen tes, qui beatificant populum istum; seducti autem, qui beatificantur, praecipitati. Supra 5: « Popule meus: qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt. » Oseae 4: « Corruas hodie, et corruet etiam propheta tecum. » Propter hoc super adolescentibus ejus non laetabitur Dominus. Hic contra personas utiles ad misericordiam provocandam, vel propter carnis integritatem, Adolescentibus, scilicet virginibus, vel propter aetatem, Pupillorum, vel propter infirmitatem, Viduarum. Et primo ponitur punitio, Non miserebitur; secundo ponitur ratio quantum ad simu lationem in opere.
9:17
Quia omnis hypocrisia est, quantum ad malitiam in corde, et nequam, quantum ad falsitatem in ore, et universum os locutum est stultitiam. Job 8: « Spes hypocritae peribit. » In omnibus his non est aversus furor ejus, ut supra exponitur.
9:18
Succensa est enim quasi ignis impietas. Hic comminatur contra confidentiam de multitudine populi, primo seditionem, deinde
poenae ulterioris praeparationem, ibi, In omnibus his non est aversus furor ejus. Circa primum duo facit. Primo ponitur metaphora ignis; secundo famis, ibi, Et declinabit ad dexteram, et esuriet. Circa primum duo facit. Primo ponit metaphoram; secundo expositionem, ibi, In ira Domini exercituum conturbata est terra. Commimatur autem poenam seditionis sub metaphora combustionis. Unde primo ponit causam combustionis efficientem, Succensa est; ac si dicat: Impietas vestra est sicut ignis accensus ad comburendum vos. Infra 50: « Ecce omnes vos accendentes ignem, accinxi flammis ambulate in lumine ignis vestri. » Secundo materialem, Veprem, idest populum vitiosum, Supra 5: « Ascendent vepres et spinae super eam. » Secundo ipsam combustionem: Succendetur in densitate saltus, idest in sylva, in qua sunt multae arbores; et significatur multitudo populi: et effectus, Convulvetur in superbia fumi, idest altitudine fumi: fumus enim ascendens ex igne, involvit cacumina arborum; et tribulatio seditionis obtenebrat visum hominum. Joelis 1: « Ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna regionis. » In ira, quae est quasi ignis. Neaem. 1: « Indignatio ejus effusa est ut ignis. » Et erit populus quasi esca igni.
9:19
Infra 50: « Ambulate in lumine ignis. » Vir fratri suo non parcet. Hoc exponitur quantum ad ipsam combustionem. Et declinabit ad dexteram. Hic communicat eamdem poenam sub metaphora famis. Et primo ponit metaphoram, Declinabit, quasi facta videntur, ad dexteram, per quam amici significantur; esuriet, adhuc malum facere. Ad sinistram, inimicos. Carnem brachii, idest consanguineos.
9:20
Manasses Ephraim et Ephraim Manassen, qui ambo filii fuerunt Joseph. Tertio quantum ad hostes: Simul ipsi contra Judam.
9:21
Jerem. 9: « Omnis frater supplantans supplantabit, et omnis amicus fraudulenter incedet. » Supra 5: « Et corruet populus vir ad virum, unusquisque ad proximum suum. » In omnibus his non est aversus furor ejus; sed adhuc manus ejus extenta. Expone omnia ut supra.
9:1
v. 4 « Primo tempore alleviata est terra. Zabulon et. terra Nephthali, et novissimo aggravata est via maris trans Iordanem Galilaeae gentium » ; — i. e. prioretempore, olim (in oppositione ad periodum subsequentem laetiorem) vilis habita et despecta est regio illa tribubus Zabulon et Nephthali assignata, Galilaea scil. inferior et superior. Hanc provinciam vilem reddidit (hebr.)Deus eo quod et in bellis syriacis multipliciter fuit afflicta atque contrita et praesertim a Theglathphalasar incolisspoliata israeliticis (& Reg. 15, 29. 1 Par. 5, 26) fere tota in alienigenarum gentium possessionem cessit. Experta est enim haec regio primam foederis violati castigationem et iram divinam. Sed tempore posteriore, quando Deus populum suum miseratus promissa olim data inopus deducit, gloriosam reddit viam maris, trans Iordanem, Galilaeam. gentium (hebr.); eadem scil. regio aliis nominibus designatur ac describitur : via maris i. e. regio circa mare Tiberiadis vel Genesareth ;.« mare autem hic lacum appellat Genesareth qui Iordane influente efficitur, in cuius litore Capharnaum et Tiberias et Bethsaida et Chorozaim sitae sunt » (S. Hier.) et revera ita appellatur mare Genesareth 03227 £* Num. 34, 41. Ios. 13, 971 vel 05025 &? Ios. 12, 3; trans Iordanem i. e. regio in parte Iordanis orientali; Galilaea gentiwm i. e. superior Galilaea quae attingit Phoeniciae fines, uti bene iam declarat Sanct. 1. Vide de hoc vaticinio Corluj, Spicilegium dogmatico-bibl. l p. 422-433. Is. 9, 2. 219 Apte ad monitionem 8, 12. 13 factam vates immediate adscribit (in hebr. Deo qui regionem illam et contemptam reddidit et gloria illastrem (cf. For. Sanct.). Qualem autem gloriam illi regioni sit largiturus Deus, vates enarrat
Rebus angustis et caligini atrae ac desperationi impiorum opponitur salus fidelibus promissa. lis enim ex ipsa calamitatum nocte, quae impiis sine aurora perpetuo incumbet, luxorietur: Sion enim in iudicio redimetur (1, 27 et vide ad Mich. 4, 10). Unde propheta ex rerum gestarum historia et afflictione ! qua pars regionis iudaicae iam oppressa iacebat, sermonem ^? exorsus laetissimam spem piis proponi a Deo docet
9:2
v. 2 « populus qui ambulabat in. tenebris vidit lucem magnam ; habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis »; — hisce simul ea declarantur, a quibus textus hebr. felicioris periodi descriptionem orditur. Ultima enim pars 8, 22 in vulg. secundum hebr. initium constituit vel transitum ad faustiora et brevi formula laetam complectitur rerum immutationem : quia non obtenebratio, ubi. angustia 1. e. obtenebratio non erit, non perpetuo incumbet ei regioni, cui nunc angustia est; vel, ut alii apte ad lucem de qua hic praeparandam verba iungunt : quia non-obtenebratio erit i. e. lux erit ibi, ubi nunc angustiae. Uti olim Deus ex tenebris lucem splendescere iussit, ita ex nocte miseriarum educetlucem messianicam. Tenebrae et wmbra mortis optime describunt conditionem populi rebus angustis afflictam, servitute oppressam, gloria pristina spoliatam, abiectam, vitiis quoque et impietate foedatam. Quod vates iam 2, 12. seq. descripsit, omnem fastum pompammque iri destructum, idem nunc in tenebris et in umbra mortis adumbrat, atque eo rectius umbram mortis ' effert, quia apostasia a Deo et infidelitate magna populi pars (cf.7, 2. 12) Deo est mortua et huius mortis spiritualis effectus et effigies est mors illa civilis, qua populus et regio prosternitur. Huius mortis umbram dispellit lux magna quae demum ex luce matutina (8, 20) maximo splendore effulgebit. Huic luci obviam fertur piorum spes et desiderium mediis in afflictionum tenebris, hane lucem /ez et testimonium (8, 20) testantur, hanc vates iam declaravit, cum Emmanuelem exhiberet certissimum salutis et gloriae pignus (8, 10). Olim Deus in nube lucida dux fuit populo suo ex servitute aegyptiaca et per regionem deserti, ergo iis qui in tenebris sedebant quasi lux apparuit; unde si nunc iis qui tenebris offusi et miseriis sepulti sunt, lux magna annuntiatur, eo ipso insignis liberatio Domino duce ac largitore promittitur. Lucem intelligi messianicam, post ea quae vates exposuit 4, 5; 7, 14; 8, 10 iam certissime constat; constabit etiam luculentius ex descriptione quae statim sequitur et quae non est nisi [ucis magnae declaratio et explicatio ; denique constat 1. veteres communiter explicant nox (LXX, Syrus, S. Hier. Chald.). Recentiores tali compositione negata explanant n5 a cx esse obscurum; alii in syllaba apposita ad 5x notionem superlativi deprehendunt comparantes nor 2 Sam. 23, 31. 1 Chron. 27, 25. Neh. 4,28; 12, 29. Vide Naeg. et Doettcher, Neuo Aehrenlese II p. 124. quia ipsum Messiam nomine lucis propheta saepius designat (cf. 49, 6; 49, 6; 60, 1-3.19). Haec lux oriri et effulgere dicitur in Galilaea, uti supra 7, 16 vates viderat Emmanuelem degentem in regione ferrae Israel multipliciter afflicta. Hac luce insignis gloria affundi dicitur ei regioni. Atque revera postquam Messias ibi versatus est (cf. Matth. 4, 14-16) et doctrina et miraculis eam regionem illustravit et ex ea suos elegit apostolos, singulari laude per orbem terrarum omnium ore ea regio celebratur. — Ceterum locum hunc agere de Messia ab ipsis Iudaeis agnitum est. Inde enim eorum enata est traditio talmude consignata fore ut Messias in Galilaea manifestetur et a Tiberiade redemptio diffundatur (cf. RoAl. Del. ad h. 1.). Simul cum luce messianica populus Deo sacer cernitur multitudine praestans et laetitia exsultans. Ita quidem secundum geri textus hebr. quam lectionem approbant LXX, Syrus, Chald. et quam Mald. quoque sensu faciliorem vocat : multiplicasti gentem, ei magnificasti laetitiam. Primus igitur lucis exortae fructus est, ut sese diffundat longe lateque et suo splendore cuncta collustrans innumerabilem multitudinem ad Dei cognitionem et cultum adducat. Ita populus Dei multiplicatur ; constans est temporis messianici indicium maxima cultorum Dei copia (cf. ad Os. 1, 10. Mich. 2, 13). Alterum lucis messianicae beneficium est laetitia, felicitas, laetus in Deo iubilus, beatitas, quam omnes invicto desiderio et innata necessitate summopere appetunt. Eamque eximio quodam gradu ibi contineri, et ipsa voce magnificasti indicatur et duplici comparatione egregie depingitur. Aliter transitus fit ad eandem rem declarandam in vulg. Prius enim anteactae miseriae memoria breviter revocatur, ut ea oppositione beatitas messianica clarius innotescat
9:3
v. 3 « multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam » ; — i. e. olim quidem populus etiam numero excellebat; at non aderat vera beatitas, e contra miseria multiplex (cf. Mar. Malv. Schegg, Loch, Troch.) ; etiam quando res israeliticae quam maxime florere videbantur, multa deesse neque unquam ad perfectam laetitiam fortunamque stabilem res pervenisse non sine dolore animadvertebatur. Prov. 19, 7 ; 26, 9. Tob 6, 21; 13, 15; 41, 4. Esdr. 4, 2. 1 Chron. 11, 20 (cf. Drechsl. — solum undecim recenset Fürst C. p. 1367). Nostro loco ea lectionis varietas iam apud veteres deprehenditur; legunt enim sine negatione LXX, Syrus, Chald. LXX quidem textum paulo aliter reddunt «6 z2storov vo9 xo Ó wxvyxys; iv s)gpocóvn; at negationem non eos legisse planum est. Adnotat Procop. reliquos pro xaTáYayes verlisse $psydXvvx;, et cum alterius diseriminis mentionem non faciat, facile quis concluseri( eliam 02; Aorxobs negalione caruisse. At obstat nota in cod. Syr. hexapl. qua simpliciter dieitur reliquos vertisse 2on magnificasti (c£. Middeldorpf p. 80), et pro hac lectione Sym. quoque affertur in fragm. hexapl. (M. 16, 1669). Negationem praebent S. Ephr. et Barh. — Melius ad contextum quadrat qeri hebr. (Corluy). Postquam enim lucis messianicae mentio est ingesta quae oritura sit sedentibus in tenebris, sane huius lucis eifectus describi iuremerito exspeetamus, minime vero fieri regressum ad calamitates et miserias denuo proponendas. Neque satis aptum estin se neque cum locisaliis congruum, ut populo multiplicato (quae multiplicatio 'semper est in locis mossianicis benedictionis divinae augurium ac pignus et argumentum) memoria tristitiae ingeratur ; e conira duas res inter se contrarias ea lectio sociare videtur. Et cum insuper sermo statim texatur ad laetitiam illam magis declarandam et comparationibus illustrandam, merito dixeris ea explicari in altera versus parte quae in priore sint proposita, ac proinde hane ipsam explanationem argumento esse haud infirmo pro lectione qeri. Lux symbolum est felicitatis, gratiae, beatitudinis. Quare salus messianica eiusque auctor et consummator quam aptissime simul ac iucundissime eo repraesentantur. Eius autem laetitiae magnitudo ab iis eventibus declaratur, qui quam maximis animi gestientis significationibus celebrari solent in vita tum privata tum publica : « laetabuntur coram te, sicut qui laetantur in messe, sicul exsultant victores capta. praeda, quando dividunt spolia »; — esse sacram in Deo laetitiam profectam et auctam ex altioribus causis, illud coram te satis declarat; messis ubertim collecta maximi tripudii solebat esse occasio, quare frequens eius mentio fit ad animi exsultationem depingendam (cf. Ps. 4, 8; 125, 6. ler. 48, 33) et eo tempore sacra praecipiebatur laetitia (Lev. 23, 40. Deut. 16, 14). Etiam maioris tripudii causa est victoria reportata et spolia amplissima collecta, ubi et perieuli depulsio, securitas acquisita, gloria belli aucta famaeque celebritas cum omnium admiratione pervulgata et spoliorum copia animos ad incredibilem exsultationem provocare solent quae quia communis est et publica eo maiora incrementa capere solet (cf. Iud. 5, 30. Ps. 61, 13; 118, 162). Utraque comparatio eo aptior est quia indicatur post laborem ac molestiam fore bonorum abundantiam, viam scil. ad salutem sterni ipsis afflictionibus. Insuper etiam sublimiore ratione nobis qui salute messianica potimur, haec salus offertur tamquam laetitia: messis et partae victoriae spolia opima : nos enim laetantes metimus quae Salvator lacrimis et sanguine Suo seminavit ; nos gaudentes spoliis ditescimus, postquam ille atrocissima certamina pro nobis obiit et victoriam laboribus plenissimam pro nobis reportavit. Valet quippe de nobis quoque illud : ego misi vos metere quod vos non laborastis (Ioan. 4, 38). Atque gravissima adest hilaritatis ratio. Haec petitur primo ab onere praeterito et a victoriae singulari gloria (v. 4), dein ab hostium destructione integerrima (v. 5) et demum ab ipso Messia eiusque regno beatissimo et perpetuo (v. 6. 7) et ita quidem ut sententia subsequens et explicet et fundet priorem, donec omnium bonorum fons atque cumulus in ipso Emmanuele conclusus omnibusque propositus exhibetur. Ita pulcherrima gradatione omnem beatitatem in Emmanuele absolvi ostenditur. Primo igitur exsultant
9:4
v. 4 « 4ugum enim oneris eius et virgam humeri eius et sceptrum exactoris eius superasti sicut in die Madian » ; — iugum molestissimum quo premebantur, virgam qua humeri percutiebantur et baculum quo exactores duri ac tyranni eos servorum in modum affligebant et premebant, Dominus subito et modo mirabili amovit atque confregit, uti tempore Gedeonis Madianitae fusi fugatique sunt (Iud. 1); iique sunt devicti non ope exercitus fortis, non ope subsidiorum humanorum sed infirma elegit Deus et ignobilia et ea quae non sunt, ut confundat fortia, ut qui glorietur in Domino glorietur (Malv.). Vel « comparatio Gedeonis et Emmanuelis in eo praesertim spectatur, quia sicut exiguo numero et sine militari strepitu emicante e fictilibus vasculis luce miraculose tot hostium millia ceciderunt, sic ab Emmanuele humili et in luteo vase humanitatis nostrae sternendae sunt infernales acies et spolia ab illis antea sublata diripienda » (Sanct.). Dicendi quadam ubertate miseriarum ambitus describitur et hostium impetus, insolentia, insultatio. Ex gravissima enim miseria quam impietate regis populique adductum iri vates iam saepius innuit (3, 4 seq. 9, 9 seq. 6, 11-13; 1, 11; 8, 7. 21), salutem demum exorituram esse constanter ob oculos habet (cf. 1, 21). Cum igitur revera peccatis et infidelitate in Deum eiusmodi afflictiones ingruerint, iure in onere et virga et baculo et in exactore .multi cernunt exprimi satanae tyrannidem durumque imperium et servitutem ab eo generi humano impositam, donec Messias principem huius mundi eiecerit (cf. S. Hier. Cyr. Theod. Euseb. Procop. For. Malv. Sa, Pint. Sanct. Sasb. Lap. Tir. Men. Corluy), dum S. Thom. Cali. haec omnia ad Sennacherib referunt, Hostium prostratio ita est completa, ut ne armorum quidem hostilium ullum relinquatur vestigium ; quare hac sententia dum proxime explicatur quo modo Deus confringat baculum exactoris (hebr. v. 4), simul nova laetitiae causa ad antecedentem additur vel causa laetitiae allata. quanta qualisque sit magis declaratur;
9:5
v. 5 « quia omnis violenta praedatio cum tumultu et vestimentum mistum sanguine erit in combustionem et cibus ignis » ; — combustione ignis ex qua nil remanet nisi cineres, hostium potentiam et arma quam maxime funditus deleri manifestatur ; omnis igitur praeda ab hostibus cum tumultu et belli strepitu acta igne absumetur et quaecumque belli vel oppressionis et tyrannidis hostilis memoriam revocant — vestimenta sanguine devictorum tincta instar omnium proferuntur — igne pariter delebuntur. Flammae ultrices etiam eo apte commemorari censendae sunt, quia Deus est ignis consumens (Deut. 4, 24) et spiritu ardoris (Is. 4, 4) cuncta emundabit. In príore versus parte legitur hebr. TND ps2755, quà in voce versiones veteres maxime variant. LXX xze«» exoXà» ; Chald. omne accipere et dare eorum; Syrus omnis sonus ; S. Hier. secutus est interpretationem Sym. xàox Bíx £Qrác0n. Recenüores magno consensu eam sequuntur explicationem, quam a Kimchio propositam iam in medium proferunt Mald. et Malv. explicantes omnem. calceum calceati (vel ingredientis) im tumultu, ita ut et calceus et sagum igne absumatur i. e. nihil de hostium armatura relinquatur. Pro ea aeceplione provocant ad vocem in targ. et talm. obviam yo et ad syriacam NAYND eiusdem significationis ; ità Ros. Ges. Ewald, Drechsl. Diest. Del. Naeg. Net. Troch. Mühlau- Volck etc. ; alii vocem notione generaliori reddunt armatura provocantes ad vocem targ. et syriacam et chald. YN, IUE ita Hitx. Kn. Reinke, Rohl. Cum vox hebr. hoc solum loco occurrat, res in medio forte relinquenda erit. Prior quidem explicatio ex vocis targ. et syr. affinitate magis commendatur ; neque ei obstat quod [s. 5, 27 calceus militaris 5i vocetur; duo enim nomina exstitisse plane est credibile. Sed aliqui haerent, quia non de armis, sed solum de aliqua vestium parte sermo fiat; bellico tumultui enim arma magis quam calcei quadrare videntur. Verum reponere poteris, interitum hostium ita ad oculum demonstrari, ut ne caleeus quidem suporfore dicatur. Demum noto apud Assyrios sünmu esse vestimenü genus; vide Sírassmaier, Verzeichniss der akk. assyr. Woerter n. 6835, Leipzig 1886.
9:6
v. 6 « Parvulus enim natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humerum eius et vocabitur nomen eius : admirábilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis » ; — hic ergo omnium bonorum fons et cumulus ! Verba ipsa de nato filio ad 7, 14 nos remittunt et eius loci explicationem et amplificationem indicant. Primo cum emphasi et iubilatione in repetitione expressa effertur puerum nobis nasci, filium nobis dari ; eum igitur totum in nostram utilitatem et bonum nostrum quasi expendi et a Deo nobis concedi. Quis non recordabitur verborum angeli : natus est vobis hodie Salvator (Luc. 2, 11) ? Quis non divinae liberalitatis, cum Deus ita dilexerit mundum, ut Filium suum unigenitum daret ? Quomodo non omnia in illo nobis donavit ? Maxima ergo offertur in rebus afflictis spes ac consolatio. Secundo asséritur, ei imperium ac regnum deberi iure quodam nativo neque unquam ab eo auferri posse. Apte id refertur ad 8, 8, quo loco iam Emmanuel proponitur tamquam terrae dominium iure tenens. Cum autem ex 2 Reg. 1, 13. 16 thronus David stabilitus sit usque in sempiternum et thronus eius firmus sit iugiter (cf. Ps. 88, 38), puerum hunc ex posteris esse Davidis per se liquet, et cum ei imperium usque in sempiternum statim adscribatur (v. 1), intelligi Messiam res adeo est perspicua, ut ipsi rationalistae h. l. de Messia sermonem institui ultro fateantur (v. g. Hitz. Ewald, Kn. Diest.). Principatus dicitur fieri. super humerum, quia vel munus imperii et regiminis àd instar oneris portari vel quasi humero sustentari concipitur, vel symbola et insignia imperii, uti sceptrum er pallium purpureum, humero geruntur (cf. Mald. Mar. Men. Osor. Sasb. Schegg, INaeg.) ; quibus alii addunt, ita dici in oppositione ad tyrannos, de quibus v. 4, regem enim Emmanuelem suis humeris sustenturum imperium, non alienis onus et virgam impositurum (Sanct. Malv.) ; aut ita designari regni firmitatem, quam ipse supposito quasi humero sit conservaturus (Malv. Mald. Calm.); aut quamvis sit puer, tamen habere humeros aptos et robustos imperio quamvis maximo sustinendo (For.). Et cum statim fiat mentio imperii adeo explicita, novo argumento confirmatur, puerum huncesse eundem, qui 1,14 in signum datur piis pro eo quod consilium inimicorum contra domum et regnum David « non stabit et non erit istud ». — Cum Messias redemptionem cruce perficeret quae crux eius regni censetur insigne et symbolum, prope adiacet accommodatio verborum apud multos obvia qui imperium super humerum crucem Domini pie intelligunt, quam quasi sceptrum regale super humeros tulerit (cf. S. Hier. Cyr. Theod. Basil. Procop. llaimo, Herv. Thom. Barh. Pint. Lap. Mar. Men.). Tertio quis qualisve sit, insigni nominum serie declaratur. Nomen vocari non dicit tali appellatione tamquam nomine proprio eum apud homines designari, sed notionibus quae istis vocibus exprimuntnr eius describi indolem, naturam, munus, vel aliis verbis quaecumque iis vocibus declarantur in ipso inveniri et exprimi. Quid inuno Emmanuelis nomine quasi conclusum lateat, iam explicatur. Iam primo nomine ipse et ingressus eius in mundum et eius munus et opus a communi hominum ordine et lege removeri et inter mirabilia Dei collocari declaratur ; est enim miraculum (hebr). Verbum N5B adhibetur de miraculis in Aegypto patratis (Ex. 15, 41. Ps. ''1, 15; 18, 12), de aliis Dei mirabilibus (Ps. 88, 11. 13; 89, 6. Dan. 12, 6. Is. 25, 1) ; eodem nomine angelus qui Manue apparuit (Iud. 13, 18) se longe ultra naturae vires et ordinem loco habendum esse sublimiore profitetur. Si igitur parvulus ille simpliciter miraculum esse — id enim vocari designat — declaratur, in eo summam quandam ac cumulum omnium Dei magnalium naturae seriem excedentium contineri iuremerito censebimus. Quare hoc nomine audito eius quoque in mundum ingressum, conceptum partumque fore miraculum i. e. virgineum (1, 144) facile is sibi persuaserit qui pueri eius naturam a propheta descriptam sedulo consideraverit. Quanti vero beneficii mirabilis ille hominibus sit futurus, altero nomine consiliarii edicitur. Est scil. talis qui optima consilia et sapientissima et ipse concipit et aliisin omni rerum conditione largitur ; quod ut praestare possit, et maxima sapientia et in homines benevolentia instructus sit oportet. Talis ergo describitur, qui homines doceat, in rebus difficillimis ac dubiis dirigat, hostium fraudes et astutias detegat, eludat, omnesque ad beatum vitae statum suis doctrinis ac consiliis dirigat. Verum ut et miraculum rite aestimemus et. consiliarium nostrum infinita sapientia praeditum veneremur, tertio nomine de divina eiüs natura edocemur : Deus fortis, El gibbor ; divinam designari naturam, certissimum est ; ita enim appellatur Iahve Deut. 140, 17; ita ler. 32, 18. Neh. 9, 32 appellatur, dum Ieremias et Nehemias preces ad eum fundunt. Eodemque modo nomen . hic deberi intelligi, ipse Isaias apertissime nos docet, quia 10, 90. 94 Iahve vocat Sanctum Israel et in membro parallelo eundem El gibbor. Hac appellatione et divinae naturae designatione cum praeterea et 7, 44 et hoc ipso versu humana simul declaretur natura, divinae Incarnationis Isaias I — 15. mysterium pro veteris foederis conditione adumbratur. Hac appellatione facta etiam quae 4, 2 de germine Domini et terrae fructu sublimi dicta sunt illustrantur, ita ut utramque Messiae naturam, divinam ethumanam, eo quoque loco innui adhibita ex nostra appellatione ampliore declaratione videri possit haud improbabile. Uti hic in nomine 5x quod est. frequentissimum divinitatis nomen nàturam divinam Messiae habes expressam, ita eadem docetur Ps. 44, 1; 109, 3( quo loco lectio LXX, vulg. Syri omnino est sequenda contra textum mas.) et vide quae ad Zach. 12, 10 notavi. Porro parvulus iste ac filius nobis datus, qui est simul Deus isque Deus fortis, adeoque potens ad promissa quaeque adimplenda et ad hostium impetus frangendos, suis est benevolentia et suavitate inexhausta plenus; ideoque post divinae maiestatis sublimitatem et terrorem nomen commemoratur benignitatis et amoris curaeque paternae : pater aeternus i. e. qui in sempiternum est pater, qui se suis perpetuo patrem benignum praestabit, proinde (in oppositione ad v. 4) non ut tyrannus dominabitur, verum amore paterno filios suos perpetuo complectetur. Ita enim divinae maiestatis sublimitas in Deo forti adumbrata ad maximam in genus humanum benevolentiam attemperatur, uti conscii nobis fiamus Dominum nos habere potentissimum aeque atque amantissimum ; ex hac enim indole duplici spes, fiducia, amor enascitur. Uti ergo in priore appellatione excelsum illud in miraculo expressum adiecta consiliarii mentione ad emolumentum nostrum transfertur quasi et inflectitur, ita terror ac reverentia Dei fortis nomine patris insempiternum suavitate ét amore miscetur eiusque fortitudo nostrae utilitati ac beatitati impendi dicitur. Est igitur ille qui Israel vocat filium suum primogenitum (Ex. 4, 22), qui genuit Israel (Deut. 32, 18), qui filios enutrivit et exaltavit (Is. 1, 2), cuius filius deliciarum est Ephraim (Ier. 31, 20) etc. et qui, quemadmodum olim portavit populum suum in deserto sicut portat pater filium suum parvulum (Deut. 1, 31), ita non cessabit patrem se exhibere suis «qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva » (Is. 46, 3 cf. 63, 16; 64, 8). Is est sensus nominis 7772N, quod non tam auctorem vel possessorem ' aeternitatis ( For. Malv. Mald. Tir. Hengstenberg) dicit, sed patrem sempiternum, patrem in aeternum ( cf. Ges. Ewald, Drechsl, Del. Naeg. Bred. Rohl.). dmperii autem eius paterni fructus et effectus est felicitas, beatitas, cuius omnia bona uno pacis nomine comprehenduntur; quare nominum series aptissime concluditur pi inceps pacis, 1. e. qui imperium suum pace fundat, pacem annuntiat, efficit, cuius indoles, munus est pax, qui proinde odium et inimicitias quas peccatum invexit inter Deum*et homines et inter ipsos homines et funestam infinitamque malorum seriem, efficaciter tollet, pacem cum Deo, pacem inter homines et pacis huius fructum : felicitatem, laetitiam, beatitatem potenter restituet, Quare apud Mich. 5, 5 pax appellatur; vide Zach. 9, 10 et pacis huius. descriptionem Ps. 71. Pacem hanc iam partim descripsit Is. 2, 4; cf. 11, 1 etc. Ex quibus facile colligitur in vocibus evangelicis : in terra pax hominibus, pax vobis, pacem meam do vobis etc. aptam exhiberi adumbrationem principis pacis. Is. 9, 6-1 229 loco poneretur. Neque sufficit dicere cum Kn. Diest. Messiam vocari El non quia proprie sit Deus, sed solum quia virtute divina et spiriti Dei sit instructus . et Dei vices gerat Deumque repraesentet. Nam ne vox et appellatio ita extenuetur, obstat [s. 10, 91. 92 ; obstat usus vocis praesertim apud Isaiam, apud quem semper de Deo solo vel de numine dicitur (cf. 5, 16; 19, 2; 14, 43; 40, 18; 49, 40. 42 ; 44, 10. 15; 45, 14. 15. 90. 91. 92; 46, 6. 9), neque unquam 5N eo modo de homine dicitur quo aliquoties mnow; quare dici potest cum Naeg. 5x semper designare numen divinum sensu proprio atque absoluto, si forte locutionem illam excipias Gen. 31, 99. Deut. 98, 39. Mich. 9, 4 etc. obviam DT 5x5 v, de qua' vide quae notavi ad Iob 12, 6 et Mich. 2, 1; at haec quoque a multis vertitur manus eorum est contra Deum (cf. LXX, Syrum et quos 1. c. laudavi). Quare manet quod ad hunc Isaiae locum Barh. advertit : « hie occluditur os omne Iudaeorum et omnium eorum qui Divinitatem Domini negant ». Demum addi oportet ne quid in loco adeo insigni praetermitti videatur, Ty—2N reclius verli pater aeternus, quam pater aeternitatis (i. e. genitor, possessor aeternitatis). Ultimus quidem vocis usus frequens est in arabico, ubi pater misericordiae is dicitur qui misericordiam facit et possidet ; at in hebr. talis usus vocis AN non invenitur nisi in nominibus propriis; quare 7y ad linguae hebr. indolem potius accipi oporlet genitivus attributivus (cf. Drechsl. Del. Naeg.). Neque deerant qui contra veteres versiones, contra usum vocis AN et fere etiam contra nexum rerüm, uti h. l. adest verterent pater praedae (3 scil. uti Gen. 49, 27. Is. 23, 23. Soph. 3, 8 — ita Abarbanel, Hitz. Kn.) quam interpretationem h. 1. nominasse refutasse est. Ultimo nomine princeps pacis iam optime sternitur via ad Messiae imperium accuratius delineandum
Demum tertia affertur ratio (hebr. legitur *2 v. 4. 5. 6) quauti proxime antecedentia de perfecta hostium destructione probantur, ita simul amplissime declaratur, cur laetandum sit et exsultandum, et in qua plane denique proponitur, quae sit lux magna !. Praeterea advertatur oportet perfecta rerum aequiparatio quae intercedit inter hunc locum et 8, 9. 10. Uti enim 8, 9. 10 omnium hostium interitus triumphantis in modum a vate annuntiatur quia (33) Emmanuel, ita h. 1. deletioni hostium. eadem subiungitur causa; porro, uti 7, 14 conceptus et partus Emmanuel tamquam signum piis datur, consilium hostium domus David et huius domus ruinam non iri opere completum, ita nativitas Emmanuelis h. l. tamquam ratio affertur, cur conatus hostiles plane frustrandi sint. Quomodo enim audacia hostium in eos praevaleret, quibus datur Messias, ut ab iis exorsus regnum stabiliat sempiternum ? Unde nexu manifesto cum antecedentibus
9:7
v. 71 « multiplicabitur eius imperium et pacis non erit finis; super solium David. et super regnum eius sedebit, ut confirmet illud. et corroboret in iudicio et iustitia amodo et usque in sempiternum; zelus Domini exercituum | faciet hoc »; — hebr. ad amplificationem imperii et ad. pacem sine fine super thronum David et super regnum eius vel ut alii coniungunt : propagationi imperii et paci non. erit finis (Malv. For. Kn. Net. Rohl.). Primo regno messianico continua quaedam propagatio et augmentum vindicatur ; debebit ,enim crescere continuo, donec tandem ex grano sinapis maxima illa arbor exorta fuerit, in cuius ramis et umbra omnia volatilia habitabunt ; debebit extendi a gente in gentem, quia « dabo tibi gentes hereditatem - tuam et possessionem tuam fines terrae; et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei » (Ps. 2, 8; 11, 11). Ei enim est « obedientia populorum » (hebr. Gen. 49, 10) et taleincrementum continuum pulcherrime depictum habes inter alia in pompa nuptiali Ps. 44, qua dum regina iam adstat a dexteris regis Messiae aliae virgines sponsae ad eum adducuntur cum exsultatione et laetitia. Idem adumbratum cernitur in monte Domini elevato ad quem omnes populi ascendunt (2, 2. Mich. 4, 1; cf. Am. 9, 12. Mich. "i, 11. Zach. 8, 23; 14, 16 etc.). Hoc ut ad omnium salutem superata hominum daemonisque malitia quam uberrime impleatur efflagitare edocti sumus : adveniat regnum tuum ; hoc demum fieri cernimus in Ecclesia catholica, quae et tempore et loco se universalem Ecclesiam probat etut vera Christi sponsa continuo novam prolem regi suo coelesti parit. Altera huius regni indoles est pa, pax inter Deum et homines, pax inter homines et quae paci intime iuncta sunt gaudium, felicitas, beatitas. Atque haec pax vel beatitudo ita intime regno messianico est conserta, ut dummodo et singuli velint et integrae nationes ad normam regni messianici vitam moresque componant, pacis huius non sit finis, verum magis magisque beata eius copia augeatur et crescat suavis eiusdem fruitio. Cernitur id expressum in sanctis, qui continuo virtutum exercitio adbonorum divinorum communionem et fruitionem magis magisque amplàm iam hisce in terris admittuntur et pace potiuntur imperturbata et tanta in Deo felicitate, quantam exsistere posse homines a pace messianica alieni ne assequantur quidem. Atque cum pax adeo efferatur tamquam indoles regni messianici, facillime duo colliguntur, qualis scil. norma sit statuenda ad vaticinia illa explicanda, in quibus Messias victor gentes bello superare ac conterere describitur, et quam longe abfuturum sit hoc regnum ab iis quibus imperia humana et constituuntur et conservantur, augentur, defenduntur; « regnum meum non est de hoc mundo » (cf. ad 2, 4. Mich. 4, 4; 5, 10. Zach. 9, 10). Atque haec bona, uti regnum messianicum, ita coniuncta sunt cum throno David ut. ab eo separari nequeant. Promissio enim messianica toti quidem generi humano est data (Gen. 3, 16), at ipso revelationis divinae progressu mox manifestabatur eam in una quadam stirpe proxime esse adimplendam et ex ea ad reliquos omnes transfundendam. Ita Noe vaticinante familia Sem electa praedicitur ; in ea eligitur stirps Abraham, ex eius posteris tribui Iuda sceptrum aeternum promittitur (Gen. 49, 10) et in hac tribu eligitur domus David, cui thronus aeternus promissione sollemni addicitur (2 Reg. 1, 14 seq. Ps. 88 etc.). Quare hoc quoque loco tanto cum pondere effertur, utrumque illud et regni messianici incrementum continuum et pacis largitionem fore super thronum David et regnum eius. Spes enim messianica domui David intime est colligata ; quare nostro loco denuo clarisime patet, cur 1, 14 domui David detur signum Emmanuelis, cur 8, 9. 10 omnis impetus et conatus hostilis deiiciendus dicatur propter Emmanuel ; simul nexus deprehenditur arctus qui sit inter tres istos locos, quibus unum quoddam oraculum constituatur. Ex tali dignitate et significatione domui et throno David divinitus concessa intelligitur, cur angelus ad b. V. dicat : et dabit illi Dominus Deus sedem David patris eius (Luc. 1, 32 ; cf. Ez. 21, 9'i et quae notavi ad Agg. 1, 1; 2, 21. 24, Comment. in proph. min. Il p.114. 206 seq.) et cur ipse Messias consalutetur filius David. — Hoc regnum aeternum Davidi promissum Emmanuel demum confirmabit et corroborabit ; nam tempore Achaz regnum davidicum in magno versari periculo cernebatur et postmodum maiore quoque impetu concutiebatur ; « nutare et quasi omnino prolabi videbatur regnum David iam inde a captivitate babylonica ; Christus autem Dominus filius David secundum carnem factus rex regnum David confirmavit et in perpetuum stabilivit non expeditionibus aut vi ulla, sed iudicio et iustitia » (For.). Regni indoles et bona simulque quomodo ad pacem illam pervenire oporteat, ?udicio et iustitia designantur. Illud est norma iuris a mente divina concepta secundum quam genus humanum efformari debeat ; hanc divinam voluntatem Messias exsequitur, hanc adimplet in zustitia efficienda omnibusque communicanda. Est enim iustitia status ille rectus quem Deus hominibus inesse vult, i. e. illa sanctitas et illa animi habitudo donis supernaturalibus viribusque ac virtutibus instructa quam Deus in hoc providentiae supernaturalis ordine tamquam bonorum divinorum communicationem hominibus dare decrevit (cf. ad Mal. 4, 2). Ad hanc iustitiam, ad statum illum iustum quem Deus vult, efformari debet genus humanum ; qui si efficitur, regnum Dei in terra stabilitur. Quare iuremerito hac una voce saepe totum id comprehenditur quod Messias efficere debebit, qui pugnans pro iustitia exhibetur (Ps. 44, 5). Regnum igitur messianicum interna sanctitate, vera iustitia, omnibus virtutibus genus humanum esse formaturum apertissime declaratur ; haec enim iustitia tamquam regni huius fundamentum ac fulerum designatur idque immotum, stabile, perpetuum, uti ipsum regnum, cuius est quasi basis, firmamentum, robur. Unde Christi Ecclesia perpetuo sancta praedicitur, in qua apostasia talis quali theocratia vetus misere concidit et exsilio est punita, iam nullo modo fieri poterit. Nam regnum messianicum ab eo tempore quo Emmanuel nobis est datus, «modo, firmum stabit atqueinconcussum usque in sempiternum, ergo et fundamentum eius, iustitia, stabit immotum. Notatu dignum est neque iniucundum consideratione, qua temporum animorumque conditione hanc regni messianici speciem egregiam et formam vates proponat. Reprehensus erat populus a Deo quod "abiecit aquas Siloe quae vadunt cum silentio et elegit iubilum cum Razin et filio Romeliae (8, 6), reprehensus erat quod spreto Dei auxilio a rege Assyriorum opem efflagitat (71, 4) ; iam ut huius rei indignitatem cognoscant et intime persentiscant potentissimum mundi imperium neque veram hominum felicitatem efficere posse neque quidquam valere conira Dei promissa, prophéta splendorem illis ostendit et beatitudinem regni messianici in domo David stabiliti. Cur ergo de ope divina diffidunt ? cur spe paterna relicta ad extraneos confugiunt ? Annon intra semetipsos iam possident bonorum divinorum certissima pignora ? quare ergo omnium fontem bonorum deserere et ambabus maànibus illam amplecti ruinam, qua imperium mundanum prosternatur oporteat ? Quare imago regni messianici ita proposita certe valet ad animos commovendos. Cui addit propheta sollemnem confirmationem ita fore summa et absoluta certitudine sigillo divino apposito : zelus lahve exercituum faciet hoc ; zelus est vehemens quidam amor cum indignatione contra obstacula coniunctus, est studium, fervor, aemulatio pro re exsequenda (cf. Ioel 2, 48. Zach. 1, 14), est ignis zeli eius quo omnia quae divinis consiliis opponuntur funditus evertuntur (cf. 31, 32. Ez. 36, 5. Soph. 1. 18). Et pro tali zelo nominis sui Jahve pignus ponit, quo nomine se ut fontem omnis esse declarans fidelitatem suam et immutabilitatem et infinitam potentiam ad promissa sua opere exsequenda palam profitetur (cf. ad Os. 12, 5. Ioel 2, 32) ; ipsi enim Domino exercituum agmina omnia coelestia ac terrestria praesto sunt ; proinde quae tali affirmatione fore dicuntur, certissime ad eventum perducentur ; unde intali formula firmissimae spei ratio redditur. Simul indicatur non hominum meritis talia fore, sed immensa Dei caritate (Pint. Sasb. Tir). Hoc epiphonemate (Lap.) opus messianicum eiusque salus ad Dei gratiam, amoreni, zelum refertur ; vae ergo illis qui tali operi sese opponunt ! Ii zelo et aemulatione Dei absumentur ; bene iis qui spe ac fiducia paratos animos huie operi obviam ferunt. Tota divina potentia impenditur et impenditur studio ac fervore magno, ut opus illud exsecutioni mandetur. Quare piis spes proponitur praeclarissima, qua se in angustiis temporis solentur. Nune demum plane in aperto est positum, quid piis commendetur, cum ad legemet testimonium (8, 20) animos oculosque in rerum perturbatione dirigere iubeantur. Quid enim hac tessera contineatur, in hac vaticinii parte (9, 1-1) praeclare est expositum, et quae bona 1, 14; 8, 9. 10 obscurius cum Emmanuele coniungantur, iam nunc plena luce cernere et admirari licet. In textu mas. v. 7 legitur mem .clausum naz25; de qua litera eo loco prorsus jndieetur (ef, Grotius ad h. 1). Alii Iudaeorum quos etiam: Martinus Raimundus et Galatinus imitati sunt, temporis notam ibi deprehendunt, 600 scil. annorum ab edito valicinio usque ad partum Virginis (cf. Galatimus, de arcanis cath. verit. 7, 14 et apud Sanct.). Varia alia coniectantur ab interpretibus catholicis : designari virginitatem matris Messiae intemeratam (ita Galalinus 1. c.); vel imperium Christi in Ecclesia a Iudaeis non esse intelligendum, Isaiam ita literam exprimentem innuere voluisse censet Pinf.; varia affert Sasb. : esse supra naturam ea quae in hoc capite afferantur, sicut sit contra naturam literae mem, ut in medio vel principio dictionis claudatur ; vel figurari aelernitatem imperii Christi, quod aperturam vel divisionem non patiatur. Nihil non contineri in Christi imperio, clausa litera declarari probabile censet Sanct., neque enim ait arcano et mysterio carere posse quod tamdiu duraverit tam rarus et tam ab omnibus notatus scribendi modus ; alios per mem quadratum nos doceri velle Lap. dicit Christi regnum esse per quattuor mundi plagas dilatandum ; sed merito addit-Lap. : ego haec ad masoretharum et cabbalistarum inventa et ad iudaica symbola refero, et merito rident et Iudaeorum et multorum Christianorum explicationum portenta AMalv. For. — Ceterum eliam ferri codd. hebr. cum litera consueta, de Rossi ostendit. Seriptionem inusitatam explicant Morinus, Ges. Maurer, Kn. eo quod alii olim legerint vocibus duabus n23 B5; « hoc idem contendit Elias levita, et talmudistae in tractatu Sopherim cap. 7 hanc dictionem inter eas enumefant, quae scribuntur ut duae, leguntur ut una.» (de Rossi, variae lectiones 'ad Is, 9, 6). Cum n5 forma sit Hebraeis inusitata, eam explicandi rationem JDrechsl. reiicit; sed de Rossi eam in duobus codd. invenit, neque apparet cur non ab uno alterove ad analogiam D sit excogitata, qui dein vocem illam unam ita discerpens scriptioni illi per tam longam traditionem a talmudistis usque ad nostra tempora servyatae occasionem et originem dederit ; simul tamen plurimi codd.:sistunt ad marginem qeri 12325 (de Rossi). Sed satis superque de mem clauso. Alios et plures fontes pro hac quaestione invenies indicatos apud de Rossi, Ros. Del. Naeg.
9:8
v. 8 « Verbum misit Dominus in Iacob et cecidit in Israel » ; —1. e. Deus oraculum admonitionemque misit per prophetas neque verbum hoc eventu carebit sed complebitur, descendit in Israel, ut ibieventu compleatur, vel ut ibi sedem quasi stabilem sibi figat, donec quod verbo continetur reipsa sit expressum. Consideratur enim verbum Domini tamquam nuntius, qui non revertitur re infecta neque « vacuum, sed faciet quaecumque volui et prosperabiturin hisad quae misi illud » (Is. 55, 14) ; «dirigitur in Iacob et certoeveniet » (For.) ; de verbo 53 cadere cf. Ruth 3, 48 *31 52! yx vertit S. Hier. « quem res exitum habeat ». Verbum iam missum est 1, 8. 16; 8, 8; propter arrogantiam et contumaciam Israelitarum repetito asseritur certissime in opus fore deducendum. Inde
Ephraim demum interiturum esse iam "1, 8 erat annuntiatum ; quid pro proximo tempore ingruat, vates 8, 4 seq. indicavit. « Nunc ad id unde egressa fuerat oratio revertitur et vastitatem vaticinatur Samariae » (Pint.) accuratius magisque per singula incedens ;
Anc. — Hoc caput tribus partibus facile dividitur : prima quattuor strophis quae eodem epiphonemate distinguuntur peccata varia et castigationes continet quibus Israel innectitur (9, 8-10, 4). Hisce et minae antecedentibus prolatae accuratius determinantur et quanta sit in populo morum perversitas per omnes ordines serpens et inde consequens punitionis divinae necessitas, luculentius demonstratur. Altera parte castigatio per Assyrios 7, 16 iam proposita et 8, 6-8 adumbrata latius describitur et primo quidem Assyriorum impetus, arrogantia, superbia; dein quam egregie Deus fidelis hostium superbiam sit deiecturus (10, * 5-34). Hoc iudicium et hanc ruinam hostium consequitur, uti 8, 10 et 9, 4 seq. iam innuitur, in tertia parte descriptio Emmanuelis eiusque regni, quod sit regnum iustitiae et pacis, ad quod omnes nationes adiungendae erunt; denique cantico laudis et gratiarum actionis totum caput absolvitur (11-12, 6). ^ Ex quibus iam perspicitur, tria illa quae in antecedentibus rei argumentum constituebant hic quoque inveniri : populi peccata, castigationem, salutem messianicam ; quorum singula iam accuratius pleniusque tractantur. IIaec pars eo prae ceteris excellit quod quattuor strophis constat quae eodem versu concluduntur : in omnibus his non est aversus furor eius sed adhuc manus eius extenta. Ita ipsa forma externa iam indicatur Deum populum suum variis iudiciis iam afflixisse neque tamen emendationem esse effectam ; quare repetitis castigationibus opus esse. Strophae ita constituuntur, ut ratio reddatur ex peccatis populi, cur furor Domini non sit aversus, et quomodo adhue ad novam castigationem manus dicatur extendi, alio et alio suppliciorum genere demonstretur. Sermonem proxime fieri ad regnum Israel, ex ipsis nominibus certum est; v. g.
9:9
v. 9 Ephraim et habitantes Samariam; item v. 920 Manasses et Ephraim; et ita multi interpretum rem concipiunt (cf. Theod. For. Pint. Osor. Mald. Lap. Sanct. Mar. Men. Tir. Net. Troch. Naeg.). At Iudam quoque tangi idque saltem oblique et eo fere modo, quo transitus fit 8, 8 ab Israel ad regnum iudaicum, certum videtur; nam quae v. 16. 11 et 10, 1 seq. reprehenduntur, eadem sunt quae alias propheta in Iuda directe vituperat; dein v. 20 Iuda explicite effertur et demum quae 10, 3 seq. dicuntur, cum contra Iudam proponantur, merito censebis in antecedentibus quoque rationem afferri, cur iudicium tale in Iudam devolvatur. Quare a vero non aberrare videntur qui in hac quoque parte regnum iudaicum includunt (cf. Malv. Gord. Drechsl. Del. Rohl.); alii saltem 10, 1. 9 de Iuda quoque dici asserunt (cf. S. Hier. Mar. Men. Lap.). — Mane partem versibus octosyllabis et sexsyllabis exhiberi, vide Bickell, carmina vet. test. metrice p. 200. 201. v. 9 « et sciet omnis populus Ephraim et habitantes Samariam, in superbia et magnitudine cordis dicentes :
9:10
v. 10 lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus ;. sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus » ! — scire i. e. reipsa in se experiri ; opus est tam nervosa assertione ; nam castigationibus eousque immissis adeo non sunt emendati, ut potius spiritus assumerent contumaciores et vulnera damnaque inflicta insigni modo ad omnium admirationem reparaturos esse sese iactarent. Ergo divino iudicio non correcti sunt, sed obdurati in tantum, ut manum Dei ultricem rideant et subsannatione blasphema gaudeant, quod Deus miseras casulas murosque debiles destruxerit, quo commodius meliusque iam quadris aedificent. Communiter enim, uti hodiedum adhuc fieri solet (cf. Kn.), domus lateribus aere obduratis et trabibus ex lignis sycomororum confectis construebant. Modus loquendi proverbium sapit, urbium domuumque ruinas et regionis agrorumque vastationem se flocci facere eaque cuncta prae opum affluentia se egregie esse compensaturos. Utrumque autem vastationis genus verba satis declarant (cf. Mald. Mar. Lap. Calm.) ; attamen non desunt qui membrum utrumque ad unam domuum structuram referant (cf. Kn. Del. Rohl.). — Talem animorum praesumptionem etcontumaciam Israelitas prae se tulisse probabile est, cum hostiles Assyriorum invasiones fleri coeptae sunt, de quibus 4 Reg. 15, 29. Haec autem contumacia et superbia retundetur ; ita verbum antea iam factum in Israel confirmatur
9:11
v. 14. « ef elevabit Dominus hostes Rasin super eum et inimicos eius in tumultum vertet » ; — hebr. et inimicos eius incitat vel stimulat (cf. 19, 2 LXX) i. e. hostes Rasin regis Syriae, Assyrios, Deus superiores reddet et efferet contra eum scil. Ephraim vel Israel eosque Deus quasi stimulis additis impellet, quo ferocius munere ultorum fungantur. Appellantur hostes Rasin, quia revera expugnabant. Damascum, terram vastabant et Rasin rege occiso magnam populi syriaci partem in capitivitatem abducebant (cf. 4 Reg. 10, 9). Hostes autem Rasin roboratum iri a Domino et incitatum vates monet, quo quam indignam inierint Israelitae belli societatem et quam fatalem iis inculcetur : quibuscum foedere impio sese iunxerunt, cum iisdem pariter poenas luent tali foederi quam maxime debitas. Latinum n tumultum. vertet intellige non de perturbatione hostibus inferenda, sed ex hebr. et membro parallelo de magno quodam impetu et furore bellico, quo excitati et tumultuantes Israelitas aggrediuntur ; super eum accipe de Ephraim, quia ei poenam denuntiari ex antecedentibus planum est (cf. Osor Mald. Sa); alii eum accipiunt ipsum Rasin (Mar. Mald. Tir. Calm. Rohl. Drechsl.) ; sedsi minae contra Rasin intentarentur, Israelitis solum oblique et quasi per consequens utpote sociis Rasin poenae denuntiarentur; verum post accusationem adeo gravem de superbia et elatione cordis et post assertionem tam nervosam et scient... ipsis Israelitisimmediate divinam proponi vindictam prorsus exigitur, nisi orationem vi sua spoliare volueris. Quare merito dicit Mald. : elevabit non contra Rasin, ut multos interpretari video, sed contra Ephraim et Israel. Idem etiam sequentibus suadetur, quibus et Syriam et Philisthaeos et Israelitas pleno ore ab Assyriis esse devorandos dicitur :
9:12
v. 129 « Syriam ab oriente et Philisthiim ab occidente et devorabunt Israel toto ore » ; — verbum devorabunt etiam ad prius membrum est referendum. Nam inscriptionibus cuneiformibus Theglathphalasar regis docemur, Philisthaeos eo tempore socios fuisse Syrorum et Israelitarum ; ita enim in eius regis annalibus legitur : « palatium patris Razin de Damasco in montibus inaccessis... obsedi, cepi ; octo millia hominum cum opibus suis... Mitinti de Ascalon.. in captivitatem abduxi ». Ex alia inscriptione colligitur Hannonem de Gaza cum copiae Assyriorum irruerent et victoriam de Israelitis reportassent, in Aegyptum aufugisse. Unde textum hebr. et latinum eo quo dixi modo intelligi oportet ; verbum autem devorabunt emphasis gratia alteri membro, de quo praeprimis in hoc contextu agitur, esse adiunctum facile concesseris. Ex interpretibus unus ef. ex inscriptionibus cuneiformibus rite perspexit: fieri non posse, ut Syri et Philisthaei tamquam aggressores Israelitarum proponerentur. Unde ipse vertit : Iahve incitat inimicos eius contra Aram in oriente et contra Philisthaeos ; huic tamen versioni non subscribo, quia excitare contra requirit 2, uti habetur 19, 9. Quare alia iunctio grammaticalis assumatur oportet, uti supra proposui. — Alii interpretes [sraelitas a Syris et Philisthaeis, ergo ab ipsis eorum sociis, devorari volunt. Immo quia Philisthaei non regnum israeliticum, sed iudaicum, cui soli vicini erant, aggressi sint (cf. 9 Par. 98, 16-19), Del. concludit iam in hoc versu minas extendi in Iudaeos; Naeg. vero Philisthaeos non alio modo nominari h. l. censet, nisi ut dicatur [sraelitis bellum iri illatum ab omni parte, ob oriente et occidente; quasi Philisthaei eorumque regio pro occidente ponerentur ? ! — Simul nota, ex mentione Razin etex conditione qua bellum Theglathphalasar refertur ostendi oraculum hoe loco omnino recte collocari nec posse quod Bred. vult transferri ad 5, 93. Explicatur igitur v. 12 quomodo Deus Assyrios sit elevaturus contra Ephraim; illis enim concedetur, ut socios Israelitarum et ipsos Israelitas pleno ore, ad libitum et magna cum crudelitate et ferocia devastent et quasi devorent. Talia Deus respondet superbiae et contumaciae Ephraimitarum (v. 10). Verum una castigatione ira divina non erit contenta : « im omnibus his mon est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta » ; — i. e. « nondum placabitur hac Israelis punitione; adhuc maiora supplicia illi intentabit; manus extenta impendens malum significat, sumpta metaphora a flagellante qui ut fortius verberet, manum extendit » (Mald.). Olim Deus brachio extento hostes populi sui prostravit et suis beneficia maxima contulit (cf. Deut. 4, 34; 5, 15; 1, 19; 9, 99; 11, 2 etc.), iam tanta accidit rerum mutatio, ut eadem insigni potentia utatur ad populum suum flagellandum et conterendum.
9:13
v. 13 « Et populus non est reversus ad percutientem se et Dominum exercituum non inquisierunt. »; — Dominus castigat, ut erudiat, ut populum aberrantem ad se reducat. Olim castigationes inflictae ad id valuerunt; tempore enim iudicum cum hostibus traderentur opprimendi ad poenas luendas, clamaverunt ad Dominum et Dominus misit eis salvatores (cf. Iud. 3, 19; 4, 3; 10, 12 etc.); ita miseriis attriti didicerunt quam acerbum sit reliquisse Dominum; at nunc iam adeo callum obduxerunt, ut ne verberibus quidem eruditi saperent. Dominum inquirere i. e. eum adire suppliciter saepe dicitur de omni cultu ac veneratione Dei; hic vero potius initium illud reditus ad Deum intelligitur, quo malorum pertaesi a Domino opem ac remedium efflagitent. At ne ad tale quidem melioris sensus "indicium erudiebantur. Unde maior etiam poena, qua omnes reipublicae ordines afficiantur et regnum ipsum ruinae atque interitui proxime obviam feratur, ad exemplum quoque Iudaeorum (qui quid simili Dei visitatione discendum sit regni cognati sorte admonentur) regno israelitico annuntiatur. Ita
Cur manus Domini sit adhuc extenta et ad quae supplicia infligenda sit extenta, altera stropha declaratur. Et prius quidem poenam inflictam suos non tulisse fructus emendationis dicitur
9:14
v. 14 « et disperdet Dominus ab Israel caput. et caudam, incurvantem et refrenantem una die »; — hebr. in altero quoque membro nobiles et plebeii metaphorice designantur : ramum (palmae) et iuncum ; latinum intellige de subdito et de dominatore; ceterum additur explicationis gratia
9:15
v. 19 « longaevus et honorabilis ipse est caput, et propheta docens mendacium ipse est cauda »; — nemini parcetur; qui aetate vel dignitatum honoribus reverentiam sibi conciliant vel qui, ut pseudoprophetae, auctoritatem mentiuntur et fallaciter sibi arrogant omnes delebit, exscindet (hebr.) Dominus e censu populi sui. « Pseudoprophetas autem qui principibus adulantur et turpissimi , lucri gratia populo blandiuntur, caudam nomino ; quid enim contemntius et abiectius animo fingi potest quam populi cupiditatibus inservire, ' linguam venalem habere, sub ficta specie religionis e mendaciis perniciosissimis victum comparare » (Osor.)? S. Hier. h. l. v. 14 habet in sua versione incurvantem et depravantem et explicat eum qui recta pervertit. Eadem verba hebr. Is. 19, 15 vertit, uti in vulg. v. 14 legimus incurvantem et refrenantem, et explicat : « possumus dieere incurvum et lascivientem, ut intelligamus senem et puerum ; nos autem verbum hebr. agmon (Tn22N) dum celeriter quae scripta sunt vertimus, ambiguitate decepli refrenantem. diximus, quod significantius Aquila transtulit oxosg^oovz, id est, qui nihil recte agit, sed omne perversum,ut puerum significaret » (M. 24, 181). Vocem 1Y22awN 3$. Hier. vertit Is. 58, S et Iob. 40, 21 circulum; significat arundinem palustrem. Rite h.l. explicant recentiores. Voces latinas varie accipiunt; satis ea explicat Men. : « vocatur senex incurvans vel quia dorsum ipsum el totum corpus curvatur in senibus, vel quia alios exemplo, consiliis, legibus dirigit aut curvat ; pseudopropheta dieitur refrenans, quia suis falsis oraculis et dogmatibus frenat et flectit populum ». Alii tamen aliter. 5. Hier. respexisse videtur verbum 5325 cf. Prov. 21, 14 vel n55 incurvare ; demum éx iunco vel fune iunceo (vel circulo) qui ponitur in naribus (Iob 40, 21) refrenantem vel frenum derivant (cf. For.) Sunt qui v. 15 tamquam interpolatum eiiciunt; ita Koppe, Ewald, Hits. Ges. Kn. Cheyne, Diest. Bred. et A. Scholz (die alexandr. Uebersetzung p. 24) Versum defendunt ac retinent Drechsl. Del. Naeg. Troch. Rohl. ete. Atque id omnino recte fit. Primo enim minime inusitatum est, ut [saias imagines et metaphoras quas adhibet ipse explicet ; vide 1, 5-8. 99. 23 ; 3, 14. 15 ; 5, 14. 18. 19; '1, 20; 8, "1 etc. Deinde glossator caput et caudam certo certius explicasset nobiles et ignobiles; explanatio de pseudoprophetis, uti est sarcasmo plena, ita tamen hoc loco non adeo in aperto est ; quare quia est insolita, minime glossatoris manum prodit. Demum v. 15 cum de populi ducibus qui vere sint auctoritate et dignitate et qui talem auctoritatem falso sibi vindicant, sermo liat, apte instituitur transitus ad v. 16 ; immo si cum vulg. et LXX, Syro, Chald. vocem B'1UN?2 intellexeris beatificantes, versus antecedens omnino est necessarius, cum sine eo nulla esset facta mentio pseudoprophetarum, et proinde cur beatificantes subito inducerentur, minime posset intelligi. Adde quod cauda multis nominibus apta sit pseudoprophetarum designatio irrisione plena; unde cur dematur, nulla ratio excogitari potest. Quia omnes ordines perversitate infecti sunt, pariter peribunt et qui decipiunt et qui se decipere sinunt
9:16
v. 16 « et erunt. qui beatificant populum istum. seducentes, et qui beatificantur. praecipilati »; — i. e. pseudoprophetae populo blandientes et eius cupiditatibus conniventes fausta quaeque vaticinantur, populum non de peccatis coarguunt, sed felicem ac beatum laudant, et ita plebem misere decipiunt; sed qui ab iis laudantur, interitu absorbebuntur (hebr.). Hebr. reddunt : ductores populi facti sunt seductores et ducti eius absorbentur ; vide de hac. voce 3, 12. De pseudoprophetis cf. Ez. 13, 3 seq. — Quia igitur assentatoribus faciles aures praebent et in malitia callum obduxerunt, v. 4'i « propter hoc super adolescentulis eius non laetabitur Dominus et pupillorum eius et viduarum non miserebitur, quia omnis hypocrita est et nequam et universum os locutum est stultitiam »; — iuvenes ad bellum robusti, qui alias proelia Dei proeliabantur tamquam agmina Dei Israel (cf. 4 Reg. 171, 45), iam Deo summo belli duci non sunt. gaudio, eos suo favore et gratia minime comitatur, sed tamquam degeneres ac spurios abiicit. Illa litotes non. laetabitur hac reprehensionum serie non caret suo pondere et cum verbo ipso tempora olim meliora tangantur etiam aliquid triste habet admixtum ! . Quantopere Deum offenderint et aversum reddiderint, ex eo potissimum elucet quod is qui peculiari studio et amore se patrem dicit et legibus latis protectorem se praebuit singularem viduarum et pupillorum (cf. Ex. 22, 22. Deut. 10, 18; 24, 11; 21, 29), iam eorum quoque curam se abiicere profitetur. Ne horum quidem miseretur, quia scelera occuparunt universa. Omnes impii sunt — "jn a LXX vertitur àcsQjc, dvopos, xapáyspoc, bis etiam Uüxoxprríg — et sceleribus malitiaeque dediti, et quod animis pravis volvunt, etiam magna cum licentia ore effundunt; loquuntur omnes 7522 impietatem ac blasphemiam vel generatim scelera, crimina, praesertim res impudicas ; ita enim vox saepe usurpatur de scelere nefando, stupro, incestu (cf. Iud. 19, 93. 2 Sam. 13, 42) et stultus dicitur homo improbus, atheus, blasphemus. Quare perdurante perversitate etiam iis poenis emendatio non est effecta; unde « in, omnibus his non est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta »; — in bellis cum Assyriis quae 4 Reg. 15, 29 summatim recensentur et popali florem cecidisse et viduas pupillosque plurimas sustinuisse iniurias et miserias, res est per se satis explorata. At nullam esse secutam ex divinis correptionibus emendationem morum, ex iis facile colligitur, quae de Phacee dicuntur : « non recessit a peccatis leroboam filii Nabath qui peccare fecit Israel » (4 Reg. 15, 28). Idque sequenti quoque stropha comprobatur.
9:18
Cur manus Dei ad ulteriora supplicia adhuc sit extenta, ratio redditur v. 418 « Suecensa est enim quasi ignis impietas, veprem et / 4. Quare falso censent de Lagarde ct Bred. textum esse corrigendum in nbz! N5 non parcet, spinam vorabit, et. succendetur in. densitate saltus et convolvetur superbia fumi »; — impietas longe lateque serpens ingenti comparatur incendio, quo saltus absumitur et cuncta densissimo fumo involvuntur. Superbiam fumi intellige densa fumi volumina ex vasto incendio alte in aera emissa; hebr. eodem sensu : ef convolventur (saltus densitates) elatione fumi, extulerunt se altitudine fumi (cf. Malv. Mald. Mar. ; idem recentiores). Imago haec apte adumbrat, quaenam sit peccati vis, pernicies, destructio. Est enim ignis et incendium vastum, quo omnia absumuntur et quod in immensum crescens fumi densitate et ruinis omnia involvit. Ita impietas sine limite grassatur, sed eos ipsos quos invaserit misere perdit, cruciat, destruit, rempublicam ruina et excidio prosternit (cf. Sanct.). Non erit abs re propter v. 14. 15 veprem spinasque explicare de plebe, densitatem saltus arboresque altas silvaeque magnitudinem de ducibus et principibus (cf. Sanct. Lap. Men. Tir. Calm.). Ea quoque est comparationis vis qua ostendatur impios fatali quadam necessitate quae ex ipso peccato enascatur sibi ipsos cruciatus infligere et interitum machinari; « nemo enim alius flammam illis infert, sed ipsi ad hoc sibi inter se sufficient » (S. Cyr.) et « abunde igitur docuit inique. agentes sibi poenam attrahere... et sicut ferrum rubiginem parit ab ea autem consumitur, ita qui inique vivit et peccatum committit, ab eo corrumpitur » (Theod.). Quod modo attribuebatur impietati, iam ad divinum furorem, quippe qui impietate quam maxime provocatur, refertur tamquam ad altissimam causam, ut innotescat, quanto odio Deus scelera prosequatur
9:19
v. 19 « in ira Domini exercituum conturbata est terra. et erit populus quasi esca ignis » ; — hebr. redditur modo ad imaginem congruo : ferra exusta est (cf. Malv. For. Ros. Rohl. Naeg.), uti LXX quoque habent. Iam imago declaratur unoque exemplo demonstratur, quali incendio inter se absumantur. Intestinis enim discordiis odiisque distrahuntur et bestiarum instar inter se devorant : « vir fratri suo non parcet;
9:20
v. 90 et declinabit ad. dexteram et esuriet, et comedet ad. sinistram et non saturabitur ; unusquisque carnem brachii sui vorabit ; Manasses Ephraim et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Iudam » ; — « ecce quomodo conflagrabat terra » (For.)! « sicut fera famelica saevit inter armenta et modo a dextris modo a sinistris pecus iugulat, ita et ipsi inter fratres et proximos grassabantur » (Mald.). Furor caecus describitur eo quod modo ad dexteram modo ad sinistram saevire, mordere (vel secare hebr.) et devorare dicuntur. Quantopere consanguinitatis vincula sint dissoluta, eo cernitur quod in fratrem furere, quod Manasses contra Ephraim saevitia ferri dicuntur. Ipsa nomina arctissimam illam sanguinis cognationem in memoriam revocant ; quanta rei indignitas, ut familiae filiorum dilectissimorum Ioseph, quos Iacob patriarcha adeo favore paterno est amplexus, iam ferarum in morem mutuis odiis et caedibus inter se iugulent! Et quid demum emolumenti inde consequitur ? Sceleribus et mutua illa saevitia magis magisque redduntur infelices ; furore qui nulla satietate ex- - . pleri potest sed fatali necessitate simul cum victimis furoris crescit, ad nova continua crimina propelluntur ; hanc mali cupidinem insatiabilem et latius ac funestius grassantem vates optime adumbrat dicens : et proscindunt ad dexteram et esurient, et devorant ad sinistram et non saturabuntur. Hac mutua saevitia demum unusquisque sibi ipsi quam maxime fatale damnum infert : carnem brachii sui i. e. sua ipsorum fulcra, subsidia, auxilia auferunt atque destruunt; brachium enim metaphora est opem, adiutorium, potentiam designans. Dum in fratres saeviunt, se ipsos interimunt. Hisce crebras illas in regno israelitico discordias, coniurationes, caedes imagine exhibet ; « nam cum servi in dominos insurgerent et reges occiderent regnandi cupidine, quas caedes non verisimile est patratas fuisse ? quas seditiones non excitatas » (For.) ? huiusmodi rerum perturbationes sane evenisse censendae sunt, cum « coniuravit et tetendit insidias Osee filius Ela contra Phacee filium Romeliae et percussit eum 'etinterfecit » (4 Reg. 13, 30), uti antea Phacee coniuraverat contra Phaceiam regem eumque pari modo cum aliis multis percusserat (l. c. 93). Ad haec tamquam rebellionis contra Deum fastigium accedit, quod inimicitiis inter se divisi tamen odio communi et societate iunguntur contra Iudam i. e. contra tribum a Deo electam, in qua regnum suum ac dominium collocatum voluit, « deIuda enim elegit principes » (1 Par. 98, 4;cf. Gen. 49, 10); ergo solum ad theocratiam oppugnandam et si possent destruendam inter se uniuntur ! : ? Verum hac unione et concordia magis etiam quam illis dissidiis suam ipsorum machinantur ruinam ; quare v. 21 « Zn his omnibus mon est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta » ; — i. e. « ponitur poenae ulterioris praeparatio » (S. Thom.) ; « in omnibus his nonavertetur furor Domini consumens vitia atque subvertens ; sed quantoilli proficiunt : ad peccandum, tanto iste amplius manum suam extendit ad poenas » (S. Hier.), «, neque enim oportebat medicum morbo non intermittente a curatione desistere » (Theod.). Quarto demum et ultimo loco quam late serpserint flagitia sacer vates eo describit et absolvit, quod ipsos qui esse debebant iustitiae administra- - tores et vindices omni genere iniustitiae ius et ordinem subvertentes exhibet (simili modo 5, 23 in iudicum iniustitia et corruptione fastigium ini- palma (9, 14); et malitiam illam universalem (9, 17) in primoribus persequens. Est scil. lex ordinatio in bonum communitatis et legibus normae iuris sunt tuendae et exsequendae, quae totius civitatis et singulorum emolumentum constituunt. Unde
9:1
CABUL (EBR. KĀBHŪL; FLAVIO GIUSEPPE ΧΑΒΟΎΛΩΝ O ΧΑΒΏΛΩ)
… Salomone colonizzò la terra restituitagli con Ebrei, il che dimostra che prima era scarsamente popolata o abitata da Cananei, come lascia pure supporre il termine « Galilea dei gentili » in Is. 9, 1 (8, 23). Faustino Salvoni
È il senso non esclusivo, ma prevalente nella Bibbia, di ἐθνικός (sost.): Mt. 5, 47; 6, 7; 13, 17; sinonimo al plur. di τὰ ἐθνή che nel Settanta traduce l'ebr. haggājim (Ex. 34, 24; Lev. 18, 24, ecc.; Is. 9, 1), cf. Mt. 4, 15; 6, 32 e passim; in opposizione ai giudei: Rom. 3, 39; 9, 24, ecc.; Lc. 2, 32; Act. 26, 17, 23.
… montuoso di Nephthali, fu gradualmente esteso ai paesi di Chabul (I Reg. 9, 11), al distretto di Zabulon e a tutto il territorio vicino al lago di Genesareth (Is. 8, 23). Abitata in maggioranza da pagani, fu chiamata gállí hag-gójim « Galilea delle genti » (Is. 9, 1; I Mach. 5, 14; Mt. 4, 16).
Nei libri profetici Z. è nominata in Is. 9, 1 come partecipante alla pace ed al benessere dell'epoca messianica. …
Rimaneva profonda la speranza di uscire dalla « regione dell'ombra di morte » (Is. 9, 1) e dal confino senza ritorno. …
9:2
… della potenza e della ricchezza, che li odia e perseguita (Io. 15, 18-25); nonostante l'infinito amore di Dio che gli ha mandato il suo Unigenito, il mondo rimane figlio di Satana (Io. 3, 16-18; 8, 44, 48) che è tenebra e morte, mentre Dio è luce e vita (Is. 9, 2; Lc. 1, 79; Io. 1, 4-10; Eph. 5, 8, 14).
9:3
… pace, ordine perfetto nelle relazioni di ciascuno con Dio e con il prossimo: Is. 9, 6 sg.; Mi. 5, 5; Ez. 34, 25 sg.; ecc.; l'abbondanza dei beni spirituali, espressa simbolicamente con le immagini più vivide di una fertilità straordinaria: Is. 7, 21 sg.; 9, 3, 6; 32, 1-5.15-18; Ez. 47, 1-12; ecc. (cf. l'immagine della mensa apparecchiata: Mt. 22, 4; Lc. 14, 15-24). Al rinato Israele, l'assistenza di Jahweh (Is. 40-66) assicura il trionfo …
9:5
… d'un popolo (Gen. 10, 21; 17, 5; 19, 37; 36, 9, 43), iniziatore d'un mestiere o arte (Gen. 4, 20 sg.). 3) Crestore (Iob 38, 28; cf. Jer. 2, 27), quindi Dio (Deut. 32, 6; Is. 63, 16; Eccli. 51, 10). 4) Benefattore (Iob 29, 16), chi prende cura di altri (Is. 9, 5; 22, 21). 5) Maestro ('a. è titolo onorifico, dato ai sacerdoti e ai profeti anche dai re: II Reg. 6, 21; 8, 9; 13, 14; Iudc. 17, 10; 18, 19), come nel titolo del trattato Aboth (v.); …
Il M. avrà la natura divina: sarà chiamato (il nome esprime la natura) «consigliere mirabile, Dio forte, padre in eterno, principe di pace» (Is. 8, 8; 9, 5); avrà la conoscenza dei pensieri nascosti: «non giudicherà secondo quello che i suoi occhi vedranno e non darà sentenze secondo quello che i suoi orecchi sentiranno»; avrà la potenza …
… Il disegno messianico, e perciò lo stesso piano salvifico, è connesso dai p. con la famiglia e la dinastia davidica (Is. 9,5 sg.; 11,1; Ier. 23,5 sg.; 33,15 sgg.; Ez. 17 ecc.).
9:6
… Il Regno messianico è il regno della pace piena (Is. 9, 6-7; 11, 6-9; 24, 10; Ex. 34, 25). Cristo ha inaugurato la pace ed è «la nostra pace» (Eph. 2, 14-15; Col. 1, 20 εἰρηνοποιήσας), ha recato al mondo l'evangelo della pace (Eph. 6, 15). …
Nel Nuovo Testamento, i sinottici specialmente (cf. Mt. 3, 2; 4, 23; 9, 35; 13, 1-53; 21, 43; Mc. 1, 14; Lc. 1, 32, 33; 16, 16) ci descrivono il regno fondato dal Cristo, regno predetto dai profeti (cf. Is. 9, 6, 7; Dan. 2, 44; 7, 14), a cui tutti gli uomini debbono appartenere, dove la solidarietà è cementata dalla carità, implorata da Gesù nella sua preghiera sacerdotale (Io. 17, 21-24), …
… Egli sarà semen mulieris, un nato di donna (Gen. 3, 14-15), ma anche Figlio di Dio (Ps. 2, 7; ibid. 109); sarà un fanciullo concepito da una Vergine (Is. 7, 14), ma anche il Dio forte (ibid. 9, 6); sarà il Servo fedele di Jahweh, che salverà gli uomini con le sue sofferenze e la sua immolazione (ibid. 53); sarà il Figlio dell'uomo che regnerà in eterno (Dan. 7, 13-14).
Preannunziata nel Vecchio Testamento dalle profezie messianiche (Is. 9, 6; Dan. 11, 44; Jer. 31, 31; Ez. 37, 24) l'i. della C. è affermata da Gesù Cristo stesso: «Tu sei Pietro e su questa pietra edificherò la mia Chiesa e le porte dell'inferno (cioè le …
… 34, 26 = Gen. 12, 2). Caratteristiche del regno del M.: la remissione dei peccati e la santità: Is. 56, 6; 57, 13; Ier. 31, 23-34; Ez. 36, 25-28; ecc. (cf. Lc. 1, 77 sgg.); la pace, ordine perfetto nelle relazioni di ciascuno con Dio e con il prossimo: Is. 9, 6 sg.; Mi. 5, 5; Ez. 34, 25 sg.; ecc.; l'abbondanza dei beni spirituali, espressa simbolicamente con le immagini più vivide di una fertilità straordinaria: Is. 7, 21 sg.; 9, 3, 6; 32, 1-5.15-18; …
9:7
… Vergine, l'angelo svela il disegno di Dio su lei, eletta a madre del Messia: « Ed ecco che concepirai in seno e partorirai un figlio, e gli imporrai nome Gesù ». Formulato con frasi e concetti di antiche profezie (cf., p. es., II Sam. 7, 16; Ps. 88, 30-37; Is. 9,7 [ebr. 6]; Mich. 4, 7; Dan. 7, 14-27), l'angelico annunzio delinea la figura e il compito del Redentore promesso (cf. Mt. 1, 21).
… Presso i profeti, G. indica talvolta soltanto il regno del nord (Is. 9, 7; Mi. 1, 5), oppure Giuda soltanto (Mi. 3, 1, 8).
… A parte questo, si nota spesso nella p. e. una struttura strofica, fondata principalmente sul senso, ma indicata spesso da certi segni: ritornello, come in Ps. 42-43 (Volg. 41-42) e in Is. 9, 7-10, 4; selāh (voce d'interpretazione incerta, intercalata tra strofa e strofa); idee o termini ripetuti in modo diverso, che D. H. Müller chiamò responsio (se la ripetizione si trova …
9:8
… G. ne canta la gloria, nello stile dei Profeti e dei Salmi (9, 6 = Is. 13, 13; 9, 8 = Am. 4, 13...), nella creazione (9, 4-13) e nei capovolgimenti che opera nella società (12, 13-25; cf. Ps. 106 [107], 40). Creatore e sovrano di tutte le cose (28, 24-27; 38, …
… Altrove si descrive la « parola di Dio » come inviata da lui: « Mandò la sua parola e furono guariti » (Ps. 106, 20; cf. 147, 14-18; Is. 9, 8; 55, 10-11). Si tratta di personificazioni retoriche, che però permettevano intuizioni più profonde. …
9:10
… Il legno prezioso del c. fu largamente adibito da Salomone nelle sue molteplici sontuose costruzioni (I Rez. 5, 6; 7, 2, ecc.) e così pure dai ricchi Ebrei nei loro palazzi (Is. 9, 10). Si usava anche per costruire navi (Ez. 27, 5) od idoli (Is. 44, 14). Considerato come simbolo di vita e di purità legale per la sua incorruttibilità, era anche usato nelle cerimonie …
9:11
RASIN (EBR. RĒṢĪN; SETTANTA PĀṆḌAṢ; ASSIRO RASŪṆṆ)
… Achaz, duramente battuto da R. e da Phacee (II Par. 28, 5-15), fu assediato nella capitale; si voleva togliere la dinastia davidica e porre sul trono un certo Tabeel, fautore della politica di Damasco (guerra siro-efraimita, 735-734; Is. 7, 1-9; 8, 6; 9, 11). Edomiti (II Reg. 16, 6 invece di 'Aram; Rēṣīn è considerato una glossa) e Filistei ne approfittano per attaccare Giuda: i primi riprendono Elath, i secondi sei città della Šēphēlah …
9:14
… insegnamento » morale e spirituale (Am. 2, 4); « la t. del nostro Dio » racchiude le norme di moralità in cui consiste il vero servizio di Dio (Is. 1, 10; 5, 24; 8, 16, 20; 30, 9). Il profeta è detto môrah (« insegnante»), della stessa radice di t. (Is. 9, 14; 30, 20). In Ier. 6, 19; 9, 13; ecc., t. designa sia la predicazione dei profeti, sia la tradizione mosaica. …
9:19
M. fu contemporaneo del profeta Osea, nel cui libro sono allusioni ai torbidi di quel travagliato periodo del Regno d'Israele, particolarmente alle frequenti congiure e usurpazioni del trono (cf. Os. 7, 7; 8, 4; più ancora Is. 9, 19-20).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.