The tree of life being vvatered vvith liuing vvater, yeldeth fruictes euery moneth. 3 There is neither curse nor night in the citie. 6 The Angel that shevved Iohn al these things, refuseth to be adored of him. 14 He telleth him that the iust shal enter into the citie, but the rest shal be cast forth. 18 Lastly, •e protesteth and threateneth against them that shal presume to adde to this prophecie, or take avvay from the same.
1And he shewed me a river of water of life, clear as crystal, proceeding from the throne of God and of the Lamb.E mostrommi un fiume di acqua viva, limpido come cristallo, che scaturiva dal trono di Dio, e dell'Agnello.AND he shevved me a riuer of • liuing water', cleere as crystal, proceding from the seate of God and of the Lambe.Et ostendit mihi fluvium aquæ vitæ, splendidum tamquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni. 2In the midst of the street thereof, and on both sides of the river, was the tree of life, bearing twelve fruits, yielding its fruits every month: and the leaves of the tree for the healing of the nations.Nel mezzo della sua piazza, e da ambe le parti del fiume l'albero della vita, che porta dodici frutti, dando mese per mese il suo frutto, e le foglie dell'albero (sono) per medicina delle nazioni.In the middes of the streate thereof, and on both sides of the riuer, the tree of life, yelding tvvelue fruites, rendring his fruite euery moneth, and the leaues of the tree for the curing of the Gentiles.In medio plateæ ejus, et ex utraque parte fluminis, lignum vitæ, afferens fructus duodecim per menses singulos, reddens fructum suum et folia ligni ad sanitatem gentium. 3And there shall be no curse any more: but the throne of God and of the Lamb shall be in it. And his servants shall serve him.Né vi sarà più maledizione: ma la sede di Dio, e dell'Agnello sarà in essa, e i servi di lui lo serviranno.And no curse shal be any more: and the seate of God and of the Lambe shal be in it, and his seruantes shal serue him.Et omne maledictum non erit amplius: sed sedes Dei et Agni in illa erunt, et servi ejus servient illi. 4And they shall see his face: and his name shall be on their foreheads.E vedrai la faccia di lui: e il nome di lui sulle loro fronti.And they shal see his face: and his name in their foreheads.Et videbunt faciem ejus: et nomen ejus in frontibus eorum. 5And night shall be no more. And they shall not need the light of the lamp, nor the light of the sun, because the Lord God shall enlighten them. And they shall reign for ever and ever.Nè saravvi più notte: nè avran bisogno più di lume di lucerna, né di lume di sole, perché il Signore Dio gli illuminerà, e regneranno pe' secoli de' secoli.And night shal be no more: and they shal not neede the light of lampe, nor the light of the sunne, because our Lord God doth illuminate them, and they shal reigne for euer and euer.Et nox ultra non erit: et non egebunt lumine lucernæ, neque lumine solis, quoniam Dominus Deus illuminabit illos, et regnabunt in sæcula sæculorum.
6And he said to me: These words are most faithful and true. And the Lord God of the spirits of the prophets sent his angel to shew his servants the things which must be done shortly.E disarmi: queste parole sono fedelissime, e vere. E il Signore Dio degli spiriti de' profeti ha spedito il suo Angelo a dimostrare a' suoi servi le cose, che debbon tosto seguire.And he said to me, These vvordes are most faithful and true. And our Lord the God of the spirites of the prophetes, sent his Angel to shevv his seruantes those thinges vvhich must be done quickly.Et dixit mihi: Hæc verba fidelissima sunt, et vera. Et Dominus Deus spirituum prophetarum misit angelum suum ostendere servis suis quæ oportet fieri cito. 7And: Behold I come quickly. Blessed is he that keepeth the words of the prophecy of this book.Ed ecco, che presto io vengo. Beato, chi osserva le parole di profezia di questo libro.And behold I come quickly. Blessed is he that keepeth the vvordes of the prophecie of this booke.Et ecce venio velociter. Beatus, qui custodit verba prophetiæ libri hujus. 8And I, John, who have heard and seen these things. And, after I had heard and seen, I fell down to adore before the feet of the angel who shewed me these things.Ed io Giovanni (son) quegli, che udii, e vidi queste cose. E quand'ebbi visto, e udito, mi prostrai a' piedi dell'Angelo, che tali cose mostravami, per adorarlo.And I Iohn vvhich haue heard, and seen these thinges. And after I had heard and seen, I fel dovvne to adore before the feete of the Angel vvhich shevved me these thinges:Et ego Joannes, qui audivi, et vidi hæc. Et postquam audissem, et vidissem, cecidi ut adorarem ante pedes angeli, qui mihi hæc ostendebat: 9And he said to me: See thou do it not. For I am thy fellow servant, and of thy brethren the prophets and of them that keep the words of the prophecy of this book. Adore God.E dissemi: guardati dal far ciò: imperocché sono servo come te, e come i tuoi fratelli i profeti, e quegli, che osservan le parole di profezia di questo libro: adora Dio.and he said to me, See thou doe not, for I am thy fellow-seruant, and of thy brethren, the prophetes, and of them that keepe the vvordes of this booke. Adore God.et dixit mihi: Vide ne feceris: conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum prophetarum, et eorum qui servant verba prophetiæ libri hujus: Deum adora. 10And he saith to me: Seal not the words of the prophecy of this book. For the time is at hand.E dissemi: non sigillare le parole di profezia di questo libro: conciossiaché il tempo è vicino.And he saith to me, Seale not the vvordes of the prophecie of this booke. for the time is neere.Et dicit mihi: Ne signaveris verba prophetiæ libri hujus: tempus enim prope est.
11He that hurteth, let him hurt still: and he that is filthy, let him be filthy still: and he that is just, let him be justified still: and he that is holy, let him be sanctified still.Chi altrui nuoce, noccia tuttora e chi è nella sozzura, diventi tuttavia più sozzo: e chi è giusto, si faccia tuttora più giusto: e chi è santo, tuttor si santifichi.He that hurteth, let him hurt yet: and he that is in filth, let him be filthie yet: and he that is iust, let him be iustified yet: and let the holy be sanctified yet.Qui nocet, noceat adhuc: et qui in sordibus est, sordescat adhuc: et qui justus est, justificetur adhuc: et sanctus, sanctificetur adhuc. 12Behold, I come quickly: and my reward is with me, to render to every, man according to his works.Ecco, che io vengo tosto, e meco porto, onde dar la mercede, e rendere a ciascuno secondo il suo operare.Behold I come quickly and my revvard is vvith me, to render to euery man according to his vvorkes,Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua. 13I am Alpha and Omega, the First and the Last, the Beginning and the End.Io sono alfa, e omega, primo, e ultimo, principio, e fine.I am Alpha and Omega, the first and the last, the beginning and the end.Ego sum alpha et omega, primus et novissimus, principium et finis. 14Blessed are they that wash their robes in the blood of the Lamb: that they may have a right to the tree of life and may enter in by the gates into the city.Beati coloro, che lavan le loro stole nel sangue dell'Agnello: affine d'aver diritto all'albero della vita, e entrar per le porte nella città.Blessed are they that vvash their stoles: that their povver may be in the tree of life, and they may enter by the gates into the citie.Beati, qui lavant stolas suas in sanguine Agni: ut sit potestas eorum in ligno vitæ, et per portas intrent in civitatem. 15Without are dogs and sorcerers and unchaste and murderers and servers of idols and every one that loveth and maketh a lie.Fuora i cani, e i venefici, e gl'impudichi, e gli omicidi, e gli idolatri, e chiunque ama, e pratica la menzogna.Vvithout are dogges and sorcerers, and the vnchast, and murderers, and seruers of Idols, & euery one that loueth and maketh a lie.Foris canes, et venefici, et impudici, et homicidæ, et idolis servientes, et omnis qui amat et facit mendacium. 16I, Jesus, have sent my angel, to testify to you these things in the churches. I am the root and stock of David, the bright and morning star.Io Gesù ho spedito il mio Angelo a notificare a voi queste cose nelle Chiese, io sono la stirpe, e la progenie di David, la stella splendente, e mattutina.I IESVS haue sent mine Angel, to testifie to you these thinges in the Churches. I am the roote and stocke of Dauid, the bright and morning starre.Ego Jesus misi angelum meum testificari vobis hæc in ecclesiis. Ego sum radix, et genus David, stella splendida et matutina.
17And the spirit and the bride say: Come. And he that heareth, let him say: Come. And he that thirsteth, let him come. And he that will, let him take the water of life, freely.E lo Spirito, e la sposa dicono: vieni. E chi ascolta, dica: vieni. E chi ha sete, venga: e chi vuole, prenda dell'acqua di vita gratuitamente.And the Spirit & the bride say, Come. And he that heareth, let him say, Come. And he that thirsteth, let him come: and he that vvil, let him take the vvater of life gratis.Et spiritus, et sponsa dicunt: Veni. Et qui audit, dicat: Veni. Et qui sitit, veniat: et qui vult, accipiat aquam vitæ, gratis. 18For I testify to every one that heareth the words of the prophecy of this book: If any man shall add to these things, God shall add unto him the plagues written in this book.Imperocché fo insieme sapere a chiunque ascolta le parole di profezia di questo libro, che se alcuno vi aggiungerà, porrà Dio sopra di lui le piaghe scritte in questo libro.For I testifie to euery one hearing the vvordes of the prophecie of this booke, • If any mā shal adde to these things, God shal adde vpon him the plagues vvritten in this booke.Contestor enim omni audienti verba prophetiæ libri hujus: si quis apposuerit ad hæc, apponet Deus super illum plagas scriptas in libro isto. 19And if any man shall take away from the words of the book of this prophecy, God shall take away his part out of the book of life, and out of the holy city, and from these things that are written in this book.E se alcuno torrà qualche cosa delle parole di profezia di questo libro, torrà Dio la porzione di lui dal libro della vita, e dalla città santa, e dalle cose, che sono scritte in questo libro:And if any man shal diminish of the wordes of the booke of this prophecie: God shal take avvay his part out of the booke of life, and out of the holy citie, and of these thinges that be vvritten in this booke.Et si quis diminuerit de verbis libri prophetiæ hujus, auferet Deus partem ejus de libro vitæ, et de civitate sancta, et de his quæ scripta sunt in libro isto: 20He that giveth testimony of these things, saith: Surely, I come quickly: Amen. Come, Lord Jesus.Dice colui, che fa fede di tali cose. Certamente io vengo ben presto: così sia. Vieni, Signor Gesù.saith he that giueth testimonie of these things. Yea I come quickely: Amen. • Come Lord IESVS.dicit qui testimonium perhibet istorum. Etiam venio cito: amen. Veni, Domine Jesu.
21The grace of our Lord Jesus Christ be with you all. Amen.La grazia del Signor nostro Gesù Cristo con tutti voi. Così sia.The grace of our Lord IESVS Christ be vvith you al. Amen.Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. Amen.
22:1
Witham
A river of water of life, or of living water. It is spoken with allusion to the rivers of paradise and to the tree of life. (Witham)
22:2
Witham
For the healing of the nations, or Gentiles, to signify the call of all Gentiles or nations to this heavenly happiness. (Witham)
22:4
Witham
They shall see his face. Thus in a few words is expressed the happiness of the blessed in heaven; they shall see God, from which vision proceed love, joy, and everlasting praises of the divine Majesty. (Witham)
22:6
These words are most faithful. Here begins the conclusion and close of all these revelations.
Witham
The Lord God of the spirits of the prophets sent his Angel to shew, etc. and in the 16th verse it is said: I, Jesus, have sent my Angel to testify: from whence we may understand that Jesus, as to his person, is the same Lord God with the Father, though as man he is the root of the offspring of David, of the race of David, as the Messias was to be. (Witham)
22:7
Witham
Behold I come quickly. Man's life is short, and at his death he must give an account to God. All time is short, if compared with eternity. St. John (ver. 8) was again for casting himself at the feet of the Angel, though here it is not expressed whether it were to adore God, or whether it were by an inferior veneration to the Angel, often expressed by adoration. (Witham)
22:8
Bible de Vence
This is the second time the saint wishes to adore the Angel, but not with the supreme worship of latria, as he knew the object of his worship was only an Angel, and of course a mere creature; but the Angel, through respect for St. John, still refuses the proffered honour, (see Apocalypse 19:10.) and to shew the holy society that was hereafter to exist between Angels and men, who were to compose but one and the same family. (Bible de Vence)
22:10
Witham
Seal not the words; as not designed to be kept sealed or secret, but to be delivered to the faithful for their instruction, that they may be prepared to suffer persecutions; that their faith, hope, and charity may be enlivened and increased by a firm expectation of their happiness in the next world, after short sufferings in this. (Witham)
22:11
Witham
He that hurteth, (by living in sins against God, himself, and his neighbours) let him hurt still; that is he shall be permitted; and he that is just, let him be justified still, and increase in virtues by God's assistance. (Witham)
Challoner
It is not an exhortation or license to go on in sin, but an intimation that how far soever the wicked may proceed, their progress shall quickly end, and then they must expect to meet with proportionable punishments. (Challoner)
22:13
Witham
I am alpha and omega. See Apocalypse 1:8. (Witham)
22:14
Witham
That they may have a right or power to eat of the tree of life. A right grounded on the promises of God and his graces. (Witham)
22:15
Witham
Without are dogs; meaning unbelievers, and whosever loveth and maketh a lie, that is all the wicked, who have not walked in the ways of truth. (Witham)
22:17
Witham
And the Spirit and the bride say: Come. That is, the Spirit of God, who moves us to love and praise him; and the bride, that is the Church, the spouse of Christ, which earnestly desires to be happy in the enjoyment of God: and every one that heareth these divine promises, let him with all the affections of his soul, with his whole heart, say: Come. He that thirsteth after justice, the Author and Fountain of all justice, let him come and be filled gratis by the bounty and liberality of our merciful God. (Witham)
22:18
Witham
I, John, testify and bear witness of all the truths contained in this revelation: If any man shall add to these things, he becomes guilty of sin, and makes himself liable to the punishments and plagues that are written in this book. (Witham)
22:20
He that giveth testimony of these things, that is God, and Jesus Christ by an Angel, saith, surely, (or even so, or truly, these are certain truths) I come quickly, to reward the good and punish the evil. To which words St. John himself replieth with a zealous prayer and earnest desire, saying, Amen, let it be so.
Witham
Come, Lord Jesus: come, and remain always in my soul by thy grace, and make me partaker of thy glory for ever and ever. Amen. (Witham)
Conclusion. The Church in sighs and groans, and by the mouth of her children, solicits the coming of Jesus Christ, her divine Spouse. The fruit to be drawn from the perusal of this sacred book, is ardently to desire the kingdom of God, to sigh after the day of eternity, to feel the weight of the yoke of the present life, and the disgrace of our exile, and to live here below as strangers. Enkindle in me, O Lord, this desire; enable my poor soul to join with the beloved disciple in this prayer: Come, Lord Jesus; that she may go and lose herself in Thee, who art her Centre, her God, her All.
22:10
For the time is at hand.... That is, when compared to eternity, all time and temporal things vanish, and are but of short duration. As to the time when the chief predictions should come to pass, we have no certainty, as appears by the different opinions, both of the ancient fathers and late interpreters. Many think that most things set down from the 4th chapter to the end, will not be fulfilled till a little time before the end of the world. Others are of opinion, that a great part of them, and particularly the fall of the wicked Babylon, happened at the destruction of paganism, by the destruction of heathen Rome, and its persecuting heathen emperors. Of these interpretations, see Aleazar, in his long commentary; see the learned Bossnet, bishop of Meaux, in his treatise on this Book; and P. Alleman, in his notes on the same Apocalypse, tom. 12, who in his Preface says, that this, in a great measure, may be now looked upon as the opinion followed by the learned men. In fine, others think that St. John’s design was in a mystical way, by metaphors and allegories, to represent the attempts and persecutions of the wicked against the servants of God, the punishments that should in a short time fall upon Babylon, that is, upon all the wicked in general: the eternal happiness and reward, which God had reserved for the pious inhabitants of Jerusalem, that is, for his faithful servants, after their short trials and the tribulations of this mortal life. In the mean time we meet with many profitable instructions and admonitions, which we may easily enough understand: but we have no certainty when we apply these predictions to particular events: for as St. Jerome takes notice, the Apocalypse has as many mysteries as words, or rather mysteries in every word. Apocalypsis Joannis tot habet Sacramenta quot verba—parum dixi, in verbis singulis multiplices latent intelligentiae. Ep. ad Paulin, t. 4. p. 574. Edit. Benedict.
22:11
Let him hurt still.... It is not an exhortation, or license to go on in sin; but an intimation, that how far soever the wicked may proceed, their progress shall quickly end, and then they must expect to meet with proportionable punishments.
22:1
vvater of life,
22:2
Christ is our tree of life: in the Church, by the B. Sacramé: & in heauen, by his visible presence and influence of life euer lasting both to our bodies and soules: of vv•ō Salomon saith, The tree of life to al that apprehend him. Prou. 3.
22:4
Concordanza Apo. 21. Esa. 60
22:6
THE CONCLVSION.
22:8
Concordanza Apo. 19, 10.
You see it is al one to adore before the feete of the angel, & to adore the Angel: though, to adore him, •e not expressed as in the 19 chap. See the an̄otatiō there v. 10.
22:11
11. He that hurteth.] It is not an exhortation, but a commination or threatening, that hovv far soeuer the vvicked increase in naughtines. God hath prouided ansvverable punishment for them.
Man by Gods grace & doing good workes, doth increase his iustice.
22:12
Heauen is the reward, hire, & repaiment for good workes, in al the Scriptures. yet the aduersaries wil not see it.
Concordanza Ro. 2, 6.
22:13
Concordanza Apo. 21, 6. 1, 8.
22:17
Concordanza Es. 55, 1.
22:18
18. If any man shal adde.] The curse agaīst adding or diminishing, is against Heretikes, not Catholike expositours. The author of the commentaries vpon this booke, bearing the name of S. Ambrose, saith thus of this point. He maketh not this protestation against the expositours of his prophecie, but against Heretikes, for the expositour doth adde or diminish nothing, but openeth: the obscuritie of the narration, or shevveth the moral or spiritual sense. He curseth therfore Heretikes, that vsed to adde somevvhat of their ovvne that vvas false, and to take avvay other things that vvere contrarie to their heresies. So saith this auncient vvriter. And this vvas the propertie of them in al ages, and so is it of ours novv, as vve haue noted through the vvhole Bible, and as vve haue in sundrie places set forth to the sight of al indifferent readers, in the nevv Testament, that al the vvorld may see that the Apostles curse is fallen vpon them, and may bevvare of them.
22:20
20. Come Lord Iesus.] A breefe petitiō vnto IESVS Christ, to come quickly, as S. Iohn here speaketh, and to iudge the cause of Catholikes & Protestants. And novv ô Lord Christ, most iust and merciful, vve they poore creatures that are so afflicted for confession and defense of the holy, Catholike, and Apostolike truth, conteined in this thy sacred booke, and in the infallible doctrine of thy deere spouse our mother the Church, vve crie also vnto thy Maiestie vvith tendernesse of our hartes vnspeakable, COME LORD IESVS QUICKLY, and iudge betvvixt vs and our Aduersaries, and in the meane time giue patience, comfort, and constancie to al that suffer for thy name, and trust in thee. ô Lord God our onely helper and protector, tarie not long. AMEN.
22:1
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… “because these two evils hath My People done; Me,” He says, “they have quite forsaken, the fount of water of life,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. Homilies on the Psalms 1
… And He shewed me a river of water of life, bright as crystal, proceeding out of the throne of God and of the Lamb; in the midst of the street of it and on either side of the river the tree of life, bearing twelve manner of fruits, yielding its fruit every month: and the leaves of the tree are for the healing the nations
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.20
… “And He showed me a river of living water, bright as crystal, proceeding out of the throne of God and of the Lamb. In the midst of the street thereof, and on either side, was the tree of life, bearing twelve kinds of fruits, yielding its fruit every month, and the leaves of the tree were for the healing of all nations.”
22:7
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 1.4
… “For blessed,” says he, “is he that keepeth the words of the prophecy of this book; and I John who saw and heard these things.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.25
“Having finished all the prophecy, so to speak, the prophet pronounces those blessed who shall observe it, and also himself. For he says, ‘Blessed is he that keepeth the words of the prophecy of this book, and I, John, who saw and heard these things.’
22:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 13.2
… For we find an angel forbidding a man to fall at his feet. For example, when in the Apocalypse an angel was showing certain things to John, the writer of this Gospel, John, terrified at the greatness of the vision, fell down at the angel’s feet. But said the angel, “Rise; see thou do it not: worship God, for I am thy fellow-servant, and the brethren’s.”
22:9
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 24
… “See thou do it not; for I am thy fellow-servant, and of thy brethren. Worship Jesus the Lord.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.16
… Thus Peter the Apostle hinders Cornelius who would worship him, saying, ‘I myself also am a man .’ And an Angel, when John would worship him in the Apocalypse, hinders him, saying, ‘See thou do it not; for I am thy fellow-servant, and of thy brethren the Prophets, and of them that keep the sayings of this book: worship God
22:10
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 21
… for now the time is at hand for them that persevere in injuring to injure, and for him that is filthy to be filthy still; but for him that is righteous to do things still more righteous, and likewise for him that is holy to do things still more holy. Behold, I come quickly; and my reward is with me, to render to every man according to his deeds.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.24
… because now the time is at hand. And let those who persist in hurting, hurt: and let him who is filthy, be filthy still: but let the righteous do still more righteousness: and in like manner, let him that is holy do still more holiness. Behold, I come quickly; and my reward is with me, to render to every man according to his deeds.”
22:11
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.1.58
… that the Scripture might be fulfilled: ‘He that is lawless, let him be lawless still, and he that is righteous, let him be righteous still.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.9
… whence I suppose that to them applies the word written in the Apocalypse, “He that is righteous, let him be still more righteous; and he that is filthy, let him be still more filthy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 7.9
9. “But let the wickedness of sinners be consummated” ( ver. 9 ). He says, “be consummated,” be completed, according to that in the Apocalypse, “Let the righteous become more righteous, and let the filthy be filthy still.”
Pseudo-Irenaeus Pseud-Irenæus 1
… but their defeat only the more inflamed their rage, and governor and people, like a wild beast, showed a like unjust hatred of us, that the Scripture might be fulfilled, ‘He that is unjust, let him be unjust still; and he that is righteous, let him be righteous still.’
22:12
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 34
… the lazy and slothful cannot look his employer in the face. It is requisite, therefore, that we be prompt in the practice of well-doing; for of Him are all things. And thus He forewarns us: “Behold, the Lord [cometh], and His reward is before His face, to render to every man according to his work.”
22:13
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.22
… And we should add that having created, so to speak, ensouled wisdom, He left her to hand over, from the types which were in her, to things existing and to matter, the actual emergence of them, their moulding and their forms . But I consider, if it be permitted to say this, that the beginning (arche) of real existence was the Son of God, saying:
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.23
… But in the Apocalypse of John, too, He says, “I am the first and the last, and the living One, and I was dead. Behold, I am alive for evermore.” And again,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.23
… and they had His name and the name of His Father written on their foreheads.” Also in the same place: “I am Alpha and Omega, the first and the last, the beginning and the end. Blessed are they that do His commandments, that they may have power over the tree of life.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 4.26
… I Jesus have sent My Angel, to testify these things in the Churches. I am the Root and the Offspring of David, the Bright and Morning Star. And the Spirit and the Bride say, Come; and let him that heareth say, Come; and let him that is athirst, Come; and whosoever will, let him take of the water of life freely
22:14
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… “Blessed they who act according to the precepts, that they may have power over the tree of life and over the gates, for entering into the holy city. Dogs, sorcerers, fornicators, murderers, out!”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.9
… the Lord loveth the gates of Zion more than all the dwellings of Jacob.” He does not mean the gates which we see to-day in dust and ashes; the gates he means are those against which hell prevails not and through which the multitude of those who believe in Christ enter in.
22:15
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.5
Now then, ye dogs, whom the apostle puts outside,
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 65
… “Depart from me, ye cursed, into everlasting fire, prepared for the devil and his angels, which my Father hath prepared.” And John says, “Without are dogs, and sorcerers, and whoremongers, and murderers, and idolaters, and whosoever maketh and loveth a lie; for your part is in the hell of fire.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 118.14
14. But consider how the gates of righteousness are entered into. “These are the gates of the Lord” he saith, “the righteous shall enter into them” ( ver. 20 ). At least let no wicked man enter there, that Jerusalem which receiveth not one uncircumcised, where it is said, “Without are dogs.”
22:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 6
… iii. 10, 11 .) And again that Christ is the foundation. What then means all this? You observe that the comparisons have all referred to the subject-matters, and that we must not expound them to the very letter. The Apostle speaks from analogy as Christ does, where He calls the Father an husbandman, ( John xv. 1 .) and Himself a root. (
22:17
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.4.1
1. Since therefore we have such proofs, it is not necessary to seek the truth among others which it is easy to obtain from the Church; since the apostles, like a rich man [depositing his money] in a bank, lodged in her hands most copiously all things pertaining to the truth: so that every man, whosoever will, can draw from her the water of life.
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.25
… for l have not shunned to declare unto you all the counsel of God ( Acts xx. 26, 27 ). Let them hear how John is admonished by the angelic voice, when it is said, Let him that heareth say, Come (
22:18
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 22
… But whether all things were made out of any underlying Matter, I have as yet failed anywhere to find. Where such a statement is written, Hermogenes’ shop must tell us. If it is nowhere written, then let it fear the woe which impends on all who add to or take away from the written word .
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 4.23.12
12. The same writer also speaks as follows concerning his own epistles, alleging that they had been mutilated: “As the brethren desired me to write epistles, I wrote. And these epistles the apostles of the devil have filled with tares, cutting out some things and adding others. For them a woe is reserved.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.20.2
2. At the close of the treatise we have found a most beautiful note which we are constrained to insert in this work.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 80.3
In the sight of God, the Father, the Son, and the Holy Ghost,
22:19
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.30.1
… Now, in the first place, it is loss to wander from the truth, and to imagine that as being the case which is not; then again, as there shall be no light punishment [inflicted] upon him who either adds or subtracts anything from the Scripture,
22:1
1. ET OSTENDIT MIHI FLUVIUM AQUÆ VITÆ (Syrus, aquarum viventium), SPLENDIDUM TANQUAM CRYSTALLUM, PROCEDENTEM DE SEDE DEI ET AGNI. — Arabicus vertit: Et ostendit mihi fluvium aquæ vitæ procedentem de sede Dei et Agni, in medio platearum ejus; et mare ex hinc, et illinc (ex utraque parte), et lignum vitæ proferens duodecim fructus secundum numerum mensium. Fluvium hunc cœlestem vocat mare, quia ingens erat et amplus instar maris. Pro intelligentia hujus visionis et symboli nota S. Joannem vidisse thronum Dei et Agni in medio urbis, alto loco positum, atque ex hoc throno prodire fluvium, qui per singulas urbis plateas decurrit, tum ad voluptatem, tum ad utilitatem civium, eamque duplicem, scil. primo, ut sitientibus det potum, ut dicitur vers. 17; secundo, ut esurientibus det cibum. Habet enim alitque utrimque arbores pulcherrimas, ferentes poma et fructus præstantissimos, instar paradisi divini: quocirca et fluvius, et arbores, et poma omniaque cætera hic divina sunt. Vocatur hic fluvius vitæ, id est vitalis, vivas semperque scaturientes dans aquas, per quas sitientibus et potantibus vitam perpetuam et beatam confert. Quæres: Quisnam hic fluvius vitæ? Primo, Richardus et Joachim respondent esse gratiam Spiritus Sancti. Secundo, Rupertus ait esse ipsummet Spiritum Sanctum, qui procedit a Patre et Filio, sicut fluvius hic a throno Dei et Agni emanare dicitur; Spiritus Sanctus enim uti gratiæ, ita et gloriæ, felicitatis et voluptatis fons est uberrimus, qui electis et Beatis suggerit jugiter omnia ad voluptatem opportuna, ut per singulos menses et dies ante æternitatis pascantur fructibus suavissimis. Sic et S. Ambrosius lib. III De Spiritu Sancto, cap. xxi. « Hic, inquit, est utique fluvius de Dei sede procedens, is est Spiritus Sanctus quem bibit, qui credit in Christum, sicut ipse ait: Qui sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. Hoc autem dicebat de Spiritu. Ergo flumen est Spiritus. Hic igitur est in Dei sede. » Tertio, Haymo et Ansbertus fluvium hunc aiunt esse prædicationem Evangelii, quæ instar fluvii omnes gentes pervasit. Verum S. Joannes agit hic de Beatis, et de beatitudine, non de conversione gentium. Itaque dico cum alludere hic ad paradisum terrestrem, ejusque fontem et lignum vitæ, de quo Genesis cap. ii. Fluvius ergo hic significat exuberantiam donorum et voluptatum a Deo et Christo in Beatos effusam. Dicitur « fluvius aquæ vitæ, » vel, ut alii legunt, « vivæ, » qui scilicet semper ex se, quasi ex vitali corde aut hepate, effundit aquam, sive qui semper fluit, et nunquam arescit aut deficit: qui si urbem permeet, magnam illi amœnitatem et utilitatem affert. Unde dicitur Psal. xlv, 5: « Fluminis impetus lætificat civitatem Dei. » Talis ergo fluvius in cœlo, est visio Dei beatifica, per quam Deus se suaque omnia bona Sanctis communicat, suaque gaudia in eos effundit adeo copiose, ut de iis dicatur Psalm. xxxv, 9: « Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos. » Et Isaiæ lxvi, 12: « Declinabo super eam quasi fluvium pacis, et quasi torrentem inundantem gloriam. » Quocirca pie et vere S. Bernardus, serm. 1 De Diversis, labores et pœnas hujus vitæ cum hoc voluptatum cœlestium fluvio comparans: « Guttatim, inquit, pœna bibitur, liquando sumitur, per minutias transit; nam in remuneratione torrens est voluptatis, et fluminis impetus, torrens inundans lætificans, flumen gloriæ, et flumen pacis. Flumen plane est, sed quod affluat, non quod fluat vel effluat. Flumen vocatur, non quod transeat vel pertranseat, sed quod abundet. » Hunc fluvium anagogice adumbravit fluvius ille templi Ezechielis cap. xlvii, vers. 1 et 5, inquit S. Hieronymus. Ille enim Ezechielis est Ecclesiæ militantis, hic vero Joannis est triumphantis: fluvio enim doctrinæ et sapientiæ militantis Ecclesiæ, respondet fluvius sapientiæ cælestis et visionis beatificæ. Quocirca de hac sapientia dicitur Eccli. xxiv, 40: « Ego sapientia effudi flumina: ego quasi fluvii dioryx (id est aquæductus; unde explicans subdit), et sicut aquæductus exivi de Paradiso. Rigabo hortum meum plantationum, et inebriabo prati mei fructum. » Dices: Visio beatifica est sol hujus urbis, puta claritas Dei urbem illuminans, uti dictum est cap. xxi, vers. 23. Ergo eadem nequit esse fluvius urbis. Respondeo, nego consequentiam. In visionibus enim symbolicis et ænigmaticis, eadem res per diversa symbola et ænigmata repræsentatur, præsertim cum res ipsa varias habet dotes, quæ per unum symbolum adæquate figurari et exprimi nequeunt. Ita hic visio Dei comparatur soli cœlestis Jerusalem, quia eam illuminat et glorificat. Eadem visio comparatur fluvio urbis, quia omnem sitim, omneque desiderium Beatorum explet et satiat, eosque ineffabili voluptate perfundit et inebriat. Quocirca Alcazar eam comparat fluvio, quem Mardochæus in somnis vidit in solem converti, Esther x, 6: « Parvus, inquit, fons crevit in fluvium, et in lucem solemque conversus est, et in aquas plurimas redundavit. » Porro hic fons repræsentabat « Esther, quam Rex accepit uxorem, et voluit esse reginam. » Ita pariter mystice sapientia, quam spirituali connubio omnes Beati sibi copulant, per solem et per fluvium adumbratur. Hinc ejus aqua vocatur « vitæ, » quomodo Itali vinum distillatum vocant aquam vitæ, quia est quasi spiritus vitalis vini, qui spiritus animales vitamque bibenti suggerit et instillat; aut vita hic significat felicitatem, quia vita in Scriptura sæpe idem est quod beatitudo. Quare fluvius aquæ vitæ perinde erit atque fluvius beatus, seu potius beatificans. Simili sensu vocatur lignum sive arbor vitæ. Hæc Alcazar. Huic fluvio vitali similis est fons Virginis balsamum vegetans. Burchardus enim, qui ante trecentos annos lustravit terram sanctam, in ejus Descript. cap. penult., et ex eo Thomas Bozius, De Signis Ecclesiæ, lib. II, cap. vii, narrat se vidisse in Ægypto hortum balsami, qui ex se non dabat fructum, nisi irrigaretur fonte vicino, in quo B. Virgo sæpius puerum Jesum lavit; atque Saracenos expertos testari, frustra illum aliis aquis irrigari: quamobrem duxisse in illum fontem aliunde aquam, ut virtutem divinam inde hauriens, abunde sufficeret ad irrigationem. Ita tropologice, omnia nostra cogitata factaque tanquam steriles plantæ marcescunt, nisi illa aqua vitæ irrigentur. O sola inter virgines mater, et inter matres Virgo; sola filii tui mater et filia, tibi, tuoque Jesu competit hoc lemma: « Crescit quodcumque rigas. » Ita Nicolaus Causinus, lib. I Parab. Hist. lxv. Adde fluvium hunc esse instar solis, quia pellucidus est instar crystalli: qua re significatur puritas et sanctitas voluptatis, quam hauriunt Beati ex sapientia spirituali, et visione beatifica, cum de sapientia carnali et voluptatibus carnalibus dicat Jeremias II, 18: « Quid tibi vis in via Ægypti, ut bibas aquam turbidam? » Porro comites sunt et sociæ individuæ, lux et vita spiritalis, ac sociatæ uberrimos dant clarissimarum virtutum fructus. Quocirca eas sociare solet Scriptura, ut Psal. xxxv, 10: « Apud te est fons vitæ, et in lumine tuo videbimus lumen. » Et Joan. i, 4: « In ipso vita erat, et vita erat lux hominum. » Putant nonnulli fluvium hic comparari crystallo, eo quod aqua sit materia crystalli, ac glacies diu in frigidissimis montibus servata, tandem in crystallum convertatur. Verum id refutat Anselmus Boetius, lib. II De Gemmis, cap. lxxiii: « Nunquam, inquit, aqua in crystallum mutari potest; absque tamen aqua non generatur: solvi enim terræ tenuissima portio ab aqua debet, aut illi aliunde missa commisceri, quæ recedente aqua tunc primum in crystallum concrescit. Si crystallus ex aqua congelata constaret, igne solveretur (quæ enim frigore concrescunt, calore solvuntur), ac aqueæ partes igne solverentur, quod non fit experienti. Igne enim crematus calcem, seu terram, et sal, cujus spiritus beneficio coagulatus fuit, ostendit. » Vera ergo causa, cur hic fluvius comparetur crystallo, est ea quam dedi, scilicet quod limpidus esset, et fulgidus instar crystalli. Unde ait: « Splendidum tanquam crystallum. » Sic canit Poeta: Fons erat illimis, nitidis argenteus undis. Ita Romani Gentiles censebant suorum animas post mortem transferri in cœlum ad circulum lacteum (sive galaxiam), qui videtur esse quasi fluvius aquæ, imo lactis candicantis et splendentis: ibi enim habitare animas heroum ob similem vitæ candorem, puta innocentiam, puritatem, sanctitatem, uti refert Cicero in Somnio Scipionis. Unde Manilius, lib. I, causam assignans, cur circulus lacteus nitescat crasso lumine, ita canit: An fortes animæ, dignataque nomina cœlo, Corporibus resoluta suis, terraque remissa, Huc migrant ex orbe, suumque habitantia cœlum, Æthereos vivunt annos, mundoque fruuntur? Atque hic Æacidas, hic et veneramur Atridas. Huc allusit Virgilius, Eclog. 5, ubi celebrans apotheosim Julii Cæsaris quem Daphnidem vocat (eo quod corona laurea caput redimere soleret loco diadematis: Δάφνη enim Græcis est laurus), ita canit: Candidus insuetum miratur limen Olympi, Sub pedibusque videt nubes, et sidera Daphnis.
22:2
2. IN MEDIO PLATEÆ EJUS, ET EX UTRAQUE PARTE FLUMINIS LIGNUM VITÆ, AFFERENS FRUCTUS DUODECIM, PER MENSES SINGULOS REDDENS FRUCTUM SUUM, ET FOLIA LIGNI AD SANITATEM GENTIUM. « Lignum, » id est ligna, hoc est arbores vitales: nec enim una eademque arbor potest esse ab utraque fluminis ripa. Alludit tum ad lignum vitæ, quod erat in paradiso terrestri, de quo dixi Genes. ii, 8 et 9: tum ad Ezech. xlvii, 7: « Ecce in ripa torrentis ligna multa nimis, » Et vers. 12: « In ripis ejus ex utraque parte omne lignum pomiferum: non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus ejus; per singulos menses afferet primitiva. » Ubi nota: In paradiso terrestri variæ erant arborum species, e quibus una vocabatur arbor vitæ; in cælesti vero paradiso omnes arborum species sunt vitæ, id est, vitam et immortalitatem jucundam et beatam afferentes, q. d. Plane immortales sunt Beati, eorumque gaudia et felicitas, quia quocumque se vertant, per vias omnes vitales hæ arbores eis duplici ordine dispositæ occurrunt, quarum fructibus assidue pascuntur et fruuntur. Hinc arbori vitæ similis est palma, « quæ ad singulos lunæ ortus, singulos etiam ramos procreat, ita ut duodecim ramorum productione annus expleatur. Quocirca Ægyptii annum indicantes pingebant palmam, » inquit Horus Apollo in Hierogl. cap. ii. Ita in Vita S. Onuphrii legimus, cum fugientem in eremum consedisse juxta fontem, et palmam, quæ singulis mensibus fructum, puta dactylos ei proferebat: « Per singulos menses, inquit, affert mihi unum botryonem dactylorum, qui mihi sufficit triginta diebus, et post hunc maturatur alter. » Ita Vitæ Patrum, lib. VI, libello III, num. 11. In Italia quoque videmus ficus biferas, id est, bis in anno dantes fructus, in junio scilicet, et septembri; rursum arbores melangulorum, sive malorum aureorum, citriorum, etc., quæ toto anno virent, fructusque gestant, alios maturos et croceos, vel aureos, alios virides et maturescentes. Celebrat et Homerus ac Poetæ Alcinoi hortos, quod sint biferi, semperque viridantibus foliis præditi, quod S. Justinus Admonit. ad Gentes, Homerum a Mose sumpsisse docet (fuit enim Homerus Mose longe posterior; sed Ezechiele, ad quem hic alludit Joannes, prior et antiquior), nec alios esse Alcinoi hortos, quam paradisum terrestrem. At hæ S. Joannis arbores fructus novos, eosque vitales afferunt per singulos menses; et folia semper virentia, ac sanitatem conferentia gestant. Audi S. Justinum versus Homeri recitantem: « Homerus paradisi imaginem descripsit in hortis Alcinoi, quos semper virere dicit, plenos continuatis fructibus. » Sic enim canit Odyss. VII: Ibi magnæ creverunt arbores, longæ Piri, et punicæ, et mali fructuosæ, Ficusque dulces, et olivæ longæ: Quarum nunquam fructus perit, nec intermittit Hieme, nec æstate, perennans; quin semper aura Zephyria flans alia gignit, alia coquit, Pirum post pirum senescit, et malum post malum, Et uva post uvam, et ficus post ficum. Narrat Ælianus, lib. III, cap. xviii, historiam, vel potius fabulam (certe apologus est Stygis infernalis, et fluvii hujus cœlestis), in finibus Meropum locum esse Anostum, irremeabilem; in eo duos fluvios labi, alterum voluptatis, alterum tristitiæ, et ad utrumque arbores sitas esse, magnitudine platani. Quæ ad flumen tristitiæ sunt, tales fructus producere, ut, si quis iis vescatur, assidue et ubertim lacrymetur per omnem vitam, ac fletibus luctibusque diffluat, et sic vitam finiat. Alteras vero quæ fluvio voluptatis agnoscuntur, fructum contrarium producere. Qui enim eum gustat, ab omnibus pristinis cupiditatibus abducitur, et si quem amavit, ejus obliviscitur, sensimque fit junior, ac transactam ætatem retroagit et resumit, ut ex senectute ad vigorem et florem ætatis revertatur. Utique talis est hic fluvius paradisi cœlestis, tales arbores et fructus, imo longe præstantiores. Quare perperam Beza pro «platea» vertit «forum», quasi in solo foro fuerit hæc arbor et fructus. Arbores enim hæ erant ex utraque ripa fluminis; flumen autem hoc non solum forum, sed totam urbem perluebat; lætificabat, alebat, per suos fructus, ut eos ad manum et in oculis jugiter cives haberent. Sic Venetiarum plateæ pene omnes rivis irrigantur. Denique Græcum πλατεία «plateam», non «forum» significat: plateam, inquam, insignem, longam et latam, quæ tantam urbem decet. Unde Syrus et Arabicus vertunt «plateam.» Quæres: Quænam sunt hæ arbores vitæ? Primo, Ticonius hic, homil. 18, putat esse crucem: « Lignum, » inquit, « juxta fluvium crux est, quæ per totum mundum non solum omnibus mensibus, sed etiam omnibus diebus in his qui baptizantur, exhibet fructum Deo. Nullum est lignum quod omni tempore fructificet, nisi crux Christi quam gestant fideles, qui rigantur aqua Ecclesiastici fluminis, et reddunt fructum perpetuum omni tempore. » Verum hic arbores a Joanne visæ sunt in paradiso cœlesti: crux autem est in terra et Ecclesia militante. Ergo arbores hæ non sunt crux, nisi quis dicat crucem Christi et Sanctorum quoque fore in cœlo, ad trophæum et triumphum æternum: quia crux quam hic perpessi sunt, pariet eis gaudium et gloriam perennem; unde vel ipsa in se, vel ejus imago et symbolum in Beatis remanebit. Sicut enim Christus in cœlo retinet cicatrices vulnerum, sed gloriosas jam et mira gloria fulgentes: ita videtur quod similes retinebunt Martyres, aliique Sancti. Quin et exterius in cœlo apparebit crux Christi, quasi victoriæ trophæum. Hoc est enim quod ait Christus Matth. xxiv, 30: « Et tunc parebit signum Filii hominis in cœlo. » Unde et Ecclesia canit: « Hoc signum crucis erit in cœlo, cum Dominus ad judicandum venerit. » Et Sibylla lib. VI Carminum: O lignum felix, in quo Deus ipse pependit! Nec te terra capit, sed cœli tecta videbis, Cum renovata Dei facies ignita micabit. Secundo, aliqui, ut Viegas, censent esse ipsos Sanctos et Beatos: hi enim arbori comparantur Psal. i, 3: « Et erit, inquit, tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non defluet, et omnia quæcumque faciet prosperabuntur. » Verum hæ arbores vitæ sunt cibus Beatorum, qui eis confert vitam immortalem; ergo non sunt ipsi Beati, unde cap. ii, vers. 7, dixit: « Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod est in paradiso Dei mei. » Tertio, Beda, Rupertus, Ansbertus, Ribera et alii, per lignum vitæ intelligunt Christum Dominum, qui sui visione et fruitione dat Beatis vitam immortalem, sicut lignum vitæ dabat Adamo in paradiso. Lignum hoc fert duodecim fructus per duodecim menses, hoc est, perpetuo Beatis fructum suum in cibum et voluptatem recentem, ac sine ullo fastidio, imo cum nova semper aviditate suppeditat. Folia ligni sunt verba Christi, quibus ipse Beatos omnium gentium mulcebit et consolabitur. Unde ad eum dixit Petrus: « Domine, quo ibimus? verba vitæ æternæ habes. » Quarto, magis apposite et genuine Alcazar censet sapientiam divinam, sive visionem beatificam hic repræsentari per duo symbola, scilicet per fluvium aquæ vitæ, et per lignum vitæ. Dicitur enim ipsa fluvius aquæ vitæ, quia Sanctorum sitim et vota omnia satiat, eosque summa voluptate inebriat. Eadem dicitur lignum vitæ, quia ejus ad instar Beatis confert immortalitatem. Nam visionem beatificam (quæ perfectissimus est sapientiæ actus) necessario consequitur summa voluptas, nec non immortalitas. Atqui hæc duo aptissime per potum vitæ et cibum vitæ figurantur, quia ex potu et cibo, potus aptior videtur ad voluptatem indicandum; cibus autem, ad vitæ sustentationem. Nam in potu major voluptas, in victu robustior alimonia reperitur. Porro quod hæ arbores singulis mensibus novos proferant fructus, significat in Beatis jugem esse immortalitatis et beatitudinis renovationem, eamque novam semper completam et perfectam: adeo ut singulis mensibus, diebus et horis ita eis nova, sapida et jucunda sit visio Dei et fruitio, ac fuit primo die quo illa frui cœperunt; nunquam enim, ne quidem post mille milliones annorum, obrepet illis ullum vetustatis, fastidii aut satietatis vestigium. Tertio, « folia ejus sunt ad sanitatem gentium, » non instaurandam et curandam: hoc enim fieri nequit, cum ibi nulli sint morbi, nullus virium defectus; sed conservandam et prorogandam in omne ævum. Adde folia hæc sanare omnes morbos et infirmitates corporis et animæ, quibus Sancti laborarunt in hac vita; eas ergo sanant mox ut quis cœlum ingreditur, ac deinde easdem sanas conservant in omnia sæcula. Porro folia hæc significant dotes accidentales visionis beatificæ, quæ eam decorant, uti folia, arborem, quales sunt in anima summa delectatio, fruitio, comprehensio summi boni: in corpore plena sanitas, vigor, robur; item agilitas, claritas, subtilitas, impassibilitas. Adjungit Alcazar folia hæc esse sanctas cæremonias ac pia verba, item Sacramenta, quibus Catholica Ecclesia decoratur; hisce enim etiamnum gaudent et delectantur Beati, præsertim cum vident se per ea ad beatitudinem pervenisse. Hæc enim sunt folia arboris Ezechielis xlvii, 7, ad quæ hic anagogice alludit S. Joannes; Ezechielis enim fluvius et arbor vitæ est Ecclesiæ militantis, Joannes vero fluvius hic et arbor vitæ est Ecclesiæ triumphantis. Summa, hæc folia symbolice significant in cœlesti gloria et visione beatifica nihil, quantumvis exiguum, esse, quod non mire Beatos recreet, vivificet, vegetet et beet. Hunc vitæ fontem cum suis arboribus et gemmis ita depingit S. Augustinus lib. Meditationum, cap. xxv, tomo IX: Ad perennis vitæ fontem mens sitivit arida, Claustra carnis præsto frangi clausa quærit anima, Ubi vivis margaritis surgunt ædificia, Auro celsa micant tecta, radiant triclinia. Auro mundo tanquam vitro urbis via sternitur, Abest limus, deest fimus, lues nulla cernitur. Hiems horrens, æstas torrens, illic nunquam sæviunt. Et rursum: Flos perpetuus rosarum ver agit perpetuum, Candent lilia, rubescit crocus, sudat balsamum, Virent prata, vernant sata, rivi mellis influunt. Pigmentorum spirat odor, liquor et aromatum, Pendent poma floridorum non lapsura nemorum, Inhiantes semper edunt, et edentes inhiant. Quibus verbis significat fore ibi res floridas, odoriferas, amœnas, quæ visum, odoratum aliosque sensus pascant, et mira voluptate perfundant. Idem docet S. Anselmus, lib. De Similitudinibus, cap. lvii: « Oculi, ait, aures, nares, os, manus, guttur, jecur, pulmo, ossa, medullæ, etc., Beatorum mirabili delectationis et dulcedinis sensu replentur. » Idem asserit B. Laurentius Justinianus, De Discipl. monast. convers. cap. xxiii. Idem liquet ex visione quam recenset S. Gregorius, lib. IV Dialog., cap. xxxvi. Erunt enim Beati in cœlo empyreo, quasi in æthere suavissimo et felicissimo, quem proinde instar aeris nostri findi et scindi posse (ne Beati in eo quasi in muro compacti sint) docet D. Thomas, in II, dist. II, Quæst. II, art. 2, Richardus in IV, dist. xlix, Quæst. III, art. 4, imo S. Basilius, Ambrosius, Damascenus, quos citavi Genes. i, 6, et Sebastianus Barradius, tom. III, lib. X, cap. III, et alii. Denique omnes sensus Beatorum proprias et mirificas voluptates, et sua oblectamenta quæ nec oculus vidit, nec auris audivit, in cœlo habituros, docent D. Thomas, Scotus, D. Soto, Henricus, Major et alii quos citant et sequuntur Suarez, III part., tom. II, disp. xlvii, sectione ultima, et Joannes Salas, III, Quæst. V, art. 5, tract. 2, disp. 14, sect. 14. Hoc est quod Psaltes suspirabat: « Credo videre bona Domini in terra viventium. » Quocirca fluvius hic, arbores et poma ad litteram, uti sonant, accipi possunt. Quin enim obstat? nam si his in paradiso terrestri fruitus est Adam, multo magis iisdem fruentur Beati in paradiso cœlesti; hujus enim specimen et imago fuit terrestris. Quocirca veras et naturales aquas esse supra cœlos, ex Mose et ex communi Patrum sententia docui Genes. i, 6. Sed per hæc mystice et symbolice dotes beatificæ jam dictæ, ac bonorum et gaudiorum affluentia significatur et repræsentatur. Has paradisi cœlestis aquas et delicias sitiens S. Dorothea virgo et martyr, cum in equuleo graviter torqueretur, dixit tyranno magna constantia et serenitate: « Quid moraris? exerce in me omnia tua tormenta: fac illico quod facere cogitas, ut per ea perveniam ad sponsum meum, pro cujus amore non timeo te, imo desidero tua tormenta. Sponsus enim meus me invitat: imus enim per hasce pœnas breves et exiles ad paradisum deliciarum, ubi sunt poma miræ pulchritudinis, rosæ, lilia et flores innumeri, qui nunquam marcescunt, ubi sunt fontes aquæ vivæ, qui nunquam siccantur, quibus animæ Sanctorum fruuntur et exultant in Christo. » Cumque Theophilus, assessor Præsidis, irridens (erat enim hiems, puta 6 februarii) diceret: « Mitte mihi poma e paradiso sponsi tui, cum eo perveneris. Faciam, » inquit illa; idque præstitit. Misit enim ad eum Angelum pueri elegantissimi specie, cum pomis et rosis speciosissimis. Quo miraculo conversus Theophilus, Christum confessus, martyrii lauream pariter adeptus est. Vere ergo fuit Dorothea δῶρον Θεοῦ, id est donum Dei, uti nomine, ita reipsa. Tropologice lignum vitæ est sancta perfectio, in cordibus justorum plantata juxta fluenta gratiæ. Radix est timor Dei, Eccli. i, 16. Rami sunt omnes virtutes, quæ a Dei timore et amore procedunt, de quibus Eccli. i, 25: « Rami ejus longævi. » Folia sunt præcepta divina, quia lignum istud protegunt et ornant, quibus gentes a morbis peccatorum liberantur, et salutem justitiæ adipiscuntur. Fructus duodecim sunt, primus, puritas mentium; secundus, abjectio temporalium; tertius, quies appetituum; quartus, circumspectio verborum; quintus, munditia cogitationum; sextus, impatientia desideriorum cœlestium; septimus, sollicitudo virtutum; octavus, pulchritudo operum; nonus, sustinentia adversitatum; decimus, collectio internarum virium; undecimus, concordia voluntatum; duodecimus, transformatio in Deum, quos recenset et fuse prosequitur noster Jacobus Alvarez de Paz, lib. III De Natura perfect., parte II, cap. xiii et seq.
22:3
3. ET OMNE MALEDICTUM NON ERIT AMPLIUS. — q. d. Nil dignum maledictione, puta nullum peccatum, erit amplius; hoc enim significat κατάθεμα. Rursum metonymice, « nullum maledictum, » id est nullus maledicti, sive peccati effectus et pœna, puta nullus morbus, nullus dolor, nulla miseria erit ubi. Tolletur ergo in cœlo omne maledictum, id est peccatum cum sua prole, puta omnis culpa et pœna: ac in eorum locum succedet omnis benedictio, id est omnis gratia et gloria, omne bonum, omnis felicitas; inter quæ prima erit, quod jugiter habebunt ante se thronum Dei et Agni, ac cum utroque familiariter agent, utrumque videbunt, utroque fruentur, ab utroque colentur, recreabuntur et beabuntur; unde subdit: « Sedes Dei et Agni erunt in illa, » et ipsi quasi « servi ejus servient illi. » Servire enim Deo, præsertim in cœlo, regnare est. « Et videbunt faciem ejus. »
22:4
4. ET NOMEN EJUS IN FRONTIBUS EORUM, — q. d. Palam profitebuntur et gloriabuntur se esse servos Dei, ac si nomen ejus palam frontibus inscriptum gererent. Est enim metalepsis. Hæc tamen servitus, non tam servitus erit, quam regale imperium: erunt enim omnes Beati reges et principes; unde subdit vers. 5: « Et regnabunt in sæcula sæculorum. » Alludit ad laminam pontificis, cui inscriptum erat, « sanctum Domino, » Exod. xxviii, 36: sicut enim hæc laminæ inscriptio significabat eum esse ministrum et pontificem sancti Dei, ita in cœlis omnes agnoscent a fronte et vultu Beatorum, eos esse servos et sacerdotes beati Dei, ac proinde (addit Alcazar) eos esse advocatos eorum qui in hac mortali vita morantur, et ad hanc rem Aarone potentiores esse. Hoc posterius verum est, sed non ad rem; nam post resurrectionem et diem judicii, ac gloriam Beatorum, de quibus hic agitur, nulli erunt in terra homines, pro quibus Beati in cœlo Deum interpellent.
22:5
5. ET NOX ULTRA NON ERIT. — Repetit et inculcat ea quæ dixit cap. xxi, vers. 23. Hic finitur hypotyposis et descriptio cœlestis Jerusalem, quam S. Joannes inchoavit cap. xxi, 1, et hucusque perduxit. Similem ex hoc loco fere petitam habet S. Vigilantius in Vita S. Astionis, quæ exstat in Vitis Patrum P. Heriberti. Cum enim Astion martyrio laureatus esset, in somnis apparuit Vigilantio, rogans eum ut adiret parentes suos, eosque adhuc gentiles ad Christum converteret, ac eis suam mortem et martyrium dextere nuntiaret. Paruit Vigilantius, ac ut parentum dolorem de filii morte leniret, initio rem dissimulavit, dixitque Astionem adhuc vivere. Roganti matri in qua regione et urbe, qua ratione et modo viveret, respondit: « Regio robustorum seu fortium virorum est. Plures (...) et valde nobiles degunt, quorum possessio paradisus dicitur, quorum tabernacula ex lumine sunt constructa, quorum vita Deus est, et conversatio immortalis existit; quorum vestes sanguine sunt respersæ, et in capite coronæ ex auro purissimo cum gemmis variis fabricatæ. Rex eorum potentissimus, cujus nomen Deus deorum, et Dominus dominantium; cujus nuntii Angeli dicuntur justitiæ, quorum vestis una est omnibus, et tactus eorum igni assimilatur urenti. Senatus hujus Imperatoris valde clarus habetur: media pars Prophetæ nuncupatur, alii vero Apostoli pronuntiantur. Civitas valde præclara, nomenque ejus Christicolis (quasi Christum colens, nisi legendum sit Christipolis, quasi Christi urbs), cujus murus ex auro purissimo, habens portas duodecim, et in ipsis singulæ dependent margaritæ, atque singuli ex Senatoribus per singulas sedent. Prima porta dicitur Petri, secunda Pauli, tertia Andreæ, quarta Joannis, quinta Jacobi, sexta Philippi, septima Bartholomæi, octava Thomæ, nona Matthæi, decima Thaddæi, undecima Simonis, duodecima Matthiæ. » Pergit templum ejus describere. « Sed et templum mirificum est in ea, habens Sancta sanctorum, et altare aureum, ante cujus conspectum vir quidam adstat mirificus, tenens decem chordarum psalterium, ac jugiter ibidem degentes ad laudem regis illius cohortatur, dicens: Laudate Dominum in cœlis; laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes virtutes ejus. Hujus itaque nomen David, filius Jesse pronuntiatur. Sed et plateæ hujus civitatis ex auro purissimo sunt stratæ: cujus fluvius in vitam æternam emanat, cujus pomifera per singulos menses reddunt fructus suos, et folia eorum ad medicamentum procedunt animarum; cujus lumen inenarrabile est; et portæ nunquam clauduntur, eo quod nunquam ibi nox erit, nec ullæ tenebræ; sed semper gaudium et perpetua lætitia ibidem commoratur. » Præclare quoque S. Anselmus in Proslogio, cap. xxv, cœlestem felicitatem ita pingit: « Qui hoc bono fruetur, quid illi erit, et quid illi non erit? Certe quidquid volet, erit; et quod nolet, non erit. Ibi quippe erunt bona corporis et animæ, qualia nec oculus vidit, nec auris audivit, nec cor hominis cogitavit. Cur ergo per multa vagaris, homuncio, quærendo bona animæ tuæ et corporis tui? Ama unum bonum, in quo sunt omnia bona, et sufficit. Desidera simplex bonum, quod est omne bonum, et satis est. Quid enim amas, caro mea? quid desideras, anima mea? Ibi est, ibi est quidquid amatis, quidquid desideratis. Si delectat pulchritudo, fulgebunt justi sicut sol. Si velocitas, aut fortitudo, aut libertas corporis cui nihil obsistere possit, erunt similes Angelis Dei: quia seminatur corpus animale, et surget corpus spirituale, potestate utique, non natura. Si longa et salubris vita, ibi sana est æternitas, et æterna sanitas: quia justi in perpetuum vivent, et salus justorum a Domino. Si satietas, satiabuntur cum apparuerit gloria Dei. Si ebrietas, inebriabuntur ab ubertate domus Dei. Si melodia, ibi Angelorum chori concinunt sine fine Deo. Si quælibet non immunda, sed munda voluptas, torrente voluptatis tuæ potabit eos Deus. Si sapientia, ipsa Dei sapientia ostendet eis seipsam. Si amicitia, diligent Deum plus quam seipsos, et invicem tanquam seipsos, et Deus illos plusquam illi seipsos, quia illi illum, et se, et invicem per illum, et ille se, et illos per seipsum. Si concordia, omnibus illis erit una voluntas, quia nulla illis erit nisi sola Dei voluntas. Si potestas, omnipotentes erunt suæ voluntatis, ut Deus suæ. Nam sicut poterit Deus quod volet, per seipsum, ita poterunt illi quod volent, per illum; quia sicut illi non aliud volent, quam quod ille: ita ille volet quidquid illi volent, et quod illi volet non poterit non esse. Si honor et divitiæ, Deus servos suos bonos et fideles supra multa constituet, imo filii Dei et dii vocabuntur; et ubi erit Filius, ibi erunt et illi, hæredes quidem Dei, cohæredes autem Christi. Si vera securitas, certe ita certi erunt nunquam et nullatenus ista, vel potius istud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt se non sua sponte illud amissuros, nec dilectorem Deum illud dilectoribus suis invitis ablaturum, nec aliquid Deo potentius invitos Deum et illos separaturum. Gaudium vero quale, aut quantum est, ubi tale aut tantum bonum est? Cor humanum, cor indigens, cor expertum ærumnas, imo obrutum ærumnis, quantum gauderes, si his omnibus abundares!» S. Gregorius in fine vii Psal. Pœnit.: «Ibi, ait, est lux sine defectu, gaudium sine gemitu, desiderium sine pœna, amor sine tristitia, satietas sine fastidio, sospitas sine vitio, vita sine morte, salus sine languore. Ibi sancti et humiles corde, ibi spiritus et animæ justorum, ibi cuncti cœlestis patriæ cives, et beatorum spirituum ordines Regem in decore suo videntes, et in gloria virtutis ejus exultantes. Perfecta viget in omnibus charitas, una omnium lætitia, una jucunditas. Bone Jesu, Verbum Patris, splendor paternæ gloriæ, in quem desiderant Angeli prospicere, doce me facere voluntatem Tuam, ut a Spiritu Tuo bono deductus, ad beatam illam perveniam civitatem, ubi est dies æternus, et unus omnium spiritus: ubi est certa securitas, et secura æternitas, æterna tranquillitas, et tranquilla felicitas, felix suavitas, et suavis jucunditas: ubi Tu Deus cum Patre et Spiritu Sancto vivis et regnas per infinita sæculorum sæcula. Amen.»
22:6
6. ET DIXIT MIHI: HÆC VERBA FIDELISSIMA SUNT. — «Dixit,» supple Angelus, qui Joanni cap. xxi, vers. 1, ostendit Jerusalem cœlestem, et hucusque ejus bona et gaudia ei explicavit. Porro censet Alcazar Angelum hunc fuisse S. Paulum, qui Joanni ostendit gloriam quam Romana Ecclesia, id est Pontifices, Martyres aliique fideles Romani, mox post mortem in cœlo consecuturi erant; ideoque eum dicere: «Hæc verba fidelissima sunt et vera,» q. d. Brevi fideliter et vere complebuntur. Verum superius dixi hunc Angelum fuisse verum et proprie dictum, qui totam Apocalypsin concludit temporibus novissimis, puta revelatione judicii, resurrectionis et gloriæ Beatorum. ET DOMINUS DEUS SPIRITUUM PROPHETARUM (q. d. Dominus Deus, qui Prophetis, ac consequenter et mihi, dedit spiritum propheticum) MISIT ANGELUM SUUM OSTENDERE SERVIS SUIS (mihi Joanni, et per me aliis Christi servis et fidelibus) QUÆ OPORTET FIERI CITO, — quia respectu æternitatis omnia temporalia cito affluunt, æque ac effluunt. Adde quædam hujus Apocalypseos cito post Joannem facta esse, uti sunt ea quæ primis capitibus prædixit septem Asiæ Episcopis.
22:7
7. ET ECCE VENIO VELOCITER. — Sunt verba, non Angeli, sed Domini Dei spirituum Prophetarum, de quo vers. præced. loquebatur Angelus, q. d. Agite, Christiani, constantes estote, state in fide mea contra Domitianum, Trajanum, Decium etc.; ego enim Deus et Dominus vester brevi veniam, vosque æterna felicitate, quam per Angelum descripsi, remunerabor: tyrannos vero et persecutores vestros ad æternas pœnas damnabo; unde et subdit: «Beatus qui custodit verba prophetiæ libri hujus.»
22:8
8. ET EGO JOANNES (scilicet sum, vel testor me esse eum) QUI AUDIVI ET VIDI HÆC. — Hæc est quasi subscriptio qua Joannes, velut scriba et notarius, subscribit huic libro et prophetiæ Apocalypseos, eaque confirmat ac vera esse testatur, ut omnes sciant hanc Apocalypsin esse S. Joannis Apostoli, quam ipse a Deo per revelationem accepit, præsertim accedente testimonio Ecclesiæ, quæ docet hanc esse veram et certam, non suppositiam, S. Joannis subscriptionem, sine quo testimonio subscriptio hæc plenam auctoritatem et fidem non haberet. Multa enim scripta, imo et Evangelia, nomine Apostolorum inscripta sunt, quæ constat esse apocrypha.
22:10
10. ET DICIT MIHI: NE SIGNAVERIS VERBA PROPHETIÆ LIBRI HUJUS; TEMPUS ENIM PROPE EST, — q. d. Ne obsignaveris, ne clauseris, ne celaveris hæc oracula, sed potius ea scribe et expone omnibus legenda, quia omnibus profutura sunt. Solet Deus, ut patet Danielis viii, 26, et xii, 4, Prophetis jubere ut obsignent prophetias suas, quando ex spectant remota tempora, tanquam jam legi non debeant, aut parvo sensu et fructu legendæ essent. At vero cum illæ sunt de temporibus propinquis, jubet ne signentur, uti hic fit. Multa enim, præsertim quæ spectant persecutiones tyrannorum et hæreticorum, tangebant tempora S. Joannis. Et hoc est quod ait: «Tempus (quo hæc prophetia implenda est) prope est;» et cap. 1, vers. 1: «Apocalypsis, inquit, Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis, quæ oportet fieri cito.» Adde: omnia hæc spectabant ad fideles eo tempore in persecutione animandos, præsertim ea quæ dicuntur de Dei erga suos providentia, et in hostes vindicta, de impiorum damnatione, piorum et constantium gloria et felicitate, quæ hisce capitibus descripsit, et identidem inculcavit; unde vers. 2, ait: «Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua.» Scriptura enim jubet subinde signari prophetias, cum eæ, licet non adeo sint remotæ, tamen præsenti tempore parum afferunt fructus, sed in futuro, cum implebuntur, afferent. At vero vetat signari eas, quæ licet post multum tempus futuræ sunt, tamen ex nunc magnam fidelibus afferent utilitatem, quia eos animant ad constantiam in fide et cultu Dei. Talis est hæc, ac proinde eam signari vetat. Ita Alcazar.
22:11
11. QUI NOCET, NOCEAT ADHUC (Arabicus, qui opprimit, vel calumniatur, opprimat etiam); ET QUI IN SORDIBUS EST, SORDESCAT ADHUC; ET QUI JUSTUS EST, JUSTIFICETUR ADHUC (Syrus, justitiam faciat adhuc); ET SANCTUS, SANCTIFICETUR ADHUC. — Significat S. Joannes adhuc spatium et tempus superesse, antequam hæc omnia compleantur, ac præsertim ante judicium generale, eoque tempore quemlibet a Deo suæ libertati permitti, ut bene agat vel male. Itaque priora verba sunt permittentis, q. d. Permitto jam nocenti ut noceat, sordido ut sordescat magis, sed suo tempore eumdem puniam. Unde est tacita ironia, æque ac Eccle. xi, 9, ubi dicitur: «Lætare ergo, juvenis, in adolescentia tua, et ambula in viis cordis tui, etc., et scito quod pro omnibus his adducet te Deus in judicium.» Quæ vero sequuntur: «Qui justus est, justificetur adhuc,» etc., serio monentis et adhortantis sunt: ita Viegas et Ribera. Hinc patet contra hæreticos justitiam et injustitiam in omnibus non esse æqualem, nec consistere in indivisibili, sed posse crescere et augeri per opera bona et mala. Nam qui magis sordescunt, certe per mala opera et nova peccata sordescunt: ergo et qui magis justificantur, per nova bona opera magis justificantur. Secundo, pressius et nervosius Alcazar censet hæc verba esse comparativa, q. d. Sicut ille qui nocet, nocere pergit, sic qui sanctus est, sanctificari pergat. Aliquando enim imperativus non præcipientis est, sed comparantis. Sensus ergo est: quando adversarius et persecutor deterius se et immanius gerit, tunc justus in sanctitate magis crescere et imminere studeat. Hoc enim pacto tum persecutorum supplicium, tum præmium justorum ad suum tandem cumulum perveniet. Sic enim in Proverbiis, singulis sæpe hemistichiis copula et est comparantis, nec tantum copulat, sed et comparat posterius hemistichium cum priori; ut Proverb. xxv, 23: «Ventus aquilo dissipat pluvias, et (id est sic et) facies tristis linguam detrahentem.» Duos enim hic impiorum gradus comparat et opponit duobus gradibus piorum. Prior est: «Qui nocet» et injurius est proximo, noceat adhuc; huic opponit: «Qui justus est, justificetur adhuc.» Posterior est: «Qui,» licet nulli sit injurius, sibi ipsi tamen est intemperans, et «sordibus» in gula, venere, etc., «sordescat adhuc;» huic opponit: «Qui sanctus sanctificetur adhuc,» per majorem in dies abstinentiam, continentiam, orationem, etc. Vere S. Augustinus, epist. 137 ad plebem Hipponensem: «Sicut, ait, difficile expertus sum meliores, quam qui in monasterio profecerunt: ita non sum deteriores expertus, quam qui in monasterio defecerunt, ita ut hinc arbitrer in Apoc. cap. xxii, scriptum: Justus justior fiat, et sordidus sordescat adhuc.» Hoc idem recte de primitiva Ecclesia, de qua maxime hic loquitur S. Joannes. Sensus ergo est, q. d. Quisque pius accumulet merita, uti, et ubi impii accumulant demerita. Præclare Faustus Rhegiensis Episcopus, Instruc. ad Monachos, quæ habetur in appendice Biblioth. SS. Patrum: «Nullum, inquit, finem sibi faciat proficiendi, nullum terminum constituat acquirendi, cum sibi dici audiat: Para in exitu opera tua; et iterum: Non verearis usque ad mortem justificari; et iterum: Sapientia in exitu canitur. Quanto ergo plus proficimus, tanto plus humiliemur, quia quanto plus humiliati fuerimus, tanto amplius proficimus. Nullus illi (Deo et Superiori suo) senior cam indoctus appareat, ut putet quod eum non deceat obedientia, quæ Deum decuit. Humilitas enim atque obedientia, in junioribus adhuc necessitas, in senioribus jam dignitas est. Ille bene proficit, ille bene consummat, qui quotidie sic agit, quasi semper incipiat. Quamobrem augmenta meritorum incitamenta esse perfectorum Scriptura pronuntiat.» Et post nonnulla: «Simus itaque in opere Dei indeficientes propter æternam retributionem, et quotidie ad meliora tendamus. Ipsa enim apprehendendi aviditas, ipsa consuetudo proficiendi, semper nos ad majora provocet; et ubi viderit Deus devotionem animæ, ardentiorem insinuabit affectum; et quanto nos arserimus ad studium, tanto ille apponet adjutorium; quanto nos apposuerimus ad diligentiam, tanto ille addet ad gloriam. Qui habet, dabitur illi, et superabundabit. Et alio loco dicit: Posui adjutorium super potentem. Gratia ergo de gratia nascitur, et profectus profectibus serviunt, lucra lucris, et merita meritis locum faciunt, ut quanto plus quis acquirere cœperit, tanto plus conetur acquirere; et quanto avidius de sapientiæ bonis hauserit, tanto plus haurire desideret; sicut ipsa de se loquitur sapientia: Qui edunt me, adhuc esurient. Urgeamus cursum nostrum, ut crescat in novissimo vita nostra. Quæramus usque in finem, unde sine fine gaudere mereamur. Sed esto non possimus exercere corporis labores, conferamus nos ad spiritualium bonorum desiderium, ad compunctionis et charitatis augmentum. Si quotidie in cordibus nostris disponamus ascensus, nulla infirmitate, nulla ætate lassari possunt mentes, ut spiritualibus quibusdam gradibus ascendere mereamur ad promissa Domini nostri Jesu Christi.» Egregie S. Bernardus, epist. 253 ad Guarinum, urget singulos ad progressum in via Dei: «Quia, inquit, nolle proficere, est deficere; non progredi, est regredi.» Vide eum.
22:12
12. ECCE VENIO CITO, ET MERCES MEA MECUM EST, — hoc est, in promptu et quasi in manibus meis est, ut statim eam cuique pro meritis reddam; idque probat ex eo quod subdit: «Ego sum α et ω, primus et novissimus, principium et finis,» q. d. Ergo meum est cuique suum finem et præmium, vel beatum, vel miserum pro meritis assignare. Rursum, q. d. Ergo meum est Ecclesiæ et justis laborum et persecutionum finem dare, uti eisdem principium dedi. State ergo, o fideles mei, in tribulationibus; dabit Deus his quoque finem et celerem finem, cum præmio et corona æterna: vide dicta cap. 1, vers. 8. Ita S. Furseus audivit Angelos concinentes: «Nullus labor durus videri debet, nullum longum tempus, quo gloria æternitatis acquiritur,» ut refert Venerabilis Beda, lib. III Histor. Angl., cap. xix. Symbolice, Tertullianus, lib. De Monogamia, cap. v: «Sic et duas, inquit, Græciæ litteras, summam et ultimam sibi induit Dominus, initii et finis concurrentium in se figuras, uti quemadmodum α ad ω usque volvitur, et rursus ω ad α replicatur, ita ostenderet in se esse et initii decursum ad finem, et finis recursum ad initium, ut omnis dispositio in eum desinens per quem cœpta est, per sermonem scilicet Dei, qui caro factus est, proinde desinat quemadmodum et cœpit. Et adeo in Christo omnia revocantur ad initium, ut et fides reversa sit a circumcisione ad integritatem carnis illius, sicut ab initio fuit; et libertas ciborum, et sanguinis solius abstinentia, sicut ab initio fuit; et matrimonii individuitas, sicut ab initio fuit; et repudii cohibitio, quod ab initio non fuit; et postremo totus homo in paradisum revocatur, ubi ab initio fuit.» Sed deinde Tertullianus hanc sententiam nimis extendit, ex eaque probare contendit, secundas nuptias Christiano esse illicitas, quia eæ non fuerunt in paradiso, qui est ejus error, quem hoc libro persuadere conatur.
22:14
14. BEATI QUI LAVANT STOLAS SUAS IN SANGUINE AGNI. — Aliqui codices carent hac sententia: inde putarunt Lovanienses eam ex cap. vii, vers. 14, huc esse translatam. Verum Romana, aliaque Biblia complura eam legunt, et vi «beati» non habetur cap. vii, vers. 14. Rursum, pro πλύνοντες τὰς στολὰς αὐτῶν, id est, qui lavant stolas suas, Græci codices, quos sequitur S. Cyprianus et Aretas, legunt, ποιοῦντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, id est, qui faciunt mandata ejus. Verum prior lectio est communior et verior, cujus hic est sensus: Stola, sive vestis candida animæ, est puritas, innocentia et sanctitas animæ; hæc nævis venialibus subinde maculatur: lavanda ergo est pœnitentia in sanguine Agni, si beati esse velimus. Ubi nota: Sanguis Agni est quasi sapo, quo maculæ peccatorum ex anima eluuntur: per merita enim passionis Christi, et per fidem, qua per eadem merita veniam peccatorum et gratiam a Deo nos obtenturos credimus, speramus et obsecramus, Deus nobis veniam hanc et gratiam elargitur. UT SIT POTESTAS (ἐξουσία, id est jus, facultas) EORUM IN LIGNO VITÆ, — ut frui possint fructu arboris vitæ, scilicet visione Dei beatifica, uti dixi vers. 2. Nota: Prius est habere jus ad lignum vitæ, quam actu per portas ingredi in civitatem, ut sequitur. ET PER PORTAS INTRENT IN CIVITATEM — cœlestem. Hinc patet Angelos, uti custodes a Deo appositi fuerunt et excubarunt ad paradisum terrestrem, ne Adam, vel quis hominum post peccatum Adæ eo ingrederetur, Gen. iii, 24: ita pariter eosdem jussu Dei custodire portas paradisi cœlestis, ne quis eo ingrediatur, nisi stolam et vestem habeat plene lotam et candidam. Idem clare patet ex cap. præc., vers. 12: «Et in portis angelos duodecim.»
22:15
15. FORIS (scilicet extra civitatem cœlestem, in gehennam pellantur et eant) CANES, — id est persecutores, qui instar canum rabidorum corpora Sanctorum, aut famam et nomen dilacerant, quales multi erant tempore S. Joannis, et plures erunt tempore Antichristi; unde Aretas per «canes» intelligit Judæos, hæreticos, aliosque infideles fidelium hostes. Hos enim «canes» vocat Paulus Philip. iii, 2. VENEFICI (malefici et magi) ET OMNIS QUI FACIT MENDACIUM — perniciosum, uti dixi cap. xxi, vers. 8, hoc est, omnis perjurus, veterator, calumniator, falsus testis, etc. Hæc scelera abundarunt tempore S. Joannis, et magis abundabunt tempore Antichristi, de quo maxime passim hic loquitur S. Joannes.
22:16
16. EGO JESUS MISI ANGELUM MEUM TESTIFICARI VOBIS HÆC IN ECCLESIIS, — q. d. Ego Christus per angelum hanc Apocalypsin, ejusque oracula, ac præsertim hæc ultima de magnitudine civitatis et gloriæ cœlestis, æque ac civitatis et pœnæ infernalis, revelavi Joanni, ut ille eadem prædicaret et scriberet toti Ecclesiæ, ut omnes fideles iis excitentur ad curam salutis suæ, ad constantiam in fide, et martyrium pro illa, si opus sit, obeundum. EGO SUM RADIX ET GENUS DAVID. — Ego sum ortus ex stirpe, radice et genere Davidis; vide dicta cap. v, vers. 5, q. d. Ego sum Messias, sive Christus Davidi promissus, qui hæc edico, prædico et promitto, ac consequenter reipsa præstabo. Ego sum qui Davidis gloriosum regnum pene exstinctum, quasi filius et hæres suscitabo, magisque gloriosum et spiritale efficiam in Ecclesia tum militante, tum potius triumphante. STELLA SPLENDIDA ET MATUTINA. — Arabicus: Stella quæ oritur in mane; Syrus: Sicut illa stella illustris, illa matutina, de qua dixi cap. ii, vers. 28, q. d. Ego sum Lucifer prænuntius instantis solis, id est vitæ et gloriæ beatæ. Agite ergo, durate, constantes estote in persecutionibus: indico enim vobis adventare solem vestræ gloriæ et diei æternitatis. Unde S. Gregorius, XXIX Moral., xvii: «Christus, ait, vivus apparens post mortem, matutina nobis stella factus est; quia dum in semetipso exemplum nobis resurrectionis præbuit, quæ lux sequatur, indicavit.» Tropologice: Stellæ sunt Apostoli et Doctores, de quibus audi S. Chrysostomum, hom. 1 De Pentecost., sub finem tom. III: «Quæ, ait, sunt tales stellæ sicut Apostoli? stellæ in cœlo, Apostoli super cœlos. Quæ sursum sunt, inquit Apostolus, sapite, ubi Christus est in dextera Patris sedens. Stellæ de igne (ex sententia Platonicorum, juxta quam Poeta: Vos æterni ignes) insensibili, Apostoli de igne intelligibili. Stellæ in nocte lucent, in die obscurantur: Apostoli in die et in nocte suis radiis, hoc est virtutibus, effulgent. Stellæ orto sole obscurantur: Apostoli, sole justitiæ resplendente, sua claritate lucescunt. Stellæ in resurrectione cadunt sicut folia: Apostoli resurrectione rapientur in aera nubibus. Et in illis quidem sideribus alius Antifer, alius Lucifer appellatur: in Apostolis autem nullus Antifer est, omnes Luciferi; et ideo stellis majores Apostoli. Et quicumque eos luminaria vocaverit mundi, non peccabit, non solum dum essent in corpore, sed etiam magis nunc quando de vita migrarunt.» Vide dicta Danielis xii, 3.
22:17
17. ET SPIRITUS ET SPONSA DICUNT: VENI. — «Spiritus,» scilicet Sanctus; «et sponsa,» id est Ecclesia, «dicunt,» id est dicere, desiderare et orare nos docent adventum Christi, ut dicamus: «Veni,» scilicet Domine Jesu, ad judicium, in quo nos cum Tua sponsa matre nostra, id est Ecclesia, in thalamum cœlestem inducas. Quare perperam hæc divellit Arabicus, sicque dispungit: «Ego radix et genus David, et stella quæ oritur in mane, et spiritus, et sponsa; et dicetur: Veni.» ET QUI AUDIT (in se hanc vocem, et hunc instinctum Spiritus, idipsum) DICAT, (scilicet) VENI, — Domine Jesu. ET QUI SITIT (justitiam et vitam æternam), VENIAT; ET QUI (idipsum) VULT, ACCIPIAT AQUAM VITÆ (Syrus, aquam vivam) GRATIS, — de qua dixi vers. 1, q. d. Dum Christo dicimus: «Veni,» nos vicissim spiritualibus gressibus illi obviam procedere debemus, atque hanc ejus sitim in nobis acuere, ut vitæ et gloriæ beatæ siti et desiderio accensi, ad eam anhelemus, dicamusque: «Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad Te, Deus.» Huic enim ita sitienti et anhelanti hæc aqua vitæ obtinget: Deus enim ita munificus est, ut magnos labores non requirat, sed tantum sitiri appetat, ait Nazianzenus. Nihil ergo superest, nisi ut sitientes ad aquam vitæ festinemus. Quocirca pie et sapienter S. Eugenius Toletanus Archiepiscopus, antecessor S. Ildephonsi, anno Domini 636, ita orare solet: Rex Deus immensi quo constat machina mundi, Te mea mens sitiat, sermo canat, actio promat. Integram ejus orationem carmine expressam recitat noster Browerus, in calce poematum Venantii Fortunati.
22:18
18. CONTESTOR ENIM. — «Enim,» id est autem, q. d. Enim vero contestor: nam γάρ, id est «enim,» apud Græcos sæpe est encliticum, et redundat. Alcazar tamen to «enim» proprie accipit, ut causale, huncque dat sensum. Quæ dixi de sitientibus, deque danda eis aqua vitæ, adeoque toto hoc libro, certissima sunt, itaque vera, ut de iis verissime pronuntietur Væ adversus eum, qui ejus verbis aliquid aut addere, aut detrahere ausit. Est hoc quasi sigillum libri, quo gravi asseveratione et comminatione contestatur Joannes, hæc omnia et singula esse Deo accepta, esseque Dei oracula. SI QUIS APPOSUERIT AD HÆC. — Significat fore hæreticos, qui Apocalypsin, et S. Scripturam, cujus Apocalypsis est quasi finis et clausula, adulterarent vel addendo, vel minuendo, uti fecit Marcion, quem ideo Tertullianus, lib. De Carne Christi, cap. iv, «comestorem; sive murem Ponticum» appellat (fuit enim oriundus ex Ponto). Ita Ticonius, Beda et alii. Non ergo Joannes carpit hic leges humanas, Apostolicas, vel Ecclesiasticas, quæ adduntur divinis, ipsique Evangelio: non enim adduntur ut leges vel Scripturæ divinæ, sed ut humanæ ex divinis deductæ. Vide dicta Deut. iv, 2.
22:20
20. DICIT (non Joannes, ut volunt Aretas et Ribera, sed Christus) QUI TESTIMONIUM PERHIBET ISTORUM (Joanni, Christus, inquam, «dicit,» tum id quod præcessit: «Si quis apposuerit,» etc., tum id quod sequitur): ETIAM VENIO CITO (Arabicus vertit, et venit, id est veniet, cito). AMEN. q. d. Ego Christus certissime et citissime veniam, ut eos qui mihi fideles et constantes sunt præmiem; infideles vero, inconstantes et deficientes puniam: observate ergo hæc mea monita et præcepta. Porro Christo respondet S. Joannes jam senex, sitiens aquam vitæ cœlestem, optansque Christo frui: «Amen,» id est fiat; «veni,» vel, ut græce est, ναὶ ἔρχου, id est etiam veni, «Domine Jesu;» obsecro veni, omnino veni, amor mi, gaudium meum, desiderium meum; idemque nos dicere et desiderare, tacite suo exemplo monet: Hoc enim est quod expressit vers. 17: «Qui audit, dicat: Veni.» Ita Rupertus, Ansbertus, Haymo et Viegas. Unde Arabicus vertit: Veni, Domine Jesu Christe, ad omnes sanctos in sæculum sæculorum. Amen. Qui enim est puræ conscientiæ, pureque et intense amat Jesum, desiderat dissolvi, et esse cum Christo. «Ipse enim Jesus, qui dulcis est in voce, dulcis in facie, dulcis in nomine, dulcis in opere, dulcior apparebit in deitatis visione,» ait S. Bernardus (vel quisquis est auctor), serm. De Cœna Domini, pag. 391. Quidam vir doctus apud Salmeronem, Prolegomen. 7, pag. 97: «Amen, ait, dictio familiaris Joanni, qua præ cæteris in Evangelio est usus, eo quod illud jam senio confectus scripserit. Nam litteræ Ἀμήν significant 99, ut etiam Gratianus tradit, dist. 83, cap. Qualiter vero. Siquidem alpha in Ἀμήν denotat 1, mu vero 40, eta 8, nu 50; qui numeri collecti faciunt 99, quot annos fertur vixisse S. Joannes.» Verum hæc levicula sunt et incerta. Narrat S. Gregorius, lib. I Dialog., cap. viii, S. Anastasium simili voce cœlitus lapsa: «Veni, Anastasi,» vocatum esse ad mortem, imo ad immortalitatem; unde mox animam Deo reddens, ad illam evolavit. Tropologice idem Gregorius, homil. 14 in Ezech.: «Qui audit, ait, dicat: Veni. Cui enim jam vox vocantis Dei efficitur in corde, necesse est ut proximo per prædicationis officium erumpat in voce; et idcirco alios vocet, quia jam ipse vocatus est.» Idem, lib. IV Dialog., cap. xiii, narrat de S. Galla, quod a S. Petro vocata sit in cœlum. Cum enim eum videns exultaret rogaretque: «Quid est, Domine mi, dimissa sunt mihi peccata mea?» ab eo audivit: «Dimissa, veni.» Idem, ibidem cap. xii, narrat S. Probum Reatis Episcopum, a S. Juvenali et Eleutherio Martyribus vocatum in cœlum. Idem cap. xiv narrat S. Servulum paralyticum, qui «studebat semper in dolore gratias agere, hymnis Deo et laudibus diebus ac noctibus vacare,» angelorum cantu ad æternam gloriam invitatum. Et cap. xv refert S. Romulam in paralysi mire patientem, a duabus suis discipulis hac voce: «Mater, veni; mater, veni,» evocatam, ac duobus cœlitum psallentium choris in cœlum deductam, mira post se odoris fragrantia relicta. Et cap. xvi narrat S. Tarsillam, amitam suam, a S. Felice Pontifice atavo suo, ostendente ei mansionem perpetuæ claritatis, accersitam hac voce: «Veni, quia in hac te lucis mansione recipiam.» Quare febri correpta, sursum respiciens, Jesum venientem vidit, cœpitque clamare dicens: «Recedite, recedite, Jesus venit.» Cumque in eum intenderet quem videbat, sancta illa anima corpore est egressa. Dum vero corpus ejus lavaretur, longæ orationis usu in cubitis ejus et genibus, camelorum more inventa est obdurata cutis excrevisse. Et cap. xvii narrat Musam puellam a B. Virgine invitatam ad suum virginum cœtum, mox pueriles mores in seniles commutasse, ac trigesimo post die, cum plane a B. Virgine evocaretur, depressis reverenter oculis aperta voce clamasse: «Ecce, domina, venio; ecce, domina, venio.» In qua voce spiritum tradidit, et ex virgineo corpore habitatura cum sanctis virginibus excessit. Ita ad Christum transire anhelabat S. Maria Oigniacensis. Nam, ut in ejus Vita scribit Cardinalis de Vitriaco, lib. II, cap. x, ultimo vitæ suæ anno propinquante, jam se amplius continere non valens anhelabat, suspirabat, præ desiderio clamabat, quasi moræ impatiens, cum «Dominum (Christum, cum quo familiariter versabatur) amplexaretur: Nolo, Domine, ut sine me recedas: non cupio hic morari amplius, domum ire volo.» Et paulo post cum narrasset illi revelatum suum transitum in cœlum: «Non potuit, inquit, tunc præ spiritus ebrietate tacere, sed clamans dicebat: Audivi a Domino me ituram in Sancta sanctorum. O dulcissimum vocabulum! Dic mihi, mea Clementia (sic enim ejus ancilla vocabatur), quid est Sancta sanctorum? Ex famula volebat scire quid eæ dictiones significarent, cum neutra id sciret; sed, ut dixi, spiritu ebria id faciebat.» Et mox: «Audiebat etiam vocem Domini vocantis et dicentis: Veni, amica mea, sponsa mea, columba mea; jam coronaberis.» Instante vero morte, ut idem Cardinalis scribit cap. xi et seq.: «Cœpit clara voce et alta cantare, nec cessavit spatio dierum trium et noctium laudare Deum,» hymni carmina suggerente ei angelo Seraphino; adventante autem hora ultima canebat: «Quam pulcher es, rex noster Domine! Alleluia.» Ita Sancti vitam habent in patientia; mortem, imo immortalitatem, in desiderio, quia ad Christum amorem suum suspirant. Unde S. Bernardus in Form. honest. vitæ: «Sit tibi Jesus, inquit, semper in corde; et nunquam imago crucifixi ab animo tuo recedat. Hic tibi sit cibus et potus, dulcedo et consolatio tua, mel tuum et desiderium tuum, dulcedo et meditatio tua, oratio et contemplatio tua, vita et mors, et resurrectio tua.» Lege suspiria S. Augustini anhelantis ad cœlum, in lib. Meditationum et Soliloquiorum, tomo IX; lege et imitare suspiria S. Bernardi ad Jesum in Jubilo, ubi inter cætera ait: O Jesu mi dulcissime, Spes suspirantis animæ. Te quærunt piæ lacrymæ. Te clamor mentis intimæ. Jesu dulcedo cordium, Fons vivus, lumen mentium. Excedens omne gaudium, Et omne desiderium. Quando cor nostrum visitas, Tunc lucet ei veritas, Mundi vilescit vanitas, Et intus fervet charitas. Jesu mi bone, sentiam Amoris Tui copiam, Da mihi per præsentiam, Tuam videre gloriam. Desidero Te millies: Mi Jesu, quando venies? Me lætum quando facies? Me de Te quando saties? Jam quod quæsivi video. Quod concupivi teneo, Amore Jesu langueo, Et corde totus ardeo. O beatum incendium, Et ardens desiderium! Tollens omne fastidium, Mel, nectar, melos, suavium. Jesu, corona Martyrum, Et flos perennis virginum, Tu casti cordis lilium, Tu decertantis præmium. Exaudi preces supplicum, Nil extra Te quærentium. O dulce refrigerium, Amare Dei Filium! Tu mentis delectatio, Amoris consummatio. Tu mea gloriatio, Jesu mundi salvatio. Tu verum cœli gaudium. Jesu cordis tripudium,
22:21
21. GRATIA DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI CUM OMNIBUS VOBIS (Syrius, cum omnibus sanctis). AMEN. — Apostolicæ litteræ solent incipere et terminari in apprecatione gratiæ Christi. Ita hic Apocalypsin (quæ instar epistolæ est: unde initio septem epistolas ad septem Asiæ Episcopos continet; atque hic in fine terminatur instar epistolæ) S. Joannes ejusdem apprecatione concludit.
22:1
… Compendio di tutta la dottrina del Nuovo Testamento sulla processione dello S. S. è la frase dell'Apocalisse, che mostra lo S. S. come un « fluvium aquae vivæ, splendidum tamquam crystallum, procedentem de throno Dei et Agno » (Apoc. 22, 1; cf. J. Lebreton, op. cit., I, p. 538).
22:2
… primosca, Roma 1934, pp. 104-107, 135 sg.; R. Bauerreis, Arbor vitae: Der «Lebensbaum» und seine Verwendung in Liturgie, Kunst und Brauchtem des Abendlandes, Monaco 1938; H. Bergema, De Boom des Levens in Schrift en historie, Hilversum 1938; R. Schran, Zu Apoc. 22, 2: Die Frage nach dem Standort des Lebensbaumes, in Biblische Zeitschrift, 24 (1938), p. 208; R. Marcus, The tree life in Proverbs, in Journ. of Bibl. …
22:4
… Questa «visione di Dio» caratterizza il Regno fondato da Gesù (Io. 14, 6-11; 19-23) e culminerà nella gloria eterna (I Cor. 13, 12; I Io. 3, 2; Apoc. 22, 4).
22:7
… Nel Nuovo Testamento ricorrono analoghe b.: Mt. 11, 6; 13, 16; 16, 17; 24, 46; Lc. 11, 28; 12, 37 sg. 43; 14, 15; Io. 20, 29; Iac. 1, 12; I Ps. 3, 14; 4, 14; Apoc. 1, 3; 14, 13; 16, 15; 19, 9; 20, 6; 22, 7, 14. Tuttora i cristiani di Oriente chiamano le b. « macarismi ». Il Diatessaron arabo interpreta l'aggettivo iniziale « beati » in senso avverbiale: « viva! » (E. Preuschen, Tatians …
… andranno incontro a Gesù saranno passati per la morte e la risurrezione (ibid. 14, 13; 20, 6,12-13). La « fine » è considerata in senso larghissimo, e la p. finale universale vi si coniuga con la p. attuale personale attesa e invocata (ibid. 1,7; 3,20; 22,7,11,12,20; v. MARANATHA).
22:9
S. Giovanni spesso dichiara di dovere scrivere l'Apocalisse per ordine di Dio (Apoc. 1, 11. 19; 2, 1. 8. 12. 18; 3, 1. 7. 14; 19, 9) e chiama il suo libro «profezia», a cui nulla si deve aggiungere o togliere, per divina disposizione (ibid. 22, 9. 10. 18-19). In I Tim. 5, 18 sembra che Paolo citi Lc. 1, 9, 7 equiparandolo a Deut. 25, 4. Pietro mette sul medesimo piano le lettere di Paolo e le «altre Scritture», cioè quelle del Vecchio …
22:10
… mediante l'accettazione della fede in Cristo Messia. c) Infine il futuro il quale, garantito dalla struttura profetica della storia, salva insieme passato e presente e costituisce perciò l'ultimo καιρός che darà l'assetto definitivo all'umanità (Apoc. 1, 3; 22, 10; ὁ καιρὸς ἐγγύς ἐστιν. …
22:11
… Tale verità consta dalla S. Scrittura (Mt. 5, 48; Lc. 14, 25; Phil. 4, 8; I Cor. 7, 29-31; Eph. 1, 4; II Tim. 3, 10; I Pt. 1, 15; I Io. 2, 15; Apoc. 22, 11), dai ss. Padri (s. Agostino, Sermo 96, 7; PL. 38, 588; s. Basilio, Sermo de renunciatione saeculi; PG 31, 628), dalla costante tradizione (cf. Pio XI: AAS, 15 [1922], pp. 49-63). …
22:13
… con lettere, nel misurare i terreni; e poiché questa X aveva la forma della croce decussata e della prima lettera del nome di Cristo (Χριστός), questa cerimonia venne ad indicare che Cristo prendeva possesso di quel luogo; il ricordo poi della frase di Apoc. 22, 13 («Io sono l'alfa e l'omega») suggerì l'idea di iscrivere nelle due linee della X l'alfabeto greco, cui più tardi si aggiunse quello latino, e in alcuni luoghi anche l'ebraico (v. ABECEDARIO).
22:15
1. La pena del danno (lat. damnum = «perdita», «disgrazia») è la privazione del possesso di Dio, solennemente indicata nelle parole «Discedite a me, maledicti» (Mt. 25, 41). Altri testi biblici suggeriscono la stessa idea (Mt. 25, 10-12; I Cor. 6, 9; Apoc. 22, 15), che i Padri svolgono con ampiezza e profondità (cf. s. Giovanni Crisostomo, In Mt. hom., 23, 9: PG 57, 317; s. Agostino, Enchiridion, 112: PL 40, 285). Questa pena, che è tanto grande …
22:16
… Ma B. rinnova il suo gesto una quarta volta, predicando tra l'altro: «Una stella spunterà da Giacobbe, uno scettro si leverà da Israele» (24, 17); oracolo, annunzianti la comparsa nel popolo eletto di un personaggio insigne per lo splendore (simboleggiato dalla stella: cf. Gen. 49,10; Is. 14,2; Apoc. 22,16), re («scettro») potente.
… « stella matutina »; ma l'ebr. ha « stella luminosa »). Nel Nuovo Testamento indica Gesù « astro mattutino che sorge nei cuori » con la fede che prepara alla parousia (II Pt. 1, 19); Gesù è « l'astro fulgente del mattino » (Apoc. 22, 16: ὁ ἀστήρ ὁ λαμπρός ὁ προινός), e darà al vincitore « l'astro del mattino » (τὸν ἀστήρς τὸν προινός; Apoc. 2,28), cioè la sua gloria. …
22:17
… «Saranno satolisti»: il compenso era assicurato (Ier. 31, 25) nel regno messianico a quanti avevano penato (Is. 49, 10; 55, 1-2 «senza danaro»; cf. Eccl. 51, 33; Apoc. 22, 17). L'espressione è spiritualmente evocatrice, che nella Bibbia «fame e sere indica spesso il desiderio dei beni sovratterreni (Is. 56, 1; Ier. 31, 25; Am. 8, 11; Ps. 41, 2-3; 106, 9), …
22:20
… Gli antichi intendevano māran 'āthā' « il Signore nostro è venuto », che deve avere il senso di « è presente tra noi ». Molti moderni preferiscono leggere māranā thā' « Signore nostro, vieni! » nel senso di Apoc. 22, 20 (e di Mt. 6, 10).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.