Apocalisse
Apocalypsis B. Joannis ApostoliIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Libro profetico che chiude il Nuovo Testamento.
Il titolo è costituito dalla prima parola greca del testo (Ἀποκάλυψις Ἱησοῦ Χριστοῦ), che non ricorre più in seguito. La forma consueta nei codici è Ἀποκάλυψις Ἰωάννου, con aggiunte varie nei minuscoli e nelle versioni (Volgata Clementina: Apocalypsis sancti Ioannis apostoli). Il termine ἀποκάλυψις (17 volte altrove nel Nuovo Testamento: Lc. 2, 32, e 13 volte in s. Paolo. 3 volte in I Pt.; ἀποκάλυψις: 26 volte nel Nuovo Testamento) significa «rivoluzione» d'una realtà occulta (mistero) ed ha spesso senso escatologico; qui vale: «manifestazione di Gesù Cristo come sovrano e giudice» (cf. I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7-13; ugual senso del verbo: Lc. 17, 30).
Haydock
Though some in the first ages[centuries] doubted whether this book was canonical, and who was the author of it, (see Eusebius, lib. 7, History of the Church, ch. XXV.) yet it is certain much the greater part of the ancient fathers acknowledged both that it was a part of the canon, and that it was written by St. John, the apostle and evangelist. See Tillemont, in his ninth note upon St. John, where he cites St. Justin Martyr, St. Irenaeus, St. Clement of Alexandria, Tertullian, St. Cyprian, St. Athanasius., Eusebius, St. Ambrose, St. Jerome, St. Augustine, etc. It was written in Greek to the churches in Asia[Asia Minor], under Domitian, about the year 96[A.D. 96] or 97, long after the destruction of Jerusalem, when St. John was banished to the island of Patmos, in the Aegean Sea. It is by some called the prophecy of the New Testament, and the accomplishment of the predictions of all the other prophets, by the first coming of Christ at his incarnation, and by his second coming at the end of the world. As to the time when the chief predictions should come to pass, we have no certainty, as appears by the different opinions, both of the ancient fathers, and late interpreters. Many think that most things set down from the fourth chapter to the end, will not be fulfilled till a little time before the end of the world. Others are of an opinion, that a great part of them, and particularly the fall of the wicked Babylon, happened at the destruction of paganism, by the destruction of heathen Rome, and its persecuting heathen emperors. Of these interpretations, see Alcazar in his long commentary, the learned Bossuet, bishop of Meaux, in his treatise on this book, and P. Alleman, in his notes on the same Apocalypse, tom. xii, who, in his preface, says, that this in a great measure may be now looked upon as the opinion followed by the learned. In fine, others think that St. John's design was in a mystical way, by metaphors and allegories, to represent the attempts and persecutions of the wicked against the servants of God, the punishments that should in a short time fall upon Babylon, that is, upon all the wicked in general; the eternal happiness and reward which God had reserved for the pious inhabitants of Jerusalem, that is, for his faithful servants, after their short trials and tribulations of this mortal life. In the mean time we meet with many profitable instructions and admonitions, which we may easily enough understand; but we have no certainty, when we apply these predictions to particular events; for as St. Jerome takes notice, the Apocalypse has as many mysteries as words, or rather mysteries in every word. Apocalypsis Joannis tot habet sacramenta quot verba....parum dixi, in verbis singulis multiplices latent intelligentiae. (Ep. ad Paulin. t. iv., p. 574. Edit. Benedict.) (Witham) --- In the first, second, and third chapters of this book are contained instructions and admonitions which St. John was commanded to write to the seven bishops of the churches in Asia. And in the following chapters, to the end, are contained prophecies of things that are to come to pass in the Church of Christ, particularly towards the end of the world, in the time of antichrist. It was written in Greek, in the island of Patmos, where St. John was in banishment by order of the cruel emperor Domitian, about sixty-four years after our Lord's ascension. (Challoner) --- This is the last in order of the sacred writings, and contains, in twenty-two chapters, revelations, as the name imports, extremely obscure it must be acknowledged, yet undoubtedly of the utmost importance to the Christian Church, if we may judge from the dignity of the author, who was the beloved disciple, or the grandeur and majesty of the ideas, which pervade every chapter of the work. Being a sealed book, or a hidden mystery, in the beginning of the Church, when nothing of this important prophecy had yet been fulfilled, it is no wonder we are deprived of the usual lights which we have hitherto followed in expounding the Scripture, viz. the works of the fathers. So little was it indeed understood at that time, that by many it was long considered as a reverie, and an extravagant composition, though the most learned always looked upon it as an inspired work. One reason, which may have led the faithful to class this among the apocryphal works, was the number of fables and illusions published by the misguided piety of the ignorant. We know at least, that on account of the heresy of Cerinthus, which was filled up with illusion and fanaticism, this book was not circulated among the faithful: a few copies were kept with care in the archives of the Churches, to be perused only by the bishop, or such as he thought not likely to abuse it. With regard to the interpretation of it, it will not be expected that it should be attempted in a work of this kind. We shall therefore only give a short account of the principal commentators, and their plans, that the enlightened reader may consult their works, if he wish to enter deeper into the subject. But it should never be forgotten, that the connection of sublime and prophetical ideas which compose this work, has at all times been a labyrinth, in which the greatest geniuses have lost themselves, and a rock on which most commentators have split, the great Sir Isaac Newton not excepted. Hence Scaliger's praise of Calvin; Calvinus sapuit, quia non scripsit in Apocalypsim. 1. The fathers living before the accomplishment of the events, have of course given us no interpretation. Those, therefore, who have written on it at all, have explained it in a mere moral sense, and drawn from it useful parables and instructions. None of them have given a regular systematic explanation. It must, however, be observed, as a circumstance of some moment, that many of them, particularly Sts. Augustine and Jerome, thought the Apocalypse contained prophecies regarding the whole time of the existence of the Church of Christ, till its triumphant state in the new Jerusalem. 2. Among the moderns we have abundant interpreters of the Apocalypse in all the reformed Churches. It has indeed grown into a mania among them, the only difference being their respective degrees of absurdity. This has been to all of them the common quarry, whence they have hewn the stones to cast at their mother Church. For to this day they have continued to disgrace themselves and Christianity, by depicting the Church of Rome as the scarlet w---e[whore] of Babylon, popery the beast, and the pope antichrist. We must, however, except Grotius and Hammond, who have given historical interpretations, and some few others. 3. Among Catholic expositors stands eminently conspicuous the learned bishop of Meaux, Bosseut. This light of the Galican Church has improved upon and filled up the outlines which Grotius had only sketched. The first three chapters, according to him, regard only the Churches of Asia, to which they are addressed; the other chapters, to nineteen, have been fulfilled in the persecutions which the Church endured under the pagan emperors. The last three are merely allegorical of the triumphs which the Church finally gained over her persecutors. 4. Du Pin has taken a wider range. The last three chapters regard the final judgment, and the establishment of the Church in heaven. And all the chapters between the first three and last three, are mere general descriptions of persecutions, fall of tyrants, heresies, etc. which shall happen in the Church; represented under the various figures which the rich imagination of St. John supplied. This system certainly removes all difficulties at once, by saving the trouble of comparing each figure with corresponding historical facts; but substitutes a vague and indeterminate sense, which we do not expect in prophecy. 5. Calmet does not vary a great deal in the outlines with Bossuet; but their applications of the text to the history are in many points widely different. He conceives the intermediate chapters between the first three and last three to have been fulfilled in the general persecution begun by Diocletian, in 303[A.D. 303], and the destruction of Rome, in 410, by Alaric. The last three chapters give the triumph of the martyrs at that period, as well as many things, which are to take place at the coming of antichrist, and the dissolution of the world. 6. Conceiving that all the above commentators had too much contracted the time for the accomplishment of the prophecy, by limiting it to the establishment of Christianity, Monsieur de la Chetardie established a new system upon the supposition that the Apocalypse includes the whole history of Christ's Church upon earth. In doing this, he had the authority of St. Augustine, and other fathers. Observing, therefore, upon an attentive perusal of this work, that there were seven seals, seven trumpets, seven vials, and that at the opening of each seal a new revelation was made, he ingeniously concluded, that the history of the whole Church was divided into seven periods or ages, and that to each period belonged one seal, one trumpet, and one vial. Six of these periods he conceives to be already accomplished, the seventh yet remains concealed in the womb of futurity. 7. Ingenious as is this system of Chetardie, it was not adopted, since Calmet, who wrote after him, preferred his own, which resembled that of Bossuet. It has, however, been renewed by the late bishop Walmsley, under the name of Signor Pastorini, who has taken up the idea and general outline from Chetardie, but illustrated the same with his own interpretation and application to historical facts. The erudition with which the latter author has clothed this system, and the striking aptness of his comparisons of the words of the prophecy to the events which have passed, have gained a very general approbation, and he is almost exclusively followed in the interpretation of this sealed book. How far he has succeeded in his explanation of the seventh age of the Church, cannot be determined by us, since it is shut up in the dark recess of futurity. Posterity will decide. To him we refer the English reader for any further information on the subject, convinced that his researches will be amply gratified, his education wonderfully improved. For, says the illustrious prelate Bossuet, "notwithstanding the obscurities of this book, we experience in its perusal an impression so sweet, and at the same time so magnificent, of the majesty of God; such sublime ideas present themselves of the mystery of Jesus Christ, such noble images of his victories and his reign, and such terrible effects of his judgment, that the soul is quite moved and penetrated. All the beauties of the Scriptures are collected in this book. Whatever there is melting, lively, and majestic in either the law or the prophets, acquires in this book an additional lustre." O truly adorable truths contained herein! of which God is the plentitude and eternal source; of which Jesus Christ is the prophet, the teacher and master; truths which have the angels for servants and ministers; the apostles and bishops for witnesses and depositaries; and all faithful souls, ver. 3.[chap. 1:3.?], for children and disciples. Let us prepare our hearts to hear Jesus Christ arisen from the dead, discovering to us the mysteries of his kingdom, and the truths of the gospel of his glory. Let us hear his warning voice, and prepare for his speedy coming by a strict observance of every duty. Happy, thrice happy that Christian whom the death of sin, and the sleep of tepidity shall not render deaf to this voice!
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF THE APOCALYPSE OF S. IOHN. 7 paragrafi
THAT vvhich the old Testament foretold of Christ him self, the Apostles could report the fulfilling thereof in the nevv Testament, by vvay of an historie, euen from his Conception to his Glorification. But of his Church, they could not doe the like: because in their time it did but beginne: being to continue long after them, euen to the end of the vvorld, and then at length to be glorified, as Christ her Spouse alreadie is, Herevpon God vvould haue S. Luke to report in the Actes of the Apostles, the storie of the Churches beginning. and for the rest of it to the end, (that vve might receiue this benefite also by the Apostles handes) he vvould S. Iohn to tell vs of it in this booke by vvay of a prophecie.
Of vvhich booke S. Hierome saith: Hier. ad Paulin. The Apocalypse of S. Iohn hath as many sacrament or mysteries, as vvordes. Yea more then that, In euery vvord there are hid manifold and sundrie senses. Therfore it is very litle that can here be noted, in respect. Yet to giue the good Catholike (vvhose comfort is here) some litle helpe, the booke may be deuided into fiue partes.
The first (after the Pro••me) conteineth seuen Epistles from Christ novv in glorie, Ca. 1. 2. 3. to seuen Churches of Asia, 1 part. or (for, these he maketh al one) to the seuen Bishops of those Churches: meaning no to those only, but to al his Churches & Bishops throughout the vvorld: saying therefore in euery one of them, to al in general: He that hath an eare, let him heare vvhat the Spirit saith to the Churches. As also in euery one he exhorteth vs to fight manfully (in this spiritual vvarfare of ours against sinne) for the victorie, and in euery one accordingly promiseth vs a revvard in heauen. But before this, in the beginning of euery one, be partly commendeth, partly reprehendeth, and exhorteth to penance. Vvhere this is much to be noted, and feared, that among so many, he reproueth somevvhat in al, saue only in tvvo, vvhich are the second & the sixt. In the beginning also of euery one, he taketh some peece out of the apparition going before, to frame thereof his slyle agreably to the matter of eche Epistle.
After this admonition to Pastors and their flockes: Ca. 4. to the 8. the second part folovveth, 2. vvherein the Church and vvhole course thereof from the beginning to the end, is expressed in the opening of a booke in Gods hand, and the seuen seales thereof, by Christ, for the vvhich, he seeth praise sung novv in heauen and earth, not only to the Godhead, as before, but also (after a nevv manner) to Christ according to his Manhod. And here, vvhen he is come to the opening of the last seale, signifying Domesday, he letteth that matter alone for a vvhile, and to speake more fully yet of the said course of the Church, Ca. 8. to the 12. he bringeth in an other pagent (as it vvere) of seuen Angels vvith seuen Trumpets. The effect of both the Seales & Trumpets, in this: That the Church beginning and proceding, there should be raised against it, cruel persecutions, and pestilent heresies: and at length after al heresies, a certaine most blasphemous Apostasie, being the next preparatiue to the comming of Antichrist: After al vvhich, Antichrist him self in person shal appeare in the time of the sixt seale, and sixt trumpet, persecuting and seducing (for the short time of his reigne) more then al before him. The Church notvvithstanding shal still continue, and vvade through al. because Christ her Spouse is stronger then al these aduersaries, vvho also straight after the said sixt time, shal in the seuenth, come in maiestie and iudge al.
Of the vvhich iudgement, 3. differring yet a vvhile to speake at large, C. 12. 13. 14. he doth first in the third part intreate more fully of the Deuils vvorking by Antichrist and his companie against the Church, that the iustice of Christ aftervvard in iudging, may be more manifest.
At length, 4. therefore in the fourth part he commeth to the seuen last plagues, C. 15. to the 21. the seuenth of them conteining the final damnation of the vvhole multitude societie or corps of the vvicked, from the beginning of the vvorld to the end. Vvhich multitude, in the Gospel and first Epistle of this same S. Iohn (as also in the other Scriptures commonly) is often called Mundus, 1 Io. 2, the vvorld, Apoc. 17. and here he calleth it partly, Meretricem, a vvhore or harlot, because vvith her concupiscence she entiseth the carnal and earthly men avvay from God: partly, Ciuitatem Babylon, the Citie of Babylon, because it maketh vvarre against Hierusalem the Citie of God, and laboureth to hold Gods people captiue in sinne, as it vvas shadovved in Nabuchodonosor & his Babylonias, leading and holding the Ievves vvith their Hierusalem, in captiuitie, vntil Cyrus (in figure of Christ) deliuered them. But vvhether al these seuen plagues should be vnderstood (as the seuenth) of Domesday it self, it is hard to define. More like it is, that the first sixe are to goe before Domesday: but vvhether corporally and literally, (so as Moyses plagued Egypt) or rather spiritually, it is more hard to define. Yet it seemeth more easie, to vnderstand them corporally, as also the plagues vvherevvith Elias and his fellovv shal in the time of Antichrist plague the vvicked (vvhich peraduenture shal be the same last plagues) vvhere of vve reade in this booke c. 11. v. 6. But not content to haue described thus the damnation of the vvhole adulterous & blouddy societie, he doth also expresly report of their three grād Captaines damnation, vvhich are these, Antichrist, and his False prophet, and the Deuil him self the author of al this mischiefe.
Finally, 5. on the other side, C. 21. 22. in the fifth part he reporteth the vnspeakeable and euerlasting glorie, that the Church after al this suffering, shal by Christ her glorious Spouse be assumpted vnto. And so he concludeth the booke.
Cornely
8 1. — De Apocalypseos origine apostolica et divina. 235. — Unicus liber propheticus, quem in N. T. canone habemus, in antiquissimorum codicum inscriptionibus et subscriptionibus appellatur 'AzoxzXudis 'lozvvov (Apocalypsis S. Ioannis. Fu/d.), in iunioribus ' AnoxXodig ?Iodvvou. «09 OtoAoyos, aut voU CoXAdyou xai EómyyeMocov, aut ro "ÁmocdAou xai Ej«yyeMccou (Apocalypsis S. Ioannis Apostoli et Evangelistae. Am:at.)!. Auctor autem ipse sese appellat « Iesu Christi servum loannem, qui testimonium perhibuit verbo Dei et testimonium Iesu Christi, quaecunque vidit », paulloque post addit » se in insula Patmo fuisse propter verbum Dei et testimonium Iesu Christi ». Porro gravissimis monitis, quae vaticiniis suis in epistolis ad septem ecclesias asiaticas datis praemittit, virum se prodit, qui non tantum ecclesias illas optime cognovit sed maxima quoque in eis gavisus est auctoritate?. Quod auctoris de se ipso testimonium clarissimum est ; nullum enim est dubium, quin Evangelistam et Apostolum Ioannem dicere sese voluerit. Alter enim Ioannes, qui nullo epitheto indiguit, ut ab homonymis sese distingueret, in primitiva Ecclesia non claruit; rectissime etiam iam monuit Arethas, eodem modo, quo Apocalypseos auctorem, Apostolum in Evangelio et in prima epistola verborum suorum, utpote testis ocularis, veritatem asserere?; neque ullius Ioannis, qui ob Christi confessionem ab imperatore aliquo romano in insulam Patmum sit relegatus, praeter Apostoli, memoriam nobis conservavit antiquitas4.
Mirum ergo non est, quod antiqui Patres atque integra Ecclesia unicum N. T. librum propheticum eidem auctori attribuerit, cui quartum Evangelium et tres epistolas debemus. Attamen 3. iam saeculo dubitatio quaedam a S. Dionysio M. de apostolica Apocalypseos origine mota effecit, ut in nonnullis ecclesiis orientalibus e canone removeretur, longe maiore tamen numero ecclesiarum orientalium et omnibus occidentalibus antiquam fidem retinentibus; scrupuli enim, qui in Hispania saec. 7.
Continua a leggere 48 paragrafi
sese manifestaverunt, vix exorti a Concilio Toletano a. 633. suppressi ConxELY INTROD. III. — 44 sunt?. Saec. 16. Erasmus antiquam dubitationem de origine apostolica et canonicitate Apocalypseos recoquere coepit?, eam ob causam gravi censura ab Universitate Parisiensi notatus ; sequacem habuit Lutherum, qui et apostolicam originem et propheticum characterem libri negavit , at neinter suos quidem multos invenit, qui ipsum sequerentur?. Lutherani enim et reliqui Protestantes ea, quae in Apocalypsi de Antichristo et de Babylone magna traduntur, ad summum Pontificem et Ecclesiam romanam applicare se posse rati magno cum zelo libri authentiam et canonicitatem defenderunt. Exorto demum rationalismo, qui vaticinia nulla agnoscit, Apocalypseos authentia novos invenit adversarios, qui Dionysii Alex. vestigia prementes internis libri nostri characteribus nixi Evangelium quartum et Apocalypsin eidem auctori non deberi statuerunt. Atque alii quidem, praesertim Neotubingiani, ut Evangelii quarti auctoritatem destruerent, Apocalypsin Ioanni Apostolo attribuerunt, alii admissa Evangelii authentia Apocalypsin reiecerunt eamque aut Ioanni presbytero aut loanni Marco aut Ioanni nescio cui impostori adscripserunt?. Recentissime demum « critici » eo pervenerunt, ut opus nostrum, cuius unitas non minus ex tota dispositione quam exlingua et stylo apparet, varias in partes discerperent variisque auctoribus attribuerent. Alii quippe iudaicam quandam apocalysin a christiano auctore retractatam , alii nostrum librum ex duobus iudaicis duobusque christianis opusculis coagulatum, alii in opus quoddam christianum iudaicas particulas receptas dixerunt etc.?. Contra quos omnes Apocalypsin & S. Joanne Apostolo et Evangelista compositam esse documentis historicis demonstrabimus, neque quidquam in toto libro inveniri ostendemus, quo auctoris de se ipso testimonium Jabefactetur, nedum destruatur.
6. Erasmus in Apoc. 22, 21 omnia dubitationis argumenta affert. neque ullum solvens monet, « inter gemmas quoque nonnihil esse discriminis et aurum auro esse purius; ita etiam in sacris rebus aliud alio esse sacratius ».
sola ex cunctis N. T. libris immediato Christi discipulo cum aliquo iure attribuitur. Quibuscum Sch:icegler, Davidson, Renan, Hilgenfeld aliique, qui Evangelium Ioanni auctori negarunt, fere consenserunt. — Ioanni presbytero multi Apocalypsin attribuerunt (Bleek, Credner, Ewald, Schenkel ctc.), pauciores Ioanni Marco (Hitzig, Weisse etc.), paucissimi ignoto cuidam Palaestinensi (Hausrath etc.). Cfr Holtzmann Einl. Ed. 2. 1886. p. 134.
236. — Secundum disertum S. Irenaei testimonium Apocalypsis non diu ante eius aetatem, sed « ipsius fere saeculo ad finem imperii Domitiani », ergo c. a. 95. visa est; in primis igitur apostolicorum Patrum scriptis vestigia eius quaerere non licet. Verum inde a medio saec. 2., i. e. quinquaginta fere annis postquam scripta est, testimonia, quibus eius origo apostolica et canonicitas demonstrantur, revera abundant. Praeprimis insigne est S. Iustini M. testimonium; etenim in sua disputatione cum Tryphone, quam in una ex septem ecclesiis, quibus Ioannes Apocalypsin transmisit, Ephesi nimirum, habuit et scripsit, « apud nos, inquit, vir nomine Joannes unus ez Christi Apostolis, in Apocalypsiipsi data fideles annos mille Ierosolymis transacturos esse asserit »!. Eodem tempore S. Melito Sardensis, alterius igitur ex septem ecclesiis quibus transmissa est Apocalypsis episcopus, « de Apocalypsi Ioannis » librum conscripsit; licet autem in titulo appellatio « Apostoli » non sit addita , Melitonem tamen Apostolum pro auctore habuisse elucet ex Eusebii hac de re silentio, quippe qui maxima cum sollertia et sollicitudine antiquorum dubitationes de Apocalypseos auctore collegit ?. Quibus tertiae quoque ecclesiae, Smyrnensis, addi licet testimonium ; urgere quidem nolumus allusiones , quas in S. Polycarp: M. epistola ad Philippenses invenisse aliqui sibi videntur?, at in epistola, quam Smyrnensis ecclesia anno post S. Polycarpi mortem nondum elapso de eius martyrio conscripsit, evidentissimam habemus allusionem; verba enim, a quibus S. Martyr ultimam suam precationem inchoavit, Kópi 6 Oc ó mavroxpxvop hausit ex illo libro, in quoipsi a Domino per Apostolum « corona vitae » erat promissa *. Non longe a Laodicea, quae etiam una est ex septem ecclesiis, distabat Hierapolis, cuius episcopus fuit S. Papias, Polycarpi amicus et loannis Apostoli discipulus : iam
Andrea et Aretha Caes., qui uterque Apocalypsin interpretati sunt, testibus Papias nonnulla de Apocalypsi scripserat, in quibus eius divinam originem asseruit. Etsi vero disertis verbis non tradant, Papiam Apocalypsin auctori Ioanni Apostolo attribuisse, id tamen pro certo eos habuisse ex toto contextu apparet*. Neque minoris auctoritatis est S. Irenaei testimonium , quippe qui S. Polycarpi Smyrnensis discipulus etiam earum ecclesiarum fidem nobis tradat, quae primae Apocalypsin acceperant. Atqui non tantum « Ioannem Domini discipulum » , quo nomine, quum alterum loannem discipulum Domini prorsus ignoret, semper Apostolum designat, auctorem Apocalypseos esse asserit, sed etiam de numero bestiae, num 666 an 616 sit, disserens ad testimonium illorum provocat, « qui facie ad faciem Ioannem viderant », atque tempus accurate indicat, quo Apostolo erat data*. Eius igitur testimonium quoque, quamvis non ante finem saec. 2. sit scriptum, ad primam saeculi partem pertinet. Demum addamus Apollonium presbyterum ephesium, Irenaei aequalem, qui teste Eusebio acerrimus Montanistarum adversarius contra eos etiam « testimoniis ex Ioannis Apocalypsi usus est »; Apostolum autem Ioannem intelligi ex verbis Eusebii apparet, etenim « ab eodem Ioanne, inquit, Ephesi mortuum resuscitatum esse refert Apollonius »*. Quae testimonia satis demonstrant integro saeculo 2. in ecclesiis Asiae, quibus Apostolus Apocalypsin transmiserat et in quibus exeunte saec. 1. aut ineunte saec. 2. vitam suam finivit, communem et constantem fuisse fidem de apostolica libri nostri origine. Aliarum iam ecclesiarum testimonia audiamus.
3. S. Polycarpus, si in inscriptione suae epistolae ad Philipp. Deum vocat zavzox2i- :oox, ad 2 Cor. 6, 18 respicere potuit, licet appellatio haecin Apoc. frequentior sit; altera autem allusio, quae affertur (Philipp. 8 utuncot y2vout8a tiic ozopovis a3:03 cír. Apoc. 1,9; 3,10) nimis est vaga.
231. — Antiochenam ecclesiam cum asiaticis tempore S. Ignatii M.
intime fuisse coniunctam, S. Martyris epistolae nos docent; illa autem iam medio saec. 2. certum fert Apocalypsi testimonium. S. TAeophilus enim, septimus episcopus antiochenus, « contra Hermogenis baeresin librum scripsit, in quo testimoniis utitur ex Ioannis revelatione desumtis ». Quod opus interiit, at in superstitibus ad Autol. libris non desunt vestigia, quibus eum libro nostro usum esse demonstratur!. Cum antiochena cohaesit ecclesia Syriae orientalis, quae saec. 2. versionem Peschito sibi adornavit. In qua hodie quidem Apocalypsis deest; eam autem in primitiva editione non defuisse S. EpAraem? opera demonstrant, ex quibus etiam constat eam Ioanni Apostolo fuisse adscriptam ?.
Ex Asia in Africam transeuntibus prima nobis occurrit alexandrina ecclesia, ad quam, ut Clementis Alexandrin: verbis utamur, « statim a Petro et Iacobo, Ioanne et Paulo, sanctis Apostolis, nonnulli veram doctrinae sanctae traditionem conservantes venerunt, ut semina illa à maioribus accepta et apostolica spargerent »?. Iam vero Clementem sine ulla haesitatione Apostolo Ioanni Apocalypsin attribuisse non tantum ex eo elucet, quod non semel de Ioannis in Patmum relegatione loquatur, sed etiam eius allegationibus diserte demonstratur; velut « apostolicam vocem » enim atque ab Ioanne dicta nostri libri verba allegat*. Origenes autem tantum abest, ut vel minimam dubitationem de Ioanne Apostolo auctore Apocalypseos aut ipse habuerit aut ab aliis audierit, ut eo in loco, in quo aliorum scrupulos de 2. Petri et de 2. et 3. Ioannis commemorat, eam Ioannis Apostoli esse velut rem ab omnibus admissam supponat. In sola Praefatione tomi I. in Ioan. sexies Apocalypsin una cum reliquis libris sacris affert, eius auctorem nunc foannem, nunc filium Zebedaei, nunc Apostolum appellans; prae ceteris autem insigne est aliud eius testimonium , in quo Matth. 20,92. explicat : « Calicem biberunt et baptismate baptizati sunt Zebedaei filii, quoniam Herodes lacobum loannis fratrem gladio interemit, Romanorum autem imperator, uti perhibet traditio, loannem veritatis verbum testimonio suo comprobantem in Patmum insulam relegavit. Quae autem ad martyrium suum pertinent, a quo damnatus fuerit, praetermittens loannes ipse tradit in Apocalypsi his verbis : Ego Ioannes frater vester...; et in insula quidem Apocalypsin videtur spectasse » 5.
Ab Oriente in Occidentem nos convertamus. Romanam fidem nobis exhibet S. Hermae Pastor, ex quo ante medium saec. 2. Apocalypsin iam in auctoritate fuisse apparet; etenim si Ecclesia ibi velut mulier aut velut sponsa atque Ecclesiae adversarius sub figura magnae bestiae nobis repraesentatur, imagines hae sine ullo dubio ex Apocalypsi haustae sunt9. Verum eodem tempore Ioanni Apostolo auctori eam Romae esse attributam luculenter nos docet fragmentum Murator.?. Gallicanae ecclesiae testem unum iam citavimus S. Irenaeum Lugd.; alterum paullo antiquiorem habemus epistolam ecclesiarum Viennensis et Lugdunensis, quae plena est allusionibus ad nostrum librum eumque, id quod maximi est momenti, diserte sub titulo Scripturae allegat. Cum Romanis et Gallicanis consentiunt Afri. Etenim secundum Tertullianum « Apostolus Ioannes in Apocalypsi ensem describit ex ore Dei prodeuntem, bis acutum », etc, atque « etsi Apocalypsin Ioannis Marcion respuat, ordo tamen episcoporum ad originem recensus in Ioannem stabit auctorem »9. S. Cyprianus quoque nullam agnovit inter Evangelia apostolicasque epistolas et inter Apocalypsin differentiam auctoritatis , quum medium inter evangelica et apostolica testimonia textum Apocalypseos afferat, atque etiam Ioanni, utique Apostolo, auctori eam attribuit 0.
Quibus immerito opponitur Cazus, S. Irenaei discipulus, quem Apocalypsin nostram Cerintho adscripsisse nonnulli moderni ex male intellecto Eusebii testimonio concludunt; nihil aliud enim asserit Eusebius, nisi Cerinthum, teste Caio, per revelationes (9v &moxaXójecv) velut a magno Apostolo conscriptas portenta quaedam quasi ab angelis sibi ostensa de Chiliasmo propagasse, genuinae igitur Apocalypsi Ioanneae apocrypham opposuisse !!. Hac enim ratione verba esse intelligenda evidens est; nam Eusebius, quem antiquorum de Apocalypsi dubitationes diligentissime collegisse diximus, hoc in loco de Apocalypsi loannis sermonem esse adnotasset, si id probabile habuisset. Alio autem in loco de Caii canone loquens epistolam ad Hebraeos quidem ab eo non esse admissam tradit, de Apocalypsi autem reiecta tacet; atque Photius quoque solam ep. ad Hebr. a Caio non agnitam esse refert '*. Quomodo etiam fieri potuit, ut Caius, presbyter romanus et discipulus Irenaei, librum in romana ecclesia eo tempore ad publicam lectionem adhibitum et a magistro suo loanni Apostolo attributum haeretico Cerintho adscriberet? Quidnam Irenaeus docuerit, Caii condiscipulus S. Hzppolytus nos docet : quem de Apocalypsi opus hodie deperditum conscripsisse multis testimoniis constat; in suo tractatu autem de Antichristo eam frequenter allegat, Ioannem eam in insula Patmo vidisse asserit, auctoremque ita alloquitur : « O beate Ioannes, Apostole et discipule Domini, quid vidisti et audisti de Babylone? » !?
Testimonia, quae hucusque attulimus, omnia medio saec. 3. sunt antiquiora, neque ullus usque ad illam aetatem invenitur scriptor orthodoxus, qui in apostolica aut divina Apocalypseos origine asserenda haesitaverit. Ex tota autem illa aetate adversarii authentiae aut canonicitatis neminem ad suas partes trahere possunt, nisi solos Alogos, qui omnes S. Ioannis libros respuerunt, et Marcionitas , qui divinam potius quam apostolicam originem videntur negasse. Quapropter Eusebius unanimi antiquitatis consensu considerato Apocalypsin « si videbitur, libris N. T. communiter receptis » (coi; óuoAoyoupévot)) adnumerandam dixit !*,
238. — At eodem in loco Eusebius tertiae quoque librorum classi, quae « spurios » (robe vdou;) complectatur, Apocalypsin « si visum fuerit » adnumerari posse censet, « quippe quam nonnulli respuant, alii inter *& 6p.oAoyoUp.eva referant ». Revera inde a medio saec. 3. orthodoxi nonnulli doctores eam Ioanni Apostolo abiudicare coeperant suaque auctoritate effecerant, ut in nonnullis ecclesiis neque ad publicam lectionem amplius admitteretur neque in canone recenseretur. Etenim nimium allegoricae interpretationis studium ab Origene invectum episcopi quidam aegyptiaci, inter quos praecipuus erat Nepos Arsinoensis, insectati in alterum extremum illapsi erant, atque etiam symbolicas descriptiones, quae in Apocalypsi frequentes leguntur, ad literam interpretantes chiliasmo crasso et carnali originem dederant. Quem errorem magna quidem cum caritate, at magno simul cum zelo impugnavit S. Dionysius M., Origenis discipulus, utque facilius eum impugnaret, Apocalypseos, cuius testimoniis abusus erat Nepos Ars., originem apostolicam in dubium vocavit eamque pio cuidam viro apostolico, loannis homonymo, adscribere maluit. Cui novae sententiae stabiliendae quum antiquorum scriptorum) testimonia inservire non possent, argumenta ex libri inscriptione, dictione styloque conquisivit, de quibus infra (239) erit agendum; magna tamen cum modestia omnia proposuit nec librum ipsum prorsus reiicere ausus est !.
S. Dionysii sententia, quamvis in alexandrina ecclesia non praevaluerit nec ullum in Occidente invenerit sectatorem , in nonnullis ecclesiis orientalibus, maxime in Palaestina et Syria, recepta est. Eusebius Caes. enim dubius videtur haesisse, magis tamen in eorum opinionem inclinasse, qui librum Apostolo abiudicant, atque omnium primus « loannem presbyterum », quem in Papiae textu quodam detegere sibi visus est, reliqui autem omnes ante eum et plerique post eum prorsus ignorarunt, in hac controversia nominavit ?. S. Cyrillus Ier. quoque in recensendis N. T. libris Apocalypsin omittit?, neque eam agnoscunt canones apostolici, qui in Syria collecti creduntur*; magni demum antiochenae ecclesiae interpretes, S. Chrysostomus et Theodoretus nunquam ea usi sunt*. Quibus si S. Gregorium Naz. eiusque amicum S. AmpAilochtum addiderimus, de quorum tamen genuina sententia non satis constat, praecipuos testes enumeravimus, quos apostolicae et divinae libri originis adversarii citare possunt. Quocirca ab exaggeratione excusari non possunt Junzlius, qui de Apocalypsi « apud Orientales admodum dubitari » asseruit, et S. Hzeronymus, qui ulterius progressus « Graecorum ecclesias Apocalypsin non suscipere » dixit?.
quo cfr Introd. gener. Ed. 2. n. 67. p. 197 sq.). Ceterum Eusebius alibi (Demonstr. evang. VIII. M. 22,605) Apocalypsin sub Ioannis nomine sine haesitatione allegat.
Re enim vera tantum abest, ut graecae ecclesiae Apocalypsin non susceperint, ut longe maior numerus iuniorum Patrum graecorum, S. Dionysii Alex. sententia non obstante, eam pro divina adhibuerit atque Ioanni Apostolo adscripserit. Alexandrinae ecclesiae tres insignes testes citamus S. Dionysio iuniores : S. A/hanastus M. sine ulla haesitatione nec ulla dubitatione expressa eam in canone recenset eiusque testimoniis, addito interdum Ioannis nomine, velut divinis contra Arianos utitur?; atque eadem ratione Didymus Alez. et S. Cyrillus Alex. ex Apocalypsi velut ex libro inspirato atque ab Ioanne Apostolo conscripto argumenta sua desumunt difficultatesque ex ea contra dogma catholicum ab haereticis prolatas eadem cum sollertia, qua reliquas Scripturisticas, explicant?. Quibus, ut aliarum quoque ecclesiarum aegyptiacarum fidem cognoscamus, S. Nzlum Abb. adiungimus !9. In Palaestina et Syria S. Cyrillus leros. quidem eam in canone suo omisit, at S. Methodius Tyr. eam addito Ioannis nomine non semel pro auctoritate allegat, atque S. Epzphanzus non tantum Alogos ob eam reiectam carpit, sed ipse quoque eius testimoniis utitur !!. In Syria orientali eadem aetate eam a S. Ephraemo adhibitam esse supra iam diximus; ex Cappadocia autem praeter S. Gregorium Naz. iam nominatum testes citamus S. Basilium, S. Gregortum Nyss., atque S. Basilii in sede caesariensi successores Andream et Áretham , qui eam commentariis illustrarunt !*. In Concio Trull. demum Ioannis Apocalypsis cum reliquis N. T. libris sollemni iudicio ab universa ecclesia orientali recepta est !3, lunioris ecclesiae occidentalis testimonia afferre supersedemus, quia nemo unquam dubitavit, quin inde a saec. 3. in toto Occidente unanimi consensu eius origo apostolica et canonicijtas sit agnita. Itaque historicis documentis totius antiquitatis christianae authentia Apocalypseos demonstratur, neque quisquam loannem Apostolum eius auctorem esse negare poterit, nisi omnem historicam demonstrationem negaverit atque destruxerit. Frustra enim ad scrupulos medio saec. 3. Alexandriae exortos provocatur, quippe qui dogmaticis dumtaxat opinionibus originem suam debent. Si Montanistae atque maxime Chiliastae nostri libri revelationibus non essent abusi, nemo in tota antiquitate Ioanni Apostolo eas abiudicare esset ausus !4,
239. — Priusquam ulterius progredientes inquiramus, num forte ob internas rationes Apocalypsis non obstantibus historicis documentis Ioanni Apostolo sit abiudicanda, non abs re erit in tempus inquirere, cui antiqui testes originem eius attribuunt. Quam quaestionem paucis hoc loco absolvemus, quia praecipua testimonia alibi iam attulimus !. Etenim se revelationes has vidisse, quum « in insula, quae appellatur Patmos, propter Verbum Dei et testimonium Iesu Christi » degeret, S. loannes ipse tradit, neque ulla est dubitandi ratio, quin visae statim literis sint traditae?. Tota igitur quaestio est de Apostoli exsilio, quod Domi!iani tempori adscribendum esse supra (57) demonstravimus.
Profecto S. Irenaeus tam asseveranter loquitur, ubi « sua propemodum aetate sub exitum scilicet imperii Domitiani » revelationes visas esse asserit, ut eum hac de re a magistro suo Polycarpo aliisque qui « facie ad faciem Ioannem viderunt », certam traditionem accepisse, non liceat negare. Accedit autem, quod ante saec. &. nemo alteram aetatem Apocalypsi assignaverit; quotquot enim de Ioannis exsilio vel de Apocalypseos origine loquuntur, aut diserte Domitianum nominant (uti Victorin. Petav.) aut eiusmodi verbis utuntur, quae de Domitiani tempore solo apte explicantur (uti Tertull., Clemens Alez. eic). Exeunte demum saec. 4. solus S. Epiphanzus a. Claudio imperatore Apostolum in exsilium missum refert; at nemo hodie est, qui Epiphanium hac in re errasse neget?. Duo demum sunt testes, qui de Nerone loquuntur; inscriptio nimirum syrvacae versionis a Lud. de Dieu editae, quae saeculo 6. adscribitur, et TAeopAylactus saec. 11. Notandum autem est, Domitianum, quia crudelitate sua Neronem imitabatur, ab ethnicis quoque scriptoribus interdum Neronem vocari ; quocirca facile fieri potuit, ut syriacus scriptor in errorem sit inductus *; Theophylactus vero hac in quaestione fide non est dignus, quoniam sibi ipse contradicit, uno in loco Neroni, altero in loco Traiano exsilium Apostoli attribuens?. Quae quum ita sint, omnes, qui facta historica ex historicis documentis diiudicant, nobiscum Domitiani aetate Apocalypsin visam et scriptam esse dicent 9.
Atque eo magis nobiscum consentient, quo certius sententia nostra internis libri characteribus confirmatur. Quicunque enim septem epistolas, a quibus Apocalypsis incipit, attente legerit, statum septem ecclesiarum asiaticarum descriptum videbit, qui nos cogit, ut eas satis diu post Iudae et 2, Petri epistolas scriptas dicamus. Eaedem quidem in Apocalypsi et in epistolis catholicis illis impugnantur haereses, at in epistolis sola semina systematum invenimus, quae in Apocalypsi iam magis videmus exculta et latius propagata. Moderni « critici » inter a. 68. et 70. Apocalypsin scriptam esse volunt; sed quis sibi persuadebit, duobus vix annis post Pauli mortem, qui tamdiu in Asia resederat, post priora vincula ecclesias asiaticas iterum visitaverat, illis Timotheum praefecerat, tam duris verbis indiguisse Ioannem, ut nonnullas ad meliorem frugem revocaret '? Adde quod primis Ecclesiae temporibus Apostoli singulis ecclesiis non unum solum sed complures praefecerint episcopos et presbyteros, qui communi consilio fideles rexisse videntur; Ephesi saltem a. 60. complures fuisse disertis verbis nos docet S. Lucas. Apocalypticae autem epistolae in uno solo auctoritatem omnem residere supponunt, quem Angelum ecclesiae vocant cuique soli curam ecclesiae commissam esse insinuant?. Quam administrationis mutationem paucis annis in omnes ecclesias asiaticas potuisse introduci quis crediderit? Similiter nomen « dominica dies » ususque apostolicorum scriptorum in coetibus praelegendorum ? nonne adultiorem Ecclesiae aetatem nos docent?
Ultimus, et calvo serviret Roma Neroni »; quem imitatus 4usonius De duodecim Caesaribus (M. 19,865) :
Frater, quem calvum dixit sua Roma Neronem ». Quum Nero et Domitianus primi essent Christianorum persecutores, eorum nomina facilius a Christianis confundi potuere.
Restat, ut internas istas rationes examini subiiciamus, quibus nixi nonnulli interpretes aut Neronis tempori Apocalypsin attribuunt aut brevi post Neronis mortem illam scriptam esse existimant. Rationalistarum quidem eorum, qui cum Renan non tantum annum et mensem, sed diem fere (quidni et horam?) , quo scriptus est liber, definire volunt !?, arbitrarias explicationes afferre et refutare operae pretium non est; infra (242) de eorum explicationis systemate pauca dicemus. Sed alii sunt interpretes maiore attentione digni, qui inscriptionem versionis syriacae et Theophylacti testimonium internis rationibus confirmare voluerunt. Etenim ex Apoc. 11,1. 2 elucere censent, Ilerosolyma et templum nondum esse destructa, quando Ioannes suam Apocalypsin vidit; iubetur enim templum et altare metiri. Quo argumento ut aliquid efficiatur, supponendum est de materiali templo eiusque atrio esse sermonem ; quomodo autem id demonstretur, non apparet. Nonne Ezechiel quoque et Zacharias virum viderunt templum metientem et sanctam civitatem , postquam iam diu erant destructa !!? Quemadmodum autem illos, ita S. loannem de ideali quodam templo, i. e. de Ecclesia, loqui manifestum est; in templum enim hierosolvmitanum soli ingrediebantur sacerdotes, at in templo ab Ioanne descripto totus populus adorabat "*.
Alterum argumentum ex Apoc. 17,10 desumunt, quo in loco quinque reges (imperatores) romani iam cecidisse, sextus nunc esse , septimus mox venturus nec diu mansurus dicuntur. [am vero si ab Iulio Caesare initium sumitur, sextus « qui nunc est » debet esse Nero; si ab Augusto initium sumitur, est Galba. Quae quidem verissima sunt; sed Victorinus Petav., qui primus illo in loco imperatores romanos vidit indicatos, initium sumsit a Galba et sextum esse Domitianum invenit, quem secutus est septimus Nerva, qui vix duobus annis imperium tenens non diu mansit? Incertum igitur est argumentum, quia incerta explicatio, atque multo incertius, quia nullatenus constat, num illo in loco reges an regna intelligenda sint. Terttum demum argumentum prioribus infirmius est; ex nomine enim bestiae desumitur (Apoc. 13,18), nam numerum 666 designare Neronem Caesarem dicunt'4, Nemo autem ignorat, quot aliae istius aenigmatis solutiones sint propositae ; quid igitur ex explicatione tam ambigua eruitur?
10. Renan L'Apocalypse. Introd. p. XXI. « Les personnes qui liront attentivement nos chapitres XV, XVI, XVII, reconnaitront, je crois, qu'il n'est pas un seul écrit dans le canon biblique dont la date soit fixée avec autant de précision. On peut déterminer cette date à quelques jours prés ». Reliqui interpretes scholae criticae, utpote eruditiores, modestius loquuntur.
mulieris septem collibus insidentis repraesentatur. Quod argumentum probabilitate sua non omnino caret.
240. — Quibus praemissis ad internos Apocalypseos characteres animum nostrum convertamus, ut quid ex iis de eius origine statuendum sit definiamus. Quod olim S. Dionysius magna cum modestia proposuit, id moderni multi interpretes protestantici, quamvis Doctoris alexandrini argumentis vix quidquam novi adiecerint, maxima cum certitudine asserunt, alium esse Apocalypseos, alium quarti Evangelii triumque epistolarum ioannearum auctorem !. At tantum abest, ut validissima argumenta historica, quibus loannem Apostolum et Evangelium et epistolas et Apocalypsin scripsisse demonstravimus, internis illis characteribus infirmentur, ut confirmari potius sint dicenda. Singulas adversariorum obiectiones percurremus eaque, quae nostrae sententiae confirmandae inserviunt, suis locis addemus.
1. Primum suum argumentum S. Dionysius ex libri inscriptione desumil ; etenim « Evangelista nullibi nomen suum adscribit nec in Evangelio nec in epistola semetipsum praedicat; at Revelationis scriptor in ipso statim exordio nomen suum praefigit » et saepius se nominat. Mirum quod moderni quoque eandem obiectionem repetant, etsi eam urgeri non posse optime videant?. Namque librorum historicorum auctores antiquitus numquam operibus nomen suum praefixisse, nemo est qui ignoret; e contra antiqui Prophetae omnes a nominis sui indicatione libros suos inchoarunt. Quem morem secutus S. Ioannes Evangelista in Evangelio suum nomen silentio praeterit, S. Ioannes Propheta illud Revelationi praemittit. Cur in prima epistola nomen suum tacuerit, diximus supra (228); in duabus minoribus autem illud dignitatis nomen ponit, quo inter Christianos asiaticos cognitus erat (232).
Quod si moderni nonnulli illa, quae Apoc. 18,20 et praesertim 21,40 leguntur, ab Apostolo scribi non potuisse asserunt ?, fastidiosiores sese exhibent iudices. Profecto quid S. Ioannem impediverit, quominus « Sanctos et Apostolos et Prophetas » ad gaudium de magnae Babylonis excidio exhortetur, . aut « duodecim Apostolos fundamenta novae lerusalem » vocet, equidem non video. Num forte ob modestiam suam Apostolus infidelem testem eorum, quae vidit et audivit, exhibere sese debuit? Et quid tandem laudis in eo est, quod una cum Sanctis et Prophetis etiam Apostoli gaudere debeant de Dei iudiciis? Ad alterum autem locum quod attinet, nonne etiam Paulus « Apostolos et Prophetas » fundamentum vocat Ecclesiae ( Eph. 2,20) seque ipsum « sapientem architectum, qui fundamentum posuit » (4 Cor. 3,10)? At, inquiunt, duodecim statuens Apostolos auctor Paulum ex Apostolorum numero excludit. Et quemnam S. Paulus, quum post defectionem Iudae et ante electionem Matthiae de « duodecim » loqueretur, duodecimum posuit *? Duodenarius Apostolorum numerus, qui duodenario tribuum (quamvis stricto sensu essent tredecim) numero correspondebat, terminus quidam, ut ita dicam, technicus factus erat (triumviri, decemviri etc); in nostro autem libro, qui tot symbolicos numeros habet, multo minus urgeri polest.
sive quarlum Evangelium Ioanni auctori attribuunt, utrumque librum ei attribuere nolunt.
2. Cum S. Dionysio linguae dictionisque graecae differentiam Evangelium inter et Apocalypsin quam maxime urgent. « Evangelium, inquit S. Doctor, et epistola non tantum emendate, quod ad graecum sermonem attinet, verum etiam elegantissime in tota orationis compositione scripta sunt; Apocalypseos vero dictio non admodum graeca est, sed barbarismis atque interdum soloecismis inquinata ». Quibus addunt moderni, terminos constructionesque, quibus frequenter utatur Evangelista, in Apocalypsi deesse, in Apocalypsi autem alia frequentari, quae in Evangelio desiderentur?.
Differentiam quandam dictionis elocutionisque inveniri non negamus, neque ex temporis, quo Evangelium et Apocalypsis scripta sunt, differentia eam explicandam esse censemus; eodem enim fere tempore, quum Apostoli vita iam ad finem vergeret, utrumque librum exortum esse S. Irenaeus cum reliquis antiquis scriptoribus testatur. Quocirca ad difficultatem solvendam haec adnotamus.
à.) Elegantiam graecae dictionis Evangelii a S. Dionysio aliquantum exaggerari supra iam monuimus (60.3); nostro enim iudicio rectius loqui illi videntur, qui in toto N. T., si dictio spectatur, nullum librum Apocalypsi similiorem, quam quartum Evangelium, inveniri dicunt *. Verum quidem est, in eo Apocalypsin ab Evangelio et reliquis omnibus N. T. libris differre, quod multis scateat barbarismis et soloecismis, qui multis in locis rudiorem durioremque reddunt sermonem ". Iniustus autem esset, qui eos auctoris ignorantiae adscriberet; regulas enim graecae linguae ei ignotas non fuisse innumeri alii textus demonstrant?. Namque qui scripsit : sipvn dno & àv xat 6 Zv xai 6 dpyój.evoz xal dx tiv Érva mveupavov (Apoc. 1,4), praepositionem dxo postulare genitivum procul dubio non ignoravit, siquidem in secundo phraseos membro eum adhibuit; in priore autem eum adhibere noluit, quia tota expressio « & àv xat 6 7j» xal 6 ipyóptvoc » ei erat nomen proprium correspondens hebraico nm. Non paucis in locis appositionem suo substantivo recte apponit eundem casum idemque genus adhibens; quare si Apoc. 1,5. scrip- Sit : dnà "Incou Xpwrov, 6 i.a pxuc 6 mioxóc xvÀ, ob certam rationem ab regula optime ei cognita deflexisse dicendus est. Quaenam illa fuerit ratio, multis in locis difficile quidem est dictu; at ignorantiae immerito accusari Apocalypseos auctorem, hodie vel ipsi adversarii nostri plerique concedunt. Quare prima impurae graecae dictionis Apocalypseos causa in ipsa auctoris voluntate sita est, qui melius quidem scribere potuit, sed certas ob rationes noluit.
b.) In Apocalypsi scribenda S. Ioannes vaticinia V. T. continuo prae oculis habuit; « tota Apocalypsis, inquit rectissime Corn. a Lapide, plena est allusionibus ad V. T. locos, historias, figuras; maxime vero ad visiones Ezechielis et Danielis alludit ». Quapropter non est mirandum , quod in dictione quoque et lingua color quidam hebraicus sit manifestus, quodque hebraismi multo frequentiores in nostris visionibus sint, quam in evangelicis narrationibus?. Alteram igitur diversae in Evangelio et in Apocalypsi linguae causam ex exemplaribus desumimus, quae in Apocalypsi secutus est.
€.) Tertia causa demum ex diverso utriusque libri charactere derivatur. Alio modo loquitur propheta, alio modo historicus; ex pseudopropheticis autem et pseudoapocalypticis fragmentis, quae nobis conservata sunt, satis constat linguam illam, qua apocalyptici illi scriptores utebantur, impurissimam fuisse. Iam quid obstat, quominus S. Apostolum eadem lingua impura, quae in eiusmodi libris usitata erat, in suo quoque libro uti voluisse dicamus !??
d.) Quarto loco demum illud probe considerandum est, Apocalypseos stylum dictionemque, etsi rudior duriorquesit, in multis cum Evangelio quarto consonare !!. Non multum quidem similitudinis istius vestigia valere asserunt nonnulli adversarii nostri !?; at eo maior illis vis probandi inest, quo magis inter se utriusque libriargumenta differunt. Quare etiam alii ex adversariis nostris ex dictionis linguaeque singularitate certum argumentum non deduci concedunt '?.
heit der Rede kennt doch der Verf. und beobachtet die griech. syntactischen Regeln sehr gut. » — Si 2, 10 legitur : tjv yuvaixa $j Myovaa, recte habetur 1, 10 : ó; odAxtyjos Aeqoóars; si 3, 12 vic xatijg "IepovoxAJjp. fj xata6a(vouca , recte 3, 10 ix tfj; dpxe 105 mitpaspoU vic peAAoógre etc. Accurate quoque casus distinguit, cfr 2. 17 $íso aj: ToU uávva... xol Báo aot dijpov Acuxfjv xvÀ.
.. 13. Or. Reuss Gesch. des N. T. I. p. 159. « Der Verschiedenheit der Sprache kann angesichts der Eigenthümlichkeit des Gegenstandes kein entscheidendes Gewicht beigelegt werden.
3. « Ex utriusque libri charactere et scribendi ratione et libelli totius, quae dicitur, dispositione (£x *& x03 Éüouc Éxavépuv xal coU. xéw Xoyov tlBouc xal tZ, voU &i6A(ou. BueEavow?ic Aeyoóazc) non unum eundemque utriusque libri auctorem esse » coniicit Dionysius '^. Quae verba explicantes multo maiorem vehementiam, fervidius ingenium, luxuriosiorem imaginandi vim in Apocalypsi, quam in Evangelio, deprehendi monent moderni « critici ». Quid quod rabbinicam quoque eruditionem librum nostrum sapere contendunt, eamque pro certissimo argumento habent, illum non esse ab Apostolo Ioanne conscriptum, quippe quem Actus (4,13) et genuina eius scripta virum omni rabbinica cultura destitutum fuisse ostendant '5.
Diversum esse Apocalypseos characterem et dicendi genus ab Evangelio et epistolis Ioannis non magis negamus, quam utriusque libri linguam non plane eandem esse fatemur. At quomodo ex hac diversitate alium esse Evangelii, alium Apocalypseos auctorem colligatur, non intelligimus; in Evangelio S. Ioannes fidelem eorum, quae Christus egit et docuit, testem agens narrat ea, quae vidit et audivit, in Apocalypsi autem propheta sublimes visiones, quae ei exhibitae sunt, etiam fidelis testis describit. Quis vero unquam in historico libro etin libro prophetico eandem scribendi rationem exspectaverit? Num capita historica Isaiae eodem stylo, quo vaticinia, conscripta sunt? Num Balaam eodem dicendi genere utitur, ubi cum Moabitarum principibus colloquitur et ubi a Spiritu S. abreptus populo electo benedicit eiusque hostibus maledicit'*? Adde quod alio modo Spiritum S. in Videntem visionesque scribentem, alio modo in Evangelistam agere non inepte supponamus, nec quidquam in diverso utriusque libri charactere remanet, quod diversos esse auctores arguat.
Quae de rabbinica auctoris Apocalypseos eruditione obiiciuntur, ea refutatione vix indigent. Rabbinicam enim eruditionem in frequenti V. T. usu inveniunt rationalistae, at quomodo Ioannem Apostolum libros sacros sui populi ignorasse demonstrabunt? Eodem enim modo, quo Ioannes, etiam Petrus &v6pumoc dypdppatoc xol lóuovne ex. synedristarum sententia appellatur (Act. 4,13), nec dubitamus, quin Scribae et Pharisaei discipulos omnes Domini nec Ioanne nec Petro eruditiores vel doctiores habuerint. Nihilominus Petrum, Iacobum, Iudam, Matthaeum libros sacros V. T. nonignorasse eorum opera abunde demonstrant; atque Ioannes ipse num in Evangelio suo non satis frequenter, immo continuo, V. T. testimonia allegat aut ad ea alludit?
4. Alteram demum esse doctrinam in quarto Evangelio, alteram in Apocalypsi asserunt adversarii nostri moderni; difficile autem est hanc obiectionem refutare, quia inter senon consentiunt, quaenam tandem Apocalypseos et quaenam Evangelii sit doctrina. Ne longi simus, paucorum dumtaxat obiectiones proferemus. Evangelistam Iudaismum aversari, Apocalypseos auctorem eidem favere, asserit De Wette; in Evangelio et epistolis spiritualem quandam rerum eschatologicarum rationem praevalere, carnalem in Apocalypsi, eandemque relationem inter Evangelium quartum et Apocalypsin intercedere, quae inter Matth. 24 et inter Joan. 14,18 sqq. habeatur; ultionis cupiditate incensum esse Apocalypseos auctorem nec ullo modo prae oculis habuisse, quae tradat Evangelista (/oan. 3,16 sqq. 12,47); a genuinis Ioannis libris exsulare « pneumatologicas, daemonologicas, angelologicas » sententias Apocalypseos (1,4; 3,1; 5,6; 16,13; 42,7.9) *7. Alter rationalista genuinam doctrinam evangelicam (Matth. 24,44; Rom. 11,25) frustra in Apocalypsi quaesivit, atque integrum librum cum Domini verbis apud Marc. 13,32 pugnare invenit !?, Neotubingiani demum totam Apocalypsin iudaizare asserunt nihilque esse, nisi continuam Pauli doctrinaeque paulinae impugnationem !?.
Duo merito miraberis : nonnulli moderni interpretes, qui Apocalypseos doctrinam cum Evangelio quarto pugnare asserunt, huius suae sententiae patronum invocare S. Dionysium M. non verentur, quamvis luce sit clarius alexandrinum Doctorem de sola externa librorum forma verba fecisse. Qui fieri potuit, ut cum Evangelio pugnare statueret Dionysius librum, quem «a viro sancto et divinitus inspirato » scriptum esse asseruit ??? Neque minore admiratione dignum est, quod moderni rationalistae, qui quaecunque in Evangeliis non placent pro symbolis et imaginibus habent, omnia symbola omnesque imagines Apocalypseos carnali et materiali modo explicare velint. Quamprimum enim cum omnibus interpretibus christianis symbolicum hoc dicendi genus Apocalyseos agnoverint neque easdem doctrinas in omnibus libris iisdem plane verbis aut eadem cum ubertate proponendas esse concesserint, omnes eorum difficultates sua sponte evanescent. Paucis igitur ostendemus quam inepte doctrinae Apocalypseos cum aliis libris S. Ioannis pugnare dicantur.
Apovcalypsin iudaizare asserunt adversarii nostri, quia omnia, quae de Ierusalem, de duodecim tribubus etc dicuntur, de lerusalem Palaestinae capite deque antiquo populo iudaico intelligunt. Attamen nemo, opinor, dubitat, quin lerusalem novum, cuius duodecim portis tribuum quidem nomina, sed duodecim fundamentis nomina Apostolorum inscripta sunt (21,129.44), Ecclesia sit triumphans; quis ergo prudens dubitabit, quin 7,3-8 et 11,1 sqq. etc de eadem Ecclesia sive militante sive triumpbante verba fiant? Quae si quis negaret, alii non pauci textus (3,8 sqq.; 7,9 sqq. ; 21,14 etc) nobis remanerent, quibus auctorem de Ecclesia, quae solos Iudaeos comprehenderet, ne cogitasse quidem demonstraremus. Auctor Apocalypseos oppositionem inter veterem synagogam et inter Christi Ecclesiam certissime non statuit; at num forte Dominus in quarto Evangelio eiusmodi oppositionem docuit, ubi de ovili suo loquitur (Joan. 10,1 sqq.; cfr. 10,16)? — Spiritualem dumtaxat Christi parusiam in Evangelio doceri aiunt, visibilem in Apocalypsi. Scilicet nunquam legerunt, quae de reali resurrectione et Christi reditu docet quartus Evangelista (Joan. 5,298.29; 6,39.40; 11,24; 12,48; 1. loan. 92, 18.98; 443,17), nec quae de interno Christi adventu in animas fidelium tradit Apocalypsis (3,20). Num forte Paulus quoque, qui toties de visibili Christi parusia loquitur, quarto Evangelio contradicit (4 Thess. 4,12 sqq.; 2 Thess. 24 sqq.; 4 Cor. 15 etc.)? — Messiam ultorem ab Apocalypsi, salvatorem ab Evangelio praedicari contendunt. Quibus verbis si id solum asserere volunt. plura et accuratiora in Apocalypsi de futura peccatorum sorte et de hostium
Messiae poenis, quam in Evangelio quarto annuntiari, libenter assentimur; at siin Evangeliofuturum peccatorum iudicium ignorari aut negari arbitrantur, nec Evangelium nec epistolas intellexerunt; locis enim allatis, in quibus de Messia Salvatore sermo est, non tantum 7oan. 3,36; 5,22-99; 6,71; 8,44; 9, 39-44 similesque bene multos textus, sed omnes Domini sermones in quarto Evangelio relatos opponimus, in quibus indirecto modo se futurum iudicem manifestat. — Similiter quoque de angelis et daemonibus saepius et fusius in Apocalypsi, quam in Evangelio, sermonem esse concedimus, at eodem modo, quo in Apocalypsi, in Evangelio Angeli sunt Dei ministri (oan. 1,51; 12,29; 20,12.13), iisdem nominibus diaboli et satanae (Joan. 8,44; 13,27; 1 loan. 3,8; Apoc. 9,9.10) daemones appellantur, eadem potestas iis attribuitur (Joan. 129,91; 44,30; Apoc. 19,9; 13,14; 2,13), eadem crimina iis obiiciuntur (Joan. 8,44; 4 Joan. 3,19; Apoc. 2,13; 3,9), et sicut in Evangelio et epistola (4 Joan. 3,10; Joan. 8,38.41.44) peccatores diaboli sunt filii, in Apocalypsi (2,9) synagoga sunt satanae.
Diutius, quam opus erat, istis immorati sumus; paucioribus reliqua absolvemus. Universalitatem enim Evangelii, quae Matth. 24,14 et. Rom. 11,25 docetur, ab Apocalypsi non negari, sed asseri supra iam diximus; in Apocalypsi autem nec « de die », nec «de hora », qua Christus iudex sit venturus (Marc. 13,32), quidquam doceri manifestissimum est. Quid tandem de Pauli paulinaeque doctrinae impugnatione dicemus? Paulus ex numero Apostolorum excludi (Apoc. 21,44) et nomine Balaam velut seductor populi designari (Apoc. 2,14), eius autem asseclae sub Nicolaitarum nomine (Apoc. 2,6.15) damnari dicuntur. Quae num stultius an impudentius sint asserta nescimus; argumenta autem , quibus eiusmodi asserta cohonestent, non afferunt nostri adversarii.
Quibus reiectis plenam Apocalypseos cum reliquis libris Iohanneis consonantiam difficile non foret demonstrare ; ne vero longi simus, unam solam doctrinam, quae in Evangelio et in epistolis Ioannis primum locum tenet, paucis attingemus. 7'Àeologo Ioanni antiqui scriptores et codices Apocalypsin haud raro inscribunt, idque rectissime, quia tota in eo versatur, ut Verbum esse Deum (xai 0: 3» 6 Aovx) nos doceat. Quemadmodum quartum Evangelium historia est Verbi Dei inter homines versantis, ita Apocalypsis nescio annon historia Verbi incarnati in coelo gloriose regnantis recte appelletur. Illud certum est, vix alium in toto canone inveniri librum, in quo Christi divinitas clarius splendeat, frequentius asseratur, disertius describatur. Tres dumtaxat sunt N. T. libri, in quo Filius Dei « Verbum » appellatur : Evangelium S. Ioannis, eiusdem prima epistola et Apocalypsis (1,2; 19,13). Porro iidem tituli, qui Deo ipsi, Verbo incarnato tribuuntur; si « Dominus Deus dicit: Ego sum Alpha et Omega, principium et finis » (4,8), eodem modo loquitur Verbum incarnatum (21,6; 22,13); et si in quarto Evangelio omnia per Verbum creata dicuntur, in Apocalypsi Verbum « principium (4p43) crea turae Dei » (3,14) appellatur ; immo tam diserte et clare Christi divinitas in Apocalypsi asseritur, ut eam ob causam loannem eam scripsisse nonnulli rationalistae negent ?!. At alterum animadvertas velim. Verbum Dei in coelo gloriose regnans in Apocalypsi continuo sub figura Agni nobis repraesentai10 DE LIBRO PROPHETICO N. T. SEU DE APOCALYPSI.
tur ??; ex omnibus autem N. T. scriptoribus solus Ioannes nobis Baptistae verbaretulit Verbum incarnatum Agnum Dei appellantis, atque ea, quae de agno paschali dicta erant, ad Christum in cruce morientem applicavit (oan. 1,29.36; 19,36). Tantum igitur abest, ut ab Evangelio Apocalypseos doctrina dissentiat, ut plenior consensus inveniri non possit ?*.
23. Ipse Renan L'Antechrist. Introd. p. XXXII, quamvis Evangelium et Apocalypsin diversis auctoribus attribuat, similitudines has adesse concedit, inepte autem pergit : « Loin de nous la pensée de conclure de ces faits que la méme plume ait écrit ]e quatriàme Évangile et l'Apocalypse; mais il n'est pas indifférent que le quatriéme Évangile, dont l'auteur n'a pu étre sans lien quelconque avec l'apótre Jean, offre dans son style et ses images quelques rapports avec un livre attribué pour des motifs sérieux à l'apotre Jean ». Nos quoque ex his solis factis ad cundem auctorem non concludimus, sed illis utimur ad !llam sententiam confirmandam, quae historicis documentis extra dubium iam posita est, Apostolum videlicet Ioannem auctorem esse Evangelii et Apocalypseos.
Cornelio a Lapide
Notitia Editoris
Haec appendix est ipsius Lapidis chronologica synopsis totius Apocalypsis, ordinem visionum propheticarum a capite I usque ad caput XXII una enumeratione ordinata exhibens.
Continua a leggere 19 paragrafi
Sicuti Prophetæ varias, etiam de eadem re, vario tempore habuerunt revelationes, ac per consequens non servant semper ordinem temporis, sed prius futura posterius enarrant, et vice versa: ita facit et hic subinde S. Joannes, verum parcius et rarius. Magis enim connexa, consequens et ordinata est Apocalypsis, quam sit prophetia Isaiæ, Jeremiæ et aliorum Prophetarum. Cujus ratio est, quod Apocalypsis tota versetur circa librum signatum, quem vidit Joannes cap. v, ejusque sigilla. Quocirca minus recte nonnulli censent ordinem in Apocalypsi valde esse confusum et perturbatum: quorum sententia permovit Alcazarum, ut novam comminisceretur interpretationem, in qua ordinem et acoluthiam S. Joannis exacte servaret et tueretur, nimirum explicando omnia mystice et symbolice. Ego utrumque hoc extremum minus verum, et cavendum, mediaque via incedendum censeo, ut nimirum ordo servetur quantum fieri potest, nec series textus invertatur, nisi necessitas, aut evidens ratio cogat; ubi tamen illa cogit, hysterologiam et inversum esse ordinem non invitus admittam. Hoc autem raro admodum fieri, ex ipsa chronotaxi mox patebit, nimirum tantum in quatuor, scilicet primo, in septimo angelo, et tuba septimi sigilli, de quo cap. xi, vers. 15, qui libro signato non præponendus, uti reliqua sigilla, sed postponendus est, idque ex natura rei, puta consummationis mundi quam adducit; unde proprie in eo non est hysterologia, sed recta rerum gerendarum series et ordo. Secundo, in ligatione Satanæ a Christo facta, quæ ponenda fuisset initio Apocalypsis; et ejusdem solutione tempore Antichristi, quæ ponenda fuisset initio capitis undecimi: hic autem ponuntur cap. xx, ob causam quam ibi dedi. Tertio, in narratione mortis, resurrectionis et ascensionis in cœlum Eliæ et Henoch; hæc enim vitæ eorum attexitur cap. xi, vers. 7, cum recto ordine ponenda sit cap. xix, ante vers. 11. Quarto, in visionibus nonnullis, quæ hinc inde identidem interjicientur de gloria cœlesti Beatorum, deque judicio et pœnis inferni reproborum, ut patet cap. vii, vers. 15; cap. xiv, vers. 14; cap. xv, vers. 2. Hæc enim proprio ordine ad finem Apocalypseos spectant; sæpius tamen partim in sigillis, partim in libro signato commemorantur et refricantur: quia opus Apocalypseos est, per hæc et similia animare fideles, tum præsentes, tum futuros ad tolerantiam et constantiam in persecutionibus; nihil autem ita eos animat, atque spes et consideratio gloriæ et coronæ cælestis. Rursum, perterrefacere et percellere peccatores, tum præsentes, tum futuros, maxime tempore Antichristi, cum refrigescet charitas, et abundabit iniquitas, per comminationem divini judicii et pœnarum inferni. Horum enim consideratio seria et attenta, maxime absterret et cohibet impios a peccatis. Accipe ergo totius Apocalypsis chronotaxin.
Primo, tribus primis capitibus recensentur septem epistolæ et monita Christi ad septem episcopos et Ecclesias Asiæ Minoris.
Secundo, cap. iv et v, S. Joannes per visionem videt librum signatum septem sigillis, in quo descripta vel consignata erant ea quæ a tempore S. Joannis usque ad finem mundi eventura sunt et maxime quæ futura sunt sub tempora Antichristi: nam septem sigilla continent ea quæ futura sunt partim complete, partim inchoate ante Antichristum; ipse vero liber signatus continet futura tempore Antichristi. Porro sigilla aperiri incipiunt cap. vi, et finiuntur cap. x, vers. 8: ibi enim apertis jam sigillis reseratur liber; quocirca a cap. undecimo usque ad finem Apocalypsis, recensentur ea quæ in libro signato conscripta, vel repræsentata erant.
Tertio, cap. sexto in primo sigillo, per equum album significatur victoria Apostolorum, et prædicatorum Evangelii de gentilismo et gentibus Christo subactis et subigendis. Secundo sigillo, per equum rufum significantur decem persecutiones fidelium, per decem Imperatores Romanos usque ad Constantinum. Tertio sigillo, per equum nigrum significatur arianismus et hæreses, quæ post persecutiones Imperatorum, sub Constantino Magno cœperunt Ecclesiam oppugnare. Quarto sigillo, per equum pallidum significatur Mahomet et saracenismus, qui etiamnum Ecclesiam persequitur. Quinto sigillo, prodeunt animæ Sanctorum Martyrum, petentes persecutionum finem et vindictam. Sexto sigillo, transit Joannes ad tempora novissima: unde videt solem obscurari, lunam rubescere, stellas de cœlo cadere, etc. Quocirca deinceps usque ad finem libri agit de temporibus novissimis, puta de tempore Antichristi, ut cap. xi et deinceps, aut de annis illi contiguis, illudque proxime præcedentibus, uti facit ab hoc loco sexti sigilli usque ad cap. xi.
Quarto, cap. septimo signantur electi Judæi et Gentiles, ne plagis Dei ejusque septem angelorum, jam jam in orbem, id est in impios, immittendis, tangantur. Hæc signatio pertinet ad sextum sigillum, de quo cap. vi, vers. 12: præcedit enim plagas quæ septimo sigillo continentur, ac consequenter præcedet Antichristum: intellige inchoate: Judæi enim incipient converti et signari ante Antichristum, sed plene et universim convertentur et signabuntur post Antichristum.
Magog, et Antichristum. Nam paulo ante eorum stragem occidentur Elias et Henoch, resurgent, et ascendent in cœlum. Hic etiam, puta vers. 15, cap. xi, intexit septimam tubam septimi angeli et septimi sigilli. Hæc enim sola inter sigilla non præibit tempora Antichristi, sed potius consequetur: comitabitur enim mortem, resurrectionem et ascensionem Eliæ et Henoch; quocirca illa, æque ac mors, resurrectio et ascensio Eliæ et Henoch, recto ordine ponenda videtur cap. xix, ante vers. 11: præit enim Christi victoriam et judicium.
Quinto, cap. octavo et nono aperitur septimum sigillum, prodeuntque septem angeli septem plagas immittentes in orbem, id est, impios non signatos. Has plagas in genere et breviter Christus prædixit Matth. cap. xxiv, vers. 29; Marc. cap. xiii, vers. 24; Luc. cap. xxi, vers. 25; sed Joannes hic particulatim et sigillatim eas enarrat. Huc etiam spectare excidium Babylonis, de quo cap. xvii et xviii, censet Ribera. Verum cap. xvii, vers. 16 et 17, ostendi illud suo loco et ordine positum esse, nec ad sigilla, sed ad librum signatum spectare.
Sexto, cap. decimo, S. Joannes videt angelum glorioso habitu, jurantem quod amplius non erit tempus, id est, quod instet finis mundi: mox reboant et consonant eidem septem tonitrua. Deinde, vers. 8, apertis jam septem sigillis, jubetur librum ante signatum nunc apertum devorare. Quocirca hic finiuntur sigilla, et prior pars Apocalypsis, continens ea quæ prævia erunt Antichristo, incipitque secunda, quæ est ipse liber, sive materia libri: ergo
Septimo, capite undecimo recenset ea quæ libro continebantur, quæ omnia ad tempus Antichristi pertinent. Itaque cap. xi prædicit magnam Ecclesiæ et fidelium partem tradendam Antichristo, ac contra eum certaturos Eliam et Henoch. Hi enim erunt duo capita et principes fidelium resistentium Antichristo, ac consequenter erunt quasi duces belli sacri contra Antichristum, quod sequentibus capitibus describit. Porro, quia hoc capite Joannes cœpit historiam Eliæ et Henoch, ne de iis in sequentibus cogatur rursum mentionem facere, hinc eam hoc loco pertexit, agitque de eorum morte, martyrio, resurrectione, ascensione ad cœlum, quæ omnia posterius contingent, quorum proprius locus videtur esse, ut ponantur cap. xix, ante vers. 11, nimirum ante prælium quod Christus gesturus est contra Gog et Magog et Antichristum.
Octavo, describit bellum dæmonis cum fidelibus et Ecclesia per Antichristum, toto capite xii. Nono, cap. decimo tertio describit Antichristum, ejusque mores et præcursorem, sub specie et symbolo duarum bestiarum.
Decimo, cap. decimo quarto describit gloriam virginum, qui generose resistent Antichristo. Deinde ea occasione diem judicii, et pœnas reproborum in gehenna summatim perstringit. Undecimo, cap. decimo sexto et decimo quinto describit septem plagas novissimas. Duodecimo, post has sequetur excidium Babylonis, de quo agit cap. xvii et xviii, indeque jubilus et exultatio Sanctorum, de quo agit initio cap. xix. Deinde enarrare incipit prælium Christi extremum contra Antichristum, Gog et Magog, ejusque narrationem perficit cap. xx. Ubi altius hujus belli originem repetit, et orditur a ligatione Satanæ jam ante mille annos facta a Christo, qui solvetur initio regni Antichristi, sed magis in ejus fine, cum ad eum Gog et Magog aliasque gentes adducet. Mox post horum stragem, describit Christum venientem ad judicium extremum.
Denique cap. vigesimo primo et vigesimo secundo gloriam cœlestis Jerusalem, Martyribus et Sanctis generose certantibus præparatam, quam instar bravii accipient a Christo in die judicii, fuse et graphice depingit. Ex dictis facile est videre quam recta et exacta sit S. Joannis acoluthia, et rerum temporisque ordo, quamque raræ et paucæ in Apocalypsi sint hysterologiæ.
Notitia Editoris
Haec dissertatiuncula prooemialis materia editoria est, ab editore anni 1891 Peronne adiecta, ex Patritii De interpretatione Scripturarum Sacrarum hausta (ut eius adnotationes agnoscunt). Pars Lapidiani commentarii originalis non est, sed totius voluminis hermeneuticum cadrum introducit.
Introductio
1. Quaestio gravis est, ad quam aggredimur, de spiritali sensu Scripturarum. Agitur enim de eo sensu, quem non minus quam litteralem Spiritus Sanctus auctor Scripturis subesse voluit, quem hic liber unus habet, utpote quid suum proprium, nec cum ullo alio commune, quem denique postremis aetatibus primus omnium Lutherus, tum alii ex Protestantibus, vulgo autem recentiores, qui Rationalistae vocantur, plane respuunt, atque in Scripturis se agnoscere inficiantur. Haec, inquam, quo loco eam quaestionem habere oporteat, satis manifestant.
2. Porro, quid sit sensus spiritalis, sive mysticus, et quanam ab origine repetendus, plene discere est ex doctrina Patrum. Nominis tamen hujus duplex est in eorum scriptis usurpatio: altera, qua sensum illum significat ipsarum Scripturarum proprium, de quo nunc agimus; altera vero ad eas sententias designandas, quae quidem Scripturis ipsis minime subsunt, eorum tamen quae in Scripturis dicuntur, aut narrantur, consectaria quaedam sunt et consequentia, de quibus etiam inferius agetur. Hanc autem usurpationis discrepantiam, quae in Patrum libris deprehenditur, causari est, cur quaestio haec, quae caeteroquin satis foret expedita, si rectam sensus spiritalis informationem in animo constanter haberemus, tam intricata et confusa sit apud auctores, apud eos etiam qui rerum theologicarum peritissimi audiunt, quosque mireris, sive dum loquuntur, sive dum disputant, sensum spiritalem aut mysticum eum vocare, qui alius plane est, puta consectaria illa quae diximus, aut ipsum sensum litteralem mysteria resque hujusmodi sublimiores, referentem, atque etiam translatum.
3. Id itaque nobis curae esse debet, ut indicata prius origine ac patefacto veluti fonte sensus spiritalis, rerumque notionibus nominibusque clare inter se et accurate distinctis, quaestionem hanc perquam dilucide habeamus, vitatisque ambagibus, quibus eam nonnulli, nescio qua ducti religione, referciunt atque implicant, rem totam, quo simplicius fieri potest, exponamus. Quod etiam tuto nos praestituros confidimus, si duce Thoma viam illam iverimus, quam ipse Patres secutus nobis aperuit, summam eorum de quibus tractaturi sumus, paucis hisce verbis egregie perstringens: «Auctor sacrae Scripturae est Deus, in cujus potestate est, ut non solum voces ad significandum accommodet, quod etiam homo facere potest, sed etiam res ipsas. Et ideo cum in omnibus scientiis voces significent, hoc habet proprium ista scientia, quod ipsae res significatae per voces etiam significant aliquid. Illa ergo prima significatio, qua voces significant res, pertinet ad primum sensum, qui est sensus historicus vel litteralis; illa vero significatio, qua res significatae per voces iterum res alias significant, dicitur sensus spiritualis, qui super litteralem fundatur, et eum supponit,» I, Quaest. I, art. 10.
4. His Thomae verbis illud docemur, spiritalem sensum Scripturis subesse ideo posse, quia per ea quae in illis narrata sunt aut commemorata, alia praeterea Deo auctore significabantur. Ex quo et illud manifeste consequitur, sensum hunc spiritalem non tam Scripturarum ipsarum proprium esse, quam earum rerum quas Scripturae complectuntur; Scripturis tamen eum subesse, quia Spiritus Sanctus sacro codici res illas consignans, consignare etiam voluit, quem iis rebus indiderat, significatum, quemque ex Scripturis colligeremus aeque ac sensum litteralem. Verbo, quod Scripturae spiritalem sensum possint continere, hoc habent ab ipsa typorum significatione; quod vero illum reipsa contineant, id non aliunde est, nisi ex consilio et voluntate Spiritus Sancti. His vero praecognitis facile quisque intelligit sensum spiritalem posse dupliciter spectari, ut Scripturis ipsis subest, utque iis rebus, quae in Scripturis commemorantur, ideoque, tametsi unus idemque sensus sit, perspicuitatis tamen causa dividi cogitatione posse ac veluti duos sensus haberi, quorum priorem opportune dixeris sensum spiritalem verborum, posteriorem rerum; posteriorem autem prioris originem esse ac veluti fontem. De utroque porro peculiaris disciplina sit, oportet; pauca supponemus de sensu consequente Scripturarum.
Caput I: De Sensu Spiritali Rerum, sive de Typologia 19 paragrafi
5. Ea omnia, ex quibus spiritalis verborum sive Scripturarum ipsarum sensus emanat, typos communi nomine vocamus cum Paulo, Galat. IV, 24; ipse autem typorum significatus, quin et tota haec disciplina, typologia nomen a recentioribus scriptoribus inditum habet. Sunt itaque typi eae sive personae, sive res, sive actiones, iique eventus, eaque gesta, quae peculiari quodam Dei consilio atque instituto ad id conformabantur ac dirigebantur, ut, vel futura quaedam praesignificarent ad ipsam divini foederis οἰκονομίαν, praesertim vero ad Christum ejusque Ecclesiam, pertinentia; vel sublimiora quaedam, spiritalia videlicet, caelestia atque divina rudioribus quibusdam lineamentis exprimerent atque referrent; vel normae denique ac regulae essent, ad quam mores nostros exigeremus ac fingeremus. Quidquid simul ex Patrum scriptis colligimus, quod typos aliquo modo attingat, ad triplex illud genus facile est revocare; ipsos igitur typos partiemur in propheticos, anagogicos et tropologicos, quae nomina, etsi non eadem constanter notione, ab ipsis Patribus fuerunt usurpata, ac singillatim de unoquoque genere, quae scitu magis necessaria sunt, paucis disseremus, nonnulla alia postremo dicturi ad hanc typologiae tractationem in universum pertinentia.
Articulus I: De Vario Typorum Genere
I. De typis propheticis.
6. Genus typorum, qui prophetici vocantur, aliis generibus latius patet; tota enim veteris foederis οἰκονομία foederis novi praenuntia fuit, seu quaedam veluti adumbratio. Quare plurima propheticorum typorum specimina ex vetere foedere peti possunt, sive personae sint, uti Adam, Melchisedech, Isaac et Ismael, Moyses; sive res, uti arca Noe, lex vetus, victimae et caeremoniae, dies festi, nubes quae Israelitas ducebat, manna, etc.; sive eventa et gesta, uti ejectio Agaris et Ismaelis, transitus maris Rubri.
Patet typos hosce, quum signa essent ac symbola rerum futurarum, habendos esse tanquam praenuntiationes, non secus ac sunt ipsae prophetiae, a quibus id unum different, quod istae verbis, illae vero ea ratione qua diximus, ederentur. Distinguendi tamen omnino sunt, ut Thomas distinxit, Quodlib. VII, art. 15, ad 1, et art. 16, typi prophetici a vaticiniis symbolicis, quibus prophetae subinde futura praedicebant, et quorum triplicem modum exhibent Scripturae. Horum unus erat, quum Deus menti prophetae imaginem aliquam primo repraesentabat monstruosam plerumque atque αἰνιγματώδη, tum hujus significatum aperiebat, ac postremo propheta rem totam aliis narrabat, ut factum videre est Jerem. I, 11-16; XXIV, 1-8; Ezech. XXXVII, 1-11; Amos VII, 7-8; VIII, 1-2, etc. Alter, quum Deus prophetam ipsum aliquid agere jubebat, subdens rei gestae declarationem, quam propheta alios doceret: talia reperimus Isai. XX, 2-4; Jerem. XIII, 1-9; XIX, 1-11; Ezech. IV, 1-8, etc. Denique, quum propheta ipse ea, quae ipsi Deus prius aperuerat, pronuntiabat addita simul aliqua re aut actione symbolica, illustrationis atque ornatus gratia, uti sunt prophetiae Ahiae, III Reg. XI, 29; Elisei, IV Reg. XIII, 15; et Agabi, Act. XXI, 11. Neque enim in aliquo horum typorum locus ullus prophetis est. Sed neque merae imagines hi sunt prophetae menti obversantes, ut primus modus est vaticiniorum symbolicorum; neque actiones caeteroquin ἀναίτιοι, nec alio spectantes quam ut oculis quoque rudi quadam veluti imagine ea repraesentent, quae audientium auribus ingerit propheta, ut fit duobus modis posterioribus.
II. De typis anagogicis.
7. Nomen ἀναγωγή recentiores plerumque indere solent spiritali illi sensui, qui est de aeterna hominum beatitate. Verum non tam arctis limitibus Patres hujus vocis usum definiverunt. Quum enim quivis sensus spiritalis legentium mentem animumque subvehat ad altiora iis, quae voces ipsae in obvium sensum acceptae significant, commune spiritali sensui nomen ἀναγωγή pro vocis notione factum a Patribus interdum est. Subinde tamen ac magis proprie significationem illam spiritalem hoc nomine illi vocavere, quae res natura sua terrenis ac corporeis sublimiores attingeret, caelestia potissimum ac divina. Ideo typi quibus peculiaris est spiritalis ista significatio, ii propria quoque appellatione typi anagogici dicuntur.
Horum nonnullos eorumque interpretationem reperies in libro Sapientiae, ut sunt templum Salomonis, IX, 8, et manna, cujus aliquot in libro ipso leguntur significationes, XVI, 21-26; plures quoque in epistolis Pauli, ut sunt urbs Jerusalem, Gal. IV, 25, tabernaculum ejusque partes atque instrumentum, Hebr. IX, sacerdotium Melchisedechi, ibid. VI, 20 seqq., sacerdotium Aaronis, ibid. VIII, 1 seqq. Caeterum typi anagogici caeteris pauciores sunt, praesertim quod maximam partem inter typos propheticos adnumerari queant, et a Patribus reapse fuerint utrique simul adnumerati quam frequentissime.
III. De typis tropologicis.
8. Tertium genus typos tropologicos, seu morales complectitur, quorum spiritalis significatio tropologia vocatur, nomine nimirum a Patribus usurpato, deductoque ex Graeco vocabulo τρόπος, quod inter alia morem ac consuetudinem sonat. Hujusmodi typum gessit manna, Sap. XVI, 27; gessere item, teste Paulo I Cor. X, 5, ea quae Israelitis in deserto contigerunt. Praeterea vix aut nihil invenias cujus tanquam typi tropologici diserte meminerint Scriptores sacri, etsi late prorsus hoc typorum genus patuisse conjicere sit, tum ex iis quae loquitur Paulus de factis atque eventis populi Israelitici iter agentis per desertum, quorum rationem non est cur putemur non aliorum etiam fuisse, qua in vetere Testamento leguntur; tum ex eo, quod, quum tota prioris foederis οἰκονομία posterioris, quod nobiscum pepigit Deus, quaedam fuerit veluti deformatio, putandum est morum quoque, quos sectaremur, rationem in illa habitam fuisse.
9. Non tamen ideo rem quamlibet a Scriptoribus sacris in exemplum assumptam aut propositam, quanquam τρόπος ab iis dicatur, in eorum de quibus agimus, typorum numerum esse referendam arbitramur, sed illas tantummodo, quibus typi formam a Deo inditam esse vel ex ipsorum Scriptorum verbis, vel aliunde argumentum petere possumus. Neque enim, quaecumque res exemplo potest esse (v. g. Paulus sese, Philipp. III, 17; II Thess. III, 9, vel Thessalonicenses, I Thess. I, 7, in exemplum proponens; aut Christus discipulorum pedes abluens, vel crucem bajulans, vel etiam «extra portam passus,» Hebr. XIII, 12), ea typus est, tametsi typus quilibet tropologicus in exemplum sit. Etenim, quamvis Deus voluerit, ut omnia haec exemplum virtutum sint, minime id voluisse credendus est peculiari illa et sublimiori ratione, qua ipse personas, res, eventa, ita conformabat atque regebat, ut spiritalis (praeter litteralem) significatio illis subesset, quae typorum moralium propria est.
Quod autem de Scriptoribus sacris dicimus, id dictum quoque, ut par est, de Patribus deque interpretibus Scripturarum, qui si rem aliquam aut personam ex vetere aut novo Testamento producant, et in exemplum proponant, atque ex iis quae de ea in bibliis referuntur, sensum aliquem moralem colligunt, non continuo rem illam aut personam typum tropologicum fuisse pronuntiabimus, quum tales interpretationes institui possint etiam de aliis rebus, quae in bibliis minime leguntur, puta de gestis sanctorum aut clarorum virorum, qui profecto haudquaquam typi fuerunt. Quod si cui lubeat fortasse ea, ex quibus Patres atque interpretes sententias ac documenta depromunt ad mores pertinentia, typos nuncupare secundum eam notionem, qua, quidquid exemplo esse potest, Graeci τύπον vocant, non obsistimus, dummodo stet discrepantia inter hos atque illos typos tropologicos, de quibus est ista quaestio, et quibus ex peculiari Dei consilio atque institutione spiritalis inerat significatio.
Articulus II: Typi ac Symbola in Quo Discrepent
10. Hic locus est, quo animadvertamus typos quoslibet a Patribus symbola interdum fuisse nominatos, neque inepte: typus enim quivis symbolum est. Non tamen cuivis symbolo typi nomen concinne inderemus. Quare, quum Deus, non modo typis, sed aliis etiam symbolis usus sit, quumque typi, non vero quaevis alia symbola, de earum rerum genere sint, non secus ac sunt oracula et vaticinia, quae aliquid habent naturae vim atque ordinem excedens, quasque proinde comminisci non oportet, ubi aliquid tale reapse accipere necesse non est, indicia quaedam suggeremus ac regulam, quibus securius typos a symbolis caeteris, quae Deus usurpavit, aut usurpari jussit, discernamus.
Itaque pro typis habenda necessario non sunt symbola rerum praeteritarum, quae μνημόσυνα proprie habentur ac vocantur, ut sunt iris, Gen. IX, 13; festum Paschatis apud Hebraeos ex ea parte, quatenus monumentum erat repulsae ab illis servitutis; eucharistiae confectio, quam memoriale mortis Domini vocat Ecclesia. Neque ea quae Deus verbis subinde adjungebat ad rem aliquam vel confirmandam, vel plenius illustrandam, quam tamen clare jam aperteque edisseruerat, puta portenta, quae foedus inter Deum et Abraham initum sunt comitata, nubes quae templum a Salomone constructum aperuit: quae symbola ἐπιδεικτικά apte diceres. Neque ea, quae μεταστατικά commode appellarentur, quibus, inquam, ad aliquid significandum ita Deus utebatur, ut verbis adjectis videretur quidem loqui de symbolo, sensum tamen verborum aliorsum pertinere facile quisque intellexisset, ut fuit serpens, quem loco diaboli Deus allocutus est Gen. III, 14, ficus jubente Christo arefacta. Neque denique symbola δεικτικά, quae aliquid portendebant, quod fieret aut contingeret simul ac ipsa adhibebantur, ut mactatio victimarum pro peccato et pro delicto, quae indicabat poenas a lege condonari.
11. E contrario pro typis habenda esse symbola illa putamus, quae, ut nullum habent ex praedictis, ita praeterea vel ipsorum naturam spectes, vel rerum quas significabant, facile intelligas a Deo uno ita confirmari, regi atque ordinari ad aliquid significandum, ut inter ipsa atque inter rem significatam aliqua similitudo vel analogia intercedere deprehenderetur. Hujusmodi sunt homines aut eventus quidam rerum humanarum ut rerum aliarum symbola a Deo adhibiti; sed plurimae quoque res gestaque plurima, ex quibus memorasse sufficiat unum agnum, qui symbolum erat tum egressus ex Aegypto, tum Christi olim immolandi, utrumque ex divino instituto atque proposito: sed prioris quidem nil nisi merum symbolum, utpote rei praeteritae, quodque ipsi Israelitae per se excogitare ac marte suo instituere potuissent; posterioris vero etiam typus, utpote rei futurae, necdum hominibus plane compertae, quam directe atque ἀμέσως praemonstrabat, nulla praedictione interjecta, ad quam illustrandam usurparetur.
12. In universum autem, ut typos a meris symbolis secernamus, regula haec esto ex natura sensus spiritalis Scripturarum petita. Quoniam in symbolis nihil aliud deprehendere est, nisi unius alicujus rei significationem, hinc quum aliquid novimus, quod in Scripturis legitur, symbolum esse, neque tamen sensus ipse obvius ac litteralis verborum, quibus illud commemoratur, quidquam tale refert, pro certo tenebimus non merum symbolum id esse, sed typum. Dicendum quippe tunc erit sensui litterali verborum alium quoque sensum subesse, nempe spiritalem; at spiritalis sensus in verba, non ex meris symbolis, quibus, ut docet D. Thomas Quodlib. VII, art. 15, ad 1, art. 16, sensus iste non subest, sed ex typis, de quibus ea et dicta sunt, duntaxat derivatur. Exemplo haec esse possunt. Matthaeus tanquam de Christo reduce ex Aegypto dicta interpretatur verba, quae Oseas protulit de Israelitarum gente ex eademipsa Aegypto reducta; itaque reductio haec illius reditus symbolum fuit. Verum fuit-ne quoque typus? Ipsa rei natura secundum ea, quae modo animadvertimus, satis id docet; hoc idem tamen discemus, si regulam hanc adhibeamus. Expensis enim verbis illis, ut in ipso Oseae libro sunt cum reliquo sermone connexa, perspicies sensum obvium ac litteralem nihil praeferre, quod Christum attingat; latebit itaque in illis sensus spiritalis, adeoque id quod sensus litteralis prodit, reductio, inquam, Israelitarum ex Aegypto, haudquaquam merum symbolum est: id enim litteralis sensus proderet utique; sed typus Christi ex ea regione redeuntis. Eodem pacto Christi typos, non autem nuda symbola, fuisse cognosces agnum paschalem, Psaltem, Salomonem, aliaque, de quibus quae in Scripturis veteris foederis ita dicuntur, ut in sensum litteralem accepta ad Christum minime pertineant, ea tamen ut dicta de Christo acceperunt atque interpretati sunt Scriptores novi Testamenti.
Articulus III: Prioris Foederis Oeconomiam Typis Ornatam Fuisse Probatur
13. Typorum natura ac multiplici forma declarata, demonstrandum modo est, typos hosce, quum priorum foederum obtineret οἰκονομία, a Deo reapse adhibita fuisse. Nemo Catholicorum ea de re dubitat; quin etiam ex Heterodoxis plures fuerunt, qui ita sentirent, quos inter eminent Grotius, Cocceius, Glassius (Philologia sacra, lib. II, part. I, tract. 1, sect. 1), Spencerus (De legibus Hebraeorum ritualibus, lib. I, cap. XI), recentiore autem aetate J. Dav. Michaelis et J. Christoph. Blasche. Attamen ex Heterodoxis vetustioribus non pauci, nostra autem aetate fere omnes, respuunt typos quoslibet, maxime propheticos; aut, si quos interdum illorum aliqui accipere videntur, eos tamen typos fuisse affirmant, κατ' ἔκβασιν, secundum eventum duntaxat, et ob similitudinem quamdam quam haberent cum illis quorum typi esse putantur, non vero quod illos Deus ita conformaverit ac direxerit, ut ea praesignificarent. Verum et Scripturas, et traditiones, et synagogae tum veteris tum novae sententiam, et rationem ipsam, adeo nobis favere compertum est, ut, adversarii nostri litem amittant, necesse sit. Praesto sint argumenta tum ex Scripturis, tum ex ratione desumpta; cetera vid. apud Patritium, tom. I, pag. 189-200.
Argumenta ex Scripturis deprompta 15 paragrafi
14. Non una solum ratione sententiam nostram Scripturae tuentur. Primo enim Pauli verba manifesta sunt, quibus diserte affirmat fuisse hujusmodi typos, qui vel futura praesignificarent, Rom. V, 14; Gal. IV, 24; Coloss. II, 17; Hebr. IX, 9; X, 1; XI, 19; vel caelestia, divina atque alia rebus corporeis ac terrenis sublimiora proderent, Hebr. VIII, 5; IX, 23; vel mores recte informandos nos docerent, I Cor. X, 6, 11. Sed et Petrus satis perspicue demonstrat, quae Noe ejusque familiae evenerunt ingruente diluvio, ea fuisse typum baptismatis, hoc vocans eorum ἀντίτυπον. Sed neque veteris foederis testimonia desunt. Auctor enim libri Sapientiae sic scribit de templo: «Et dixisti me aedificare templum..... similitudinem tabernaculi sancti tui, quod praeparasti ab initio,» IX, 8, id est typum caeli. Psaltes canere aggrediens, quae Israelitis contigerant in deserto, ea vocat parabolam מָשָׁל, et aenigmata חִידוֹת, Psalm. LXXVIII, 2, non alia profecto de causa, nisi quia aliud praeter id quod erant significabant, prorsus ut parabolae aliud significant praeter id quod sonant. Praeterea Scriptores sacri ita de quibusdam sive personis, sive rebus, sive eventis, loquuntur, itaque haec omnia conferunt, atque exponunt ut vel ipsis adversariis (vid. Baueri Hermeneutica sacra § 8, sub finem) id ultro concedentibus constet, etsi Scriptores illi non aperte id pronuntient, haec eadem habita ab ipsis fuisse tanquam typos, quales nos descripsimus, videlicet qui, non a qualemcumque similitudinem, quam forte fortuna cum aliis rebus haberent, sed, ut cum Petro loquar, «a definito consilio et praescientia Dei,» Act. II, 23, illas significarent.
15. Verum Scriptores Novi Testamenti non modo typos agnoscunt inter ea, quibus constat divinorum foederum οἰκονομία, neque modo personas, res, gesta atque eventa tanquam typos nobis tradunt, sed ea ipsa, quae de typis scripta sunt, neque possunt ut scripta de aliis in litteralem sensum accipi, ita usurpant, ut quae non de typis scripta forent, sed de iis quae per typos significabantur: quod non ex alia causa profecto repeti potest, nisi quod certum atque indubium ipsis esset, quas de typis dicta sunt aut scripta, ea dicta quoque esse aut scripta de rebus per typos significatis; id tamen non aliter fieri poterat, nisi si aeque certo iis constaret, vim illam typis, qua aliud significarent, inditam divinitus fuisse. Veterum Scripturarum verba, quae hac ratione a novi Testamenti Scriptoribus usurpantur, aliquot superius indicavimus (n. 11). Juvat praeterea animadvertere Christum ipsum eadem ratione nonnulla ex ipsis usurpasse. Nobile est illud Psaltae effatum: «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli,» Ps. CXVII, 22, quod et in Matthaeo, et in Marco, et in Luca, et in Actis, et in prima Epistola Petri transcriptum legimus, quodque, etsi Psaltes de se loquatur, Christus tamen tanquam de se dictum usurpavit: qui autem id fieret, nisi quia Psaltes eaque, quae huic contigisse verbis illis narrantur, typus Christi propheticus fuere?
16. Quid vero quod sacri Scriptores, non solum ea praestant, quae huc usque enumeravimus, sed insuper momenta rationum desumunt vel ex typis, vel ex iis, quae de typis scripta sunt, ad aliquid arguendum aut confirmandum, quod ad res per typos hosce figuratas pertineat? Ita enim Paulus, Rom. IX, 27, ubi gentes ad Christum congregandas commemorat, Judaeos quoque sperare jubet usus testimonio Isaiae, qui tamen loquitur de Israelitis vindicandis a servitute, qua illos Assyrii premebant, Isai. X, 22. Idem Paulus, ut demonstret, quoniam «finis... legis Christus ad justitiam omni credenti.... quae.... ex fide est,» Rom. X, 4, 6, ea profert, quae de vetere lege dixerat Moyses: «Prope est verbum in ore tuo et in corde tuo,» ibid. 8 ex Deut. XXX, 14. Idem ipse Synagogam cum legibus Mosaicis a Deo rejiciendam fuisse, Gal. IV, 21-31, arguit iis, quae de Agare et Ismaele narrantur in Genesi, atque adeo ex illis verbis, quibus Deus Abrahamum jussit utrumque domo ejicere, Gen. XXI, 10: «Ejice ancillam hanc et filium ejus,» etc. Eodem modo divinam Christi naturam, Hebr. I, 5 defendit, prolatis videlicet iis quae de Salomone Deus dixerat: «Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium,» II Reg. VII, 14. Sed et alia hujusmodi apud Paulum reperias. Ipse autem Christus illis Psaltae verbis, de quibus paulo ante diximus, usus est, ut evinceret, quid Judaeis ipsi minime credentibus ab ipsomet foret exspectandum.
17. Aliud denique sententiae nostrae momentum biblia suppeditant, quod etsi ad aliquod ex iis, quae protulimus, reduci commode possit, praestat tamen peculiari illud consideratione persequi. Sunt autem ea oracula veterum Scripturarum, quorum πλήρωμα apostoli et evangelistae, his dicendi formis adhibitis: «Et impleta est Scriptura, Tunc adimpletum est, Ut impleretur,» harumque similibus, alia in re constituunt quam in ea, de qua oracula illa in litteralem sensum accepta constat fuisse edita. Id autem fit in his novi Testamenti capitibus: Matth. II, 15; XIII, 35; Joan. XIII, 18; XV, 25; XIX, 36; Act. I, 16. Horum enim oraculorum duplex πλήρωμα agnoscamus necesse est: prius in ea re, ad quam pertinet sensus litteralis; alterum in ea, qua oraculum impletum fuisse dicunt Scriptores novi Testamenti. Quare ad utramque rem pertinent oracula hujusmodi. At, qui possint ad posteriorem pertinere, quam litteralis eorum sensus nullo modo refert, nemo divinabit, nisi rem priorem posterioris typum fuisse ponat. Ut autem argumento huic nostro suum maneat robur, demonstremus, oportet, locutiones illas: «Ut impleretur, Tunc impletum est,» etc., in summa ipsa verba impleri, πληροῦσθαι, τελειοῦσθαι, in his locutionibus idem omnino valere, ac fieri seu evenire ea ipsa, ad quae oraculum allegatum pertinet, non autem alia his similia, de quibus tamen minime fuerit prolatum.
18. Quanti facienda sit haec sententia, nemo non videt, adeoque mirari subit fuisse atque etiamnum esse viros apprime catholicos, qui re aut verbo eam in dubium revocaverint. Si enim illorum verborum notio alia foret, dubitare utique esset, an vaticinia plurima, quae ea ratione ab apostolis atque evangelistis proferuntur, ad Christum vere pertineant, aut saltem eorum significatio scriptorum hebraeorum auctoritate, quae ipsam confirmet, destitueretur, praeterquam quod ineptius quid saperet oracula haec iis rebus, de quibus minime edita sunt, accommodasse ob quamdam solummodo similitudinem, quae fortuito inter illas intercederet atque inter eas, de quibus edita reapse fuerant. Plura porro habemus, quibus hujus sententiae veritatem defendamus. Nam, ut alii jam animadverterunt, locutiones illae quamdam ἐνέργειαν prae se ferunt, qua compellimur in aliam prorsus significationem eas accipere, quam ut simplex comparationis forma sint, simplicemque annuntient rerum similitudinem. Geminas praeterea illarum locutionum reperimus in vetere Testamento, inque his ea ipsa verba usurpantur, quibus constanter usus est Syriacus interpres novi Testamenti pro verbis πληροῦσθαι, τελειοῦσθαι, ea ratione qua quaerimus adhibitis, nempe verba ארם, quod est πληροῦσθαι «impleri,» et שלם, quod est τελειοῦσθαι «perfici,» seu compleri seu finiri, nunquam alio sensu nisi illo, quem dicimus illis locutionibus in Novo Testamento subesse: significant enim id ipsum fieri seu evenire, quod fieri seu evenire debebat, quia vel praedictum fuerat, vel promissum, vel, ut fieret, aliqua ratione mandatum aut institutum. Lege III Reg. II, 27; VIII, 15, 24; II Paral. VI, 16; XXXVI, 21; Psalm. XX, 5, 6, in quibus est verbum כלה, et Job XXIII, 14; Isai. XLIV, 28, in quibus verbum שלם adhibetur. Sed et in Novo Testamento plurima legimus loca, in quibus nulla alia notio verbo impleri similibusque verbis adjicere potest praeter hanc unam, quum certum sit ea fuisse praedicta de quibus impleri dicuntur; ex iis pauca indicasse sufficiet, in quibus id quod affirmamus ne ipsi quidem Sociniani non agnoscere possunt: Matth. II, 23; Luc. I, 20; XXIV, 44; Joan. XVIII, 9, 32; Act. III, 18; XIII, 33.
19. Neque multum habet sententia nostra, quod sibi timeat ab auctoritate scriptorum aliquot Syrorum, qui syriace scribentes, ea nempe lingua, quae linguae apostolorum atque ipsius Christi proxima est, tales dicendi formulas adhibuerunt, quum verba Scripturarum aliis rebus accommodarent quam iis, de quibus fuerant prolata; id, inquam, nihil habet momenti, quo quis pervincat, talem illarum formularum usum proprium quoque fuisse sermoni eorum, qui novum Testamentum litteris consignarunt. Nam, praeterquam quod nemo ex illis auctoribus Syris adeo vetustus sit, qui non trecentis ferme post annis ab editione novi Testamenti absoluta floruerit, ea videlicet aetate, qua credere est sermonem Syrorum magis ac magis discrepasse a sermone syrochaldaico, quo Christus et apostoli loquebantur, omnes Christiani sunt, omnesque illis dicendi formis utuntur tunc solummodo, quum Scripturarum testimonia proferunt, ex quo apparet, non ex more loquendi formas illas ita ab eis adhibitas repeti debere, sed alia prorsus ex causa; quaenam autem haec sit, facile est pervidere. Qui enim volumina Patrum manu versant, norunt eos more ac modo Scriptorum sacrorum iisdemque dicendi formis locutos subinde esse ac scripsisse, cui rei comprobandae locupletissimum testimonium praesto est, Augustini, inquam, ita scribentis: «Tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut, qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas, quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur.» Doctr. Christ. lib. II, cap. XIV. Quum itaque Scriptores christiani et oracula Scripturarum, ut notum est, aliis diversisque rebus accommodarent, et ipso Scripturarum sermone interdum scriberent, atque etiam loquerentur, difficile factu non fuit, ut quandoque utrumque contingeret, id est, ut simul oraculorum sensum accommodarent rebus aliis, simulque id facerent usurpata illa ipsa dicendi forma, quam Scriptores sacri in oraculis transcribendis atque explicandis usurpare consueverunt; idque eo vel maxime, quod rerum similitudo formulam illam dicendi suggereret, quum revera id factum esset, quod scriptum est in oraculo, illud, inquam, quod oraculi verba a reliqua oratione et libri contextu divulsa ac seorsum accepta sonare possunt, etsi non id factum esset, de quo illud editum et scriptum est. Totum vero id confirmatur ea ratione, quod καταχρηστικός iste usus verbi impleri ut ut reperiatur, licet raro, apud veteres scriptores christianos, atque adeo apud illos, qui graece scripserunt, puta, apud Clementem Romanum, nunquam tamen apud alios; quibus e contrario haudquaquam incomperta fuit illa hujus verbi notio, quam defendimus; nam apud Herodotum haec legimus: «ποτὲ ἀποπλῆσαι τὸν χρησμὸν... τὸν περὶ τῆς ναυμαχίας ταύτης εἰρημένον,» lib. VIII; apud Tullium vero: «Ne aut id profiteri videar, quod non possim implere.» Pro Cluent. Lege Lexicon Forcellini, v. impleo.
II. Rationes.
20. Si nulla alia forent rationum momenta, quibus confirmaremus divinorum foederum oeconomiam typis a Deo instructam fuisse, magna tamen huic sententiae gravitas accederet ex comparatione sedulo ac diligenter instituta inter ea quae in veteris, atque inter ea quae in novi Testamenti libris commemorantur. Ex hac enim comparatione cuilibet qui animum praejudicatis opinionibus occupatum non gerat, fieri nequit, quin appareat mira illa utriusque foederis connexio, neque jam ea solummodo, quae inter diversas unius ejusdem historiae alicujus partes deprehenditur, aut quae inter praedictiones et inter rerum praedictarum exitus, etsi utraque haec connexio in hoc, de quo agimus, perspicua prorsus sit, sed ea quae esse solet inter imaginem atque inter id quod imago repraesentat. Haec vero non hujus loci est demonstrare, quia nimis longum sane opus foret. Auctor itaque sum studiosis sacrarum litterarum, ut legant Augustini contra Faustum disputationem, lib. XII, cap. VI-XXXVIII, et libros XI-XVII de Civitate Dei, item parallelismum veteris Testamenti cum novo a P. Dan. Huetio habitum, qui dimidia ferme pars est operis sui, cui titulus est: Demonstratio Evangelica, peculiariter autem ea quae congessit in cap. CLXX, atque item librum J. Marchetti, cui titulus est: Il Cristianesimo dimostrabile sopra i suoi libri anche a chi non li crede, praesertim part. I, § 21, et part. II, §§ 18, 19.
Articulus IV: Quaestiones Aliquot de Typis
I. Typorum nomina apud Scriptores sacros.
21. Typis alia quoque nomina sunt in epistolis Pauli. Appellantur quippe allegoriae, Gal. IV, 24; parabolae, Hebr. IX, 9; XI, 19; umbrae, Coloss. II, 17; Hebr. VIII, 5; X, 1; exemplaria, id est ὑποδείγματα, Hebr. VIII, 5; IX, 23, seu ἀντίτυπα, Hebr. IX, 24, etsi hoc ultimum a Petro usurpatur ad significandam rem per typum designatam. Non itaque improbandum est, si qui figuram ipsam typum nominant, rem vero praefiguratam antitypum. Nomen autem allegoria, potius quam typos ipsos, ipsam horum significationem aut significationis modum indicare dicendum est, quod etiam ex ratione, qua Paulus illud adhibet, discere possumus: non enim res ipsas allegoriam vocat, sed ait ea fuisse ἀλληγορούμενα, per allegoriam dicta, id est, secundum sensum spiritalem, quo aliud praesignificabant. Alia nomina apud Patres reperiuntur.
II. Quomodo typi innotescant.
22. Non una ratio est, qua typos cognoscamus. Atque illa prima et potissima, quum ipsi Scriptores bibliorum expressis verbis affirmant aliquid typum fuisse, figuram, umbram aut exemplar Christi, Ecclesiae aliarumque rerum sive futurarum, sive caelestium ac divinarum, sive ad mores pertinentium; cujus rei specimen tibi exhibent plura eorum, quae supra protulimus ex novo foedere. Alterum ad typos cognoscendos indicium habemus, quum iidem illi Scriptores tanquam de Christo, de Ecclesia, deve alia rerum illarum, scripta aut dicta accipiunt ea verba, quae, si litteralis atque obvius ipsorum sensus consideretur, nequaquam de illis scripta sunt aut dicta: hoc enim concludimus alium praeterea sensum illis verbis subesse, spiritalem videlicet, idque ideo, quia personae, res atque eventa, de quibus dicta seu scripta fuerant, τυπικῶς id significarent, de quo in sensum utique spiritalem verba illa scripta ac dicta fuisse docemur a Scriptoribus novi Testamenti; cujus quoque rei non unum specimen superius habes (11). Praeterea, quum ratio typorum, qui magno numero indicantur ab apostolis et evangelistis, illa ipsissima sit, quae et aliarum personarum, rerum, atque eventorum plurimorum, atque inde jure illud arguamus, quod tota divinorum foederum oeconomia, quae Christi obitum praecessit, si universim spectetur, eam praesignificaverit, quae eumdem hunc obitum subsecuta est, jure etiam arguemus typos fuisse ea omnia, quae inter interque ea quae ad novum foedus pertinent, manifesta intercedit analogia, quamquam nihil de his novi foederis Scriptores nobis tradiderint, ut sunt arbor vitae Gen. II, 9, foedera a Deo inita cum Abrahamo Gen. XV, 9, et cum Israelitis Exod. XXIV, 3, caper emissarius Lev. XVI, 10, etc. Ad hoc genus revocantur alia quoque, puta, caeremoniae nonnullae aut ritus, quorum ut nulla ratio comparet, cur praescriberentur lege a Moyse lata, ita optima cernitur, si aliquid existimentur significare; exempli causa sint panes absque fermento cum agno comedendi die festo paschatis, quorum rationem optimam esse comperies, si intelligas per eos praesignificatum fuisse panem eucharistiae, sive etiam, ut Paulus quoque fortasse putavit I Cor. V, 6, purum ab omni macula animum, quo ad eucharistiam sumendam accedere oportet. Porro haec analogia est, ex qua Patres argumentum desumunt, quum aliquid affirmant habendum esse tanquam typum; sique in id unanimi consentiant, consensus iste aliud praeter illa, quae suggessimus, indicium erit ad typos dignoscendos. Pro typis quoque secure accipies ea, quorum nominibus Christus, Ecclesia, Christi opera aut sequaces, τροπικῶς designantur, ut sunt David, Jerusalem, Israel. Quum totum genus aut tota aliqua res, uti caeremoniae et tabernaculum, typus est, etiam ea, quae generi illi subjecta sunt, atque illius rei partes, typos esse putandum est, caute tamen neque ulterius, quam par est, progrediendo, ut ex minutis quibusque sensum aliquem spiritalem exprimere velis, eo vel maxime quod hujusmodi veluti consectaria typorum spiritalem sensum non exhibent plerumque nisi probabilem, non vero certum. Servanda itaque hac quoque in re erunt ea, quae ad spiritalem verborum sensum adinveniendum infra praecipiemus.
III. An omnia, quae habentur in vetere Testamento, typi fuerint.
23. Nihil omnino in Scripturis veteris foederis commemorari, cui non aliquis subsit typicus significatus, non pauci arbitrantur. His Figuristis nomen est, eorum vero doctrinae figurismus. A quibus autem causis repetenda haec sit, quaeque inde proveniant incommoda, narrant Fleuryus, Discours V sur l'histoire ecclésiastique §§ 11, 12, et Bergierus, Dictionnaire de théologie, v. Figure, qui tamen, ut moris est, figuras rhetoricas cum sensu spiritali confundunt.