Sinnes do separate men from God: 3. as manslaughter, theift, and lying, with contempt of iudgement and iustice. 12. Men are otherwise iudged iust or vniust in the world, then in dede they are before God: 16. who seeth and iudgeth al rightly.
1Behold the hand of the Lord is not shortened that it cannot save, neither is his ear heavy that it cannot hear.Ecco che la man del Signore non è accorciata, talmente che egli non possa salvare: né si è a lui ingrossato udito si, ch'ei non senta:BEHOLD the hand of our Lord is not abridged that he can not saue, neither is his eare made heauie that it can not heare.Ecce non est abbreviata manus Domini, ut salvare nequeat, / neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat. 2But your iniquities have divided between you and your God, and your sins have hid his face from you that he should not hear.Ma le vostre iniquità sono quelle, che han messa divisione tra voi, e il vostro Dio, e i peccati vostri hanno ascosa a voi la sua faccia, ond'ei non vi esaudisse.But your iniquities haue deuided betwen you and your God, and your sinnes haue hid his face from you that he would not heare.Sed iniquitates vestræ diviserunt / inter vos et Deum vestrum; / et peccata vestra absconderunt faciem ejus a vobis, / ne exaudiret. 3For your hands are defiled with blood, and your fingers with iniquity: your lips have spoken lies, and your tongue uttereth iniquity.Perocché le mani vostre son' imbrattate di sangue, e le vostre dita d'iniquità: le vostre labbra parlano menzogna, e la vostra lingua discorre d'iniquità.For your handes are polluted with bloud and your fingeres with iniquitie: your lippes haue spoken lie, and your tongue speaketh iniquitie.Manus enim vestræ pollutæ sunt sanguine, / et digiti vestri iniquitate; / labia vestra locuta sunt mendacium, / et lingua vestra iniquitatem fatur. 4There is none that calleth upon justice, neither is there any one that judgeth truly: but they trust in a mere nothing, and speak vanities: they have conceived labour, and brought forth iniquity.Non v'ha chi la giustizia chiami a consiglio, non havvi, chi giudichi con verità: ma nel nulla confidano, e nella bocca hanno le vanità: concepirono affanno, e partorirono iniquità.There is none that doth inuocate iustice, neither is there any that iudgeth truly: but they trust in thinges of nothing, and speake vanities: they haue conceiued labour, and brought forth iniquitie.Non est qui invocet justitiam, / neque est qui judicet vere: / sed confidunt in nihilo, et loquuntur vanitates; / conceperunt laborem, et pepererunt iniquitatem. 5They have broken the eggs of asps, and have woven the webs of spiders: he that shall eat of their eggs, shall die: and that which is brought out, shall be hatched into a basilisk.Hanno fatto schiuder le ova degli aspidi, e hanno tessute tele di ragni: chi mangerà di quelle ova, perirà: e se a covare si pongano, ne scapperà fuori un basilisco.They haue broken the egges of aspes, and haue wouen the spiders webbes: he that shal eate of their egges, shal die: and that which is nourished, shal be hatched into a cockatrice.Ova aspidum ruperunt, / et telas araneæ texuerunt. / Qui comederit de ovis eorum, morietur; / et quod confotum est, erumpet in regulum.
6Their webs shall not be for clothing, neither shall they cover themselves with their works: their works are unprofitable works, and the work of iniquity is in their hands.Le loro tele non saran buone a far vesti, né eglino co' lavori loro potranno coprirsi: le fatiche loro sono fatiche inutili; perchè opra d'iniquità è quella, che hanno nelle mani.Their webbes shal not be for clothing, neither shal they be couered with their workes: their workes are vnprofitable workes, and the worke of iniquitie is in their handes.Telæ eorum non erunt in vestimentum, / neque operientur operibus suis; / opera eorum opera inutilia, / et opus iniquitatis in manibus eorum. 7Their feet run to evil, and make haste to shed innocent blood: their thoughts are unprofitable thoughts: wasting and destruction are in their ways.I loro piedi corrono al male, e si affrettano a spargere il sangue innocente: i loro pensieri son pensieri buoni a nulla: dovunque passano, lascian desolazione, ed affanno.Their feete runne to euil, & hasten to shede innocent bloud: their cogitations are vnprofitable cogitations: waste and destruction are in their wayes.Pedes eorum ad malum currunt, / et festinant ut effundant sanguinem innocentem; / cogitationes eorum cogitationes inutiles: / vastitas et contritio in viis eorum. 8They have not known the way of peace, and there is no judgment in their steps: their paths are become crooked to them, every one that treadeth in them knoweth no peace.Non conoscon la via della pace, e i loro passi non son diretti dalla giustizia: le loro vie sono storte; e chiunque le batte, non sa, che sia pace.They haue not knowen the way of peace, and there is no iudgement in their steppes: their pathes are become croked to them: euerie one that treadeth in them, knoweth not peace.Viam pacis nescierunt, / et non est judicium in gressibus eorum; / semitæ eorum incurvatæ sunt eis: / omnis qui calcat in eis, ignorat pacem. 9Therefore is judgment far from us, and justice shall not overtake us. We looked for light, and behold darkness: brightness, and we have walked in the dark.Per questo si è allontanato da noi il giudicio, e non arriva sino a noi la giustizia: aspettammo la luce, ed ecco le tenebre; il chiarore del dì, e camminiamo all'oscuro.For this cause is iudgement far from vs, & iustice shal not apprehend vs. We expected light, and behold darkenesse: brightnes, & we haue walked in darkenes.Propter hoc elongatum est judicium a nobis, / et non apprehendet nos justitia. / Exspectavimus lucem, et ecce tenebræ; / splendorem, et in tenebris ambulavimus. 10We have groped for the wall, and like the blind we have groped as if we had no eyes: we have stumbled at noonday as in darkness, we are in dark places, as dead men.Come ciechi ci attacchiamo alla muraglia, e come privi d'occhi camminiamo a tastoni: inciampiamo nel bel mezzogiorno come all'oscuro, siam come i morti ne' luoghi bui.We haue groped as blind men, for the wal, and as without eies haue feeled: we haue stumbled at noone day as in darkenes, in darke places as the dead.Palpavimus sicut cæci parietem, / et quasi absque oculis attrectavimus: / impegimus meridie quasi in tenebris; / in caliginosis quasi mortui.
11We shall roar all of us like bears, and shall lament as mournful doves. We have looked for judgment, and there is none: for salvation, and it is far from us.Ruggirem tutti noi come orsi, e gemeremo, sospirando come colombe. Noi aspettammo la giustizia, e non viene, la salute, ed ella si è dilungata da noi;We al shal roare as beares, and as mourning doues we shal lament. We haue expected iudgement, and there is none: saluation, and it is far from vs.Rugiemus quasi ursi omnes, / et quasi columbæ meditantes gememus: / exspectavimus judicium, et non est; / salutem, et elongata est a nobis. 12For our iniquities are multiplied before thee, and our sins have testified against us: for our wicked doings are with us, and we have known our iniquities:Perocché le iniquità nostre si sono moltiplicate nel tuo cospetto, e i peccati nostri depongono contro di noi; conciossiachè le nostre scelleratezze sono con noi, e conosciamo le nostre iniquità.For our iniquities are multiplied before thee, and our sinnes haue answered to vs: because our wicked doings are with vs, & our iniquities we haue knowen,Multiplicatæ sunt enim iniquitates nostræ coram te, / et peccata nostra responderunt nobis, / quia scelera nostra nobiscum / et iniquitates nostras cognovimus. 13In sinning and lying against the Lord: and we have turned away so that we went not after our God, but spoke calumny and transgression: we have conceived, and uttered from the heart, words of falsehood.Abbiam peccato, e mentito al Signore, e ci siamo rivolti indietro, per non seguire il nostro Dio, per calunniare, e far ingiustizie: noi concepimmo, e dal cuore mandammo fuori parole di menzogna.to sinne and lie against our Lord: and we were turned away so that we went not after our God, that we spake calumnie and trangression: we conceiued, and spake from the hart words of lying.Peccare et mentiri contra Dominum, / et aversi sumus ne iremus post tergum Dei nostri, / ut loqueremur calumniam et transgressionem; / concepimus et locuti sumus de corde verba mendacii. 14And judgment is turned away backward, and justice hath stood far off: because truth hath fallen down in the street, and equity could not come in.E il giudizio si è ritirato indietro, e lungi se ne sta la giustizia: perocché è andata per terra nel foro la verità, e la rettitudine non può porvi piede.And iudgement was turned backward, and iustice stood far of: because truth hath fallen downe in the streete, and equitie could not enter in.Et conversum est retrorsum judicium, / et justitia longe stetit, / quia corruit in platea veritas, / et æquitas non potuit ingredi.
15And truth hath been forgotten: and he that departed from evil, lay open to be a prey: and the Lord saw, and it appeared evil in his eyes, because there is no judgment.Ed è andata in obblio la verità; e chi dal male si allontanò, fu oppresso: e vide ciò il Signore, e strana cosa a lui parve, che giustizia non fosse più:And truth grew into obliuion: and he that departed from euil, lay open to the praye: and our Lord saw, and it appeared euil in his eies, because there is no iudgement.Et facta est veritas in oblivionem, / et qui recessit a malo, prædæ patuit. / Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus, / quia non est judicium. 16And he saw that there is not a man: and he stood astonished, because there is none to oppose himself: and his own arm brought salvation to him, and his own justice supported him.E vide, che uomo non è, e n'ebbe stupore, perchè non è chi s'interponga, ed ei nel suo braccio trovò la salute, e la giustizia di lui ella stessa lo confortò.And he saw that there is not a man: and he was astoined, because there is none to oppose himself: and his owne arme saued to himself, and his iustice it self confirmed him.Et vidit quia non est vir, / et aporiatus est, quia non est qui occurrat; / et salvavit sibi brachium suum, / et justitia ejus ipsa confirmavit eum. 17He put on justice as a breastplate, and a helmet of salvation upon his head: he put on the garments of vengeance, and was clad with zeal as with a cloak.Egli si è vestito della giustizia come di una corazza, ed ha sul suo capo il cimiero della salute: il vestimento ond'ei si ammanta è la vendetta, e per pallio, che lo circonda, ha lo zelo.He is clothed with iustice as with a brestplate, and is an helmet of saluation on his head: he is clothed with garments of reuenge, and is couered as with a mantel of zele.Indutus est justitia ut lorica, / et galea salutis in capite ejus; / indutus est vestimentis ultionis, / et opertus est quasi pallio zeli: 18As unto revenge, as it were to repay wrath to his adversaries, and a reward to his enemies: he will repay the like to the islands.Come per far vendetta, come per rendere giusta misura di sdegno a' suoi avversarj, e il contraccambio a' suoi nemici: ei darà alle isole la lor mercede.As vnto reuenge, as it were vnto retribution of indignation to his aduersaries, and recompence to his enemies: he wil repay the like to the ilandes.sicut ad vindictam quasi ad retributionem / indignationis hostibus suis, / et vicissitudinem inimicis suis; / insulis vicem reddet. 19And they from the west, shall fear the name of the Lord: and they from the rising of the sun, his glory when he shall come as a violent stream, which the spirit of the Lord driveth on:E temeranno il nome del Signore quegli, che stanno all'occaso; e la gloria di lui que', che stanno all'oriente, allorché egli verrà come impetuosa fiumana, spinta dallo spirito del Signore.And they of the West, shal feare the name of our Lord: and they of the rysing of the sunne, his glorie: when he shal come as a violent streame, which the spirit of our Lord driueth:Et timebunt qui ab occidente nomen Domini, / et qui ab ortu solis gloriam ejus, / cum venerit quasi fluvius violentus / quem spiritus Domini cogit;
20And there shall come a redeemer to Sion, and to them that return from iniquity in Jacob, saith the Lord.E allorché verrà il Redentore per Sionne, e per quei di Giacobbe, che si convertono dall'iniquità, dice il Signore.and there shal come a redemer to Sion, and to them, that returne from iniquitie in Iacob, sayth our Lord.et venerit Sion redemptor, / et eis qui redeunt ab iniquitate in Jacob, / dicit Dominus. 21This is my covenant with them, saith the Lord: My spirit that is in thee, and my words that I have put in thy mouth, shall not depart out of thy mouth, nor out of the mouth of thy seed, nor out of the mouth of thy seed’s seed, saith the Lord, from henceforth and for ever.E questa è la mia alleanza con essi, dice il Signore: Lo Spirito mio, che è in te, e le parole mie, le quali io ho poste in bocca a te, non si dipartiranno dalla tua bocca, e dalla bocca de' tuoi figliuoli, e dalla bocca de' figliuoli de' tuoi figliuoli da questo punto fino in sempiterno.This is my couenant with them, sayth our Lord: My spirit that is in thee, and my wordes that I haue put in thy mouth, shal not depart out of thy mouth, and out of the mouth of thy seede, and out of the mouth of thy seedes seede, sayth our Lord, from this present and for euer.Hoc fœdus meum cum eis, / dicit Dominus: / spiritus meus qui est in te, / et verba mea quæ posui in ore tuo, / non recedent de ore tuo, / et de ore seminis tui, / et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, / amodo et usque in sempiternum.
59:2
Iniquities. The history of Susanna shews that the captives were not all free from sin, which alone prevented their liberation, Lamentations 3:44. (Calmet) [Daniel xiii.]
Worthington
God is willing and able to save. He punishes for sin, to cause us to repent, ver. 20. (Worthington)
59:4
Justice. They arraign unjustly. None call upon the just God, but trust in idols.
Iniquity. They kill themselves, while they strive to injure others, Psalm 7:15., and Micheas 2:1.
59:5
Calmet
Basilisk, or viper. (Calmet)
Pliny
The young ones "burst through the viper's sides." (Pliny, [Natural History?] 10:62.)
So the works of the wicked are useless or destructive.
59:8
Peace, or prosperity. They quarrel with all, and ruin themselves, Psalm xiii.
59:9
Therefore. The wicked Jews nevertheless confess that their sins prove their destruction.
59:10
Dead. The Jews will not recognize Christ, notwithstanding the prophecies and miracles.
59:11
Judgment, that God would avenge us, (ver. 9.) and regard our fasts, Isaias 58:3.
59:14
In. Where truth is disregarded, there can be no justice.
59:16
Calmet
Himself, to arrest his arm, stretched out to chastise his son; or to second him. There is nothing in man to stop God's vengeance. He therefore pardons out of his own goodness, Isaias 59:2., and 63:4. (Calmet)
Worthington
He became man to redeem us, as no pure mortal could do it. (Worthington)
59:17
Justice. None can blame his conduct.
59:19
St. Jerome
On. Hebrew, "is standard-bearer." (Aquila) (St. Jerome)
Cyrus, the figurative redeemer, proceeds rapidly.
59:20
Haydock
To Sion. Septuagint, "from Sion, and will turn away iniquity from Jacob. (21.) And this," etc. (Haydock)
59:21
Challoner
Covenant. Note here a clear promise of perpetual orthodoxy to the Church of Christ. (Challoner)
She hath still the spirit of truth. (Worthington) (Matthew 28:20.)
Calmet
None will apply this to the synagogue, which is visibly in the dark, and abandoned. (Calmet)
59:21
This is my covenant, etc.... Note here a clear promise of perpetual orthodoxy to the church of Christ.
59:1
59:2
No defect is in God spowre nor wil, that he deliuereth not the faithful from afflictions, but their sinnes are the impedimen t;for vvhich he punisheth them, that they may repent, & then he wil deliuer them, v. 20.
59:5
Concordanza Iob. 15.
59:7
Concordanza Prou. 1. Rom. 7.
59:16
No pure man being able to redeme, and deliuer mankind from captiuitie of sinne, God became man to accomplish this worke.
59:17
Concordanza Ephes. 6. 1. Thes. 5.
59:20
Rom. ••.
59:21
The Church hath stil the spirit of truth; and therfore can neuer erre.
59:1
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 21
… And He has poured upon them the fury of His anger.” And elsewhere it testifies and says, “Is the Lord’s hand shortened, that it cannot save; or His ear heavy, that it cannot hear? But your iniquities separate between you and your God; and because of your sins He hath hid His face from you, that He may not have mercy.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. An Address to Demetrianus 11
… “Is the Lord’s hand,” says he, “not strong to save you; or has He made heavy His ear, that He cannot hear you? But your sins separate between you and God; and because of your sins He hath hid His face from you, that He may not have mercy.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.5
… For your hands are defiled with blood, and your fingers with sins. Moreover, your lips have spoken wickedness, and your tongue meditates unrighteousness. No one speaketh truth, nor is there true judgment: they trust in vanity, and speak emptiness, who conceive sorrow, and bring forth wickedness.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.48
… For your hands are polluted with blood, and your fingers with sins; and your lips have spoken wickedness, and your tongue devises unrighteousness. No one speaks true things, neither is judgment true. They trust in vanity, and speak emptiness, who conceive sorrow, and bring forth wickedness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 41.5
… Therefore, says be, “We beseech you in Christ’s stead to be reconciled unto God.” But how are we reconciled, save by the removal of that which separates between us and Himself? For He says by the prophet, “He hath not made the ear heavy that it should not hear; but your iniquities have separated between you and your God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.12
… “Behold the hand of the Lord is not shortened that it cannot save, neither is His ear heavy that it cannot hear: But your iniquities have divided between you and your God and your sins have hid His face from you that He should not hear.”
59:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. An Exhortation to Theodore After His Fall 1
… For He Himself never turns away from us, but it is we who put ourselves far off: for “I am a God” we read “at hand and not a God afar off.” And again, when He was rebuking them by the mouth of this prophet He said “Do not your sins separate between you and me?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 6.14
… It is the greatest punishment to commit sin, though we may remain unpunished; as on the other hand, it is the greatest honour and repose to live virtuously, though we may be punished. For sins separate us from God; as He Himself speaks; “Have not your sins separated between you and Me?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 11
… ( Ps. cxxxix. 7 .) How then can we flee from God? Even as we can become distant from God, even as we can be removed afar off. “They that are far from Thee,” it says, “shall perish.” ( Ps. lxxiii. 27 .) And again, “Have not your iniquities separated between Me and you?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 68
… To terrify the hearer, therefore, the writer saith, “He hardened,” and “gave over.” For to show that He doth not only not give us over, but doth not even leave us, except we will it, hear what He saith, “Do not your iniquities separate between Me and you?” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 4.8
But on account of what does the same apostle say, that we are reconciled to God by Christ, except on account of what we had become enemies? And what is this but sin? Whence also the prophet says, “Your sins separate between you and God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.19
… For while they remain, there remains in some sort enmity against God, and alienation from Him, which comes from what is evil in us; since Scripture does not speak falsely, which says, “Your sins separate between you and God.”
59:3
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… your lips have spoken lawlessness, and your tongue imagineth iniquity: no man speaketh right things, nor is there true judgment
59:4
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… for they conceive mischief, and bring forth lawlessness. They have hatched the eggs of an asp, and woven a spider’s web; and he who is prepared to eat of their eggs, when he breaks them finds gall, and a basilisk therein
59:5
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 21.3
… For if Israel is gathered together, in Sodom and Gomorrha ought they to dwell with the rulers of Sodom and with the people of Gomorrha; and on the vine of Sodom and planting of Gomorrha to eat bitter grapes and gather clusters of gall; and to eat the eggs of the basilisk and to clothe themselves with spiders’ webs,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.7
And now let us see what he adds to his previous statements. “Not dividing,” he says, “His own essence by begetting, and being at once begetter and begotten, at the same time Father and Son; for He is incorruptible.” Of such a kind as this, perhaps, is that of which the prophet says, touching the ungodly, “They weave a spider’s web
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 99
… Holy Scripture clearly teaches us both natures. Nevertheless, though I have ever thus spoken, certain men are uttering lying words against me. But I rely on my conscience and have as witness to my teaching Him who looks into the hearts. So, as the prophet says, I regard the contrivances of calumny as “a spider’s web.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 154
… Now in spite of their having heard the imperial letter and the advice of the most honourable count Candidianus, they have nevertheless made naught of due order. As the prophet says “They hatch cockatrice’ eggs, and weave the spider’s web; and he that would eat of their eggs when he breaks them findeth rottenness, and therein is a viper,”
59:6
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 90.10
… and many other instances of the same nature. “Our years are passed in thought like a spider.” We were labouring in things corruptible, corruptible works were we weaving together: which, as the Prophet Isaiah saith, by no means covered us.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 154
… As the prophet says “They hatch cockatrice’ eggs, and weave the spider’s web; and he that would eat of their eggs when he breaks them findeth rottenness, and therein is a viper,” Wherefore we confidently cry “Their webs shall not become garments, neither shall they cover themselves with their works.”
59:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 10
… who, like the eyes that are in the head, survey heavenly things, who stand far aloof from the earth, and have nothing in common with it, whilst others occupy the rank of feet, and tread upon the earth; of healthy feet indeed, for to tread upon the earth is no crime in feet, but to run to evil. “Their feet,” saith the Prophet, “run to evil.” (
59:9
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… when they waited for brightness, they walked in a thick cloud. They shall grope for the wall like the blind, and as those who have no eyes shall they grope; they shall fall at noon-day as at midnight; when dead, they shall groan. They shall roar together as a bear, or as a dove
59:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.11
… Both secular literature, and the Jewish book entitled Deuterosis,
59:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
… for hear what the Prophet saith, “Let it be unto him as the raiment wherewith he covereth himself, and for the girdle wherewith he is girded continually” ( Ps. cix. 19 .); and the Prophet Isaiah again saith, that God hath “put on righteousness as a breastplate” (
59:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
Ver. 26 . “There shall come out of Sion the Deliverer, and shall turn away ungodliness from Jacob.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 14.8
… forasmuch as in that humble coming “blindness hath happened in part unto Israel, that the fulness of the Gentiles might enter in,” in that other should happen what follows, “and so all Israel should be saved.” For the Apostle too takes that testimony of Isaiah, where it is said, “There shall come out of Sion He who shall turn away ungodliness from Jacob:”
59:21
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.30
… signifying that the Spirit is one and undivided, but His operations various. So again, Jacob My servant ,….. I have put My Spirit upon Him . And again, I will pour My Spirit upon thy seed ; and again, And now the Lord Almighty and His Spirit hath sent Me ; and again, This is My covenant with them, saith the Lord, My Spirit which is upon thee
59:1
1. ECCE NON EST ABBREVIATA MANUS DOMINI. — Manus, id est potentia. Vide dicta cap. L, 35. Ibi enim idem dixit Propheta. Hæc verba recte connectuntur fini cap. præcedentis hoc modo, q. d. Jam declaravi et ostendi, o Judæi, quod, si sitis pii et misericordes, colatisque sabbata mea, ædificabo deserta sæculorum; sustollam vos super altitudines terræ, et cibabo vos hereditate Jacob patris vestri: ecce ex hisce meis promissis, similribusque beneficiis, quæ alias Abrahæ, Davidi et patribus vestris præstiti, videtis facile a me non esse in culpa et mora, quod ab hostibus et ærumnis vestris non liberemini, neque id fieri defectu potentiæ aut benevolentiæ meæ, quod aures habeam graves, id est duras et quasi gravi aliquo et crasso humore obturatas et occlusas, ne preces vestras audiam; sed vos esse in culpa, qui peccatis vestris nubem et chaos magnum inter me et vos induxistis, quæ vestras preces inhibet et repellit, ne penetrent, et ad aures meas perveniant. Vide dicta Threnor. III, 44. Unde subdit:
59:2
2. SED INIQUITATES VESTRÆ DIVISERUNT INTER VOS ET DEUM VESTRUM. — Sicut firmamentum est interstitium dividens aquas superas ab inferis, Gen. cap. I, 6; ita peccata vestra sunt interstitium firmiter dividens et separans vos a cœlo, Angelis et Deo; proinde peccata vestra «absconderunt» a vobis «faciem» et oculos «ejus» benevolos, ne vos benigne et gratiose respiciat; atque aures ejus patulas, ne preces vestras audiat. Septuaginta vertunt: Propter peccata vestra avertit faciem suam a vobis ut non misereatur. Cujus rei duplicem dat causam S. Hieronymus. Primo: «Ostendit, inquit, quod fœtorem peccatorum, et iniquitatem eorum ferre non potest.» Sicut enim nares avertimus a putido et fœtente cadavere, aut a latrinis; ita Deus avertit se a peccato. Secundo: «Avertit, ait, faciem suam, ne turpitudinem eorum cerneret, et statim percutere cogeretur.» Avertit ergo non tam ex ira quam ex clementia et indulgentia, qua eorum conversionem patiendo exspectavit.
59:3
3. MANUS ENIM VESTRÆ POLLUTÆ SUNT SANGUINE. — Descendit a genere ad speciem, et specialim scelera eorum recenset ac redarguit. Primum est hoc homicidii, quod sanguine a se fuso manus et conscientiam polluerint. ET DIGITI VESTRI INIQUITATE, — cædibus, rapinis omnique violentia. LABIA VESTRA LOCUTA SUNT MENDACIUM, ET LINGUA VESTRA INIQUITATEM FATUR, — et loquendo adornat et concinnat, ut vertit Vatablus; alios enim ad eamdem iniquitatem excitat et impellit.
59:4
4. NON EST QUI INVOCET JUSTITIAM, — q. d. Non est qui justitiam in consilium advocet et adhibeat, ut vere judicet; sed adhibent in consilium suam avaritiam et cupiditatem; itaque judicia ob munera et favores pervertunt, insontes damnando, et sontibus causam adjudicando. Patet ex sequentibus. Hebræa ad verbum habent: Non est qui vocet in justitia, quod recte Noster vertit: «Qui invocet justitiam.» Potest tamen, secundo, sic verti, q. d. Nemo alium juste in jus vocat. Unde sequitur in Hebræo: Non est qui judicio litiget, aut disceptet vere; aut potius: Non est qui judicetur vere, quia scilicet, ut Noster vertit, non est judex qui judicet vere et sincere. Tertio, Vatablus sic accipit: Nemo est qui vocet in justitia, id est nemo est qui clamet ad impios, eosque inique agentes juste arguat et judicet. Unde alii vertunt: Non est qui clamet pro justitia. Quod notent assessores judicum, æque ac pastores, qui, licet non proferant injustas sententias, iniquis tamen judiciis non reclamant, nec patrocinium justitiæ suscipiunt. Horum enim silere est tacitum consentire. SED CONFIDUNT IN NIHILO, — q. d. Non confidunt in justitia et veritate; sed spes suas ponunt in rebus vanis et nihili, puta in idolis suis saxeis et ligneis. Ita S. Thomas et Haymo, aut potius in externa forma et inani specie ac larva; tum justitiæ et pietatis, tum sapientiæ et astutiæ, tum potentiæ et auctoritatis, quibus alios injuste opprimunt. CONCEPERUNT LABOREM. — Nota per laborem sive fatigationem, et, ut Psalm. VII, vers. 15 et 17 (qua alludit hic Isaias), Noster vertit, «dolorem,» metonymice significari peccatum, quod plurimorum dolorum et laborum præsentium et futurorum est causa, et magna sollicitudine, anxietate, labore et dolore parturitur ac perpetratur. Peccator ergo, instar puerperæ, magna molestia et dolore utero mentis gestat, fovet et alit peccatum; quod postea simili dolore parturiat, ac insuper mox pariat sibi pœnas præsentes, et æternas. Quam hoc verum sit, ad oculum est videre in iis qui honores, opes, copulas ambiunt. Ita Hugo. Secundo et magis proprie, peccatum homicidii et violentiæ in proximum (de hoc enim egit vers. 3) vocatur hic labor et iniquitas, tum passive, quia peccantem labore et dolore afficit, uti jam dixi; tum active, quia proximum quem occidit aut injuria afficit, laborare, gemere et dolere facit. Ita S. Cyrillus, S. Thomas, Forerius et Sanchez. Unde sequitur:
59:5
5. OVA ASPIDUM (solus Aquila vertit, viperarum) RUPERUNT. — Est proverbium, q. d. «Ova aspidum,» id est suos malignos iræ, rapinæ et homicidii conceptus et machinationes, per suos filios (ova enim rumpuntur non a matre, sed a fœtu ovis incluso, dum jam animatus est, et gestit in lucem prodire) vel asseclas executi sunt (uti in republica alii sæpe sunt qui scelus machinantur, alii qui juvant et exequuntur), ac reipsa patrarunt rapinas et cædes. Hæ enim sunt quasi aspides ex ovis prodeuntes, quæ et aliis, in quos destinatæ sunt, et ipsis etiam auctoribus ac parentibus perniciem creant. Ita S. Hieronymus, Haymo, Procopius, Hugo et alii. Qui enim ex ovo aspidem educit, ab eodem mordetur; nam rupto ovo, erumpit aspis, quæ in linguæ vulnere venenum infligit effractori ovi. Aliqui putant hic agi et alludi ad partum viperæ, quæ multos parit fœtus usque ad viginti, sed sensim eos enititur, scilicet singulis diebus singulos; itaque cæteri tarditatis impatientes perrumpunt latera, occisa parente,» ait Plinius, lib. X, cap. LXII. Unde S. Gregorius, lib. XV Moral. IX: «Vipera, inquit, quod vi pariat, nominatur.» Sic enim impii, dum aliis malum machinantur et pariunt, sibi ipsis noxam et perniciem accersunt. Licet enim Aldrovandus et alii viri docti negent viperam a fœtu enecari; tamen Plinius id docet, estque is communis hominum sensus et sermo, cui se conformare solet sacra Scriptura. Pari modo viperam ova concipere ex iisque fœtus in utero excludere, incertum est. Nam asserit Plinius, negat Aristoteles, lib. V Histor. animalium, cap. V. Scriptura ergo «ova» vocat membranam quamvis, qua certum est in utero fœtum includi, eamque rumpi, cum ille paritur et egreditur. Verum non agitur hic de vipera, sed aspide. Porro aspidem, instar aliorum serpentium, edere ova constat et liquet ex hoc Isaiæ loco; quinimo non tantum aves, pisces, serpentes, sed et conchas aliaque animalia testacea, in vere et autumno, edere ova docet Aldrovandus, lib. III de iisdem. Tradit Ælianus, lib. I De Natura animal., adversus viperarum omniumque serpentium morsus remedium inveniri, aspide una excepta, præcipue si de rana gustarit, ut ait idem lib. II. Solius ergo aspidis ictum, omni cura potentiorem esse, nec ab ullo vinci (præterquam a muliere); utpote quæ vel aspectu contactuque solo necet, quorum alterum cum regulo, alterum cum aconito commune. Hinc Nicander: «Aspidis, ait, morsus immedicabilis» est. Hinc et proverbium: Telum aspidis profecto mulier improba. Porro, proverbium hoc: «Aspidis morsus» maxime convenit in hostem clancularium et tanto pestilentiorem, quod clanculum, citraque dolorem infundat venenum hic serpens; neque post morsum appareat vulnus in corpore, tantum somnus lethalis obrepat: quanquam Plinius, lib. XXIX, cap. IV, et Dioscorides, lib. II, XXXIII, contra aspidis morsum valere cimices asserant. Moraliter a simili, hoc proverbium usurpare licet, cum quis alteri machinatur malum, quod simul in machinantis caput retorquetur et recidit. Talis enim quasi ovis aspidum incubans, eaque vivificans ac rumpens, a fœtu erumpente mordetur. Simile exstat perelegans in Emblemate Alciati 154, de corvo et scorpio: Usque adeo ait, volucris captum pede corvus in auras Scorpion, audaci præmia parta gulæ. Ast iste, infuso sensim per membra veneno, Raptorem in Stygias compulit ultor aquas. O risu res digna! minis qui fata parabat Ipse perit, propriis succubuitque dolis. Similiter facit ichneumon, qui quadam physica antipathia, post necatam matrem, in ova grassatur, sed eorum contactu lethum incurrit. Sic cornix corripiens scorpium, arcuata illius cauda, vulnus lethale accipit, peritque. Unde proverbium: «Cornix scorpium;» rursum: «Quadrupedem excitas,» nimirum scorpium, cui pedes sunt octo. Tale quoque est: «Leonem stimulas, Crabrones irritas, Tuo laqueo captus es, Tuo gladio jugularis.» Sic luget Ovidius: «Heu patior telis vulnera facta meis!» Et Livius, lib. II De Secundo bello Punico: «Sentiebat Annibal suis se artibus peti.» Tradit Plutarchus Brasidam ducem educto e corpore telo, eodem confodisse eum qui miserat. Trebellius Pollio narrat Marium, unum e triginta tyrannis, interemptum a milite, qui adoriens eum dixerit: «Hic est gladius quem ipse fecisti.» Marius enim ante imperium faber ferrarius fuerat, et ejus militis opera in fabrili officina usus. Tropologice, S. Gregorius, lib. XV Moral. IX: «Ova, inquit, aspidum pravis hominibus rumpere, est malignorum spirituum consilia, quæ in eorum cordibus latent, perversis operibus aperire.» Et Procopius: «Ova aspidum,» inquit, vocat semina diaboli, qui aspis est et serpens venenatissimus et astutissimus, qui Evam omnesque ejus filios decepit. Allegorice, S. Hieronymus et Haymo hæc accipiunt de Judæis, qui quasi viperæ et aspides obturaverunt aures, ne Christi doctrinam et salutis monita audirent; quique quasi viperæ eumdem Christum parentem suum occiderunt. Unde et S. Joannes Baptista vocat eos «genimina viperarum.» Recte quoque Arias hæc adaptat perversis judicibus, qui litigantes suis praxibus fraudulentis in desperationem et ruinam adigunt. ET TELAS ARANEÆ TEXUERUNT, — q. d. Sicut araneæ texunt telas, ut capiant muscas et culices: ita hi suis fraudibus, rapinis et cædibus putarunt sibi parare et texere opes plebeiorum et pauperum, quibus splendide epularentur et vestirentur; at non nisi futiles et inutiles telas aranearum texuerunt. Telæ hæ ad vestitum pertinent, sicut ova ad epulum et cibum; ob cibum enim et vestes, omnis fit rapina. Sicut ergo in vestitu notat inanitatem et inopiam; ex telis enim aranearum vestis fieri nequit, ut dicitur vers. 6; ita in cibo notat perniciem: qui enim ova aspidum comedit, ut sequitur, venenum comedit et mortem; qui vero ova fovet et excludit, regulum producit, q. d. Putant hi violenti suis armis et fraudibus parare sibi vestes, at parant sibi telas aranearum, id est tenuitatem, nuditatem, sordes, obscuritatem et pauperiem: putant parare epulum, at parant necem et supplicium. Hæc enim omnia ex justo Dei vindicis judicio ob hæc scelera inflixerunt eis Chaldæi, et postea Romani evertentes Judæam. Unde S. Gregorius loco citato: «Telas, inquit, araneæ texere, est pro hujus mundi concupiscentia, temporalia quælibet operari; quæ dum nulla stabilitate solidata sunt, ea procul dubio ventus vitæ mortalis rapit.» Videmus araneam studiose continuo texere, laborare et se eviscerare: at quid texit? inanem et sordidam telam. O stulti mercatores et textores, qui parva, fluxa et vilia texitis, eaque cum magnis, pretiosis et æternis commutatis, datis cœlum pro terra, animam pro corpore, vitam pro morte! Aliter hæc explicat Forerius: Jejunia, ait, Judæorum, sabbata, preces, decimationes, alia denique quæ Judæi magna ambitione celebrabant, araneæ telæ erant: videbantur enim aliquid operis et dignitatis habere; sed cum fide et charitate carerent, inutilis erat totus eorum labor. Symbolice, telas araneæ (quæ subtiles sunt et artificiosæ, sed fragiles et futiles, uti pulchre declarat S. Nazianzenus, orat. 2 De Theolog.) texunt primo, hæretici, quorum sophismatibus capiuntur muscæ, id est stolidi et rudes; sed vespæ, id est acres et docti, eas disrumpunt. Ita Nazianzenus, orat. in Heronis laudem. Secundo, astrologi, qui ex astris certo divinant de futuris rerum eventis. Ita S. Ambrosius, lib. IV Hexaemeron, IV. Tertio, iniqui judices et legum executores, de quibus dicitur: Dat veniam corvis, vexat censura columbas. Quocirca Thales dicebat leges esse similes telis aranearum, quæ parva animalia retinent, sed a magnis lacerantur. Quarto, notarii, scribæ, advocati injusti, qui tenues suis fraudibus irretiunt, spoliant, exhauriunt. Quinto, Judæi, eorumque vanæ traditiones, futiles historiæ, et figmenta Cabalistica. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius et Delrio, adagio 803. QUI COMEDERIT DE OVIS EORUM, MORIETUR, — q. d. Qui se eorum machinationibus impiis jungunt et sociant, hi ex iis non commodum, sed damnum et exitium haurient. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius et alii. Nota hic quæ sint vis et pernicies perversæ societatis, quam exitiale sit cum impiis conversari et sociari. Hi enim in mensis, symposiis, ludis, ova aspidum cum eis comedunt, et venenum libidinis, scurrilitatis, rixarum, aut etiam pravorum dogmatum hauriunt, quo animam necant, et non raro corpus. Hinc in eos simile est proverbium, cujus meminit Tertullianus, lib. III Contra Marcion. cap. VIII: «Aspis a vipera;» cum pessimus a pessimo sumit mali quippiam: «Desinat, inquit Tertullianus, nunc hæreticus a Judæo, aspis (quod aiunt) a vipera mutuari venenum.» Refertur autem inter Diogenis apophthegmata, qui conspicatus duas feminas inter se clam conferentes sermonem, dixit: Sumit venenum a vipera aspis mutuo. Utriusque serpentis venenum immedicabile, pariterque noxium; nisi quod viperæ morsus magis enecat cruciatibus; aspidis adeo nullum affert dolorem, ut nec voluptas desit, si Plinio credimus. Aliter hæc «ova» explicat Forerius, scilicet ut sint perversa dogmata cum lege Dei pugnantia, qualia Scribis et Judæis objicit Christus, scilicet, quod præceptum Dei de honorandis parentibus, de juramento, de sabbati violatione, et alia, suis pravis explicationibus perverterent, uti videre est Matth. XXIII, 16. Hæc enim qui hauriebant et sequebantur, occidebant animam; erant enim venena conscientiæ. Unde monet Christus, Matth. XVI, 11: «Cavete a fermento Pharisæorum et Sadducæorum,» id est ab eorum corrupta doctrina, quæ bonos mores corrumpit et inficit; uti fermentum massam farinæ; imo uti regulus, qui non tantum halitu, sed et aspectu intuentes necat. Unde sequitur: ET QUOD CONFOTUM EST ERUMPET IN REGULUM, — q. d. Plane noxia sunt ova hæc impiorum. Si enim iis vescaris, veneno; si calces, a catulo erumpente necaberis. Pro regulum Aquila vertit, viperam; Symmachus, aspidem. Certum est, naturaliter ex ovis aspidum, non regulos, id est basiliscos, sed aspides nasci. Est ergo proverbium simile illi cap. XIV, 29: «De radice colubri egredietur regulus,» significans hosce iniquorum conceptus et machinationes in res pestilentissimas et perniciosissimas, qualis est regulus, erumpere, q. d. Iniquæ cogitationes et machinationes, si in opus erumpant, iniquissima producunt facinora, quæ iniquitate et noxa longe superant ipsas cogitationes. Dat causam ejus quod dixit vers. 5: «Ova aspidum ruperunt.» Septuaginta vertunt: Qui de ovis eorum (ova enim aspidum externa specie pulchra sunt) comedere voluerit, frangens reperiet putridum, et in ipso regulum. Quod juxta sensum jam datum explicandum est. Sanchez putat huc allusisse Christum, cum Luc. XI, 12, dixit non daturum esse patrem filio ovum petenti, scorpionem, q. d. Non daturum ovum aspidis, in quo lateat regulus aut scorpius. Moraliter S. Gregorius, XV Moral. IX: «Qui comederit, inquit, de ovis eorum, morietur; quia qui immundorum spirituum consilia recepit, vitam in se animæ occidit. Et quod confotum est, erumpet in regulum; quia consilium maligni spiritus quod corde tegitur, ad plenam iniquitatem nutritur. Regulus namque serpentum rex dicitur. Quis vero reproborum caput est, nisi Antichristus? Quod ergo confotum fuerit, erumpet in regulum; quia is, qui in se enutrienda aspidis consilia recipit, membrum iniqui capitis factus, in corpus Antichristi accrescit.»
59:6
6. NEQUE OPERIENTUR OPERIBUS SUIS. — Pro suis verti potest, earum, scilicet telarum, q. d. Tanto opere et studio, quasi araneæ texunt telas, ut se iis contegant; et tamen iis operiri nequeunt, conspurcari possunt.
59:7
7. PEDES EORUM AD MALUM CURRUNT. — Ecce hic telas aranearum, et ova aspidum explicat, q. d. Cogitatio eorum jugiter intenta est ad malitiam, manus extenta est ad rapinam, pedes currunt ad cædes, semitæ eorum perversæ sunt, q. d. Tota vita eorum corrupta est, omnes mores et actus depravati; non cogitant, non faciunt aliud quam mala, quibus aliis damna et perniciem, sibique pariter afferant. Hunc locum citat S. Paulus, Rom. III, 15. Vide ibi dicta. VASTITAS ET CONTRITIO IN VIIS EORUM, — q. d. Quocumque vadunt, omnia vastant et conterunt; sunt instar pestis, quæ omnia perdit.
59:8
8. VIAM PACIS NESCIERUNT, — q. d. Pacem ubique perturbant, omnia miscent turbis et tumultibus. Est miosis. S. Clemens, lib. II Constit. Apost. cap. XXI, hæc apte adaptat Episcopis, qui injuste et celeriter excommunicant (hi enim fundunt sanguinem, id est animam suam et alienam occidunt), quique pœnitentes recipere nolunt, cum Dominus Jesus, qui est via pacis, docuerit, dicens: «Remittite, et remittetur vobis.» ET NON EST JUDICIUM (id est justitia, rectitudo, æquitas) IN GRESSIBUS EORUM, — q. d. Gressus eorum injusti, iniqui et distorti sunt. SEMITÆ EORUM INCURVATÆ (id est depravatæ, et, ut Septuaginta, perversæ), SUNT, — non rectæ. OMNIS QUI CALCAT IN EIS (qui eorum semitas, gressus et actus sequitur), IGNORAT PACEM, — quia cum tumultuosis tumultuatur, rapinas et cædes machinatur.
59:9
9. PROPTER HOC ELONGATUM EST JUDICIUM A NOBIS (id est, ut sequitur), ET NON APPREHENDET NOS JUSTITIA. — Sæpe enim in Scripturis judicium jungitur cum justitia, per eamque explicatur, ut Psalm. LXXI, 1: «Deus, judicium tuum regi da: et justitiam tuam filio regis: judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio.» Sensus ergo est, q. d. Propter scelera nostra jam recensita, recessit a nobis vera justitia. Nam quam per jejunia, festa aliasque cæremonias quæsivimus, nobisque arrogavimus, externa tantum fuit, fucata et larvata; quia interna puritate, misericordia et pietate caruimus. Est generalis sententia, quæ tam Judæis tempore Isaiæ, quam posteris competit. Unde S. Hieronymus eam recte adaptat Judæis Christo incredulis eumque persequentibus; ab his enim idcirco ablata est fides, religio et justitia, eaque translata sunt ad Gentes Christo credentes. Secundo, Sanchez sic quoque exponit, ut per judicium accipiat vindictam de hostibus Judæorum, vocula vero et sit rationalis, significans quia, q. d. Propter hoc ab hostibus nostris vindicta sumpta non est; quia in nobis non est inventa justitia, quia scilicet nos judicia sine veritate exercuimus, et absque justitia insontes in jus vocavimus, ut dixit vers. 4. Hæc enim justa est pœna, ut justum judicium negligenti, justum judicium non fiat. Ita Forerius. EXSPECTAVIMUS LUCEM, ET ECCE TENEBRÆ. — «Lucem,» id est prosperitatem; «tenebræ,» id est calamitas. Nam lux, libertatis sortisque lætæ et felicis est symbolum; uti tenebræ, captivitatis et infelicitatis, uti jam sæpius dixi. Jam ad Judæos tempore Christi hoc referendo, symbolice «lux» et splendor significant splendorem Evangelii, et justitiam Christi; quam enim paulo ante vocavit judicium et justitiam, hic vocat lucem et splendorem, q. d. Nos Judæi exspectabamus Messiam, qui nos illuminaret, et redimeret, et justificaret; sed ob infidelitatem et impietatem nostram, eo veniente, facti sumus cæci, et palpavimus ac impegimus in meridie, quia Christi fide, et justitia ac gratia ubique propagata et coruscante, nos soli quasi cæci eam non vidimus, et quasi palpantes incessimus (cæcus enim manum habet pro oculo; unde prius manu palpans vestigium explorat, quam in eo gressum figat), ut merito omnes rugire et gemere debeamus, omnesque hoc agnoscentes vere rugient et gement. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Procopius et Theodoretus. Ad Christum enim hæc vel maxime spectare patet ex fine capitis, et ex jam dictis.
59:10
10. IN CALIGINOSIS QUASI MORTUI. — Leo Hebræus vertit: In sepulcris versamur quasi cadavera; significat summam cæcitatem et calamitatem, q. d. Sicut mortui degunt in tetris et putidis sepulcris, ita nos nostris flagitiis et immunditiis dediti in eis hæremus, volutamur, in ea impingimus, ruimus, labimur, ut nunquam nobis lux gratiæ, lætitiæ et felicitatis illucescat, ac si plane essemus mortui, exsangues et exanimes: imo si ad ejus splendorem cernendum educamur, eo perstringimur et excæcamur, uti Galenus tradit tyrannum quemdam homines excæcare solitum; cogebat enim eos in carceres, locaque obscura et caliginosa, ac post multum temporis educebat illos ad solem, qui subito fulgore solis obruti, statim exoculabantur. Idem tropologice accidit philosophis, atheis, politicis, quin et iis qui omnia vitæ statusque sui subsidia in sua prudentia, labore, armis, robore collocant, qui si ad claram divinæ veritatis, voluntatis et providentiæ doctrinam revocentur, velut noctuæ tantam lucem non ferentes, ea magis excæcantur. Ita Arias, et ex eo Delrio, adagio 804.
59:11
11. RUGIEMUS QUASI URSI OMNES. — Chaldæus hæc explicat de hostibus Judæorum, qui quasi rugientes in eos sævierant. Verum sic dicendum fuisset: Rugient hostes, non, Rugiemus nos. Sensus est ergo, q. d. Sicut ursi amissis catulis, ex summo dolore horrende rugiunt, et sicut columbæ perpetuo quasi meditantes gemunt: ita et nos Judæi deserti a Deo et Christo, et vastati tum a Chaldæis, tum a Romanis, horribiliter jugiterque gememus et lamentabimur. Ita Cyrillus. Nominat rugitum ursi potius quam leonis, quia ursi catulos informes pariunt, quos deinde lambendo formant, itaque quasi bis pariunt; quocirca summe eos amant, et si amittant summe dolent. Rursum rugitus significans furorem ursi, repræsentat indignationem Judæorum, simulque clamores conscientiæ, quæ eis attestatur et occlamat juste hæc eos ob scelera, Christumque occisum pati. Secundo, S. Hieronymus censet per ursum significari crudelitatem Judæorum in pauperes et humiles, v. g. Christianos; per columbam, eorumdem pavorem et timiditatem erga hostes, sive Chaldæos, sive Romanos. Ait enim: «Rugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbæ meditantes gememus; ut et crudeles sint pariter et miseri: feri et immanes ad humiles atque subjectos, pavidi atque trepidantes ad eos qui fortiores sunt, quos quasi accipitres perhorrescunt.» Et tales hodie videmus Judæos. Unde Hispani cum quem pavidum volunt significare, dicunt: «Judæum gestat in pectore,» inquit Delrio, adagio 805. Tertio, Procopius putat in urso notari Judæorum sævitiam, in columba simplicitatem, utramque cum imprudentia et stoliditate conjunctam. EXSPECTAVIMUS. — Repetit more gementis id quod dixit vers. 9, nisi quod ibi vocavit justitiam, hic vocet salutem; justitia enim est salus inchoata, sicut salus æterna est justitia consummata. Hoc est enim quod de Christi salvatoris adventu canens Zacharias ait: «Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos.»
59:12
12. ET PECCATA NOSTRA RESPONDERUNT NOBIS. — id est, ut Vatablus et Forerius, accusant nos apud Deum, ab eoque vindictam exigunt. Finguntur hic per prosopopœiam peccata quasi persona assistere Deo, et quasi rogari quid peccatoribus fieri debeat, omniumque vocem unam esse, ut perdantur et pereant. Sic dicuntur peccata clamare in cœlum, quasi non rogata accusent peccatores, et contra eos clament; quanto enim ea libentius amplectimur, tanto adversum nos acrius causam coram Deo agunt. Secundo, simplicius et magis genuine, Judæis cogitantibus et conquerentibus de suis ærumnis et suppliciis, eorumque causam inquirentibus, responderunt peccata, eos dignos esse hac pœna. Hoc est quod dixit cap. III, 9: «Agnitio vultus eorum respondit eis.» Vide ibi dicta. Tertio, pulchre Forerius et Sanchez: Peccata, inquiunt, quasi echo peccantibus respondent. Sicut enim echo vocem refert a saxis eamdem, quam a clamante accepit: ita pœna peccati respondet ejusdem culpæ, quasi illius echo et reflexio sive repercussio meritissima; ut, sicut Judæi in alios fuerunt impii et crudeles, ita vicissim Chaldæos et Romanos in se impios et crudeles sentiant et experiantur. Rursum echo notat peccatorum frequentiam et divulgationem, ait Forerius. QUIA SCELERA NOSTRA NOBISCUM, — apud nos, imo ante nos sunt, semper vultui nostro obversantur. Ita dicebat David pœnitens: «Tibi soli peccavi, et malum coram te feci. Quoniam iniquitatem meam ego cognosco: et peccatum meum contra me est semper.» Aliter Sanchez: «Scelera,» ait, id est scelerum pœnæ, nobiscum sunt, nos jugiter exagitant. Porro scelera hæc enumerat dum subdit: «Peccare et mentiri contra Dominum,» ut scilicet fidem Deo datam de illi soli, non idolis, non vitiis serviendo, falleremus, etc.
59:14
14. ET CONVERSUM EST RETRORSUM (Vatablus et Forerius vertunt, retroactum est) JUDICIUM (id est justitia a nobis abacta est. Unde sequitur): QUIA CORRUIT IN PLATEA VERITAS, ET ÆQUITAS NON POTUIT INGREDI, — quasi dicat: Palam et publice veritas et justitia eversa sunt: quia grassatur, inundat et dominatur passim vis, iniquitas et injustitia, tum magistratuum, tum plebeiorum. Nullus ergo in cœtu nostro æquitati relictus est locus, nullus aditus, nullus ingressus. Hinc Filius Dei e cœlo descendit, ut justitiam exsulantem reduceret. Notent hoc respublicæ et regna, in quibus justitia et virtus cum religione profligata sunt, uti factum videmus et flemus in Anglia, Scotia, Græcia, multisque aliis provinciis, ubi Christiani virique justi prædæ iniquorum patent: «Ut, nisi lupus sis, luporum prædam te esse oporteat.» Mystice, platea, inquit S. Hieronymus, est lata et licentiosa carnalium vita, in hac corruit et pessumdatur veritas et probitas.
59:15
15. QUI RECESSIT A MALO, PRÆDÆ PATUIT. — Ubi enim vis et impietas dominantur, ibi innocentia opprimitur, et justi sceleratis sunt prædæ. Arabicum est adagium ab Aria ad verbum latine expressum: Esse lupis escam, te nostra ætate necesse est; Sed patiare, nisi te juvet esse lupum. Furem enim fur, lupum lupus cognoscit.
59:16
16. NON EST VIR (q. d. Non est quisquam qui scilicet faciat judicium, id est justum): ET APORIATUS EST, — id est anxius et perplexus hæsit Deus: hoc enim est ἀπορίσμαι, ut dixi I Cor. cap. IV, 8. Hebraice שתומם ishtomem, id est obstupuit, hoc est obstupescens et admirans, et quasi inops consilii in re desperata, anceps hæsit Deus; quia non est qui iræ ejus orando occurrat. Ita S. Hieronymus et Chaldæus. Quocirca divino usus consilio remedium non a terra, sed a cœlo; non ab hominibus, sed a suo brachio ac clementia petiit. Nota: Huc usque enumeravit Propheta scelera plurima et gravissima Judæorum (sub quibus et Gentium, utpote idololatrarum, graviora crimina intelligit), ostenditque ea fuisse incurabilia. Quocirca subdit Deum in rebus desperatis curationem hanc suscepisse, ac salutem eis per Christum attulisse. Hoc imitatus est Paulus in Epist. ad Roman. Nam, cap. I, Gentium, cap. II, Judæorum; cap. III, utrorumque scelera incurabilia exaggerat, indeque concludit, cap. III, 23 et 24, utrisque opus fuisse redemptore Christo. Hoc est quod subdit Propheta: ET SALVAVIT (remedium, opem et salutem attulit) SIBI BRACHIUM SUUM. — hoc est, Deo salutem fuit brachium suum, ea, ut Vatablus, sandem ei præstitit brachium ejus, q. d. Cum scelera Judæorum æque ac Gentium ad summum crevissent essentque incurabilia, cum res mundi essent deploratæ, nec esset qui mederi aut opem ferre vellet aut posset; tunc Deus totam hanc rem, tam suam quam mundi, brachio, id est potentia sua restituit, ipse suis viribus totam rem solus confecit. Ita Forerius, Vatablus et alii. Aliqui sic explicant, q. d. Christus sibi salutem attulit in cruce et morte, quando tertia die suo brachio et virtute ex ea se resuscitavit. Verum hoc non est litterale, nec genuinum. Septuaginta vertunt: Ultus est brachio suo; alii: Salvavit eum, scilicet populum, brachium ejus, scilicet Dei. Symbolice, hic disce in prælio æque spirituali ac corporali plurimum valere animositatem: «Dux, inquit Vegetius, lib. II, ardorem animi vultu oculisque præferat.» Et Livius, lib. XXII: «Quo timoris minus sit, eo minus ferme esse periculi.» Et Sallustius in Jugurtha: «Semper in prælio his maximum periculum esse, qui maxime timent; audaciam pro muro haberi.» Et Curtius: «Effugere mortem quisquis contempserit; timidissimum quemque eam consequi.» Hinc Vegetius, lib. III, cap. XVIII: «Semper, ait, stuere debes, ut prior instruas aciem.» Rursum: «Fortiores videntur, qui provocare non dubitant. Nam plus animi est inferenti periculum quam propulsanti.» ET JUSTITIA EJUS (id est sanctitas, bonitas et misericordia Dei) CONFIRMAVIT EUM, — scilicet Deum, hoc est, eum sustinuit et sustentavit ac corroboravit, ne ab incœpto desisteret, sed fortiter susciperet et constanter urgeret tam arduum salutis nostræ et redemptionis opus; ut scilicet pro nobis inimicis, impiis, ingratis, blasphemis, in carnem et mortem crucis daret Filium suum unigenitum, ejusque morte hostes nostros et tyrannos a nobis depelleret, puta dæmonem, peccatum, mortem, gehennam. Secundo, «justitia» hic proprie capi potest, q. d. Quamvis homines omnino perversi sint, Dominus tamen liberabit eos, et in liberando utetur justitia, puta justo lytro et satisfactione, quam petet non ex ipsorum meritis, quæ nulla sunt, sed ex meritis Christi, quibus pro peccatis hominum ad ultimum teruncium satisfecit, itaque juste nos sibi reconciliavit, et a diaboli captivitate redemit. Ad litteram loquitur de redemptione generis humani per Christum, sed alludendo ad redemptionem Judæorum e Babylone per Cyrum. Hujus enim causa non fuerunt ipsorum vires et merita, sed Dei robur ac gratia. Quare qui hæc plane ad litteram accipiunt de Judæis et Cyro, mystice tantum de Christianis et Christo, Rabbinis et Judaizantibus plus æquo indulgent, neque dignitati neque menti Prophetæ satisfaciunt. Melius equidem et probabilius S. Hieronymus exponit hæc de bello et armis Dei, quibus per Titum et Romanos debellavit et excidit Judæos ob scelera ante recensita. Verum cum ultio hæc Dei de more sit contra dæmonem et peccatum, ut ab iis homines liberet, sitque ipsa ejus in homines clementia: rursum, cum sequentia omnia lætitiam, gratiam et fœdus sonent, prior sensus de redemptione hominum per Christum plane litteralis et genuinus videtur.
59:17
17. INDUTUS EST LORICA. — Nota prosopopœiam, qua Propheta Dei quasi militis a capite ad talos armati, arma et panopliam describit, qua eadem Apostolus armat fidelem quemque quasi Dei militem, pugnantem contra dæmonem, mundum et carnem, Ephes. VI, 13. Itaque primo, thorax sive lorica Dei est «justitia;» hæc enim totum Dei pectus et cor obarmavit et corroboravit, ut pro justitia, justoque suo dominio contra tyrannos dimicaret, puta contra dæmones, qui hominem injuste captum detinebant; ut eos injusta sua possessione depelleret, hominemque in pristinam libertatem, et jus ac dominium suum revocaret. Justitia hæc est misericordia, ait Haymo. Planius tamen justitiam hic proprie capias: eam enim Deus Christo communicavit, ut totum ejus pectus obarmaret et corroboraret, ut quasi adamas dorsum suum daret percutientibus et flagellantibus: itaque pœnas peccatorum nostrorum in se suscipiens et sustinens, juste pro iis Deo satisfaceret tantum et amplius quantum illa merebantur. Secundo, galea Dei est «salus:» hæc caput et mentem Dei obarmavit, ut tota ejus intentio ferretur in hominum salutem; hæc est galea activa: passiva in Christo fuit ipsa divinitas, hæc enim Christi texit caput, ejusque salutem contra hostes tutata est, cum eum a morte gloriosum quasi mortis victorem suscitavit. Verum melius accipias de activa: hanc enim spectavit Deus et Christus, ab eaque Jesus, id est salvator, appellatus est. Ita S. Thomas, Hugo et Forerius. Tertio, vestis ejus fuit «ultio:» totus enim, totoque quasi corpore ferebatur in hostes, puta peccata, ut ea disperderet. Quarto, pallium ejus fuit «zelus:» hic enim cumulavit, obtexit et ornavit arma ejus jam dicta. Zelus hic fuit triplex, scilicet primus, honoris sui et gloriæ: dedecus enim fuisset Deo permittere creaturam suam sub potestate diaboli. Secundus, iræ in dæmonem et peccatum, hostes suos et nostros. Tertius amoris erga homines. Hic triplex zelus ingens et abundans Deum undique cinxit et decoravit instar pallii, quod corpus et vestes alias laxe ambit et circumdat. Hunc zelum cæteraque arma Deus communicavit Christo belli sui duci. Tota enim vita Christi zelum et vindictam spiravit: nam ex zelo gloriæ Dei, amoris nostri, et odii in hostes, eos imperio deturbavit, peccatum abolevit, mortem occidit, carnem perdomuit, ut ubique et in omnibus re- GALEA SALUTIS IN CAPITE EJUS. — Solebant veteres in galeis ingentes gestare cristas, præsertim e plumis aquilarum, gallorum aliarumque victricium avium, tum ut hostes terrefacerent, tum ut animos hac specie sibi invicem adderent, tum ut victoriam, bellique finem ac fructum quem spe et animo conceperant, in galea et cristis præferrent, ac manu strenue exequerentur. Quocirca galea Dei et Christi fuit salus; hanc enim præ se tulit et attulit per hocce suum bellum mundo. Porro galeæ hujus insigne et quasi crista fuit crux; per hanc enim salutem dedit. Unde et Constantinus pugnaturus contra Maxentium, in galea gestavit crucis signum. Nam, ut canit Prudentius, lib. I Contra Symmachum: Ardebat summis crux addita cristis. Hæc et plura de galea Sanchez. INDUTUS EST VESTIMENTIS ULTIONIS. — S. Hieronymus, uti dixi, Cyrillus, Procopius et Haymo hæc referunt ad ultionem quam Deus in Judæos impios Christique occisores exercuit per Romanos. Verum ob causas quas assignavi vers. 16, melius et verius hæc accipiemus de ultione quam Deus per Christum peregit contra dæmonem et peccatum. Figurate ergo hic Christus Dominus, veniens ad redimendos homines, inducitur quasi dux cataphractus, qui furore divino actus non tantum in dæmones, sed etiam in homines peccatores eis subditos irruit, atque obvios quosque deturbat, proterit, trucidat, interfectorumque sanguine sitim extinguit. Ubi nota: Solent Prophetæ cum de hac Christi pugna et redemptione loquuntur, duplici nomine et fere copulato eam significare, hoc est ultione et salute, strage et redemptione, indignatione et pace, sanguine et vita, victoria et incolumitate. Alludit enim ad redemptionem Judæorum, quæ cum strage Chaldæorum peracta est, uti omnis victoria cum strage hostium peragi solet. Rursum in hac strage et salute iidem sunt hostes et amici, debellati et liberati, enecti et redempti; sed moribus, ingenio, affectu dissimiles: Christus enim infideles impiosque subegit et abolevit, mactando peccata et servando homines; nimirum ex impiis pios, ex infidelibus fideles, ex blasphemis Dei cultores, ex inimicis amicos faciendo: quæ illustris et divina victoria æque ac strages fuit. Vide Can. XLVI. Unde sequitur: OPERTUS EST QUASI PALLIO ZELI, — id est opertus est zelo quasi pallio. Unde Vatablus vertit: Indignatione amictus est vice pallii. Sic cap. LXI, 3, «Pallium laudis» vocatur ipsa laus fideles cingens et ornans quasi pallium: «Zelus ergo æque ac charitas, est pallium Dei et divinæ Majestatis,» uti scite quidam sanctorum dixit.
59:18
18. INSULIS VICEM REDDET. — Insulas vocat gentes remotas in insulis et ultra insulas habitantes, uti alibi dixi: hisce vicem, id est talionem ultionis, reddidit, dum ipsarum impietatem et idololatriam destruxit, easque christianas et pias effecit. Aliter S. Hieronymus; ipse enim perstitit in sua expositione cladis Judæorum per Titum: unde per «insulas,» accipit Jerusalem, quæ Romanorum exercitu cingebatur et tundebatur, sicut insula mari et fluctibus. Verum ex dictis liquet priorem sensum esse litteralem et genuinum.
59:19
19. ET TIMEBUNT QUI AB OCCIDENTE, NOMEN DOMINI (q. d. Omnes gentes tam quæ ad Orientem, quam quæ ad Occidentem habitant, subactæ a Christo et Apostolis, Dei Christique fidem et gloriam timebunt, id est colent et reverebuntur, idque fiet tunc), CUM VENERIT QUASI FLUVIUS VIOLENTUS, QUEM SPIRITUS DOMINI COGIT, — q. d. Cum ad gentes debellandas venerit validus Domini exercitus, qui tanto impetu veniet, ut videatur esse quasi fluvius violentus, qui simul a vento rapitur et propellitur; hujus enim in præceps ruentis cursum nemo sistere aut impedire potest, quin exundans omnia obruat et pessumdet. Unde Septuaginta vertunt: Quasi fluvius violentus in ira Domini, veniet cum furore. Pro violentus hebraice est צר tsar, id est angustus, ut vertit Aquila, et consequenter violentus. Fluvius enim si in angustias redigatur et exuberet, fit violentus, sternit agros, sata, lætaque boumque labores. Significatur hoc impetu vis, copia et efficacia Evangelii, ac prædicationis Christi et Apostolorum, cui nulla sapientia, eloquentia, prudentia resistere potuit, ut videre fuit in prædicatione S. Pauli. Unde Theodotion vertit: Quasi fluvius angustians vel oppugnans. Hoc adimpletum est in Pentecoste, inquit S. Hieronymus, et deinceps, cum factus est de cœlo sonus quasi advenientis spiritus vehementis, quo impulsi et acti Apostoli in spiritu vehementi conturiverunt naves Tharsis, id est omnes mundi machinas, totumque orbem celerrime pervaserunt, et Christo substraverunt. Qui ergo vult efficax et Apostolicus esse Evangelii præco, et efficaciter per illud peccatores convertere, necesse est ut instar Apostolorum vadat et concionetur in spiritu vehementi. Frigidæ enim conciones, quales multas hodie videmus, proh dolor! corda frigida non feriunt, non accendunt. QUEM SPIRITUS DOMINI COGIT. — «Spiritus Domini» est ventus ingens et validus: hic enim colligit aquas, cogitque ut in præceps ruant. Simili modo et impetu exercitum Apostolorum Domini coegit et propulit zelus et spiritus Domini. Pro cogit hebraice est נוססה nosesah, quod Leo Hebræus vertit, impellit, a radice נסס nasas, id est fugit, et in piel ac poel noses, id est fugere compulit, propulit et impulit. Vatablus vero nosesah vertit, vexillum excitabit. נס nes enim signum et vexillum significat, q. d. Hinc exercitui Dei præest spiritus Dei quasi vexillifer: hic illum ducit, cogitque ac facit ut potens sit et efficax, omniaque prosternat. Unde tertio, Aquila nosesah vertit: Spiritus Domini signaculum ejus; Theodotion: Quasi fluvius oppugnans spiritus Domini signatus est, «in Christo, inquit S. Hieronymus. Hic est enim de quo, Joan. VI, 27, dicitur: «Hunc enim Pater signavit Deus;» et Isaiæ cap. XI, 2: «Requiescet super eum spiritus Domini: spiritus sapientiæ, et intellectus, spiritus consilii, et fortitudinis, spiritus scientiæ, et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Domini.» Unde et nos dicimus: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine; et in Ezechiele, cap. IX, vers. 4, virorum gementium frontes thau litteræ Hebraicæ quæ apud eos ultima est, impressione signantur.»
59:20
20. ET VENERIT SION REDEMPTOR («Sion,» id est Sioni, puta Ecclesiæ. Unde explicans subdit): ET (hoc est, id est) EIS QUI REDEUNT AB INIQUITATE IN JACOB. — Ita S. Hieronymus, Cyrillus et Procopius. Ecclesia enim vocatur «Sion, Jacob, Israel,» etc., quia in Sione apud Jacobitas sive Israelitas cœpit, illique primi fuerunt lapides, id est fideles et Apostoli, Ecclesiæ. Ita explicat S. Paulus, Rom. XI, 26. Quare commentarius S. Thomæ ascriptus, et Hugo, qui per redemptorem litteraliter accipiunt Cyrum et Nehemiam, qui fuit redux Judæorum e Babylone in Judæam, ut solum allegorice hic significetur Christus, valde extenuant, imo detorquent hoc Prophetæ oraculum, æque ac argumentationem Apostoli. Dico ergo ad litteram redemptorem esse Christum, non Cyrum; licet alludat ad Cyrum: Christus enim, non Cyrus, novum fœdus quod sequitur sanxit. Unde capite sequenti jubilans Propheta exultat, dicitque: «Surge, illuminare, Jerusalem,» etc. Septuaginta et ex iis S. Paulus, Rom. XI, 23, paulo aliter sic vertunt: Veniet ex Sion (sic enim habent S. Hieronymus et Complutenses, licet Cyrillus, Procopius et Sixtina habeant: Propter Sion qui eripiat, et avertat impietatem a Jacob; quia nimirum Hebræum lamed non tantum est articulus dativi, sed etiam subinde capitur pro מן min, id est ex, de; unde לציון letsion vertunt: Ex Sion. Rursum, idem est dari Christum redemptorem Sioni, id est iis qui redeunt ab iniquitate, quod venire eum ut eripiat et avertat impietatem a Jacob: in hoc enim sita fuit Christi redemptio, sicut antitypa Cyri redemptio in eo sita fuit, quod Cyrus averteret captivitatem Babylonicam a Jacob, ipsique ex ea redirent in patriam. Ideo enim Deus et Christus in galea et vertice capitis salutem, non temporalem, sed spiritualem a peccato præfert. Unde clarius cum Forerio ex Hebræo verti potest: Et venerit Sioni redemptor, et Jacobitis captivis peccati. Hebræum enim שבי schabe, a radice שבה schabah, id est captivus fuit, significat captivos: sin autem deducas a שוב schub, id est reversus est, significat revertentes, ut vertit Noster. Quocirca recte ex hoc loco docet S. Paulus Judæos in fine mundi convertendos esse et salvandos, cum intraverit plenitudo gentium in Ecclesiam. Porro quod addit Apostolus: «Cum abstulero peccata eorum,» non est hoc loco in Isaia, sed ab Apostolo additum est explicationis gratia; explicat enim et inculcat illud quod præcessit: «Qui avertat impietatem a Jacob,» ut doceat in eo sitam esse totam Christi salutem et redemptionem. Ita in illum Pauli locum Origenes, Anselmus, Toletus, Cajetanus, licet Sanchez probabilius censeat hæc verba petita esse ex Isaiæ IV, 4, ubi dicitur: «Si abluerit Dominus sordes filiarum Sion,» etc. Aut potius ex Jerem. cap. XXXI, 34, ubi loquens de eodem hoc fœdere ait Deus: «Quia propitiabor iniquitati eorum, et peccati eorum non memorabor amplius.» Solet enim Paulus diversa Scripturæ loca connectere, eorumque sensum, non verba citare. DICIT DOMINUS, — hebraice נאם יהוה neum Iehova, q. d. Hoc est effatum, decretum et oraculum Domini. Hoc enim gravi pronuntiato, quasi sigillo, solent Prophetæ insignia Dei promissa, quale hoc est de Christo redemptore, obsignare. Unde Apostolus vertit: «Fidelis sermo et omni acceptione dignus.» Vide dicta I Timoth. I, 15.
59:21
21. HOC FŒDUS MEUM, — scilicet quod præcessit de mittendo redemptore, qui redimat Jacob ab iniquitate: fœdus enim hoc, sive testamentum novum, non est aliud quam liberalis Dei sanctio, et promissio de venia et gratia facta primario Judæis (his enim promissus erat Messias), deinde consequenter cæteris etiam Gentibus. Secundo, et congruentius, S. Hieronymus, Haymo, Forerius censent fœdus hoc esse id quod sequitur: «Spiritus meus,» etc., q. d. Novum hoc fœdus in eo situm erit quod Deus dabit Jacobæis, qui ab iniquitate redeunt, id est Ecclesiæ, Spiritum suum Sanctum, eumque nunquam ab ea auferet. SPIRITUS MEUS, QUI EST IN TE. — S. Hieronymus putat hoc a Deo dici Isaiæ, q. d. Spiritus meus propheticus, qui in te est, o Isaia, nunquam deficiet, nec verba, id est oracula mea, recedent de ore tuo, et seminis tui, id est posterorum tuorum, scilicet Prophetarum et Apostolorum, usque in æternum. Secundo, Procopius et Cyrillus censent hæc esse verba Patris ad Filium, Christum Dominum: super hunc enim fixe et jugiter requiescit Spiritus Domini. Tertio et genuine, passim alii censent hæc esse verba Dei ad Ecclesiam: de hac enim sermo præcessit, et cum hac Deus novum fœdus hic init, dicens: «Fœdus cum eis,» etc., scilicet Jacobæis, qui redeunt ab iniquitate. Hi enim sunt Ecclesia, hoc est prima pars Ecclesiæ Christi. Porro mutat hic numerum, dicens, «in te,» pro «cum eis,» vel «vobiscum:» quia loquitur Jacobo, id est toti populo, de quo nunc singulariter et collective, nunc pluraliter et distributive loqui solemus: «In te» ergo, o Jacob, o popule mi Christiane, quem Ecclesia mea, spiritus meus requiescet. Hebræum enim את lecha, id est in te, est masculinum: unde proprie populum refert, non Sionem, id est Ecclesiam, constituit. Porro spiritus hic est Spiritus Sanctus, qui per fidem et charitatem diffusus est in tota Ecclesia, puta in cordibus fidelium. «Spiritus» ergo hic primo, est fidei et veritatis, qui assistit Sioni, id est Ecclesiæ ejusque capiti Romano Pontifici, ne in fidei definitionibus erret. Hunc enim Christus, ascendens in cœlum, Apostolis et Ecclesiæ usque in finem promisit: alioquin enim illa in fide aliquando errare posset, quod absit: tunc enim esset Ecclesia, non Dei, sed diaboli. Secundo, spiritus hic est charitatis et sanctitatis. Sensus ergo est, q. d. Vetus fœdus et testamentum Mosaicum consistit in donatione legis, Exod. XX. At jam in novo Christi fœdere dabo Spiritum Sanctum, puta spiritum veritatis et charitatis, tibi, o Jacob, id est o Ecclesia, ut verba, id est præcepta mea, non recedant de ore ac corde tuo, ac seminis, id est posterorum tuorum, in æternum; sed semper ea et ore recites ac doceas, atque corde conserves, et opere ac vita adimpleas per gratiam et opem ejusdem Spiritus. Novum ergo hoc fœdus et testamentum consistit in donatione spiritus, quo libere et hilariter legem et voluntatem Dei implemus. Hunc esse sensum patet ex Jeremia, per quem Spiritus Sanctus hoc fœdus ita explicat, cap. XXXI, vers. 33: «Hoc erit pactum quod feriam cum domo Israel: Dabo legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam,» utique per spiritum amoris et gratiæ, quem cordi eorum infundam; cum legem Mosaicam scripserim in tabulis lapideis, non in corde Judæorum. Unde huc alludens Apostolus, II Cor. III, 6, docet novum Testamentum esse spiritus, vetus fuisse litteræ: qua de re docte scribit S. Augustinus, lib. De Spiritu et littera. Ubi nota hunc spiritum hic Ecclesiæ, id est toti cœtui fidelium, promitti, non autem singulis in ea personis: sunt enim in Ecclesia etiam fideles impii et peccatores quasi membra arida. Secundo, tamen spiritus hic promittitur singulis veris et vivis Ecclesiæ membris, hoc est justis: hi enim omnes vitali hoc spiritu animantur et vivunt. Unde quod ait, «in te,» potest de quolibet justo accipi, ut accipit Adamus. Nullum enim justum Deus gratia sua deserit, nisi prius ab eo deseratur, uti docet Concilium Tridentinum, sess. VI, cap. XI. Ergo spiritus hic gratiæ ex parte Dei est æternus, et cum justo manet in sempiternum, nisi ipse eum sponte excutiat. Pari modo spiritus veritatis, qui non singulis Ecclesiæ membris, id est justis, sed toti Ecclesiæ, ejusque capiti Romano Pontifici, ad definiendas res in fide controversas promittitur, ab ea et ab eo non recedet in æternum. Aliter explicant Hebræi, q. d. Spiritus meus propheticus, id est, ut sequitur, verba, oracula et doctrina mea non recedent, id est non recedant, ab ore et corde tuo, q. d. Cura, o Jacob, ut semper geras in mente et memoria ea quæ jam dixi de tua e Babylone redemptione et redemptore. Censent enim non recedent, non esse prædicentis, sed imperantis. Verum hic sensus torquet vocem «spiritus,» et enervat oraculum de novo Testamento: quocirca ut frigidus et Judaicus non videtur admittendus; augusta enim Prophetæ verba augustius quid spectant, scilicet novi Testamenti in spiritu, non in lege, consistentis institutionem, ut patet ex dictis.
59:1
Hic ponit praeparationem ad salutem percipiendam ex parte ipsius salvantis: et primo ponit salutis necessitatem; secundo praeparationem, ibi, Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus. Circa primum duo. Primo in persona Domini necessitatem salutis ostendit, miseriam populi ostendens; in secunda respondet populus miseriam suam recognoscens, ibi, Propter hoc elongatum est judicium a nobis. Circa primum duo facit. Primo ostendit miseriae causam; secundo ipsum miseriam, ibi, Vastitas et contritio in viis eorum. Circa primum duo. Primo excludit causam falsam, vel ex defectu virtutis Dei, vel ex defectu cognitionis ipsius, quia praeceps non audiret: Neque aggravata est auris ejus. Supra 50: « Numquid abbreviata et a parvula facta est manus mea ut non possim redimere; aut non est in me virtus ad liberandum? » Secundo astruit causam veram, scilicet ipsorum culpam. Primo tangens ipsam in generali: Sed iniquitates, quantum ad majora, dividerunt, quasi murus, vel nubes intersperta, peccata, quantum ad communia. Deut. 52: « Ait: Abscondam faciem meam ab eis. » Secundo prosequitur in speciali: Manus enim vestrae: et tangit specialiter peccata in proximum: peccata enim in Deum tetigerat supra 57, et peccata in seipsum supra 56. Tangit autem primo injustitiam per quam alios opprimebant, quantum ad operationem: Manus vestrae sanguine: innocentum, quos occidistis, digitis, quantum ad minores injustitias, vel quantum ad diligentiam operationis.
59:3
Supra 1: « Manus enim vestrae sanguine • plenae sunt. » Quantum ad locutionem: Labia vestra locuta . . . iniquitatem, ut addatur justitiae deformitas. Job 6: « Non invenietis in lingua mea • iniquitatem. » Et quantum ad justitiae omissionem: Non est qui judicet, quantum ad praelatos, quorum est judicare.
59:4
Jer. 5: « Quaerite in plateis • ejus an inveniatis virum facientem judicium. » Secundo tangit astutiam per quam decipiebant: et primo tangit ipsam, inquantum per astutiam intendebant sui promotionem: Sed confidunt in nihilo, in vanis consiliis, vel in idolis, et loquuntur, vana- tem cordis verbis exprimentes. Amos 6: « Qui • lactamini in nihilo. » Et inquantum per ipsam intendent aliorum oppressionem: Concepierunt laborem; idest, cum labore excogitaverunt vias nocendi; vel aliis laborem induxerunt; pepererunt, expletione operis. Psal. 7: « Conceptio dolo- • rem, et peperit iniquitatem. » Secundo adaptat quandam metaphoram: et primo ponit ipsam quantum ad ipsam astutiam.
59:5
Et quantum ad aliorum depressionem: Ova aspidum, idest consilia venenosa ruperunt, in publico, opera scilicet productentes. Deut. 32: « Fel draconum vinum eorum, et vene- • num aspidum insanabile. » Et quantum ad suam promotionem, Et telas, idest cogitationes inutiles ad sui promotionem. Oseae 8: « Quoniam in ara- • nearum tela erit vitulus Samariae. » Ponit iterum metaphoram quantum ad effectum astutiae, quantum ad primum: Qui comederit, consentiens factis, de oris, consiliis, confutum, diu praeparatum sollicite, in regulum, quasi a longinquis etiam interfecti quodammodo volantem. Et quantum ad secundum, Telae eorum; idest, sicut telae aranearum non valent ad vestimentum, ita eorum consilia ad nihil valent eis, nisi promoveantur.
59:6
Supra 19: « Confundent qui operabantur linum, plectentes, et • texentes subtilia. » Secundo exponit; et primo quantum ad operationem: Opera eorum inutilia, quantum ad unam partem, opus iniquitatis, quantum ad aliam. Supra 57: « Opera eorum non pro- • derunt eis. » Secundo quantum ad cogitationes: Pedes eorum, idest affectiones quantum ad unam partem. Prover. 1: « Pedes eorum ad malum cur- • run: » cogitationes, quantum ad aliam.
59:7
Michaeae 2: « Vae qui cogitatis inutile. » Vastitas et contritio in viis eorum. Hic ostendit eis eorum miseria: et primo ponit miseriam magnitudinem: Vastitas, quantum ad damnum rerum, et contritio, quantum ad damnum personarum, in viis eorum; idest pro viis malis suis ab hostibus imminet eis. Secundo miseriae aequitatem, ut scilicet talia patiantur qualia aliis faciunt: Viam pacis, qua alios in pace ponerent: non est judicium: rectum, et ideo semitae eorum, idest ea quae cogitaverunt, incurvatae, idest curvae eis factae sunt, quia quod aliis praeparabant, ipsi patientur. Omnis qui calca, prosequendo, ignorat, scientia experimenti. Psal. 15: « Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam • pacis non cognoverunt. » Propter hoc elongatum
est.
59:9
Hic populus confitetur: et primo confitetur miseriam quantum ad hostium opprimentium injustitiam: Elongatum est judicium, quia Deus non judicat nos de nostris adversariis: contrarium supra 46: « Prope feci justitiam meam. » Quantum ad tribulationum angustiam, sub metaphora tenebrarum ponens ipsam tribulationis obscuritatem. Expectavimus lucem, divinam consolationem, tenebrae, tribulationis. Et consiliorum difficultatem, Palpavimus, quasi nescientes quid facere.
59:10
Supra 42: « Quis • caecus nisi servus meus? » Et periculorum laesionem: Impegimus meridie, in his in quibus erat clara via ad evadendum, in caliginosis, in dubiis.
59:11
Job 5: « Per diem incurrent tenebras. » Confitentur etiam miseriam quantum ad cordis tristitiam: Rugiemus quasi ursi, propter crudelitatem, quasi columbae, propter lasciviam. Nahum 2: « Gementes ut columbae. » Et quantum ad salutis absentiam: Expectavimus judicium, pro nobis. Secundo confitetur culpam: et primo culpa manifestationem quantum ad Deum: Multiplicate... coram te: in evidentia tua.
59:12
Heb. 4: « Omnia nuda et a- • perta sunt oculis ejus. » Et quantum ad ipsum: Et peccata nostra responderunt in poenis, Nobiscum quia non satisfecimus, nec correximus. Secundo peccatorem diversitatem contra Deum: Peccare, opere, mentiri, locutione, aversi, omissione.
59:13
Et contra proximum locutione: Ut loqueremur calumniam, contra proximum. Et contra legem. Transgressionem. Matth. 15: « De corde exeunt cogitationes malae. » Et quantum ad operationem, Conversus est retrorsus judicium, Dei ad salvandum nos. In platea, in publico injustitias faciebant. Qui recessit: non enim solum faciebant mala, sed nolentes facere depraedabantur. Sap. 2: « Circum- • veniamus justum, quoniam contrarius est operibus • nostris. » Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus.
59:15
Hic ponit salutis praeparationem ex parte salvantis: et primo ponit praeparationis ordinem loquens de Deo secundum humanum modum, ponens ipsius compassionem: Et vidit Dominus, oculo misericordiae, judicium, alicujus salvantis. Vir, salvans Judaeos, aporiatus, contristatus vel angustiatus. Ponens etiam armorum assumptionem: Et salvabit sibi brachium, idest virtus, ut nihil contra patiatur, vel populum ad cultum suum: justitia confirmavit, ut ultionem constanter exequatur. Induvus est justitia: sicut enim miles confirmatur armis, ita opus suum confirmatur justitia, et proposito salvandi. Sap. 5: « Induet pro thorace ju- • stitiam. » Ponens etiam vindictae executionem: Insulis, diversis gentibus, vicem, pro malis quae Judaeis fecerunt. Dan. 6: « Timeant et paveant • omnes Deum Danielis. » Secundo ponit salvationis vel ultionis ministrum.
59:19
Cum venerit quasi fluvius, propter magnitudinem virtutis et fortitudinis; vel Christus minister. Psalm. 45: « Fluvius minis impetus laetificat civitatem Dei. » Tertio firmitatis pactum: Hoc foedus meum, spiritus prophetiae.
59:21
Seminis tui, quantum ad alios prophetas et Apostolos in quibus ejus spiritus, quasi hereditas per successionem seminis vadens. Joel. 2: « Effundam de spiritu meo super omnem carnem, • et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae. »
Nota super illo verbo, Iniquitates vestrae diviserunt inter vos et Deum, quia peccatum dividit primo a proximo per dissensionem. Luc. 11: «Omne regnum in seipsum divisum desolabitur.» Secundo a seipso per contrariam affectionem. Oseae 10: «Divisum est cor eorum, nunc interibunt.» Tertio a Deo per aversionem. Jerem. 2: «Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas.» Quarto a sanctorum collegio per dissimilitudinem. Supra 56: «Separatione dividet me Dominus a populo suo.»
Nota super illo verbo, Semitae eorum incurvatae, quod est curvitas primo culpae. Supra 31: «Incurvare, ut transeamus.» Secundo miseriae. Ps. 37: «Miser factus sum ego, et incurvatus sum.» Tertio tristitiae. Baruch 2: «Anima quae est tristis super magnitudinem mali, et incedit curva.» Quarto fraudulentiae. Eccli. 12: «Si humiliatus vadat curvus, ad jice animum tuum, et custodi te ab illo.» Quinto justitiae. Job 9: «Deus cui resistere nemo potest, sub quo curvatur qui portant orbem.»
Nota super illo verbo, Quasi fluvius violentus, quod Christus est fluvius violentus primo propter aquarum multitudinem. Psalm. 64: «Flumen Dei repletum est aquis.» Secundo propter amoris fervorem. Daniel. 7: «Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie ejus.» Tertio propter cursus velocitatem: Psalm. 43: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei.» Quarto propter originis altitudinem. Apoc. 22: «Ostendit mihi fluvium aquae vivae splendidiun tamquam chrysalum, procedentem de sede Dei et Agni.»
59:1
Anc. — Domino neque potestas neque voluntas deest salvandi ; verum summopere obstant illorum peccata iniustitiae, fraudis, omnisque generis improbitatis (959, 1-8). Haec ratio est cur malis afflicti et prostrati iaceant; hanc malorum omnium causam ut cum dolore agnoscant et profiteantur, propheta iis in verba praeit confessionem delictorum coram Domino faciens (59, 9-15). Verum Dominus qui suam in terris sanctitatem relucere vult, tamquam bellator fortis exsurget, hostibus vindictam, populo suo redemptionem tribuet et foedus gratiae aeternum ad suam gloriam longe lateque annuntiandam statuet (39, 15-21). In oratione praecedenti propheta ostendit omnia in vera pietate constitui; proinde ad salutem a Domino acquirendam praeprimis oportere vera ut foveatur pietas. Neque dissimile est huius orationis argumentum. Ostendit enim vates et longiore enumeratione probat, quantopere peccatis suis obstacula opponant benignitati divinae. Unde eo ipso declarat et aperte docet, cuius generis redemptio prae omnibus necessaria sit, scil. opus esse vera peccatorum detestatione et sedula vitae morumque emendatione. Indoles ergo spiritualis instaurationis praecipue indicatur. Dein ad eam mentem et indolem fovendam propheta humili peccatorum confessione facta statum populi miserum deplorat. Sed quam bene agatur cum iis qui eo modo de peccatis gemunt et lugent, statim praeclara hypotyposi subdit : Deus enim, gloriae suae ac populi zelator, quia nemo sanctitatem in terram reducere potest, ipse se accingit ad causam suam fortiter agendam simili schemate, uti 42, 13 et seq. Declarat igitur in hac oratione vates, primum ad veram resipiscentiam et ad salutem gressum consistere in humili agnitione peccatorum et in dolore de iis concepto; haec vero si adfuerint in populo Dei, Deum sua potentia usurum ad redemptionem gloriosam efficiendam ; simul docet (v. 16) neminem praeter Deum illam posse adducere salutem. Praeterea in hac oratione populi peccata accuratius quam antea recensentur.
59:2
v. 2 « sed iniquitates vestrae diviserunt inter vos et Deum vestrum et peccata vestra absconderunt faciem eius a vobis ne exaudiret » ; — cf. 50, 2. Ipsi potentiae Dei quasi murum ne ad se pertingeret opposuerunt peccata (cf. Ez. 43, 8); iniquitatibus suis faciem i. e. favorem Dei et benevolam iuvandi promptitudinem sibi averterunt (cf. Ier. 5, 25) ; vide ad 8, 17; 94, 8. Lament. 3, 44. Atque quantopere seduli sint in hac divisione inter se et Deum facienda, declaratur
59:3
v. 3 « manus enim vestrae pollutae sunt sanguine et digiti vestri. iniquitate, labia vestra locuta. sunt mendacium et. lingua vestra iniquitatem fatur » ; — cf. 1, 45 ; iurgia igitur et lites et contentiones (88, 4. 6) ad caedes perpetrandas eos impellunt ;tanta est oppressio et iniustitia, ut ne a caedibus quidem abhorreant. A maximis incipit vates ne quis contra accusationem v. 2 prolatam quidquam possit excipere. Cum ex abundantia cordis os loquatur, quantopere sint scelere et fraude infecti animisque polluti, ipsis eorum sermonibus demonstratur. Hebr. n33 proprie meditari, commentari, perpendere; LXX 5 Aàcca Bay ees ; ita vates ab operibus ad verba, a verbis ad intimum malorum fontem, ad animi considerationem et habitum regreditur (cf. Iob 99, 4. Prov. 8, 9. Ps. 35, 28; 11, 24 hebr.); unde linguae, instrumento animi, id adscribitur, quod proprie est animi. Hisce in universum dictis iam ostenditur quantopere ipsa fundamenta iuris et ordinis sint subversa ; sienim iustitia est fundamentum regnorum, a fortiore in theocratia a populo electo norma iuris strenue debuit observari. At
59:4
v. 4 « Ecce non est abbreviata manus Domini ut salvare nequeat, neque aggravata est auris eius ut. non ezaudiat »; — Deus qui olim tot mirabilia pro populo patravit, nihil pristinae suae potentiae amisit ; neque surdus est ita ut clamores populi non audiat ; alludi videtur ad Ex. 3, "1: vidi afflictionem populi mei in Aegypto et clamorem eius audivi... et sciens dolorem eius descendi ut liberem eum etc. ; alia iam àgi tempora conqueruntur neque Deum ut olim sui populi curam habere. Sed murmurantibus ostendit propheta quam immerito conquerantur, penes se esse, ut alia rerum conditio eaque egregia oriatur v. 4 « non est qui invocet. iustitiam neque est qui iudicet vere, sed. confidunt in nihilo et loquuntur vanitates ; conceperunt laborem et pepererunt iniquitatem » ; — etiam hic a rebus externis progreditur vates ad animi indolem et habitudinem. Nemo est qui iustitiam adhibeat vel ad iudicium ferendum vel ad consilium dandum (Sasb. Sanct. Schegg) vel generatim ad normam agendi sentiendique ex ea dirigendam ; neque ea a iudicibus administratur. Neque censent in iustitia demum adesse firmum ordinis bonique communis fundamentum, sed fiduciam suam ponunt in nihilo, in vacuo, 3h, ergo in eo quod in ordine morum et veritatis idem est ac vastatio et rudis indigestaque moles in ordine naturae ; ita bene designatur perversitas, qua omnia ad interitum demum vergunt. Et ut confidunt, ut animis sunt perversi, ita loquuntur inane, vanum, quod nihil in se habet solidi, veri. Animis enim conceperunt et fovent 52y laborem, molestiam, malum ; quare partum edunt verbis et operibus qui iniquitate vel inanitate et improbitate Y'N consistit. Bonum enim est id quod revera est, quod in se habet solidam stabilitatem ; malum e contra vocatur mendacium, inane, vacuum, vastatio, nihil; est enim negatio boni, id est eius quod solum vere est. De modo loquendi cf. Iob 15, 35. Ps. 71, 15. Ceterum membrum primum varie concipitur. Hebr. 3 N^p notionem habet aliquid celebrandi, praedicandi, laudandi. Et hac significatione etiam hic aliqui vocem capiunt : nemo praedicat, publice et palam annuntiat iustitiam, normam recti et veri (cf. Hitz. Ewald, Umbreit, Sein. Del.). Alii Np propter membrum parallelum quod de iudicio agit sensu accipiunt forensi qui adesse videtur Iob 13, 92 certe (sed valde dubie 5, 1 et 14, 15), ergo in ius vocare : nemo alium iuste vocat in ius (ita Ges. Ros. Kn. Naeg.). Alii : nemo Deum invocat tamquam qui in statu iustitiae sit constitutus ; ita Chald. : non est qui oret in veritate, et sim. Hahn ; alii de iniustis iudicum sententiis explicant vel de iniusta testificatione. LXX generatim obóslg AcAst ótxowx. Etiam invocare iustitiam quod vulg. praebet varie explicant : in ius vocare (cf. Osor. For. Men. Calm.), ius suum persequi vel coram iudice repetere (Mald. cf. Calm.) vel ius defendere (Malv. Mar. etiam apud Mald.). In secundo membro de iniustitia agitur quae committatur in litibus instituendis : nemo disceptat in fide vel in veritate ; OZ in niphal communiter habet notionem litigandi, disceptandi cum aliquo, contendendi. Verbum adeo amplum est ut utraque pars iniustitiae commissae et fraudis adhibitae insimuletur. Cum igitur hoc alterum membrum iam complectatur disceptantes coram iudice, primum membrum potest concipi generatim : nemo iustitiam, id quod rectum et iustum est, palam profitetur; dein in altero membro id illustratur exemplo quo simul augetur accusatio : necoram tribunali quidem veritas et fides servatur. Ex eo enim quod in altero membro de iudiciis sermo sit non continuo efficitur etiam primum membrum tantum de iudiciis vel posse vel debere intelligi.
Populus de dilato auxilio divino conquestus erat (58, 9. 3); responderat propheta in oratione antecedente, quare ieiuniis suis non mereantur opem divinam. Alterum ad eandem querelam responsum hoc loco dat ; causam salutis denegatae minime in Deo esse collocandam, verum in suis ipsorum peccatis. Nam
59:6
iniquitatis in manibus eorum » ; — hebr. ova basilisci excludunt i. e. operibus suis mortem et interitum aliis machinantur; in altera imagine de telis aranearum et in v. 6 quam inutilia sint et inania opera eorum declaratur. Eos fortasse vates perstringit qui gloriose sua de bono publico merita iactant. De basilisco cf. 11, 8. Quam perniciosa sint eorum consilia et machinationes, inde elucet quod nemo ea potest evadere; nam qui de eorum ovis comederit i. e. qui eorum consilia adiuverit, ille veneno hausto morietur ; eandem autem sortem etiam experietur, si iis obstiterit : e£ contritum (scil. ovum) viperam emittet (hebr.) ; si quis ovum pedibus contriverit, ex contrito prodibit vipera. Proinde socios malorum male perdent neque minus eos qui pessimas eorum machinationes dissolvere et impedire conantur. Telae aranearum quamvis ad nihil utiles sunt, tamen bestiolis insidias et mortem struunt. Has insidias fortasse in ea quoque imagine vates ob oculos habuit, quia postquam opera ad nihil utilia esse demonstravit, adhuc addit : opera eorum sunt opera NW i. e. non solum inutilia, verum inanitate et improbitate plena et opus oppressionis vel violentiae in manibus eorum (hebr.). Loeutio est proverbialis; quare opiniones vulgares de basilisco supponuntur et sermo ad viperam deflectitur, quae utique ex ovo basilisci non prodit, at apta est qua illustretur, si quis putet se ab uno periculo declinasse feliciter, eum alia et alia via certius esse interiturum. Quae metaphoris indicavit, iam sermone proprio varie explicat v. '1 « pedes eorum ad. malum currunt et festinant ut effundant. sanguinem innocentem ; cogitationes eorum. cogitationes inutiles ; vastitas et contritio in viis eorum » ; — ergo magno studio scelera perpetrant ; in toto externo habitu cernitur impetus ille et tumultus malarum cupiditatum ; in animis autem repleti sunt cogitationibus improbis et iniquis (hebr.) ; ita quoquo loco incedunt, omnia replent vastitate et desolatione, omnia conculcant et pedibus conterunt. Neque mirum ; nam
59:8
v. 8 « viam pacis nescierunt el non est iudicium in gressibus eorum ; semitae eorum incurvatae sunt eis; omnis qui calcat in. eis ignorat pacem » ; — cf. Rom. 3, 13-17. Mala cupiditas est semper male sedula, nunquam quiescit ; quare viam qua ad pacem pervenitur improbi nesciunt neque ipsi sibi neque aliis unquam veram afferunt pacem et felicitatem; neque iustum apud eos invenitur; in semitis per quas incedunt, non reperitur iustitia, e contra semitas suas pervertunt vel sibi curvas faciunt (hebr.), non rectas ad normam et lineam recti ; quicumque in iisingreditur, longissime abest a pace neque unquam ea fruetur; cf. 48, 22 ; 57, 2t. Prov. 4, 48. 16; 6, 48 ; scire pacem (hebr.) est eam experiri, experimento cognoscere. Haec igitur sunt ova illa quae pariunt, telae quas texunt; ex animis suis pessimis pessima quaeque producunt et exsecutioni mandant ; cf. Prov. 2, 8. 9. 15. Ii « pacem ignorant, quocumque modo pacem interpretere; nam neque aliquid assequuntur quod ipsis usui ac voluptati futurum sit, aut quidquid animo aut cogitatione versant, perturbationem, vim, seditionem anhelat » (Sanct.).
59:9
v. 9 « Propter hoc elongatum est iudicium a nobis et non apprehendet nos iustitia ; exspectavimus lucem et ecce tenebrae, splendorem et in tenebris ambulavimus » ! — in verba praeit propheta ; quo culpae confessionem reis reddat faciliorem, ipse se reis et peccatoribus adiungit eorumque culpam suam quoque profitetur iniquitatem. Iudicium vel ius intellige statum illum quem Deus populo promisit, qui iudicio et vindicta in hostes praeparatur et utpote a Deo promis- Sus iam ad ius populi pertinere censetur. Tale ergo iudicium in favorem suorum Deus non exercet, ius illo iudicio restituendum non datur, quia tot delictis impliciti sunt. Ideo etiam zustitia i. e. nova illa saiutis et sanctitatis conditio quam Deus populo inesse vult et quam toties promisit, abest neque res israeliticae in prosperitatem vertuntur. lta iudicium et iustitiam hoc loco accipi debere et ipso nexu cum antecedenti ostenditur et statim metaphora lucis et splendoris declaratur. Quod enim modo iudicium et iustitiam appellavit vates, iam nomine lucis et splendoris designat ; quae autem exspectaverint, discimus ex 58, 2: rogant me iudicia iustitiae ; appropinquare Deum desiderant (hebr.) scil. ut ultionem capiat ab hostibus, suis salutem impertiatur. Monet ergo vates ut falsae exspectationi renuntient ; docet per quam viam ad promissa Dei perveniendum sit. Quare spe vane concepta deiecti radicem et causam mali perpendant. In quantas autem pro luce et splendore felicitatis pervenerint tenebras miseriae, accuratius vates delineat, ut miseriae magnitudinem intime sentientes alacrius ad: remedia applicanda accurrant ;
Scelerum enumeratione et reprehensione facta quid iam agendum sit ut e tali barathro emergant vates docet. Primo scil. perspicere et agnoscere debent causam cur salus et prosperitas ablata sit in delictis esse repositam neque unquam posse meliorem sperari conditionem nisi resipuerint. Unde
59:10
v. 10 « palpavimus sicut caeci. parietem et quasi. absque oculis attrectavimus ; impegimus meridie quasi in tenebris, in caliginosis quasi mortui » ; — quaerunt exitum a malis neque tamen inveniunt, quia non rite quaerunt ; unde caecis palpantibus comparantur qui quod volunt invenire lucis defectu non attingunt et frustra in omnem partem manibus palpant. Immo in maiora mala inciderunt, cum minime id suspicarentur ; meridie impingimus sicut in. crepusculo (hebr.) i. e. « significat propheta usque adeo miseram esse et afflictam fortunam, ut quae optime videri potuerint tempora et quasi meridiana, miserrima sint; si enim tempus aliquod serenum est et lucidum, illud omnino meridianum est ; illud tamen tempus et illa tanta lux neque diffundit animum nocturno moerore contractum neque magis ad vitam voluptatemque facit, quam si nusquam lerris sol affulsisset » (Sanct.). Et ita demum quasi mortui perpetuis orci tenebris constringuntur. -Locutio est ad dolorem et luctum designandum quam maxime apta et gradationem continet; cf. Lament. 3, 6 : in tenebrosis collocavit me tamquam mortuos. Ad id demum res pervenerunt, ut respublica ruinae ineluctabili sit proxima, quam auxilia humana iam avertere non possunt et ex qua, sicut ex morte, si sola remedia humana spectantur, iam non adest reditus ad vitam, ad statum meliorem, ad instaurationem. Ergo salus a solo Domino est exspectanda ; populus e contra pro sua parte omnia quasi consulto fecit, quibus ruinam irreparabilem, mortem, sibi attraheret. Quam graviter sentiant rerum difficultatem, iterum alio modo declaratur
59:11
v. 14 « rugiemus quasi ursi omnes et quasi columbae meditantes gememus ; exspectavimus iudicium et non est, salutem .et elongata est a nobis »; — fremitum edunt ut ursi famelici; nam « vespertinus cireumgemit ursus ovile » (Horatius, Epod. 16, 51; Sanct.) vel quod S. Cyr. sentit, ut ursae quae cum ereptos sibi catulos sentiunt tristes. edunt rugitus. Cum in ursorum rugitu potius aliquid minax et infensum deprehendatur, explicare poteris, eos modo impatientius et acerbius querimonias effundere, modo dolore ingemiscere et suspiria trahere lamentantes et gementes, id quod columbarum gemitu declaratur ; vel omnes magna afflictione percuti et suo quemque more doloris edere significationem, fortes robustosque, potentes ursorum instar, debiles, plebeios columbarum instar. Ceterum vide 2 Reg. 1, 8 : amaro animo velut si ursa raptis catulis saeviat, et Prov. 41, 12. Os. 13, 8 (cf. Sanct. Lap. Men. Tir.). Causam doloris impatientis et amaritudinis et gemituum denuo declarat ; uti
59:14
v. 9 iudicium et iustitiam, ita nunc iudicium et salutem coniungit; 2ustitia ordinem illum rectum dicit quem Deus vult, salus eundem ordinem designat ut homini salutiferum. , Postquam vates satis cum populo miseriam praesentem deploravit, haec lamenta iam ad humilem vertit peccatorum confessionem. Et apte quidem. Qui enim audierint prophetam lamentantem et lamentationibus eius sese adiunxerint, facilius etiam simul cum propheta se peccasse confitebuntur. Ratio enim salutis dilatae vel negatae in peccatis est sita v. 19. « multiplicatae sunt enim iniquitates nostrae coram te et peccata nostra responderunt nobis, quia scelera nostra nobiscum et iniquitates nostras cognovimus : v. 14 « ef conversum est retrorsum. iudicium et iustitia longe stetit, quia corruit in platea veritas et aequitas non potuit ingredi ; v. A5 et facta est veritàs in oblivionem et qui recessit a malo praedae patuit » ; — iustitia, fundainentum regnorum, iam non adest, turpiter opprimitur. Id per singula vates delineat : iudicium i. e. ius, norma iuris quae ubique in republica primum debet occupare locum, ius est aversum retrorsum, quasi retusum et reclusum et in angulum aliquem abiectum ; iustitia stat a longe i. e. nullus adest conatus, ut iustitia reducatur in rempublicam, ut ex iustitiae praeceptis singula fiant. Nam veritas et veracitas iam non adest in urbe; misere prostrata et conculcata iacet in foro et contemnitur, et reclitudo iam non admittitur. Si autem veritas corruit et rectus animi sensus et amor recti iam non permittitur ingredi urbem, nulla in administratione publica aderit iustitia. Quare nulla quoque securitas ; id quod eo maxime ostenditur quia qui probus est et integer, quem igitur omnia iura quam maxime tuentur, is praecipue obiicitur spoliationi et vexationi : malorum et iniuriis; « in quam sententiam aptari potest punicum illud proverbium, cuius Montanus meminit : nisi lupus sis, luporum praedam te esse oportet, id est, si a latronibus spoliari non vis, latronum mores et institutum teneas necesse est ; usque adeo in terra iuris et aequitatis inducta est oblivio; usque adeo versuta et fallax agendi ratio mentes occupavit » (Sanct.). , illud et iustitia prope adest et liberatio populo conceditur; ergo haec oratio conditionem temporis in fine exsilii nullo modo refert. Eadem valent contra sententiam a Seinecke propositam sermonem esse non de exsulibus, sed de iis qui tempore exsilii in terra palaestinensi remansissent. Nam iis quoque instauratio prope adest ; quare etiam iis non potest contrarium annuntiari. Árgumentum ex hac oratione petitum fortius evadit et clarius, si respexeris ea quae supra dicta sunt ad 56, 9 seq. ; ibi enim gentes invitantur, ut veniant et iudicium contra populum exerceant et 57, 13 populum eorum potestati traditum iri asseritur; haec ergo instant, et cum talia immineant, facile explicatur, cur 59, 9-11 maiora etiam mala prope esse haud obscure innuatur. Verum haec omnia in fine exsilii fingi nequeunt.
59:15
Quid saluti obstaret, vates dixit. Eo ipso autem indicavit, quomodo se debeant praeparare ad accipienda promissa divina; iam iis praeivit in humilem peccatorum confessionem et postea 63, 15 seq. hanc animorum praeparationem explicatius per singula pertractat. Nunc autem quo alaerius incitentur, ut pro virili obstacula removeant et ut pii in tanta rerum difficultate (v. 10. 11) solatio et spe erigantur, vates ostendit, quomodo vere manus Domini non sit abbreviata (v. 4), sed qua ratione salvare velit voluntate promptissima. Neque enim fieri potest, ut populum suum abiiciat; uti ipse est sanctus, ita sanctitatem suam in terris relucere vult (cf. 6, 3) ; quare de theocratia misere prostrata non potest non indignari : « Et vidit Dominus et malum apparuit in oculis eius quia non est iudicium,
59:16
v. 46 et vidit quia non est vir, et aporiatus est quia non est qui occurrat, et salvavit sibi brachium. suum et iustitia eius ipsa confirmavit eum » ; — ius, rectum et iustum iacere prostratum, proinde terram non esse plenam gloria Dei, sed potius plenam contemptu Dei, utres maxime contraria divinis consiliis, summopere Domino displicet. Unde per aliquod quidem tempus populum suas ingredi vias permittit; at suo tempore remedium apponit, manum admovet; unde videre nunc dicitur quod semper vidit et scivit, quia nunc « ponitur sa-. lutis praeparatio ex parte salvantis » (S. Thom.) et nunc consilium illud exsequi describitur et malum illud quod eousque toleravit e medio tollere. Ab homine vel humanis remediis non posse afferri salutem et inter homines neminem reperiri qui possit esse intercessor (hebr.) ad avertendam vindictam et ad salutem adducendam, qui ergo malum illud crescens impediat et sanet et murum divisionis amoveat et, mediator sit inter Deum et, populum, bis graviter effertur indeque deducitur Deum ipsum et solum auctorem esse et effectorem salutis pro potentia sua et sanctitate ; quare dicitur : brachium eius i. e. potentia eius ei opem tulit, salutem effecit, et iustitia eius i. e. sanctitas eius qua necessario vult ius et iustitiam in terra consistere, eum suff'ulsit (hebr .), ei adstitit quasi robur subministrans ad opus illud arduum aggrediendum et. perficiendum. Aliis verbis : docet vates penes solum Deum illam reponi potentiam qua salus efficiatur et pro operis gravitate e& hominum improbitate apud ipsum Deum magno quasi conatu et magna virium explicatione opus esse. Salutem autem refert ad Dei potentiam et sanctitatem, eodem modo quo tempore impletionis messianicae beata Messiae mater opus Incarnationis celebrat : fecit mihi magna qui potens est et sanctum nomen eius. Iam brachium, potentia Domini ad salvandum describitur schemate simili, uti 42, 13 : Dominus sicut fortis egredietur, sicut vir proeliator suscitabit zelum ; unde v. 4'1 « indutus est iustitia ut lorica et galea salutis in capite eius ; indutus est vestimentis ultionis et opertus est quasi pallio zeli »; — erit opus Domini in resurrectionem et in ruinam; affert iustitiam et salutem, affert ultionem et vindictam ; utrumque zelo divino exsequetur. Agitur de populo ex hostium potestate et oppressione salvando (cf. 42, 229 seq. 52, 4), « ideo bellatorem Dominum et vindicem inducit servata eadem allegoria, a qua sermonem duxerat » (Sanct.). Iis scil. apparet indutus, quibus instructus et impulsus ad opus se accingit et quae effecturus est. Sua enim impellitur sanctitate, hac certissime victoriam reportabit; unde ea quasi lorica munitus apparet, uti 11, 5 : et erit iustitia cingulum lumborum eius. Ut salus efficiatur, in certamen prodit; quare eam ut galeam longe lateque splendentem capiti gerit impositam. Hostes conteret ; quare induit vestimenta. ultiotionis amictum (hebr.), ad quod vide 63, 2. 3: « aspersus est sanguis eorum super vestimenta mea »; singula fervore animi, zelo divino et efficacia peraget; quare se pallii instar zelo obvolvit vel operuit (hebr.) ; cf. 9, 1 : zelus Domini exercituum faciet hoc. Ita armatus Dominus egreditur ad opus suum, cuius pars quasi prior est iudicium, ultio et deiectio hostium, sicut apud Isaiam a cp. 4 et deinceps via ad salutem exhibetur per destructionem et deiectionem hostium pompaeque Deo contrariae ; unde eodem schemate hoc loco sermo texitur
59:18
v. 18 peccare et mentiri contra Dominum et aversi sumus ne iremus post tergum Dei nostri, ut loqueremur calumniam et transgressionem, concepimus et locuti sumus de corde verba mendacii » ; — coram te, iustitiam Dei punientis profitetur, in qua agnitione iam primus ad resipiscentiam gressus consistit; idem enuntiatur altero membro : peccata nostra testantur (hebr.) contra nos; neque testimonium tale detrectant sed humiliter admittunt profitentes scelera esse secum i. e. se sibi quam maxime conscios esse se peccasse neque id velle negare aut excusatione imminuere, sed sincere fateri. Et haec iam enumerantur in v. 13 et quidem in hebr. per totum versum ponuntur infinitivi verbi : praevaricari et mentiri in Dominum et deficere a Domino, recedere ab eius sequela ; primo loco ponuntur peccata in Deum ; mentiri i. e. abnegare Deum ; ergo idololatriam multiplicem et apostasiam a Deo eiusque foedere designat. Dein peccata recenset contra proximum, contra alteram legis tabulam : loqui oppressionem et defectionem scil. a lege, concipere et proferre ex corde verba mendacii. Describit itaque quemodo peccatum totum occupaverit hominem et eius ad Deum et ad proximum habitudinem vitiaverit. Tria illa contra Deum ita possunt disungui, ut interna animi apostasia, externa negatio et abnegatio Dei verbis facta et demum recessus a Deo externe ostensus, idololatria, intelligatur. Contra proximum peccant oppressione, seductione loquentes scil. et persuadentes transgressionem legis, quae locutio Deut. 13, 6 et Ier. 28, 16 et 29, 39 de seductione pseudoprophetarum adhibetur. Demum sedem omnium scelerum et fontem indicat : in corde concipere et fovere et ex eo protrudere verba vel generatim res mendacii ; mendacium saepe dicitur in universum de peccato, quia veritati contrarium est, hominem quam maxime decipit, ut alias peccatum dicitur inane, vacuum, inutile etc. Cum tale dominium peccatum apud plerosque occupaverit, non mirum est, si tota reipublicae facies subversionem iuris prae se fert. Ab hominibus privatis transit vates ad ordinem publicum v. 18 « sicut ad, vindictam quasi ad. retributionem indignationis hostibus suis et vicissitudinem inimicis suis ; insulis vicem reddet»; — hebr. explica : secundum opera, sic retribuet, iram hostibus suis, retributionem inimicis suis ; insulis retributionem retribuet ; sententia generalis omnes Dei adversarios complectitur ; unde quid impiis inter Iudaeos instet, etiam hic vates indicat. Iudicium a domo Dei incipiet. Qua in descriptione ratio continetur efficax, ut sensus poenitentiae a propheta propositos induant. Dominum exhibet ultorem ; sim. Mal. 9, 11-3, 6 : quis poterit cogitare diem adventus eius ? Opus Domini intelligi salutem messianicam etiam ex eo patet, quia ad reliquas quoque gentes pertinere asseritur. De gentibus in universum ?nsulae intelligendae sunt ; cf. 414, 5. Tempus messianicum est simul tempus iudicii, quia est periodus in resurrectionem et in ruinam, et quia regnum messianicum comminuet et consumet universa regna (Dan. 2, 44; cf. Agg. 2, 1). Altera pars operis Domini est salus et iustitia, est cognitio Dei et cultus in gentes effusus
59:19
v. 19 « et timebunt qui ab occidente nomen Domini et qui ab ortu solis gloriam eius, cum venerit quasi fluvius violentus quem spiritus Domini cogit » ; — iustitia et salus gentibus dabitur eo quod timor Dei et cultus eis communicabitur ; extrema terrae nominantur pro orbe universo ; nomen Domini omnia illa comprehendit quae Deus de se et suis operibus revelare dignatus est. Quanto zelo et efficacia Deus timorem suum et cultum sit propagaturus in gentes, comparatione fluvii omnia impedimenta et obstacula perrumpentis declaratur, quem insuper ventus vehementissimus impellit; uti talis fluvius omnia secum abripit, ita Deus ad sui reverentiam et cultum, proinde ad veram felicitatem et omnium bonorum fontes gentes efficaciter adducet deiectis obstaculis idololatriae et malarum cupiditatum, ad quae deiicienda utique opus est magna vi et contentione, quae in impetu fluminis et in turbine vel tempestate Domini (cf. hebr.) designatur. Postquam orbi universo timor nominis Domini et cultus eius maiestatis est annuntiatus, specialis additur pro Sion promissio
59:20
v. 20 « eft venerit Sion redemptor et eis qui redeunt ab iniquitate in. Iacob, dicit Dominus »; — hebr. et venit Sioni redemptor; Israel salvabitur docente S. Paulo ex hoc loco, quando plenitudo gentium intraverit in regnum Dei (Rom. 11, 26); unde hic et 65, 2 post gentes ad Deum conversas eius fit mentio. Qualis redemptio sit intelligenda, et ex peccatis antea enumeratis ostenditur et ex promissione iis facta qui redeunt, convertuntur a defectione in Iacob (cf. hebr.). Insuper tota descriptio a v. 16 indolem spiritualem instaurationis prae se fert. Cum veniat Deus ad salutem populi sui, nullo unquam tempore dummodo voluerint haec eis salus denegatur; verum quia gentem hanc speciali ratione Deus et elegit et eam conservatam vult, etiam conveniens est, ut demum quae prima fuit in vocatione et electione hane quoque electionem consequatur. Quare S. Paulus ex tanta promissionis illimitatae amplitudine concludit eam speciali ratione et modo magnifico in gente iri impletum. Uti Deus olim postquam manu forti populum suum eripuit ex servitute aegyptiaca foedus cum eo iniit, ita nunc postquam insignis bellator hostibus deiectis (v. 18) suos sibi cultores acquisivit ab occidente et oriente et ex eis qui redeunt ab iniquitate in Iacob (v. 19, 20), cum his tamquam populo suo electo foedus init, foedus scil. novae theocratiae
59:21
v. 91 « hoc foedus meum cum eis, dicit Dominus : spirtus meus qui est in, te et verba mea quae posui in ore tuo, non recedent de ore tuo et de ore seminis tui et de ore seminis seminis tui, dicit Dominus, amodo et usque in sempiternum »; — hebr. magis emphatice : et ego, hoc foedus meum cum eis: spiritus meus qui est super te etc. cf. 11, 8; 42, 1; a plenitudine enim spiritus Domini qui requiescit super Messiam omnes accipient. Pactum igitur Dei in eo consistit, ut populus theocraticus novus habeat spiritum Dei et verba Dei perpetuo. Unde in hac theocratia adest sanctitas et veritatis annuntiatio perennis, ita ut nunquam possit amitti. Spiritus Dei est perpetuus ille influxus et impulsus quo Deus per gratiam suam, per charismata, per suam in iustis inhabitationem regnum messianicum, Ecclesiam Christi, gubernat et exornat; verba eius sunt veritates revelatae et doctrinae divinae. Haec ergo perpetuo in Ecclesia aderunt; unde perpetuo Ecclesia erit sancta, magistra veritatis, quae nequeat errare vel a vero deficere, erit indefectibilis (cf. 54, 171). Forma loquendi arctam indicat illam societatem et bonorum communionem quae inter Messiam et eius Ecclesiam intercedat. Verba praeformant promissiones Christi de Spiritu s. quem sit missurus, qui discipulos in omnem inducat veritatem etc. Quare ad rem Euseb. : « hic itaque spiritus testamentum est; quamobrem salvator ac Dominus noser discipulis suis Spiritum dedit dicens : accipite Spiritum sanctum; hoc igitur novum testamentum est et caput mysterii, Spiritus sanctus. Manent enim et in praesenti et in futuro saeculo haec omnia secundum servatoris verba : coelum et terra iransibunt, verba autem mea non iransibunt ». Verba haec ad Isaiam dirigi aliqui censent eo modo, ut neque ab Isaia unquam recedat spiritus propheticus, neque ab iis qui ei in eo spiritu et ministerio succedant, qui filiiIsaiae diei possint quomodo discipuli vocentur filii, «ut omnis per scriem generatio demonstretur, quod scil. gratia prophetarum in apostolos veniat et in eos qui de Israel per apostolos credituri sunt » (S. Hier. Thom. Sanct. Naeg.); alii verba referunt ad. Christum (Sa), sed plerique recte ad Ecclesiam (ef. Malv. For. Pint. Lap. Men. Tir. Calm. Schegg, Troch.), quibus iam Euseb. S. Cyr. praeierunt. Neque opus est vi verborum hane praedictionem proxime referre ad stirpem Iacob (Mald.) et ad eos qui ab iniquitate redeunt in Iacob. Nam eum in antecedentibus opus Dei describatur, quo cultores sibi effecturus sit in universo orbe et Sionem sit redempturus, ergo opus Dei quo populum sibisit acquisiturus et in occidente et in oriente i. e. in terris gentium . atque in Iacob, id quod sequitur: et foedus meum cum eis, aptius refertur ad totum opus Dei, non ad partem eius operis; haec enim promissio et hoc foedus etiam pertinet ad opus illud. quod vates a v. 16 enarrat et ad quod efficiendum Deus bellator egreditur. Eo enim pacto operi potentiae et sanctitatis stabilitatem conciliat et hac demum promissione de toto Dei populo intellecta sanctitatem et veritatem perenniter in terra constituit, ad quam constituendam armis sese induit Dominus ; ef. 42, 6; 49, 6; 54, 15; 553, 5; 56, 3.
59:5
… Onde il «basilisco» corrisponde a serpenti velenosi (ebr. péthen e 'ep'ēh) nei Settanta (Ps. 90, 13; Is. 59, 5 [Volg. regulus]); nella Volg. 1 volta basiliscus (Ps. 90, 13) e 6 volte regulus; Aquila ha βασιλίακος (per δράκων) in Deut. 32, 33 e Is. 59, 5 (con ἐχίδναι), Simmaco in Is. 30, 6. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.