The Chaldees wil assault & afflict the Iewes with great violence. 12. After humble repentance in captiuitie, 18. Gods benignitie wil comforte them. 23. with abundance of spiritual grace by Christ: 28. sending also the Holie Ghost. 30. And terrible signes before the day of Iudgement.
1Blow ye the trumpet in Sion, sound an alarm in my holy mountain, let all the inhabitants of the land tremble: because the day of the Lord cometh, because it is nigh at hand.Suonate la buccina in Sion, alzate le strida sul mio monte santo, siano in movimento tutti gli abitanti della terra, perchè viene il dì del Signore, perchè egli è vicino,SOVND ye with the trumpet in Sion, howle in my holie mount, let al the inhabitants of the land be trubled: Because the day of our Lord cometh,Canite tuba in Sion, / ululate in monte sancto meo, / conturbentur omnes habitatores terræ: / quia venit dies Domini, quia prope est. 2A day of darkness, and of gloominess, a day of clouds and whirlwinds: a numerous and strong people as the morning spread upon the mountains: the like to it hath not been from the beginning, nor shall be after it, even to the years of generation and generation.Giorno di tenebre, e di caligine, giorno nuvoloso, e tempestoso: un popolo numeroso, e forte per tutta la montagna si spande come la luce del mattino. Simile a lui pell'addietro non fu, e non vi sarà per generazioni, e generazioni.because the day of darkenes, and of mist is neere, the day of clowde, and whirlewind: as the morning spred vpon the montaines much people & strong: the like to it hath not bene from the beginning, and after it shal not be euen vnto the yeares of generation & generation.Dies tenebrarum et caliginis, / dies nubis et turbinis; / quasi mane expansum super montes / populus multus et fortis: / similis ei non fuit a principio, / et post eum non erit / usque in annos generationis et generationis. 3Before the face thereof a devouring fire, and behind it a burning flame: the land is like a garden of pleasure before it, and behind it a desolate wilderness, neither is there any one that can escape it.Innanzi a lui un fuoco divoratore, e dietro a lui un'ardente fiamma: la terra, che al venire di lui era un paradiso di delizie, la lascia devastata, deserta; e nissuno da lui può salvarsi.Before the face therof a deuouring fyre, and after it a burning flame: the land before it as it were a garden of pleasure, and after it the wildernes of a desert, neither is there that can escape it.Ante faciem ejus ignis vorans, / et post eum exurens flamma. / Quasi hortus voluptatis terra coram eo, / et post eum solitudo deserti, / neque est qui effugiat eum. 4The appearance of them is as the appearance of horses, and they shall run like horsemen.Il loro aspetto è come di cavalli, e correranno a guisa di cavalieri,As the appearance of horses, their appearance. & as horsemen so shal they runne.Quasi aspectus equorum, aspectus eorum; / et quasi equites, sic current.
5They shall leap like the noise of chariots upon the tops of mountains, like the noise of a flame of fire devouring the stubble, as a strong people prepared to battle.Salteranno sulle vette de' monti con rumore simile ai cocchi, con rumore simile a quello di una fiamma, che brugia le paglie, e come una moltitudine di gente armata ordinata in battaglia,As the sound of chariots vpon the toppes of mountaines shal they leape, as the sound of a flame of fire deuouring stubble, as a strong people prepared to battel.Sicut sonitus quadrigarum super capita montium exilient, / sicut sonitus flammæ ignis devorantis stipulam, / velut populus fortis præparatus ad prælium. 6At their presence the people shall be in grievous pains: all faces shall be made like a kettle.Al loro arrivo si atterriranno le genti, e le loro facce diverranno del colore di una pignatta.At his presence the people shal be vexed: al visages shal be made like a potte.A facie ejus cruciabuntur populi; / omnes vultus redigentur in ollam. 7They shall run like valiant men: like men of war they shall scale the wall: the men shall march every one on his way, and they shall not turn aside from their ranks.Correranno come campioni, come forti guerrieri saliranno sulla muraglia; ogni uomo si avanzerà nella sua fila, e non usciranno mai fuori della loro ordinanza.They shal runne as valients: as men of warre they shal scale the wal: the men shal march in their wayes, & shal not decline from their pathes.Sicut fortes current; / quasi viri bellatores ascendent murum: / viri in viis suis gradientur, / et non declinabunt a semitis suis. 8No one shall press upon his brother: they shall walk every one in his path: yea, and they shall fall through the windows, and shall take no harm.Non si daranno impaccio l'uno all'altro, ciascuno tirerà diritto al suo cammino; ed entreranno anche per le finestre, senza patirne lesione.None shal presse his brother; they shal walke euerie one in his owne pathe: yea & through the windowes they shal fal, & shal not demolish.Unusquisque fratrem suum non coarctabit, / singuli in calle suo ambulabunt; / sed et per fenestras cadent, et non demolientur. 9They shall enter into the city: they shall run upon the wall, they shall climb up the houses, they shall come in at the windows, as a thief.Giungeranno nella città, correranno sulle mura, si getteran per le case, salteran come ladro dentro le finestre.They shal enter the city: they shal runne on the wal, they shal climbe the houses, by the windowes they shal enter as a theefe.Urbem ingredientur, in muro current, / domos conscendent, per fenestras intrabunt quasi fur.
10At their presence the earth hath trembled, the heavens are moved: the sun and moon are darkened, and the stars have withdrawn their shining.Al loro arrivo scuoterassi la terra, i cieli saranno scommossi; il sole, e la luna si oscurano, e le stelle perdono il loro splendore.At his presence the earth hath trembled, the heauens are moued: the sunne and moone are darkened, and the starres haue withdrawne their shining.A facie ejus contremuit terra, / moti sunt cæli, / sol et luna obtenebrati sunt, / et stellæ retraxerunt splendorem suum. 11And the Lord hath uttered his voice before the face of his army: for his armies are exceedingly great, for they are strong, and execute his word: for the day of the Lord is great and very terrible: and who can stand it?Perocché il Signore ha fatto udir la sua voce all'arrivo del suo esercito perocché moltissime son le sue schiere; perocché sono forti, ed eseguiranno i comandi di lui: perocché grande, molto terribile egli è il dì del Signore; e chi potrà reggervi?And our Lord hath geuen his voice before the face of his host: because his campes are exceding manie, because strong & doing his word: for great is the day of our Lord, & terrible excedingly: and who shal susteyne it?Et Dominus dedit vocem suam ante faciem exercitus sui, / quia multa sunt nimis castra ejus, / quia fortia et facientia verbum ejus: / magnus enim dies Domini, et terribilis valde, / et quis sustinebit eum ? 12Now, therefore, saith the Lord. Be converted to me with all your heart, in fasting, and in weeping, and in mourning.Adesso adunque, dice il Signore, convertitevi a me con tutto il cuor vostro, nel digiuno, nelle lagrime, e nei sospiri;Now therfore sayth our Lord: Conuert to me in al your hart, in fasting, and in weeping, and in mourning.Nunc ergo, dicit Dominus, / convertimini ad me in toto corde vestro, / in jejunio, et in fletu, et in planctu. 13And rend your hearts, and not your garments and turn to the Lord your God: for he is gracious and merciful, patient and rich in mercy, and ready to repent of the evil.E spezzate i cuori vostri, e non le vostre vesti, e convertitevi al Signore Dio vostro, perchè egli è benigno, misericordioso, e paziente, e di molta clemenza, e portato a rivocare il gastigo;And rent your hartes, and not your garments, and turne to the Lord your God: because he is benigne and merciful, patient and of much mercie, & readie to be gracious vpon the malice.Et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra; / et convertimini ad Dominum Deum vestrum, / quia benignus et misericors est, / patiens et multæ misericordiæ, / et præstabilis super malitia. 14Who knoweth but he will return, and forgive, and leave a blessing behind him, sacrifice and libation to the Lord your God?Chi sa, che egli non si cangi, e ci perdoni, e dietro a se lasci benedizione e onde offerir sagrifizio, e libagione al signore Dio vostro.Who knoweth if he wil conuert, and forgeue, and leaue after him benediction, sacrifice and libament to the Lord your God?Quis scit si convertatur, et ignoscat, / et relinquat post se benedictionem, sacrificium et libamen Domino Deo vestro ?
15Blow the trumpet in Sion, sanctify a fast, call a solemn assembly,Suonate la tromba in Sion, intimate il digiuno santo, convocate l'adunanza;Sound ye with the trumpet in Sion, sanctifie a fast, cal an assemblie,Canite tuba in Sion, / sanctificate jejunium, vocate cœtum: 16Gather together the people, sanctify the church, assemble the ancients, gather together the little ones, and them that suck at the breasts: let the bridegroom go forth from his bed, and the bride out of her bridal chamber.Raunate il popolo, purificate tutta la gente, raunate i seniori, fate venire i fanciulli, e i bambini di latte: esca lo sposo dal letto nuziale, e dal talamo suo la sposa.gather together the people, sanctifie the Church, assemble the ancients, gather together the litle ones, and them that sucke the breastes: let the bridegrome goe forth of his chamber, and the bride out of her bride chamber.congregate populum, sanctificate ecclesiam, / coadunate senes, congregate parvulos, et sugentes ubera; / egrediatur sponsus de cubili suo, / et sponsa de thalamo suo. 17Between the porch and the altar the priests, the Lord’s ministers, shall weep, and shall say: Spare, O Lord, spare thy people: and give not thy inheritance to reproach, that the heathens should rule over them. Why should they say among the nations: Where is their God?Tral vestibolo, e l'altare piangano i sacerdoti ministri del Signore, e dicano: Perdona, o Signore, perdona al tuo popolo; e non abbandonare all'obbrobrio la tua eredità sotto il dominio delle nazioni. Avrann' elleno a poter dire le genti: Il Dio loro dov'è?Betwen the porch and the altar the priests our Lords ministers shal weepe, and shal say: Spare ô Lord, spare thy people: and geue not thine inheritance into reproch, that the nations haue dominion ouer them. Why say they in the peoples: Where is their God?Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes, ministri Domini, / et dicent: Parce, Domine, parce populo tuo; / et ne des hæreditatem tuam in opprobrium, / ut dominentur eis nationes. / Quare dicunt in populis: Ubi est Deus eorum ? 18The Lord hath been zealous for his land, and hath spared his people.Il Signor ha amore per la sua terra, ed ha perdonato al suo popolo.Our Lord hath bene zelous to his land, and hath spared his people.Zelatus est Dominus terram suam, / et pepercit populo suo. 19And the Lord answered, and said to his people: Behold I will send you corn, and wine, and oil, and you shall be filled with them: and I will no more make you a reproach among the nations.Ed ha parlato il Signore, ed ha detto al suo popolo: Ecco, che io manderò a voi grano, e vino, ed olio, e ne avrete abbondanza, e non permetterò più, che voi siate lo scherno delle nazioni,And our Lord answered, and sayd to his people: Behold I wil send you corne, and wine, and oyle, and you shal be replenished with them: and I wil geue you no more to be a reproch in the Gentils.Et respondit Dominus, et dixit populo suo: / Ecce ego mittam vobis frumentum, et vinum, et oleum, / et replebimini eis; / et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus.
20And I will remove far off from you the northern enemy: and I will drive him into a land unpassable, and desert, with his face towards the east sea, and his hinder part towards the utmost sea: and his stench shall ascend, and his rottenness shall go up, because he hath done proudly.E caccerò lungi da voi colui, che sta da settentrione, e lo getterò in un paese disabitato, e deserto: la vanguardia verso il mare di oriente, la retroguardia verso il mare più lontano; ed egli imputridirà, e tramanderà tetro odore perchè ha agito con arroganza.And him that is from the North, I wil make far from you: and I wil expel him into a land vnpassable, & desert, his face against the east sea, and his extreme part to the last sea: & his stinke shal ascend, & his rotennes shal ascend, because he hath done proudly.Et eum qui ab aquilone est procul faciam a vobis, / et expellam eum in terram inviam et desertam: / faciem ejus contra mare orientale, / et extremum ejus ad mare novissimum: / et ascendet fœtor ejus, / et ascendet putredo ejus, / quia superbe egit. 21Fear not, O land, be glad, and rejoice: for the Lord hath done great things.Terra, non più temere, esulta, e rallegrati; perocché grandi cose ha fatte per te il Signore.Feare not ô land, reioyce & be glad: because our Lord hath magnified to doe.Noli timere, terra: / exsulta, et lætare, / quoniam magnificavit Dominus ut faceret. 22Fear not, ye beasts of the fields: for the beautiful places of the wilderness are sprung, for the tree hath brought forth its fruit, the fig tree, and the vine have yielded their strength.Voi animali della campagna, non più temete: perocché ripullulano i campi deserti, le piante danno i lor frutti, il fico, e la vigna han messa fuora la loro virtù.Feare not ye beastes of the region: because the beautiful thinges of the desert are sprung, because the tree hath brought his fruite, the figtree, and the vine haue geuen their vigour.Nolite timere, animalia regionis, / quia germinaverunt speciosa deserti; / quia lignum attulit fructum suum, / ficus et vinea dederunt virtutem suam. 23And you, O children of Sion, rejoice, and be joyful in the Lord your God: because he hath given you a teacher of justice, and he will make the early and the latter rain to come down to you as in the beginning.E voi, figliuoli di Sion, esultate, e rallegratevi nel Signore Dio vostro, per chè egli ha dato a voi il maestro della giustizia, e manderà a voi le piogge d'autunno, e di primavera come in antico.And ye children of Sion reioyce, and be ioyful in the Lord your God: because he hath geuen you a doctor of iustice, and he wil make the early and the late showre to descend to you as in the beginning.Et, filii Sion, exsultate, / et lætamini in Domino Deo vestro, / quia dedit vobis doctorem justitiæ, / et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum, / sicut in principio.
24And the floors shall be filled with wheat, and the presses shall overflow with wine, and oil.E le aje saranno piene di grano, e le cantine ridonderanno di vino, e di olio.And the floores shal be filled with wheare, and the presses shal ouerflow with wine, and oyle.Et implebuntur areæ frumento, / et redundabunt torcularia vino et oleo. 25And I will restore to you the years which the locust, and the bruchus, and the mildew, and the palmerworm hath eaten; my great host which I sent upon you.E compenserò gli anni renduti sterili dalla locusta, dal bruco, dalla ruggine, e dall'eruca, terribili eserciti mandati da me contro di voi.And I wil render you the yeares, which the locust, the bruke, and the blast, and the eruke hath eaten: my great strength, which I haue sent vpon you.Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, / bruchus, et rubigo, et eruca: / fortitudo mea magna quam misi in vos. 26And you shall eat in plenty, and shall be filled and you shall praise the name of the Lord your God; who hath done wonders with you, and my people shall not be confounded for ever.E mangerete allegramente, e sarete satolli, e celebrerete il nome del Signore Dio vostro, che ha fatte mirabili cose per voi, e il mio popolo non sarà confuso in sempiterno;And you shal eate eating, and shal be filled: and you shal praise the name of the Lord your God, that hath done meruels with you, and my people shal not be confounded for euer.Et comedetis vescentes, et saturabimini; / et laudabitis nomen Domini Dei vestri, / qui fecit mirabilia vobiscum; / et non confundetur populus meus in sempiternum. 27And you shall know that I am in the midst of Israel: and I am the Lord your God, and there is none besides: and my people shall not be confounded forever.E conoscerete com' io risiedo in mezzo ad Israele, ed io sono il Signore Dio vostro, ed altro non v'è; e non rimarrà giammai confuso il mio popolo.And you shal know that I am in the middes of Israel: & I the Lord your God, and there is none besides: and my people shal not be confounded for euer.Et scietis quia in medio Israël ego sum, / et ego Dominus Deus vester, et non est amplius; / et non confundetur populus meus in æternum. 28And it shall come to pass after this, that I will pour out my spirit upon all flesh: and your sons and your daughters shall prophesy: your old men shall dream dreams, and your young men shall see visions.E dopo tali cose avverrà, che io spanderò il mio spirito sopra tutti gli uomini, e profeteranno i vostri figliuoli, e le vostre figliuole; i vostri vecchi avranno de' sogni, e la vostra gioventù avrà delle visioni.And it shal be after this: I wil powre out my spirit vpon al flesh: and your sonnes, & your daughters shal prophecie: your ancients shal dreame dreames, and your yong men shal see visions.Et erit post hæc: / effundam spiritum meum super omnem carnem, / et prophetabunt filii vestri et filiæ vestræ: / senes vestri somnia somniabunt, / et juvenes vestri visiones videbunt.
29Moreover, upon my servants and handmaids in those days I will pour forth my spirit.Ed anche sopra i servi miei, e sopra le serve spanderò in que' giorni il mio spirito.Yea and vpon my seruants, and handmayds in those dayes I wil powre out my spirit.Sed et super servos meos et ancillas / in diebus illis effundam spiritum meum. 30And I will shew wonders in heaven; and in earth, blood, and fire, and vapour of smoke.E farò apparire prodigj in cielo, e sopra la terra, sangue, e fuoco, e globi di fumo.And I wil geue wonders in heauen, and in earth, bloud, and fire, and vapour of smoke.Et dabo prodigia in cælo et in terra, / sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. 31The sun shall be turned into darkness, and the moon into blood: before the great and dreadful day of the Lord doth come.Il sole si cangerà in tenebre, e la luna in sangue, prima che venga quel giorno grande, e orribile del Signore.The sunne shal be turned into darkenes, and the moone into bloud: before the great and horrible day of the Lord doth come.Sol convertetur in tenebras, / et luna in sanguinem, / antequam veniat dies Domini magnus et horribilis. 32And it shall come to pass, that every one that shall call upon the name of the Lord, shall be saved: for in Mount Sion, and in Jerusalem shall be salvation, as the Lord hath said, and in the residue whom the Lord shall call.E avverrà, che chiunque invocherà il nome del Signore, avrà salute; perocché nel monte di Sion, e in Gerusalemme troveran salvamento, come ha detto il Signore, gli avanzi, che saran chiamati dal Signore.And it shal be, euerie one that shal inuocate the name of the Lord, shal be saued: because in mount Sion, and in Ierusalem shal be saluation, as our Lord hath sayd, and in the residew whom our Lord shal cal.Et erit: omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: / quia in monte Sion et in Jerusalem / erit salvatio, sicut dixit Dominus, / et in residuis quos Dominus vocaverit.
2:1
Worthington
Blow. The prophets often ordered, to signify what will take place. (Worthington)
The people were gathered by the sound of trumpets. The danger from the locusts was imminent; and all are exhorted to avert it, by praying in the temple, etc.
Virgil
Extemplo turbati. (Virgil, Aeneid viii.)
Lord. That is, the time when he will execute justice on sinners, (Challoner) and suffer affliction to fall upon them. (Worthington) (Chap. 1:15.)
2:2
Calmet
Darkness. This implies great misery, ver. 10. (Calmet)
Challoner
People. The Assyrians or Chaldeans. Others understand all this of the army of locusts laying waste the land. (Challoner)
Haydock
Morning; unexpectedly, (Calmet) and soon. (Haydock)
No human force can prevent the ravages of the locusts
2:3
2:4
Calmet
Horsemen. The head of a locust bears some resemblance with that of a horse, and its flight is rapid, Apocalypse 9:7. (Calmet)
2:5
Pliny
Mountains. "They beat their wings so loudly, that they may be taken for other birds." (Pliny, [Natural History?] 11:29.)
They are much larger in hot climates, (chap. 1:6.; Haydock) and may be heard at the distance of two miles, (Bochart) darkening the air for the space of four leagues. Yet this description is poetical, and perhaps an allegory is nowhere better kept up.
2:6
Calmet
Kettle. The Jews were naturally of a dark complexion. Fear causing the blood to retire, would make them black, Isaias 13:8., Lamentations 4:8., and 5:10. (Calmet)
2:7
Theodoret
Ranks. Locusts march like a regular army. (Theodoret)
Haydock
No fortification can keep them out. (Haydock)
2:8
Calmet
Brother. St. Jerome saw a cloud of them in Judea. They were not "a finger-nail's breadth from each other." (Calmet)
Bochart
The Arabs discover the military art in them. (Bochart)
Sigebert
They invested France (the year of the Lord 874) with all the skill of an army, the chiefs marking out the place for the camp the night before. (Sigebert.)
Calmet
Windows. They eat the wood, (Haydock) and the windows were simple lattices or curtains. (Calmet)
Haydock
Hebrew, "they fall upon the sword, and shall not be hurt." Septuagint, "consumed or filled." (Haydock)
Theodoret
They are never satisfied. (Theodoret)
2:10
St. Jerome
Shining. The cloud of locusts intercepts the light; or, people in distress think all nature is in confusion. (St. Jerome; Ezechiel xxxii.; Jeremias 4:23.)
Calmet
Aloysius (13.) saw locusts in the air for the space of twelve miles; and among the Cossacks, clouds of them may be found six leagues in length and three in breadth. They frequently occasion a famine in Ethiopia. (Calmet)
2:11
Calmet
Voice; thunder, (Haydock) or the noise of locusts, ver. 5. (Calmet)
2:12
Worthington
Mourning. For moving the heart to repentance these external works are requisite, at least in will: if they be wilfully omitted, it is a sure sign that the heart is not moved. (St. Jerome) (Worthington)
2:13
Calmet
Garments, as was customary in great distress. God will not be satisfied with mere external proofs of repentance. (Calmet)
St. Jerome
Evil. He will forego his threats if we do penance. (St. Jerome)
He punishes unwillingly, Isaias 28:21.
2:14
Who knoweth. Confidence in God and repentance must accompany prayer.
Blessing; plentiful crops, so that the usual sacrifices may be performed again, Joel 1:9.
2:15
Trumpet. Thus were festivals announced, Numbers 10:7.
2:16
Sanctify. Let all make themselves ready to appear.
Ones. Their cries would make an impression on men, and prevail on God to shew mercy, Judith 4:9.
2:17
Calmet
Altar of holocausts. They turned towards the holy place, lying prostrate, 1 Esdras 10:1., and 2 Machabees 10:26. (Calmet)
Maimonides
Hither the victim of expiation was brought, and the high priest confessed. (Maimonides)
Over them, as they might easily have done during the famine.
2:18
Worthington
Zealous. Indignation is excited when a person perceives any thing contemned which he loves. So God resented the injuries done maliciously by the Gentiles towards his people; though he often punished them for their correction or greater merit. (Worthington)
Calmet
He will resent the blasphemies uttered by infidels against his holy name, and will restore fertility to the land. (Calmet)
2:19
Worthington
Nations. This did not take place till after the seventy years captivity, nor then fully. It is verified in true believers, and after death in the glory of the saints. (Worthington)
2:20
Challoner
The northern enemy. Some understand this of Holofernes and his army, others of the locusts. (Challoner)
Calmet
Protestants, "the northern army." Hebrew may denote (Haydock) wind. This often drives away locusts. Those here spoken of were drowned in the Mediterranean and Dead Seas. (Calmet)
This occasioned a pestilence, (St. Jerome; St. Augustine, City of God 4:31.) to prevent which the locusts were to be speedily buried, Isaias 33:4.
Proudly. Hebrew, "great things." God, or the locusts are meant.
2:22
Strength; fruit, as formerly.
2:23
Theodoret
Teacher; Joel, etc., or rather the Messias, John 1:9., and Matthew 23:8. Some translate Hebrew, "rain." Septuagint, "meat," (Calmet) sufficient for the people. (Theodoret)
Rain. Osee 6:3.
2:24
Presses, or subterraneous reservoirs.
2:25
St. Jerome
Host. God could have hurled his thunderbolts, or mountains, to destroy all mankind; but he chooses to shew their insignificance, (Calmet) by employing the vilest insects, which they cannot withstand. (St. Jerome)
2:28
Calmet
After. From this verse to the end the prophet speaks of the times succeeding the captivity, and more especially of the propagation of the gospel. The enemies of God's people shall be destroyed, (chap. 3:1.) which seems to refer to Cambyses, Ezechiel xxxviii. (Calmet)
Worthington
My spirit. This plainly foretells the coming of the Holy Ghost, Acts 2:(Worthington)
The Jews never had such a multitude of prophets after the captivity as the Church had, 1 Corinthians 14:24. What relates to them was only a shadow of what would befall true believers.
2:29
Handmaids. Septuagint of St. Jerome and St. Peter read, my handmaids. "My," is omitted in both places in Complutensian and Hebrew and the latter word in the Roman Septuagint.
2:30
Wonders. Many prodigies preceded the persecution of Epiphanes, the death of Christ, the ruin of the temple, and more will be seen before the day of judgment. Though we cannot prove the same with respect to Cambyses, it suffices that the people were thrown into the utmost consternation (ver. 2, 11.) when he forebade the building of the temple, (1 Esdras 4:6.) and designed to plunder them. Ezechiel (xxxviii. 11.) speaks of the same event, as the Jews assert. Ctesias also mentions that when he offered sacrifice, the victims would not bleed; and that his wife, Roxana, brought forth a child without a head, implying, according to the magi, that he should have no heir. His mother also frequently appeared, and reproached him with the murder of his brother. See Joel 3:15., and Ezechiel 38:22.
2:32
Calmet
Call. Amid these fears, those who trust in the Lord shall have nothing to suffer. Cambyses could not execute his designs. But the prophet here alludes still more to the conversion of the Gentiles, Acts 2:21., and Romans 10:13. Some returned from Babylon, as a figure of this great event. Only a few Jews embraced the faith. (Calmet)
Haydock
Salvation. Septuagint, "shall be saved, as the Lord hath spoken, and the person preaching the gospel, whom the Lord hath called." (Haydock)
2:1
The day of the Lord.... That is, the time when he will execute justice upon sinners.
2:2
2:20
The northern enemy.... Some understand this of Holofernes and his army: others, of the locusts.
2:1
Prophets do often speake in such phrase as if they admonished the people vvhat to doe, vvhen in dede they foreshevv what they wil do in their distresses:
In the time when God wil suffer affliction to fal vpon them for their sinnes.
2:8
take no harme.
2:9
Concordanza Isa. 13. Ezec. 32. Mat. 24. Iere. 30. Amos. 5. Sopho. 1.
2:12
For better mouing the hart to true repentance:
God requireth these external workes of penance. And where the same are wanting, at least in vvil, it is a manifest signe that the hart is not truly penitent. S. Ierom.
2:13
Concordanza •. Psal. 85.
2:18
Zele is an indignation rising of loue: vvhen one seeth anie person, or thing, vvhich he loueth contemned, or vvronged. So God hath zele for his people; when they are vniustly afflicted, more of the malice of their afflicters then for iustice. Yet God suffereth often times his people to be punished for their ful correction and for their more merite.
2:19
So that vvhich God here promiseth by his prophet, touching his protection and deliuerie of his people, was not fulfilled til after the seuentie yeares of their captiuitie, nor then fully, but is verified in those that beleue in Christ. And especially after this life, vvhen his glorious Saincts shal liue in eternal ioy.
2:28
That this is a plaine prophecie of the mission of the Holie Ghost performed on VVhitsunday, the fiftith day after Christs Resurrection, and the tenth after his Ascension, S. Peter teacheth. Act. 2.
2:32
Concordanza Rom. 1•.
2:3
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.6
… while another prophet wails, as he contrasts with its former beauty its final disorder, and thus discourses on the anger of the Lord when He smites the land: before him is the garden of Eden, behind Him a desolate wilderness.
2:10
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 16
… Moreover, how comes it to pass, that the Almighty Invisible God, “whom no man hath seen nor can see; He who dwelleth in light unapproachable;” “He who dwelleth not in temples made with hands;” “from before whose sight the earth trembles, and the mountains melt like wax;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.5
… Hear of the selection by which the King himself marks and approves brave men when he summons them to the spiritual combat. “Let,” says He, “the weak say that I am strong;” and: “Let him who is the sufferer become a warrior.”
2:11
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Let us pray His prayer in purity, that it may have access to the Lord of Majesty. Let us be partakers in His suffering, that so we may also rise up in His resurrection. Let us bear His sign upon our bodies, that we may be delivered from the wrath to come. For fearful is the day in which He will come, and who is able to endure it?
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 2.8
… It follows that we are hereby shown not so much limits, ends and succession of ages, as distinctions between various states and modes of action. “The day of the Lord,” Scripture says, “is great and very terrible,”
2:12
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 51.22
… and rend your heart, and not your garments, and return unto the Lord your God; for He is gracious and merciful, slow to anger, and of great kindness, and repenteth Him of the evil appointed.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 29
… Let our soul lie low before Him. Let our mourning atone to Him. Let all our hope lean upon Him. He Himself tells us in what manner we ought to ask. “Turn ye,” He says, “to me with all your heart, and at the same time with fasting, and with weeping, and with mourning; and rend your hearts, and not your garments.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.2
… Return in heart and remember the former things of old: for I am God and there is none else.” Joel also writes: “turn ye even to me with all your heart, and with fasting and with weeping and with mourning: and rend your heart and not your garments and turn unto the Lord your God; for he is gracious and merciful…and repenteth him of the evil.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 88
… Thus it is that the Prophet Joel warns them, saying, “thus saith the Lord your God , turn ye to Me with all your heart, with fasting and weeping and mourning, and rend your hearts and not your garments, and turn ye to the Lord your God , for He is merciful and patient, and of great kindness, and very merciful
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 9
… be converted in heart;” and when the same prophet also exhorts, and says, “Be converted unto me with all your heart, in fasting, and weeping, and mourning; and rend your hearts, and not your garments; be ye converted to the Lord your God: for He is merciful, and one who pities with great compassion?”
2:13
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lapsed 36
… “Turn ye to the Lord your God, for He is merciful and gracious, and patient, and of great mercy, and repenteth Him with respect to the evil that He hath inflicted.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 4
… “Return to the Lord your God; for He is merciful, and gracious, and patient, and of great pity, and who inclines His judgment towards the evils inflicted.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration on the Palms 1
… As if they said, Art Thou not grieved at hearing from these innocents things which befit God, and God alone? Has not God of old made it manifest by the prophet, “My glory will I not give unto another;” and how dost Thou, being a man, make Thyself God? But what to this answers the long-suffering One, He who is abundant in mercy,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 4.2
… so also it is our business to act; and making use of the plough of tribulation to break up the depth of the heart. For another Prophet admonishes of this, when he says, “Rend your hearts and not your garments.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 19
Do thou also then groan, even as that holy one, I forbid it not. “Rend,” as the prophet commanded,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 4
… but continue ever in mourning and self contrition. For, “Blessed,” saith he, “are they that mourn,” that is, that do this perpetually. Continue then to do this perpetually, and to take heed to thyself, and to afflict thine heart; as one who had lost a beloved son might mourn. “Rend,” saith he, “your hearts, and not your garments.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.32
… “The earth shall be cleft with rivers;” that is, by the sermons of those who preach Thee flowing in upon them, men’s hearts shall be opened to make confession, to whom it is said, “Rend your hearts and not your garments.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 6.6
… for what son is there whom the father doth not correct?” And so evils are sometimes wont to stand for afflictions, as where we read: “And God repented of the evil which He had said that He would do to them and He did it not.” And again: “For Thou, Lord, are gracious and merciful, patient and very merciful and ready to repent of the evil,”
2:14
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.14
… and let this, instead of the cry which He hates, enter into the ears of the Lord of Sabaoth. Let us anticipate His anger by confession; let us desire to see Him appeased, after He was wroth. Who knoweth, he says, if He will turn and repent, and leave a blessing behind Him?
2:15
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 16
… Nay, even in Hades the admonition has not ceased to speak; where we find in the person of the rich feaster, convivialities tortured; in that of the pauper, fasts refreshed; having—(as convivialities and fasts alike had)—as preceptors “Moses and the prophets.” For Joel withal exclaimed: “Sanctify a fast, and a religious service;”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.20
In Joel: “Blow with the trumpet in Sion; sanctify a fast, and call a healing; assemble the people, sanctify the Church, gather the elders, collect the little ones that suck the breast; let the Bridegroom go forth of His chamber, and the bride out of her closet.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
4. For since, as I before said, there are divers proclamations, listen, as in a figure, to the prophet blowing the trumpet; and further, having turned to the truth, be ready for the announcement of the trumpet, for he saith, ‘Blow ye the trumpet in Sion: sanctify a fast
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.13
… Do you also yourselves imitate your trembling priest, you, my beloved children, sharers with me alike of the Divine correction and loving-kindness. Possess your souls in tears, and stay His wrath by amending your way of life. Sanctify a fast, call a solemn assembly,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.10
… Let bodily leprosy be counted worse than spots upon the soul. Let us be fruitful and multiply and replenish the earth, but let us slay no lamb and celebrate no mystic passover, for where there is no temple, the law forbids these acts. Let us pitch tents in the seventh month and noise abroad a solemn fast with the sound of a horn.
2:16
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.9
… The wild asses did stand in the forests; they snuffed up the wind like a dragon; their eyes did fail, because there was no grass.” Moreover, ye have heard Joel saying to-day, “Let the bridegroom go forth of his chamber, and the bride out of her closet;—the infants that suck the breast.”
2:17
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution in Egypt 1
… On the part of the people there was displayed a ready alacrity to submit to martyrdom, and an increased hatred of this most impious heresy; and yet lamentations for their Churches, and groans burst from all, while they cried unto the Lord, ‘Spare Thy people, O Lord, and give not Thine heritage unto Thine enemies to reproach
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 54
… And he besought these two things, saying, ‘If Arius is brought to communion to-morrow, let me Thy servant depart, and destroy not the pious with the impious; but if Thou wilt spare Thy Church (and I know that Thou wilt spare), look upon the words of Eusebius and his fellows, and give not thine inheritance to destruction and reproach
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.89
89. Who will cry aloud, Spare Thy People, O Lord, and give not Thine heritage to reproach, that the nations should rule over them?
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.13
… saying “Spare, O Lord, Thy people, and give not Thine heritage to reproach,”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 152
… with joy on account of my own freedom from error; and with sorrow at the unsoundness of my members. I therefore implore you to pray with all your might to our loving Lord, and to cry unto Him, “‘Spare Thy people, O Lord and give not Thy heritage to reproach.’
2:21
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 10.5
… be glad and rejoice, for the Lord will do great things. Be not afraid, ye beasts of the field; for the pastures of the wilderness do spring, for the tree beareth her fruit, the fig-tree and the vine do yield their strength. Be glad then, ye children of Zion, and rejoice in the Lord your God, for He hath given you food unto righteousness;”
2:22
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… “and the tree ,” he says, “hath brought his fruit,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 10.2
… Indeed, not rarely, as we shall afterwards show, the Holy Spirit takes the fruit of the fig-tree as an emblem of goodness. But the vine, on account of the gladness produced by wine, and the joy of those who were saved from wrath and from the deluge, signifies the change produced from fear and anxiety into joy.
2:23
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.20
… Intreat for our past wickedness: be our surety for the future. Present a people purified by suffering and fear. Beg for bodily sustenance, but beg rather for the angels’ food that cometh down from heaven. So doing, thou wilt make God to be our God, wilt conciliate heaven, wilt restore the former and latter rain:
2:25
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 5
… that it is written of us, ‘Man is the image and glory of God :’ ‘always,’ that it was written, ‘For we which live are alway :’ ‘in Him,’ ‘In Him we live and move and have our being :’ ‘unalterable,’ that it is written, ‘Nothing shall separate us from the love of Christ :’ as to ‘power,’ that the caterpillar and the locust are called ‘power’ and ‘great power
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… for God who existed made by His will the Son who did not exist, by which will also He made all things, and produced, and created, and willed them to come into being.’ Moreover they say also, that Christ is not the natural and true power of God; but as the locust and the cankerworm are called a power
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.2
… And this too is an idea proper to their heresy, as shewn in other works of theirs, that there are many powers; one of which is God’s own by nature and eternal; but that Christ, on the other hand, is not the true power of God; but, as others, one of the so-called powers, one of which, namely, the locust and the caterpillar
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. History of Arian Opinions 1
… All however equally depend upon their Possessor, and all His powers are rightly called His, who created and uses them; for instance, the Prophet says that the locust, which became a divine punishment of human sin, was called by God Himself, not only a power of God, but a great power (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… i. 12; Acts xvii. 28; 1 Cor. xv. 33; 1 Tim. ii. 7; 1 Cor. ii. 16 ), and what he speaks, he utters religiously. What then is there even plausible, in the Arian terms, in which the ‘caterpillar’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Synodal Letter to the Bishops of Africa. (Ad Afros Epistola Synodica.) 5
… were observed exchanging nods with one another, as much as to say ‘this applies to us men also, for we too are called “the image and glory of God ,” and of us it is said, “For we which live are alway ,” and there are many Powers, and “all the power of the Lord went out of the land of Egypt,” while the caterpillar and the locust are called His “great power
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 2
… “for it is the power of God to salvation.” For since there is a power of God to chastisement also (for when He chastised the Egyptians, He said, “This is My great power,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 8
… For then is the power of God chiefly conspicuous, when by vile it worketh mighty things. Wherefore also in another place He said, “For My power is made perfect in weakness.” ( 2 Cor. xii. 9 .) And indeed in the Old [Testament] whole hosts of barbarians were turned to flight by gnats and flies, wherefore also He calleth the caterpillar His mighty force ; (
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.36
… asserting that Christ is the power of God, in the same sense as the locust and the palmer-worm are said by Moses to be the power of God,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 1.7
… For it is said, that we are ‘ the image and glory of God ;’ and ‘ for always we who live :’ there are, also, they said, many powers; for it is written—‘ All the power of God went out of the land of Egypt .’ The canker-worm and the locust are said to be ‘ a great power
2:26
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 5.7
… For Thy hands, O my God, in the hidden design of Thy Providence, did not desert my soul; and out of the blood of my mother’s heart, through the tears that she poured out by day and by night, was a sacrifice offered unto Thee for me; and by marvellous ways didst Thou deal with me.
2:28
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 87
… It is accordingly said, ‘He ascended on high, He led captivity captive, He gave gifts unto the sons of men.’ And again, in another prophecy it is said: ‘And it shall come to pass after this, I will pour out My Spirit on all flesh, and on My servants, and on My handmaids, and they shall prophesy.’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.12.1
… but that this was what had been spoken by the prophet: “It shall come to pass in the last days, saith God, I will pour out of my Spirit upon all flesh, and they shall prophesy.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.8
… “In the last days will I pour out of my Spirit upon all flesh, and their sons and their daughters shall prophesy; and upon my servants and upon my handmaids will I pour out of my Spirit.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.11
… Therefore “the New Testament” will appertain to none other than Him who promised it—if not “its letter, yet its spirit;” and herein will lie its newness . Indeed, He who had engraved its letter in stones is the same as He who had said of its spirit, “I will pour out of my Spirit upon all flesh.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… in whom ye believed, and were sealed with His Holy Spirit of promise.” Of what promise? That which was made through Joel: “In the last days will I pour out of my Spirit upon all flesh,”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 63
… But yet Almighty God, in His most gracious providence, by “pouring out of His Spirit in these last days, upon all flesh, upon His servants and on His handmaidens,”
Tertulliano † 220 d.C. The Passion of the Holy Martyrs Perpetua and Felicitas pref
… For “in the last days, saith the Lord, I will pour out of my Spirit upon all flesh; and their sons and their daughters shall prophesy. And upon my servants and my handmaidens will I pour out of my Spirit; and your young men shall see visions, and your old men shall dream dreams.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.7.2
… but after the advent of the Saviour, it is written that the prediction of the prophet Joel was fulfilled, “In the last days it shall come to pass, and I will pour out my Spirit upon all flesh, and they shall prophesy,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.18
… but, since a prophet has no honour in his own country, when the Jews did not receive the Word, they went away to the Gentiles. Consider, too, if, because of the fact that the saying, “I will pour forth of My Spirit upon all flesh, and they shall prophesy,”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 29
… For He was promised by Joel the prophet, but given by Christ. “In the last days,” says the prophet, “I will pour out of my Spirit upon my servants and my handmaids.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.12
… By this reflection thou canst comprehend that Christ dwells in faithful men; yet Christ suffers no loss though He is divided among many. For the Prophets received of the Spirit of Christ, each one of them as he was able to bear. And of the Spirit of Christ again there is poured forth to-day upon all flesh,
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 22.26
… For our Lord said:— Every one that asketh receiveth, and he that seeketh findeth, and for him that knocketh it shall be opened . And the prophet said:— I will pour out my spirit upon all flesh in the last days, and they shall prophesy .
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.26
… ‘the Word,’ as John says, ‘became flesh’ (it being the custom of Scripture to call man by the name of ‘flesh,’ as it says by Joel the Prophet, ‘I will pour out My Spirit upon all flesh;’ and as Daniel said to Astyages, ‘I do not worship idols made with hands, but the Living God, who hath created the heaven and the earth, and hath sovereignty over all flesh
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. History of Arian Opinions 1
And in the Holy Ghost, the Paraclete, the Spirit of truth ( Joh. xv. 26 ), which also God promised by His Prophet to pour out (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 59
… For to say ‘the Word became flesh,’ is equivalent to saying ‘the Word has become man;’ according to what is said in Joel: ‘I will pour forth of My Spirit upon all flesh
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 16.29
… the Holy Ghost; as when Micah says in the person of God, surely I will perfect power by the Spirit the Lord ; and Joel cries, And it shall come to pass afterwards , saith God, that I will pour out My Spirit upon all flesh
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.19
… For His grace is not other than the Spirit’s grace, but He who was then crucified, who also gave the promise, made good that which He promised. And if ye would receive a testimony also, Listen , he says: “ But this is that which was spoken by the prophet Joel; And it shall come to pass after this, saith God, I will pour forth of My Spirit
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 41
… and David led and strengthened by the Good and Princely Spirit. And He was promised by the mouth of Joel first, who said, And it shall be in the last days that I will pour out of My Spirit upon all flesh (that is, upon all that believe), and upon your sons and upon your daughters,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.10
… Now among the “all things,” glory surely is included. Yet Eunomius says that the glory of the Almighty is incommunicable. This view Joel does not attest, nor yet the mighty Peter, who adopted, in his speech to the Jews, the language of the prophet. For both the prophet and the apostle say, in the person of God,—“I will pour out of My Spirit upon all flesh
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.pref.18
… for ours is the ministry, but the sacraments are Thine. For it is not in man’s power to confer what is divine, but it is, O Lord, Thy gift and that of the Father, as Thou hast spoken by the prophets, saying: “I will pour out of My Spirit upon all flesh, and their sons and their daughters shall prophesy.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.7
85. But of what creature can it be said that it fills all things, as is written of the Holy Spirit: “I will pour My Spirit upon all flesh.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.8
92. Who, then, can dare to say that the substance of the Holy Spirit is created, at Whose shining in our hearts we behold the beauty of divine truth, and the distance between the creature and the Godhead, that the work may be distinguished from its Author? Or of what creature has God so spoken as to say: “I will pour out of My Spirit”?
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.2
22. And that we may know more completely that the Spirit is Power, we ought to know that He was promised when the Lord said: “I will pour out of My Spirit upon all flesh.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… but upon the hundred and twenty. For Peter would not have quoted to no purpose the testimony of the prophet, saying, “And it shall come to pass in the last days, saith the Lord God, I will pour out of My spirit upon all flesh: and your sons and your daughters shall prophesy, and your young men shall see visions, and your old men shall dream dreams.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… “Even this Jesus, Whom ye crucified.” He does well to end with this, thereby agitating their minds. For when he has shown how great it is, he has then exposed their daring deed, so as to show it to be greater, and to possess them with terror. For men are not so much attracted by benefits as they are chastened by fear.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 26
For there were, as I said, both men who prophesied and women who had this gift at that time, as the daughters of Philip, ( Acts xxi. 9 .) as others before them and after them: concerning whom also the prophet spake of old: “your sons shall prophesy, and your daughters shall see visions.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
By the Prophets.—Hearken to the words of Joel; “I will pour out My spirit upon all flesh, and your sons and your daughters shall prophesy, your old men shall dream dreams, your young men shall see visions,” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.30
… He says, “And it shall come to pass after these things, that I will pour out my Spirit upon all flesh; and your sons and your daughters shall prophesy, and your old men shall dream, and your young men shall see visions: and even on my servants and mine handmaids in those days will I pour out my Spirit.”
2:29
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.19
… and He has given Him the power also of bestowing the grace of the All-holy Spirit on whomsoever He will);— I will pour forth of My Spirit unto all flesh, and your sons and your daughters shall prophesy ; and afterwards, Yea, and on My servants and on My handmaidens I will pour out in those days of My Spirit, and they shall prophesy
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… Joel the son of Pethuel describes the land of the twelve tribes as spoiled and devastated by the palmerworm, the canker-worm, the locust, and the blight, and predicts that after the overthrow of the former people the Holy Spirit shall be poured out upon God’s servants and handmaids;
2:31
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.3
… For as a man is said to “perish,” according to that which is written, Behold, how the righteous perisheth, and no man layeth it to heart , and this, though the resurrection is looked for; so we look for a resurrection, as it were, of the heavens also. The sun shall be turned into darkness, and the moon into blood
2:32
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 2.4
26. Return, then, to the Church, those of you who have wickedly separated yourselves. For He promises forgiveness to all who are converted, since it is written: “Whosoever shall call on the Name of the Lord shall be saved.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 17
… “For whosoever,” he says, “believeth on Him shall not be ashamed” ( Is. xxviii. 16 ); and, “Whosoever shall call upon the Name of the Lord shall be saved.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 145.3
… So, then, the law brings us to faith, faith obtains the Spirit in fuller measure, the Spirit sheds love abroad in us, and love fulfils the law. For this reason the law is called a “schoolmaster,” under whose threatenings and severity “whosoever shall call upon the name of the Lord shall be delivered.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 7
… What easier to commit to memory? When, as the result of sin, the human race was groaning under a heavy load of misery, and was in urgent need of the divine compassion, one of the prophets, anticipating the time of God’s grace, declared: “And it shall come to pass, that whosoever shall call on the name of the Lord shall be delivered.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 6.1
1. The blessed Apostle, to show that those times when it should come to pass that all the nations should believe in Christ had been foretold by the Prophets, produced this testimony where it is written, “And it shall be, that whosoever shall call on the name of the Lord, shall be saved.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 7.1
1. The order established for your edification requires that ye learn first what to believe, and afterwards what to ask. For so saith the Apostle, “Whosoever shall call upon the Name of the Lord, shall be saved.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 26.8
… And what follows? “Thy mercy, Lord, helped me.” Not mine own strength, but Thy mercy. For will God forsake him as he totters, whom He heard when calling upon Him? Where then is that, “Who hath called upon God, and hath been forsaken by Him?” where again is that, “Whosoever shall call on the Name of the Lord, shall be delivered.”
2:1
1. ULULATE, — non tam voce, quam buccina: hebraice enim est תעריו tariu, id est taratantara insonate; Tigurina: Classicum canite, scilicet triste et horrisonum, quale solet cani in adventu hostium; in prælio, in strage et excidio, q. d. En adventat hostis, adest Chaldæus, instant urbi obsidio et vastitas; personate ergo tubis, tum ut ad arma, tum potius ut ad Deum in templum omnes confugiant, Deique opem implorent et impetrent; ibi habeant aut asylum, aut sepulcrum. IN MONTE SANCTO MEO, — in templo et arce montis Sion. CONTURBENTUR (Tigurina, contremiscant) OMNES HABITATORES TERRÆ — nostræ, puta Judææ; ac tremuli et consternati Dei auxilium unanimes una voce omnes inclament. 1 et 2. Quia venit dies Domini (puta dies judicii et vindictæ Domini, quam Dominus in Judæos exercebit per Chaldæos. Unde hæc dies a Joele mox vocatur) dies tenebrarum et caliginis, dies NUBIS ET TURBINIS, — id est summe funesta, tristis, nubila et calamitosa, in qua præ mœrore Judæi caligabunt oculis, ut videatur meridies eis esse caligo, omniaque videantur sibi videre tenebrosa et atra. Sicut enim lux est symbolum et causa lætitiæ et prosperitatis; ita tenebræ sunt symbolum tristitiæ, adversitatis, et carceris ac captivitatis. Ad litteram ergo loquitur de die excidii Jerusalem; tropologice de die mortis, judicii et excidii orbis, cum Archangelus canet tuba novissima, I Corinth. XV, 52. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Albertus, Hugo, Arias, Ribera et alii. Quasi mane, — q. d. Uti mane quaquaversum se spargit aurora, et prima lux solis, qui statim ut oritur omnia suis radiis illustrat, omniaque sua luce occupat; ita populus multus et fortis, nimirum locustæ hæ, de quibus dixi cap. I, 4, puta Chaldæorum agmina, celerrime omnes Judææ montes occupabunt. Persistit enim in parabola et allegoria locustarum: «Hoc autem, inquit S. Hieronymus, de locustis dicitur, ut de hostibus intelligatur; ut dum locustas legimus, Babylonios cogitemus.» Ita et Theodoretus, Remigius, Hugo, Clarius et alii; et patet ex sequent., ubi eos comparat equis et equitibus. Hisce enim similes sunt locustæ, non Chaldæi, qui non similes, sed ipsimet erant equites. Aliter Arias, q. d. Sicut mane luce oriente et occupante montes, tenebræ coguntur in valles; ita venientibus Chaldæis montesque occupantibus, tenebræ calamitatis et vastitatis cogentur in Judæam et in Jerusalem. Illi ergo erit «dies tenebrarum et caliginis,» ut præcessit; cum Chaldæis aliisque gentibus erit mane lucidum, lætum et felix. SIMILIS EI NON FUIT A PRINCIPIO, ET POST EUM NON ERIT USQUE AD ANNOS GENERATIONIS ET GENERATIONIS, — q. d. Per duas, vel per multas generationes et sæcula, nullus hostis nocentior fuit, aut erit Judææ, quam Chaldæi. Nam post plura sæcula, Romanos sub Tito et Vespasiano magis illi nocuisse, planeque eam evertisse et desolasse liquet ex Josepho, et ex moderna Judæorum per totum orbem dispersione. Ita Theodoretus. Ante faciem ejus ignis vorans, — q. d. Quidquid attigerit hic populus locustarum, puta Chaldæorum, idipsum totum ipse quasi flamma vorax consumet; ita ut ignem manibus præferre, eoque omnia afflare et concremare videatur, adeo ut omnia in solitudinem redigat, et post se non nisi carbones et cineres relinquat. Ita S. Hieronymus. Est catachresis. Aliter Sanchez: Ignis hic, inquit, est is qui præferebatur regibus et castris Chaldæorum, quasi comes et dux viæ; ignem enim ut Deum colebant Chaldæi. Ignis ergo erat eis quasi militare signum, minans et portendens incendia, cædes et strages. Idem a Chaldæis, iis eversis, acceperunt Persarum reges, quibus prælatum fuisse ignem docet Xenophon, lib. VIII Cyropædiæ, Curtius, lib. III, et alii. Sic et Holoferni præferebantur lampades ardentes et ignitæ, Judith X, 17, juxta Septuaginta. Hunc ergo hujus loci sensum dat: Præcedet castra hostilia in Judæam properantia ignis vorax, proprium insigne Chaldæorum; subsequetur alius quem sparget hostis, ut Judæam, quæ prius erat hortus voluptatis, comburat et desolet. Simili modo et causa vidit Jeremias, cap. I, ollam accensam, qua portendebatur adventus Chaldæorum, qui omnia ferro et flammis erant vastaturi. S. Gregorius Nazianzenus, orat. 45, ex Septuaginta sic legit: Anteriora ejus, hortus voluptatis; posteriora autem, campus exterminii; sicque explicat: «Joel, inquit, hisce verbis deplorat terræ corruptionem, et famis cruciatum, tragice pristinæ pulchritudini posteriorem deformitatem opponens,» q. d. Terra, quæ prius erat florida et frugifera, postea effecta est arida et squalida, ac quasi exterminata.
2:4
4. QUASI ASPECTUS EQUORUM, ASPECTUS EORUM, — q. d. Hæc castra locustarum, quæ repræsentant Chaldæorum agmina, erunt similia equis et equitibus. Ita S. Hieronymus. Locusta enim speciem habet equi armati, et equitis cataphracti; unde italice vocatur cavalleta, id est equulus. Huc alludit S. Joannes in suis locustis futuris sub finem mundi Apoc. IX, 7: «Similitudines, ait, locustarum similes equis paratis in prælium;» et vers. 9: «Et habebant loricas sicut loricas ferreas, et vox alarum earum sicut vox curruum equorum multorum currentium in bellum.»
2:5
5. SICUT SONITUS (strepitus et crepitus) FLAMMÆ IGNIS DEVORANTIS STIPULAM, — quasi dicat: Sicut flamma stipulam allambens et succendens strepit et crepat; sic strepent hæ locustæ, id est Chaldæi, cum arva Judææ instar stipularum arrodent et adurent.
2:6
6. OMNES VULTUS REDIGENTUR IN OLLAM, — Chaldæus: Nigrescent quasi ollæ, scilicet præ timore et pavore. Timor enim sanguinem reducit ad cor, ut illi quasi arci in periculo consulat; unde extremæ partes velut exanimes et exsangues pallescunt, mox, metu ingravescente, nigrescunt. Levis enim metus pallorem; gravis, uti est mortis nigredinem inducit, ut facies, inquit Ruffinus, «futuræ mortis lurido vestiantur: hinc non solum pallescent, sed etiam penitus atrabuntur» (sic enim lego cum Delrio, adagio 969, non attrahuntur). Sic Isaias, cap. XIII, 8, de Babyloniorum clade, ait: «Facies combustæ vultus eorum,» id est nigrescunt pavore et mœrore: sicut enim lætitia vultus fit serenus et splendidus, ita tristitia et metu fuscatur et obnubilatur, ait S. Hieronymus et Theophylactus. Secundo, Theodoretus hæc refert ad famem, quasi ad causam, q. d. Præ fame fient luridi et atri; item solis ardore, cum in Chaldæa quasi mancipia cogentur laborare in luto, et aliis sordidis ministeriis, ait Sanchez, præsertim cum fient ollarii, cacabarii, ferrarii, furnarii, carbonarii; qui quam atri sint, videre est in fodinis Leodiensibus. Tropologice hic est typus, hic color decolor, hæc species, hæc facies peccatorum omnium coram Deo et angelis ejus.
2:7
7. ASCENDENT MURUM — Chaldæi. Nota: In parabolis miscetur res cum parabola; unde quædam dicuntur in iis quæ magis proprie rei quam parabolæ ipsi conveniunt. Tale est hic, ascendere muros Jerusalem, et per eos in urbem obsessam irrumpere, quod magis Chaldæis, quam locustis eorum antitypis, convenit. Talia sunt et quæ sequuntur: «Urbem ingredientur, in muro current, in domos conscendent;» et vers. 11: «Multa sunt nimis castra ejus, quia fortia: viri in viis suis gradientur.» Viri, id est singuli quasi viri fortes more exercitus, in acie et ordine suo procedent. Hebræum enim vir duo significat: primo, vir, id est unusquisque; secundo, vir, id est fortis et virilis. Ita locusta «egreditur universa per turmas suas,» ait Sapiens Proverb. XXX, 27. «Hoc nuper, inquit S. Hieronymus, in hac provincia (Judæa) vidimus. Cum enim locustarum agmina venerint, et aerem qui inter cœlum et terram est occuparint, tanto ordine et dispositione jubentis Dei volitant, ut instar tesserularum, quæ in pavimentis artificis figuntur manu, suum locum teneant, et ne puncto quidem, ut ita dicam, ungue transverso declinent ad alteram.» Hoc est quod subdit Joel: «Unusquisque fratrem suum non coarctabit, singuli in calle suo ambulabunt;» Syrus: Singuli in semita sua ibunt, de pondere (gravitate) judicii sui cadent, et non ascendent ad summum. Per has locustarum acies, ordinatam Chaldæorum aciem intellige. Nota: Pro fenestras hebraice est שלח scelach, id est immissio et emissio, puta fenestra, per quam lux et aer in domum emittuntur, sordes vero in plateam emittuntur et ejiciuntur. Rursum, scelach significat missile, puta telum, vel jaculum. Unde Septuaginta vertunt: In jaculis cadent, et non consumentur; Pagninus et Vatablus: Super gladium dejicient se, et non sauciabuntur, q. d. Chaldæi irruent in gladios Judæorum, iisque non lædentur, sed eos sternent, suisque ipsorum gladiis eos confodient. Rursum, pro demolientur hebraice est יבצעו iibtsau, quod significat vulnerare, item esse avarum, ambire pecuniam. Unde Chaldæus vertit: Ad locum ad quem missi sunt vadunt trucidantes, et non recipient pecuniam, q. d. Chaldæi vitam Judæis eripient, nec aurum ab eis pro lytro oblatum recipient. Arias et Tigurina vertunt: Lucro non inhiant. Sic et tropologice dæmones animas quærunt, non aurum. Denique disce hic avaritiam apposite hebraice vocari pro betsa, id est vulnus, quia lædit et vulnerat proximum per usuras, fraudes, contractus, etc. Nam, ut ait Philosophus: «Pecunia est anima et sanguis mortalibus.»
2:8
8. SED ET PER FENESTRAS CADENT. — «Nihil enim locustis invium est, cum et agros et sata, et urbes et domos, et cubiculorum secreta penetrent,» ait S. Hieronymus, uti fecerunt locustæ a Mose immissæ in Pharaonem et Ægyptios, Exodi X, 14. Notat Chaldæorum impetum, impudentiam et audaciam; quod quasi locustæ per fenestras, portis clausis, in domos Judæorum irruituri sint. ET NON DEMOLIENTUR — passive, id est non lædentur, non sauciabunt se in hoc saltu per fenestras, q. d. Molem corporis sui armis gravati ad humum non allident, de mole et robore suo nihil hoc casu decerpent. Hoc signo notat eorum dexteritatem et exercitationem in pugnando, saltando, etc., æque ac audaciam, qua in ipsos hostium gladios intrepidi irruent; quin et illæsi, ex usu et habitu saliendi et digladiandi. Ita Sanchez. Posset quis suspicari, pro demolientur, legendum esse demorientur, id est vulnerabuntur adeo ut moriantur. Hoc enim significat hebræum יבצעו iibtsau. Verum codices Latini, etiam antiquissimi, quos Romæ inspexi, constanter legunt demolientur, id est destruentur, et, ut Septuaginta apud S. Hieronymum, consumentur; idque latinum est, non barbarum. Veteres enim active dicebant demolio, demolivi, pro destruo, destruxi; ac consequenter, passive demolior, demolitus sum, pro destruor, destructus sum. Sic cap. I, 17, dicitur: «Demolita,» id est destructa, «sunt horrea.» Ita Alphenus in leg. Qui insulam, in prin. ff.: «Dominus, ait, insulæ, quia ædificia vitium facere diceret, demolierat eam.» Et Ulpianus in leg. Quid tamen, §. 1, ff. Quibus modis usus fructus amitt.: «Si demolitis, ait, ædibus testator alias novas restituerit;» et: «Ædificium demolitum,» in leg. Qui insulam, in prin. ff. Locat. Sensus ergo est, q. d. Audaces Chaldæi prædæ avidi, clausis ostiis, per fenestras irrumpent in domos, et non demolientur, id est non concidentur, non lædentur, vel a se suisque armis in hoc saltu, vel ab incolarum, puta Judæorum, se suasque domos defendentium, gladiis; tam enim fortes et dexteri erunt, ut saliendo in arma sua non impingant; tam terribiles, ut Judæi eos invadere non audeant, sed in latebras se abdant. 10. A facie ejus (populi, de quo vers. 2) CONTREMUIT TERRA, MOTI SUNT CŒLI. — Est poetica hyperbole, in qua partim alludit Propheta ad locustas, partim ad Chaldæos, per eas significatos, q. d. Tanta tamque numerosa et densa erit hæc locusta, id est exercitus Chaldæorum; tantus pariter erit ejus horror et pavor in Judæis, ut ipsis hoc metu perculsis et attonitis, per locustas hasce quasi nubes, perque pulverem ab eis excitatum, sol et luna obvelari et obtenebrari videantur (solent enim agmina locustarum ita densari subinde, ut dum volant expansis alis, solem cœlumque obtegant), quin et præ horrisono tubarum clangore, tympanorum et tormentorum sonitu, equorum fremitu et cursu ungularum ad saxa collisione, militum clamore et furore, «cœlum ruere, terra fluctuare videatur,» ait S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo, Ribera et alii. Simili modo Isaias, cap. XIII, 10 et 13, ait in excidio Babylonis solem, lunam et stellas retraxisse suum lumen, cœlum fuisse turbatum, et terram motam de loco suo. Sic Psaltes, Psalm. XVII, poetice pingit Deum descendentem ad vindictam impiorum, quasi cœlos, aera, terram totamque mundi machinam quatientem, et, ut Poeta ait: «Qui nutu concutit orbem.» Vide Can. XXXII in Prophet. Majores. Secundo, Theodoretus et Arias hæc non hyperbolice, sed proprie accipiunt. Censent enim Deum ante exercitum Chaldæorum præmisisse procellas, fulgura et tonitrua ad percellendum Judæos. Hisce enim cœlum, id est aer totus, æque ac terra commovetur et quatitur, juxta illud Virgilii, Æneid. IV: Tonitrua cœlum omne ciebo. Rursum procellis hisce sol cœlumque obducuntur et obtenebrantur. Unde sequitur: ET STELLÆ RETRAXERUNT SPLENDOREM SUUM; — Syrus et Arabicus uterque: Occidit lumen (fulgor) stellarum. 11. Et (id est quia) Dominus dedit vocem suam ANTE FACIEM EXERCITUS SUI, — id est ante exercitum suum, puta ante Chaldæos. Vox enim Dei est tonitru, ut patet Psalm. XXVIII, 2 et seq. Alludit ad vocem ducis, qui suos milites ad instans prælium ingenti animo et voce cohortatur et acuit, q. d. Deus quasi dux belli milites suos, puta Chaldæos venientes in Judæam, per tonitru animabit ad bellum; Judæos vero per idem percellet et perterrefaciet, quia ejus benignam vocem et invitationem ad pænitentiam audire noluerunt, ejusque legatos, puta Prophetas, contempserunt; tonitru ergo Dei audient et sentient, qui ejus blandiloquia audierunt et spreverunt. Nota: Chaldæi hic vocantur milites et exercitus Dei, quia quasi lictores fuerunt justitiæ et vindictæ divinæ exercitæ in Judæos aliasque gentes. Licet enim ipsi dominandi libidine, et spoliis ditandi se cupidine Judæos gentesque tyrannice invaserint, ac proinde ad hoc directe a Deo excitari et positive immitti non potuerint; Deus tamen hanc eorum tyrannidem, libidinem et cupidinem directe permittere decrevit, reque ipsa permisit ad hoc, ut per eam Judæorum gentiumque luxum, idololatriam aliaque peccata castigaret. Vide Can. XXXVI in Majores Prophetas. Allegorice, hæc veriora et majora erunt in die mortis, et magis in die judicii, cujus hic viva imago datur in excidio Hierosolymæ per Chaldæos. Itaque hæc dies erit tenebrarum et caliginis, qua locustæ, id est dæmones innumeri armati peccatis nostris quæ in vita commisimus, animam invadent, percellent, lancinabunt, et in extremas anxietates redigent, ut terra, aer ac cœlum nimis ei angustum videatur. 12. Convertimini ad me (qui aversi eratis a me, et conversi ad varias illicesque vestras cupidines): convertimini (inquam) in toto corde, — tota mente, tota anima, toto spiritu, toto affectu. Ego enim cordis et mentis sum creator et dominus, ideoque totum illud mihi dedi, imo reddi volo, nec patior ex eo partem aliquam quæ idolis, veneri aut ventri detur, mihi suffurari. Vide S. Gregorium, lib. VII Moral. cap. XII, ad illud Jobi: «Involutæ sunt semitæ gressuum eorum,» ubi docet peccatores sæpe facere bona proposita, sed, occurrente tentatione, illico ad sua vitia relabi, quia cor non mutant, nec serio et ex toto corde se ad Deum convertunt: «Esse quippe humiles, inquit, sed tamen sine despectu; esse contenti propriis, sed sine necessitate; esse casti, sed sine maceratione corporis; esse patientes, sed sine contumeliis volunt: cumque adipisci virtutes querunt, sed labores virtutum fugiunt, quid aliud quam exhibere belli certamina in campo nesciunt, et triumphare in urbibus de bello concupiscunt.» Cum ex adverso, ut ait S. Bernardus, humiliatio sit via ad humilitatem, passio ad patientiam, mortificatio ad castitatem, jejunium ad abstinentiam. Vera ergo conversio fit per solidum, serium et efficax voluntatis propositum de mutanda vita, si illud crebro innovetur, et in opus conferatur. «Aversio a Deo, inquit Hugo de S. Victore, fit tribus modis: vanitate mundi — voluptate sui — curiositate proximi. At conversio fit confessione oris, compunctione mentis, mortificatione carnis; ut scilicet in ore veritas, in mente puritas, in carne pudica sit sobrietas.» Porro internam hanc cordis conversionem, et compunctionem ostendite «in jejunio,» quo puniatis peccata carnis et gulæ, «et in fletu et in planctu,» quo non tantum lacrymis profusis defleatis, sed et cum gemitibus, suspiriis, tunsione pectoris, complosione manuum, etc., ploretis et plangatis pristina scelera. 13. Et scindite corda vestra. — Solebant enim Judæi in blasphemia et simili atroci scelere, æque ac in gravi luctu scindere vestimenta a capite usque ad pectus, ait Arias, ut hac scissione ostenderent internum animi dolorem et displicentiam. Sed in multis hæc scissio erat mera cæremonia, hærens tantum in veste, nec ex corde promanans. Jubet ergo Deus hic cor scindi, potius quam vestem. Quia Benignus. — Quinque epithetis declarat immensam Dei pietatem et clementiam erga peccatores pœnitentes. Primum est, quod in eos sit «benignus,» hebr. חנון channun, id est misericors, gratiosus, benignus; secundum est, quod in eos sit «misericors,» hebr. רחום rachum, id est miserator visceralis, sive commiserans ex intimis visceribus; tertium est, quod sit «patiens,» hebr. ארך אפים erech appaim, hoc est longis, id est latis, naribus, hoc est longanimis, patiens, tardus ad vindictam, facilis ad veniam; qui enim latas habent nares, tarde irascuntur et cito placantur, quia iræ fumos naribus efflant: ex adverso קצר אפים ketsar appaim, id est angustis naribus, significat facilem ad iram, et tardum ad veniam; quia iræ spiritus et fumos efflare nequit, sed reservat, et in corde menteque continet, uti dixi Exodi XXXIV, 6; quartum est «multæ misericordiæ,» id est multus pietate et bonitate; quintum est, «præstabilis,» id est placabilis et pœnitens, «super malitia,» id est afflictione et punitione, quam comminatus est peccatoribus, ut scilicet, pœnitente homine, pœniteat et Deum, nec minarum decreta iis infligat, sed ea revocet et aboleat. Ita Hebræus, Chaldæus, S. Hieronymus et alii. Hebraice enim est כיחס nicham, id est pænitens super malitia, ut vertunt Septuaginta et Vatablus. «Deus, ait Hugo Victorinus, benignus est, quia iram inimicorum vertit in mansuetudinem; misericors, quia sævitiam in pietatem; patiens, quia contemptum in compunctionem; multus misericordia, quia odium in dilectionem; præstabilis super malitia, quia barathrum desperationis in gratiam provehit contemplationis.» Unde Arabicus vertit: Multæ misericordiæ potentia ejus, et gratia ejus, et avertens malum; Syrus: Convertens malitiam. Recte enim Tertullianus, lib. De Pænit. cap. IX, pœnitentibus hosce actus et gestus ex prisco Ecclesiæ more præscribit: «Exomologesis, inquit, prosternendi et humilificandi hominis disciplina est, conversionem injungens misericordiæ illicem. De ipso quoque habitu ac victu mandat, sacco et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum mœroribus dejicere, illa quæ peccavit tristi tractatione mutare; cæterum pastum et potum pura nosse, non ventris scilicet, sed animæ causa; plerumque vero jejuniis preces alere, ingemiscere, lacrymari, et mugire dies noctesque ad Dominum.» Idem, lib. III Contra Marc. cap. XVIII ait afflictos «in rebus attonitis, genibus positis et manibus cædentibus pectus, et facie humi voluntate orationem commendare debere.» «Convertimini ergo ad me in toto corde,» ut scilicet omnes affectiones in unum Deum referatis. Audi S. Bernardum, serm. 2 De Quadrag.: «Attende solerter quid diligas, quid metuas; unde gaudeas, aut contristeris, et sub habitu religionis animum sæcularem, sub pannis conversionis invenies cor perversum. Totum enim cor in his quatuor affectionibus est, et de his accipiendum puto quod dicitur, ut in toto corde tuo convertaris ad Dominum. Convertatur proinde amor tuus, ut nihil omnino diligas nisi ipsum, aut certe propter ipsum. Convertatur etiam ad ipsum timor tuus, quia perversus est timor omnis, quo metuis aliquid præter eum, aut non propter eum, sic et gaudium tuum et tristitia æque convertatur ad ipsum. Hoc autem ita fiet, si non nisi secundum eum doleas, aut læteris.» Nota hic rursum latinitatem, imo elegantiam nostri Interpretis. Nam «præstabilis super malitia,» latine ad verbum idem est quod præstans, vel qui præstat, excellit et eminet malitiæ, hoc est iræ et vindictæ; qui major et melior est malitia, nec sinit se ab ea vinci aut regi, sed eam ipse ut dominus vincit et regit. Ita Ribera. Ira enim est quasi fera tigris, et quasi indomabilis leæna; quis enim hominum furens ira et cholera, eam domet et regat? Ira ergo dominatur irato, eique habenas rationis et imperii excutit, imo vero eum quasi mancipium sibi servire et obsequi facit. Unde Poeta: Ira furor brevis est. Et Cicero, Tuscul. IV: «An, ait, est quidquam similius insaniæ, quam ira? Quam bene Ennius initium dixit insaniæ: color, vox, oculi, spiritus, impotentia dictorum atque factorum, quam partem habent sanitatis? Quid Achille Homerico fœdius? Quid Agamemnone in jurgio? nam Ajacem quidem ira ad furorem mortemque perduxit.» Deus autem tam potens, tam sanctus, tam mansuetus est, ut iræ et vindictæ suæ ad nutum imperet; tam præstans et excellens est ejus bonitas, ut omnem malitiam culpæ, quam pænæ peccatoribus decretæ, omnem vindictæ cupidinem, omnem puniendi sententiam in eos latam, si pæniteant, mox revocet et deleat. Unde Hebræum nicham verti potest, consolabilis super malitia, q. d. Deus malitiam, id est iram et vindictam, quantumvis trucem, amarissimam et acerbissimam consolari, flectere et dulcorare potest, imo ipsam iram vertere in consolationem et benevolentiam summam. Quanta esset vis et dulcedo mellis, quod fel, imo mare felleum dulcoraret! Longe major est vis bonitatis Dei, dulcorantis omnem malitiam et amaritudinem. Hanc sibi proponant irati, in eaque quasi abysso iras suas mergant et sepeliant. Porro præstabilis Latinis idem esse quod præstans, excellens, eximium, patet ex Cicerone lib. De Amicitia, ubi ait: «Nihil amicitia præstabilius esse putatis,» et lib. II De Natura deorum: «Nihil melius mundo, nihil præstabilius, nihil pulchrius;» et lib. II De Orat.: «Sumendæ autem res (oratori) erunt aut magnitudine præstabiles, aut novitate primæ, aut genere ipso singulares. Neque enim parvæ, neque usitatæ, neque vulgares admiratione, aut omnino laude dignæ videri solent;» et Gellius: «Chilo, ait, præstabilis homo sapientiæ.» Sic Deus «præstabilis,» id est præcellentis, eminentis et transcendentis est misericordiæ, quæ oritur partim ex ejus celsitudine et magnitudine animi immensa. Verum enim est illud Ovidii, lib. III Tristium, eleg. 5: Quo quisque est major, magis est placabilis iræ, Et faciles motus mens generosa capit. Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni, Pugna suum finem, cum jacet hostis, habet. At lupus et turpes instant morientibus ursi, Et quæcumque minor nobilitate fera est. Partim ex ejus infinita bonitate. Boni enim viri proprium est, ait Plato, opus suum non destruere, sed perficere; perficitur autem pœnitentia ex parte destructi, et remissione ex parte Dei. Quod videns Moses inter alia arcana sibi ostensa in Sina, dum Deum corpore vestitum a tergo intueretur, exclamavit: «Dominator Domine, Deus, misericors et clemens, patiens et multæ miserationis, ac verax, qui custodis misericordiam in millia,» id est in mille generationes, etc., «qui reddis iniquitatem patrum filiis ac nepotibus in tertiam et quartam generationem.» Quantum ergo mille excedit quatuor, tantum bonitas et clementia Dei excedunt justitiam. Hoc est quod Ecclesia profitetur dicens: «Deus cui proprium est misereri semper et parcere.» Vide dicta Exodi XXXIV, 6. Moraliter, fidelis hæc Dei sui, ad cujus imaginem creatus et per Christum recreatus est, attributa jugiter consideret, eaque imitari, induere, et moribus exprimere studeat. Scripsit S. Thomas hac de re, Opusc. LXII, quod inscribitur: De divinis moribus, quo docet quomodo quindecim attributa Dei æmulari debeamus, itaque fieri divini. Primum, inquit, est immutabilitas. «Apud» Deum enim «non est mutatio, nec vicissitudinis obumbratio,» Jac. I, 17; et ideo immutabilia sunt opera ejus secundum essentiam, scilicet angelus, anima, cœlum et quatuor elementa; mutat quidem multa in mundo, sed omnis hæc mutatio est in creaturis, non in Creatore. Sæculares assidue mutantur, et constantes sunt in sua inconstantia; Sancti vero tendunt jugiter ad mentis constantiam, ut nec adversis fracti, nec prosperis illecti a via recta deflectant; insuper eumdem semper in statu, incessu omnique conversatione vitæ piæ tenorem servant. Secundum, omne bonum Deo placet, omne malum displicet; ita et Sanctis placet omne bonum semper et ubique, et in qualibet creatura, omnibusque bonum, id est gloriam Dei et salutem proximi impugnantibus fortiter resistunt, multo magis omni malo, id est peccato. Tertium, Deus prævidet et providet omnia; ita Sancti prævident tentationes, contra easque se muniunt; item novissima, puta mortem, judicium, itaque suis rebus et saluti æternæ prospiciunt. Quartum, Deus patiens est, quin et solem suum oriri facit super bonos et malos, ac pluit super justos et injustos; ita et Sanctorum propria virtus est patientia, qua inimicos non tantum tolerant, sed et amant, eosque benefactis obruere et amicos reddere student. Rursum, patienter sustinent tot scelera, tot rapinas, tot oppressiones, tot strages et clades publicas et privatas, quæ in hoc mundo fiunt; sicut Deus eadem sustinet. Hoc enim commendat omnipotentiam Dei: non enim est magnæ potentiæ iniquum in foveam inferni demergere, sed misericordiam suam parcendo maxime et miserendo manifestare. Quintum, Deus est justus, adeo ut quantum est ex parte ipsius, nullus ex alterius malitia recipiat detrimentum. Nihil enim nocet S. Michaeli casus Luciferi, nec Judæ malitia Petri charitatem imminuit: secus faciunt mundani, qui unius, v. g. religiosi aut clerici peccatum, in totum ordinem et statum Ecclesiasticum refundunt; at Sancti Dei justitiam imitantur. Sextum, Deus est rectus, nihil facit ex privato amore vel odio, nunquam propter justitiam misericordiam deserit, nec propter misericordiam justitiam derelinquit; idem facere student Sancti. Septimum, Deus est liberalis, et communicat ex suo quidquid communicabile est, etiam iis qui id non petunt, imo negligunt et contemnunt. Ita angelis communicavit suam beatitudinem, apostolis suam potestatem ligandi et solvendi, prophetis suam præscientiam, doctoribus suam sapientiam, martyribus suam fortitudinem, confessoribus suam constantiam inter læta et tristia, virginibus suam puritatem, ac speciatim Mosi suam mansuetudinem, Josepho suam providentiam, Eliæ suum zelum, Samsoni suum robur, Salomoni suam prudentiam, Davidi suam misericordiam, B. Petro suam charitatem, S. Joanni suam castitatem, S. Paulo suam magnanimitatem: sic et Sancti oculos habent ad videndum pro aliis, aures ad audiendum confessiones, os ad prædicandum, pedes ad ambulandum, cor ad meditandum pro aliorum salute. Octavum, Deus est placabilis: nam pœnitentibus ita offensas etiam gravissimas condonat, ut nunquam illarum recordetur, eosque ita diligit, imo magis quam ante; ita et Sancti injuriæ obliviscuntur, familiaritatem suam lædentibus non subtrahunt, imo omnia probra condonant, et pro exprobrantibus orant. Nonum, Deus est benignus iis qui eum gravissime offenderunt, imo suis irrisoribus et crucifixoribus, quos gratia sua prævenit, vocavitque ad pœnitentiam, gratiam et gloriam; ita nihil facit Deo sic similem, ait S. Chrysostomus, atque malignis et lædentibus esse benignum et clementem, cum sit cumulus perfectionis inimicos diligere, et pro ipsis orare, uti fecit Christus in cruce. Rursum, Deus a nemine exigit quidquam supra vires in pænitentiis, jejuniis, orationibus, eleemosynis omnique disciplina; sed paucis lacrymis et gemitu, imo corde dolente et contrito contentus, omnia scelera indulget: sic Sanctus neminem gravat supra vires, sed tantum exigit id quod facile præstare potest. Decimum, Deus est verax in dictis et promissis, ut patet in oraculis hisce Prophetarum: ita Sanctus verax et fidelis est, tum Deo in fide, cultu, obedientia ac votis; tum proximo in omnibus dictis et factis, quia «qui veritatem odit, odit Christum,» et, ut ait S. Chrysostomus: «Veritatis proditor est non tantum ille qui mentitur, sed etiam qui libere veritatem non pronuntiat aut defendit, cum opus est.» Undecimum, Deus non est acceptor personarum, ut divites et potentes præferat pauperibus et miseris, imo hos illis anteponit et evehit, uti evexit Davidem, Saulem, Gedeonem, Josue, etc., ad regnum et principatum, et in donis gratiæ non respicit naturæ dotes, atque in donis gloriæ nil nisi merita intuetur; denique æqualis est ei cura de omnibus; ita et Sanctus tam amat et curat pauperes quam divites, tam peregrinos quam cives, tam, imo magis, afflictos quam felices; nam æque omnes juvare, et ad salutem dirigere satagit. Duodecimum, Deus nulla re turbatur, sed in omnibus rebus et eventis est æquanimis: ita Sanctus vitat omnem turbationem, quia nulla, vel potius nulla gratia quiescere potest in anima turbata. Hinc maledicta et malefacta proximorum dissimulat, et cum Davide quasi surdus ea non audit, et quasi cæcus ea non videt, quia totus in Deo Deique voluntate et dilectione defixus est et conquiescit. Decimum tertium, Deus non quærit commodum suum, sed in omni opere creationis, conservationis, gubernationis, redemptionis, etc., spectat bonum hominum et creaturarum: sic et Sanctus non quærit quæ sua sunt, sed pure Dei gloriam, et proximorum utilitatem in omnibus actibus suis procurat; quia quanto magis et purius Deum respicimus, et quanto minus nostram, magisque proximi utilitatem attendimus, tanto acceptabilius est Deo, et tanto universitati fructuosius est opus nostrum. Decimum quartum, Deus omnia bene et perfecte facit in operibus naturæ, æque ac gratiæ, sive sit ventus, sive pluvia, sive calor, sive frigus, sive sterilitas, sive ubertas, etc., pro illo tempore nil melius fieri potest, quia immensa sua sapientia singula perfecte suo tempore operatur: sic et Sanctus studet esse in singulis operibus suis perfectus, quia tota salus ejus et omnis laus Dei, ac universitatis utilitas ex uno opere penderet; et quasi nunquam ad illud esset reversurus, neque aliud opus incœpturus: unde in eo conquiescit, donec illud absolvat et compleat. Qui enim cupit avetque absolvere, ideoque festinat, ut ad aliud se transferat, minuit affectum et conatum operis, lassescit, et facile ab incœpto desistit. Decimum quintum, Deus non punit bis idipsum: idem facit Sanctus, qui in hoc, et in reliquis universis studet se per omnia conformare sanctissimæ Dei voluntati. Hæc summatim, quæ fuse D. Thomas, Opusc. LXII. 14. Quis scit si convertatur? — Ita vertunt et Septuaginta, Vatablus et alii passim; licet enim to si non sit in Hebræo, tamen de more ex phrasi Hebræa subintelligitur. Vox si significat dubitationem Prophetæ de venia Judæis etiam pænitentibus apud Deum impetranda; licet enim certo sciret Deum pœnitentibus semper remittere offensam, id est culpam et pænam æternam; tamen sciebat pariter Deum non semper pænitentibus remittere pænam temporalem, qualis hic erat excidium Judææ per Chaldæos a se decretum et comminatum. De illa ergo dubitans Propheta, ait: «Quis scit si convertatur, et ignoscat?» id est an forte ignoscat, quasi dicat: Spero eum ignosciturum, at asserere et promittere non audeo. Simili modo Deus Davidi pænitenti culpam homicidii et adulterii remisit, non pænam; nam eum punivit morte filii, et privatione regni in persecutione Absalonis, II Reg. XII, 10. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Ruffinus, Rupertus et alii. Chaldæus ex Hebræo, omisso si, vertit assertive et paraphrastice hoc modo: «Qui scit apud se esse peccata, discedat ab eis, et misericordia applicabitur ei; et quicumque pœnitentiam egerit, remittentur ei peccata sua, et recipiet benedictiones, ac consolationes, et erit ejus oratio sicut viri qui offert oblationes et libamina in domo sanctuarii Domini.» ET IGNOSCAT. — Hebr. venicham, id est et pæniteat, hoc est, revocet sententiam, non vastando Judæam per Chaldæos, uti decreverat. ET RELINQUAT POST SE BENEDICTIONEM. — Est prosopopœia: loquitur enim de Deo, quasi de homine offenso, qui pœnitentia amici a quo offensus est placatus, iram et offensam ponens, ad amicum redit blandus et serenus, imo cum munusculis et donis, quæ deinde abiens illi relinquit, tanquam symbola amicitiæ redintegratæ, q. d. Simili modo Deus vobis, o Judæi, relinquet benedictionem, id est frugum et bonorum omnium copiam, ex qua illi in gratiarum actionem «sacrificium et libamen» crebro et large offerre possitis. Paulo aliter to post se explicat Christophorus a Castro, q. d. Post suam vindictam, puta post 70 annos captivitatis Babylonicæ.
2:15
15. CANITE TUBA IN SION, — ut sono tubæ omnes convocetis ad publicam supplicationem et litaniam ad tantam cladem avertendam. Judæi enim ad populum convocandum utebantur tubis, ex præscripto Dei, Numer. X, 1, non campanis: hæ enim propriæ sunt Christianorum, et initio quidem fuerunt minores, sed pace Ecclesiæ reddita per Constantinum, paulatim grandiores factæ, nomen autem campanarum acceperunt a loco, ubi primo majores factæ sunt, nempe a civitate Nola in Campania; unde et minores campanulæ dicuntur Nolæ. Ita Ration. divin. Offic. lib. I, cap. IV, num. 1, Cardinalis Baronius, tom. I, anno Christi 38, Judocus Lorichius in Thesaur. Theolog., verbo Campana. Ex hoc loco refellitur Lutherus, et eum secuti Magdeburgenses, Centuria III, cap. X in Tertull., qui processiones et litanias publicas referunt ad Montani hæretici cæremonias, et Tertulliani errores. Nam illas hoc loco Deus indici jubet per Prophetam, uti et Josue cap. VI, 4, ubi per illas corruerunt muri Jericho. Easdem indixit David, I Paral. XIII, 2, et Josaphat, II Paral. XX, 21; imo eas sanxit Christus suo facto et exemplo, dum publica populi processione ingressus est Hierosolymam in die Palmarum, Matth. XXI, 8. Ita Gregorius Magnus in publica lue et peste publicas litanias indixit, quibus aversa est ira Dei et plaga, ut ipse testatur lib. XI, epist. 2. Et Carolus Magnus imperator, lib. VI Legum, cap. LXXIV: «Litania, inquit, major more Romano septimo Calendas maii celebretur.» Eamdem sanxit Concilium Moguntinum habitum anno Christi 813, cap. XXXIII. Ita anno 36 imperii Theodosii Imperatoris, cum Constantinopolis terræ motu quateretur, totus populus supplicans inclamavit: «Kyrie, eleison,» ac puer raptus in cœlum jussus est Episcopo et populo nuntiare, ut litanias facerent, dicerentque: «Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immortalis, miserere nobis.» Proclus ergo Episcopus, hac suscepta litania, præcepit populo sic facere, et statim terræ motus cessavit, inquit Paulus Diaconus, lib. XIV Var. Hist. Plura vide apud Judocum Coccium in Thesauro Cathol. part. II, lib. III, art. 7. Vere S. Leo, serm. 3 De jejunio septimi mensis, cap. III: «Plenissima, ait, peccatorum obtinetur abolitio, quando totius Ecclesiæ una est oratio, et una confessio; si enim duorum vel trium Sanctorum pio consensui, omnia quæ poposcerit, Dominus præstanda promittit, quid negabitur multorum millium plebi unam observantiam pariter exsequenti, et per unum spiritum concorditer supplicanti?» Et Tertullianus in Apologetico: Publica, ait, omnium oratione, «quasi manu facta expostulamus, et vim facimus Deo. Sed hæc vis grata est Deo.» SANCTIFICATE JEJUNIUM (indicite sanctum jejunium. Vide dicta cap. I, 14), VOCATE CŒTUM. — Mystice S. Bernardus, serm. 4 De jejunio Quadrag.: «Sint, ait, jejunio nostro, ut facile cœlos penetret, duæ alæ, orationis scilicet et justitiæ,» ut reddas fratri unitatem et pacem quam debes. Unde ait: «Vocate cœtum. Quid est enim cœtum vocare? Unitatem servare, diligere pacem, fraternitatem amare. Superbus ille Pharisæus jejunium habuit, jejunium sanctificavit, qui nimirum et jejunavit bis in sabbato, et gratus egit Deo, sed non vocavit cœtum, dicens: Non sum sicut cæteri hominum, ideoque ala una nitens jejunium ejus, non pervenit in cœlum. Vos ergo, charissimi, lavate manus vestras in sanguine peccatoris, et omnino solliciti estote ut alas duas habeat jejunium vestrum, sanctimoniam scilicet, et pacem, sine qua nemo videbit Deum; sanctificate jejunium ut pura intentio et devota oratio divinæ illud offerat Majestati. Vocate cœtum, ut congruat unitati; laudate Dominum in tympano et choro, ut concors sit mortificatio carnis.»
2:16
16. SANCTIFICATE ECCLESIAM, — q. d. Facite qua monendo, qua exhortando, qua minando, qua sanctæ vitæ exemplo præeundo, ut totus Ecclesiæ populus se Deo suo sanctum præstet, itaque ejus offensam placet, eumque sibi reconciliet. Ita S. Hieronymus. COADUNATE SENES, — q. d. Congregate omnis ætatis, ordinis et sexus homines, ut omnes clament in cœlum, flagitentque misericordiam, eamque communi omnium voce, quasi armata manu, a Deo extorqueant. Nominat præ cæteris «senes,» quia hi effecta ætate solent esse puriores a vitiis carnis, et ob affectam debilemque valetudinem proniores ad preces et vota. Item «parvulos et sugentes ubera,» ut hi innocentes suo miserabili vagitu aures Dei pulsent flectantque ad misericordiam. Sic de parvulis ab Herode occisis ait S. Augustinus, serm. 1 De Innocentibus: «Miserebatur lamentatio matrum, et ad cœlum transibat oblatio parvulorum,» Deum concilians matribus totique Judææ. Sic pullos corvorum lamentabili crocitatione, quasi naturali prece, poscere cibum a Deo docet Psaltes, Psalm. CXLVI, 9: «Qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus eum.» Et leunculos suo rugitu: «Catuli leonum, inquit, rugientes, ut rapiant, et quærant a Deo escam sibi,» Psalm. CIII, 21. Et vers. 27 de omnibus animalibus ait: «Omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore.» Hæ enim sunt quasi naturales animalium obsecrationes, quibus tacite ab auctore naturæ postulant cibum et potum sibi congruum. Unde Deus illorum conditor eas audit et exaudit, dum cuique escam providet et largitur. Adde parvulos hos suo ploratu excitare parentes et vicinos, ut ferventius orent et plorent. Egrediatur sponsus, — q. d. Sponsi et sponsæ complexibus et voluptate thalami abstineant, ac dent se pœnitentiæ et lacrymis, adeantque ecclesiam, ut una voce omnes vociferentur in cœlum, flagitantes veniam. Docet hic Propheta: tempore publicæ calamitatis, pœnitentiæ et supplicationis, conjugibus abstinendum conjugio, ut melius dent se orationi; quod et docet Apostolus I Cor. VII, 5. Et Rituale Romanum jubet ut pastores hac de re moneant conjuges, dum eos matrimonio conjungunt. Ita Nicolaus I, in Respons. ad quest. Bulgar. cap. L, scribit ut toto tempore Quadragesimæ, utpote orationis et jejunii, usu conjugii abstineant. Ita Noe eo abstinuit toto tempore diluvii, degens in arca, idque volente Deo, uti ex S. Ambrosio dixi, Gen. VIII, 16. Symbolice Hugo Victorinus: Sponsus, inquit, id est sapiens, «egrediatur de cubili suo, id est de studio sapientiæ; et sponsa de thalamo suo, id est de privilegio descendat contemplativæ gratiæ, et squalorem subeant pænitentiæ, obtentu quærendæ veniæ.»
2:17
17. INTER VESTIBULUM ET ALTARE. — Nota ex lib. III Regum, VI, templum Judæorum proprie tantum duas continuisse partes, scilicet Sanctum, et Sanctum sanctorum, sed ante se habuisse vestibulum, sive porticum, quam Aquila vertit πρόδρομον, quasi præviam templo. Hebraice vocatur אולם ulam, id est colligatum et connexum templo; Symmachus vertit προπύλαιον, q. d. Antefores, proforium, idque duplici de causa: prior, ad dignitatem Basilicæ et ad majestatem incolarum. Hac enim de causa palatiis addi solent vestibula, ut docet Vitruvius lib. VI, cap. VIII. Sic Romæ ante basilicam S. Petri, S. Laurentii, S. Clementis, S. Crucis, etc., videmus vestibula, sive porticus suis columnis subnixas. Posterior, ad adventantium stationem. Unde Macrobius, lib. VI, cap. VIII, vestibulum dici putat quasi ve stabulum, vel ve statio; ve autem tum intensionem significat, tum munitionem. Nam vetus dicitur ab ætatis magnitudine, quasi ve, id est magna ætas; vehemens quasi vi mentis instructum. Vecors autem et vesanus privationem significant sanitatis et cordis. Ergo locum ante fores relictum dici putant vestibulum a stationis excessu, quia in eo diu stabant adventantes, domus dominum salutaturi, exspectantes audientiam. Et Gellius, lib. XVI, cap. I, vestibulum dici putat, quasi venientium statio: Servius vero, quod januam vestiat: vel quod Vestæ consecratum esset. Unde nubentes puellæ limen non tangunt. Hinc Lucanus, lib. II: Translata vetuit contingere limina planta. Porro vestibulum hoc templi ad magnificentiam habebat in altitudine 120 cubitos, uti docet Villalpando lib. III De Templo, cap. XLVI. Erat ergo instar ingentis turris: unde in ejus pinnaculo, hoc est culmine, statuit diabolus Christum, eum tentans et dicens: «Mitte te deorsum,» q. d. Si tu es Filius Dei, ergo hoc tuum est templum: mitte ergo te deorsum, ut illæsum te sistas inter vestibulum et atrium sacerdotum; illique æque ac laici, hoc miraculum videntes, te ut templi dominum, Deique Filium agnoscant et colant. Ita Franciscus Lucas in Matth. IV. Nam ante hoc templi vestibulum, erat atrium sacerdotum sub dio, et in eo erat altare holocaustorum; post hoc atrium sacerdotum sequebatur atrium extimum laicorum, quod ab atrio sacerdotum dividebatur muro trium cubitorum altitudinis, teste Josepho lib. VIII Antiq. cap. II; ita ut populus spectare posset sacerdotes, holocausta cæteraque quæ fiebant in atrio sacerdotum, non autem illud ingredi. Jubet ergo hic Propheta sacerdotibus, ut inter templi vestibulum et altare holocaustorum, id est in atrio suo, sed proxime ad vestibulum et templum, supplices orent et plorent; idque primo, quia decebat eos proxime ad templum, in tanta populi necessitate supplicare; secundo, ut populus eos spectare posset, et eorum exemplo accendi ad communes preces et complorationes: ita S. Hieronymus, Lyranus, Ribera, a Castro, Villalpando et alii; tertio, quia sacerdotes prius sacrificabant, et per victimas pro peccato et holocausta parabant sibi aditum ad Deum, ut deinde accedentes ad vestibulum templi, sua vota precesque Deo supplices offerrent. Quare tropologice significabatur accedenti ad orationem præmittendam esse mortificationem: altare enim holocaustorum symbolum erat mortificationis, templum orationis. Denique in hoc loco a Joele hic designato occisus est et martyr occubuit Zacharias propheta, de quo Christus, Matth. cap. XXIII, 35, ait: «Usque ad sanguinem Zachariæ filii Barachiæ, quem occidistis inter templum et altare,» quod hic dicitur: «Inter vestibulum et altare.» Vestibulum enim templo erat connexum, et quasi pars extima templi; quare nomine templi comprehendit illud Christus. «Plorabunt,» id est prostrati, cinereque et sacco operti plorent et dicant: «Parce, Domine.» Hebræi enim sæpe futurum capiunt pro imperativo vel subjunctivo. Ita S. Hieronymus. Nota hic sacerdotum esse flere et plorare peccata populi. Ita olim pii sacerdotes fluebant lacrymis in sacrificio. Hac de causa sudario utebantur, uti etiamnum utuntur. Audi Amalarium lib. III De Eccl. Offic. cap. XXIV: «Propter effusionem lacrymarum tergendam fertur sudarium, ut in Martyrologio Bedæ legitur 19 julii, quod Pater noster Arsenius propter redundationem lacrymarum tergendam, semper sudarium in sinu vel in manu habuerit. In manu sinistra portatur, ut ostendatur in temporali vita tædium nos pati superflui humoris, hoc est carnalis delectationis.» Porro Beda, in Collectan., agens de vestibus sacerdotum, tom. III, hoc sudarium vocat mappulam, sive amapham, ita dictam a mundando sudore et humore; eamque ait sacerdotem gestare in sinistra. Unde videtur quod mappula hæc fuerit manipulus: nam et manipulus videtur dici quasi manus mappula; quodque in locum mappulæ, deficiente devotione et lacrymis sacerdotum, successerit noster manipulus. Quocirca Amalarius inter vestes sacerdotis non nominat manipulum, sed ejus loco ponit sudarium. Hinc et sacerdos induens manipulum ait: «Merear, Domine, portare manipulum fletus et doloris, ut cum exsultatione recipiam mercedem laboris.» Manipulus ergo eum moneat compunctionis, devotionis et lacrymarum priscorum sacerdotum. NE DES HÆREDITATEM TUAM (populum tuum, de quo dixisti: «Pars autem Domini populus ejus, Jacob funiculus hæreditatis ejus,» Deut. XXXII, 9; et: «Eritis mihi in peculium de cunctis populis,» Exodi XIX, 5) IN OPPROBRIUM, UT DOMINENTUR EIS NATIONES, — Chaldæi. QUARE DICUNT (id est dicent; Septuaginta, ne dicant): Ubi est Deus eorum? — q. d. Si nos tradis Chaldæis, gentes et nos, et te, o Domine, subsannabunt et blasphemabunt dicentes: Deus Hebræorum suos Judæos deseruit, quia infirmus eos contra Chaldæos tutari non valuit; aut, si valuit, immisericors et crudelis noluit. Averte hæc probra a te, a nomine tuo glorioso.
2:18
18. ZELATUS EST (zelabitur, id est amore et zelo prosequetur) Dominus terram suam (Judæam), et PEPERCIT (id est parcet) POPULO SUO, — cum Cyrum flectet, ut eos e Babylone in Judæam liberos dimittat, scilicet postquam eos captivitate septuaginta annorum punierit, in eaque contritos, pænitentes sibique supplicantes, uti præcessit, audierit. Consolatur de more Propheta suos post minas et supplicia. Vide Canon. XII. Ita S. Hieronymus et alii passim. Unde Arabicus vertit: Zelatus est Dominus terræ, et pepercit populo suo. Tropologice, vide hic fructum contritionis et pœnitentiæ, quæ Deum non tantum ad misericordiam et amorem, sed et ad zelum parcendi, et tuendi pœnitentes excitat et accendit. Quare merito exclamat hic Hugo Victorinus: «O fructuosa et virilis pœnitentia! O virago amplectenda, mediatrix peccatorum fidelissima! O secunda naufragii tabula! O refugium pauperum, miserorum auxilium! exsulum spes, debilium fomes, lumen cæcorum, petulantium virga, vitiorum sera, virtutum apotheca: quæ sola judicem flectis, conditorem arguis. Omnipotentem sternis, dum vinceris vincis, dum cruciaris crucias, dum vulneras sanas, dum salubriter succumbis gloriose triumphas. Tu sola, cæteris silentibus, thronum gratiæ audacter conscendis.» Probat id et illustrat exemplis: «David, inquit, manu ducens reconcilias, Petrum restituis, Paulum illuminas, Publicanum sumptum de telonio Apostolorum fidenter inseris choro, Mariam de prostibulo levas in æthera, et jungis Christo: latronem affixum patibulo adhuc vernantem sanguine inseris paradiso. Quid plura? Tui juris est cœlestis curia.» Et mox per antitheta, mala culpæ inflicta, cap. I, 10, bonis (quæ sequuntur vers. 22) pœnitentiæ opponens, et emendans: «Contra terræ vastitatem, inquit, ipsius opponit ubertatem; contra famem, saturitatem; contra opprobrium, gloriæ securitatem; contra crudelitatem et incursionem hostium, ipsorum fætorem et interitum; contra sterilitatem fructuum, et arborum ariditatem, ipsorum germina et ubertatem; contra famem verbi et sitim doctrinæ, fontem vitæ inducit, et doctorem justitiæ; contra tristia gaudium, contra confusionem solatium, contra convicium gloriam, contra mortem vitam, contra cineram coronam.»
2:19
19. RESPONDIT DOMINUS (per me Joelem hoc loco): Ecce ego mittam vobis frumentum, — quod abstuli per erucam, locustam, bruchum et rubiginem, cap. I, 4. ET NON DABO VOS ULTRA OPPROBRIUM. — «Ultra,» id est in longum tempus, puta hoc sæculo, vel quamdiu durabit vestri memoria. Sic to non ultra, non perpetuum, sed longum, et immemoriale tempus significat, III Reg. X, 10; IV Reg. VI, 23, et alibi.
2:20
20. ET EUM QUI AB AQUILONE EST (Aquilonarem tyrannum), PROCUL FACIAM A VOBIS. Quæres, quisnam hic Aquilonaris? S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Albertus et Hugo accipiunt Sennacherib, quem Dominus longe fecit a Jerusalem; quia dum eam obsideret, angelus Domini una nocte percussit centum octoginta quinque millia militum, itaque eum fugere compulit, IV Regum, XIX, 35. Verum Joel tota prophetia agit de vastitate Judæis imminente, non a Sennacherib, sed a Nabuchodonosore et Chaldæis, uti jam sæpius dixi. Hic enim veniens ab Aquilone, id est e Chaldæa, cepit et vastavit Jerusalem, ac Judæos in captivitatem Babylonem abduxit. Unde Jeremias, cap. I, 14, comminans ejus cladem, eumdem vocat aquilonem: «Ab Aquilone, inquit, pandetur malum super omnes habitatores terræ.» Hunc Deus procul fecit et abegit a Judæis, dum ejus filium, vel nepotem Balsasarem cum urbe Babylone, totoque regno per Cyrum evertit. Quocirca Chaldæi, qui tum in Judæa degebant, illique præsidebant, ut patet Jerem. XL, 10, audita hac Balsasaris domini sui clade, perterriti fugerunt in invias solitudines, partim versus mare Mortuum situm ad orientem Judææ, partim versus mare Mediterraneum situm ad occidentem ejusdem, multique ex illis a Judæis et Persis cæsi sunt, ita ut occisorum fætor FACIEM EJUS CONTRA MARE ORIENTALE, ET EXTREMUM EJUS AD MARE NOVISSIMUM: ET ASCENDET FÆTOR EJUS, ET ASCENDET PUTREDO EJUS, QUIA SUPERBE EGIT. — q. d. Deus procul faciet hunc Aquilonarem, puta Chaldæos, a vobis, eosque expellet in terram inviam et desertam, ita ut pars eorum fugiat versus mare Mortuum ad orientem, et pars versus mare Mediterraneum ad occidentem, ibique multi eorum cædentur, ita ut fætor cadaverum ascendat. Ratio cur Deus hæc in eos faciet, est quia superbe egit, id est quia Chaldæi, cum essent tantum flagellum Dei et lictores divinæ vindictæ, superbierunt et sævierunt in Judæos supra mandatum Dei. Unde Isaias, cap. X, 12, ait: «Visitabo super fructum magnifici cordis regis Assur, et super gloriam altitudinis oculorum ejus.» 21. Noli timere, terra, exsulta et lætare: quoniam magnificavit Dominus ut faceret. 22. Nolite timere, animalia regionis: quia germinaverunt speciosa deserti, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam. 23. Et filii Sion, exsultate, et lætamini in Domino Deo vestro: quia dedit vobis doctorem justitiæ, et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum, sicut in principio. verbum fidei, per gratiam baptismi expulsus est in terram inviam, id est in ariditatem gentilis et judaici populi. Unde Christus: «Cum, ait, immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida, quærens requiem,» Matth. cap. XII, 43. Pergit Hugo: «Mare Orientale sunt electi, novissimum reprobi, facies intentio, extremum inclusio, vel mare Orientale sunt primitiæ electionis gentium, novissimum crudelitas Judæorum: fœtor ejus est mors Antichristi: putredo super eum, sententia judicii.» Unde de his ait Isaias, cap. ult. vers. ult.: «Egredientur (beati), et videbunt cadavera virorum qui prævaricati sunt in me: vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur: et erunt usque ad satietatem visionis omni carni.» Vide ibi dicta. Arabicus uterque vertit: Occidentalem (vel Occidentem) expellam a vobis. Sub Aquilone enim intelligitur ei vicinus Occidens, in quem tendunt reprobi: diabolus enim eos trahit in occasum; sicut sub Austro intelligitur ei vicinus Oriens, in quem tendunt Sancti et Beati. Moraliter: «Terra est reproba anima; invia est, quia sine visitatione angelorum: deserta, quia sine fructu virtutum, et semine morum: dæmonis expulsio est peccati confessio: mare Occidentale est mens per compunctionem amara, per devotionem contemplationis Oriens facta: mare novissimum est mens fœtore conscientiæ amara, desperatione veniæ absorpta: facies ejus, astuta intentio nocendi: extremum ejus, furor et insania triumphandi: fœtor est odium peccati, putredo contemptus mundi.» Hucusque Hugo. MARE ORIENTALE. — «Mare Orientale» est mare Galilææ, vel potius mare Mortuum, sive lacus Asphaltites, in quem versa est Sodoma et Pentapolis, dum cœlesti igne conflagravit, quod proinde vocatur mare salsissimum, et ponitur limes Judææ, sive terræ Judæis promissæ ab Oriente, Numer. cap. XXXIV, 3. Sicut ibid. vers. 9, limes ejusdem ab Occidente ponitur mare magnum, sive Mediterraneum. Ita S. Hieronymus, Albertus, Lyranus. Minus recte ergo aliqui, per mare Orientale, accipiunt Oceanum. Hic enim non tangit Judæam, atque tam versus meridiem aliasque mundi plagas, quam versus orientem porrigitur. Secundo, S. Hieronymus et alii multi mox citandi per hunc venientem ab Aquilone, melius et plenius intelligunt Holofernem, qui missu alterius Nabuchodonosoris regnantis in Ninive Judæos Babylone reversos invasit, sed eversus et cæsus est a Judith. De eo enim dicitur: «Venit Assur ex montibus ab Aquilone in multitudine fortitudinis suæ,» Judith XVI, 5. Cæso enim Holoferne, milites Assyrii fugerunt in invia, dispersique sunt versus mare Occidentale et Orientale. Judæa enim ab occasu habet mare Mediterraneum, quod hic novissimum dicitur; ab oriente vero habet mare Galilææ, quod et Genezareth et Tiberiadis dicitur; e regione cujus erat Bethulia, ubi fugati sunt Assyrii, q. d. Exercitum immensum Holofernis, qui videbatur pertingere a mari Galilææ usque ad mare Mediterraneum, quaquaversum in omnem mundi plagam dispergam. Probatur hæc explicatio ex eo quod post reditum populi e Babylone in Judæam, inque pacem et copiam frugum, Deus promittit hanc de tyranno ab Aquilone venturo victoriam: at nec in Scriptura, nec apud Josephum, alium tunc ex Aquilone venisse legimus, nisi Holofernem. Adde, huic magis congruit, quod hic dicitur de fuga militum ad mare Galilææ et Mediterraneum, quam Nabuchodonosori et Chaldæis. Ita Ribera. Licet enim Pererius in cap. I Danielis, Genebrardus lib. II Chronol., Canus lib. XI De Locis, cap. VI, a Castro hic, Serarius in cap. I Judith, et nonnulli alii putent historiam Judith contigisse ante captivitatem Babylonicam sub Manasse rege Juda; tamen Suidas, verbo Judita, et Julius Africanus apud eumdem, S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. XXVI, Eusebius in Chron., Beda, De Tempor., Rabanus, Hugo Cardinalis, Dionysius in Judith cap. I, Gerardus Mercator in Chronol., Ribera et alii multi putant post eam contigisse, regnante vel Cambyse, vel Dario Hystaspis, vel ejus filio Xerxe, de quo jam plura dixi in libro Judith. Allegorice, Aquilonaris ille tyrannus est diabolus, qui quasi Boreas frigus, id est acediam et torporem, mentibus hominum immittit, hiememque virtutum et bonorum operum inducit: sed hunc fugavit Christus, qui quasi Auster, calorem et fervorem mentibus Apostolorum et fidelium aspiravit. Unde de eo dicitur, Cant. cap. IV, 16: «Surge (transi, abi), Aquilo, et veni, Auster: perfla hortum meum, et fluant aromata illius,» puta aromata virtutum, ait ibidem Theodoretus et Nyssenus. Unde Richardus de S. Victore ibidem addit: «Per Aquilonem enim colligatur aqua ne fluant; inde dictus est Aquilo quasi aquas ligans.» Hinc et «Deus ab Austro veniet,» ait Habacuc cap. III, 3. Porro Hugo Victorinus singulatim adaptat: Is qui ab Aquilone est apostata angelus, qui per incarnationem Christi, per Loquitur hic jugiter Propheta de exercitu Assyriorum, vel Chaldæorum sub allegoria locustarum, atque alludit ad plagam locustarum, Ægypto a Mose inflictam. Has enim, orante Pharaone, tollens Moses, induxit ventum occidentalem, puta Zephyrum, qui «arreptam locustam projecit in mare Rubrum,» Exod. cap. X, 19. Simili enim modo Deus Assyrios dispersit ex Judæa, ut fugerent versus ejus limites, puta versus mare Mortuum, et ad mare Mediterraneum in exteras regiones. ASCENDET PUTREDO EJUS. — Hebraice צחנתו tsachanato, quod S. Hieronymus, Tigurina et alii vertunt, putredo ejus; Septuaginta vertunt, βρόμος αὐτοῦ, quod Romani vertunt pariter, putredo ejus. Sed Complutensía vertunt, sonitus ejus: quia βρόμος et putredinem sive fœtorem putidum, et sonitum sive crepitum, fremitum et mugitum significat. Hic tamen potius putredinem et fœtorem vertas: hunc enim significat hebræum tsachanato, ut vertunt S. Hieronymus, Tigurina et alii. 21. NOLI TIMERE, TERRA — Judææ scilicet; Judææ enim, id est ejus incolis, puta Judæis post reditum e Babylone, promittit bona quælibet temporalia, eaque per antithesin malis singulis quæ iisdem comminatus est cap. I, vers. 4 et seqq. opponit. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Hugo et alii. Mystice, sub hisce temporalibus intelligit bona spiritualia per Christum danda, ad quæ sensim assurgit: «Omnibus, ait S. Hieronymus, quibus supra comminatus fuerat, nunc contraria pollicetur, et lætis tristia mitigat, et lacrymas vertit in risum.» QUONIAM MAGNIFICAVIT DOMINUS UT FACERET. — Hoc est, magnifice Deus tecum fecit, id est faciet: magnifica tecum facturus est, magna tua rerum damna majore copia et magnificentia sarciet, imo obruet. Est hebraismus: repetitur enim to ut faceret, quod continetur in voce magnificavit. 22. Nolite timere, animalia regionis (præ fame et defectu pascuorum squalentia et tabescentia, ut dixit cap. I, vers. ult.): QUIA GERMINAVERUNT SPECIOSA DESERTI, — q. d. Post reditum e Babylone faciam ut germinent loca amœna, antea desolata et deserta, faciam ut prata, imo et steriles ericæ proferant pinguia pascua, et agri lætas segetes, quibus vos, o animalia, pascamini et impinguemini. FICUS ET VINEA DEDERUNT VIRTUTEM SUAM, — id est fructum vigoris sui, ait Chaldæus, puta vigorosas, sapidas et succulentas uvas et ficus. Est metonymia: ponitur enim causa pro effectu, virtus, sive vigor pro fructu vegeto et vigoroso. Quia dedit vobis doctorem justitiæ. — Pro doctorem hebraice est מורה more, quod aliqui vertunt pluviam, sicque hunc locum transferunt: Quia dedit vobis pluviam propter justitiam. Unde apposite sequitur: «Et descendere faciet ad vos imbrem matutinum et serotinum.» Favet versio Septuaginta: Quoniam dedit vobis escas (triticum ex pluvia fecundante agros) in justitiam, q. d. Post reditum e Babylone dabit vobis Deus pluviam, indeque messem et annonam copiosam, in præmium vestræ pietatis et justitiæ, utque studiosius ei serviatis in justitia. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Hinc et Syrus, et Arabicus uterque vertit: Dedit vobis cibum justitiæ. Verum melius more vertas doctorem. Primo, quia ita vertunt S. Hieronymus, Chaldæus, Vatablus, Clarius, Arias et passim alii. Secundo, quia de pluvia mox subdit: «Et descendere faciet ad vos imbrem;» ergo hic more non imbrem, sed doctorem significat: alioqui esset tautologia, et idem bis diceretur. Tertio, quia hebraice est: Dedit vobis more ad justitiam, quod proprie de doctore accipi debet, non de pluvia: nec enim pluvia, sed doctor datur ad docendam justitiam. Quarto, quia more semper alibi a Nostro, Septuaginta et aliis vertitur doctor, aut legislator: pluvia enim hebraice non more, sed יורה iore, vocatur. Ita Psalm. LXXXIII, 8: «Etenim benedictionem dabit legislator;» Hebr. more: licet R. David ibi vertat: Piscinas operiet pluvia. Isai. XXX, 20: «Et non faciet avolare a te ultra doctorem tuum,» hebraice מורך morecha. Et alibi passim. Unde a more dicitur Syrum mara (unde maranata, id est dominus noster venit), Arabicum mir, id est magister, dominus: unde maria idem est quod magistra, domina. Alludit tamen more ad תורה tora, id est lex, et ad יורה iore, id est pluvia: quia Hebræi doctrinam vocant rorem vel pluviam, eo quod illam doctor instar pluviæ suaviter, sensim et guttatim instillet auribus et mentibus discipulorum, easque sapientia irriget, lætificet et fecundet. Unde Moses, Deuter. cap. XXXII, 2: «Concrescat, ait, ut pluvia doctrina mea, fluat ut ros eloquium meum, quasi imber super herbam, et quasi stillæ super gramina.» Quocirca in Hebræo hic est pulchra paronomasia inter more, id est doctorem, iore, id est pluviam, et יורד iored, id est descendere faciet, q. d. Deus dabit vobis more, id est doctorem, qui iored, id est descendere faciet, et quasi e cœlo stillabit in vos iore, id est pluviam cœlestis doctrinæ. Sic Isaias Christum comparat rori e cœlis descendenti
2:23
23. ET FILII SION, EXSULTATE ET LÆTAMINI IN DOMINO DEO VESTRO. — Qui licet omnium sit communis Dominus, tamen proprie se vestrum duntaxat Deum ostendit, dando vobis tanta et tam magnifica dona, ac si vester tantum esset pater, provisor et procurator; cæteras vero gentes præ vobis negligeret. Porro «Sion,» non carnalem, sed spiritualem hic accipit. «Filii» ergo «Sion» (1) «Quia superbe egit,» hebraice, quia nimium fecit, ad locustas refertur a pluribus, scilicet magnam edidit stragem frugum. Alii exponunt de Deo: Nam magna Deus facit; addita autem hæc esse putant ad fidem faciendam liberationi inexspectatæ, quemadmodum sub finem seq. vers. eumdem in finem repetuntur, nam magnificavit, etc. (Ackermann.) (2) «Hæc autem, inquit S. Hieronymus, quia a Domino repromissa sunt, credimus juxta litteram accidisse, et sterilitatem præteritam novis frugibus compensatam, ut quidquid locusta, bruchus, et rubigo, et eruca consumpserat, annis sequentibus impleretur.» et terram irroranti, cap. XLV, 8: «Rorate, ait, cœli desuper, et nubes pluant justum.» Vide ibi dicta. Quæres, quisnam hic «doctor justitiæ?» Rabbini, quos sequitur Ruffinus, asserunt esse Ezechiam regem, qui populum excitavit ad pietatem Deique cultum, II Paral. cap. XXX, ideoque Jerusalem ab obsidione Sennacherib liberavit. Alii volunt esse Josiam, pium pariter regem, qui aras idolorum evertit. Verum hic non agitur de Sennacherib, sed de Nabuchodonosore, vel Holoferne: hunc enim doctorem promittit post captivitatem Babylonicam, ut dixi versu 20. Adde, hic augustus titulus «doctor justitiæ,» in Scripturis non datur Ezechiæ, Josiæ aut Prophetis, sed soli Messiæ, ut patet Isaiæ cap. XXX, 20, et cap. LV, 4: «Ecce testem populis dedi eum, ducem ac præceptorem gentibus;» quo hic alludit Joel, præsertim quia hic doctor in Hebræo habet articulum, et vocatur המורה hammore, id est ille eximius et singularis orbis doctor, puta Doctor doctorum et Prophetarum omnium, quem singuli avide exspectamus, utpote a Prophetis omnibus promissum. Unde Jeremias, cap. XXIII, 6, loquens de Messia: «Hoc, ait, est nomen, quod vocabunt eum, Dominus justus noster.» Et Daniel cap. IX, 24: «Et adducatur justitia sempiterna, et ungatur Sanctus sanctorum,» puta Christus. Tertio, quia sequentia vers. 28: «Effundam spiritum meum super omnem carnem: et prophetabunt filii vestri. Et dabo prodigia in cœlo, etc. Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem: antequam veniat dies Domini magnus et horribilis,» ad nullum nisi ad Christum pertinent. Iisdem rationibus confutatur sententia recentiorum Rabbinorum, quos sequuntur Lyranus, Hugo et Dionysius, qui per doctorem accipiunt doctores, id est prophetas Judæorum post captivitatem Babylonicam, quales fuerunt Zacharias, Aggæus et Malachias: fateor tamen ad eos alludi, eosque quasi obiter perstringi (alludit enim Joel ad felicitatem populi Babylone redeuntis, cui donavit Deus frugum copiam. Unde subdit: «Et implebuntur areæ frumento. Et reddam vobis annos quos comedit locusta»); sed ita ut acies Prophetæ primario et directe figatur, finiatur et expleatur in Christo: sicut Moses, Deuter. XVIII, 18, promisit post se Prophetam, id est Prophetas, et inter eos unum eximium et singularem, puta Christum; Christus enim est unus noster magister et rabbi per excellentiam, uti ipse ait Matth. cap. XXIII, 8. Ita Remigius, Rupertus, Haymo, Albertus, Arias, Vatablus, Ribera, a Castro et alii. ET DESCENDERE FACIET (Dominus) AD VOS IMBREM MATUTINUM ET SEROTINUM. — Apud Prophetas imber matutinus vocatur, qui in autumno depluit, cum sementis fit in Judæa, ut illius grana solvantur, et radices figant in terra. Serotinus, qui maturescente segete, descendit in aprili aut martio. Ita Chaldæus, Rabbini et passim Interpretes. In Judæa enim calida et sicca regione, tota æstate, id est a maio usque ad octobrem, per quinque menses non pluit, sed sudum jugiter et serenum est cœlum, tam nocte quam die: unde noctu in tectis sub dio dormiunt, uti a viris gravibus qui ibi habitarunt accepi. Quocirca duplex ibidem est tempus pluviæ, prius post æstatem cum jaciuntur semina, illudque dicitur mane, sive matutinum respectu segetis, quæ tunc e terra erumpit, uti mane in aurora exurgit sol: posterius, ante æstatem, quod segetes incrassat et maturat, illudque dicitur serotinum respectu matutini jam dicti. Segetes enim suum quasi habent diem, cujus aurora est germen et germinatio: vespera, seges et messis, cum scilicet in horrea conduntur. Nota: Per hunc imbrem significat messem, et fruges temporales copiose dandas Judæis post reditum e Babylone. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Albertus, Hugo et Lyranus. Verum sub his tropice et metaphorice, longe magis intendit significare fruges et bona spiritualia danda per Christum, q. d. Christus doctor justitiæ talem vobis doctrinam et tantam ubertatem bonorum spiritualium dabit, qualis et quanta olim in veteri Testamento, imbre illo matutino et serotino adumbrabatur. Ita Rupertus, Haymo, Arias, Ribera, a Castro et alii. Id ita esse patet ex rationibus paulo ante allatis, et ex eo quod hæc bona promittat in æternum; æterna autem sunt bona spiritualia Christi, non temporalia Judæorum. Quocirca imber matutinus est prædicatio prima, sive doctrina, illustratio et gratia præveniens, quæ primo peccatorem convertit, facitque justum: serotinus, est illustratio, et gratia consequens, quæ justum in justitia promovet, et ad perfectionem deducit, ac præsertim est donum perseverantiæ; hoc enim justum ad gratiam consummatam, id est, ad gloriam et beatitudinem cœlestem perducit. Ita S. Hieronymus, Arias, a Castro et alii. Symbolice, imber matutinus fuit vetus Testamentum, quod prima pietatis semina pullulare fecit: serotinus est novum, quod veteris semina maturavit, et ad messem virtutum perduxit. Ita S. Hieronymus et Haymo. Rursum Rupertus: Matutinus, ait, imber fuit prædicatio Evangelii facta Judæis a Christo et Apostolis: serotinus erit, quæ fiet ab Elia et Henoch in fine mundi, cum omnis Israel salvus fiet.
2:24
24. ET IMPLEBUNTUR AREÆ FRUMENTO. — Perstringit obiter fertilitatem Judææ post reditum e Babylone, sed per hanc intelligit præcipue copiam charismatum et virtutum datam agris, et areis, ac olivetis et vinetis, id est Ecclesiis particularibus per Christum. Porro «torcularia,» in quibus exprimitur vinum et oleum, sunt tum gymnasia, monasteria, collegia aliaque asceteria; tum persecutiones et tribulationes, quibus vinum sapientiæ et fortitudinis, ac oleum consolationis divinæ exprimitur et hauritur. Tropologice: «Torcularia, ait Hugo Victorinus, sunt ipsa corda inter spem et timorem posita, constantiam superius, patientiam inferius habentia: constantiam in tentatione, patientiam in tribulatione. Constantia siquidem premit, et desuper arcet; patientia inferius jacet et pondus sustinet. Inter hæc duo mens sancta quasi in torculari posita premitur, defæcatur, eliquatur. Premitur flagellis, defæcatur vitiis, eliquatur ab otiis. Premitur a calamitate, defæcatur ab iniquitate, eliquatur a vanitate. Hinc namque elicitur gemitus puræ confessionis: hinc fluunt lacrymæ anxiæ compunctionis: hinc manant suspiria jucundæ devotionis: hinc liquefiunt desideria suavissimæ dilectionis: hinc eliciuntur stillicidia limpidissimæ contemplationis. Frumentum est perfectio justitiæ; vinum claritas spiritualis intelligentiæ, oleum suavitas purissimæ conscientiæ.»
2:25
25. ET REDDAM VOBIS ANNOS, QUOS COMEDIT LOCUSTA, BRUCHUS, etc. — q. d. Præteritam inopiam, quam vobis intulerunt Chaldæi, tum litterales, tum potius mystici, id est dæmones et vitia, compensabo gratiarum et opum cœlestium ubertate. Unde Chaldæus vertit: Reddam vobis annos bonos pro annis quibus vexarunt vos populi, gentes et reges; Chaldæi enim fuerunt fortitudo mea magna; hebraice et chaldaice, exercitus meus robustus. Alludit ad id quod de locustis significantibus castra Chaldæorum dixit versu 11: «Dominus dedit vocem suam ante faciem exercitus sui; quia multa sunt nimis castra ejus, quia fortia, et facientia verbum ejus.» Porro, per locustas et Chaldæos intelligit exercitum spiritualium hostium, q. d. Ego Deus tentationes, peccata, dæmones, carnem et mundum, quasi hostes et prædones vestros immisi in vos (eo sensu et modo quo dixi Can. XXVII in Prophetas Majores) ad puniendam vestram superbiam, aliaque peccata priora. Hi vastarunt agros Ecclesiarum et animarum vestrarum, ac depasti sunt omne germen virtutum et bonorum operum. At jam idem ego placatus et reconciliatus vobis, omnia hæc damna sarciam, vobisque pristinam bonorum cœlestium copiam restituam, imo majori fænore cumulabo, ut dicatis cum Psalte, Psalm. LXXXIX, 13: «Lætati sumus pro diebus, quibus nos humiliasti: annis, quibus vidimus mala.» Tropologice significatur hic vis pœnitentiæ, quæ lapso, sed pœnitenti, omnes priores virtutes, omnia priora merita restituit, ut docet S. Hieronymus hic, ac S. Thomas et theologi, tract. De Pœnitentia, ideoque facit ut homo lapsus semper ad majorem gratiam resurgat: præter enim gratiam præteritam, quam omnem reducit, addit insuper propriam, tum virtuti, tum sacramento pœnitentiæ commensam. Vide Franciscum Suarez Opusc. V De Reditu bonorum operum, ubi, disp. 2, sect. III, cum Joanne Majore, Gabriele, Ockam, Scotus et Durandus; sed in præsenti, adeoque in eodem pœnitentiæ instanti; nec tantum per actus pœnitentiæ prioribus virtutum actibus intensiores, uti censuit D. Thomas et Paludanus, sed etiam per actus ejusdem remissiores. Symbolice Hugo Victorinus: «In adventu, ait, Christi redduntur nobis anni quos præfata pestis devoraverat; quia in eo nobis contra locustam veram, id est contra fastum, dedit humilitatem, dicens: Discite a me quia mitis sum et humilis corde: contra bruchum, id est gulam, perfectam sobrietatem, dicens: Videte ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus vitæ: contra rubiginem, id est iram, perfectam patientiam, dicens: Si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe illi et alteram: contra erucam, id est luxuriam, perfectam castitatem, dicens: Sint lumbi vestri præcincti, et lucernæ ardentes in manibus vestris. Locustam igitur exterminavit, dicens: Beati pauperes spiritu: beati qui lugent. Bruchum, dicens: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam: beati misericordes. Rubiginem, dicens: Beati pacifici: beati mites. Erucam, dicens: Beati mundo corde.» Vides hic quatuor hæc animalia et pestes octo beatitudines depasci, easque reduci per Christum et per pœnitentiam.
2:26
26. ET COMEDETIS VESCENTES, ET SATURABIMINI: ET LAUDABITIS NOMEN DOMINI. — Ille enim dedit vobis escam, eamque talem tamque succulentam et copiosam, ut vos abunde saturaret, fortesque vegetos et alacres efficeret. Moraliter, disce hic fruges, escas, omniaque bona naturalia, et multo magis supernaturalia, esse dona Dei, eorumque laudem et gloriam non nostro labori, sed Deo, ejusque beneficentiæ adscribendam. Qui secus facit, Deo quod suum est suffuratur, et se Dei donis indignum facit, iisque spoliari meretur. Deus enim est zelotes suæ gloriæ, utpote quæ ei omni jure debetur; unde ait ipse: «Gloriam meam alteri non dabo,» Isaiæ cap. XLVIII, 11. Quocirca S. Franciscus hoc mire suis inculcabat, ac inter alia illud documentum dabat: «Quando, inquit, servus Dei orans visitatur, divinitus dicere debet: Istam consolationem mihi peccatori et indigno de cœlo misisti, Domine, et ego illam tuæ committo custodiæ, quia thesauri tui me sentio esse latronem,» dum ejus laudem et gloriam tibi suffuror, et mihi adscribo. Ita S. Bonaventura in ejus Vita, cap. XVIII.
2:28
28. ET ERIT POST HÆC: EFFUNDAM SPIRITUM. — Hebræi hinc inchoant novum caput. Jam iidem, et ex iis Ruffinus, sicut per doctorem justitiæ versu 23 acceperunt Ezechiam; ita spiritum a Deo effusum censent in ejus nuntios, quos ipse misit per totam Judæam, ut omnes ad avitam fidem Deique cultum revocaret: S. Petrum vero in concione sua, Actor. II, tantum hæc accommodasse suo tempori, eo quod illi quoque congruerent; ac Ruffinus audaces vocat eos qui contrarium censent. Sed audacior est hæc ejus censura, utpote repugnans SS. Patribus et interpretibus pene omnibus, ipsique S. Petro, Actor. cap. II, 17. Alii sicut per doctorem accipiunt doctores, puta prophetas qui fuerunt post reditum e Babylone, v. g. Aggæum, Zachariam, Malachiam; ita per eosdem ardenter concionantes, putant effusum spiritum pietatis in populum. Verum cum superius probatum sit doctorem justitiæ intelligi Christum, sequitur ad illius tempora hæc pertinere, præsertim quia nunquam alias effusum Spiritum Sanctum legimus. Adde, pro et erit post hæc, S. Petrus, Act. II, vertit: «Et erit in diebus novissimis,» puta in diebus Messiæ. Illius enim ætas, lex et tempus in Scriptura vocatur «novissimum:» quia illi nulla alia lex, religio vel Ecclesia succedet. De fide ergo est hæc ad litteram non de Ezechia, Aggæo, aut quovis alio, sed de Christo esse intelligenda. Ita enim definit Vigilius Papa in Concilio Romano contra Theodoreum Mopsuestenum, uti dixi in Proœmio. Ait ergo et promittit dicens: «Post hæc,» id est post Christum doctorem, ejusque mortem et ascensum in cœlum, ego Deus effundam Spiritum Sanctum in Pentecoste, ac deinceps: primo Ecclesiæ sæculo visibiliter in Apostolos, et Christi discipulos; sequentibus vero sæculis, invisibiliter eumdem effundam in omnes, quotquot per baptismum in Christo renascentur, ejusque Ecclesiæ incorporabuntur. De Pentecoste enim hunc locum explicat S. Petrus, Actor. cap. II, 17, quem sequuntur omnes Patres et interpretes orthodoxi, ut S. Hieronymus, Cyrillus, Theodoretus, Remigius, Rupertus, Albertus, Haymo, Lyranus, Hugo uterque, scilicet Cardinalis, et Victorinus, Dionysius, Vatablus, Arias, Clarius, Ribera, a Castro hic, Chrysostomus, Œcumenius et alii in Act. II, Didymus et Ambrosius, lib. I De Spiritu Sancto, cap. VII, Justinus Contra Tryph., Hilarius lib. VIII, De Trinit., et alii. Imo et Rabbini, ut Chaldæus, R. Salomon, R. David, R. Jesua apud Lyranum et Galatinum, lib. VIII, cap. ult., et alii, hanc missionem Spiritus Sancti ad tempus Messiæ referunt. Porro cum ait: «Effundam,» loquitur idem qui dixit: «Mittam doctorem justitiæ,» scilicet Deus Pater; esto ipse simul cum Filio uti spirat, ita et mittat Spiritum Sanctum. Ita Chrysostomus in Act. II. Hinc Cyrillus Hierosolymitanus, catech. 17, censuit hic loqui Christum, cui, inquit, Pater omnia dedit in manus, ac potestatem dandi Spiritum Sanctum, quem non ad mensuram accepit. Nota: Vox effundam significat ubertatem et copiam donorum Spiritus Sancti, tum gratum facientium, ut gratiæ, charitatis, fortitudinis aliarumque virtutum; tum gratis datorum, ut prophetiæ, etc., effundendam in Apostolos et fideles. Unde in Scriptura hæc effusio vocatur baptismus, ut, Matth. cap. III, 11, ait Joannes Baptista de Christo: «Ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto et igni,» q. d. Ipse vos replebit Spiritu Sancto, in eumque ejusque ignem quasi immerget, uti homo immergitur in aquam, dum baptizatur. Et Christus ascensurus in cœlum, Act. cap. I, 5, ait: «Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu Sancto non post multos hos dies.» Quocirca pro effundam Arabicus Antiochenus vertit: Inundare faciam spiritum meum super universos homines; et Arabicus Alexandrinus: Inundabo de spiritu meo super omnes homines. Sicut ergo flumen, vel mare turgidum exundat in agros, ita Spiritus Sanctus in homines. Ita S. Chrysostomus et Theophylactus, Act. II. Audi Hugonem Victorinum: «Christus, ait, spiritum suum effudit, non Mosi abstulit, nec Eliæ rapuit, sed suum largiter distribuit.» «Nota to effudit. Primo enim fudit, secundo infudit, tertio effudit. Fudit in paradiso, infudit in deserto, effudit in cœnaculo. In paradiso legem dando naturæ; in deserto præcepta et cæremonias legis scriptæ; in cœnaculo plenitudinem gratiæ. Fudit ergo primo, rigando aream naturæ; secundo, infudit torrentem doctrinæ; tertio, effudit fluvium gratiæ, q. d. In exordio mundi rigavi aridam naturam; in squalore deserti Mosi in Sina stillavi legis doctrinam; in plenitudine temporis ubertatem gratiæ effundam.» Et paulo post necessariam docet fuisse hanc effusionem: «Tria namque, inquit, erant hominis mala: ignorantia boni, concupiscentia mali, malitia impœnitendi. Venit ergo Filius, sapientia Dei et virtus; missus est Paraclitus, benignitas ipsius. Sapientia fusa nævum sustulit ignorantiæ; virtus infusa sordes purgavit concupiscentiæ; missio Spiritus mundavit fœces malitiæ, siquidem sapientia illuminavit, virtus sanavit, benignitas sedavit. Quod Psalmista prævidens ait: Secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. Amplius lava me, Domine, ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me, q. d. Dele fundendo, lava infundendo, munda effundendo; fundendo sapientiam ab oculis dele ignorantiam; infundendo virtutem ab intimis lava concupiscentiam; effundendo benignitatem a toto corpore extermina malitiam.» Nota secundo: Pro effundam spiritum meum, S. Petrus, Actor. cap. II, 17, ait: «Effundam de spiritu meo, etc.;» ubi particula, de significat hanc communicationem gratiæ et donorum Dei provenire a Spiritu Sancto, tanquam Patre luminum. Rursum Spiritum Sanctum partiri inter fideles sua dona, ut uni det gratiam docendi, alteri exhortandi, alteri miraculorum, etc., uti docet Apostolus Roman. cap. XII, 6. Nota tertio: Didymus et S. Ambrosius, lib. I De Spiritu Sancto, ex hoc loco probant Spiritum Sanctum esse Deum: quia, inquiunt, non dicitur effundi a Deo, nisi quod de ipso participabile est. Angelus enim non dicitur effundi, quia cum sit creatura, non est participabilis. Licet enim charitas donaque Spiritus Sancti dicantur effundi quoque a Deo, tamen nulla substantia, vel persona (qualis est Spiritus Sanctus) dicitur effundi in animam mentemque, ita ut eam possideat, illuminet, sanctificet, satiet et impleat, nisi Deus: solus enim Deus menti illabi potest, eamque docere, ignire, implere, flectere et movere quocumque vult; hoc enim nequit angelus. Ubi nota, cum anima fit justa et sancta, aut justior et sanctior, non tantum gratia et charitas, vel ejus incrementum, sed ipse Spiritus Sanctus, adeoque tota Trinitas realiter per sanctificationem menti nostræ illabitur, in eaque inhabitat quasi in throno et templo suo; perinde ac Verbum, assumens humanam naturam, eidem illapsum est personaliter, ita ut in illa habitaret plenitudo divinitatis corporaliter, ut ait Apostolus, Coloss. cap. II, 9. Hoc est quod ait Christus, Joan. cap. XIV, 23: «Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.» Sicut ergo Beatis Deus realiter est præsens, cum illis suam essentiam per visionem beatificam, et lumen gloriæ ostendit, eamque eis fruendam et possidendam communicat: sic et idem ipse est in anima sancta, ac proinde in ea suam gratiam, charitatem aliaque dona divina diffundit; perinde ac sol ubi oritur, mox suam lucem, radios et calorem spargit. Posita ergo ultima dispositione ad justitiam, v. g. contritione, statim subintrat in animam quasi in templum suum, Spiritus Sanctus totaque S. Trinitas, eam sanctificans, sibique quasi dedicans et consecrans; ac deinde eodem instanti temporis, sed posterius natura, eidem suam charitatem et gratiam communicat. Hoc significat to ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Est enim hæc summa Dei unio cum anima sancta, qua nulla puræ creaturæ major dari potest; nam per eam fimus divinæ consortes naturæ, ut ait S. Petrus, epist. II, cap. I, 4. Vide hic, o Christiane, dignitatem sanctitatis ad quam vocatus es, eamque omni studio consectare, conserva et adauge. Denique Nazianzenus, orat. 49, sub finem, probat Spiritum Sanctum mitti a Filio de propria ipsius substantia, ex hoc loco: «Effundam de spiritu meo;» et ex illo Joan. XVI, 14: De meo accipiet, et annuntiabit vobis: «Ex eo utique, inquit, quod est Filius, quia et filius de eo, quod Pater est,» q. d. Spiritus ex eo quod a Filio accipit, annuntiabit; sicut Filius annuntiat Spiritui Sancto, ex eo quod accepit a Patre. SUPER OMNEM CARNEM, — id est super omnem hominem; per synecdochen enim pars capitur pro toto, caro pro homine, ut cum dicitur: «Verbum caro factum est;» caro, id est homo; poterat dicere pariter: Verbum anima, id est animatus homo factum est; sed maluit dicere, caro, tum ut significaret summam dignationem Verbi, qua, ut ait S. Augustinus epist. 120, cap. IV, se humiliavit ad nostram carnem, quæ inter omnes animalium carnes miserrima est et infirmissima; tum quia morbus noster, puta concupiscentia, residet in carne; hanc autem curare venit cœlestis medicus, puta Christus, æque ac Spiritus Sanctus; unde Græcis σάρκωσις vocatur incarnatio, et, ut Tertullianus ait lib. De Carne Christi, cap. I, incorporatio, id est vivificatio carnis corruptæ, ait S. Thomas; tum denique, quia per eam pro corde lapideo et duro, accepimus cor carneum, id est molle, flexile, obediens, II Corinth. cap. III, 3. Sensus ergo est, q. d. Super omnem hominem Christo credentem, cujuscumque ætatis, sexus et status sit, effundam Spiritum Sanctum in Pentecoste, et deinceps. Simpliciter itaque et plane capitur vox omnem; loquitur enim de fidelibus tantum, credentibus et obedientibus Christo. Quocirca arctius nonnulli vocem omnem accipiunt, non pro singulis generum, q. d. Effundam spiritum super omne hominum genus, puta super aliquos viros, aliquas feminas, aliquos juvenes, aliquos senes, aliquos servos, aliquos nobiles; non autem super omnes, id est singulos. Nam super singulos discipulos suos effudit, et effundit jugiter Christus Spiritum Sanctum. Nota: Sicut Joel et Prophetæ solis Judæis proprie et directe promittunt doctorem justitiæ, puta Messiam; ita iisdem solis Joel hic promittit Spiritum Sanctum. Ita Chrysostomus, Actor. II. Unde sequitur: «Et prophetabunt filii vestri.» Verum quia ex misericordia Dei gentes ascitæ sunt per fidem in familiam Abrahæ, puta in Ecclesiam et congregationem fidelium, hinc pariter benedictionum et promissionum Abrahæ a Deo factarum (inter quas prima est effusio Spiritus Sancti, justificatio et adoptio) sunt participes et hæredes, uti docet Apostolus Rom. cap. IX, 10 et 11. Et hoc significat to super omnem carnem. Quocirca in Cornelium Centurionem aliosque credentes ex gentibus effusus est Spiritus Sanctus specie visibili, æque ac in Apostolos et Judæos, ut patet Act. cap. X, 44. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Albertus, Lyranus et alii passim. Moraliter, Spiritus Sanctus ostendit suam munificentiam animumque regium, dum in omnes indifferenter beneficus et liberalis est, nec privatos habet amores et amicitias, sicque omnem excludit æmulationem et invidiam, ait Chrysostomus in Actor. II. ET PROPHETABUNT FILII VESTRI, — tum proprie futura prædicendo, uti fecerunt Apostoli, B. Virgo, Luc. cap. I, 46; Zacharias, Anna et Elizabeth, Luc. cap. II, 38; Philippus, Actor. cap. XXI, 9; Agabus, ibid. vers. 10; S. Joannes in Apocalypsi, et alii in primitiva Ecclesia. Vide Bozium, lib. VI De Signis Ecclesiæ, cap. XII; tum ex Spiritus Sancti afflatu loquendo, et celebrando variis linguis Deum, quod Actor. cap. II, 11, dicitur: «Audivimus eos loquentes nostris linguis magnalia Dei.» Prophetare enim in Scriptura ample capitur pro docere, exhortari, orare, canere Dei laudes, miracula facere, etc., uti dixi 1 Cor. cap. XIV, initio capitis; sub prophetia ergo hic donum linguarum aliaque Spiritus Sancti charismata intellige. SENES VESTRI SOMNIA SOMNIABUNT, ET JUVENES VESTRI VISIONES VIDEBUNT. — «Somnia» intellige divina et a Deo immissa, ideoque rerum arcanarum, vel futurarum præsaga, qualia fuerunt Pharaonis, Genes. cap. XL et XLI, et Nabuchodonosoris, Daniel. cap. II et IV. Pari modo «visiones» accipe divinas et propheticas. Apposite senibus ætate fessis, et in somnum propensis tribuit somnia; juvenibus vero excitatis et vigilibus visiones, quæ in vigilia hominibus a Deo immittuntur. Deus enim sæpe se suaque oracula attemperat conditioni hominum, et cuique pro suo statu et gradu accommode et opportune apparet; alioqui et senex Joannes in Apocalypsi multas habuit visiones, et Paulus juvenis somnia, ut patet Actor. cap. XVI, vers. 9. Per visiones ergo et somnia, quaslibet revelationes et prophetias accipe. Addit D. Thomas II II, Quæst. CLXXIV, art. 3, quod, licet visio quæ fit vigilanti, in se sit perfectior somnio, quod fit dormienti; tamen quando in visione solum videtur species et imago prognostica futurorum, nec auditur vox aut verbum illam explicans, quæ audiri solet in somnio (juxta illud Mosis, Num. cap. XII, 6: «Si quis fuerit inter vos Propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum»), tunc somnium divinum est perfectius quam visio. Unde moraliter aliqui per filios ac filias accipiunt incipientes in fide et virtute; per juvenes, proficientes; per senes, perfectos. Primi prophetant, dum bona indole dant spem frugis; secundi vident, dum meditando et orando clarius divina hauriunt; tertii somniant ob passiones sedatas, mentemque pacatam. Hos tres gradus distinguit S. Joannes, epist. I, cap. II, 12, primisque assignat condonationem peccatorum, secundis victoriam in agone, tertiis Dei cognitionem. «Scribo, ait, vobis, filioli, quoniam remittuntur vobis peccata propter nomen ejus. Scribo vobis, adolescentes et juvenes, quoniam fortes estis, et verbum Dei manet in vobis. Scribo vobis, Patres, quoniam cognovistis eum qui ab initio est.» De visione plura dixi, Can. I in Proph. Major.; de somnio Genes. XL, et Dan. II.
2:29
29. SED ET SUPER SERVOS MEOS ET ANCILLAS, etc., EFFUNDAM SPIRITUM MEUM. — Hebræus, Chaldæus et Septuaginta: Et etiam super servos et ancillas effundam de spiritu meo, q. d. Non tantum super vos, Judæi, sed et super servos et ancillas vestras, æque ac meas, effundam spiritum meum. Ne quis enim putet solos heros et dominos Spiritum Sanctum accepturos, addit illius participes fore quoque servos et ancillas. Nullum enim quantumvis vilem et abjectum aspernatur Spiritus Sanctus; non enim est personarum acceptio apud Deum, Rom. II, sed omnes promiscue ad gratiam et salutem vocat: omnibus enim dedit animam æque nobilem, puta rationalem ad imaginem sui creatam, eamque ad suam gratiam, gloriam et felicitatem ab æterno destinavit. Ita Hebræi, Cyrillus Hierosolymitanus, catechesi 17, Ruffinus et a Castro. Alii per servos et ancillas accipiunt gentes; Judæi enim in lege veteri erant quasi filii Dei, gentes quasi servi; sed per Christum in filios sunt adoptati. Ita Rupertus, Ribera et alii. Moraliter, illustris et perhonorificus titulus est Servus Dei; servire enim Deo regnare est. Hinc Psaltes, Psal. CXV, 16: «O Domine, quia ego servus tuus: ego servus tuus et filius ancillæ tuæ.» Sic Abraham, Gen. XXVI, 24, vocat se servum Dei. Ita vocatur et Moses Num. cap. XII, 7, Job, I, 8. Quin et Christus Isaiæ, cap. XLVIII, 3. Sic Abdias hebraice idem est quod servus Dei, quo nomine vocatur unus e duodecim Prophetis. Sic Paulus initio epistolarum hoc titulo gloriatur: «Paulus servus Jesu Christi.» Sic B. Virgo vocat se ancillam Dei: «Ecce, ait, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum,» Lucæ I. Et B. Agatha præsidi sibi objectanti: Cur tu, cum sis nobilis, servilem vivis christianorum vitam? respondit: «Christianorum humilitas et servitus longe præstat regum opibus et superbia.» Denique B. Damasus, epist. 2 ad Stephanum, S. Gregorius et alii deinceps Pontifices hoc titulo: «Servus servorum Dei,» humilitatem, imo dignitatem suam significant.
2:30
30. ET DABO PRODIGIA. — Prodigium est id quod porro dicit, id est futura prædicit, ait Cicero lib. I De Divin. et ex eo S. Augustinus, lib. XXI De Civit. VIII: «Signum quo significatur aliud: illudque in magnis est, et in cœlo; hoc in parvis, et in terris,» ait Hugo Cardinalis. Origenes vero in Joan.: Τέρατα, ait, id est prodigia, «vocantur, quæ præter opinionem sunt, et humanam consuetudinem excedunt:» σημεῖα, id est signa, «quæ aliquid significant,» et, ut Ammonius ait in Catena Græc. in Joannem, «quando non fit aliquid præter naturam.» Verum sæpe hæc duo confunduntur, idemque significant. Jam quoad sensum, Rabbini, qui hæc referunt ad Ezechiam, censent prodigia hæc revera uti sonant accidisse in cœlo et terra, cum angelus percussit castra Sennacherib, etsi in libris Regum id non narretur. Verum hæc prodigia sunt Judæorum commenta et figmenta: nec enim Scriptura, nec Josephus, nec Josippus, nec quis alius, tunc prodigia aliqua in cœlo exstitisse commemorat. Secundo, Catholici nonnulli putant hæc prodigia contigisse, primo, in Christi nativitate, cum stella apparuit Magis, et angeli cecinerunt: «Gloria in excelsis Deo.» Secundo, in Christi resurrectione, cum angeli fulgurantes perculerunt milites custodes sepulcri Christi, ac consolati sunt Magdalenam ejusque comites. Tertio, in passione Christi, cum sol universali eclipsi toto orbe obscuratus est, terra contremuit, lapides scissi sunt, monumenta aperta, etc.; tunc enim e latere Christi mortui lancea militis aperto, exivit sanguis et aqua, quæ ignem charitatis in discipulis et fidelibus accenderunt, idque ante diem resurrectionis Christi, qui Judæis fuit horribilis. Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo. Quarto, in Pentecoste; tunc enim Spiritus Sanctus in igne et linguis igneis apparuit et insedit Apostolis. Ita S. Hieronymus. Et videtur favere S. Petrus, Actor. cap. II, 17, ubi agens de missione Spiritus Sancti in Pentecoste, allegat hæc prodigia Joelis: ergo illa circa tempus Pentecostes videntur edita, puta tempore passionis et resurrectionis Christi. Hæc expositio probabilis est, sed incompleta; tunc enim cœperunt hæc prodigia, sed complebuntur sub diem judicii, uti mox dicam. densior et nigrior. Hæc signa prædicta sunt a S. Joanne Apoc. cap. VIII et IX. Ita Theodoretus, Rupertus, Lyranus, Vatablus, Arias, Ribera, a Castro hic, S. Chrysostomus et Œcumenius in Actor. II, Tertullianus, lib. IV Contra Marcion. cap. XXXIX, Origenes, tract. 30 in Matth., S. Thomas in cap. XXIV Matth., et alii passim. Quin et S. Hieronymus huc tandem inclinat, censetque hæc signa magis ad diem judicii quam ad passionem Christi esse referenda. Causam horum signorum dat S. Chrysostomus in Matth. cap. XXIV: «Moriente, ait, patrefamilias domus turbatur, familia plangit, et nigris se vestimentis induit; sic humano genere, propter quod facta sunt, circa finem constituto, cœli mysteria lugent et candore posito, tenebris induuntur.» Dices: Quomodo ergo S. Petrus hæc prodigia refert ad Pentecosten, Act. II. Respondeo: S. Petrus recenset ea, non quasi tunc contigerint, sed hoc sensu, q. d. Ne miremini, o Judæi, hæc Spiritus Sancti et linguarum ignearum prodigia, quæ cernitis in hac Pentecoste; videbitis enim majora dari a Christo in vindictam infidelium in fine mundi, q. d. Aut ergo nunc in Christum credite, aut terribilem ejus manum et vindictam tunc exspectate. Ideo enim Propheta, post doctorem Christum et effusionem Spiritus Sancti, statim subjungit hæc prodigia futura in fine mundi, ut significet post Christi legem, nullam aliam esse exspectandam, ideoque illam ab omnibus qui salvi esse velint, capessendam. Ita Ribera. Adde hæc prodigia inchoari cœpisse tempore Christi: nam in ejus passione obscuratus est sol et luna, in Pentecoste et deinceps Spiritus Sanctus in specie ignis apparuit, etc.; perfecte vero et complete fient in fine mundi, q. d. Joel: O Judæi, cum veniet Christus, licet humilis et pauper, eum recipite; quia ipse effundet Spiritum Sanctum in vos, dabitque prodigia benefica credentibus, malefica et horrifica incredulis, eaque inchoabit vivens, sed perficiet in fine mundi, quando pro igne Spiritus Sancti, quem increduli respuerunt, dabit eis ignem conflagrationis mundi, indeque flammas gehennæ. Simili modo Jacob benedicens filiis suis ante mortem, Genes. XLIX, quædam prædicit quæ paulo post, quædam quæ post longum tempus sub Christo evenerunt, quædam in fine mundi eventura. Symbolice Hugo Victorinus: «Sol, ait, est Christus, luna Ecclesia: sol in tenebras versus, Christus cruci affixus. Unde de cæcitate Judæorum Jeremias loquens, Thren. III: Dabis, inquit, eis, Domine, scutum cordis laborem tuum. Luna versa in sanguinem, Ecclesia est Christi imitans passionem. Sanguis professionem designat martyrum; ignis chorum virginum ardore dilectionis æstuantium. Vapor est frequens et devota compunctio continentium. Dies magnus et horribilis, dies est passionis et resurrectionis: magnus fidelibus, horribilis non credentibus, horribilis iis Tertio, S. Chrysostomus et Œcumenius hæc prodigia patrata putant paulo ante excidium Hierosolymæ per Titum; hic enim dies fuit Judæis horribilis. Tunc enim plurimus Judæorum fusus est sanguis, urbs et templum igne combusta in fumum et vaporem abierunt. Et P. Prado in Ezech. cap. X, 2: «Dabo, inquit, Hierosolymæ tria supplicia,» scilicet, «sanguinem, et ignem, et vaporem fumi, id est cædem civium, ædificiorum incendium, et quod gravius est, veritatis ignorationem excæcationemque oculorum, quæ eadem tria in Psalm. LXVIII, 25, Judæis vaticinatus est Christus: Furor iræ tuæ comprehendat eos. Fiat habitatio eorum deserta, obscurentur oculi eorum ne videant.» Hanc autem cladem soli Christiani evaserunt, invocantes nomen Domini: quia divinitus præmoniti de urbe exscindenda, ex illa fuga se proripuerunt in alias regiones et urbes, uti docet Eusebius lib. III Hist. cap. V. Quarto et genuine, certum est hic agi de signis et prodigiis quæ præibunt diem judicii extremi; hic enim erit dies magnus et horribilis. Et de eo hic agi patet ex sequentibus initio cap. III, cui hæc connectenda sunt (imo Hebræi hæc referunt ad caput III, ut dixi vers. 28): «Quia ecce in diebus illis, etc., congregabo omnes gentes, et deducam illas in vallem Josaphat, et disceptabo cum eis.» Hoc autem fiet in die judicii. Porro ante diem judicii prodigia existent quæ prædixit Christus Matth. cap. XXIV, 29, et Luc. cap. XXI, 25, dicens: «Erunt signa in sole, et luna, et stellis; nam sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellæ cadent de cœlo.» Rursum luna videbitur sanguinea, Isaiæ cap. XXIV, 23; item mare videbitur sanguineum, Apocal. cap. VIII, 8. Multus etiam fidelium ab Antichristo, et tandem ipsius Antichristi, ejusque exercitus Gog et Magog sanguis effundetur. Ignis erit fulgurum et stellarum cadentium de cœlo: rursum ignis conflagrationis mundi, quo omnia mundana in fumum et vaporem abibunt. Unde Syrus et Arabicus fumum a vapore distinguunt, et quatuor prodigia assignant; vertunt enim: «Dabo sanguinem, et ignem, et vaporem, et fumum.» Vapor enim est exhalatio subtilior et albior, fumus vero ET HORRIBILIS. — Hebraice est נורא nora, quod primo proprie deductum a radice ירא iare, id est timuit, significat tremendum, terribilem; et per catachresin mirabilem, gloriosum, augustum et reverendum ob summam potestatem, æquitatem, majestatem et gloriam. Hinc Chaldæus vertit, נורא dechila, id est formidabilis. Secundo, nora deduci potest a ראה raa, id est vidit, ut raa mutuetur tempora a iara: sæpe enim ordines verborum imperfectorum apud Hebræos inter se commutantur, ut unus ab alio suam inflexionem desumat, et tunc nora significat illustrem et manifestum. Unde Septuaginta vertunt ἐπιφανῆ, id est clarus, conspicuus. Eos sequitur S. Petrus, Actor. II, dicens: «Antequam veniat dies Domini magnus et manifestus.» Erit enim in die illa lux magna, et magna claritas Christi gloriosi omniumque ejus angelorum et sanctorum. Et: «Ignis in conspectu ejus exardescet,» Psalm. XLIX, 3, quæ omnia reis et damnandis extremum horrorem incutient. Videbunt enim se suaque in tanta luce latere non posse: videbunt se oculos et manus Judicis nusquam evasuros, videbunt excusationi, simulationi, fraudi, appellationi nullum fore locum: videbunt gehennæ incendia flammantia sibi parata et decreta in æternum, seque certissime in illa præcipitandos. Pathetice S. Basilius in illud Psalm. XXXIII: «Venite, filii, timorem Domini docebo vos,» horrorem hujus diei describit, aitque: «Cum te appetitus invaserit peccandi, velim cogites horribile illud et intolerabile Christi tribunal, in quo præsidebit judex in alto et excelso throno, astabit autem omnis creatura ad gloriosum ejus conspectum contremiscens. Adducendi etiam nos sumus singuli, eorum quæ in vita gessimus rationem reddituri. Mox illis qui multa mala in vita perpetrarunt, terribiles quidam et deformes assistent angeli, igneos vultus præ se ferentes, atque ignem spirantes, noctique vultu similes, propter mærorem et odium in humanum genus. Ad hæc cogita profundum barathrum, et inextricabiles tenebras, et ignem carentem splendore, urendique vim habentem, sed privatum lumine; deinde vermium genus venenum emittens, et carnem vorans, inexplebiliter esuriens, neque unquam saturitatem sentiens, atque intolerabiles dolores corrosione ipsa infigens. Postremo, quod supplicium omnium gravissimum est, considera opprobrium illud et confusionem sempiternam. Hæc time, et hoc timore instructus, animam a peccatorum concupiscentia, tanquam freno quodam reprime.» Hujus horribilis diei schema et vivam hypotyposin dedit Deus in judicio Udonis, antistitis Magdeburgensis. Cum enim ille impure et scandalose viveret, cœlitus ad eum missa est vox: 31. Antequam veniat dies Domini. — Dies hujus vitæ sunt nostri, quibus agimus quod lubet: ille dies erit Domini, id est judicis, quo aliorum dierum nostrorum omnium rationes exiget, juxta illud Psalm. LXXIV, 3: «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo.» Sic dies singuli hebdomadæ sunt scholarium, sed sabbatum est dies magistri: quo rationem profectus et modestiæ a singulis exigit, et negligentes petulantesque flagellat. Magnus. — Magnus erit dies judicii, quia, primo, finem dabit orbi, sceleri, merito et demerito; secundo, quia erit horizon temporis et æternitatis; hanc enim ab illo dividet et disterminabit: nam hic dies erit ultimus temporis et primus æternitatis; tertio, quia magna in eo fient, nimirum Christus cum omnibus angelis descendet in vallem Josaphat, ibique in magnifico throno sedebit judex: omnes homines qui unquam fuerunt, sunt et erunt, coram eo judicandi sistentur: omnium cogitata, dicta et facta exactissime discutientur: de omnibus feretur sententia absoluta, et irrevocabilis per omnem æternitatem: sancti cœlo, impii inferno addicentur: statuetur chaos magnum et medium, quod in æternum hos ab illis secludet, ut impii nunquam Sanctos, nunquam cœlum, nunquam Deum visuri sint; sed carcere æterno conclusi igni cremabuntur, quamdiu cœlum erit cœlum, quamdiu Deus erit Deus. Sic Osee, cap. I, 4, vocatur «magnus dies Jezrahel.» Sic apud Romanos «magnus dies» vocabatur, qui dabat victoriam, belloque aut gravibus malis finem imponebat, ut docet Cornelius Tacitus in Vita Agricolæ, et Turnebus, lib. I Advers. cap. XXIV. qui dixerunt: Sanguis ejus super nos et super filios nostros; magnus iis qui dixerunt: Vere filius Dei erat hic. Aliter: sol in tenebras versus, Christus est in cordibus electorum in articulo mortis obscuratus. Unde et dixerunt: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel. Luna in sanguinem versa, Synagoga est Christi passione cæcata.» Deinde per sanguinem accipit Judæorum stragem sub Tito; per ignem, incendium urbis et templi; per vaporem, Judæorum per maria et insulas relegationem. Tropologice: «Visio est propria cognitio sui, somnium excessus animi, prophetia contemplatio sponsi, cœlum animus, terra caro: vel cœlum contemplativi, terra activi: vapor compunctio mentis, sanguis mortificatio carnis, ignis fervor dilectionis. Sol versus in tenebras, animus est in sui confusus cognitione. Luna in sanguinem, caro in sui mortificationem.» Hucusque Hugo. Et inferius: «Post data in cœlo prodigia, post lucem propriæ cognitionis, post fumum devotæ compunctionis, post sanguinem justæ mortificationis, post ignem perfectæ dilectionis, sola restat suavitas contemplationis.» Hæc est invocatio nominis Dei, de qua sequitur: «Quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit.» Hæc Hugo. ad horam perculsus, mox ad suas veneres rediret, citatus est ad tribunal Dei. Nam S. Mauritius evaginatum tenens gladium, in ecclesia sua (cujus Udo erat antistes) valenter exclamavit: «Omnes sancti quorum reliquiæ hic habentur, surgite et venite ad judicium Dei.» Mox maxima et præfulgida apparuit utriusque sexus multitudo: Christus sole splendidior, stipatus B. Virgine, et duodecim Apostolis, regali solio consedit, jussitque Udonem adduci. Raptus ille e lecto adductus est. Accusavit eum S. Mauritius, conclamarunt omnes: «Reus est mortis.» Tulit ergo Christus in eum sententiam mortis, quam exsecutus S. Mauritius eum decollavit. Vidit hæc Canonicus quidam; simulque alius conspexit animam ejus a dæmonibus ad gehennæ incendia abripi, ibique maledicere diei nativitatis suæ suisque amasiis; ac mane clericis venientibus ad Ecclesiam, Udonem in suo sanguine tabefactum ostendit. Porro cruor Udonis etiamnum adeo indelibiliter adhæret pavimento, ut quasi de essentia marmoris esse videatur. Cumque creantur novi antistites, ibidem oraturi prosternunt se, ut videntes Udonis sanguinem, sibi caveant ne forte pereant sicut ille. Rem gestam fuse et graphice narrant Nauclerus, volum. III Gener. XXXIV; noster Canisius, lib. V Marial. cap. XX; Fulgosius, lib. IX, cap. XII et alii. Simile judicii schema, imo exemplum reale exstat in Chrysaorio, cujus horribilem judicii sui visionem et mortem enarrat S. Gregorius, hom. 12 in Evang., et in aulico Coenredi regis Merciorum, apud Bedam, lib. V Hist. Angl. cap. XIV, et in visione Mauritii Imperatoris, qui ob peccata citatus ad Dei tribunal, petiit in hac vita potius puniri, quam in futura, idque obtinuit: unde a Phoca et imperio et vita cum uxore et prolibus est spoliatus, uti narrat Eutropius lib. XVII, Zonaras lib. III, Nicephorus lib. XVIII, cap. XL; et in visione Petri Telonarii, qui avarus et immisericors, vidit se sisti judici Christo, omniaque peccata in unam lancem reponi, in alteram vero unam duntaxat eleemosynam suam, qua a manibus dæmonum liberatus, audivit: «Recedens adde huic pani, et operare.» Quare vitam et mores mutans, totum se dedit operibus misericordiæ et charitatis, uti narratur in Vita S. Joannis Eleemosynarii. Quin et S. Hieronymus, raptus ad tribunal Christi, audivit: «Ciceronianus es, non christianus;» ideoque acriter vapulavit, uti ipse refert epist. ad Eustochium, quæ incipit: «Audi, filia.» Ecce ut vita Sanctorum est commentarius legis scriptæ, imo ipsa est lex viva, suis moribus edicens quid formidare et fugere, quid amare et prosequi debeamus. Graphice quoque hunc judicii diem describit Daniel cap. VII, et S. Joannes Apoc. cap. I, et Christus, Matth. XXIV et XXV, et S. Petrus epist. I, cap. III. Pathetice etiam S. Hieronymus ad Heliodor.: «Tunc, ait, ad vocem tubæ pavebit terra cum populis, tu gaudebis. Judicaturo Domino lugubre mundus immugiet, et tribus ad tribum pectora ferient. Potentissimi quondam reges nudo latere palpitabunt. Adducetur cum suis stultus Plato discipulis: Aristotelis argumenta non proderunt. Tunc tu rusticanus et pauper exsultabis, et dices: Ecce judex, qui involutus pannis in præsepio vagiit,» etc. S. Chrysostomus in cap. XXIV et XXV Matth.: «In illo, ait, die, nihil est quod respondeamus, ubi cœlum, terra, aer, aqua et totus mundus stabit adversum nos in testimonium peccatorum nostrorum: et si omnia taceant, ipsæ cogitationes nostræ, et ipsa opera specialiter stabunt ante oculos nostros ante Deum accusantes.» S. Bernardus, serm. De Virginibus: «Merito, ait, dies illa dies iræ, dies calamitatis et miseriæ, dies tenebrarum et caliginis prædicatur, in qua: Et paulo ante: «Canet tuba, ad cujus clangorem timebit mundus. Fragor igitur tubæ illius, dum tubabit angelus, dum expergiscentur homines, tartara etiam tenebrosa concutiet. Audient miseri qui ibi sunt, audient tunc qui nunc audiunt et facere nolunt: Exite obviam ei: quando Dominus advocabit cœlum desursum et terram, discernere volens populum suum ante se, et prudentes virgines ab infatuatis separare. Advocabit cœlum desursum, ut virtutes illæ cœlorum de suis sedibus moveantur, et omnes angeli cum eo ad judicandum congregentur. Tunc plangent omnes tribus terræ. Tunc dicent montibus: Cadite super nos; et collibus: Operite nos.» Idem in Cant.: «Veniet dies illa, in qua plus valebunt pura corda, quam astuta verba; conscientia bona, quam marsupia plena: quoniam quidem judex non falletur verbis, nec flectetur donis.» S. Anselmus, lib. De Similitud.: «A dextris, ait, erunt peccata accusantia, a sinistris infinita dæmonia, subtus horrendum chaos inferni, desuper judex iratus, foris mundus ardens, intus conscientia urens. Ibi vix justus salvabitur. Heu! miser peccator, sic deprehensus quo fugies? latere enim erit impossibile, apparere intolerabile.» Quam sapiunt, qui hunc diem semper præ oculis habent, et ad illum se suasque actiones componunt, ut nihil dicant vel faciant, quod in illo die eis periculum salutis creare possit, quodque instam Dei censuram et vindictam subeat! «Nil, ait S. Ambrosius in Offic., est quod magis proficiat ad vitam honestam, quam ut credamus eum judicem futurum, quem et occulta non fallunt, et indecora offendunt, et honesta delectant.» Ita S. Hieronymus: «Sive comedo, inquit, sive bibo, sive aliud facio, semper tuba illa insonat auribus meis: Surgite, mortui, venite ad judicium.» Hoc est quod Christus serio præmonuit, Luc. XXI, 36: «Vigilate omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere ista omnia, quæ futura sunt (in die judicii), et stare ante Filium hominis.» Hac de causa indictæ fuerunt olim nocturnæ vigiliæ et preces, quod Christus ad judicium media nocte venturus crederetur, juxta illud Matth. XXV, 6: «Media nocte clamor factus est, ecce sponsus venit, exite obviam ei,» inquit S. Hieronymus et Hilarius ibidem, et Lactantius lib. VII, cap. XIX. Vide dicta Apoc. VI, in fine. Quocirca S. Bernardus, epist. ultima, hanc regulam vitæ sanctæ præfigit: «Talis studeas vivere, qualis affectas in extremo judicio inveniri.»
2:32
32. ET ERIT OMNIS QUI INVOCAVERIT NOMEN DOMINI, SALVUS ERIT, — q. d. In die judicii, ab hoc ejus terrore, et horribili tot reorum et damnandorum sententia, liberabuntur, evadent (hoc enim significat Hebræum פלט palat), et salvabuntur veri Dei cultores, qui scilicet in hac vita Deum puro corde, in vera fide, spe et charitate coluerint, invocarint, prædicarint et celebrarint. Hæc enim omnia significat vox vocare, vel invocare apud Hebræos, nimirum omnem tam internum, quam externum Dei cultum, publicamque veræ fidei et religionis professionem in ejus Ecclesia. Ecclesia enim dicta est Hebraice מקרא micra, a קרא cara, id est vocavit: græce ἐκκλησία, ab ἐκκαλεῖν, id est a vocando et invocando, quod a Deo vocata sit ad sincerum et publicum ejus cultum et invocationem. Unde de ea subdit: «Quia in monte Sion,» etc. Porro nomen Domini est ipse Dominus, quem per nomen invocamus. Rursum, est ipse Christus, qui est nomen, id est notio et definitio, Patris, ait S. Cyrillus, lib. XI in Joannem, cap. XX. Symbolice nomen Dei est ejus virtus, gloria, potentia omnisque perfectio. Hinc Psalm. VIII, 2, dicitur: «Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum,» id est tua sapientia, potentia, clementia, etc., «in universa terra!» Et B. Virgo canit: «Fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus;» in incarnatione enim Verbi omnis Dei sanctitas, virtus et perfectio eluxit. Moraliter, disce hic quam Deo grata sit sui invocatio, quamque invocantibus adsit, opem et salutem afferat. Causa est, quod invocans Deum fateatur suam miseriam et impotentiam, Dei vero gloriam et omnipotentiam, utpote a qua auxilium sperat et flagitat. Sibi ergo honori ducit Deus, quod quis ad se in tribulatione confugiat, et sua magis uti velit, quam aliena ope et misericordia, juxta illud Psalm. XLIX: «Invoca me in die tribulationis: eruam te, et honorificabis me;» quia qui Deum invocat, fidem et spem in eo collocat, eumque quasi facit Deum suum. Unde Martialis, lib. VIII, epigr. 24, docet Deos non tam fieri ab idoloplastis, quam a cultoribus eos invocantibus: QUIA IN MONTE SION ET IN JERUSALEM ERIT SALVATIO. — Per «Sion» et «Jerusalem» intelligit Ecclesiam, quam Christus primo erexit in Sion et Jerusalem, q. d. Qui fidem et pietatem Ecclesiæ, quam Christus docuit in Judæa et Jerusalem, sectati fuerint, hi salvabuntur. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus, Lyranus, Arias et alii. Alludit ad Isaiæ IV, 3: «Et erit: Omnis qui relictus fuerit in Sion, et residuus in Jerusalem, sanctus vocabitur, omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem.» Vide ibi dicta. Unde subdit Joel: «Sicut dixit Dominus,» scilicet tunc mihi hic, tum Isaiæ cap. IV, et cap. II, 2, tum aliis Prophetis. ET IN RESIDUIS. — Repete, «erit salvatio,» q. d. In die judicii soli salvabuntur qui in Sion, id est in Ecclesia, Deum invocarint, sancteque coluerint; item residui, id est reliquiæ Judæorum, quæ in fine mundi a Deo vocatæ et electæ, Christo et Ecclesiæ aggregabuntur, itaque salvæ fient, uti docet Apostolus Rom. XI, 26. Secundo, a Castro explicat, q. d. Qui superioribus sæculis Deum invocantes in Christi gratia obierint, hi in die judicii salvabuntur: insuper residui, id est, ii qui in persecutione Antichristi, cæteris cadentibus, fortes steterint in fide et professione Christi, itaque superstites remanserint tantæ fidelium cladi et ruinæ. Nota: Pro residuis hebraice est בשרידים basseridim, quod Rabbini nonnulli, teste S. Hieronymo, putant esse nomen loci, puta montis vel urbis, q. d. Cladem istius diei effugient qui profugerunt in Sion, in Jerusalem, aut in Seridim. Septuaginta legerunt בשרים bassurim, id est, evangelizati, quos Dominus vocavit, uti legunt codices Romani: licet Theodoretus legat evangelizantes, vel annuntiantes active, et S. Hieronymus, evangelizans, vel annuntians in singulari, quod sic explicat: «Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos quos vocavit: sic enim Septuaginta interpretati sunt.» Omnes enim salvandi vel sunt evangelizantes, vel evangelizati; nemoque nisi per Evangelium Christi salvatur. Hoc enim «virtus Dei est in salutem omni credenti,» ut ait Apostolus Rom. I, 16. Simile huic loco est, quod pathetice proclamat Isaias cap. I, 9: «Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen (residuos et reliquias aliquas, qui proseminarent et propagarent stirpem Israel) quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus.» Ita S. Hieronymus.
2:1
9, 4 anite tuba, in Sion, ululate in monte sancto meo, conturbentur omnes hafWatores terrae, quia venit dies Domini, quia prope est»! — Cum verba prighetae Dei sint verba (1,1), sermo prophetjcus facile per modum Dei loquen* js proponitur ; ita hic Deus loquens inducitur ; dicitur enim: in monte saNCto eo (cf. 1, 6. I). Adhortatio est ad sacerdotes, ut tubis canant, sicuMi, De bat ad sollemnitates denuntiandas, supplicationes indicendas (cf. N . 10, 1 seq. Ps. 80, 4); iubentur clangorem fortem et strepitum eder& (hebr.) in Sion, ut de monte sancto, in cuius uno cacumine, Moria, Dei sanctuarium longe lateque conspicuum constitutum est, sonus ille ad luctum et poenitentiam provocans sacro quodam horrore perstrepat. Ex loco quem Dominus sibi elegit, ut sint oculi eius et cor ibi in aeternum (cf. 3 Reg. 9, 3. 2 Par. 7, 16), fit invitatio iubente Deo, quae ipsa iam est propterea salutis promissio, dummodo invitati dicto audientes fuerint. Rem vero agi gravem et maximo poenitentiae dolore et fervore opus esse, eo indicatur, quia ad talem sonitum omnes, ut contremiscant, admonentur ; quia venit, quo sensu iam venerit, declaratur cum adiungatur, quia prope est. lam scil. venit et adest praeambulum illud et pars vindictae Domini, iam manus Dei extenta punitionem inflixit, parata maiorem addere, nisi resipuerint. Ex variis enim iudicii divini manifestationibus unum iudicium generale coalescit. | Iam huius diei, qui prope sit, horrorem describit v. 9 « dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis, quasi mane expansum super montes, populus multus et fortis ; similis ei non fuit a principio, et post eum mon erit usque in annos generationis et generationis ». — Deus tenebris immissis iudicium in Aegyptios contumaces exercuit (Ex. 10, 23), in monte Sinai ad Dei maiestatem adumbrandam erant tenebrae, caligo, nubes densissima (Ex. 19, 16. Deut. 4, 11); quare consonum prorsus est, ut dies Domini dies tenebrarum describatur; accedit, quod iudicium ultionis revera est « privans luce gaudii » (Alb.), nam « tanta in eo erunt. mala, ut nemo lucis sensum percipiat, sed in tenebris et caligine se versari putet » (Theod.) et demum «ut in luce ac die felix exprimitur fortuna, sic in nocte ac tenebris luctuosus ac miser significatur eventus » (Sanct.) ; unde sollemne est, iudicium ultionis caligine adumbrari (cf. Is. 43, 10; 24, 23; 50, 3. Ier. 4, 93. Ez. 32, 1 etc.). Cumulatione vocum horror augetur; quasi dicat: « videntur mihi fore tales angorum tenebrae, quales si contingat atra geminari, ut cum noctem caligo et tenebrae faciunt densiorem ; immo si his nubes densas turbinesque consocies... quae tamen imagines solam mali qualitatem laboraverunt indicare, cuius de quantitate in maiorem modum acerbitas augeatur» (Ps. Ruf.). Ultores dicit propheta populum multum et fortem, cuius horrorem, vastationes, impetum in sequentibus delineat. Iam quis est iste populus? Sunt, qui hic quoque locustas agnoscant (Ps. Rwf. Calm. Schegg, Wünsche, Loch). Eorum opinioni ipsa favet descriptio, quae ad locustas aptatur. At nihilominus alii merito dubitant, an de solis locustis hic sit, cogitandum. Cum enim in plaga locustarum dies Domini approp?inquans designetur (1, 13), quaeri potest, num probabile sit, prophetam nihil aliud velle hoc loco dicere, nisi ?psum diem Domini fore iterum plaga locustarum horribilem. Accedit, quod dies iste Domini mox v. 10. 11 tanta coeli terraeque commotione ac perturbatione exhibetur, praesertim si 2, 30. 31; 3, 13 comparaveris, ut si de sola locustarum calamitate vatem verba fecisse contenderis, tibi fatendum sit eum cum exaggeratione magna loqui. Unde mihi quidem videtur propheta sub schemate et symbolo locustarum alia hostium agmina intelligere, alia Dei iudicia eaque acerbiora. Neque ita sermonis unitas vel concinnitas destruitur. Cum enim locustarum plagam praesentem experiantur haecque sit venturi iudicii adumbratio quaedam ac praeparatio, inde fit, ut propheta alios illos iudicii Dei ministros scheinate et symbolo priorum depingat ; idque recte, nam vastationem et horrorem et punitionem, quam locustae quasi in typum et comminationem maiorum malorum exercent, isti in munus et officium locustarum tamquam vindictae plenae exactores ingressi cqmplent atque perficiunt. Ita ii, quorum munus nexu interno sit coniunctum,etiam uno schemate unoque quasi conspectu proponuntur. Quare hoc capite non locustarum, sed hostium agmina intelligo, ea scil. quibus Deus ad populum contumacem puniendum sit usurus. Generatim vero propheta magnum Dei iudicium denuntians eius exsecutores eo modo describit, quo iam Moyses minatus erat (Deut. 28, 49. 50 etc.). Utrum vero hoc Dei iudicium aut constanti populi pietate in aeternum avertatur, aut redeunte praevaricatione vel uno impetu devolvatur, vel per plures hostium invasiones excerceatur et paulatim per varias generationes perfecte et plene opere impleatur, a propheta minime definitur. Norma Dei generalis proponitur ; quomodo et per quos gradus applicatio eventura sit, non ex ipso vaticinio disci potest. Hisce positis de variis explicationibus iudicium facile fertur. Alii, uti Cyr. Theod. Mar., haesitant, utrum locustas an hostes, aut utrumque explicent. Álii generatim hostes exponunt (Theod. M. Lyranus). S. Ephraem Assyrios, plerique Babylonios ibi cernunt expressos (Ilier. Hugo, Sanct. Rib. Lap. Men. Tir.). homanos ftup. adumbratos videt ; Alb. vero vel Chaldaeos, vel daemones, vel angelos intelligi posse censet. Id sane facile concesseris, parfem illius iudicii magni in populum et Assyrios exercuisse et Chaldaeos et Romanos, omnesque castigatione populi rebellis perfecta a Domino esse contritos, uti Ioel schemate generali 2, 20 Dei normam esse revera docet. Quare rem ita concipiendam esse puto, ut loel gentem determinatam non spectet, verum universalem quandam regulam, secundum quam Deus est acturus proponat. Celeritatem ultorum imagine proponit : quasi mane expansum super montes i. e. « sicut mane et diluculum subito tenebras fugat et cunctos montes aurora collustrat, ita Babyloniorum super omnem terram vestram fundetur exercitus » (Jer. sim. Ps. Ruf. Sanct. Rib. Lap. Mar.) ; hebr. sicut aurora expansa super montes; in qua comparatione aliqui haud inepte ad locustarum agmina alludi censent, quorum adventus flavo quodam in aere splendore, quippe quem solis radii ex locustarum alis repercutiant, annuntiari fertur (cf. Hitz. Credner, Schegg, Keil). Aliter "Scholz; quia ros mane cadat, posse nomine aurorae (posita causa pro effectu) rorem intelligi (cf. Os. 11, 1?), qua comparatione multitudo designetur, uti 2 Reg. 17, 12. Ultores hos omnibus quos Iudaea eo usque experta sit esse feriores et atrociores innuitur, uti. Moyses de locustis aegyptiacis refert (cf. Ex. 10, 14). Qui canon si ad calamitatum quandam seriem vel repetitas clades applicatur, consequitur, stragem subsequentem antecedente esse atrociorem. Ita revera contigit, si iudicium per Assyrios, Chaldaeos, Romanos in gentem rebellem exercitum perpendas. Iam diei Domini horrorem et ultores quid valeant efficiantque, Ioel declarat
vacuis fletibus tempus absumant » (Ps. Ruf.), sed omnes ordines sacra observantia et pietatis exercitio excolant v. 14 « Sanctificate ieiunium, vocate coetum, congregate senes, omnes habitatores terrae in domum Dei vestri et clamate ad Dominum » ! — Dei ministrorum (v. 9. 43) est Dei cultum et veram pietatem in hominum animis fovere. Sacrum indici iubet et sanciri ieiunium ( Lap. Men.), i. e. quod sancte, religiose, pie ad Dei misericordiam impetrandam et voluntaria sui castigatione peccata dolore expianda assumatur ; « aliud enim est esurire, aliud ieiunare » (Ps. Ruf.), illud propter rerum inopiam forte iam plerisque obtigit, ut Ps. Ruf. adnotat; quare sacerdotibus curandum est, ut sacrum celebretur ieiunium, i. e. sancte et pure ( Theod.) et religiosa mente suscipiatur (cf. Is. 58, 6 — Hier. Cyr. Alb. Sanct.). Dein sacer coetus convocandus est, ut cum ieiunio obsecrationes et preces coram Domino fundantur et publica nomine communi pietatis exercitia subeantur. Tempore calamitatis talia ab universo populo obiri solita saepius reperimus cf. Iud. 20, 26. 1 Reg. "1, 8. 6. Huic autem omnes intersint; senes « quorum aetas vicina morte maturaeque sententiae, magis timorem et cultum suscipit Dei » (Jier.) ; vel potius (cum Wünsche) ex usu vocis np? frequentissimo senzores populi, qui ut auctoritate pollebant et personam publicam gerebant, ita et exemplo pietatis praeirent etomnium nomine pro republica Dei miserationem implorarent. « Simul autem, inquit, omnes pro magnitudine periculi ad communionem officii convocate ; est enim consequens, ut cunctorum repellat afflictio eam calamitatem, quae erat in omnes communiter saevitura » (Ps. Ruf.). Quam instanter Dei auxilium sit obsecrationibus efflagitandum, clamate satis innuit (cf. Ex. 9, "i. 9 etc.). Ex templi mentione urbem Ierusalem et Iudaeam indicari, iam Mar. monuit. Cur autem omni studio ad Dei placationem sit confugiendum, vates declarat v. 48 «a a a diei ! quia prope cst dies Domini, et quasi vastitas a potente veniet » ; —i. e. heu, ah diem vel ut LXX ctp: ter repetunt €; $wípxv ; |. e. calamitas praesens maioris futurae est praesagium, quam vates iam non verbis exprimi, sed solis exclamationibus et gemitibus indicari posse censet. Prope esti. e. si istae Dei per minora mala monitiones fructum non tulerint, iam dies Domini, iudicium eius tremendum, dies irae et vindictae ingruet, dies ille quo omnia horrendis suppliciis a Deo sunt prosternenda (cf. Is. 2, 19; 13, 9: « ecce dies Domini veniet, crudelis et indignatione plenus et irae furorisque ad ponendam terram in solitudinem et peccatores eius conterendos de ea »; 34, 8. Ez. 1, 19; 30, 3. Am. 5, 18. 20. Soph. 4, 71. 14. 15: « dies Domini dies irae, dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis ».. Mal. 4, 8). Eum diem describit eleganti paronomasia in hebr. (Sanct. Lap.), quasi dicas in latino ! : vastitas a vastatore veniet ; vastitas scil. talis, qualis a potentissimo vastatore infligitur (cf. Is. 13, 6). — Haec verba non sunt verba clamantium ad Dominum (uti volunt Syrus, Hier. Theod. Alb.), verum « prophetae futura mala praevidentis et eorum terrore vehementius ad poenitentiam exhortantis » (fib. sim. Loch, Schegg, Keil, Wünsche). Quam horrendus vero dies Domini sit, quantopere igitur vera poenitentia sit avertendus, vates docet ex eo, quod illius diei quasi praefatio ac praeparatio iam tot mala in se contineat; si proinde praesentia mala exhorrent, caveant, ne futura eaque multo maiora sibi adsciscant, vel si initium et quasi sola comminatio vindictae iam tot miserias continet, quot afferre censendum ipsius vindictae culmen ? Quare praesentes miserias oculis subiicit v. 16 « numquid non coram oculis vestris ? alimenta perierunt, de domo Dei nostri laetitia et exsultatio » ? — « ante oculos pereunt alimenta peccantium, quando iam speratae fruges e manibus auferuntur et praevenit locusta messorem » (Hier.). Messe autem deficiente oblationes quoque primitiarum aliaque sacrificia deficiunt et festivi conventus, unde etiam laetae illae epulae sacrificiales et festi dies in gratiarum actiones instituti cessant ; ita festivus laetantium et canentium sonus perit de domo Domini ? ; «sacrificabant enim cum exsultatione de uberi frugum proventu tradebantque se hilaritati gratiarum munera dedicantes » (Cyr.) ; cf. Deut. 12, 6 ; 16, 10. 11. Delineare pergit mi- : seriam v. 4] « computruerunt iumenta in stercore suo, demolita sunt horrea, dissipatae sunt apothecae, quoniam confusum est triticum »; — i. e. iumenta macie et, tabe confecta omni hominum utpote desperantium cura destituta misere perierunt et sordide ; « dissipari dicitur aliquid aut everti, quando aut non servit illi usui ad quem destinatur ab. artifice, aut otiosum est... cum igitur neque frumentum futurum sit neque vinum, quae in horreis et apothecis servari solent, cum illorum usus futurus sit nullus, dissipata dicuntur et eversa » (Sanct.) ; vel concidunt, fatiscunt, collabuntur illa aedificia, quia illorum utpote iam inutilium curam nemo gerit (cf. v. 9). Ceterum Rib. hanc nominum distinctionem affert : « usus obtinuit, ut tritici et farris et rerum similium quae ad victum pertinent receptacula dicerentur horrea ; apothecae autem sunt, in quibus fruges et vinum reponuntur ». In hebr. generatim thesauri et granaria commemorantur. — Obscurum est membrum primum ; constat. enim solum eX ác. 2sy. Versio S. Hier. ita potest declarari : 72y explicat, uti rabbini VEY putrescere ; nYT?D derivavit ex zYT?B 1 Reg. 1, 33 1^5 mulus et pro mulis nomen generale iumentum posuit ; 1533 a r|?3 everrere, abripere, unde substantivum explicaverit : id quod everrendum est (cf. Schegg). Ceterum veteres in varias partes abeunt et partim versionem exhibent, quae alectione hodierna plus minusve recedit ; LXX £sípzzc1v bap. 3er; Ext tat; gdxvat; aotóv, quod signiticare potest : iuvencas ad praesepia subsultasse, prae fame scil. sese agitasse ; igitur legerunt probabiliter, cum oxt2:1v sit v5 Ier. 50, 11. Mal. 3,20 : r5 23 aliqua similitudine literarum cum textu mas. ; vel v3y, uti Wünsche censet, ex arabico explicarunt vel cum hebr. toy3 commutarunt; I12*323 forte explicarunt ex svriaco N33 vas, dolium vel legerunt Q'n2 quam vocem Hab. 3, 17 o4:vxx transtulerunt. Praesepia etiam vertit Syrus, cuius versio vix aliter intelligi potest quam : torrentur iuvencae (alii : incoenatae manserunt ?) super praesepia i. e. fame urgentur ( cf. de verbo svriaco Luc. 24, 42 N'"O assare). Theod. secundum cod. syr. hexapl. ita rem exprimit : confusi sunt propter dispersionem eorum pro horreis eorum (cf. cod. syr. hexapl.p. 204. Merz p.104); igitur non 12727 legit, sed 172. Chald. denique aliud profert : contabuerunt utres vini sub operculis corum *. Recentiores vero aliam prorsus interpretationem proponunt : computruerunt grana sub glebis (cf. Sanct. Mar. Ros. Ges. s. v. na, Bochart, Hieroz. II, 5, 4. ed Francof. 1675 II p. 471; Hits. Schegg, Keil, Loch, Schols) i. e. prae ariditate etiam semina iam sparsa in terra emoriuntur, evanida redduntur, ita ut. messis etiam futura in germine iam sit destructa. Sensus quidem certe noa est ineptus et quadrat ad horrea, de quibus statim sermo fit, neque adest illa rerum commixtio, quae in LXX ct vulg. cernitur : modo de iumentis, dein de horreis, dein iterum de iumentis mentionem fieri. — At Merz multüs contendit (p. 101), hanc recentiorum versionem incertis, immo valde dubiis inniti rationibus et fundamentis neque deberi nisi subtilitati et sedulitati male feriatae rabbinorum saeculi XII. Ipse relieto textu. mas. interpretationem LXX esse textui hebr. restituendam censet. Verum, ut dixi, ne haec quidem omnem scrupulum tollit, quia nullus enumerationis ordo adest, quamvis textus graccus minus sit olTensioni, quam latinus, seeundum quem v. 17 animalia foede mortua, v. 18 vero ingemiscentia proponuntur. Ergo quid proprie Ioel scripserit, in incerto erit relinquendum. Rerum inopiam etiam animalia experiuntur : iumenta et armenta, insuper greges quoque ovium, caprarum, qui alias per montes et deserta vagantes etiam in locis sterilibus aliquid pascuae invenire solent ; quare in enumeratione hac gradatio quaedam et miseriae amplificatio adest ; v. 18 quid ingemiit animal ! mugierunt ? greges armenti, quia non cst unt; Theod. ct Theod. M. legerunt in textu »xi it oíf«oo Ozo9. Vulg. interpunctionem dlimenta perierunt de domo Dei, laetitia . . sequuntur Ps. Ruf. Rib. Lap. Tir. &. Levy (Chald. Woerterb, I p. 152 a) vertit : cs zerficlen die Weinfaesser unter ibren Spunden (Pfropfen) et Chald. proinde Tyy3*5 et mz*335 explicasse censet. 2. Hebr. perplezi sunt i. e. angore perturbati. LXX. £z.xoozv 20vzóix Qoóv: ita Syrus pascua cis : sed et greges pecorum disperierunt » ; — « valet plurimum ad . pathos, cum animalia mansueta et rusticis attrita laboribus passim cadant... et ut famis cladisque amplificetur magnitudo... illa proponit, quae divinum animum possint ad misericordiam inflectere. Quod enim Dei in illos inflammetur furor, qui graviter in idolorum cultu peccaverunt, sane mirandum non est ; at quid commceruere irrationales animae, cur fame aut tabe macescere et perire debuerint » (Sanct.)? ca non sine causa proferri, vide Ion. 4, 11. Ier. 14, 5. 6. Quid vero ex tali miseriae enumeratione et consideratione concludendum sit, propheta dicit v. 19 « ad te, Domine, clamabo ; quia ignis comedit speciosa deserti et. flamma succendit omnia ligna regionis ; v. 90 sed et bestiae agri quasi arca. sitiens imbrem suspexerunt ad. te, quoniam. exsiccati sunt. fontes aquarum et ignis devoravit speciosa. deserti ». — « Speciosa deserti, quae hebraice dicuntur naoth (r*Nz) intelligamus aut plana camporum aut pratorum florentia, aut virentia herbis loca, quae pascua praebuere iumentis » (Hier.). Ignis, flamma certe (cum Sanct.) metaphora est pro ariditate et siccitate, uti v. 90 clare indicat ; advertunt, saepe cum locustarum vastatione magnam quandam coniungit ariditatem et pluviae inopiam. Ad misericordiam commovendam confert, quod ipsae bestiae afflictae et imbrem efflagitantes exhibentur ct terra quoque multiplici vulnere foedata describitur, In hebr. v. 18 greges pecorum poenas. luunt, damna subeunt, aliqui recentiores vertunt. LXX. zzavicüz. Ad v. 20 adnotat S. Hier.:« bestiae suspexerunt ad Dominur, quasi areola sitiens imbrem. Hoc enim uno verbo signiticat Aquila dicens ixoxstó- üz, » * 5 hebr. 33 Ps. 41, 2 desiderare redditur et a LXX &zico0:t, Sym. ozi25ir; h. |. LXX ivigieyxv. S. Hier. desiderium. comparatione adiecta. expressit, ad quam certe vox nD3wvWw areola cf. Ez. 17, T. 10 multum valuit. — Ignem v. 19 ct v. 20 vario concipiunt: bruchum ita diei censet Cyr., vastationem locustarum Ps. Ruf., vastationem hostium et locustarum. Theod., hostium. vastationem .f/5., incendia ab hostibus intlieta. Bib. Lap. Sa, Men. Tir. — Wecte Barh. : semina in agro aruerunt. Dixerat v. 15 : prope est dies Domini et quasi vastitas a potente venict ; quod iudicium gravius impendens ut effugiant, poenitentiam, quam. 1, 14. 19 commendaret, iam iterato suadet, quare minas quoque repetit, quoque ; proiude legerunt verbum 5323, non niphal verbi pi» vagari, perplexum | esse, «f, Ex. 14, 3. Esth. 3, 15. — Houbig. propter parallelismum ad. /ngemiscere reseribi vult T5 cf. Iud. 5, 28 ululare. 1. Ex quibus verbis patet, falso coniecisse. Grofium in. vulg. esse legendum h. | quisi easque auget descriptione horrendi iudicii imminentis. Iudicium hoc licet dicatur prope esse, posse tamen facta poenitentia vel differri vel | penitus vitari et effugi, ex ratione vaticiniorum, quibus supplicia proponuntur, colligi potest. Exemplum talis dilationis habetur ler. 26, 19; insuper esse vaticinia, quae etsi absolute enuntientur tamen conditione quadam affecta atque restricta sint, clare docetur in sacris literis : « repente loquar adversum gentem et adversus regnum, ut eradicem et destruam et. disperdam illud ; si poenitentiam egerit gens illa . . . agam et ego poenitentiam » ler. 18, 7. 8. 9. 10. Ez. 33, 4. 13. Haec norma . etiam pro hac Ioelis comiminatione et adhortatione ob oculos habeatur oportet, et 2, 14. 1'l aperte promulgatur ab ipso propheta. Sermonis nexum atque progressum apte delineat Hugo: « post invocationem et infortunii multifariam expositionem redit propheta ad po- . puli exhortationem ostendens magnitudinem venturae cladis, proximae captivitatis, excidii imminentis, ut.scil. populum ad terrorem divini iudicil commoveat, ad dolorem compunetionis salubriter commoveat, ad amorem obedientiae utiliter accingat »
2:3
v. 3 « ante faciem eius ignis vorans et post eum ezxurens flamma ; quasi hortus voluptatis terra coram eo et post eum solitudo deserti, neque est qui effugiat eum » ; — hebr. neque quidquam reliquum (salvatum) est ei scil. terrae vel coram eo? i. e. ad unum omnia destructa sunt. Duplici metaphora praeclare maximam vastationem depingit : quid funestius, quam regio magnis incendiis exusta et eversa? quae rerum subitanea commutatio ? antea paradisus, Eden (hebr.) aderat; irruptione facta iam solitudo horret deserti! Ultores describuntur, uti Dei vindicis manifestatio : « ignis ante ipsum praecedet et inflammabit in circuitu inimicos eius » (Ps. 96, 3. Aib.), «ignis a facie eius exarsit » Ps. 17i, 9; ignem quasi spirant eumque sui pràecursorem et nuntium longe lateque spargunt, uti hostes incendiis cuncta devastare solebant. Operi autem tali pares sunt ultores furore, fortitudine, celeritate :
2:4
v. 4 « quasi aspectus equorum aspectus eorum et quasi equites sic current » ; — hebr. verte et sicut equi ! ita. currunt ; etiam hic locustarum figuram facile deprehendes, « nam si quis locustae caput diligenter consideret, illud capiti equino persimile inveniet » ( Theod.). Comparatio vero cum equis « superbiam atque fortitudinem simulque proeliandi aviditatem illos habere innuit secundum gestus eiusmodi animalis naturaliter ferocis et superbi, dicente Domino ad beatum Iob : gloria narium eius terror. Terram ungula fodit, exsultat audacter, in occursum pergit armatis, contemnit pavorem, nec cedit gladio » ... (Iob 39, 20 seq. Pup. sim. Sanct.); praecipue autem vclocitas effertur h. 1l. Qua sunt multitudine, ingenti strepitu bellico iam terrorem incutiunt
2:5
v. 5 «sicut. sonitus quadrigarum super capita montium exsilient, sicut sonitus flammae ignis devorantis. stipulam, velut. populus fortis praeparatus ad. proelium » ; — etiam haec similitudo e locustis petita est ; cf. Apoc. 9, 9: « vox alarum earum sicut vox curruum equorum multorum currentium in bellum » ; ita stridorem crepitantium alarum delincat ; bene Cyr : « ferunt enim non citra strepitum eas in agros decidere et sonitum quendam acu. tum audiri, dum prostratas fruges dentibus commolunt, ceu flammis ven; to diffundente crepitantibus ». Strepitum adventantium hostium ad horrorem augendum conferre, prophetae saepe describunt: Is. 5$, 29. 30 ; 13, 4. ler. 4, 29; 46, 8 etc. Hebr. etiam; vertere potes : profecto populus fortis. Quare
2:6
v. 6 «a facie eius eruciabuntur populi, omnes vultus redigentur in ollam v» ; — dum enim strepitus ille ingens in montibus, quibus Iudaea circumdata est, auditur i. e. dum hostes perrupto omni obstaculo irruunt bellico fragore et tumultu, « tantus terror erit, ut omnes per circuitum nationes et corpore et animo perhorrescant, immo crucientur, et pavoris magnitudine vultus omnium in ollae similitudinem convertantur, quae igne combusta nigredinem et fuliginem foedi monstret aspectus » ( Hier. sim. Ps. Ruf. Rib. Lap.) ; sed iam Sanct. miratur, quomodo facies terrore non pallescere vel albescere, quod fit, verum nigrescere dicantur. Quare potius de aestu intellige comparationem et de ardore !, quo facies quasi succenduntur in maxima rerum anxietate (cf. Nah. 9, 10); neque absimile est illud Is. 13, 8: «facies combustae vultus eorum ». | Neque deest ratio anxietatis summae; nam hostes maximo impetu, quasi viri bellatores ascendent murum ; viri ? in viis suis gradientur et. non declinabunt a. semitis suis » ; — i. e. cursu non fatigantur, omnia obstacula perrumpunt ; non murorum sublimitate prohibentur ; nulla re eorum cursus vel impeditur, vel alio declinari potest vel àmmutari, perverti, complicari-(ut aliqui hebr. vertunt). Et quamvis populus sit multus et agmen densissimum, tamen ita ordine optime dispositi sunt, ut inter se non impediant, premant
2:8
v. 8 « unusquisque fratrem suum non coarctabit, singuli in calle suo ambulabunt ; sed et per. fenestras cadent et non demolientur ;
2:9
v. 9 urbem ingredientur, in muro current, domos conscendent, per fenestras intrabunt quasi fur ». — Etiam hoc ad locustarum schema ex occasione praesentis plagae, quae sit futurae ? praefiguratio, exactum esse, res ipsa testatur, quam S. Hier. ita describit : « hoc nuper in hac provincia vidimus; cum enim locustarum agmina venirent et aerem qui inter coelum et terram est occuparent, tanto ordine ex dispositione iubentis Dei volitant, ut instar tesserularum quae in pavimentis artificis figuntur manu, suum locum teneant et ne puncto quidem et ut ita dicam, ungue transverso declinent ad alterum. Et ut apertam faceret metaphoram et per fenestras, ait, cadent ; nihil enim locustis invium est.... hoc autem de locustis dicitur, ut de hostibus intelligatur » ; cf. Prov. 30, 271. | 2. Hebr. intelligo : unusquisque in sua acio se tenet, recta inceditet ordino summo (cf. Rib.). Mirum videri potest, v. 8 et 9 bis mentionem ficri ingressus per fenestras. Neque id adest in textu hebr. S. Hier. notat ad v. 8 : « quod nos interpretati sumus per feneslras cadent.. LXX transtulerunt : aggravati in armis suis ibunt et in iaculis suis cadent et non consumentur ; quod nequaquam mihi videtur expositionis ordini convenire, sed in eo errorem esse generatum, quia sala (nw) verbum hebraicum illi iacula, nos fenestras intelleximus ». Eam vocem S. llier. alias nunquam fenestram Textum hebr. vertunt pone gladios cadunt i. e. multi quidem iaculis feriuntur et pereunt (Wünsche), vel secundum alios pone ensem ruunt vel per enses ruunt i. o. etsi armis impetuntur, eorum agmina et impetus non sistuntur, sed per iacula vel pone iacula catervatim irruere et properare pergunt (cf. Keil, Schol). Ez notione 53 fere adhibetur Iob 1, 15. Ios. 11, 7 irruere. Utramlibet versionem elegeris, sensus est: etsi armis oppugnantur, non sistuntur: etiam oppositis telis eorum acies non turbantur, abrumpuntur. Id forte allerum membrum dicit : 3yy2* N9 non scindunt scil. aciem, aciem et seriem non dimittunt neque abrumpunt ; alii : non se dissecant (eil; alii : non vulnerantur (Rib. Sanct. Calm.). Sed prius ad verbi notionem potissimum convenit. Ita latinum demolientur quoque intelligi potest : aciem, seriem non demolientur (abbrechen), quamvis plerumque sensu passivo accipiant : non laedentur, destruentur (cf. 4/b. Lap. Mar. Men. Tir.). Id habet Theod. xai o3 ui; avvxeiasoovzxi; Sym. autem active accepit : o2 &iuxxodyousty (cf. cod. syr. hexapl. p. 205. 541. Merz p. 108). Alii vertunt : non lucrum (praedam) faciunt; ita. Chald. : « cunt in locum quo mittuntur, trucidant nec recipiunt pecuniam », forte eo sensu, quo de Medis dicitur : qui argentum non quaerant nec aurum velint Is. 13, 17. Postquam descripsit, quomodo hostes illi invicti omnia pervadant ct horrore compleant, iam impetum illum hostilem talibus exhibet signis coelitus et divinitus vestitum, quibus ultimum ac universale iudicium et mundi conflagratio ac consummatio circumdabitur :
2:10
v. 10 « a facie eius contremuit terra, moti sunt coeli, sol et luna obtenebrati sunt et stellae retrarerunt splendorem suum ;
2:11
v. 44 et Dominus dedit vocem suam ante faciem exercitus sui, quia multa sunt nimis castra eius, quia. fortia. et facientia verbum eius ; magnus enim dies Domini et terribilis valde, et quis sustinebit eum » ? — a facie eiusi. e. « populi multi et fortis » (Rup. Lap.) uti v. 2. Hyperbolicam dictionem adesse volunt (Theod. M. Sanct. Lap. Men.) et ea certe esset agnoscenda quam maxime, si de uno impetu hostili res intelligeretur. At hoc loco idem videtur adesse, quod apud Is. 13, 9. 10; 24, 4 et seq. cernimus, iudicium scil. particulare iam proponi conditionibus et coloribus iudicii universalis, ad quod unumquodque particulare est quasi gradus quidam et praeparatio, cuius proinde typus et praeformatio dici potest. Et revera particularia ista iudicia praeludunt ad universale, tendunt suo modo ad illud et illo demum confirmantur, absolvuntur. Vel una est Dei iudicis potestas, quae variis modis manifestatur : per partes in singulis, sed istae partes ad unum totum coalescunt eoque perficiuntur. Praeterea vates ad augendam poenitentiae adhortationem iure merito totam illam tremendam iudicis maiestatem ob oculos ponit, quam rebelles demum aliquando experturi sunt. Paucis : generatim iudicium Dei delineat et particulare iudicium quodammodo illi universali substans et in illud quasi resolvendum considerat et delineat, Inde igitur tremor terrae, commotio coelorum, solis, lunae, stellarum obtenebratio : inde magna Dei vox, qua iudex tamquam impe-- rator exercitus suos ad vindictam capiendam ducit. Strepitus ille et terror, quo hostes non sine numine irruunt, adumbratio quaedam est horroris illius, de quo in N. T. edocemur : tunc plangent omnes tribus terrae, arescent prae timore, erit in terris pressura gentium (Matth. 24, 30. Luc. 21, 23. 24). « Castra Dei sunt creaturae omnes, quae divini Imperatoris voci parent » (Sanct.) ; cf. Sap. 5, 18. 21 : « armabit creaturam ad ultionem inimicorum... et pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos ». Propheta apte descriptionem concludit triplici illa sententia quia multa ; quia fortis est qui verbum eius complet, quia magnus dies Domini et terribilis valde (hebr.), quae tria manifestant, quare eventus ille iudicii magna Dei voce, quasi tonitru, est inducendus. Cum talem iudicem nemo possit sustinere, via paratur, qua iratum iudicem quomodo placent, avide excipiant. | Sed verba prophetae exigere nobis videntur, ut iudicium particulare saltem dicatur coloribus et habitu describi iudicii universalis, ita ut propheta occasione prioris ad alterum quoque oculos reflectat et terrore iudicis in universum osteuso exhortationem reddat eftieaciorem. Neque a prophetarum consuetudine alienum est, ab eventu particulari ascendere ad normam Dei generalem (cf. quae scripsi in « Erklaerung des Propheten Isaias » p. 10. 195. 290. 201). Etiam Hup. iudicii universalis mentionem ingerit; alii saltem in « intelligentia spirituali » cf. Hier.
2:12
v. 12 « ;Yunc ergo dicit Dominus : convertimini ad. me in toto corde vestro, in ieiunio et in. fletu. et in planctu » ! — significantius habetur in hebr. et etiam nunc; i. e. cuin iam prima vindictae Domini signa experimini, eum dies Domini iamiain imminet et ultionis annuntiatio iam est facta, nihilominus Deus ulteriorem vindictam est cohibiturus ; quare monet, ut toto corde ! ad eum rcdeatis. Veram igitur et sinceram poenitentiam exposcit, quae animos intime penetret dolore anteactorum, eosque a peccatis avulsos totos perfecta obedientia et integro amore Deo subiiciat et quae pro humanae naturae conformatione etiam actionibus externis se prodat. Iram scil. vindicis Dei, quam luxuria, intemperantia provocarant, iam voluntaria sui castigatione placent et hac sui punitione vere probent, se ex toto corde detestari et abiicere scelera. Nam si sibi ipsi iam poenas luendas imponunt, spes sane erit, ministros Dei vindicis a Deo iri cohibitum, cum ipsi vindictam Dei in se praeoccupent. Animi porro dolor et reditus ad Deum sincerus lacrimis et planctu exhibeatur, quibus pristina scelera defleant et vere abominari se testentur. Nam, ut S. Cyr. adnotat : « considerandum est diligenter, quantum valeat ieiunium. Dominun mansuefacit, iram sedat, poenam tollit. Nosmetipsos enim acriter accipientes ferocientem et. furentem contra nos iram divinam commode flectimus, et manum percutientis non difficulter cohibemus ». multae misericordiae et praestabilis super malitia » . — Ne signis externis contenti sint, sed ut corda avellant a peccatis, dolore et contritione scindant! « Eleganter admonuit, ut quia mos plangentium est. a pectoribus vestimenta diducere, quasi admotae pectoribus manus altius imprimerentur ac non solum videlicet indumenta, sed etiam viscera, si fieri posset, ipsa rumperent » (Ps. Ruf.). Est vero scissio quaedam separatio a flagitiis (Ps. Ruf.), qua « violentiam faciamus nobis, ut cor separetur a delectabilibus peccatorum praeteritorum » (Alb.), et sensu doloris et moeroris sulcetur. Haec cordium contritio coniuncta esse debet cum conversione ad Deum, ut qui eousque aversi erant a cultu, obedientia, amore Dei, ea omnia iam toto corde amplectantur. Causas vero subdit efficacissimas ; quarum prima eo continetur, ut Dominum dicat Deum vestrum, qui scil. sui populi curam gerit perpetuam eiusque bonum supremum est ; deinde, quo magis laeta spe et fiducia veniae ericantur, alias causas petit ex Dei gratia, misericordia, longanimitate, clementia maxima, qua paratus est punitionem differre et uberiore favore commutare. Verba fere sunt, quae Ex. 34, 6 leguntur, quibus Moyses maxime quae sit Dei natura et in alios habitudo expressit ; cf. Ps. 85, 5. 15. Patiens est, i1. e. longanimis, iram non statim infert, verum aegre potius, diu multumque indulgentia usus peccatores tolerat; praestabilis super malitia cf. Ion. 4, 2; explicat S. Hier. : « praestabilis sive poenitens super malitiis, ut si nos egerimus super peccatis poenitentiam, et ipsum poeniteat comminationis suae et mala quae comminatus est nobis non inferat, nostraeque mutatione sententiae et ipse mutetur. Malitiam autem in hoc loco non contrariam virtuti debemus accipere, sed afflictionem (Matth. 6, 34) » ; vel, quod Ps. Ruf. habet : « qui eius calamitatis quam malitiam vocat remissionem, si compunctos viderit quos comminatione terruerat, libenter indulgeat ». Dolorem igitur commendat, qui spe veniae ex Dei misericordia sit imbutus, qui Deum adeo misericordem et benignum respiciat et proinde ad talis Dei amorem proxime animos praeparet. Unde veram ! poenitentiam hic a propheta delineari, merito advertunt (cf. Hier. Ps. Ruf. Cyr. Theod. Lap. Calm.). Poenitentiam spe, non praesumptione uti neque semper punitionis ablationem certo sibi posse promittere docet
« Omnia quae sermone praeterito continentur, propterea sum locutus, ut vos comminatione mea terrerem » (S. Hier.), « ut ad poenitentiam vos adducerem » (S. Cyr.). Quare
2:14
V. 14 « quis scit, sí convertatur et ignoscat et relinquat. post se benedictionem, sacrificium et libamen Domino Deo vestro » ? — i. e. fortasse, qua est miseratione, ita ignoscet, ut miseriam qua premimur abundanti prosperitate statim commutet. « Ego, inquit, hortor, quod meum est, ad poenitentiam, et Deum ineffabiliter novi esse clementem (dicente David Ps. 50, 1. 2 : miserere mei secundum magnam misericordiam tuam et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam); sed quia profundum divitiarum et sapientiae et scientiae Dei nosse non possumus, sententiam tempero et opto potius quam praesumo » (S. Hier.); quare verum quoque est, id « pro reverentia iudicantis » esse insertum (Ps. Ruf.), et « neforsitan magnitudo clementiae nos faceret negligentes » (S. Hier.) vel eos redderet in poenitentiae laboribus et fletu socordes. Timor enim salutaris et incertitudo haec mirum in modum iuvant et stimulant poenitentiae fervorem. Neque vero in dubium vocatur, utrum Deus operibus poenitentiae rependat veniam peccatorum necne, sed id solum, utrum a comminatione pocnae et punitionis inflictione statim se sit cohibiturus (cf. Tir.) ; relinquat post se i. e. si tamquam iudex recesserit a populo ; Deus enim ad iudicium exercendum de coelo dicitur in terram descendere et cum plaga locustarum sit initium quoddam iudicii, Deus vindex populo iam adesse censetur; sperat proinde propheta , placatum vindicem dum ad sedem coelestem redeat post se relicturum, i. e. largiturum benedictionem, terrae prosperitatem frugumque abundantiam, qua spoliati erant; sacrificii mentionem infert ex 4, 9 (cf. Ps. Ruf. Calm.). Gratis animis promittit propheta eos laudis sacrificia pro venia impetrata persoluturos ; insuper sacrificii instauratio laetum est pignus commercii inter Deum et populum restituti. Iam ut talis poenitentiae sensus omnium animos subeat et Deus sollemni et publica supplicatione ad misericordiam flectatur, commune ieiunium publicasque preces indicit
2:15
v. 45 « canite tuba in Sion, sanctificate teiuntum, vocate coetum,
2:16
v. 16 congregate populum, sanctificate ecclesiam, coadunate senes, congregate parvulos et sugentes ubera ;, egrediatur sponsus de cubili suo et sponsa de thalamo suo » ! — cf. 2, 1; sanctificare ecclesiam i. e. illos qui ad sacrum coetum in templo peragendum convocandi sint, oportet lustratos et expiatos ab omni immunditie levitica templum ingredi et sacris interesse (cf. Sanct.) ; exemplum lege 9 Par. 30, 171. 48. Omnibus omnino poenitentia indicitur : « uno verbo, omnis aetatis gradus accedat ad poenitentiam reliquo omni praetermisso negotio » (Theod. M.) ; quod ut efferat, senes nominat, ne aetas provecta vel infirma excusationem praetendat ; et non solum parvulos sed ipsos sugentes quoque in templum Dei adduci iubet, ut omnium aetatum communi ploratu maior in singulis fieret emotio. Praeterea, « ut infantilis vagitus magnam vim habet apud homines ad flectendos animos quantumvis adamantinos, sic etiam apud Deum potens est infantilis clamor, et ipsa praeterea innocentia gratissima est. Sane adduci se Dominus dicebat Ion. 4, 11, ut Ninivitis ignosceret infantium causa » (Sanct.). Dein, quia est calamitas communis avertenda, vult ut omnes, ergo infantes vagiendo et plorando misericordiam et ipsi suo modo petant (R?b.). Eo tempore luctui est vacandum ; idque ab omnibus, quare eos quoque quos lex ab oneribus publicis excipiebat (Deut. 90, 1; 24, 5) recenter desponsatos ad squalorem et moestitiam et abstinentiam vocat. Apposite S. Hier. aliique consilium illud Apostoli hoc loco referunt, recedendum esse interdum ab opere coniugali « ut vacetis orationi » (1 Cor. '1, 5). Totius populi mediatores et interpretes apud Deum constituti sunt sacerdotes ; quare ii nomine omnium preces fundunt et quae singuli animis conceperunt, verbis exprimunt
2:17
v. 11 « ?nter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes, ministri Domini, et dicent : parce, Domine, parce populo tuo et ne des hereditatem tuam in opprobrium, ut domimentur eis nationes ! quare dicunt in populis : ubi est Deus eorum » ? — Stant inter vestibulum (xpévacg) sanctuarii et. altare holocaustorum (de illo cf. 3 Reg. 6, 3. 2 Par. 3, 4; 8, 12; 29, '1), ita ut ad sanctuarium templi versus preces fundant, in atrio igitur interiore vel sacerdotum. Oratio ad misericordiam impetrandam facta est ; illi lacrimas adhibent, quibus quid efficacius est? Dei causam agi efferunt (cf. Sanct.), quare parce populo tuo illi scil. quem tibi elegisti, quem tot prodigiis tuum esse in perpetuum declarasti ; quare Deo proponunt, hunc populum a se in pecultum et hereditatem esse selectum (cf. Ex. 19, 35. 6) ; quid maeis Deo iniuriosum quam talem populum gentibus esse ludibrio, ab iis tyrannide conculcari? Num Deus revera vult, ut gentes cum irrisione dicant : ubinam gentium tandem est Deus huius populi tutelaris, adeo olim potens? « si nihil aliud, nobis id saltem apud tuam clementiam suffragetur, quod absque tua contumelia perire non possumus... noli sinere, ut dicant gentes : ubi est. Deus eorum? quo videlicet solebant propugnatore gaudere » (Ps. Ruf.) Cum mationum dominium a se averti precibus et fletu velint, S. Hier. advertit : « apertum est aenigma quod latebat; populus enim ille multus et fortis..... nunc manifestius qui sit ostenditur » (sim. Cyr. Rib.). Hoc utique valet ad probandum, quid descriptione 2, 2-11 propheta voluerit, minime vero, iam cp. 1 non locustas, sed hostium agmina intelligi. Hebr. niv aliqui recentiores vertunt : uf dicterio in eos utantur (cf. Ros. Hitz. Keil, Merz, Trochon, Scholz); verum est verbum v^ eiusque derivativa hanc notionem saepe habere. Forte ex notione dominandi pro arbitrio altera illa irrisione vel dicteriis uti exorta est. — Veteres versiones vero omnes dominandi significationem h. 1. expresserunt ; et haec etiam retinenda videtur, quia 3 hanc omnino suadet. Est enim 3 5v? dominari in aliquem locutio valde frequens per totum V. T. v. g. Gen. 4, 18; 3, 16; 4, 71; 294, 9; 31, 8; 45, 8. Deut. 15, 6. Ios. 12, 5. Iud. 8, 22. 23; 9, 2; 14, 4; 15, 11. 2 Sam. 93, 3. 1 Chron. 29, 12. 29 Chron. 9, 26 ; 93, 90. Ps. 8, 7 ; 19, 14; 22, 29; 59, 14; 89, 40 ; 105, 91 ; 106, 41. Prov. 19, 10. Is. 3, 12; 19, 4, 63, 19. Ier. 92, 30. Mich. 5, 1. Hab. 1, 14. Lament. 5, 8. Dan. 11, 39. In usu adeo frequenti certe non licet a consuetudine communi recedere; unde cum Fürst. C., Schegg, Wünsche versio veterum est retinenda. Neque unquam certo occurrit 3 in significatione irridendi ; scd Ez. 12, 23 ; 18, 3 ad quos locos Keil provocat, solum dicitur proverbium tale esse in usu, usurpari in Israel ; cf. 19, 94 in medio filiorum Israel. Atque haec significatio etiam optime convenit ad opprobrium, quod in membro parallelo habetur, nam dominatio gentium in Iuda est maius opprobrium, quam verbalis irrisio ; demum locutio : ubi est Deus eorum ? maius quid innuit, quam meram irrisionem ; Deus enim protector tunc. demum recessisse videri poterat a [uda, si in Iuda nationes revera dominantur. Neque ad recentiorum explicationem commendandam referre iuvat Deut. 98, 97 ; 4 Reg. 9, 1. 8 (hebr.). ler. 21, 9; hisce enim locis id solum ostenditur, de quo nemo dubitat, 5*5 significare proverbium, dicterium ; sed pro nostro loco nihil efficitur. Unde versio veterum ex usu sermonis et gradatione ipsius precationis apta et sensui et contextui consona retineri potest.
2:18
v. 18 « Zelatus est Dominus terram suam et pepercit populo suo;
Prophetae admonitio fructus tulit. Sollemnis illa supplicatio fuit instituta et ea mentis peracta immutatione iisque sensibus quos propheta 2, 12 -1'1 praescripserat. Quare id factum est, quod v. 14 indicatur ; unde
Anc. — Poenitentiam et preces supplicantium Deus benigne suscepit. Recordatus amoris sui et electionis factae parcit populo et frugum abundantiam et opprobrii ablationem promittit ; quem in finem agmina locustarum abigit (2, 18 - 20). Istis abactis nova et insigni benevolentia terram suam Dominus complectetur : fertilitatem concedet rerumque abundantiam simul cum iustitiae institutione salutari ; unde populus Deum laudibus prosequetur, eius potentiam experietur et ab ulteriore ignominia immunis erit (2, 21 - 21). Haec vero dona (in periodo messianica) maioribus excipientur : spiritus sui dona amplissima in eos effundet ; et cum mundi machina in die iudicii erit concutienda, ii qui Dei nomen in Sion regnantis invocaverint, salvi evadent (2, 98 - 32). Etiam hac in parte normae Dei generales proponuntur. Deus scil. propter electionem semel factam populum suum non tradit interitui, vcrum postquam vindictam exercuit, ipsos vindices destruet, populum autem suum donis temporalibus et spiritualibus concessis ad maiora bona i. e. messianica praeparat. Haec bona largiore spiritus Dei effusione contineri docet periodumque messianicam magno Dei iudicio csse concludez- dam praedicit tesseramque salutis assignat, qua salvabuntur, quicumque salvantur. Quae Ioel generali adumbratione 2, 18 - 277 proponit, iterum iterumque in historia populi Dei expressa cernuntur. Populum rebellem non so- Jum annonae caritate Dominus castigavit, verum etiam hostium incursionibus. Ita usus est Assyriis tempore Ezechiae ; verum cum rex pius simul cum populo ad Dominum supplices manus tenderet, Assyrios delevit et tempus pacis concessit ; postmodum vindicibus advocatis Chaldaeis regnum Iudae destruxit ; at populo per exsilii poenam castigato Chaldaeos destruxit, populum suum reduxit, eumque ad periodum messianicam praeparavit. Quare in hoc vaticinio Ioelis manifestatur, populum rebellem quidem Dei iudicio iri punitum, at hostibus deletis Deum novo favore populum suum prosecuturum eumque ad pietatem eruditurum et tali praeparatione praemissa demum amplissima bona messianica concessurum.
2:19
v. 19 et respondit Dominus et dixit populo suo : ecce ego mittam vobis frumentum et vinum et oleum, et replebimini eis et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus ». — Exauditio obsecrationibus respondet : Dei causam agi, hereditatem Dei opprobriis cumulari, coram Deo cum lacrimis conquesti sunt ; Deus zelatus est : studium, amorem, aemulationem pandit, ut propter suam gloriam (erram suam vastationi eripiat, recordatus pristinorum magnalium et beneficiorum, quibus illam terram sibi peculiari ratione consecraverat '. Precati sunt ; parce populo tuo ; et ecce, occurit obsecrantibus voluntatem timentium se faciens (cf. Ps. 144, 19) et pepercit populo suo ; benigne respondet, suum agnoscens populum et venia concessa peccatorum temporalem quoque calamitatem se liberali ratione abundantia rerum esse levaturum, suisque usum bonorum eorumque laetam fruitionem concessurum pollicetur. In tali autem rerum prosperitate, quae post ingentem illam ruinam, vitibus arboribusque arescentibus vel plane destructis et quasi stirpitus eversis (1, 7T. 10. 12. 1'1. 19. 20) et agris summa ariditate enecatis eo magis et inexspectata et mira videri. debebat, etiam gentes Iudaeae vicinae, quae testes afflictionis populum dicteriis prosecutae sunt, Domini manum protectricem potentissimam agnoscent et. religiosa quadam veneratione populum Dei, cuius talem curam Dominus gerat, prosequentur; unde, prout petierunt, zon dabo vos ultra opprobrium in. gentibus. Iam aliqui veteres interpretes (cf. Rib. Lap.) quaerunt, quo. modo haee steterit promissio, cum tamen Iudaei postmodum Chaldaeis et Romanis in opprobrium sint dati. Respondent illi quidem ultra non perpetuitatem, sed tempus aliquod longum significare et conferunt 3 Reg. 10, 10; 4 Rez. 6, 23; verum commodius veriusque eam promissionem ex indole legis Lev. 96. Deut. 28 ita intelligemus, ut quamdiu ipsi in ea mentis innovatione permanserint, tamdiu ab omni hostili incursu Dei protectione speciali immunes sint futuri. Valet enim canon ille, quem vàticiniis interpretandis ipsae sacrae literae praefigunt : « et subito loquar de gente et de regno, ut aedificem et plantem illud : si fecerit malum in oculis meis, ut non audiat vocem meam : poenitentiam agam super bono quod locutus sum, ut facerem eis » (Ier. 18, 9. 10. cf. Ez. 33, 13). | | Hebr. NIEM et net 128 veteres versiones rite tempore praeterito expresserunt. LXX vx: £052, Syrus v Chald. om et pepercit, et ita forma quoque grammaticali exigitur, quae post orationem narrationis habitu denuo induitur. Solum Theod. secundum cod. svr. hexapl. tempus futurum expressit. [Immerito igitur aliqui, ut Tueod. M. Sunct. Lap. Sa, Men., explicant : zelabitur, parcet etc. Verum propheta narrat quod factum est pocultentia peracta, eaque narratione opportune utitur ad ulteriores. pro misiones Dei adiungendas. Tempus perfeetum rite agnoscunt. /Htz.. Keil, Schegq, Wounsche, Scholz. Perperam Merz. precationem, quae v.. 17 exhibetur, per. integrum libellum usque ad ulumum versum incl. protendit ; verum id ipso rerum argumento salis reviucitur ; revineltur iam forma grammatieali v. 18 (ef. Hifz.. Keil, Scholz). Ad promissiones modo datas praevium est, ut locusiarum agminibus abactis calamitate praesente leventur
2:20
v. 20 « et eum qui ab aquilone est, procul faciam a vobis et erpellam eun 1n terram. inviam et desertam, f" len eius contrameare orientale et ertreinum eius ad mare novissimum : et ascendet foetor eius et ascendet putredo eius, quia superbe egit », — Bene notat. Ps. fuf. : « secundum institutum ordinem locustas accipiamus et bruchos, quarum amelitionem placatus Dominus pollicetur; qui hoe saue ad gratiam et duleedinem iberationis adiecit, quod illa aguiina in. deserto iuszit occumbere, ne. foctoris maenitudo de cadaveribus. excitati incolis morbum crearet» ; sim. Mer. Locustss etium ex aquilone venisse, quippe quae hoe quoque: vento inpellantur. (cf. Cyr. Calin.), iam ex eo certum esse debet, quia recentiorum testimoniis constat, agz- * mina ea alia ex aliis partibus ingruere (cf. C. Ritter, Erdkunde, 8. Theil, 3. Buch 89 — 814; et ad h. l. Keil; Wünsche, Vigourouz, la Bible et les découvertes modernes, 3. ed. II p. 305), id quod iam a S. Hier. adnotatur : « greges locustarum magis auster quam aquilo consuevit addücere ». Istos greges Deus expellit, ita ut media quasi pars in desertum proiiciatur, facies i. e. frons agminis in mare orientale, « illud intellige, in quo fuit quondam Sodoma et Gomorrha, Adama et Seboim, quod nunc mortuum nominatur eo quod nulla ibi vivant animantia » (Hier.); pars postrema mergatur in mari occidentali mediterraneo ! ; « mare novissimum, hoc quod ad occidentem est et. quod ducit in Aegyptum, in cuius littore Gaza, et Ascalon, Azotusque et Ioppe et Caesarea et ceterae urbes maritimae sitae sunt ... etiam nostris temporibus vidimus agmina locustarum terram texisse Iudaeam, quae postea vento surgente in mare primum et novissimum praecipitatae sunt ». Dominus placatus punitionis instrumenta abiicit et foede perdit; superbe magnitudinem calamitatum exprimit (Ps. Ruf.), qua vehementer nocuerunt (Mar.). Ita hebr. potest verti magna patravit (cf. Ps. 196, 2). Verum hoc loco plerique veteres non locustas intelligunt, sed eum qui ab aquilone est hostes ab aquilone qui venerint, explicant; ita Assyrios et Chaldaeos cernunt Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Alb. Barh. ; Assyrios Ephr. ; Nabuchodonosorem Sanct. Tir. ; Holofernem Rib. Lap. Sa, Men.; locustas agnoscunt Ps. Ruf., partim Mar. et Schegg, Keil, Loch, Trochon. Hoc sane contextui At minime opus est dicere hac amotione locustarum sensum promissionis esse exhaustum. Nam cum Ioel normas Dei generales proponat, cur non idem h. 1. fecisse censendus sit? Cur nomen peculiare aquilonaris ? usurpat? cur punitionis foedae rationem, subdit, quia enormia patravit vel superbe, insolenter egit? Haec omnia facile patent, si assumimus, prophetam $n locustarum schemate exprimere, qua ratione Deus, qui semper zelatur pro populo suo, vindictae ministros, postquam populum Dei castigaverint, alios atque alios sit abiecturus. Uti enim Deus ante Ioelis tempora et iam ?udicum aetate hostium incursionibus populum rebellem visitavit, ita eum postea quoque invasione hostili esse erudiendum, vates iam 2, 2 et seq. docuerat. Sed propter Dei zelum et promissa iam data vates etiam scit, populum Dei non iri conculcatum, verum per iudicia ad instaurationem esse adducendum, hostes proin fore conterendos; hostes vero praecipue ab aquilone ; imminere, pariter ex historia anteacta et aequali certum erat. Quae cum ita sint, uti in locustis 9, 4. 9 hostes adumbrantur, quia Deus utrisque tamquam vindictae ministris utitur, ita in locustarum expulsione omnium etiam hostium prostrationem praeformari et schemate quodam delineari facile concesseris. Neque te fugiet, eandem poenitentiae viam observari in quavis punitione : Assyrii cum ingruerent, Ezechias cum lacrimis Dominum obtestatur ; ex babylonica calamitate ii demum salvati sunt et in'patriam redierunt, qui sensus ab Isaia (48, 20 ; $2, 11; 59, 9 seq. 62, 10; 63, 7), a leremia (3, 21 ; 31, 19), ab Osee (2, 'I. 13), a Sophonia (3, 48 hebr.), a Daniele (9, 4 seq.) expressos, i. e. verae poenitentiae sensus animis conceperunt. Pariter in epocha messianica ii ruinam effugerunt, qui corde contrito ad Dominum redierunt.
2:21
v. 21 « Noli timere, terra, exsulta et laetare, quoniam magnificavit Dominus ut faceret » ! — cf. 1, 6. 10. 19. Terra impetum locustarum prima experta statim omni ornatu et fructu spoliata est; unde apte eam primo alloquitur, a qua ad animalia et homines vitae subsidia proveniunt. In hebr. alterum membrum quia magnificavit . . . eodem modo effertur, uti v. 90 in fine ; pulchra sane et oratoria antithesi : illa magnifice fecerunt, sed foede pereunt : nunc Dominus magnificentiam suam et pompam exserit in beneficiis praestandis, quare immensa laetitia ut omnia exsultent, vates adhortatur ; idque iure, nam si quando erit iubilandum, tunc certe, cum Dominus non modo quasi ordinario, sed magnifico, grandi amorem suum sit manifestaturus. | | Quare animalia quoque, quae antea gemebant (1, 18. 20) ad lactitiae participationem provocat
2:22
v. 22 « nolite timere, animalia regionis ; quia germinaverunt speciosa deserti, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam » ; — plena sunt omnia alimentis; arborum et vinearum fertilitas, etsi ad animalia regionis (nvena quadrupedia sunt mansueta et fera) vix immediate spectet, tamen generatim rerum prosperitatem omnium indicat et insuper, si homines uberem frugum messem colligunt, non parum utilitatis ad animalia domestica redundat; quare apta est sententiarum connexio, neque ullo pacto opus erit, cum Cyr. Rup. Ilaim. Barh. animalia homines interpretari, id quod iam 1, 18. 20 ne fiat cautum esse debet.. Promissiones faustae arcte adnectuntur ad v. 19 et Dei responsionis explicationem continent. Quare, uti in v. 19 cernitur, prius frugum ubertas declaratur. Altera v. 49 pars et non dabo vos ultra opprobrium in gentibus, ita explicatur, ut populus erudiendus dicatur ad veram iustitiam v. 23 et v. 26 laudem Dei et gratiarum actiones celebraturus et v. 297 experimento cogniturus, Dominum in mcdio populo versari protectorem :quae tria egregie explicant, cur populus Dei iam non sit ludibrio aliis. Post terram et animalia ratione praeditos alloquitur et ad sacram laetitiam invitat
2:23
v. 93 « et filii Sion, exsultate et laetamini in Domino Dco vestro, quia dedit vobis doctorem iustitiae et descendere faciet ad vos ünbrem matutinum et serotiniain, sicul in. principio » ;, — « ad filios quoque Sion loquitur, ut. exsultent et gaudeant non in quacumque re levi, sed in Domino Deo suo, qui dedit eis alimenta iustitiae ». (IHier.) ; laetitiam commendat religione ac pietate plenam, quae in Deum auctorem beneficiorum referatur ; duo beneficiorum genera. declarantur : prius, quo calamitatum fons obstruatur 1. e. peccata removeantur et quo populus ad vitam dignitate theoeratiea dignam erudiatur ; alterum, quo prosperitas pietati adnexa promittatur uberrima. Alterum hoc per v. 24. 25. 96a magis prosequitur vates, dum prius (chiastica figura) a v. 96b. 97 explicatius proponit. Et prius quidem doctore ad. ?ustiti«m (hebr.) potissimum continetur. Optime rem declarare videtur Ps. Fuf.«: tu, popule meus, in eo. potissimum exsultare debes, quo ceteris nationibus antecellis : quia doctores videlicet iustae conversationis acceperis, quorum informatu et modestus aceres et beatus. Quale est. illud : beati sumus Israel, quoniam quae Deo placent, nobis nota sunt » (Dar. 4, 4). Legis institutionem per niunus propheticum continuo populo declaratam, qua vera ad iustitiam eruditio confertur, inter. máxima Del. beueficia. iure. censeri oportet et. populo ewidendumi est, quia, quod Balaam olim jam inter mona Israelis comnioda recensult : « temporibus suis dicetur Iacob et Israeli, quid operatus sit Deus » (Num. 93, 23) i. e. Deus opportuno tempore suos edocet, mittit prophetas ; insuper adest officium sacerdotale, quo ad legitima. observanda erudiendi sunt. (cf. 2 Par. 19, 3-10). Accedit, quod praeter illa munera Deus saepius pios etiam reges exeitavit, qui religionem ct pietatem. promoverent (c£. quae de Ezeehta et Iosia traduntur 4 Bes. cep. 18 et seq. 2 Par. ep. 19 ct seq.). Quam maxime similia sunt. verba. apud Is. 30, 20: « et non faciet avolare a te ultra doctorem tuum (hebr. doctores tuos) et erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum » (hebr. tumnalem, qui post iactam sementem terram irrigat et efficit, ut. frumentum crescere incipiat ; vernum, qui Martio et Aprili segetes ad maturitatem provehit (cf. Os. 6, 3. — Ier. 3, 3; 5, 24. Deut. 11, 14)— inde patet, cur matutinus et serotinus in vulg. dicantur. Sicut in. principio i. e. uti in temporibus prosperis anteactis ; cf. Mich. "1, 14 iuxta dies antiquos ; et bene LXX xa0og £yxpocOev. Textus mas. fert YiiN92, sed certe cum LXX, Syro, vulg. legi debet 2, uti unus cod. (cf. de Rossi) habet ; nam pluviam vernam in mense Nisan dari, uti habet Chald. et Wünsche vult, nimis clarum adeoque valde superfluum est. Illud autem « in initio » referri ad v. 28 «et postea», id quod Keil vult, etiam incredibile est. Unde cum Houbig. et Schols textus mas. emendandus est. Temporalem benedictionem, quae ex pluviis opportunis consequitur, declarat
2:24
v. 94 « et implebuntur areae frumento gt redundabunt torcularia vino et oleo » . — Immo talis erit ubertas, ut proventus quem locu- Stae perdiderunt quasi cum usura restituatur
« Omnibus, quae supra fuerat comminatus, nunc contraria pollicetur » (Hier.), et « per easdem species sermo decurrit, per quas etiam sub adversitate transierat » (Ps. Ruf.). Uti antea ad luctum vocavit, ita nunc populi conversionem et Dei beneficia faustis laetisque acclamationibus celebrat et magna omnium exsultatione laetandum esse praecipit. Per gradus quosdam a terra inanimata ad animalia, ad homines progreditur, ut per omnes rerum ordines novos Dei favores spargi, sentiri ac cum eximia laetitia consalutari innuat. Inde
2:25
v. 98 « et reddam vobis: annos quos comedit locusta, bruchus.et rubigo et eruca, fortitudo (mea magna quam misi in vos ;
2:26
v. 96 et comedetis vescentes et saturabimini» ; — annos volunt dici indeterminate (Keil, Wünsche) pro anno uno ; at satius videtur obvia significatione retenta assumere, locustarum plagam illam cp. 4 saepius repetitam esse, donec miseriis attriti ad poenitentiam confugerint. De nominibus cf. 4, 4. Animalcula vocat fortitudinem magnam suam, qua usus est ad maximam stragem terrae inferendam. Deus variis exercitibus variisque administris ad sua consilia exse- "quenda accitis omnium Dominum se probat et omnia suo subesse nutui ostendit. Iam ea tangit, quae ad beneficium prius doctoris ad $ustitiam perünent : « et. laudabitis nomen Dei vestri, qui fecit mirabilia vobiscum et non confundetur populus meus in sempiternum ; v. 2'| et scietis, quia in medio Israel ego sum et ego Dominus Deus vester et non est amplius ; et non confundetur populus meus in sempiternum » ; — intime scil. agnoscent miram Dei benignitatem et liberationem concessam Deumque debitis laudibus prosequentur. Hac religione quamdiu animi imbuti sunt, in mandatis Dei et omni pietate sedulo versabuntur, et proinde ex lege Dei in V. T. ordinaria ab omni opprobrio, servitute erunt alieni et securi. Ad iustitiam eruditi et eam colentes experimento percipient (Theod. Alb.) Dominum potentia sua et amplissima benignitate inter se versari eumque solum esse Deum, neque unquam alias nationes cultu idolorum similia beneficia recepisse vel talia magnalia vidisse. Quia a v. 28 periodus messianica sequitur, iure ea, quae a v. 21 dicuntur, etiam aliquatenus ad tempus illud referri possunt, quod post iudicium in populum rebellem exercitum tamqum tempus praeparationis ad periodum messianicam consideratur. Uti Ioel rem exhibet, illud iudicium cp. 2 intentatum avertere possunt; quod si non averterint pietate vel poenitentia facta, ingruet ; at Dominus propter zelum suum, quo promissionibus stat, populi ruinam sanabit et demum bona messianica adducet.
2:28
v. 98 « Et erit post haec, effundam spiritum meum super omnem carnem , et prophetabunt filii vestri et filiae ves- (rae ; senes vestri somnia somniabunt et iuvenes. vestri visiones videbunt ;
Donis illis maiora addentur
2:29
v. 29 sed et super servos meos et ancillas in. diebus illis effundam spiritum meum » ; — cf. Act. 9, 16; i. e. post periodum praeparationis ! nova epocha orietur conspicua effusione larga spiritus Dei eaque universali. Ipsum e/fundere « ostendit muneris largitatem » (Hier. Alb. Rib. Sanct.) ; spiritus Dei « principium vitae est et principium illuminationis et principium operis et sic operatur vitam in gratia, illuminationem in revelatione et virtutem in opere » (Alb.). Spiritus Dei initio creationis ferebatur super materiam informem, illam ad x£spcv educens ; spiritus Dei induit prophetas eosque scientia Dei, fortitudine, prudentia ceterisque virtutibus exornavit. Larga ergo spiritus effusione nova vita eaque divina novaeque virtutes plane naturae ordinem superegredientes animis hominum induntur. Et cum spiritus Dei etiam olim daretur, haec epocha tamen duobus eminet: ampliore largitione et effusione super omnem carnem, ita ut non solum pauci ex stirpe electa, verum omnes omnino donorum fiant participes. Unde periodus haec copia donorum eorumque in omnes largitione erit a tempore anteacto distincta. Cum spiritus Dei exhibeatur infundendus spiritui hominis eumque intime repleturus et ad sublimioris vitae exercitium elevaturus, facile inde quoque fluit regeneratio quaedam, quae demum in N. T. plane explicatur. Istam effusionem charismatis potissimum cerni ac manifestari, vaticinium docet. Varia eorum genera recensentur ita, ut Num. 12, 6 de modo communicationis divinae doctrina innuatur. Prophetare generatim est impulsu atque instinctu divino salutaria loqui vel speciatim abscondita et futura pandere ; variae species, quibus Deus suorum animis illabitur resque communicat, in singulis ordinibus proponuntur, non quasi senibus unice somnia, iuvenibus visiones contingant, verum ut aequalitate quadam sermonis singula recenseantur. Nullus sexus, aetas nulla excluditur. Neque ad solos Iudaeos effusio haec spectat. Nam quod iam indicatur locutione prorsus illimitata super o3mem carnem, id. explicite effertur cum gradatione quadiin v. 90 et etiam super servos ! et ancillas (hebr.) i. e. praeter Iudaeos in alienigenas, qui tamquam servi populo Dei addicti inter eos vivunt (Is. 14, 2). Modus loquendi veteri foederi conditionique civili est adaptatus et genes fore participes spiritus Dei indicat (cf. Pp. Rib. Sanct. Sa, Mar. Men.) ; id quod perperam negatur a Wünsche. Vatieinium spectare ad periodum messianieam, certum est d) ex ipso argumento : nam divini spiritus effusionem, participationem ei epoehae prophetae generatim attribuunt ; ef. Is. 11, 9; 44, 3. Ier. 31, 33. Ez. 35, 95 - 28 ; 41, 19. Os. 2, 19. 20; b; ex ipsa formula post haec X27*nis, quae sensu aequivalet h. l. ei, qua utitur S. Petrus Act. 9, 16 in. novissimis diebus et quae ad tempus messianieum speetat, prout omnes fatentur ; demum c) ex interpretatione. authentica. Act... 2, 16 seq. Magna illa Spiritus S. effusione Ecclesia die Pentecos- - tes nata est. Spiritus Dei in Apostolos effusus eorum ministerio ope sacramentorum reliquis quoque fidelibus datus est ct habitat in cordibus iustorum ; quare ea effusio manet in E-clesia (cf. Theod.). Simul cum inhabitatione Spiritus S. quae pars est potissima, coniuneta ezant charismata varia et gratiae gratis datae (ef. 4 Cor. 12, 8 etc. Gal. 3, 5), quae illius Spiritus effusi essent signa manifesta et suo modo per omnem Ecclesiae aetatem perseverant, tamquam argumenta aperta et vera ornamenta, quibus Christus suam distinguit, exornat notamque reddit. Éecle- Ieiuna et falsa est veterum nonnullorum explicatio, vaticinium hoc jam spectare tempus Ezechiae regis vitaeque theocraticae et pictatis eo tempore instaurationem, vel divinam in reditu babylonieo protectionem ( cf. Ephr. Theod. M. Ps. Ruf. Calm.), ita quidem, ut quod historice valeat de oa aetate et de Ezechia, typologice et perfectius impletum sit tempore Christi. At contextus et verba talia sunt, quae sensum illum Ai-s/oricum non admittant, sed directe et unice periodum messiantcam delineent. Ita intelligunt Patrum plerique (cf. ib. Sanct. ). Spiritus Dei effusioni largae et universali vates immediate subiungit iudicium universale, quo Dcus a genere humano tantis donis cumulato rationem exizet, quem in usum divina beneficia converterint. Iudicium signis tremendis in coelo et in terra praeparatur :
2:30
v. 30 «et dabo pro- 1 Meos non habet hebr. Syr. Chald. ; omittit quoque Ps. Ruf. digia 4n coelo ct dn ferra, sanguinem et ignem et vaporem fumi;
2:31
v. 31 sol convertetur 1n. tenebras, et. luna n sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis » ; — haec iudicii ultimi: praeambula dis declirantur, quae in Evanzeliis de die Domini leguntur Matth, 24, 90. Marc. 13, 25. 25. Luc. 21, 25. 26 ; hisce adde plagas illas, quae. in Apocalypsi aperto sexto sigillo fiunt (6, 12 et seq.), quae aperto septimo sizillo per anzelos cum tubis iuflizuntur (8, "1. 8. 10. 142; 9, 9. 18), quae effusione phialarum infliguutur. (16, 2 - 91). Inde conficitur fore in terra bella, caedes, persecutiones, conflagrationes ; elementa omnia perturbari ct armari in. punitionem peccatorum ; in aere autein et in coelo quoque stellifero magnas fore perturbationes, seriem cet ordinem machinae mundi quasi dissolutum iri. Iam in plagis aegyptiacis Deus usus est tenebris, sanguine, aeris intemperie ad. rebelles castigandos ; unde minime mirum erit, si in saeculorum consummatione et transmutatione simili rerum omnium perturbatione eos puniet, qui rebus omnibus abusi sunt ad. peccata perpetranda. « Suadere festinat, quod cum dies Domini i. e. tempus ultimi iudicii cum tanta sit potentia et fraiore venturum, ut trepidantibus pereulsisque sideribus machina ista vclut combusta dissiliat, sola fides sit. quae agmina piorum mundo collabente tutetur » (Ps. Ruf). Cur autem effusioni Spiritus Dei statim iudicium ultimum suhbiungatur, hanc affert rationem Rib. : « ut ostendat nullam legem post hanc esse exspectandam, sed hanc esse ab omnibus, qui salvi futuri sint, recipiendam, aut iudicium magnum et maxime formidabile esse subeundum » (sim. Lap.). Quali autem norma salus dispensetur, docet
2:32
v. 32 « et erif, omnis qui invocaverit nomen. Domini, salvis erit ; quia 1n monte Sion et in lerusalem erit salvatio, sicut dicit Dominus, et in residuis quos Domimus vocaverit » ; — i. e. cultores Domini, qui tota mente et toto cordis affectu momen. Domini invocant, divinam maiestatem implorantes Deum talem esse confitentur et talem diligunt, qualem nom?ie suo, revelatione, beneficiis, promissis se hominibus manifestaverit. Dei nomen essentiale est Iahve, à à» , qui est 1. e. actus purissimus, infinita perfectio, aeterna, absoluta, immutabilis. Hoc vero nomen foederi suo cum hominibus praefixit, quo et foederis illius constantiam, immutabilitatem, sublimitatem designaret et ultimum eius terminum, ipsius essentiae divinae visionem ct früitionem innueret. Quare nomen fFeive invocare est : Deum foederis supernaturalis credere, confiteri, amplecti auctorem et sponsorem propter ipsius naturae divinae maiestatem et exceellentiam. Unde in. brevi illa formula. totius fidei summa colligitur. (cf. Os. 12, 5). Nominis Iahve invocatio proinde una et unica est salutis adipiscendae via ac ratio. Hanc autem salutarem invocationem docet a) contineri ac concludi in Sion et in Ierusalem — b) et iri concessum vocante et interne invitante ipso Domino. Prius externum, alterum internum aliquid indicat. Sion igitur et lerusalem, uti sunt veteris theocratiae regnique Dei sedes omnibus conspicua et veri cultus divini domicilium, cui nomen dare debeat, quicumque veteris theocratiae bonorum ac promissionum se reddere voluerit participem, ita novae illius sublimiorisque theocratiae, quae effusione Spiritus Dei in universum genus humanum fundabitur, symbolum sunt ac repraesentatio, ita ut quicumque salvatur, animo ac mente illius urbis regnique Dei debeat esse civis et incola (cf. Ps. 86, 4-6). Quod Isaias et Michaeas symbolo montis Domini (Is. 2,'2. Mich. 4, 4), quod Isaias urbis aedificatione, ambitu, ornatu (Is. 49, 1'1 ; 54, 4 etc. cf. Zach. 2, 4) praeformat ac pro novo foedere docet, idem cernimus hoc loco expressum, dum in Sion fore ereptionem, liberationem, evasionem (hebr.) dicitur. Eam vero salvationem adnexam esse Sioni, res est, ait vates, iam nota et a Domino annuntiata : sicut dixit Dominus : id quod ad Isaiae vaticinia (cf. 9, 3; 4, 3 etc.) aliorumque referunt (cf. Sanct. Rib. Lap. Men. Tir.) ; sed eadem verba et in monte Sion erit salvatio apud Abdiam leguntur v. 1'1 et valde similia : salvatio de monte Sion Is. 91, 32. | | Sed etiam ii, qui Sioni adscripti sunt, non sua virtute ac merito salvabuntur, sed : inter eos qui eousque relinquentur erunt, quos Dominus vocat (cf. hebr.); i. e. ii quoque qui iudicia Dei alia et praevia effugerint, salute potientur, dummodo a Domino vocentur. Deus estigitur, qui interne vocat, trahit,. gratia iuvat et invitat, quicumque salvabuntur. Salurio praesente, aperte docet vates simulque paucos esse electos innuit inter relictos erunt quos vocat Dominus : Isaias quoque repetitis vicibus ingeminat : reliquiae salvabuntur (cf. 10, 21. 22). De tempore messianico igitur Ioel haec potissimum docet : a) tempus quoddam praecedere praeparationis ; b) donorum Spiritus Dei effusione larga et universali insigniri ; c) concludi magno die Domini et horribili, quem mirae perturbationes terrestres et aethereae praecedant ; d) salvari eos qui fide ac dilectione Dominum amplectantur ; e) salutem illam reponi in Sion, ac deberi Deo interne vocanti ac iuvanti ; f) paucos fore electos. — Sanctitatem internam, de qua Osee plura explicavit, Spiritus Dei effusione, proinde ipsius Spiritus Dei communicatione, inhabitatione iri effectum et exornatum Ioel potissimum nos docet. Apud Isaiam Spiritus Dei plenitudo in ipsum Messiam descendit (Is. 11, 2) ; apud Ioelem clare dicitur, membra quoque Christi imbui atque ungi Spiritu Dei ; Ezechiel demum cum Spiritus effusione aquam mundam (quasi causam instrumentalem) et utriusque effectum, internam innovationem et sacram quandam muta- : tionem coniungit (cf. 36, 25-28). Populum Dei novum divina quadam generatione ex Deo esse oriundum Isaias innuit (606, 8. 9) et iam eo continetur, quod Sion mater sponsa sit Domini, eiusque filii nominentur filii Dei. Ita quae in N. T. clare'aperteque docentur, in V. T. egrezie adumbrantur atque praeformantur. lam tempore S. Hier. variae, ut ipse refert, ferebantur interpretationes. Ipse prodigia illa in morte Christi accidisse eenset : « in coelo, quia sol est versus in tenebras et luna in sanguinem; in terra, quia tam vehementi et insolito motu terra contremuit, ut monumenta aperta et saxa disrupta siut ». Sanguinem explicat « quem pereusso latere Salvatoris mixtis aquis romanus miles etfudit » ; et ignem esse ignem Spiritus S. in die Pentecostes descendentis de coelo. Similiter explicant Theod. M. Haimo, Alb. De morte Christi et eversione urbis Ierusalem (ibi signa in coelo, hic in terra facta esse, scil. calamitates Iudaeorum) explicat S. Cyr. Ea facta esse in Christi morte, resurrectione et primis Apostolorum temporibus Sanct. afürmat. Variam et multiplicem impletionem adstruit S. Ephr., scil. ea fore in diebus Ezechiae * , secundo in diebus Sedeciae ct in diebus Gog et in plenitudine temporum perfecte in primo et ultimo Christi adventu. Similia saltem ex V. T. affert Darh. Varia indicari tempora et iudicia | aliis placet : ita Ps. Ruf. Tir. : « coeperunt haeé in passione Christi, creverunt in excidio ierosolymitano, sed perfecte complebuntur sub finem mundi» ct leinke, qui omnia iudicia in Dei inimicos per saeculorum decursum exercenda innui vult; id quod etiam Trochon amplectitur. Ultimum iudicium directe ct immediate designari censent Theod. Rup. Rib. Lap. Sa, Mar. Men. Ad ultimam catastrophen Israelis signa haec refert Schegg. Denique Calm. ex iis quae Herodotus (3, 34) narrat, talia signa praecessisse eontendit mortem Cambvsis et eius exercitus caedem et eadem de re vaticinari Ez. 38, 22. Anc. — Haec pars arcte ad antecedentia adnectitur. Ratio enim redditur, cur in monte Sion et in. lerusalem salvatio sit futura. Nam Deus Sionem miseratus vindictam et ultionem capiet de omnibus, qui ei iniuriam intulerunt ; prima eius ultionis exempla proponit in vicinis gentibus (3, 1-8). Ex hac punitione hostium transit ad cladem generalem omnibus Sionis oppugnatoribus denuntiandam ; ad sacrum quoddam bellum omnes exstimulat ; promittit auxilium Dei et gentes malitia completa Deo iudici esse sistendas praedicit, quod iudicium solitis signis in coelo et terra vestitum Dominus ex Sion exercebit horrendum in hostes, dum suis est spes ac fortitudo (3, 9-16). Ita omnes agnoscere debent, Dominum habitare in Sion, Sionem sanctitate et protectione divina exornari, ibi divinam benedictionem, salutis efficaciam stabilitatemque concedi, dum hostes perditioni futuri sint obnoxii (3, 11-21). Igitur Sionem et Ierusalem propheta proponit tamquam regni Dei i. e. theocratiae sedem et caput in V. T. (3, 1-8) et in periodo messianica a v. 9. Quia reznum Dei expugnari non potest, ideo quicumque contra Sionem dimicant, iudicio Dei prosternendi sunt. Deus vero theocratiam suam instituit, ut omnibus salutis fontem aperiat ; haec autem theocratia ita exhibetur, ut Deus thronum suum habere dicatur in Sion, quare ex Sion omnis benedictio quasi ex fonte diffundetur. Et reipsa cum veteris theocratiae sedes sit Sion, facile fluit, novae theocratiae eiusque spiritualis figuram quasi et symbolum Sionem esse. A versu vero 9 sermonem fieri de periodo messianica, tum alia suadent, tum v. 45 et 16 commotione illa coeli et terrae signisque ostenditur, quae iam 9, 30. 31 periodum messianicam designarunt. |
2:1
… (12, 4) l'annunzio del g. d. universale si va precisando nelle vivide descrizioni dei profeti (Is. 13, 9; 66, 15; Ioel. 2, 1; Soph. 1, 2; Dan. 7, 8) e di Sap. (5, 1-13). Tutto il Nuovo Testamento è dominato da questa grande prospettiva. …
2:3
Il ricordo della straordinaria vegetazione del p. t. ritorna nella Bibbia come termine di paragone iperbolico: Gen. 13, 10; Is. 51, 3; Ez. 28, 13; 31, 8 sgg.; 36, 35; Ioel 2, 3; Eccli. 40, 17.
2:12
… Le pratiche di mortificazione si prefiggevano maggior purezza interiore, come attestano la loro relazione alla santità di Dio (Deut. 14, 1; Joel 2, 12-13) e i richiami dei profeti (Is. 58, 1-9).
II. IL D. NELLA BIBBIA. - Il d. viene lodato e anche comandato nel Vecchio Testamento (Tob. 12, 8; II Reg. 12, 16; Iud. 8, 6; Ioel. 2, 12; Esth. 14, 2; II Mach. 12, 12).
2:17
… 8, 6.11; cf. 2, 9.14 [Volg. 2, 5.10]), l'Israele delle promesse (Zach. 1, 7-17; 2, 5-17 [Volg. 2, 1-13]; Mal. 1, 1-5; Ioel 2, 18 sg. 26 sg.), gli eredi del patto del Sinai o davidico (Agg. 2, 5; che ora ha la sua piena attuazione: Zach. 2, 16; 8, 8; Ioel 2, 17; 4, 2.16 sg. [Volg. 3, 2.16 sg.]), e sono benedetti da Jahweh (Agg. 2.18 sg.; Zach. 8.14 sg.), mentre Edon e quanti hanno gioito della rovina di Giuda stanno per essere puniti (Zach. …
2:18
… portarono a termine l'opera indefessamente condotta da Esdra e Neemia. È vero, i rimpatriati sono il «resto» vaticinato (Agg. 1, 12; Zach. 8, 6.11; cf. 2, 9.14 [Volg. 2, 5.10]), l'Israele delle promesse (Zach. 1, 7-17; 2, 5-17 [Volg. 2, 1-13]; Mal. 1, 1-5; Ioel 2, 18 sg. 26 sg.), gli eredi del patto del Sinai o davidico (Agg. 2, 5; che ora ha la sua piena attuazione: Zach. 2, 16; 8, 8; Ioel 2, 17; 4, 2.16 sg. [Volg. 3, 2.16 sg.]), e sono benedetti …
… Il fatto della r. dei m. è oggi comunemente ammesso, perché fondato, almeno implicitamente, su testi della Scrittura (Ez. 18, 21; 33, 12; Joel. 2, 18; Gal. 3, 4; Hebr. 6, 10; soprattutto la parabola del figliolo prodigo [Lc. 15, 11-32], che viene ristabilito in tutti i suoi precedenti diritti) e in affermazioni esplicite dei Padri …
2:20
profonda depressione del Gör (Deut. 3, 17; Ios. 3, 16; 12, 3; II Reg. 14, 25); Jâm haq-Qadhmânî (« mare orientale »), in opposizione al Mare Mediterraneo (Ez. 47, 18); o « mare anteriore » (Ioel. 2, 20; Zach. 14, 18), in antitesi con il « mare posteriore » o Mediterraneo, secondo la maniera dell'orientamento ebraico. …
2:21
I. a) Secondo lo stile dei Settanta (cf. Soph. 3, 14; Ioel 2, 21; Zach. 9, 9; Lam. 4, 21) e la costante interpretazione dei Padri greci, l'« umil saluto » dell'angelo: γάρε, κεχαρισμένη (in ebraico probabilmente ronni mūhanhāh), esprime un invito …
2:28
… Gerusalemme, finché non siano rivestiti di « virtù dall'alto » (Lc. 24, 49: che è la virtù dello Spirito Santo, Act. 1, 4-8). G. così adempie l'altra profezia messianica, che prometteva per i suoi giorni l'effusione dello Spirito del Signore: Is. 32, 15; Ioel. 2, 28-32 [ebr. 3, 1-5]. L'effusione dello Spirito portava con sé la conferma nell'apostolato, specialmente nel suo ufficio di rendere testimonianza al Risorto: Act. 1, 8: « riceverete la …
… annunzia l'effusione dello Spirito sul Messia (Is. 41, 1; 42, 1 sgg.; principalmente 11, 1-2, testo divenuto classico per l'enumerazione dei doni dello S. S.) e su tutto il suo popolo (Is. 32, 15; 44 sgg.), come si espressero in seguito Ez. 37, 12 e Ioel 2, 28-29. Il valore di queste testimonianze è diversamente valutato. …
2:30
… l'apparizione dell'Anticristo (v.), la conversione d'Israele (Os. 3, 4-5; Rom. 11, 25-27; II Cor. 3, 14-17), la grande apostasia (II Thess. 2, 3; Mt. 24, 11-12; Lc. 17, 26-30; 18, 8; I Tim. 4, 1; II Tim. 3, 1), le perturbazioni cosmiche (nel cielo: Ioel 2, 30; Mt. 24, 29, 30; Lc. 21, 25-26, e nella terra: Mt. 24, 7-8; Lc. 21, 25-26).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.