God expostulateth with the Iewes, 6. that they regard not his great benefites 8. Some priestes, and (pretended) prophetes seruing false goddes, 23. and denying their fault, 25. are obstinate in idolatrie: 36. for which they shal be confounded.
1And the word of the Lord came to me, saying:E il Signore parlommi, dicendo:AND the word of our Lord was made to me, saying: Goe,Et factum est verbum Domini ad me, dicens: 2Go, and cry in the ears of Jerusalem, saying: Thus saith the Lord: I have remembered thee, pitying thy youth, and the love of thy espousals, when thou followedst me in the desert, in a land that is not sown.Va, e grida alle orecchie di Gerusalemme, dicendo: Queste cose dice il Signore: Io mi son ricordato di te, avendo pietà di tua adolescenza, dell'amore del tuo sposalizio, allorché seguitasti me nel deserto, in quella terra, che non si semina.and crie in the eares of Ierusalem, saying: Thus saith our Lord: I haue remembred thee, pitying thy youth, and the charitie of thy despousing, when thou didest folow me in the desert, in a land that is not sowen.Vade, et clama in auribus Jerusalem, dicens: / Hæc dicit Dominus: / Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, / et caritatem desponsationis tuæ, / quando secuta es me in deserto, / in terra quæ non seminatur. 3Israel is holy to the Lord, the firstfruits of his increase: all they that devour him offend: evils shall come upon them, saith the Lord.Israele è consagrato al Signore; egli è suo frutto primaticcio. Quei che lo divorano, son rei di peccato: le sciagure tutte verran sopra di essi, dice il Signore.Israel is holie to our Lord, the first fruites of his fruites: al they that doe deuoure it doe sinne: euil shal come vpon them, saith our Lord.Sanctus Israël Domino, / primitiæ frugum ejus: / omnes qui devorant eum delinquunt: / mala venient super eos, / dicit Dominus. 4Hear ye the word of the Lord, O house of Jacob, and all ye families of the house of Israel:Udite la Parola del Signore, casa di Giacobbe, e voi tutte, o famiglie della stirpe d'Israele:Heare ye the word of our Lord ô house of Iacob, and al ye kinredes of the house of Israel:Audite verbum Domini, domus Jacob, / et omnes cognationes domus Israël. 5Thus saith the Lord: What iniquity have your fathers found in me, that they are gone far from me, and have walked after vanity, and are become vain?Queste cose dice il Signore: Qual ingiustizia trovarono in me i padri vostri quando si allontanaron da me, e andarono dietro alla vanità, e diventarono vani?thus saith our Lord: What iniquitie haue your fathers found in me, that they haue made themselues far from me, and haue walked after vanitie, and are become vaine?Hæc dicit Dominus: / Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, / quia elongaverunt a me, / et ambulaverunt post vanitatem, / et vani facti sunt ? 6And they have not said: Where is the Lord, that made us come up out of the land of Egypt? that led us through the desert, through a land uninhabited and unpassable, through a land of drought, and the image of death, through a land wherein no man walked, nor any man dwelt?E non dissero: Dov'è il Signore, che ci fece uscire dalla terra d'Egitto; che ci condusse per mezzo al deserto, per una terra disabitata, e impraticabile, per una terra assetata, immagine della morte, per una terra, dove non passò uomo, né uomo alcuno vi pose stanza?And they haue not said: Where is our Lord, that made vs come vp out of the land of Aegypt: that led vs through the defert, through a land inhabitable and without way, through a land of thirst, & the image of death, through a land, wherein no man walked, nor anie man dwelt?Et non dixerunt: Ubi est Dominus / qui ascendere nos fecit de terra Ægypti; / qui traduxit nos per desertum, / per terram inhabitabilem et inviam, / per terram sitis, et imaginem mortis, / per terram in qua non ambulavit vir, / neque habitavit homo ?
7And I brought you into the land of Carmel, to eat the fruit thereof, and the best things thereof: and when ye entered in, you defiled my land and made my inheritance an abomination.Ed io vi feci entrare in una fertilissima terra, affinchè mangiaste i frutti di essa, e le sue delizie: e voi entrati vi, profanaste la terra mia, e della mia eredità ne faceste una abbominazione.And I brought you into the land of Carmel, that you might eate the fruite thereof, and the best thinges therof: and being entered in, you haue contaminated my land, and made mine inheritance an abomination.Et induxi vos in terram Carmeli, / ut comederetis fructum ejus et optima illius: / et ingressi contaminastis terram meam, / et hæreditatem meam posuistis in abominationem. 8The priests did not say: Where is the Lord? and they that held the law knew me not, and the pastors transgressed against me: and the prophets prophesied in Baal, and followed idols.I sacerdoti non hanno detto: Dov'è il Signore? e i custodi della legge non mi han conosciuto, e i pastori hanno prevaricato contro di me: e i profeti hanno profetato nel nome di Baal, e son' andati dietro agl'idoli.The priestes haue not said: Where is our Lord? and they that held the law knew me not, and the pastours haue transgressed against me, and the prophets haue prophecied in Baal, and haue folowed idoles.Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus ? / et tenentes legem nescierunt me, / et pastores prævaricati sunt in me, / et prophetæ prophetaverunt in Baal, / et idola secuti sunt. 9Therefore will I yet contend in judgment with you, saith the Lord, and I will plead with your children.Per questo io contenderò in giudizio con voi, dice il Signore, e disputerò co' vostri figliuoli.Therefore wil I yet contend in iudgement with you, saith our Lord, and I wil plead with your children.Propterea adhuc judicio contendam vobiscum, ait Dominus, / et cum filiis vestris disceptabo. 10Pass over to the isles of Cethim, and see: and send into Cedar, and consider diligently: and see if there hath been done any thing like this.Trasportatevi alle isole di Cethim, ed informatevi; mandate a Cedar, ed esaminate diligentemente, e notate se cosa tale è avvenuta.Passe ye to the iles of Cethim, and see: and send into Cedar, and consider earnestly: and see if there hath the like thing bene done.Transite ad insulas Cethim, et videte: / et in Cedar mittite, et considerate vehementer: / et videte si factum est hujuscemodi: 11If a nation hath changed their gods, and indeed they are not gods: but my people have changed their glory into an idol.Se alcuna di quelle genti cambiò suoi dei, e certamente ei non son dei: E il popol mio ha cambiato la sua gloria in un idolo.If a nation hath changed their goddes, and surely they are not goddes: but my people hath changed their glorie into an idol.si mutavit gens deos suos, / et certe ipsi non sunt dii: / populus vero meus mutavit gloriam suam in idolum.
12Be astonished, O ye heavens, at this, and ye gates thereof, be very desolate, saith the Lord.Stupite, o cieli, e inorridiscano fuor di modo le porte del cielo sopra tal fatto, dice il Signore.Be astoined ô heauens vpon this, and ô gates thereof be ye desolate exceedingly, saith our Lord.Obstupescite, cæli, super hoc, / et portæ ejus, desolamini vehementer, dicit Dominus. 13For my people have done two evils. They have forsaken me, the fountain of living water, and have digged to themselves cisterns, broken cisterns, that can hold no water.Imperocché due mali ha fatti il popol mio: hanno abbandonato me fontana di acqua viva, e sono andati a scavarsi delle cisterne, delle cisterne, che gemono, e contener non possono le acque.For two euils hath my people done, Me they haue forsaken the fountaine of liuing water, & haue digged to them selues cesternes: broken cesternes, that are not able to holde waters.Duo enim mala fecit populus meus: / me dereliquerunt fontem aquæ vivæ, / et foderunt sibi cisternas, cisternas dissipatas, / quia continere non valent aquas. 14Is Israel a bondman, or a homeborn slave? why then is he become a prey?Israele è egli forse uno schiavo, o figliuol di una schiava? Per qual motivo adunque è egli messo a saccomanno?Why, is Israel a bondman, or a seruant borne in the house? why then is he become a praye?Numquid servus est Israël, aut vernaculus ? / quare ergo factus est in prædam ? 15The lions have roared upon him, and have made a noise, they have made his land a wilderness: his cities are burnt down, and there is none to dwell in them.I lioni ruggirono contro di lui, alzarono la loro voce: la terra di lui è ridotta un deserto: le sue città sono incendiate, e prive di abitatori.The lions haue roared vpon him, and haue geuen their voice, they haue made his land a wildernes: his cities are burnt vp, & there is none to dwel in them.Super eum rugierunt leones, / et dederunt vocem suam: / posuerunt terram ejus in solitudinem. / Civitates ejus exustæ sunt, / et non est qui habitet in eis. 16The children also of Memphis, and of Taphnes have defloured thee, even to the crown of the head.I figliuoli stessi di Memphi, e di Taphnes ti hanno coperta di obbrobrio fino alla cima del capo.The children also of Memphis, and Taphnes haue defloured thee, euen to the crowne of the head.Filii quoque Mempheos et Taphnes / constupraverunt te usque ad verticem. 17Hath not this been done to thee, because thou hast forsaken the Lord thy God at that time, when he led thee by the way?E non è egli ciò avvenuto a te, perchè hai abbandonato il Signor Dio tuo nel tempo, che egli era tua guida nel tuo viaggio?Is not this done to thee, because thou didest forsake the Lord thy God at that time, when he led thee by the way?Numquid non istud factum est tibi, / quia dereliquisti Dominum Deum tuum / eo tempore quo ducebat te per viam ?
18And now what hast thou to do in the way of Egypt, to drink the troubled water? And what hast thou to do with the way of the Assyrians, to drink the water of the river?E adesso, che pretendi tu coll'andare verso l'Egitto a bere acqua torbida? E che hai tu a fare coll'andare verso gli Assirj a bere l'acqua dell'Eufrate?And now what wilt thou in the way of Aegypt, to drinke the trubled water? And what hast thou to doe with the way of the Assyrians, to drinke the waters of the riuer?Et nunc quid tibi vis in via Ægypti, / ut bibas aquam turbidam ? / et quid tibi cum via Assyriorum, / ut bibas aquam fluminis ? 19Thy own wickedness shall reprove thee, and thy apostasy shall rebuke thee. Know thou, and see that it is an evil and a bitter thing for thee, to have left the Lord thy God, and that my fear is not with thee, saith the Lord the God of hosts.Tua condannazione sarà la tua malvagità, e la tua ribellione griderà contro di te. Riconosci alla prova, come mala cosa, e dolorosa ella è, che tu abbi abbandonato il Signore Dio tuo, e che il mio timore non sia in te, dice il Signore Dio degli eserciti.Thy malice shal reproue thee, and thine apostacie shal rebuke thee. Know thou, & see that it is an euil and a bitter thing for thee, to haue left the Lord thy God, and that my feare is not with thee, saith our Lord the God of hostes.Arguet te malitia tua, / et aversio tua increpabit te. / Scito et vide quia malum et amarum est / reliquisse te Dominum Deum tuum, / et non esse timorem mei apud te, / dicit Dominus Deus exercituum. 20Of old time thou hast broken my yoke, thou hast burst my bands, and thou saidst: I will not serve. For on every high hill, and under every green tree thou didst prostitute thyself.Già da gran tempo tu spezzasti il mio giogo, rompesti i miei legami, e dicesti: Non servirò. Imperocché in ogni alto colle, e sotto ogni ombrosa pianta sfacciata donna peccasti.From the beginning thou hast broken my yoke, thou hast burst my bonds, and thou saidst: I wil not serue. For on euerie litle high hil, and vnder euerie greene thicke tree thou wast laied downe as an harlot.A sæculo confregisti jugum meum: / rupisti vincula mea, / et dixisti: Non serviam. / In omni enim colle sublimi, / et sub omni ligno frondoso, / tu prosternebaris meretrix. 21Yet, I planted thee a chosen vineyard, all true seed: how then art thou turned unto me into that which is good for nothing, O strange vineyard?Ma io ti piantai vigna eletta di magliuoli tutti di buona natura: come adunque hai tu dato in cattivo, o vigna bastarda?But I planted thee an elect vineyard, al true seede: how then art thou turned vnto me into that which is depraued, ô strange vineyard?Ego autem plantavi te vineam electam, / omne semen verum: / quomodo ergo conversa es mihi in pravum, / vinea aliena ?
22Though thou wash thyself with nitre, and multiply to thyself the herb borith, thou art stained in thy iniquity before me, saith the Lord God.Quando tu ti lavassi col nitro, e facessi uso continuo dell'erba borith, dinanzi a me tu se' sordida per la tua iniquità, dice il Signore Dio.If thou shalt wash thyself with nitre, and multiplie to thy self the herbe borith, thou art spotted in thine iniquitie before me, saith our Lord God.Si laveris te nitro, / et multiplicaveris tibi herbam borith, / maculata es in iniquitate tua coram me, / dicit Dominus Deus. 23How canst thou say: I am not polluted, I have not walked after Baalim? see thy ways in the valley, know what thou hast done: as a swift runner pursuing his course.E come dici tu: Io non sono contaminata, non sono andata dietro a Baal? Mira le tue vestigia là in quella valle, rifletti a quello, che hai fatto, agile barbero, che va girando per le sue strade.How sayst thou: I am not polluted, I haue not walked after Baalim? see thy wayes in the valley, know what thou hast done: a swift courser that rideth his wayes.Quomodo dicis: Non sum polluta; / post Baalim non ambulavi ? / Vide vias tuas in convalle; / scito quid feceris: / cursor levis explicans vias suas. 24A wild ass accustomed to the wilderness in the desire of his heart, snuffed up the wind of his love: none shall turn her away: all that seek her shall not fail: in her monthly filth they shall find her.Asina selvaggia avvezza al deserto, la quale accesa dalle sue brame va dietro all'odore di quello, che ama. Niuno può rattenerla. Tutti quegli, che vanno in cerca di lei non avran gran fatica, la troveranno a segni di sue sordidezze.The wild Asse accustomed to the wildernes in the desire of his soule, hath drawen the winde of his loue: none shal turne her away: al that seeke her shal not faile: in her monethlie flowres they shal finde her.Onager assuetus in solitudine, / in desiderio animæ suæ attraxit ventum amoris sui: / nullus avertet eam: / omnes qui quærunt eam non deficient: / in menstruis ejus invenient eam. 25Keep thy foot from being bare, and thy throat from thirst. But thou saidst: I have lost all hope, I will not do it: for I have loved strangers, and I will walk after them.Tieni guardato il tuo piede dalla nudità, e la tua gola dalla sete. Ma tu hai detto: Non ho più speranza: io nol farò; imperocché io ho amato gli stranieri, e anderò dietro a loro.Stay thy foote from nakednes, and thy throate from thirst. And thou saidest: I haue despayred, no, I wil not doe it: for I haue loued strangers, and I wil walke after them.Prohibe pedem tuum a nuditate, / et guttur tuum a siti. / Et dixisti: Desperavi: nequaquam faciam: / adamavi quippe alienos, / et post eos ambulabo.
26As the thief is confounded when he is taken, so is the house of Israel confounded, they and their kings, their princes and their priests, and their prophets.Come rimane confuso un ladro quand'è colto nel furto; così son rimasti confusi i figliuoli d'Israele, egli no, e i loro regi, principi, e i sacerdoti, e i loro profeti,As the theefe is confounded when he is taken, so is the house of Israel confounded, they and their kinges, the princes and priestes, and their prophetes,Quomodo confunditur fur quando deprehenditur, / sic confusi sunt domus Israël, / ipsi et reges eorum, / principes, et sacerdotes, et prophetæ eorum, 27Saying to a stock: Thou art my father: and to a stone: Thou hast begotten me: they have turned their back to me, and not their face: and in the time of their affliction they will say: Arise, and deliver us.I quali dicevano al legno: Tu se' il padre mio: e alla pietra: Tu mi hai generato. Voltarono a me le spalle, e non la faccia; e al tempo della loro afflizione diranno: Levati su, e salvaci.saying to wood: Thou art my father: and to stone: Thou hast begotten me: they haue turned the backe to me, & not the face: and in the time of their affliction they wil say: Arise, and deliuer vs.dicentes ligno: Pater meus es tu: / et lapidi: Tu me genuisti. / Verterunt ad me tergum et non faciem, / et in tempore afflictionis suæ dicent: / Surge, et libera nos. 28Where are the gods, whom thou hast made thee? let them arise and deliver thee in the time of thy affliction: for according to the number of thy cities were thy gods, O Juda.Dove sono i tuoi dei, che tu ti facesti? Sorgano, e ti salvino al tempo di tua afflizione. Imperocché i tuoi dei, o Giuda, erano tanti, quante le tue città.Where are the goddes, whom thou hast made to thee? let them arise and deliuer thee in the time of thine affliction: for according to the number of thy cities were thy goddes ô Iuda.Ubi sunt dii tui quos fecisti tibi ? / surgant, et liberent te in tempore afflictionis tuæ: / secundum numerum quippe civitatum tuarum erant dii tui, Juda. 29Why will you contend with me in judgment? you have all forsaken me, saith the Lord.Perchè mai volete voi disputarla meco in giudizio? Tutti voi avete abbandonato me, dice il Signore.What wil you contend with me in iudgement? you haue al forsaken me, saith our Lord.Quid vultis mecum judicio contendere ? / omnes dereliquistis me, dicit Dominus. 30In vain have I struck your children, they have not received correction: your sword hath devoured your prophets, your generation is like a ravaging lion.Senza frutto io gastigai i vostri figliuoli, non dieder luogo alla correzione. La vostra spada divorò i vostri profeti: fu, come lion che devasta, la vostra stirpe.In vaine haue I striken your children, they haue not receiued discipline: your sworde hath deuoured your prophetes, as a wasting lion is your generation.Frustra percussi filios vestros: / disciplinam non receperunt. / Devoravit gladius vester prophetas vestros: / quasi leo vastator
31See ye the word of the Lord: Am I become a wilderness to Israel, or a lateward springing land? why then have my people said: We are revolted, we will come to thee no more?Ponete mente a quello, che dice il Signore: Son'io stato forse per Israele un deserto, o una terra a bacio? Per qual motivo adunque ha egli detto il mio popolo: Noi ci ritiriamo: noi non verrem più da te?See yee the word of our Lord: why, am I become a wildernes to Israel, or a lateward springing land? why then hath my people said: We haue reuolted, we wil no more come to thee?generatio vestra. / Videte verbum Domini: / numquid solitudo factus sum Israëli, / aut terra serotina ? / quare ergo dixit populus meus: Recessimus; / non veniemus ultra ad te ? 32Will a virgin forget her ornament, or a bride her stomacher? but my people hath forgotten me days without number.Si scorderà ella una fanciulla de' suoi ornamenti, od una sposa della fascia, che stringe il suo petto? Ma il mio popolo si è scordato di me per in numerabili giorni.Wil a virgin forget her ornament, or a bride the stomacher of her brest? but my people hath forgotten me innumerable daies.Numquid obliviscetur virgo ornamenti sui, / aut sponsa fasciæ pectoralis suæ ? / populus vero meus oblitus est mei diebus innumeris. 33Why dost thou endeavour to shew thy way good to seek my love, thou who hast also taught thy malices to be thy ways,Per qual motivo ti sforzi tu di far vedere, che i tuoi andamenti son retti per guadagnarti amore, mentre tu hai eziandio insegnato altrui i tuoi costumi malvagi?Why dost thou endeuour to shew thy way good to seeke loue, which moreouer also hast taught thy malices to be thy wayes.Quid niteris bonam ostendere viam tuam / ad quærendam dilectionem, / quæ insuper et malitias tuas docuisti vias tuas, 34And in thy skirts is found the blood of the souls of the poor and innocent? not in ditches have I found them, but in all places, which I mentioned before.E nelle falde della tua veste si è trovato il sangue delle anime poverelle, e innocenti. Li trovai (uccisi) non nelle fosse, ma per tutte le cose, che ho già dette.And in thy winges is found the bloud of the soules of the poore and innocentes? Not in diches haue I found them, but in al places, which before I haue mentioned.et in alis tuis inventus est sanguis animarum pauperum et innocentum ? / non in fossis inveni eos, / sed in omnibus quæ supra memoravi. 35And thou hast said: I am without sin and am innocent: and therefore let thy anger be turned away from me. Behold, I will contend with thee in judgment, because thou hast said: I have not sinned.Ed hai detto: Senza peccato son io, e innocente; e perciò si allontani il tuo furore da me. Ecco che io disputerò teco in giudizio, perchè tu hai detto: Non ho peccato.And thou hast said: I am without sinne and innocent: and therfore let thy furie be turned away from me. Beholde, I wil contend with thee in iudgement, because thou hast said: I haue not sinned.Et dixisti: Absque peccato et innocens ego sum, / et propterea avertatur furor tuus a me. / Ecce ego judicio contendam tecum, / eo quod dixeris: Non peccavi.
36How exceeding base art thou become, going the same ways over again! and thou shalt be ashamed of Egypt, as thou wast ashamed of Assyria.Quanto vile tu se' diventata tornando a calcar le tue vie! Tu sarai burlata dall'Egitto, come fosti burlata da Assur;How vile art thou become exceedingly, iterating thy wayes! and thou shalt be confounded of Aegypt, as thou art confounded of Assur.Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas ! / et ab Ægypto confunderis, / sicut confusa es ab Assur. 37For from thence thou shalt go, and thy hand shall be upon thy head: for the Lord hath destroyed thy trust, and thou shalt have nothing prosperous therein.Imperocché dall'Egitto ancor tornerai colle mani giunte sopra la testa: perchè il Signore ha distrutta la tua fidanza, e nulla ivi ti succederà felicemente.For from hence also thou shalt goe, and thy handes shal be vpon thy head: because the Lord hath destroyed thy confidence, and thou shalt haue nothing prosperous therein.Nam et ab ista egredieris, / et manus tuæ erunt super caput tuum: / quoniam obtrivit Dominus confidentiam tuam, / et nihil habebis prosperum in ea.
2:2
Theodoret
Espousals. He speaks ironically. (Theodoret)
Calmet
Yet the Israelites at first shewed greater proofs of love than they did afterwards. It is true they often prevaricated, in the wilderness, Exodus 32:1., and Amos 5:25., and Psalm lxxvii., etc. (Calmet)
Haydock
The Lord declares his gratuitous love, and then upbraids his people. (Haydock)
Worthington
He had caused them to multiply in Egypt, and gratuitously made choice of them. (Worthington)
2:3
Increase; most desirable, Osee 9:10. God punished those who attempted to injure his people: yet they abandoned his service.
2:5
Calmet
Vanity; idols, whom he will not mention, to spare their shame. (Calmet)
2:7
Worthington
Carmel. That is, a fruitful, plentiful land. (Challoner) (Worthington)
Menochius
All Palestine is thus designated. (Menochius)
2:8
Priests were silent, or abandoned themselves.
Pastors; "princes." (Chaldean) Manasses, Amon, etc.
Haydock
In Baal, promoting his worship. (Haydock)
The land was full of false prophets, and none stood up for the Lord.
2:9
Children; the Israelites, under Moses, and their posterity transgressed.
2:10
2:11
Glory; the true God and his ark, Psalm 3:4., and 1 Kings 4:21.
2:12
Gates; angels, or the temple.
2:13
Calmet
Water. The idols and nations, to which they have had recourse, injure them. (Calmet)
Worthington
The Jews did just the reverse to what God commanded. (Worthington)
2:14
2:15
Lions; kings of Assyria, etc. The decree for the devastation of Juda had already passed, though it was not put in execution.
2:16
2:18
Strabo xvii
Troubled. Hebrew shichor, or Nile water, (Josue 13:3.) which was thought as good as wine, and grew better for keeping. (Strabo xvii.)
Vitruvius viii
Hence the people adored it. (Vitruvius viii.)
Calmet
God often reproached the Jews for distrusting in his protection, and seeking aid from the Egyptians, who deceived them. We know not that Josias did so. (Calmet)
Haydock
He even opposed them, and lost his life in defending the country, 4 Kings 23:29. (Haydock)
He was probably obliged to pay tribute to the Assyrians, whom Achaz had called in, 2 Paralipomenon 28:23. These alliances the Lord condemned.
2:20
Thou. Septuagint. Yet Hebrew and Chaldean have, "I have permissively broken," or foretold this infidelity.
2:21
Worthington
God created all things good, planted his Church in justice, and no evil proceeds from Him. (Worthington)
2:22
Langius
Borith. An herb used to clean clothes, and take out spots and dirt, (Challoner) like kali, soda, (Calmet) or soap. (Langius.)
Haydock
Protestants, "and take thee much soap." (Haydock)
2:23
Calmet
Valley of Hinnom, under the very walls of Jerusalem. (Calmet)
Haydock
Runner. Hebrew, "dromedary," which takes its name from its swiftness. (Haydock)
Aristotle
The female camel continues all day with the male, and cannot be approached. (Aristotle; Pliny, [Natural History?] 10:63.)
Calmet
Juda is represented as no less libidinous. (Calmet)
2:24
Georg. iii
Away. The female may easily be found by the poisonous hippo-manes. (Georg. iii.)
Haydock
Thus Jerusalem is an impudent prostitute. (Haydock)
2:25
Calmet
Foot, and the parts which modesty covers. My exhortations are slighted. (Calmet)
2:26
Taken. Juda affected still to be very pious, ver. 23.
2:28
2:30
Calmet
Prophets; Zacharias, (2 Paralipomenon 24:21.) Isaias, etc., Matthew 23:34. (Calmet)
Worthington
Punishment is designed by God to cause people to repent. (Worthington)
2:31
Calmet
See, or hear. The sword seems to be animated. (Calmet)
Lateward. Hebrew, "darksome land." Have I not heaped blessings on my people?
Haydock
Revolted. Protestants, "Lords." (Haydock)
2:33
Calmet
Thou who. Hebrew, "Therefore have I." (Calmet)
Haydock
Protestants, "hast thou also taught the wicked ones thy ways." (Haydock)
Thou hast opened a school of vice.
2:34
Innocent children, immolated to Moloc, or people murdered, whose blood thou hast not concealed, 4 Kings 21:16.
2:37
2:7
Carmel.... That is, a fruitful, plentiful land.
2:22
Borith.... An herb used to clean clothes, and take out spots and dirt.
2:2
God multiplied Israel in Aegypt, & deliuered, them from seruitude.
2:3
Not of anie desert, but of Gods mere grace Israel was preferred before other nations.
2:5
Concordanza Mich. 6. • •.
2:7
Into a fruitful land.
2:13
God commanding two thinges to flee from euil & to do good: the Iewes contrariwise left God and serued idols.
2:20
Isa. •.
2:21
Concordanza Mat. 21. v. 33.
God created al thinges good, planted his Church in iustice and sancti•ie & no euil proceded from him.
2:27
Concordanza Iere. 32. v. 33.
2:28
Concordanza Iere. 11. •. 13.
2:30
Gods intention when he punisheth, is to moue sinners to repentance: afflicting them in this life, that they may escape eternal damnation.
2:1
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.18
… one of whom writes, ‘Who being the Brightness of His glory and the Expression of His subsistence,’ and ‘Christ the power of God and the Wisdom of God ;’ and another says in the Psalm, ‘With Thee is the well of life, and in Thy Light shall we see light,’ and ‘Thou madest all things in Wisdom ;’ and the Prophets say, ‘And the Word of the Lord came to me
2:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 65
Now the Prophet Isaiah saith, that He blames the vineyard, but here He accuses in particular the rulers of the people. And there indeed He saith, “What ought I to have done to my vineyard, that I did not;” and elsewhere again, “What transgression have your fathers found in me?”
2:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
… So have we too our encampment ( Rev. xx. 9 .), and we dwell in the desert even now; for a desert indeed without virtue, is the earth even now, even more desolate than that wilderness. Why was that desert so terrible? Was it not because it had scorpions in it, and adders? ( Deut. viii. 15 .) “A land,” it is said, “which none passed through.” (
2:8
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.68
68. God speaks to him in reproof of the priests: The priests said not, Where is the Lord, and they that handled the law knew Me not; the pastors also transgressed against Me.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.1
… 27 ). The unskilfulness of shepherds is rebuked by the voice of the Truth, when it is said through the prophet, The shepherds themselves have not known understanding ( Isai. lvi. 11 ); whom again the Lord denounces, saying, And they that handle the law knew Me not (
2:9
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Pontianus 2
… And of them the Lord, speaking by the prophet Jeremiah, says: “I will utter my judgments against them touching all their wickedness.” “Wherefore I will yet plead with you, saith the Lord; and with your children’s children will I plead.”
2:10
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… But My People hath changed their glory: whence no profit shall accrue to them: the heaven turned pale thereat” (and when did it turn pale? undoubtedly when Christ suffered), “and shuddered,” he says, “most exceedingly;”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.7
… And again He said:— I have cut off the Prophets, and slain them by the word of My mouth. And to Jerusalem He said:— By afflictions and scourges be instructed, O Jerusalem, lest thy life depart from thee . But they forsook Him, and worshipped idols, as Jeremiah said concerning them:
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
… You have taken the members of Christ and made them the members of a harlot. This is an evil with which no other can be matched. This outrage in life is new. “For pass over the Isles of Chittim and see; and send unto Chedar and consider diligently, and see if there be such a thing. Hath a nation changed their gods which are yet no gods.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 21.24
24. For in reality, as the Scripture says, the shepherds became brutish, and many shepherds destroyed My vineyard, and defiled my pleasant portion,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 17
For since you are not persuaded out of the Scriptures, I am compelled to shame you by them that are without. This God also did unto the Jews, when He said, “Go ye forth unto the Isles of Chittim, and send unto Kedar, and know if nations will change their gods; which yet are no gods.”
2:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 3
… And if a father considers not his own dignity, but talks lispingly with his children, and calls their meat and drink not by their Greek names, but by some childish and barbarous words, much more doth God. Even in reproving He condescends, as when He speaks by the prophet, “Hath a nation changed their gods?” (
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 10.5
… And against this mistake of theirs this text may be used: “And they changed the glory of the incorruptible God into the likeness of the image of corruptible man.” Jeremiah also says: “My people have changed their glory for an idol.
2:12
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 11
… The prophet therefore declares, “Be astonished, O heaven, and let the earth tremble at this, because this people hath committed two great evils: they have forsaken Me, a living fountain, and have hewn out for themselves broken cisterns.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.2
… who, on reading what follows in his work, but must discern in his irreligious doctrine that error, into which by his sophistries the serpent in the sequel seduced the woman? who at such blasphemies is not transported? ‘The heaven,’ as the Prophet says, ‘was astonished, and the earth shuddered
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 13
… “The heaven was astonished at this, and was horribly afraid, because my people committed two evils.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
… and send unto Chedar and consider diligently, and see if there be such a thing. Hath a nation changed their gods which are yet no gods.” But the virgin has changed her glory, and her glory is in her shame. The heavens are astonished at this, and the earth is horribly afraid, saith the Lord, for the virgin has committed two evils; she has forsaken
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 58
But none of these things do they consider. Wherefore now it were seasonable to bring forward the prophet and say, “Be astonished, O Heaven, and be horribly afraid, O earth,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 5
… But not even for this did He spew us out of His mouth, but like those slighted lovers that be very earnest, He went round beseeching all, the heaven, the earth, Jeremiah, Micah, and that not that He might weigh us down, but that He might speak in behalf of His own ways ( Is. i. 2 ;
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 4.19
… Strange and almost incredible to relate, the sea was all afoam; grieved, I think, and unwilling, if I may so say, to receive the good men upon its surface, and so have part or lot in an unrighteous sentence. Now even to the ignorant was made manifest the savage purpose of the judge and it may truly be said “at this, the heavens stood astonished.”
2:13
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 114
… For Jeremiah thus cries: ‘Woe unto you! because you have forsaken the living fountain, and have digged for yourselves broken cisterns that can hold no water. Shall there be a wilderness where Mount Zion is, because I gave Jerusalem a bill of divorce in your sight?’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 140
… And we are such; but you cannot comprehend this, because you cannot drink of the living fountain of God, but of broken cisterns which can hold no water, as the Scripture says.
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.24
… and where the Spirit of God is, there is the Church, and every kind of grace; but the Spirit is truth. Those, therefore, who do not partake of Him, are neither nourished into life from the mother’s breasts, nor do they enjoy that most limpid fountain which issues from the body of Christ; but they dig for themselves broken cisterns
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 3
The waters of the living fount, and drinks—
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.9
… The saying of Peter to the Saviour, “Thou art the Christ,” when the Jews did not know that He was Christ, was indeed a great thing, but greater that he knew Him not only to be Christ, but also “the Son of the living God,” who had also said through the prophets, “I live,” and “They have forsaken Me the spring of living water;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 69.1
… And it is written in the words of the Lord, “They have forsaken me, the fountain of living waters, and hewed them out broken cisterns, which can hold no water.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Unity of the Church 11
… If they had stood on my foundation ( substantia , ὑποστάσει ), and had heard my words, and taught my people, I would have turned them from their evil thoughts.” Again, the Lord points out and designates these same, saying, “They have forsaken me, the fountain of living waters, and have hewed them out broken cisterns which can hold no water.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.4
… “They have forsaken me, the fountain of living water, and have dug for themselves worn-out cisterns, which could not hold water.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 3
… things visible, saying, ‘Who is the brightness of His glory, and the Expression of His Person ;’ and again, ‘For with Thee is the well of life, and in Thy light shall we see light ;’ and when the Word chides Israel, He says, ‘Thou hast forsaken the Fountain of wisdom ;’ and this Fountain it is which says, ‘They have forsaken Me the Fountain of living waters
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.6
19. If God be, and be called, the Fountain of wisdom and life—as He says by Jeremiah, ‘They have forsaken Me the Fountain of living waters
san Basilio † 379 d.C. The Letters 8.2
… that the Holy Ghost is not eternal? He bewitches our Patriarch’s sheep that they may not drink “of the well of water springing up into everlasting life,” but may rather bring upon themselves the words of the prophet, “They have forsaken me, the fountain of living waters, and hewed them out cisterns, broken cisterns, that can hold no water;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.18
… And though it is changed into the appearance of water, yet it preserves its nature as fire so as to consume the sacrifice. Do not wonder when thou readest that God the Father said: “I am a consuming fire.” And again: “They have forsaken Me, the fountain of living water.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.pref.7
7. So when the whole world was parched with the drought of Gentile superstition, then came that dew of the heavenly visits on the fleece. But after that the lost sheep of the house of Israel (whom I think that the figure of the Jewish fleece shadowed forth), after that those sheep, I say,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 3
This is the one greatest charge; and the second after it is their also worshipping idols, as Jeremy too in accusing them said, “This people hath committed two evils: they have forsaken me the fountain of living water, and have dug for themselves broken cisterns.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.22
… She follows the Lamb whithersoever he goes. She is filled now because once she was hungry. With joy does she sing: “as we have heard, so have we seen in the city of the Lord of hosts, in the city of our God.” O blessed change! Once she wept but now laughs for evermore. Once she despised the broken cisterns of which the prophet speaks;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 128.3
… “Is any called in uncircumcision,”—that is, having a wife and enveloped in the skin of matrimony? let him not seek the nakedness of virginity and of that eternal chastity which he has lost once for all. No, let him “possess his vessel in sanctification and honour,” let him drink of his own wells not out of the dissolute cisterns
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.21
… so that wild beasts may be tamed, the cattle subdued, and serpents harmless. For these are the motions of the mind in allegory; that is to say, the haughtiness of pride, the delight of lust, and the poison of curiosity are the motions of the dead soul; for the soul dies not so as to lose all motion, because it dies by forsaking the fountain of life,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.18
… and at the present time these synods, one after another, they are themselves openly denouncing. They are now suffering the fate undergone of old by the traitors of the Jews. For as is written in the Book of the Prophet Jeremiah “ they have forsaken me the fountain of living waters and hewed them out cisterns, broken cisterns that can hold no water, ”
2:18
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.28
… Therefore it is said of the rivers of Babylon, “There we sat down,” clearly because they were unable to stand, “and wept.” And Jeremiah rebukes those who wish to drink the waters of Egypt, and desert the water which comes down from heaven, and is named from its so coming down—namely, the Jordan. He says,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… For the fool knoweth not that those who depart far from God shall perish. And besides, there is the restraint of the prophetic admonition which says, ‘What hast thou to do in the way of Egypt, to drink the waters of Gihon? And what hast thou to do in the way of Asshur, to drink the waters of the rivers
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.5
… The name of the first is Pison…and the name of the second is Gihon.” I myself have seen the waters of Gihon, have seen them with my bodily eyes. It is this Gihon to which Jeremiah points when he says, “What hast thou to do in the way of Egypt to drink the muddy water of Gihon?”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.14
… in old days famed for the tomb of the prophet Micah, and now for its church. Then skirting the country of the Horites and Gittites, Mareshah, Edom, and Lachish, and traversing the lonely wastes of the desert where the tracks of the traveller are lost in the yielding sand, I will come to the river of Egypt called Sihor,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 24.24
… And what hast thou to do with the way of the Assyrians, to drink the water of the river? Thy own wickedness shall reprove thee, and thy apostasy shall rebuke thee. Know thou and see that it is an evil and a bitter thing for thee to have left the Lord thy God, and that My fear is not with thee, saith the Lord.”
2:19
san Giustino † 165 d.C. Other Fragments from the Lost Writings of Justin, XIII 1
… “It is a bitter thing for thee, that thou hast forsaken me, saith the Lord thy God, that of old thou hast broken thy yoke, and torn asunder thy bands, and said, I will not serve Thee, but will go to every high hill, and underneath every tree, and there shall I become dissolute in my fornication.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.37.7
… for God has displayed long-suffering in the case of man’s apostasy; while man has been instructed by means of it, as also the prophet says, “Thine own apostasy shall heal thee;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.16
This then is that body of death from which we cannot escape, pent in which those who are perfect, who have tasted “how gracious the Lord is,” daily feel with the prophet “how bad for himself and bitter it is for a man to depart from the Lord his God.”
2:21
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 2.1
… an evil of a man’s own choosing, an offspring of the will. For that we sin of our own free will the Prophet says plainly in a certain place: Yet I planted thee a fruitful vine, wholly true: how art thou turned to bitterness, (and become) the strange vine
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.19
… and, That which may be known of God is mani festin them ; and again, their eyes they have closed . Also remember how God again accuseth them, and saith, Yet I planted thee a fruitful vine, wholly true: how art thou turned to bitterness, thou the strange vine
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.90
… that I am too weak for this warfare, and therefore turned my back, hiding my face in the rout, and sat solitary, because I was filled with bitterness and sought to be silent, understanding that it is an evil time, that the beloved had kicked, that we were become backsliding children, who are the luxuriant vine, the true vine, all fruitful, all beautiful,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.12
… “I have planted thee as a fruitful vine—how art Thou become bitter, and a wild vine?”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… “rejoice with them that do rejoice and weep with them that weep,” and by your tears you will melt the hard hearts of sinners till they too weep; whereas, if they persist in evil doing they will find these words applied to them, “I…planted thee a noble vine, wholly a right seed: how then art thou turned into the degenerate plant of a strange vine unto me?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 6.29
… no longer as strangers, but of the household of the faith of the Lord, for to the unrighteous it is said, "How then art thou turned into the degenerate plant of a strange vine unto me?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 80.1
… But when He says, “I am the true vine,” it is to distinguish Himself, doubtless, from that [vine] to which the words are addressed: “How art thou turned into sourness, as a strange vine?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 56.3
… Geth was a certain city of the Allophyli, that is, of strangers , to wit, of people afar from holy men. All they that refuse Christ for King become strangers. Wherefore strangers are they made? Because even that vine, though by Him planted, when it had become sour what heard it? “Wherefore hast thou been turned into sourness, O alien vine?”
2:22
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… And that you may see that it was not through a wish to turn him from it, but to shame them that He said this, hear what it says. “Seest thou not what these are doing?” ( Ez. viii. 6 , not verbally from LXX.) And when He says to the city “Though thou wash thee with nitre, and take thee much soap (Gr. herb), yet thou art stained before Me” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 66.8
… He is the peerless gem which is bought by selling many pearls. But if you love a captive woman, that is, worldly wisdom, and if no beauty but hers attracts you, make her bald and cut off her alluring hair, that is to say, the graces of style, and pare away her dead nails. Wash her with the nitre of which the prophet speaks,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 117.9
… for if you remain under one roof with him slanderers will say that you share with him your bed. You may thus easily get help from him when you feel you need it, and yet to a considerable degree escape public discredit. Yet you must take care not to contract the stain of which Jeremiah tells us that no nitre or fuller’s soap can wash it out.
2:25
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… and indeed this despair in itself is a sign of unbelief. One who despairs of salvation can have no expectation of a judgment to come. For if he dreaded such, he would by doing good works prepare to meet his Judge. Let us hear what God says through Jeremiah, “withhold thy foot from a rough way and thy throat from thirst”
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in Jeremiah: “Withdraw thy foot from a rough way, and thy face from thirst. But she said, I will be comforted, I am willing; for she loved strangers, and went after them.”
2:27
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 7.12
… Yet man forsook his heavenly Father, and said to the stock, Thou art my father, and to the stone, Thou hast begotten me
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.25
117. Prudence held the first place in holy Abraham. For of him the Scriptures say: “Abraham believed God, and that was counted to him for righteousness;” for no one is prudent who knows not God. Again: “The fool hath said, There is no God;” for a wise man would not say so. How is he wise who looks not for his Maker, but says to a stone: “Thou art my father”?
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… how then art thou turned into the degenerate plant of a strange vine unto me?” and again “saying to a stock, Thou art my father; and to a stone, Thou hast brought me forth: for they have turned their back unto me, and not their face.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 2.3
… She then started up with a pious fear and trembling; and, although I had not yet been baptized, she feared those crooked ways in which they walk who turn their back to Thee, and not their face.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 66.19
… now the image of God hath been turned to the Creator thereof. I that was “saying to a stock, My father thou art; and to a stone, Thou hast begotten me:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 114.7
7. But I would not that ye should seek without yourselves, how the Jordan was turned back, I would not ye should augur anything evil. For the Lord chideth those who have “turned” their “back” unto Him, “and not their face.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 115.4
… For it is said in another passage of Scripture concerning the worshippers of images, “Saying to a stock, Thou art my father; and to a stone, Thou hast brought me forth.”
2:29
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.14
… Accordingly [the Lord] rebukes certain men, saying, “Why will ye contend with me in judgment?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 143.3
… I will give to thee to receive what I have promised: I have given thee that thou shouldest do that whereby thou mayest receive. Finally, to such proud ones the Prophet speaketh; “Wherefore will ye plead with Me? ye have all transgressed against Me, saith the Lord.”
2:30
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. An Address to Demetrianus 7
… For that these things occur either for the discipline of the obstinate or for the punishment of the evil, the same God declares in the Holy Scriptures, saying, “In vain have I smitten your children; they have not received correction.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.7
… the Edomites in the days of Ahab; the Assyrians in the days of Hezekiah. The king of Babylon uprooted them from their place and dispersed them; and after he had tried and persecuted them much, they did not amend, as He said to them:— In vain have I smitten your sons, for they did not accept chastisement .
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.3
3. You will say that to some these remedies are of no service. Is the art of healing, therefore, to be abandoned, because the malady of some is incurable? You look only to the case of those who are so obdurate that they refuse even such correction. Of such it is written, “In vain have I smitten your children: they received no correction:”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.11
… “I will send the teeth of beasts upon them, with the fury of creatures that trail upon the ground:” and “In vain have I struck your children: they have not received correction.”
2:31
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.31
… Then He was moved (He did well to be moved; for, as Marcion denies emotion to his god, He must be therefore my God), and commanded them to invite out of “the streets and lanes of the city.” Let us see whether this is not the same in purport as His words by Jeremiah: “Have I been a wilderness to the house of Israel, or a land left uncultivated?”
2:32
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 4.6
… for one will not easily find anything else a greater help to men than this possession, pleasing and grateful to God. Therefore, I say, that we should all exercise and honour chastity, and always cultivate and commend it.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.32
… This is the virgin daughter whom elsewhere he thus addresses: “Sing, O barren, thou that dost not bear; break forth into singing, and cry aloud, thou that didst not travail with child: for more are the children of the desolate, than the children of the married wife, saith the Lord.” This is she of whom God by the mouth of Jeremiah speaks, saying:
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
Also in Jeremiah: “Shall a bride forget her adornment, or a virgin the girdle of her breast? But my people has forgotten my days, whereof there is no number.”
2:3
3. SANCTUS ISRAEL DOMINO («sanctus» per gratiam et charitatem, aiunt Theodoretus et Hugo. Secundo et melius, Hebraice sanctitas fuit Israel Domino, id est Israel fuit quasi res sancta et dicata Domino, quæ non debet pollui, Exodi XIX. Ita S. Hieronymus, S. Thomas, Lyranus, Vatablus. Rursum Israel fuit quasi) PRIMITIÆ FRUGUM EJUS, — scilicet Dei: id est Israelitæ fuerunt quasi primitiæ ex omnibus nationibus, Dei cultui dicatæ, sicut primitiæ frugum Deo offerebantur et dicabantur; unde laicus, qui eas comedebat, delinquebat eratque reus mortis, Levit. XXII, 3. Sic et hostes Israelis, «qui eum,» utpote rem quasi Deo sacram, deprædantur et «devorant,» etiamsi Dei voluntate id faciant, «delinquunt,» et «mala,» Deo ultore, «venient super eos.» Ita Chaldæus et S. Hieronymus. Porro cœpit Israel esse sanctus et quasi primitiæ frugum Deo, jam inde a principio, cum per Mosen in deserto Dei legem et cultum accepit, atque in hujus rei signum jussus est primitias frugum dependere et offerre Deo. Id clare significat versio Arabica, quæ sic habet: Ubi (in deserto) sanctificavi Israel, et adscripsi (vindicavi) illum mihi, et præcepi illi ut separaret in conspectu meo initium (primitias) frugum suarum. Et dixi, in eos qui volunt comedere bona eorum, adducam malum. Sensus ergo est, q. d. Israel non est populus profanus ut cæteri, sed Deo consecratus; quare qui eum læserit aut in servitutem redegerit, sacrilegii reus erit, et ut sacrilegus punietur a Deo. Sic Assyrios qui vastarunt decem tribus, Deus punivit per Medos, et Chaldæos qui vastarunt duas tribus, punivit et evertit per Cyrum. Hinc pro Israele orat David dicens Psalm. LXXIII, 2: «Memor esto congregationis tuæ, quam possedisti ab initio.»
2:4
4. AUDITE, — q. d. Vos, o Israelitæ, constituo judices, ut judicetis an culpa hujus divortii sit in me, an in vobis. Ita S. Chrysostomus, serm. 4 De Providentia.
2:5
5. INIQUITATIS, — id est primo, infidelitatis; secundo, crudelitatis, q. d. Qua in re male tractavi sponsam meam, scilicet vos, o Judæi? AMBULAVERUNT POST VANITATEM, — id est post idola, quæ quia vani et falsi sunt dii, quos Deo vero opposuistis, hinc pariter vanos et falsos effecerunt vos cultores suos, æque ac cultum et religionem, imo superstitionem vestram. Ita S. Hieronymus, Chaldæus, Theodoretus, Hugo, S. Thomas, Lyranus. Potest tamen, secundo, hic omnis alia vanitas, quæ in quolibet est peccato, accipi: omne enim peccatum est amor rei vanæ. VANI FACTI SUNT, — id est similes idolis suis facti sunt, sine ratione, sine sensu, sicut imprecatur eis David Psalm. CXIII, 8: «Similes illis (idolis) fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis:» sic pariter quilibet peccator vanus fit et brutus, dum vanas et brutas sectatur voluptates. Peccatum, ait D. Thomas hic, dicitur vanitas, primo, quia phantasticum est in eligendo, Psalm. XXXIX, 5: Beatus vir, cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas; secundo, quia transitorium est in permanendo, Psalm. LXXVII, 33: Defecerunt in vanitate dies eorum; tertio, quia fallax est in exspectando, Eccli. XXXIV, 1: Vana spes, et mendacium viro insensato: et somnia extollunt imprudentes; quarto, quia infructuosum est in consequendo, ut recte usurpent illud Isaiæ XLIX, 4: In vacuum laboravi, sine causa, et vane fortitudinem meam consumpsi. Hucusque D. Thomas.
2:6
6. NON DIXERUNT, — q. d. Non sunt recordati Dei ductoris sui per desertum in Chanaan, a quo tot malis erepti, et tot bonis cumulati sunt. PER TERRAM SITIS, — per terram aridam, siticulosam, et quæ homines sitire facit: unde Septuaginta vertunt, per terram sine aqua. ET IMAGINEM MORTIS. — Theodoretus, Vatablus et Pagninus vertunt, umbram mortis, tum quia in deserto non erat germen, non fructus, nil vitale, unde Septuaginta vertunt, infructuosam; tum quia solitudo erat horrida, et periculis mortis, puta venenatis animalibus, scilicet scorpiis et serpentibus, plena, ut patet Deuter. IV, 15. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, S. Thomas, Lyranus. Adde, tertio, hostes qui in deserto hoc occurrerunt Israeli, ut eum perderent et delerent: ob hos enim desertum Hebræis fuit formidolosum, quasi umbra mortis. 7. INDUXI VOS IN TERRAM CARMELI. — Nota hebraeum Carmel aliquando esse nomen proprium, significans montem terræ sanctæ fertilissimum, et vini feracissimum, Josue cap. XIX, 26, ubi Elias frequenter versabatur, III Reg. XVIII, 19, inde aliquando transferri ad similia, esseque nomen commune omnis agri fertilis et amœni; hinc Carmelus significat fertilitatem, et omnium rerum abundantiam, sive terram feracissimam, qualis erat Judæa. Sic sumitur Isaiæ XXIX, 17: «Convertetur, ait, Libanus in Charmel.» Ita S. Hieronymus et Vatablus. Carmelus ergo, æque ac Tempe et Hesperidum horti apud Poetas, fecunditatis et deliciarum est symbolum. Utroque modo hic Carmelus accipi potest: significat enim Judæam fertilissimam, vel nomine communi, vel proprio; scilicet ex monte fertili intelligens totam Judæam æque fertilem, per synecdochen ex parte significans totum. Tertio, Chaldæus, subaudiendo sicut, vertit: Induxi vos in terram Israel, quæ erat plantata sicut Carmelus. Nota: In Judæa duo erant Carmeli montes, unus sterilis in sorte Ephraim, ubi habitabat Nabal; alter in tribu Aser, juxta Ptolemaidem, fertilis, de quo hic agitur. ET HÆREDITATEM MEAM (terram, quam vobis dedi, puta Judæam, quæ mea fuit quasi hæreditas; quia eam selegi ut in ea colerer, haberemque templum) POSUISTIS IN ABOMINATIONEM, — puta in idolium, id est, in domum et templum idolorum. Ita Chaldæus.
2:8
8. SACERDOTES (non tantum plebs imperita, quam ignorantia aliquo modo excusare poterat, sed sacerdotes etiam et legisperiti, quin etiam) PASTORES (id est reges et principes, aiunt Chaldæus, Theodoretus, Hugo, S. Thomas, Lyranus) PRÆVARICATI SUNT IN ME. — Ita vixerunt ac si me non cognovissent. PROPHETÆ PROPHETAVERUNT IN BAAL, — ex Baal, q. d. Oracula et futura sciscitati sunt, non ex me, sed ex idolo et dæmone Baal, eaque pro veris prophetiis venditarunt. 9. JUDICIO CONTENDAM VOBISCUM, — in eoque vos transgressores convincam, ait Theodoretus. Patet ex sequenti.
2:10
10. TRANSITE AD INSULAS CETHIM. — Cethim urbs erat in Cypro; unde Zeno, princeps Stoicorum oriundus, dictus est Citicus, inde Cyprus, aliæque insulæ, Italia etiam, ut patet Num. XXIV, 24, et Græcia, I Machab. I, 1, dictæ sunt Cethim. Hebræi enim populos a se mari Mediterraneo discretos, Insulanos vocabant, quod ad se in continente habitantes navibus accederent, uti Itali omnes trans Alpes morantes, vocant Tramontanos. Ita S. Hieronymus, Theodoretus et Josephus, lib. I Antiq. XI. Addit Theodoretus in XXVII Ezech. et Josephus, lib. I Antiq. VI, quod Cethim filius Javan, filii Japhet, filii Noe, primus occupaverit Cyprum, indeque Cyprum vocatam esse Cethim. CEDAR — regio est Arabiæ, dicta a Cedar secundo Ismaelis filio, Gen. XXV, 13. Ita S. Hieronymus, Rabanus, Hugo et Vatablus. Verum Theodoretus per Cedar omnes Orientales accipit, sicut per Cethim Occidentales, q. d. Durius et iniquius me tractatis, quam gentes quævis, licet barbaræ, idola sua tractent.
2:11
11. CERTE IPSI NON SUNT DII, — q. d. Studiosiores fuerunt omnes gentes in retinendis colendisque diis falsis, quam vos in Deo vero. MUTAVIT GLORIAM SUAM IN IDOLUM. — «Gloriam» vocat Dei veri cultum, quo gloriosus erat Israel: hunc ipse transtulit in idolum. Ita Chaldæus. Secundo et aptius, «gloriam» vocat Deum gloriosum: ipse enim est Israelis, imo totius mundi gloria, in eoque solo gloriandum est cum Davide Psalm. III, 4: «Tu, Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum.» Hinc et Apostolus huc alludens ait Rom. I, 23: «Mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis,» quia videlicet gloriosam majestatem, titulos et honores divinitatis Deo vero eripuerunt, et in idolum transtulerunt. Ita Hugo, Lyranus, Dionysius et Vatablus.
2:12
12. OBSTUPESCITE, CŒLI, SUPER HOC — portento malitiæ, quod jam dicturus sum. PORTÆ EJUS. — Jam Hebræa habent, שערו saaru, id est, inhorrescite. Ita Septuaginta et Noster legunt per shin שערו saaru; id est, portæ ejus, id est eorum, puta cœlorum, de quibus præcessit. Cœlum enim nunc singulariter, nunc pluraliter nuncupamus: idemque sunt cœli quod cœlum. DESOLAMINI, — id est, more desolatorum mæstitiam indicate, præ stupore et horrore tantæ impietatis Israel, ciete pluvias, quasi lacrymas; fulgura et tempestates excitate, quasi indices doloris, et vindices injuriæ Creatoris vestri. Ita S. Hieronymus, Vatablus, Lyranus et Maldonatus, qui addit: Desolamini, inquit, id est, rumpimini fulguribus, in signum iræ Dei. Est prosopopæia ad pathos; similis est Isaiæ I, 2, et Deut. IV, 26. Nota: Pro desolamini hebraice est חרבו charabu, id est, exarescite, ut vertit Leo Hebræus. Desolatio ergo hæc non est ea quæ directe opponitur consolationi, ac tristitiam et mærorem significat; sed est ea quæ opponitur copiæ et multitudini. Desolari enim idem est quod solum relinqui, ad solitudinem redigi, destrui, vastari. Sic enim dicimus desolari agros, urbes, regna cum ab hoste vastantur. Sic Plinius, lib. XVII, cap. XII, de bubone ait: «Deserta incolit, nec tantum desolata, sed etiam dira et inaccessa.» Desolare ergo non est idem quod solo æquare; non enim a solo substantive sumpto, quod terram significat, deducitur: sic enim solum primam habet brevem, cum illa in desolor sit longa: sed a solo adjective sumpto, idemque est quod solum effici, destitui, privari sua copia et gloria: inde tamen sequitur desolatio consolationi opposita, id est mæror et luctus; ex quo rursum sequuntur lacrymæ, gemitus, etc. Est ergo metalepsis: ex desolatione enim et ariditate tristitiam, ex tristitia lacrymas intelligit, q. d. Vos, o cœli, cœlorumque portæ, id est cardines, aut extima superficies, per quam quasi per portas, cœlorum vis et influxus in terras egreditur! obstupescite et inhorrescite ad tantam terrigenarum malitiam et ingratitudinem, ut præ stupore quasi attoniti contremiscere, et e cardinibus convelli ac concuti videamini. Rursum lugete et plorate, ciende pluvias, fulgura et tonitrua, ut præ luctu et dolore desolari, id est tabescere, exarescere et evanescere videamini: ipsi enim me desolarunt, id est solum reliquerunt, cum eis sim fons aquæ vivæ, euntes ad cisternas dissipatas. Quocirca juste eis repensum est ut leones ponerent terram eorum in solitudinem: unde civitates exustæ sunt, et non est qui habitet in eis, ut sequitur vers. 15. Hanc ergo tam meam, quam terræ desolationem, vestra desolatione repræsentate, et duris terrigenis in os et faciem ingerite, si forte aperiant oculos, conterantur et resipiscant. Hinc pro desolamini, Syrus vertit, contremiscite; Arabicus, pavore dissolvimini. Aliter Sanchez: ipse enim desolari censet idem esse quod solo æquari; et per portas cæli, accipi ortum et occasum; aut solem, lunam et stellas. His dicitur, «desolamini,» id est splendorem et speciem vestri subducite, ut non appareatis, et periisse videamini. Aliter quoque Theodoretus, Hugo, S. Thomas, Lyranus. Cœli, inquiunt, id est Angeli, in cœlis obstupescite; et portæ, id est Angeli principes, et quasi judices aliorum, ait S. Thomas, desolamini.
2:13
13. DUO ENIM MALA (contraria duobus bonis, quæ illis præceperam, ut declinarent a malo, et facerent bonum, Psalm. XXXVI, 27), FECIT POPULUS MEUS. Primum: ME DERELIQUERUNT FONTEM AQUÆ VIVÆ. — «Vivæ,» id est perpetuo fluentis, vitalis, vitam dantis. Arabicus vertit, fui illis fons aquæ dulcis et laudabilis, omni vitio carentis. Hic ergo fons perennis aquæ, id est gratiæ et bonorum omnium, est Deus, Psalm. XXXV, 10: «Quoniam apud te est fons vitæ.» Viderunt idipsum Gentiles; unde Trismegista, Dialog. 7: «Respicite, ait, o mortales, et resipiscite, et ad fontem vitæ recurrite.» Et Alcinous, lib. De Doctrina Platonis: «Nostrum bonum, inquit, si quis Platonis libros accurate legerit, in ipsa primi boni contemplatione posuisse reperiet: quod quidem primum bonum, et Deum, et primam mentem vocare licet.» Hoc Prophetæ adagium pulchris similibus parabolis explicat S. Ephrem, tract. De Divina gratia, tom. 1: «Qui, inquit, fontem habent, gutta non indigent. Lacte non egent, qui gregem pascunt. Qui panem frangunt, micis opus non habent. Qui mel conficiunt, eos mellis saporem explorare non est necesse. Qui margaritam habent, de obolo acquirendo non laborant.» Secundum: FODERUNT SIBI CISTERNAS, CISTERNAS DISSIPATAS. Syrus vertit, conquassatas; Arabicus, scissas in quibus congregatur aqua, neque mortiferis voluptatibus, sine doloris timore esse non possunt. Et qui omnino malum desertionis suæ majore superbiæ tumore non sentiunt, aliis qui hoc noverunt discernere, quanta sit miseria, apparet.» Quia ergo in solo Deo est omnis vera delectatio, hinc peccator eo se privans, sentit omnem amaritudinem: quia relicto fonte vitæ, velit nolit, adhæret fonti mortis et omnium malorum. durat, id est permanet. Hæ cisternæ, aiunt S. Hieronymus et Theodoretus, sunt idola; primo, quia nullam habent divinitatem aut potentiam, nisi quæ eis infertur ab humana ignorantia. Secundo, sicut cisterna ex aquis turbidis completur; ita quod idola, quod dæmones dant, turbidum est. Tertio, idola sunt cisternæ fractæ, rimosæ, male conglutinatæ, quæ aquam non continent, quia ab eis nihil quod sitim animæ levet, exspectandum est. Rursum cisternæ dissipatæ sunt gentes idololatræ, puta Ægyptii et Assyrii, a quibus alternatim bellis pressi opem petebant Judæi. Id patet ex vers. 18. Tropologice omnis peccator, relicto fonte, quærit cisternas, quia in omni peccato, est primo, aversio a Deo, bono increato et immenso; atque conversio ad bonum caducum, fragile, exile, turbidum; secundo, est contemptus Dei, præ honore et amore creaturæ; tertio, peccator peccando, quasi titulum et esse finis ultimi Deo adimit, omnemque et spes suas omnes quasi transfert in creaturam. Nonne hæc est summa contumelia Dei? summa stoliditas et insania peccatoris? dicit enim et verbis et factis illud, quod fatuus ille avarus apud Nazianzenum, tractat. De Fortuna et prudentia: «Gutta bonæ sortis (fortunæ) mihi potior est mentis (prudentiæ) cado.» Quod apte refutat et retorquet prudens, dicens: «Gutta bonæ mentis mihi potior est bonæ sortis cado.» Peccator enim glebam terræ toti cœlo, creaturam Creatori, momentum æternitati stulte præfert et anteponit. Contrarium faciunt prudentes et Sancti. Hinc, primo, hoc adagium recte adaptatur hæreticis: hi enim purum doctrinæ fidei in Ecclesia fontem deserunt, et fodiunt sibi cisternas confusas falsorum dogmatum. Ita S. Irenæus, lib. III, cap. XL, S. Cyprianus, epist. 70, et S. Athanasius, serm. Contra omnes hæreses. Secundo, B. Petrus Damianus citatus in Allegoriis Tilmanni idipsum adaptat Monachis loquacibus, qui relictis Dei laudibus, piisque sermonibus, quasi fonte vitali, ora sua faciunt cisternas, ex quibus non novi, sed veteris hominis verba futilia proferunt, easque dissipatas: quia labia sua moderata discretione nesciunt cohibere. Tertio, Hugo: Avarus, inquit, est cisterna vetus et rimosa, quæ nunquam aquis, id est opibus, impleri potest. Secundo, est clericus, qui relicto studio sacræ Scripturæ, vanis scientiis dat operam. Tertio, est Religiosus, qui in tentatione quærit humana solatia futilia, nec poscit a Deo vera et solida. «Hoc autem fit, inquit, quando in tentationibus oratio fastiditur, et pro iisdem mitigandis, jocosis et inutilibus verbis vacatur.» Denique S. Augustinus, in Sententiis, Sententia 339: «Quantum, ait, et quale bonum sit Deus, jam ex hoc evidenter ostenditur, quod nulli a Deo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis voluptatibus, sine doloris timore esse non possunt.»
2:14
14. NUMQUID SERVUS. — Sunt verba non Hierosolymæ de sua sorte querentis, ut vult Vatablus, sed Dei, q. d. Israel est primogenitus Abrahæ, et Dei filius, Exodi IV, 22, non servus, id est mancipium emptitium, aut vernaculus, id est servus ex serva domi natus: cur ergo leonibus, id est Sennacherib, Assyriis et Ægyptiis, ac tropologice, diabolis, datus est in prædam? q. d. Non provenit hoc ex servili ejus conditione, non ex crudelitate domini, sed ex peccato, quia Deum offendit, uti respondet vers. 17: «Numquid non istud factum est tibi, quia dereliquisti Dominum Deum tuum?» Et vers. 19: «Arguet te malitia tua.» FACTUS EST IN PRÆDAM? — S. Hieronymus, Chaldæus, Rabanus, Hugo, hæc exponunt de futura vastatione per Chaldæos et Ægyptios, qui reliquias Judæorum afflixerunt. Secundo et planius, Theodoretus, Hugo, Lyranus, Dionysius, hæc accipiunt de præterita Judæorum clade, accepta a Sennacherib, Assyriis et Ægyptiis, q. d. Noli, o Israel! Deo tuo relicto, sperare et confugere, ut soles, ad Assyrios et Ægyptios, quia hi quasi leones te laniarunt et vastarunt.
2:15
15. SUPER EUM (contra eum) RUGIERUNT LEONES. — Id est, Assyrii et Ægyptii inhiarunt ei, tanquam leones rugientes in ejus prædam et lanienam.
2:16
16. FILII QUOQUE MEMPHEOS ET TAPHNES (id est, Ægyptii; Memphis enim urbs est Ægypti, quæ nunc Cayrus dicitur; sic Taphnes vel Tanes regia erat Pharaonum), CONSTUPRAVERUNT TE USQUE AD VERTICEM, — id est totum te imbuerunt cultu idolorum, quod est spirituale stuprum et fornicatio, itaque vocatur a Prophetis; ita ut a planta pedis usque ad verticem, non sit in te sanitas. Sic vers. 20 idololatras vocat meretrices. Ita S. Hieronymus et Rabanus. Hæc referenda sunt ad vers. 13. Aliter S. Thomas: stuprum enim proprie accipit, q. d. Assyrii et Ægyptii, quasi domini et victores, obscene Judæis tam pueris quam puellis abusi sunt. Aliter Hugo, Dionysius, Maldonatus et Sanchez: per stuprum enim accipiunt servitutem, oppressionem, omnemque calamitatem quam Assyrii et Ægyptii Judæis subactis irrogabant. Hic sensus sequitur ex primo, eumque perficit et adimplet: quia enim Judæi sponte culpæ Assyriorum et Ægyptiorum, hinc et pœnæ ac vexationi, sed inviti, succubuerunt. Unde pro constupraverunt te, hebraice est ירעוך iiruch, id est paverunt te, hoc est rexerunt te, imperarunt tibi. enim vers. 8 reges vocavit «pastores.» Verum Noster, Septuaginta, Chaldæus et alii aliis punctis legunt ierouch, id est malefecerunt tibi, id est constupraverunt: loquitur enim de Israele quasi de virgine, cujus summum malum est stuprum: unde Septuaginta vertunt, illuserunt tibi. Forte etiam pro iod legerunt caph, scilicet pro ierouch, כרעוך careuch, id est curvaverunt te, prostraverunt te, scilicet ad stuprandum. Denique alii vertunt prophetice, malefacient, id est conterent, confringent, conquassabunt tibi caput et verticem, id est Josiam regem tuum cum populo trucidabunt. Ita Hugo, Lyranus, Dionysius. Unde Chaldæus vertit, occident fortes tuos, et diripient facultates tuas. Vide hic qualem quamque vilem se faciat meretrix, et mulier aliis compta: nimirum foris est splendida, intus stupris sordida et putida: foris Helena, intus Hecuba: foris pappus et pompa, intus nuba, inanis et chaos: foris dea, intus maca. Tropologice talem se facit anima dum peccat, ac relicto Creatore fornicatur cum creaturis, nimirum facit se sepulcrum dealbatum. Hic aptum est vetus dictum: «Ubi uber, ibi tuber: ubi mel, ibi fel: ubi montes, ibi valles: ubi aurum, ibi aurugo et scoria.»
2:17
17. DERELIQUISTI DOMINUM DEUM TUUM EO TEMPORE, QUO DUCEBAT TE PER VIAM, — scilicet deserti, per columnam ignis et nubis. «Dereliquisti,» quia in Sina fecisti et adorasti vitulum aureum. Ita Theodoretus, Hugo, Lyranus, q. d. Quia noluisti Deum sequi, dum te per viam planam et tutam duceret, permisit te deerrare per vias difficiles: quia noluisti uti rebus prosperis sequens Deum, permisit te adversas experiri idola sequentem, inquit Maldonatus. Secundo, S. Hieronymus, Chaldæus, Rabanus, Hugo, Vatablus, per viam intelligunt viam mandatorum Domini, puta vitam sanctam, quam eis suis concionibus et prophetiis ostendebat Jeremias, q. d. Dereliquisti viam rectam in cœlum, quam tibi Deus per legem suam, et per conciones Jeremiæ commonstrabat.
2:18
18. QUID TIBI VIS IN VIA ÆGYPTI (quorsum is et tendis in Ægyptum)? ET QUID TIBI CUM VIA ASSYRIORUM? — quorsum vadis in Assyriam? Solebant enim, ait S. Hieronymus, Judæi ab Ægyptiis oppressi, confugere ad Assyrios; et ab Assyriis pressi, confugere ad Ægyptios. UT BIBAS AQUAM TURBIDAM — Nili, qui quia limosus est, et oblimans Ægyptum, hinc hebraice שחור sichor, græce, id est niger dicitur: hinc vocatur turbidus. Septuaginta vertunt, Geon: Nilus enim dicitur Geon, hebraice גיחון gichon, a radice גוח goach, id est pectus quod suo quasi ventre et pectore incubet Ægypto, cum exundat, itaque eam fecundet. Sic aqua fluminis Assyriorum est Euphrates, q. d. Cur vadis frustra, ut petas auxilium ab Ægyptiis et Assyriis, ut relicto fonte perenni quem domi habes, mendices aquas eorum turbidas et deficientes, id est opem Ægyptiorum et Assyriorum, qui tibi opitulari non poterunt, sed mille turbis et cladibus te involvunt? Ita passim Interpretes. Rursum in Nilo sunt crocodili exitiales, qui sunt symbolum impudentiæ, de quo Clemens Alexandrinus, lib. V Stromat.: «Diospoli, ait, quæ est urbs Ægypti, expressus est puellus signum generationis; senex vero, interitus: et rursum Dei symbolum accipiter, ut piscis symbolum odii, crocodilus impudentiæ. Videtur ergo universum hoc symbolum simul positum hoc significare: O qui nascimini et interitis, Deus odio impudentiam habet!» quam Israeli fugienti ad Ægyptios eorumque deos exprobrat hic Deus, vers. 16 et 20. Solus Hugo sic explicat, q. d. Cur peccata committis, quæ te cogunt duci captivum in Ægyptum, vel ad Assyrios? Sic fere Chaldæus.
2:19
19. ARGUET TE MALITIA TUA. — Hebraice תיסרך teiasserech, castigabit te, id est causa erit ut castigeris: ex quo disces quam malum et amarum sit Deum tuum reliquisse. AVERSIO TUA (a Deo) INCREPABIT TE. — Idem dicit aliis verbis, more Hebræo.
2:20
20. A SÆCULO (ab olim, ab antiquis temporibus) CONFREGISTI JUGUM MEUM — legis meæ. Septuaginta vertunt, jugum tuum, vincula tua: quia lex, sicut erat jugum Dei, imponentis illud cervicibus populi: ita erat et populi illud portantis. Secundo et aptius, per jugum accipe conjugium, q. d. Violasti conjugale fœdus, quo mihi fueras copulata: loquitur enim de Israele quasi de conjuge sua Deus, ut patet vers. 2. Ita Maldonatus. Maritus enim, ac præsertim Deus, est dominus uxoris suæ, eamque legibus et vinculis quibus vult, astringere pro imperio potest: unde Synagoga ita erat uxor, ut tamen esset et serva Dei. Hebraice est, a sæculo fregi jugum tuum, dirupi vincula tua; tanquam sint verba Dei, q. d. Ego Deus vincula Ægyptiacæ servitutis dirupi de collo tuo, o Israel! Sed noster Interpres hæc verba accipit per mimesim, quasi sint verba populi, de quo sequitur: «Et dixisti: Non serviam.» q. d. Sicut «dixisti: Non serviam,» scilicet Domino et marito meo, puta Deo, inquit S. Hieronymus, ita pariter gloriando et jactando dixisti: Fregi jugum tuum, et vincula tua, quibus me tibi, o Domine! astrinxeras; puta jugum connubii, et consequenter jugum legis tuæ. Deus enim cum Israele connubium iniit hac conditione et pacto, ut Israel legem Dei servaret, Deus vicissim Israelem aleret et protegeret. Vere S. Augustinus, Sententia 381: «Quid tam dignum misericordia, quam miser? quid tam indignum misericordia, quam superbus miser?» RUPISTI VINCULA, — quasi juvenculus aut bos indomitus, qui sagina lætus recalcitrat, aut potius quasi vacca amore furens in taurum, quæ jugum a cervice excutit fractis vinculis, et ad amasium suum procurrit: ita enim et tu ruptis vinculis connubii et legis meæ, ad idola, quasi ad adulteros insane procurristi. IN OMNI ENIM COLLE. — Meretricium vocat idolatriam: solebant enim idololatræ in collibus et sylvis sub arboribus, idolis suis immolare. Quintimo subinde ipsos montes excelsos pro diis habebant et colebant, uti Macedones fecisse testatur Maximus Tyrius, serm. 58. Et hodie in Peru sunt Indi, qui quemcumque montem, si paulo sublimior et speciosior sit, Deum existiment. Audi Virgilium de monte in quo fuit Capitolium, lib. VIII Æneid.: Hoc nemus, hunc, inquit, frondoso vertice collem (Quis Deus, incertum est) habitat Deus, Arcades ipsum Credunt se vidisse Jovem. Quin et arbores diis sacras esse voluerunt. Hinc Virgilius, eclog. VII: Populus Alcidæ gratissima, vitis Iaccho, Formosæ myrtus Veneri, sua laurea Phœbo. Sic et fontes ac flumina quasi deos coluerunt. Vide dicta Isaiæ XLII, vers. 15. Atque inde a Virgilio et Poetis vocantur «sacri fontes.» PROSTERNEBARIS. — Hebraice est צעה tsoa, id est vagabaris; Pagninus, discurrebas; Septuaginta, diffundebaris, q. d. Discurrebas ex una arbore in aliam, ex uno idolo in aliud, ut meretrices ab uno amasio ad alium discurrunt. 21. PLANTAVI TE VINEAM ELECTAM. — Hebræum שרק sorec significat speciem vitis optimæ, de qua Isaiæ V, 2. OMNE SEMEN VERUM. — Hebraice, cujus omne semen verum erat. «Semen» vocat palmites, ex quibus quasi ex radice et semine, vites et uvæ succrescunt: vites enim raro per semen, sæpius per palmites seruntur et plantantur: hi ergo palmites sunt instar seminis, vocanturque semen verum, id est genuinum, non adulterinum, q. d. Deus te, o Israel! quasi vineam electam, id est quasi Ecclesiam suam plantavit, seminans in te probum et germanum ejus semen, scilicet veræ fidei et religionis, in sanctis patriarchis Abraham, Isaac, Jacob, Mose, Josue, etc. Psalm. LXXIX, 9, aiunt S. Thomas, Hugo, Lyranus: «Quomodo ergo nunc conversa es mihi in pravum?» id est, ut Vatablus, in palmites degeneres vitis alienæ, quæ scilicet a sua natura, nativoque succo et probitate degeneravit, uvasque non veras, cultas et suaves; sed falsas et adulterinas, scilicet baccas agrestes, amaras et acerbas, infidelitatis, apostasiæ aliorumque scelerum profert. In Hebræo pulchra est paronomasia: vitis sorec versa est in sure, id est in pravam; perinde ac si Flandrice dicas: Ghy soete bijdruhe, hoe sijt ghy in eene suere berandert! Secundo et aptius, «semen verum,» vocat semen perfectum, id est optimarum vitium propagines. Erat enim hæc vinea electa, uti præcessit. Recte enim advertit Alcazar in cap. III Apocal. 7, in Scriptura verum non opponi falso, sed significare perfectum, ut Eccli. cap. XXV, 12: «Beatus, qui invenit amicum verum;» Joan. cap. I, 9: «Erat lux vera;» et cap. IV, 23: «Veri adoratores;» cap. VI, 32: «Panem de cœlo verum;» cap. XV, 1: «Ego sum vitis vera;» I Timoth. cap. VI, 19: «Ut apprehendat veram vitam;» I Petri V, 12: «Hanc esse veram gratiam Dei;» I Joan. cap. II, 8: «Verum lumen jam lucet.» Sic verum Religiosum dicimus, qui perfectus est, uti Christus, Joan. cap. I, 47, dixit: «Ecce vere Israelita.»
2:22
22. SI LAVERIS TE NITRO. — Nitrum, ait Plinius lib. XXXI, cap. X, non multum a sale distat, sordes odit et expurgat: inde hebraice dicitur נתר neter, eo quod maculas vestium et corporum elevet. Hinc nitrum esse salis speciem multi censent, licet alii alumen esse velint. Sicut enim in littore maris fervor conficit solis, dum in petram aquas marinas: ita in Nitria (a qua nitrum dictum esse multi contendunt), ubi pluviæ prolixiores tellurem infundunt, nimius æstus aquas excoquit in petram sali similem, sed nihil gelidi rigoris, nihil salsi saporis habentem; quæ tamen juxta naturam salis solere in caliditate, et nubiloso aere liquescere solet. Hodie nitrum non habemus: sed ejus loco utuntur nostri pharmacopolæ sale petræ quem nitrum vocant. Porro mulieres nitoris studiosissimas solitas ad id nitro docent Isidorus, lib. XVI Etymol. cap. II, et Athanasius, lib. De Virginit., sub finem, ubi eas ab his lautitiis avocat, jubetque pura aqua se lavent. Quin et nitro tubera tolli docet Ovidius, lib. De Medicam. faciei; et pustulas ac nævos, docet ex Drogone Hostiense Delrio, adagio 819. ETC., BORITH. — Borith est herba fullonum, qua scilicet ipsi pannorum sordes abluunt et expurgant; eamdem enim vim habet cum nitro, ait S. Hieronymus; Borith enim descendit a בור bur, id est depuravit; inde בר bar, id est purus; mundus; item bar, id est far, frumentum a paleis purgatum. Syrus et Arabicus pro borith vertunt, sulphur, quod valide sordes expurgat: eas enim cum materia cui inhærent, exurit. MACULATA ES (hebraice נכתם nichtam, id est insculpta, insignita es) IN INIQUITATE TUA, — q. d. Emblematis et figuris tuorum scelerum respersa es, impressi in te remanent peccatorum vestigia, velut expressæ historiæ alicujus imagines; nam, ut dicitur cap. XVII, 1, «peccatum Juda scriptum est stylo ferreo, etc., super latitudinem cordis eorum,» q. d. Ita maculata es in anima coram Deo, ita maculas imbibisti, ut nullo nitro, sapone, aut borith emaculari et purificari possis. Quocirca ex hoc loco recte docent Theologi, quod actus peccati transiens post se relinquat maculam habitualem in anima, quæ formaliter eam peccatricem, Deoque exosam et abominabilem constituat, de qua dicitur Josue XXII, 17: «Peccastis in Beelphegor, et usque in præsentem diem macula hujus sceleris in nobis permanet;» et de Salomone: «Dedisti maculam in gloria tua,» Eccli. XLVII, 22; et de Ecclesia: «Ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam,» Ephes. cap. V, 27. Vide D. Thomam et Scholasticos, I II, Quæst. LXXXVI. Symbolice, per nitrum et borith notat lustrationes legales, baptismata et sacrificia, quibus omnia peccata expiari putabant Judæi, sed falso; illa enim corpus, non animam purificabant. Ita Theodoretus, Hugo et Lyranus. Maldonatus vero per nitrum et borith accipit humanas excusationes, q. d. Quidquid dicas, quidquid te excuses, dicens vers. sequenti: «Non sum polluta,» non poteris te apud me justificare. Tropologice Christianorum spirituale nitrum et herba fullonis, est pœnitentia, quæ non corpus, sed animam purificat. Ita S. Hieronymus. Rursum animæ nitrum est morbus, paupertas, calumnia, et quævis tribulatio. Quocirca in Vitis Patrum de magno illo Abbate S. Joanne legimus, quod, cum quidam monachus gravi febri æstuans, ab eo sibi a Deo sanitatem impetrari postulasset, responderit: «Rem tibi necessariam cupis abjicere: ut enim corpora nitro abluuntur a sordibus, ita animæ languoribus, aliisque hujusmodi castigationibus purificantur.»
2:23
23. VIDE VIAS TUAS IN CONVALLE, — id est, Respice gehennam, id est convallem filiorum Ennom, aiunt S. Hieronymus, Rabanus, Hugo, S. Thomas, Lyranus, quæ Siloe fontibus irrigatur, in qua filios idolo Moloch concremabas; ibi videbis tuas sordes idololatriæ testes, et monumenta tuæ impietatis. Unde Septuaginta pro in convalle vertunt, ἐν τῷ πολυανδρίῳ, id est in sepulcro multitudinis, id est multorum infantium: sic infernus est πολυάνδριον, id est sepulcrum multitudinis hominum. SCITO QUID FECERIS: CURSOR LEVIS (Hebraice נכרה bichra significat animal velox, huc illucque discurrens (unde Aquila, Symmachus et Theodotion vertunt, δρομὰς κούφη, per quod Chaldæus hic camelum feminam seu dromedariam, quæ cum brutum, cæcum et vesanum faciant hominem, ut instar onagri et equi rapiatur ad suas turpes illecebras et amasias. Vatablus, camelopardalim; S. Hieronymus, capream. Cursor ergo levis est caprea, aut potius camela velox, q. d. Sicut caprea, aut camela, velox fertur ad pabula, aut potius ad mares, dum æstro libidinis furit, ideoque huc illucque cursitat), EXPLICANS VIAS SUAS, — hebraice gyrans aut circumiens «vias suas» sicut, o Israel, ad varia idola huc illucque vagata es, et magno impetu petulanter discurristi. Explicat quod vers. 20 hebraice dixerat, vagabaris ut meretrix, ejusque mores hic depingit; uti Salomon, Proverb. cap. VII, vers. 11: «Quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis, nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians.» Moraliter, disce hic quam cupiditas et voluptas sit celerrima, dum agitur æstu libidinis, quaquaversum procurrit, donec mares camelos inveniat, cum quibus suam libidinem expleat, intelligit; brutum, cæcum et vesanum faciant hominem, ut instar onagri et equi rapiatur ad suas turpes illecebras et amasias. Vere dixit Plutarchus: «Voluptas est malorum esca.» Et Cicero: «Blandissimæ dominæ sunt voluptates,» quæ scilicet facillime sibi hominem obsequentem faciunt. Cato apud Ciceronem, lib. De Senectute: «Accipite, ait, optimi adolescentes, veterem orationem Architæ Tarentini. Nullam capitaliorem pestem, quam corporis voluptatem hominibus dicebat a natura datam, cujus voluptatis avidæ libidines temere et effrenate ad potiundum incitarentur. Hinc patriæ proditiones, hinc rerumpublicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci dicebat; nullumque scelus aut facinus esse, ad quod suscipiendum non libido voluptatis impelleret.» Antisthenes apud Laertium, lib. VI, cap. 1, dicebat, «se malle insanire quam affici voluptate. Insaniam enim aufert medicus: voluptas, cum mentem eripiat homini, vix sanabile malum est.» Socrates apud Platonem in Phædone ait: «Voluptas quasi clavum tenens, animum corpori conjungit atque affigit, efficitque ut infectus corporea specie, ea putet esse vera quæ suadet corpus.» Plato ipse voluptatem a natura deorum sequestratam esse dicebat. Democritus voluptati deditos morbo comitiali correptis comparabat. Nyssenus, homil. 2 in Ecclesiasten, ostendit Salomonem de voluptate, quam ex variis rebus studiose captaverat, pronuntiare eam esse vanitatem vanitatum, meramque hominum deceptionem. Poetæ voluptates significarunt Circes poculo et Sirenum cantu, quæ blande homines alliciebant, et mox enecabant. Euripides in Hecuba Venerem amentiæ præfectam esse dicit. Nota sunt exempla Samsonis depereuntis Dalilam, Salomonis concubinas, Davidis Bethsabee. Hæc Herculi Jovis filio, virtute omnes excedenti, et cœlis destinato clavam (quam nec leo, nec hydra, nec Cerberus ei eripere potuerant) extorsit, ac pro ea pensum et fusum digitis ejus aptavit, cum consuetudinem Ioles sequeretur. Voluptas Romana Annibalem victorem effecit, quia vires et virtutem Romanorum enervavit, inquit Livius, Decad. III, lib. III. Claudius Cæsar, teste Suetonio in ejus Vita, ventri et voluptatibus deditus, in tantum mentis stupiditatem et oblivionem devenit, ut occisa Messalina paulo post mensæ assidens quæreret, cur domina non veniret; atque multos ex his quos capite damnaverat, postero die in convivium et ad aleæ lusum invitaret. Modum voluptates superandi dat Aristoteles, II Ethic. cap. ult., ut circa voluptates nos geramus sicut Trojani proceres circa Helenam, qui eam dimittandam censebant, ne belli damna et excidium incurrerent. Et Epictetus, cap. LVI: «Si voluptatis, inquit, alicujus imaginem animo conceperis, moderare tibi, ne ab ea movearis; sed et rem examina, et tibi ipsi præbe deliberandi spatium: deinde utriusque temporis memento, tum ejus quo voluptate perfrueris, tum ejus quo percepta voluptate dolebis, teque ipse objurgabis. Atque his illa confer: si abstinueris fore ut gaudeas, teque ipse collaudes. Quod si tibi suscipiendæ rei videbitur esse tempus, cave ne te vincant ejus blanditiæ, et suavitatis illecebræ; sed illud oppone, quanto præstantior sit talis victoriæ conscientia.» Et Horatius: Sperne voluptates, nocet empta dolore voluptas. Demosthenes cum Laidis oraret noctem, illaque ingentem peteret mercedem, ad se rediens, inquit: «Ego tanti pænitere non emo.» Secundus modus est, si obfirmes animum ut resistas voluptati, cogitando eam esse tuum mortiferum hostem, omniumque malorum causam. Itaque severe tibi ipsi imperes, ne hosti tuo blande invitanti cedas, sed ei constanter obsistas, ut rationis dominatum retineat, nec se subdat quasi mancipium cupiditati. Agesilaus rogatus, «quid patriæ contulissent leges Lycurgi?» respondit: «Contemnere voluptates.» Testis est Plutarchus in Lacon. Vere Virgilius, lib. IX Æneid.: Sua cuique Deus fit dira cupido. Ovidius: Eheu! quam dulce malum mortalibus additum, Vitæque dulcis amor! Vide apologum monocerotis apud Damascenum in Histor. Barlaam, cap. XII. Tertius est, si veram virtutis voluptatem ames, falsam concupiscentiæ fastidias. Cyrus, teste Xenophonte, a voluptatibus minoribus abstinendum dicebat, ut majores caperentur ac diuturniores: quia laborem jucundæ vitæ ducem appellabat: ab illo enim et cibum, et potum, et somnum jucundissimum reddi. Hinc Hesiodus virtutis viam asperam dicebat; ei tamen qui ad summum ejus pervenisset, omnia læta esse et jucundissima. Socrates et Chrysippus studiis intenti, tanta voluptate perfundebantur, ut corpore avolasse viderentur. Archimedes in sua mathesi defixus, nec patriæ excidium, nec civium lamenta, nec hostium furores et gladios, quibus ipse confossus est, sensit. Quantam ergo voluptatem haurient Christiani et Sancti ex Dei contemplatione, spe et amore, ex Angelorum consortio, ex solatiis Spiritus Sancti! S. Augustinus, tract. 15 in Joan., aquam de qua Christus dixit, Joan. cap. IV: «Qui biberit ex hac aqua sitiet iterum,» ait esse mundanam voluptatem: «Pone, ait, hydriam esse cupiditatem et aquam de profundo esse voluptatem. Cum pervenerit quisque ad voluptatem sæculi hujus, sive est cibus, sive est potus, sive est spectaculum, etc., numquid non iterum sitiet? sitiet iterum: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in æternum. Satiabor, inquit Psaltes, in bonis domus tuæ: quoniam apud te est fons vitæ.» 24. ONAGER ASSUETUS IN SOLITUDINE. — Comparavit Israel capreæ, nunc comparat onagro, id est asino sylvestri, q. d. Sicut onager mas vel femina, animal sylvestre, est salacissimum, efferum ac velocissimum, testibus Plinio, Oppiano, Æliano et aliis, quod «in desiderio animæ suæ,» scilicet cum æstuat «attrahit ventum,» et auram quam maxime amat; aut potius cum libidine incenditur, summa montium conscendit, teste Oppiano, ad odorandam et captandam auram feminæ quam amat, et in eam totus fertur, ut nullus eum avertere possit, adeo ut in rabiem, et proprii pulli perniciem agatur: sic Israel olfecit, ubicumque idolum aliquod esset, ac toto impetu, ut nullis monitis aut minis averti posset, ad libidinem idololatriæ ferebatur. Ita S. Hieronymus. Nota: Pro ventum amoris hebraice est spiritum occasionis, vel impulsionis, vel coarctationis, id est libidinis suæ: radix enim אנה ana significat aliqua gravi causa affici aut impelli. Secundo, Hebraice פרה pere significat onagrum marem et feminam, de utroque hic potest accipi: unde in Hebræo participium assuetus masculus est, et onager magis furit ad onagram, quam onagra ad onagrum; affixa tamen omnia sunt feminina; et sequentia, scilicet menstrua, feminæ conveniunt, non mari. Tam ergo de onagra, quam de onagro, loquitur, q. d. O uxor adultera! furens quasi onagra, currensque ad amasios per saltus et nemora, quo properas? quo te is penditum? quis te agit æstus? lacerasti pallam tuam auro textam inter vepres et sylvas, calceos attrivisti hyacinthinos, pedes nudos cruentasti, et adhuc curris anhela et sitibunda? ego maritus te insequor, redi ad me. OMNES QUI QUÆRUNT EAM, NON DEFICIENT, — hebraice, non fatigabuntur; Septuaginta, non laborabunt, q. d. Sicut onagræ et camelæ, licet velocissimæ sint, quia facillime respirant, capiuntur tamen cum generationi vacant, et cum inde fœtu vel menstruis gravantur, ita facile invenient amasii, id est gentes idololatræ, hanc meretricem, scilicet plebem Israeliticam, quæ nihil nisi amasios tales quærit; eam, inquam, invenient, sed in lupanari, id est in templis et aris idolorum cum eis fornicantem. IN MENSTRUIS, — id est in sordibus sanguinis, ossium et cadaverum infantum et victimarum a se oblatarum, quarum voluptate nunquam satiatur, sed sicut scarabæus earum fimo et sordibus vivit. Sicut enim opifices in suis officinis, ebrii in tabernis, adulteri in ganeis, ita impii Israelitæ non in templo, non in urbe sancta, non in proborum domibus, sed in Ægypto et Assyria in domibus idolorum inveniebantur. Secundo, Septuaginta pro in menstruis vertunt, in humilitate, abjectione, paupertate: ibi enim inveniuntur lascivi, qui sua cum meretricibus decoquunt, sicuti filius prodigus inventus est inter porcos, Luc. XV, 15. Tertio, R. Salomon, Symmachus et Vatablus vertunt, in mense suo. Hebraice enim חדש chodes, et mensem, et novilunium et menstrua significat: quia, ait R. Salomon, onager uno mense anni dormit, tunc capitur, cum cæteris vigilet, et ob velocitatem capi nequeat: sic filia Israel, cum dormiret in cultu idolorum, Dei oblita, capta est a Chaldæis mense quinto. Sic diluvium obruit homines in peccatis dormientes, Matth. XXIV, 38. Verum, quod onager uno tantum mense dormiat, nec Plinius, nec Oppianus, nec alii apud Gesnerum in onagro meminerunt: quocirca fabulosum videtur. Denique Vatablus sic quoque vertit, onagra capietur cum gravida erit, id est Israel capietur, cum ad summum peccatorum pervenerit. Tropologice S. Gregorius, homil. 29 in Ezech.: «Maligni spiritus, inquit, in menstruis suis animam inveniunt, quando in pollutis cogitationibus positam facile ad perversam operationem trahunt.»
2:25
25. PROHIBE PEDEM TUUM A NUDITATE, — ne calceamenta atteras, ut eas nudus, vel ne nudes pedes ut transeas Nilum vel Euphratem: neve te siti maceres, currendo in Ægyptum vel Assyriam, quærendo idolorum et idololatrarum auxilium, cum illa te juvare non possint: noli ergo tanto labore frustra te fatigare, sed redi ad me. Respondet sponsa, id est plebs Israel: «Desperavi,» scilicet salutem et auxilium et reconciliationem, quod scilicet post adulterium cum idolis, in gratiam recipiar a Deo vero sponso meo; unde nolo ad eum redire, ideo ad alienos quos adamo, pergam. Ita Chaldæus, Vatablus et S. Hieronymus. Aliter explicant S. Thomas, Lyranus, Dionysius, q. d. Cave, o Israel, idololatriam, ne captivus duci cogaris nudis pedibus, et præsiti aridus in Babylonem. Sed prior sensus magis genuinus est, ut patet ex sequentibus. Aliter quoque explicat Noster Pineda in cap. XXXI Job, 10, num. 8, q. d. «Prohibe pedem tuum a nuditate,» ne scilicet crura tua et femora denudes adultero, eique te prostituas: «et guttur tuum,» id est membrum, «a siti,» hoc est ab intemperanti æstu libidinis. Sic enim dicitur, Proverb. cap. XXX, vers. 15: «Tria sunt insaturabilia, etc., os vulvæ;» et Proverb. V, 15: «Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui,» id est tu solus fruere uxore tua. Unde explicans subdit: «Lætare cum muliere adolescentiæ tuæ; ubera ejus inebrient te in omni tempore, in amore ejus delectare jugiter.» Primus sensus uti castissimus, ita et simplicissimus maximeque genuinus est. Præcessit enim: «Post Baalim non ambulavi: vide vias tuas in convalle: cursor levis explicans vias suas.» Et sequitur: «Post eos (amasios) ambulabo.» Ergo in pedibus hic intelligitur ambulatio ad scortandum, non autem ipsa denudatio et scortatio. DESPERAVI, — hebraice נואש noas, id est actum est de me, desperatum est, nequaquam scilicet faciam, id quod suadet Deus sponsus, ut ad eum redeam. Potest, secundo, per interrogationem sic verti, desperatum est? minime quia alienos (deos, quasi amasios) amo, et post illos ibo: illi me tutabuntur. Unde hoc elidens subdit, sed confunderis, meretrix. Tertio, Vatablus hebraice noas vertit, exspectoratum est, id est abhorrens est, et quasi evulsum, scilicet cor meum a Deo marito meo. Vide quo progrediatur impietas, et impia voluptas. E contrario sponsus ad sponsam sui amantem, sibique fidam, ait Cantic. IV, 9: «Vulnerasti cor meum (hebræum לבבתני libbittini, id est abstulisti cor meum, excordiasti me, rapuisti cor meum), soror mea sponsa.» Amor enim amantes ita conglutinat, ut, qui unum ab altero separare velit, dimidium ei animæ auferre videatur. Quocirca libidini et concubinis assueti, vix eas relinquere possunt, ac pene sunt incorrigibiles. Hoc est quod ait Osee cap. V, vers. 4: «Non dabunt cogitationes suas ut revertantur ad Deum suum; quia spiritus fornicationum in medio eorum.» Ita et meretrix hæc ait: «Desperavi, nequaquam faciam;» pondet sponsa, id est plebs Israel: «Desperavi,» «adamavi quippe alienos:» libidinata enim assidue, nil nisi libidinari cogitat.
2:26
26. QUOMODO CONFUNDITUR FUR QUANDO DEPREHENDITUR (Chaldæus, sicut confusio viri, qui cum habitus fuerit fidelis, invenitur latro), SIC CONFUSI SUNT, — sic confundentur Israelitæ, quando capientur a Nabuchodonosore: tunc scelus adulterii, id est idololatriæ, eorum patebit, quodque ob illud juste puniantur a Deo, quodque frustra ab idolis opem petierint. Ita Theodoretus, Hugo, S. Thomas, Lyranus.
2:30
30. FILIOS VESTROS. — Id est cives vestros: loquitur enim congregationi Judæorum generatim, quæ mater fuit tam percussorum, id est peremptorum sub Sennacherib et Manasse, quam adhuc viventium. DISCIPLINAM NON RECEPERUNT, — q. d. Castigati a me, non estis facti meliores; imo Prophetas, per quos vos admonebam, occidistis; hoc enim est quod subdit: DEVORAVIT GLADIUS VESTER PROPHETAS VESTROS, — scilicet Dei veri. Manasses enim quotidie prophetam aliquem perimebat, ait Josephus X Antiq. IV. Ita Hugo, Lyranus, Dionysius. S. Hieronymus tamen, Theodoretus, Rabanus, S. Thomas, τὸ vester capiunt passive, q. d. Gladius, qui vos devorabit, devorabit et falsos vestros prophetas, qui vos seduxerunt: ut sit prophetia et comminatio. QUASI LEO VASTATOR. 31. GENERATIO VESTRA. — Ita Romana. Hebraice est, quasi leo vastator generatio hæc, scilicet vos ipsi, id est, ut S. Hieronymus, sicut leo vastator sævit in transcuntes, ita vos in Prophetas Dei desævistis, confirmat enim id quod paulo ante dixit: «Devoravit gladius vester prophetas.» Hebræa, Chaldæus, Vatablus, Pagninus et alii hæc divellunt et interpungunt hoc modo, devoravit gladius vester prophetas vestros, sicut leo, punctum; o generatio, vel o sæculum! id est o homines hujus ætatis, scilicet vos ipsi qui hæc auditis, videte quid vobis dicat Dominus. Aliter hæc explicat Maldonatus. NUMQUID SOLITUDO, — q. d. Numquid iis inutilis fui populo huic, ut est inutilis solitudo, quæ nullum fert fructum; aut tam tardus in opitulando, quam est terra serotina, quæ omnia intus retinet, et nihil extra producit, aut sero? q. d. Non, quia quamdiu Israel me coluit, nunquam ei defui, sed abundantiam omnium dedi. Ita Theodoretus. Nota: Pro serotina hebraice est מאפליות mapeleia, id est caliginosa: nam terra quæ non est soli exposita, aut sub libero cœlo, nihil profert, aut sero profert: unde Septuaginta vertunt, γῆ κεχερσωμένη, id est plena sentium. Alii sic explicant, q. d. Cur meum templum deserunt, et solum relinquent? Tertio, Tertullianus, lib. IV Contra Marc. XXXI, sic explicat, q. d. Putat hic populus, cum me derelinquit, me solum remansurum absque cultoribus, quasi solitudinem absque incolis: non, non; habeo alterum mundum; imo mille mundos si volo, e quibus servos mei cultores evocem. RECESSIMUS. — Chaldæus, migravimus, scilicet ad gentes et deos. Potest, secundo, aliis punctis legi רדנו radinu, ac verti cum Pagnino, Vatablo, Isachi, dominamur, vel dominium accepimus, id est habemus alios reges, scilicet Ægypti vel Assyriorum, tuo dominatu non indigemus.
2:32
32. NUMQUID OBLIVISCITUR, — q. d. Femina pluris facit ornamenta sua, quam populus meus me. FASCIÆ — quia pectus ornat, et ex qua bullas, monilia e collo suspendit, et in pectore gestat. Hieronymus Prado in Ezech. XVI, pag. 187, has fascias accipit eas, quibus mamillæ stringuntur: illæ enim signum sunt illibati floris virginalis, sicut subacta ubera signum sunt fornicationis: hæc ergo fasciæ a sponso datæ sponsæ, admonent illam fidei conjugalis, et puritatis corporis, ut scilicet mamillas, quæ sunt cordis diverticula, id est affectus ejus continentia, coerceat, se mundam toro sponsi conservet, dicatque illud Cantic. II: «Dilectus meus mihi, et ego illi;» cap. I: «Fasciculus myrrhæ dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur.» Potest secundo, Hebræum verti, monilia, torques, catenæ aureæ, quæ sponsa accipit a sponso, ut eam sibi astringat, ut ipsa illa semper gestet in pectore. Narrat Plinius, lib. VII, XXIV, quemdam ex prætecto lapsum, matris et affinium propinquorumque cepisse oblivionem: Messalam vero Corvinum oratorem sui nominis oblitum esse. Ælianus, lib. VIII, cap. XXII, narrat genus esse luporum adeo obliviosum, ut, «quamvis in fame id denti, si respexit, oblivionem cibi surrepere solet, digressumque quærere, aliud.» Fabulantur Poetæ apud inferos fluvium esse, nomine Lethe, cujus aquas si quis gustaverit, omnium præteritarum rerum obliviscatur: ideo enim apud Tullium litteras, id est oblivione, nomen habere, de quo Lucanus lib. IX: Quam juxta Lethes tacitus perlabitur amnis, Infernis (ut fama) trahens oblivia venis. Ovidius, lib. II De Ponto, eleg. IV: Non ego, si biberes secura pocula Lethes, Excidere hoc credam pectore posse tuo. Item Lucanus, lib. III: Non me Lethææ, conjux, oblivia ripæ Immemorem fecere tui. Et Plinius, lib. XXXI, cap. II, narrat in Bœotia fluvium esse, qui oblivionem inducat. Scribunt Medici, et experientia constat, lethargum morbum esse provenientem ex pituita humidiore frigidioreque cerebrum madefaciente, ac cerebri ventriculos, in quibus sedes est memoriæ, opplente, qui λήθην, id est oblivionem rerum omnium, inducit. Longe majori lethargo laborat peccator, qui ipsam Lethen, id est oblivionem, imbibisse videtur, dum non matris, non propinquorum, non nominis sui duntaxat, sed Dei Creatoris, Redemptoris et Salvatoris sui, in quo vivimus, movemur et sumus, qui magis cuique intimus est, quam ipsa cujusque essentia et existentia, imo est vita vitæ, et anima animæ cujusque, obliviscitur. (1) Pedum appellatione crura et pudenda significantur. Cf. Genes. XLIX, 40; Ruth. III, 7; Exod. IV, 25. Sunt igitur verba Dei revocantis et per euphemismum scelesta adulteria reprehendentis.
2:33
33. QUID. — q. d. Quid verborum fuco et operibus externis niteris te ostendere innocentem, ut captes meam benevolentiam, cum alios doceas impietatem, et sanguinem innocentem fuderis? Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rabanus, Hugo, S. Thomas, Lyranus. Aliter vertunt Chaldæus, Vatablus, Isidorus, q. d. Quid dirigis vias tuas ad gentes, ut quæras earum amicitiam? hoc ipso enim ostendisti vias tuas esse malas, quia te obligasti earum pessimis moribus, eisque vicissim tuos pessimos mores manifestasti. MALITIAS TUAS DOCUISTI VIAS TUAS. — Est appositio, id est docuisti alios vias tuas, quæ sunt puræ malitiæ.
2:34
34. IN ALIS — in vestium oris. Est metaphora ab avibus rapacibus, uti sunt accipitres, quarum alis adhæret sanguis avium raptarum. Quod enim avi sunt plumæ et alæ, hoc homini sunt vestes. Septuaginta vertunt, in manibus: nam pro בכנפיך becanuphecha, legerunt בכפיך beccaphecha, aut certe manus vestium pro alis, quia manus homini sunt, quod avi alæ, q. d. Vestes et manus tuæ aspersæ sunt sanguine, tum Prophetarum, tum innocentium, quos Moloch et corpore et anima immolabas. Ita Theodoretus et S. Hieronymus. NON IN FOSSIS, — q. d. Non inveni occisos tuos in foveis, quasi latronum necatos insidiis, sed sub quercu idolis immolatos publice. Hebræum enim מחתרת machtereth, non tantum perfossionem, sed et foveam et foramen significat. Secundo, aptius ex Hebræo sic explices, non inveni occisos tuos in fossis, id est in perfossione domorum, quasi fures aut latrones, ut juste possent interfici; sed in lucis et sylvis idolorum, quasi victimas, ut supra memoravi; vel, ut S. Hieronymus, in «omnibus quæ supra memoravi,» scilicet in omnibus increpationibus, id est quia te increpabant Prophetæ de idololatria, ideo occidisti eos. Alii sic explicant: Non inveni eos latenter in fossis peccantes, sed publice in plateis vallibus et sylvis idololatrantes. Ita Theodoretus. Nota: R. Salomon, Lyranus, Vatablus, Pagninus vertunt: Non invenisti eos, scilicet quasi perfossores et latrones, ut jure posses eos occidere. Verum hebraice est לא מצאתים lo metsatim, id est non inveni eos, in prima persona, non in secunda. Secundo, pro in omnibus, quod hebraice est אלה elle, id est illis, Septuaginta aliis punctis legerunt אלה ela, id est quercus: unde vertunt, in omni quercu, scilicet idolis sacra, inveni eos idololatrantes.
2:35
35. ET DIXISTI: ABSQUE PECCATO ET INNOCENS EGO SUM. — Indignatur Deus Israel non tam ob scelera, quam quod ea nolit confiteri, ac se innocentem clamet. Quocirca subdit: «Ecce ego judicio contendam tecum (judicabo et convincam te reum multorum scelerum per Jeremiam aliosque Prophetas) eo quod dixeris: Non peccavi.» «Innocentia vera, ait S. Augustinus in Sent. num. 1, est quæ nec sibi, nec alteri nocet. Quoniam qui diligit iniquitatem, odit animam suam, et nemo non prius in se, quam in alterum peccat;» et num. 117: «Eam Deus innocentiam probat, qua homo non metu pœnæ fit innocens, sed amore justitiæ. Nam qui timore non peccat, quamvis non noceat cui vult nocere, tamen plurimum nocet; et abstinens ab iniquo opere, sola tamen reus est voluntate.»
2:36
36. QUAM VILIS FACTA ES! — Recte vertit Interpres, quia תזלי, teze'i, vel potius תזלי tazuli (ita enim punctandum est), a radice זלל zul, id est vilis fio, descendit: recentiores vertunt: Cur ita discurris terendo vias tuas? quia tezeli ab אזל azal, id est abiit, ambulavit, deducunt. Verum sic tezeli deberet scribi per aleph; hic autem caret aleph. Nota: Peccatum est animæ spiritualis summa spurcitia et vilitas, sicut summum virginis probrum est corruptio, qua perdit virginitatem. Præclare S. Augustinus, in Sentent. num. 287: «Quam excellens, inquit, bonum natura humana sit, ex hoc maxime apparet, quod datum ipsi sit ut possit summi et incommutabilis boni adhærere naturæ. Quod si noluerit, bono se privat, et hoc ei malum est: unde per justitiam Dei etiam cruciatus consequetur. Quid enim tam iniquum, quam ut desertori boni bene sit? Aliquando amissi superioris boni non sentitur malum, dum habet quod est amatum inferius bonum. Sed divina justitia est, ut qui voluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amavit.» Quia enim peccator non sentit vilitatem culpæ, hinc facit Deus ut eamdem sentiat per vilitatem et cruciatum pœnæ. AB ÆGYPTO CONFUNDERIS, — q. d. Ægyptus non poterit tibi opitulari, uti non potuerunt Assyrii. Solebant Judæi ab hostibus pressi ad Ægyptios vel Assyrios confugere, non ad Dominum. Sic Achaz petiit opem a Teglatphalasar rege Assyriorum, IV Reg. XVI, 7, qui licet tunc eum juverit contra regem Syriæ, postea tamen Assyrii oppresserunt Judæos, maxime cum Manassen ceperunt. Ita S. Thomas, Lyranus, Dionysius, q. d. Fugis, o Israel, jam ad Ægyptios, jam ad Assyrios; sed frustra: nam sicut ex Assyria, sic ex Ægypto confusa regredieris, complicatis super caput tuum manibus, in signum pudoris et doloris. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Sic accidet iis qui confidentes in amicis, opibus, fortitudine, Deum deserunt: horum enim confidentiam et spes Deus obteret et confundet, ut nihil prosperum habeant in eis. Moraliter ergo, hic disce veram amicitiam esse cum Deo, et cum iis qui Deo conjuncti sunt; cum cæteris amores esse fallaces et meretricios. Soli enim Deo virisque divinis convenit illud veri amici symbolum ac tessera quam dant sapientes. Ut Salomon, Proverb. XVII, 17: «Omni tempore diligit qui amicus est: et frater in angustiis comprobatur.» Et Eccli. cap. XII, 8: «Non agnoscetur in bonis amicus, et non abscondetur in malis inimicus.» Et Augustinus, lib. LXXXIII, Quæst. LXXI: «Nihil sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio.» Et Isidorus, lib. III De Summo bono: «In prosperitate incerta est amicitia, nec sentitur utrum persona, an felicitas diligatur.» Et Boetius lib. III De Consolat.: «Quem felicitas amicum facit, infortunium facit inimicum.» Et Aristoteles, VII Ethic.: «Tempus indicat quis sit qui vero amore amicum prosequatur.» Et Ovidius lib. I Trist.: Donec eris felix, multos numerabis amicos: Tempora si fuerint nubila, solus eris. Ut hirundines vere accedunt, sed hieme adveniente recedunt: ita adulatores in prosperis adsunt, in adversis fugiunt. Tales sunt opes, deliciæ, honores, idola, quin et homines naturaliter amici: omnes enim quærunt quæ sua sunt, nisi Dei charitatem et amicitiam induant. Hæc ergo cum Deo sola vera et perfecta est amicitia.
2:1
Hic incipit vaticinium ipsius Jeremiae jam in prophetali officio constituti; et dividitur in partes tres. In prima praedicit captivitatem futuram; in secunda plangit jam factam, in threnis; in tertia inducit jam captivatos ad poenam in libro Baruch. Prima in duas. In prima praedicit captivitatem per modum prophetiae; in secunda narrat eam per modum historiae, in cap. 53: filius viginti et unius anni. Prima in duas. In prima prophetat ad populum Judaeorum; in secunda ad diversos populos gentium, quia illis etiam propheta constitutus est, ut patet ex praecedenti parte; et hoc cap. 46, quod factum est verbum domini ad Jeremiam prophetam contra gentes. Prima in duas. In prima ponitur prophetia ad populum captivandum ante captivitatem; in secunda ad reliquias captivitatis post captivitatem, cap. 39: anno nono Sedeciae regis Juda. Prima in duas. In prima ponitur Jeremiae praedicatio; in secunda audientium contradictio, cap. 34: verbum quod factum est ad Jeremiam a domino. Prima in duas. Primo ponit comminationem; secundo consolationem, cap. 30: hoc verbum, quod factum est ad Jeremiam a domino, dicens et cetera. Prima in duas. In prima ponit veram comminationem; secundo excludit falsam consolationem, in c. 27. In principio regni Joakim filii Josiae regis Juda. Prima in duas. In prima ponitur comminatio ad populum universaliter; in secunda ad majores specialiter, 20 cap.: et audivit Phassur filius Emmer sacerdos, qui constitutus erat princeps in domo domini, Jeremiam prophetantem sermones istos. Prima in duas. In prima ponit comminationem; in secunda propheta quasi compatiens interponit suam orationem, cap. 14: quod factum est verbum domini ad Jeremiam de sermonibus siccitatis. Prima in duas. In prima per judicium convincit culpam; in secunda revocat ad poenitentiam, cap. 3: vulgo dicitur et cetera. Prima in duas. In prima assignat tantae dignationis rationem, eo scilicet quod non statim post culpam vindictam inferat, sed judicio contendat, ut revocet; in secunda prosequitur judicii ordinem, ibi, audite verbum domini, domus Jacob. Circa primum duo. Primo sumit rationem ex Dei pietate: clama, aperte pronuntia, Jerusalem, habitatorem ipsius. Et ponit tria quae movent ad pietatem. Primum est puritas aetatis, adolescentiam tuam, in qua sponsae vehementius amantur, quando secuta es quando egrediebantur de Aegypto. Oseae 2: et canet ibi juxta dies juventutis suae, et juxta dies ascensionis suae de terra Aegypti. Secundum est memoriam pristini amoris, et charitatis, qua scilicet desponsavi te mihi in legislatione. Infra 31: in caritate perpetua dilexi te, ideo attraxi te miserans.
2:2
Tertium est obedientia operis: quando secuta es me in deserto, in terra quae non seminatur; quae seri non potest. Unde nec difficultate itineris retrahebaris, quamvis quidam murmurantes dixerint, Numer. 20: adduxisti nos in locum istum pessimum, qui seri non potest, et cetera. Secundo sumit rationem ex populi dignitate: unde primo ponit dignitatem populi, sanctus, quasi dicatus ad cultum domini, et domino consecratus. Primitiae, quia te elegit dominus de cunctis populis, quasi primitias de frugibus. Deuter. 7 et 32: pars autem domini populus ejus, Jacob funiculus hereditatis ejus. Oseae 9: quasi prima poma ficulneae in cacumine ejus, vidi patres eorum. Secundo excludit comminationem hostis: omnes qui devorant eum: secundum legem quae habetur Levit. 7, quod primitias solis sacerdotibus comedere licebat. Ps. 13: qui devorant plebem meam sicut escam panis.
2:5
Hic prosequitur judicii ordinem: et primo ponit accusationem; secundo repellit excusationem, ibi, ego te plantavi vineam electam omne semen verum. Prima in tres. Primo exaggerat culpas eorum ex beneficiorum ingratitudine; secundo ex facti enormitate, ibi, propterea adhuc judicio contendam vobiscum; tertio ex mentis obstinatione, ibi, numquid servus est Israel, aut vernaculus? Circa primum tria. Primo purgat se a culpa, ne in ipso videatur ingratitudinis causa: quid invenerunt patres vestri in me? Mali scilicet, quia nihil. Elongaverunt, longo tempore recesserunt, vanitatem, idola, quae non prosunt cultoribus. Mich. 6: popule meus quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi? Responde mihi. Secundo ponit beneficiorum abundantiam, praecipue tangens eductionem de Aegypto. Et tangit hoc beneficium tripliciter.
2:6
Quantum ad locum unde eduxit: et non dixerunt, ubi est dominus? Quaerentes me toto desiderio. Ascendere, propter situm terrae. Infra 26: eduxi eos de terra Aegypti. Quantum ad viam per quam duxit: qui transduxit per desertum (...) imaginem mortis, quia ipso aspectu mortem comminabatur. Deut. 8: ductor tuus fuit in solitudine.
2:7
Et quantum ad terram in quam induxit: et induxi vos in terram Carmeli, propter similitudinem fertilitatis, non quod mons iste sit in terra promissionis. Num. 14: terra quam circuivimus valde bona est. Tertio ponit ingratitudinis culpam; et primo quo ad omnes communiter: et ingressi contaminastis, idolis, Psalm. 105: infecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum. Secundo quo ad praelatos specialiter.
2:8
Sacerdotes, quorum est ducere in Deum; tenentes legem, doctores; pastores, principes, quorum est ab idolatria revocare. Isa. 56: ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam.
2:11
Hic exaggerat culpam eorum ex facti enormitate: et primo proponit quod intendit, scilicet judicium: adhuc contendam, super enormitate, sicut pro ingratitudine, cum filiis, qui malitiam patrum imitantur. Mich. 6: judicium domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. Secundo exequitur propositum, ostendens in judicio peccati enormitatem: et primo ex comparatione cultorum: transite, per considerationem, Cethim, Occidentales ultra Cyprum, vel civitas nominis Cedar, ubi habitant Ismaelitae. Si mutavit gens; quasi dicat, non mutavit. Unde constat quod comparatione aliorum damnati sunt. Ezech. 5: contempsit judicia mea, ut plus esset impia quam gentes, et praecepta mea ultra quam terrae quae in circuitu ejus sunt. Secundo ex comparatione deorum prorumpens in stuporem, obstupescite; quasi dicat: si esset possibile, caeli obstupescerent: vel Angeli, qui in caelis sunt, sicut civitas regis sui. Portate ejus, principaliores in Angelis, qui sunt quasi principes et judices aliorum. Simile Isa. 1: audite, caeli, et auribus percipe terra quoniam dominus locutus est. Secundo subjungit stuporis rationem. Duo enim, contra duas partes praecepti. Exod. 20: ego sum dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti. Non habebis deos alienos coram me, et cetera. Et iterum: non facietis deos argenteos, nec deos aureos facietis vobis.
2:13
Fontem aquae, qui veram consolationem eis dare possum. Psal. 35: apud te est fons vitae. Cisternas, idola, quae salvare non possunt, foderunt, quia ipsi ea fecerunt. Psal. 113: simulacra gentium, argentum et aurum opera manuum hominum.
2:14
Hic exaggerat culpam ex mentis obstinatione: et primo quia peccatum non recognoscebant; secundo quia multiplicabant, ibi, a saeculo confregisti jugum meum. Circa primum tria. Primo sumit ex poenis culpae argumentum, excludens servilem conditionem, ne propter hoc videatur juste in servitutem adducta. Vernaculus, qui nascitur in domo domini: quasi dicat, non. Joan. 8: semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Proponens poenarum diversitatem quantum ad hominum captivitatem: quare ergo factus est in praedam? Leones, principes Chaldaeorum, vocem, praecepta vel bella. Quantum ad regionis vastationem, posuerunt. Isa. 1: terra vestra deserta, civitates vestrae destructae sunt.
2:16
Quantum ad mulierum violationem: filii quoque, civitates Aegypti, usque ad verticem, contra naturam abutentes, nulli parcentes membro. Vel spiritualiter per idolatriam usque ad firmos contaminantes. Thren. ult.: mulieres in Sion humiliaverunt, et virgines in civitatibus Juda.
2:17
Et concludens veram rationem: non istud factum est tibi, quia dereliquisti dominum Deum tuum? Ducebat, prospere. Non enim te dereliquit, sed tu ipsum. Dan. 9: quia recessimus a te, et non audivimus vocem domini Dei nostri, ut ambularemus in lege ejus quam posuit nobis per servos suos prophetas (...) stillavit super nos maledictio. Secundo ponitur inutile remedium, quod contra hujusmodi poenas adhibebant.
2:18
Ex quo patet quod peccatum non recognoscebant sperantes in auxilio gentium: unde ponit auxilii inquisitionem, et nunc quid tibi vis? Quasi dicat: non sic deberes poenas vitare, sed Deum placando, in via Aegypti, mittens pro auxilio, aquam, Nili, fluminis, Euphratis, qui est Assyriorum. Isa. 30: qui ambulatis ut descendatis in Aegyptum, et os meum non interrogastis. Contra praedictae culpae recognitionem, arguet, malitia, quando pro ea poenas sustinebis. Isa. 3: agnitio vultus eorum respondebit eis, et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt. Tertio adhibet utile consilium, ut peccatum recognoscant: scito malum, inhonestum, amarum, poenosum. Sophon. 1: vox diei domini amari, tribulabitur ibi fortis.
Hic ostendit, quod peccatum obstinata mente multiplicabant: et primo quantum ad diuturnitatem temporis. A saeculo; quasi dicat, a principio legis datae. Isa. 48: transgressorem ex utero vocavi te. Job 21: quid est opus ut serviamus ei, et quid nobis proderit, si oraverimus illum? Secundo quantum ad multitudinem operis, in omni colle: in locis altis et amoenis, idolis immolabant. Isa. 65: sacrificaverunt super montes, et super colles exprobraverunt mihi. Amoena enim et excelsa semper idolis dedicantur.
2:23
Hic tollit excusationem: et primo quam possent habere, proponendo cultoris negligentiam: contra quod, ego te plantavi electam ex electis patribus. Isa. 5: vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei et cetera. Secundo quam possent habere negando culpam, ibi, si laveris. Et primo convincit eos de culpa in Deum; secundo de culpa in proximum, ibi, quid niteris bonam ostendere viam tuam? Circa primum duo. Primo convincit de culpa, ostendens negandi impossibilitatem. Nitro, quod calore solis condensatum, sicut sal, sordes lavat: berith, quaedam herba ad lavandum sordes: et est modus loquendi: quasi dicat: tota aqua fluminis non faceret te mundam; idest nulla est tibi excusatio vel purgatio. Prov. 30: generatio, quae sibi munda videtur, et tamen non est lota a sordibus suis. Quomodo dicis: non sum polluta? Prov. 20: quis potest dicere: mundum est cor meum, purus sum a peccato? Et ponit culpae purgationem, proponens duas circumstantias. Primo locum: vide vias, opera, in convalle, filiorum Ennon, ubi idola colebant. Hic locus Siloe fontibus irrigatur, et ibi erat delubrum Baal, secundum Glossam. Infra 31: dirige cor tuum in viam rectam in qua ambulasti. Et proponit peccati modum quantum ad peccandi solicitudinem. Cursor levis, quasi expeditus ad peccandum. Prover. 1: pedes eorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem. Quantum ad concupiscentiae fervorem: onager in desiderio, scilicet coitus, attraxit ventum, quo percipit odorem feminae suae, amoris rei amatae. Infra 14: onagri steterunt in rupibus, traxerunt ventum quasi dracones.
2:24
Quantum ad fortem adhaesionem, nullus avertet, amovendo. Et quantum ad peccandi promptitudinem, omnes qui quaerunt eam: quasi de meretrice loquitur, quae etiam tempore menstruorum amasiis se exhibet. Ezech. 16: divisisti pedes tuos omni transeunti, et multiplicasti omnes fornicationes tuas. Secundo convincit eos de mentis duritia: et primo quia non revocantur monitis; secundo quia non corriguntur flagellis, ibi, quid vultis mecum judicio contendere? Tertio quia non flectuntur beneficiis, ibi, videte verbum domini. Circa primum tria. Primo ponit admonitionem, prohibe: quasi dicat: cessa a peccatis, pro quibus nudis pedibus et sitiens duceris in captivitatem, sicut Isa. 20: sicut ambulavit servus meus Isaias nudus et discalceatus, sic minabitur rex Assyriorum captivitatem Aegypti, et transmigrationem Aethiopiae juvenum et senum, nudam et discalceatam discoopertis natibus, ad ignominiam Aegypti.
2:25
Secundo ostendit populi rebellionem: et dixisti: desperavi, nequaquam faciam. Alienos, idola. Infra 18: dixerunt: desperavimus, post cogitationes nostras ibimus, et unusquisque pravitatem cordis sui mali faciemus.
2:26
Tertio comminatur confusionem: et primo ponit confusionis similitudinem: quomodo confunditur fur quando deprehenditur; sic confusi sunt, deprehensi in poenis; ligno, idolo ligneo, pater, Deus. Psalm. 96: confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui gloriantur in simulacris suis. Isa. 1: confundentur ab idolis suis. Secundo exponit confusionis ordinem, primo ponens divini auxilii destitutionem, verterunt, quasi inobedientes. Zachar. 7: averterunt scapulam recedentes, et aures suas aggravaverunt, ne audirent legem.
2:27
In tempore afflictionis. Oseae 6: in tribulatione sua mane consurgent ad me. Venite, et revertamur ad dominum et cetera. Secundo ponit idolorum inutilitatem. Ubi sunt dii? Deut. 32: ubi sunt dii eorum, in quibus habent fiduciam?
2:28
Tertio idolorum multitudinem: secundum numerum quippe civitatum tuarum erant dii tui Juda. Isa. 2: repleta est terra ejus equis, et innumerabiles quadrigae ejus.
2:29
Hic ostendit duritiam, quia non corriguntur flagellis. Et primo miratur excusationem: quid vultis mecum judicio contendere? Job 9: si voluerit contendere cum eo, non poterit ei respondere unum pro mille.
2:30
Secundo ostendit eorum incorrigibilitatem quantum ad flagella minorum: frustra percussi filios vestros; et majorum: devoravit gladius vester, ab hostibus, vestris meritis, in occisionem missus, prophetas vestros, falsos, scilicet Baal, et ariolos: et quantum ad omnes communiter: quasi leo vastator, sic vastat; vel quasi leo vastator, sic vastatur: contra leonem enim omnes insurgunt; sic et contra lupum. Infra 6: frustra conflavit conflator, malitiae enim eorum non sunt consumptae. Argentum reprobum vocate eos, quia dominus projecit illos.
2:31
Hic ostendit duritiam, quia non flectuntur beneficiis. Et primo proponit beneficia quae pertinent ad vitae usum, videte, intelligite. Numquid solitudo factus sum Israel? Quinimmo sum vobis pro civitate, et terra uberrima: quia vos defendo, et fructus terrae tribuo. Oseae 6: veniet nobis quasi imber temporaneus, et serotinus terrae.
2:32
Secundo ea quae pertinent ad ornatum: numquid obliviscetur virgo ornamenti sui? Isa. 6: indumento justitiae circumdedit me.
2:33
Hic convincit eos de culpa in proximum: et primo probat culpam; secundo comminatur confusionis poenam, ibi, et ab Aegypto confunderis. Circa primum tria. Primo ponit proximorum occisionem, admirans excusationem: ad quaerendam dilectionem; quasi per haec me possis placare. Ponens occisionem spiritualem: quae insuper docuisti, malis exemplis. Infra 13: tu docuisti eos adversum te, et erudisti in caput tuum. Et pones occisionem corporalem, in alis, idest in avibus: loquitur ad similitudinem avis rapacis. Pauperum, quos idolis immolasti. Zach. 5: vidi, et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi.
2:34
Secundo culpae manifestationem: non in fossis inveni eos, quasi occulte a latronibus occisos: in omnibus, scilicet collibus, et locis amoenis. Isai. 59: corruit in platea veritas, et aequitas non potuit ingredi. Et facta est veritas in oblivione, et qui recessit a malo, praedae patuit. Et miratur excusationem. Et dixisti. Job 11: dixisti: purus est sermo meus, et mundus sum in conspectu tuo. Tertio ostendit culpae iterationem, praemittens excusationis admirationem, ecce ego.
2:36
Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas. Peccata. Thren. 1: vide, domine, et considera, quoniam facta sum vilis.
Hic comminatur eis confusionis poenam: et ab Aegypto confunderis, de cujus auxilio speras, ab Assur, quorum auxilium contra decem tribus et Assyrios quaesisti, 4 Reg. 16.
2:37
Manus tuae erunt super caput tuum, in signum doloris. Isa. 30: erit vobis fortitudo Pharaonis in confusionem, et fiducia umbrae Aegypti in ignominiam. Notandum, quod peccatum dicitur vanitas, quia phantasticum in eligendo. Ps. 39: beatus vir cujus est nomen domini spes ejus, et non respexit in vanitates, et insanias falsas. Quia transitorium in permanendo. Psalm. 77: defecerunt in vanitate dies eorum, et anni eorum cum festinatione. Quia fallax in expectando. Eccli. 34: vana spes et mendacium viro insensato, et somnia extollunt imprudentes. Quia infructuosum in consequendo. Isa. 49: in vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi. Item notandum, quod est fons aquae sacramentalis munditiae. Ezech. 47: postquam venerint illuc aquae istae, sanabuntur et vivent omnia ad quae venerit torrens. Aquae reficientis doctrinae. Isa. 55: omnes sitientes venite ad aquas; et qui non habetis argentum properate, emite et comedite. Aquae refrigerantis gratiae Joan. 4: fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Aquae nitentis gloriae. Apoc. ult. ostendit mihi fluvium aquae vivae splendidum tamquam crystallum, procedentem de sede Dei et agni.
2:1
… Da parte di Dio, ogni beneficio e l'affetto più grande; da parte d'Israele, l'infedeltà che ebbe inizio con i primi contatti con i Cananei (Os. 9, 10; 10, 1; 11, 1 sg.; 13, 5 sg.; cf. Ier. 2, 1-3; Ez. 20, 28), ed ora a Samaria è al culmine (Os. 2, 4-15; 4, 12 e passim). …
2:2
… I passi biblici, specialmente della letteratura profetica, che dimostrano tale usanza, sono moltissimi (Os. 2; Is. 54; 62, passim; Jer. 2, 2 sgg.; 3; 31, 3 sgg.; Ez. 16, 23; ecc.); e di fatto l'usanza è riconosciuta dagli studiosi d'ogni tendenza. È quindi legittimo supporre che il C. sia una composizione sorta in qualche …
… all'interiorità (Am. 4, 11-22; 5, 14-15; Mich. 6, 8; Is. 66, 2; Ier. 4, 3-4 e 14, 7). Essi inculcarono il rapporto tra l'anima e Dio non solo con l'antico concetto di adozione filiale, ma anche con l'immagine delicata delle nozze spirituali (Os. 1-3; Ier. 2, 2; Ex. 16, 8; Cantico), dell'acqua vivificatrice, della luce, del fuoco (cf. Salmi e Libri sapienziali).
2:3
In senso traslato, Israele è detto «p. di Jahweh» (Ier. 2, 3). Nel Nuovo Testamento, son detti p. i primi convertiti (Rom. 16, 5; I Cor. 16, 15; Jac. 1, 18); i vergini che seguono l'agnello (Apoc. 14, 4). Lo stesso Cristo è «p. dei dormienti» …
2:4
Il nome G. (nei manoscritti di 'Ajn Feshah scoperti nel 1947, di cui è costante la grafia « plena » Ja'āqābh) indica specialmente nella letteratura profetica e poetica, il popolo intero (Gen. 49, 7), in parallelismo con « Israele » (cf. Num. 23, 10, 21; 24, 5; Is. 2, 5; 40, 27; Jer. 2, 4, ecc.). …
2:8
BAAL (BA'AL = «SIGNORE, PADRONE, POSSESSORE»)
… Gerusalemme, ma l'abolì Ioas (II Reg. 11, 18; II Par. 23,17). Rimesso in onore da Achaz e Manasse, fu combattuto da Ezechia e Giosia (II Reg. 18,4; 21,3; 23,4-5). Però i sacerdoti di B. operarono fino all'esilio, dopo il quale il culto di B. scompare (Ier. 2,8, 2,5; 7,9; 9,14 agg.). …
… Jahweh, specie in materia di osservanza rituale (sacrifici vari e modalità, condizioni della purità, criteri della lebbra, ecc.), a quanti li interrogavano; cf. Agg. 2, 11; Mal. 2, 6-9. I depositari e dispensatori della t. erano i sacerdoti: Mich. 3, 11; Ier. 2, 8; 18, 18; Soph. 3, 4; Ez. 7, 26; 22, 16; 44, 23 (cf. Lev. 14, 57); cf. Hab. 1, 2-4 e Lam. 2, 9. Affidata al sacerdozio (cf. II Reg. 17, 27-28; II Par. 15, 3), la t. esigeva l'assoluta …
2:10
CEDAR (EBR. QÉDHĀR = «ABBRONZATO» DAL SOLE)
La regione da essi abitata (assir. māt-Qidri) era ad est del Giordano (Ier. 2, 10) tra Galaad ed il deserto; più determinatamente occupava l'attuale territorio della grande tribù dei Seràrát, tra il Wādi Sirhān ed el-Feger a nord-ovest di Teima.
… I Greci dettero all'isola il nome di Κύπρος, che appare già in Omero, mentre i Fenici la chiamarono Kittim (= Citium), nome adottato dalla Bibbia (Gen. 10, 4; Num. 24, 24 [e Dan. 11, 30]; Is. 23, 1. 12; Ier. 2, 10; Ez. 27, 6).
KITTĪM (KITTIJĪM, IN IER. 2, 10)
KITTĪM (Kittijīm, in Ier. 2, 10). - Nome gentilizio degli abitanti di Cipro ([v.], cf. Is. 23, 1. 12; Ex. 27, 6 e probabilmente Ier. 2, 10), così chiamati dall'importante città di Kition o Kitton (lat. Citium), …
2:11
… La porta di fronte, dorata insieme al muro, immetteva nel «santo» (lâkhâll); aveva imposte d'oro, e sopra di esse delle viti d'oro (simbolo d'Israele: Is. 3, 14; Ier. 2, 11; Es. 19, 40), da cui pendevano grappoli della grandezza di un uomo. …
2:13
… e la conferma del dono di vita nella risurrezione di Lazzaro (ibid. 11, 1-44), fanno vedere in G. sempre più splendente la rivelazione e la donazione agli uomini del Dio del Vecchio Testamento, che si era rivelato e promesso come fonte di acqua viva (Jer. 2, 13; Ps. 35 [36], 10); come luce (Is. 60, 20; Ps. 26 [27], 1); come Pastore del popolo (Is. 40, 11; Ps. 22 [23], 1-4).
2:15
Nel Vecchio Testamento c'è la distinzione più netta tra il popolo di Dio (ὁ λαός) e «le genti» (τὰ ἐθνή), con la proibizione di relazioni matrimoniali e trattati d'amicizia (Ex. 34, 16; Esd. 9-10; Is. 7, 17; 30; 31; Jer. 2, 15; Ez. 16, 28, ecc.) e con l'esclusione dal culto e dal Tempio, per il grave pericolo dell'influsso idolatrico.
2:18
… Talvolta esso simboleggia la potenza babilonese (cf. Ier. 2, 18; 13, 4 agg.; Is. 8, 7; 27, 12). Sovente l'E. è ricordato nelle delimitazioni di confine. …
2:27
… podrì » (Eccli. 44, 1) frequente nelle preghiere dei giudei (cf. Berachoth, IX, 1), equivale a « Israele ». 2) Capostipite d'un popolo (Gen. 10, 21; 17, 5; 19, 37; 36, 9, 43), iniziatore d'un mestiere o arte (Gen. 4, 20 sg.). 3) Crestore (Iob 38, 28; cf. Jer. 2, 27), quindi Dio (Deut. 32, 6; Is. 63, 16; Eccli. 51, 10). 4) Benefattore (Iob 29, 16), chi prende cura di altri (Is. 9, 5; 22, 21). 5) Maestro ('a. è titolo onorifico, dato ai sacerdoti …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.