The Iewes shal be released from the captiuitie of Babylon. 12. Nabuchodonosor most proud and mightie, shal be throwne into extreme miserie. 24. In the meane time the Asirians beseging Ierusalem shal be defeated. 28. Neither shal the Philistims preuaile against the lewes, as they presume.
1Her time is near at hand, and her days shall not be prolonged. For the Lord will have mercy on Jacob, and will yet choose out of Israel, and will make them rest upon their own ground: and the stranger shall be joined with them, and shall adhere to the house of Jacob.Vicino a venire egli è il suo tempo, e i giorni suoi non son rimoti. Imperocché il Signore avrà misericordia di Giacobbe, e sceglierà ancor d'Israele una mano, e farà, che riposino nel lor paese. Congiungerassi a questi lo straniero, e farà lega con la casa di Giacobbe.IT is neere that the time therof shal come, and the daies therof shal not be porlonged. For our Lord wil haue mercie on Iacob, and wil yet choose out of Israel, and wil make them rest vpon their owne ground: the stranger shal be ioyned to them, & shal sticke to the house of Iacob.Prope est ut veniat tempus ejus, / et dies ejus non elongabuntur. / Miserebitur enim Dominus Jacob, / et eliget adhuc de Israël, / et requiescere eos faciet super humum suam; / adjungetur advena ad eos, / et adhærebit domui Jacob. 2And the people shall take them, and bring them into their place: and the house of Israel shall possess them in the land of the Lord for servants and handmaids: and they shall make them captives that had taken them, and shall subdue their oppressors.E i popoli faran loro onore, e gli accompagneranno al loro paese: e la casa d'Israele gli avrà per servi, e serve, ed eglino faran preda de' lor predatori, ed avranno per sudditi i loro esattori.And peoples shal hold them, and bring them into their place: and the house of Israel shal possesse them vpon the land of our Lord for seruants and handmaides: and they shallead captiue those that had taken them, & shal subdewe their exactours.Et tenebunt eos populi, / et adducent eos in locum suum; / et possidebit eos domus Israël / super terram Domini / in servos et ancillas: / et erunt capientes eos qui se ceperant, / et subjicient exactores suos. 3And it shall come to pass in that day, that when God shall give thee rest from thy labour, and from thy vexation, and from the hard bondage, wherewith thou didst serve before,E in quel tempo, allorché Iddio ti avrà dato di respirare da tuoi travaglj, e dalla tua oppressione, e dalla dura schiavitù, nella quale fosti tenuto,And it shal be in that day, when God shal geue thee rest from thy labour, and from thy vexation, and from the sore seruitude, which thou didst serue before.Et erit in die illa: cum requiem dederit tibi Deus / a labore tuo, et a concussione tua, / et a servitute dura qua ante servisti, 4Thou shalt take up this parable against the king of Babylon, and shalt say: How is the oppressor come to nothing, the tribute hath ceased?Ti servirai di questo cantico contro il re di Babilonia, e dirai: Come mai non si vede più l'esattore, è finito il tributo?Thou shalt take this parable against the king of Babylon, and shalt say: How hath the exactour ceased, the tribute rested:sumes parabolam istam / contra regem Babylonis, et dices: / Quomodo cessavit exactor; / quievit tributum ?
5The Lord hath broken the staff of the wicked, the rod of the rulers,Il Signore ha spezzato il bastone degli empj, la verga de' dominanti,Our Lord hath broken the staffe of the impious, the rodde of the rulers,Contrivit Dominus baculum impiorum, / virgam dominantium, 6That struck the people in wrath with an incurable wound, that brought nations under in fury, that persecuted in a cruel manner.La quale con ira percuoteva i popoli con piaga irremediabile, tiranneggiava furiosamente le genti, le straziava con crudeltà.that did beate peoples in indignation with vncurable wound, subdewing nations in furie, persecuting cruelly.cædentem populos in indignatione / plaga insanabili, / subjicientem in furore gentes, / persequentem crudeliter. 7The whole earth is quiet and still, it is glad and hath rejoiced.La terra tutta è in silenzio, ed in pace, e gode, ed esulta:Al earth is quiet and stil, is glad & hath reioyced.Conquievit et siluit omnis terra, / gavisa est et exsultavit; 8The fir trees also have rejoiced over thee, and the cedars of Libanus, saying: Since thou hast slept, there hath none come up to cut us down.Gli abeti ancora, e i cedri del Libano fanno festa sopra di te. Dacché tu ti se' addormentato, non verrà alcuno a tagliarci.The firre trees also haue reioyeed ouer thee, and the ceders of Libanus: since thou hast slept, there hath none come vp to hewe vs.abietes quoque lætatæ sunt super te, / et cedri Libani: / ex quo dormisti, non ascendet / qui succidat nos. 9Hell below was in an uproar to meet thee at thy coming, it stirred up the giants for thee. All the princes of the earth are risen up from their thrones, all the princes of nations.L'inferno laggiù al tuo arrivo si è commosso: ti ha mandato incontro i giganti: si sono alzati da' loro troni tutti i principi della terra, tutti i principi delle nazioni.Hel beneath is trubled to meete thy coming, it hath raysed vp the giants for thee. Al the princes of the earth are risen vp from their thrones, al the princes of nations.Infernus subter conturbatus est / in occursum adventus tui; / suscitavit tibi gigantes. / Omnes principes terræ / surrexerunt de soliis suis, / omnes principes nationum. 10All shall answer, and say to thee: Thou also art wounded as well as we, thou art become like unto us.Tutti quanti volgeranno a te la parola, e diranno: Tu pure se' stato ferito come noi, e se' diventato simile a noi.Al shal answere, and say to thee: Thou also art wounded euen as we, made like vnto vs.Universi respondebunt, et dicent tibi: / Et tu vulneratus es sicut et nos; / nostri similis effectus es.
11Thy pride is brought down to hell, thy carcass is fallen down: under thee shall the moth be strewed, and worms shall be thy covering.È stata cacciata nell'inferno la tua superbia, il tuo cadavere è steso per terra, tu avrai per coltre il fracidume, e tua coperta saranno i vermi.Thy pride is drawen downe to hel, thy carcasse is fallen: vnder thee shal the mothe be strawed, and wormes shal be thy couering.Detracta est ad inferos superbia tua, / concidit cadaver tuum; / subter te sternetur tinea, / et operimentum tuum erunt vermes. 12How art thou fallen from heaven, O Lucifer, who didst rise in the morning? how art thou fallen to the earth, that didst wound the nations?Come mai se' tu caduto dal cielo, o Lucifero, splendente al mattino? Sei precipitato per terra tu, che straziavi le genti?How art thou fallen from heauen Lucifer, which didst rise in the morning? art thou fallen to the earth, that didst wound nations?Quomodo cecidisti de cælo, / Lucifer, qui mane oriebaris ? / corruisti in terram, / qui vulnerabas gentes ? 13And thou saidst in thy heart: I will ascend into heaven, I will exalt my throne above the stars of God, I will sit in the mountain of the covenant, in the sides of the north.Tu che dicevi in cuor tuo: Salirò al cielo: sopra le stelle di Dio innalzerò il mio trono, salirò sul monte del testamento al lato di settentrione.Which didst say in thy hart: I wil ascend into heauen, aboue the starres of God wil I exalt my throne, I wil sitte in the mount of the testament, in the sides of the North.Qui dicebas in corde tuo: / In cælum conscendam, / super astra Dei / exaltabo solium meum; / sedebo in monte testamenti, / in lateribus aquilonis; 14I will ascend above the height of the clouds, I will be like the most High.Sormonterò l'altezza delle nuvole, sarò simile all'Altissimo.I wil ascend aboue the height of the cloudes, I wil be like to the Highest.ascendam super altitudinem nubium, / similis ero Altissimo ? 15But yet thou shalt be brought down to hell, into the depth of the pit.Tu però sei stato precipitato nell'inferno, nel profondo della fossa:But yet thou shalt be drawen downe to hel, into the depth oh the lake.Verumtamen ad infernum detraheris, / in profundum laci. 16They that shall see thee, shall turn toward thee, and behold thee. Is this the man that troubled the earth, that shook kingdoms,Quegli, che ti vedranno, ti si inchineranno, e ti considereranno: E egli questo quell'uomo, che ha conturbata la terra, che ha scossi i reami,They that shal see thee, shal turne toward thee, & behold thee: Is this the man, that trubled the earth, that shaked kingdomes,Qui te viderint, ad te inclinabuntur, / teque prospicient: / Numquid iste est vir qui conturbavit terram, / qui concussit regna, 17That made the world a wilderness, and destroyed the cities thereof, that opened not the prison to his prisoners?Che ha disertato il mondo, e distrutte le città, e a suoi prigionieri non aperse mai la carcere?that made the world a desert, & destroyed the cities therof, opened not the prison to his prisoners?qui posuit orbem desertum, / et urbes ejus destruxit, / vinctis ejus non aperuit carcerem ?
18All the kings of the nations have all of them slept in glory, every one in his own house.Tutti i re delle genti sono tutti morti gloriosi, ognuno è ito nella sua casa.Al the kinges of the nations euerie one haue slept in glorie, eche man in his owne house.Omnes reges gentium / universi dormierunt in gloria, / vir in domo sua; 19But thou art cast out of thy grave, as an unprofitable branch defiled, and wrapped up among them that were slain by the sword, and art gone down to the bottom of the pit, as a rotten carcass.Ma tu sei stato gittato lungi dal tuo sepolcro, quasi arbore inutile, e immondo, e confuso come putrido cadavere con quei, che sono stati uccisi di spada, e son discesi nel fondo della fossa.But thou art cast forth out of thy sepulchre, as an vnprofitable branche polluted, and wrapped vp with them that were slaine by the sword, and are gone downe to the fundations of the lake, as a rotten carcasse.tu autem projectus es de sepulchro tuo, / quasi stirps inutilis pollutus, / et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio, / et descenderunt ad fundamenta laci, / quasi cadaver putridum. 20Thou shalt not keep company with them, even in burial: for thou hast destroyed thy land, thou hast slain thy people: the seed of the wicked shall not be named for ever.Tu con quelli non avrai società neppur nel sepolcro: perocché hai distrutto il tuo paese, hai fatto perire il tuo popolo. Non sarà per sempre la stirpe de' malfattori.Thou shalt not keepe companie with them, neither in burial, for thou hast destroyed thy land, thou hast slaine thy people: the seede of the wicked shal not be named for euer.Non habebis consortium, neque cum eis in sepultura; / tu enim terram tuam disperdidisti, / tu populum tuum occidisti: / non vocabitur in æternum / semen pessimorum. 21Prepare his children for slaughter for the iniquity of their fathers: they shall not rise up, nor inherit the land, nor fill the face of the world with cities.Preparate i figliuoli di lui ad essere uccisi per l'iniquità de' loro padri. Non cresceranno, né saranno eredi della terra, e non empieranno il mondo di cittadi.Prepare his children to slaughter in the iniquitie of their fathers: they shal not rise vp, nor inherite the land, nor fil the world with cities.Præparate filios ejus occisioni, / in iniquitate patrum suorum: / non consurgent, nec hæreditabunt terram, / neque implebunt faciem orbis civitatum. 22And I will rise up against them, saith the Lord of hosts: and I will destroy the name of Babylon, and the remains, and the bud, and the offspring, saith the Lord.Io pure mi leverò a' danni loro, dice il Signor degli eserciti, e sperderò il nome di Babilonia, e gli avanzi, e il germe, e la progenie, dice il Signore.And I wil rise ouer them, sayth the Lord of hostes: & I wil destroy the name of Babylon, and the remaynes, and bud, and progenie: sayth our Lord.Et consurgam super eos, / dicit Dominus exercituum; / et perdam Babylonis nomen, et reliquias, / et germen, et progeniem, dicit Dominus;
23And I will make it a possession for the ericius and pools of waters, and I will sweep it and wear it out with a besom, saith the Lord of hosts.E la darò in dominio agli Ericj, e alle acque stagnanti, e la scoperò con iscopa devastatrice, dice il Signor degli eserciti.And I wil make it the possession of the hedgehog, & marri•es of waters, & I wil sweepe it with besome wearing it, sayth the Lord of hostes.et ponam eam in possessionem ericii, / et in paludes aquarum, / et scopabo eam in scopa terens, / dicit Dominus exercituum. 24The Lord of hosts hath sworn, saying: Surely as I have thought, so shall it be: and as I have purposed,Il Signore degli eserciti ha giurato, dicendo: Come io ho pensato, così sarà, e come nell'animo mio ho disegnato, così avverrà.The Lord of hostes hath sworne, saying: If it shal not be, as I haue thought: and so fal out, as I haue in mind consulted:Juravit Dominus exercituum, dicens: / Si non, ut putavi, ita erit; / et quomodo mente tractavi, 25So shall it fall out: That I will destroy the Assyrian in my land, and upon my mountains tread him under foot: and his yoke shall be taken away from them, and his burden shall be taken off their shoulder.Io distruggerò l'Assiro nella mia terra, e lo conculcherò sulle mie colline; e sarà levato da Israele il giogo di lui, e il peso di lui dalle sue spalle.That I destroy the Assirian in my land, and in my mountaines tread vpon him: and his yoke shal be taken away from them, and his burden taken of from their shoulder.sic eveniet: / ut conteram Assyrium in terra mea, / et in montibus meis conculcem eum; / et auferetur ab eis jugum ejus, / et onus illius ab humero eorum tolletur. 26This is the counsel, that I have purposed upon all the earth, and this is the hand that is stretched out upon all nations.Questo è quello, che io ho pensato, e risoluto riguardo a tutta la terra, e stenderò così la mano sopra tutte le genti;This is the counsel, that I haue deuised vpon al the earth, and this is the hand stretched forth vpon al nations.Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram; / et hæc est manus extenta super universas gentes. 27For the Lord of hosts hath decreed, and who can disannul it? and his hand is stretched out: and who shall turn it away?Imperocché il Signore degli eserciti ha risoluto, e chi potrà dar di bianco? E la mano di lui è stesa, e chi potrà trattenerla?For the Lord of hostes hath decreed, and who can weaken it? and his hand is stretched out: and who shal turne it away?Dominus enim exercituum decrevit; et quis poterit infirmare ? / et manus ejus extenta; et quis avertet eam ?
28In the year that king Achaz died, was this burden:L'anno, in cui morì il re Achaz, tu fatto questo pesante annunzio:In the yeare, that king Achaz died, was this burden made.In anno quo mortuus est rex Achaz, factum est onus istud: 29Rejoice not thou, whole Philistia, that the rod of him that struck thee is broken in pieces: for out of the root of the serpent shall come forth a basilisk, and his seed shall swallow the bird.Filistei quanti voi siete, non vi rallegrate, che sia stata fatta in pezzi la verga, che vi batteva; perocché dal la stirpe del serpente nascerà un basilisco, e la stirpe di quello ingoierà gli uccelli.Reioyce not thou whole Philistaea, that the rod of thy striker is broken in peeces: for from the roote of the serpent shal issue forth a cockatrice, and his seede swalowing the bird.Ne lætaris, Philisthæa omnis tu, / quoniam comminuta est virga percussoris tui; / de radice enim colubri egredietur regulus, / et semen ejus absorbens volucrem. 30And the firstborn of the poor shall be fed, and the poor shall rest with confidence: and I will make thy root perish with famine, and I will kill thy remnant.E i primi tra i mendichi avranno del pane, e i poveri riposeranno con fidanza: e farò perire di fame la tua radice, e ucciderò tutto quello, che di te rimarrà.And the first borne of the poore shal be fed, & the poore shal rest considently: and I wil make thy roote to perish in famine, and wil kil thy remnant.Et pascentur primogeniti pauperum, / et pauperes fiducialiter requiescent; / et interire faciam in fame radicem tuam, / et reliquias tuas interficiam. 31Howl, O gate; cry, O city: all Philistia is thrown down: for a smoke shall come from the north, and there is none that shall escape his troop.Urlino le porte, alzino le loro strida le città: la Filistea tutta è per terra; perocché da settentrione verrà il fumo, e non è chi alle schiere di lui possa sottrarsi.Howle thou gate, crie out ô citie: al Philisthaea is throwen downe: for a smoke shal come from the North, and there is none that shal escape his troupe.Ulula, porta; clama civitas; / prostrata est Philisthæa omnis; / ab aquilone enim fumus veniet, / et non est qui effugiet agmen ejus. 32And what shall be answered to the messengers of the nations? That the Lord hath founded Sion, and the poor of his people shall hope in him.E che si risponderà agli ambasciadori delle nazioni? Il Signore ha fondata Sionne, e in lui spereranno i poveri del suo popolo.And what shal be answered to the messengers of nations? That our Lord hath founded Sion, and the poore of his people shal hope in him.Et quid respondebitur nuntiis gentis ? / Quia Dominus fundavit Sion, / et in ipso sperabunt pauperes populi ejus.
14:1
Calmet
Prolonged. Babylon was taken one hundred and seventy-two years after. (Calmet)
Worthington
Yet this time is counted short, compared with the monarchy, which had lasted a thousand years. (Worthington)
Ground. Cyrus restored the Jews; yet all did not return at that time.
14:2
Place. Cyrus probably granted an escort, as Artaxerxes did, 2 Esdras 2:7.
Servants. They had purchased many slaves, (1 Esdras 2:65.) as some were very rich in captivity, and were treated like other subjects.
14:4
Haydock
Parable. Septuagint, threnon. "Lamentation." (Haydock)
Or mournful canticle.
14:6
Persecuted. The Jews read incorrectly, "is persecuted."
14:7
Calmet
Earth. Subject to, or bordering upon the Assyrian empire. Under Darius the Mede, (the Cyaxares of Xenophon) and Cyrus, the people were little molested. (Calmet)
Haydock
The neighbouring princes (fir-trees, etc., ver. 8.) were also at rest. (Haydock)
14:9
Calmet
Hell is personified, deriding the Chaldean monarch, Baltassar, who perished the very night after he had profaned the sacred vessels, Daniel 5:3. He probably received only the burial of an ass, ver. 11, 19. (Calmet)
14:12
Calmet
O Lucifer. O day-star. All this, according to the letter, is spoken of the king of Babylon. It may also be applied, in a spiritual sense, to Lucifer, the prince of devils, who was created a bright angel, but fell by pride and rebellion against God. (Challoner) (Luke 10:18.) (Calmet)
Worthington
He fell by pride, as Nabuchodonosor did. (Worthington)
Homer (Iliad xix.) represents the demon of discord hurled down by Jupiter to the miserable region of mortals.
14:13
North. And be adored as God in the temple of Jerusalem, Psalm 47:3. The Assyrian and Persian monarchs claimed divine honours, 4 Kings 18:33., and Judith 3:13.
14:15
Calmet
Depth. Hebrew, "sides," (ver. 13.) or holes dug out of a cavern. (Calmet)
14:16
Turn. From their respective holes in the monument.
14:19
Arrian. vii
Grave. Strangers seized the crown of Baltassar, and neglected his sepulchre: or if we explain it of Nabuchodonosor, his tomb was probably plundered, (Calmet) as the Persians did not spare that of Belus. In the reign of Alexander, the tombs of the kings were covered with water, and filled with serpents. (Arrian. vii.)
14:20
Thy. Septuagint, "my." Thou hast been a murderer instead of a shepherd.
Ever. The children and monarchy of Nabuchodonosor presently perished. Evilmerodac and Baltassar reigned but a short time, and left no issue to inherit the throne.
14:22
Name. It shall lose all its splendour, and be mentioned only with abhorrence, 1 Peter 5:13.
14:23
Watson
Besom. Reducing it to a heap of rubbish, (chap. 13:21.; Calmet) as the event shewed. (Watson)
14:25
Worthington
Assyrian. 4 Kings xix. (Worthington)
Calmet
Sennacherib, (St. Jerome) Cambyses, or Holofernes. The sight of their chastisement would be an earnest of the fall of Babylon. (Calmet)
Haydock
The allies of Assyria, (Menochius) or the enemies of God's people, will also be punished, Isaias 15. (Haydock)
14:28
Year of the World 3277, Year before Christ 727.
Achaz. When Ezechias was just seated on the throne. The preceding and subsequent predictions were then delivered, Isaias 13:20.
14:29
Rod. Achaz.
Calmet
Bird. Ezechias will openly attack thee, 4 Kings 18:8. (Calmet)
Calmet
Protestants, "shall be a fiery flying serpent," (Haydock) like that erected by Moses, Numbers 21:9. Sennacherib and Assaraddon shall lay waste Philistia, ver. 31., and Isaias 20:1. (Calmet)
Worthington
Though Achaz be dead, Ezechias and Ozias will destroy more of that nation, 4 Kings 18:8., and 2 Paralipomenon xxvi. (Worthington)
14:32
Calmet
Nations. Surprised that Ezechias should escape, while the power of the Philistines was overturned so easily; or when the king sent ambassadors to his allies, to announce the defeat of Sennacherib by the angel. All confessed that this was an effect of the divine protection towards Sion. (Calmet)
14:12
O Lucifer.... O day star. All this, according to the letter, is spoken of the king of Babylon. It may also be applied, in a spiritual sense, to Lucifer the prince of devils, who was created a bright angel, but fell by pride and rebellion against God.
14:1
Isaie prophecied the destruction of Babylon aboue 100. yeares before the Iewes were caried thither captiue, and their captiuitie indured 70. yeares VVhich was released by Cyrus, after he had ouercome the Babylonians. Yet this space of nere 200. yeares, is counted a short time in respect of so great a Monarchie as this was, which had now continued aboue a thousand yeares, from the time of Ninus, yea was begunne by Nemrod. Gen. 10. v. v.
14:12
As Lucifer the greatest diuel, so Nabuchodonosor king of Babylon fel through pride into extreme miserie.
14:25
The miraculous destruction of the Assiriansarmie beseging Ierusalem is recorded. 4. Reg. 19.
14:28
The second commination is against the Philistians.
Concordanza 4 Reg 1•
14:29
Though Achaz was dead whom the Philistims feared, yet Ezechias a better king did afflict them more then the other had done 4. Reg. 18. v 8. Much more Ozias. 2. Par. 26
14:31
From Ierusalem which is situated on the north of Philistea.
14:1
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 122
“You think that these words refer to the stranger
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 123
… For the proselytes have no need of a covenant, if, since there is one and the same law imposed on all that are circumcised, the Scripture speaks about them thus: ‘And the stranger shall also be joined with them, and shall be joined to the house of Jacob;’
14:4
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 17
… As a garment stained with blood is not pure, so neither shalt thou be comely (or clean); because thou hast destroyed my land, and slain my people. Thou shalt not abide, enduring for ever, a wicked seed. Prepare thy children for slaughter, for the sins of thy father, that they rise not, neither possess my land.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.43
… In the last (chapter) also of Job, in which the Lord utters to Job amid tempest and clouds what is recorded in the book which bears his name, there are not a few things referring to the serpent. I have not yet mentioned the passages in Ezekiel, where he speaks, as it were, of Pharaoh, or Nebuchadnezzar, or the prince of Tyre; or those in Isaiah,
14:6
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.10
119. Let those who oppose us on this ground tell us first what the Life of the Son is. Is it a life bestowed by the Father upon one lacking life? But how could the Son ever fail to possess life, He Himself being the Life, as He says, “I am the Way, the Truth, and the Life.”
14:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
… would it not be of itself death to him? No doubt. And I will tell you how it is. If those who are not suffering, yet seeing those things are benumbed and faint with terror, much more will they be so affected, who are themselves sufferers. Wonder not at this. Hear a certain wise one saying, “Art thou become weak as we? art thou become like unto us?” (
14:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 11.4
… Hear, for instance, what the prophet says of a barbarian king, when seized with this frenzy. “I will exalt,” saith he, “my throne above the stars of heaven; and I will be like unto the Most High.” Afterwards, deriding him, and speaking of his death, he says, “Corruption is under thee, and the worm is thy covering;”
14:12
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.5.5
… thou shalt not remain for ever, most wicked seed. Prepare thy sons for death on account of the sins of thy father, lest they rise again and inherit the earth, and fill the earth with wars. And I shall rise against them, saith the Lord of hosts, and I shall cause their name to perish, and their remains, and their seed.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.25
… and neither in judging nor in doctrine are they discordant, but in all things are obedient to their Maker. For they would not have remained in their own glory, unless, what the Father willed, that they had willed also. He, for instance, who did not remain, but went astray, heard the words, ‘How art thou fallen from heaven, O Lucifer, son of the morning
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 15.1
… The fruitful soil of Rome, when it receives the pure seed of the Lord, bears fruit an hundredfold; but here the seed corn is choked in the furrows and nothing grows but darnel or oats. In the West the Sun of righteousness is even now rising; in the East, Lucifer, who fell from heaven, has once more set his throne above the stars.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.4
… It is the church of Christ that he “makes haste to spoil.” According to Habakkuk, “His food is of the choicest.” A Job is the victim of his machinations, and after devouring Judas he seeks power to sift the [other] apostles. The Saviour came not to send peace upon the earth but a sword. Lucifer fell, Lucifer who used to rise at dawn;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.40
… “The kingdom of heaven suffereth violence and the violent take it by force.” Still, unless you use force you will never seize the kingdom of heaven. Unless you knock importunately you will never receive the sacramental bread. Is it not truly violence, think you, when the flesh desires to be as God and ascends to the place whence angels have fallen
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.4
… “Shall mortal man,” he says, “be just before God? Shall a man be spotless in his works? If he putteth no trust in his servants, and chargeth his angels with folly, how much more them that dwell in houses of clay,” amongst whom are we, and made of the same clay too. “The life of man is a warfare upon earth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 11.15
… for if sin be natural, it is not sin at all. And how do they answer the prophetic proofs,—either what Isaiah says when he represents the devil under the person of the king of Babylon, “How art thou fallen, O Lucifer, son of the morning!”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 39.18
… They did not “go about to establish their own righteousness,” that they might “submit themselves to the righteousness of God.” …Behold! you are mortal; and you bear about you a body of flesh that is corrupting away: “And ye shall fall like one of the princes. Ye shall die like men,” and shall fall like the devil.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.8
… how art thou fallen to the ground, that didst wound the nations? and thou saidst in thine heart, I will ascend into heaven, I will exalt my throne above the stars of God, I will sit in the mountain of the covenant, in the sides of the north. I will ascend above the heights of the clouds. I will be like the Most High.”
Anonymous A Treatise on Re-Baptism by an Anonymous Writer 9
… nevertheless that true confessor of Christ, after a few days, taking Him aside, began to rebuke Him, saying, “Be propitious to Thyself: this shall not be;” so that on that account he deserved to hear from the Lord, “Get thee behind me, Satan;
14:13
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… Who then is he? Undoubtedly he who has raised up “children of disobedience” against the Creator Himself ever since he took possession of that “ air ” of His; even as the prophet makes him say: “I will set my throne above the stars ;… I will go up above the clouds; I will be like the Most High.”
sant'Ippolito † 235 d.C. Treatise on Christ and Antichrist 53
… “Because thy heart has been lifted up, and thou hast said, I am God.” And to the like effect Isaiah says: “For thou hast said in thine heart, I will ascend into heaven, I will exalt my throne above the stars of heaven: I will be like the Most High. Yet now thou shalt be brought down to hell (Hades), to the foundations of the earth.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.3
… I will sit on a lofty mountain, above the lofty mountains to the north: I will ascend above the clouds; I will be like the Most High.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.4
4. Now Nebuchadnezzar said:— I will ascend to heaven and exalt my throne above the stars of God and sit in the lofty mountains that are in the borders of the North .
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 11.4
… to what a length of impiety would not many men have proceeded, if death had not gone on teaching all men the mortality and corruptibility of our nature? Hear, for instance, what the prophet says of a barbarian king, when seized with this frenzy. “I will exalt,” saith he, “my throne above the stars of heaven; and I will be like unto the Most High.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 25
Such an one was he that saith, “I will exalt my throne above the Heavens.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.4
… and he who was bred up in a paradise of delight had the well-earned sentence passed upon him, “Though thou exalt thyself as the eagle, and though thou set thy nest among the stars, thence will I bring thee down, saith the Lord.” For he had said in his heart, “I will exalt my throne above the stars of God,” and “I will be like the Most High.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.13
13. I cannot bring myself to speak of the many virgins who daily fall and are lost to the bosom of the church, their mother: stars over which the proud foe sets up his throne,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.1
… Already before the arrival of your letter many in the East have been deceived into a pride which apes humility and have said with the devil: “I will ascend into heaven, I will exalt my throne above the stars of God; I will be like the Most High.”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.6
… For “the ransom of a man’s life is his riches.” You join the devil in boasting,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 5.3
… But the Only-begotten has been “made unto us wisdom, and righteousness, and sanctification,” and has been numbered amongst us, and paid tribute to Cæsar. This way, by which they might descend to Him from themselves, they knew not; nor that through Him they might ascend unto Him. This way they knew not, and they think themselves exalted with the stars
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.36
… and take pleasure in being loved and feared, not for Thy sake, but in Thy stead, by which means, being made like unto him, he may have them as his, not in harmony of love, but in the fellowship of punishment; who aspired to exalt his throne in the north,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 1.4
… On his guard against which he, who was inebriated by the richness of the house of the Lord, and drunken of the torrent stream of its pleasures, saith, “Let not the foot of pride come against me.” From this earth pride cast forth him who said, “I will place my seat in the north, and I will be like the Most High.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 36.15
… When one hath begun to be plentifully overflowed with that Fountain, let him take heed lest he grow proud. For the same was not wanting to Adam, the first man: but the foot of pride came against him, and the hand of the sinner removed him, that is, the proud hand of the devil. As he who seduced him, said of himself, “I will sit in the sides of the north;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 48.3
… “the sides of the North:” the sides of the North are joined to the city of the great King. The North is wont to be contrary to Sion: Sion forsooth is in the South, the North over against the South. Who is the North, but He who said, “I will sit in the sides of the North, I will be like the Most High”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 60.10
… Thence the tribulation of the Church, thence the pot boiling up. Of this pot in a certain place of prophecy is said, “A pot heated by the North wind.” Whence but by the quarters of the devil, who hath said, “I will set my seat at the North”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 74.15
… Who but that very dragon? For “no one entereth into the house of a strong man that he may spoil his vessels, unless first he shall have bound fast the strong man.” This is that strong man on his own virtue relying, and forsaking God: this is that strong man, who saith, “I will set my seat by the north, and I will be like the Most High.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.12
… The world indeed may rage through its own malice, and the perversity of its will; does it nevertheless pass over the bound laid down by the Creator, who made all things? Why then do I fear the north wind? Why do I fear the seas? In the north indeed is the devil, who said, “I will sit in the sides of the north; I will be like the Most High;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 12.4
… And because he “loved the words of ruin,” with which he had said, “I will ascend into heaven,” and the “deceitful tongue,” with which he had said of himself, “I will be like the Most High,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 12.8
And so God, the Creator and Healer of all, knowing that pride is the cause and fountain head of evils, has been careful to heal opposites with opposites, that those things which were ruined by pride might be restored by humility. For the one says, “I will ascend into heaven;”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 5.7
… as he only conceived it in his heart and mind, as the prophet tells us: “Who saidst in thine heart: I will ascend into heaven, I will set my throne above the stars of God. I will ascend above the heights of the clouds, I will be like the most High.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.6
… and so he comes to be even like him of whom it is written, He beholdeth all high things: he is a king over all the children of pride ( Job xli. 25 ). Nay, aspiring to a singular eminence, and despising the social life of the angels, he says, I will place my seat in the north, and I will be like unto the Most High (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 5.18
… Who even said, I will ascend into heaven, I will exalt my throne above the stars of heaven: I will sit upon the mount of the testament, in the sides of the North: I will ascend above the heights of the clouds; I will be like the most High (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 5.21
… For in truth he is imitating him who, scorning social joy with the legions of angels, attempted to start up to a summit of singular eminence, saying, I will exalt my throne above the stars of heaven, I will sit upon the mount of the testament, in the sides of the North, and will ascend above the heights of the clouds, and I will be like the most High (
14:14
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.11
… A simpler answer I shall find ready to hand in interpreting “the god of this world” of the devil, who once said, as the prophet describes him: “I will be like the Most High; I will exalt my throne in the clouds.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Four Homilies 2
… “He hath scattered the proud in the imagination of their hearts;” yea, He hath scattered the devil himself, and all the demons that serve under him. For he was overweeningly haughty in his heart, seeing that he dared to say, “I will set my throne above the clouds, and I will be like the Most High.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 1.2
… that proud one is mocked as a sparrow . For now the infant child lays his hand upon the hole of the asp, and laughs at him that deceived Eve ; and all that rightly believe in the Lord tread under foot him that said, ‘I will ascend above the heights of the clouds: I will be like the Most High
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.25
… for it follows either that we too are proper to the Father’s Essence, or He foreign to it, as we are foreign.’ Thus they idly babble; but in this their perverseness I see nothing but unreasoning audacity and recklessness from the devil
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.19
238. But Arius was not caught up to heaven, although he followed him who with accursed boastfulness presumed on what was divine, saying: “I will set my throne upon the clouds; I will be like the Most High.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 20
… For recklessness of all things makes a person a fool. Wherefore the Prophet calls the barbarian by this name. But “the fool,” he says, “shall speak folly.” ( Is. xxxii. 6 .) But that you may see the folly of him from his own words, hear what he says. “Above the stars of heaven will I place my throne, and I will be like the Most High.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 61.4
… If your explanation has ever been accepted by any—I will not say Catholic but—heretic or heathen, let your words be regarded as pious. If on the other hand the Church of Christ has never yet heard of such an impiety, and if yours has been the first mouth through which he who once said “I will be like the Most High”
san Girolamo † 420 d.C. The Life of S. Hilarion 4
… His food was only fifteen dried figs after sunset. And because the district was notorious for brigandage, it was his practice never to abide long in the same place. What was the devil to do? Whither could he turn? He who once boasted and said,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 17.16
… He did not make Himself equal, but the Father begat Him equal. Were He to make Himself equal, He would fall by robbery. For he who wished to make himself equal with God, whilst he was not so, fell, and of an angel became a devil,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.25
… So then the devil also in as much as he was created a spirit or an angel and good, had no one as his Father but God his Maker. But when he had become puffed up by pride and had said in his heart: “I will ascend above the heights of the clouds, I will be like the Most High,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 4.9
… They shall walk after thee, bound with manacles, and they shall worship thee, and they shall make supplication to thee: for in thee is God, and there is no God beside thee. For thou art our God and we knew thee not, O God of Israel the Saviour.”
14:15
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.3
… I will sit on a lofty mountain, above the lofty mountains to the north: I will ascend above the clouds; I will be like the Most High.” And he added, saying, “Yet thou shalt descend into hell, to the foundations of the earth; and they that see thee shall wonder at thee.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Four Homilies 2
… For he was overweeningly haughty in his heart, seeing that he dared to say, “I will set my throne above the clouds, and I will be like the Most High.” And now, how He scattered him the prophet has indicated in what follows, where he says, “Yet now thou shalt be brought down to hell,”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.4
4. Now Nebuchadnezzar said:— I will ascend to heaven and exalt my throne above the stars of God and sit in the lofty mountains that are in the borders of the North . Isaiah said concerning him:— Because thy heart has thus exalted thee, therefore thou shalt be brought down to Sheol, and all that look upon thee shall be astonished at thee.
14:16
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.119
In Isaiah: “This is the man who arouseth the earth, who disturbeth kings, who maketh the whole earth a desert.”
14:25
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 5.4
… and hast said to the children of Jerusalem:— Can your God deliver you from my hand? And thou hast dared to say:— Who is the Lord that He shall deliver you from my hands? Because of this, hear the word of the Lord, saying:— I will crush the Assyrian in My land, and on My mountains will I tread him down.
14:27
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… ‘For the Lord of hosts hath purposed, and who shall disannul it
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 52.3
… For an utter condemnation of the heresy of the Arians, it is sufficient for you to know the judgment given by the Lord in the death of Arius, of which you have already been informed by others. ‘For what the Holy God hath purposed, who shall scatter
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 3
… there were many before him, many after him. Listen to the voice of the Father to the Son: “Before Lucifer I have begotten Thee.” He who was begotten before Lucifer Himself illuminates all. A certain one was named Lucifer, who fell; for he was an angel and became a devil; and concerning him the Scripture said, “Lucifer, who did arise in the morning, fell.”
14:1
1. PROPE EST UT VENIAT TEMPUS, — scilicet excidii Babylonis, de quo cap. præced. (unde Hebræi hunc versum jungunt cap. præced.), quo excidio Deus misertus est Judæorum, scilicet solvendo captivitatem eorum per Cyrum, et faciendo ut victi antea Judæi victoribus Chaldæis, mutata jam fortuna devictis, insultarent et dominarentur, ut sequitur.
14:2
2. TENEBUNT, — q. d. Honorifice Judæos excipient aliæ gentes, uti fecisse Cyrum et Artaxerxem patet Esdræ lib. I et II. Unde S. Hieronymus sic explicat, q. d. Multi e Gentibus, puta Medis, Persis, Babyloniis, et aliis, invitati exemplo sanctæ vitæ Judæorum Babylone redeuntium, venient Hierosolymam relinquentes idola. Et sic Judæi spiritualiter subjicient eos, quibus ante subjecti fuerant; corporaliter vero subjicient eos qui se sponte illis subdent, aut pauperie pressi se eis in servos et ancillas vendent. Allegorice et verius, omnes gentes obedient Israeli spirituali, id est Ecclesiæ Christi.
14:4
4. Sumes Parabolam. — « Parabolam » vocat parabolicum, elegans et eximium carmen, canticum et dicterium (hoc enim significat hebræum משל mascal), quod quasi lugubre et patheticum est Babylonis epitaphium. Quomodo cessavit exactor? — Est pulchra hypotyposis tyrannici imperii, quo reges Chaldæi alias gentes duris tributis et oneribus gravabant et exhauriebant. Unde subdit: « Quievit tributum, » hebraice מדהבד madheba, id est aurum tributarium, inquit Vatablus. Alii vertunt, cessavit aurata, vel auraria, id est auro plena et superba, vel avara et auri avida. Quocirca alii vertunt, cessavit congregatrix auri.
14:8
8. ABIETES QUOQUE LÆTATÆ SUPER TE, ET CEDRI. — Metaphorice comparat principes et regna Gentium abietibus et cedris; regem vero Babylonis, lignatori sive cæsori, q. d. Reges et principes a rege Babyloniorum subacti, afflicti et vexati, lætati sunt Babylone excisa, et rege occiso, sicut naturaliter quasi gaudent arbores, si moriatur lignator vel cæsor earum. Quocirca lætantes dixerunt id quod sequitur.
14:9
9. INFERNUS SUBTER CONTURBATUS EST. — Est sarcasmus, sive hostilis irrisio regis Babyloniorum occisi, et fictio poetica, ait S. Hieronymus, qua tantum vult significare Propheta, quod infernus, id est incolæ inferni, præsertim principes olim et tyranni, admirati sint casum regis Chaldæorum, eumque irriserint et subsannarint. Huic schemati similes sunt dialogi Luciani, in quibus Alexander, Mausolus, et alii principes a mortuis irridentur. Porro per infernum, tum infernum, tum sepulcrum accipe: priori enim regis gloriæ objicit squalorem sepulturæ, deliciis præteritis opponit tabem et putredinem cadaveris, pristino nitori et elegantiæ opponit tineas et vermium stragula. Sensus ergo est, q. d. Uti principi in bello victo et capto occurrunt alii principes, novitatis, admirationis et irrisionis causa: ita tibi, o Nabuchodonosor! vel potius tibi, o Balsasar! cum occisus es a Cyro, et descendisti ad inferos, occurrerunt principes et gigantes, id est heroes, et viri fortes ac terribiles jam mortui, et positi in inferno, præsertim ii quos tu ante regno, vel etiam vita spoliaveras, hi te irriserunt, tibique insultarunt dicentes: Ecce tu vulneratus es et occisus, sicut nos vulnerasti et occidisti; descendisti ad inferos, sicut et nos: veni ergo, o princeps noster! occupa primum, id est imum et deterrimum, in inferno locum: illum tibi cedimus, illum tibi offerimus, tanquam victori nostro, imo monarchæ. Sic enim veniente rege omnes principes assurgunt, eum ad sessum invitant, et ad primum locum, quasi ad thronum regium, deducunt. Nota: Hæc potius Balsasari, quam patri ejus Nabuchodonosori conveniunt; nam Nabuchodonosor gloriose vixit, mortuus et sepultus est, atque regnum ad posteros transmisit. Balsasar vero turpiter a Cyro victus et occisus est, in eoque stirps regia defecit, atque excisa est urbs et monarchia Babyloniorum, Daniel. v, 30 et 31. Adde multos probabiliter affirmare Nabuchodonosorem non descendisse ad inferos, id est ad gehennam, sed esse salvatum, uti dixi, Daniel. iv, 34. Ex dictis patet, non congrue, imo perperam, Leonem Castrium hæc intelligere de Christo crucifixo, quasi hic sit Lucifer, qui corpore ad sepulcrum, anima ad inferos descendit, cui quasi mortuo, et a morte superato insultarint dæmones. Citat Leo Eusebium, lib. X Demonst. ult., sed frustra, et perperam, uti et alios plures. Nam Eusebius ibi nil aliud dicit, quam Christo descendenti ad inferos occurrisse dæmones, et Luciferum, de quo ait Isaias: « Quomodo cecidisti de cœlo, Lucifer? infernus subter conturbatus est, etc., detracta est ad inferos (ad sepulcrum, et etiam proprie ad inferos) superbia tua, » Hebraice נאונך geonecha, id est gloria tua; ut vertunt Septuaginta et Chaldæus; item fastus, elatio, arrogantia tua, ut vertit Noster, et alii.
14:11
11. CONCIDIT CADAVER TUUM, — projectum est instar canis, vel asini mortui, qui in fimetum projectus ibi vel putrescit, vel a canibus et feris devoratur. Sic de Joakim rege dicitur, Jerem. xxii, 19: « Sepultura asini sepelietur, putrefactus et projectus extra portas. » Legit Interpres pro הסים hemiath, id est sonitus, aliis punctis המית hemit; id est occidit, scilicet Deus vel Cyrus, hoc est occisum est, concidit. Rursum legit נבלתך niblatecha, id est cadaver tuum: jam legunt nebalecha, id est nibla tua. Unde Vatablus et alii vertunt, sonitu nablorum tuorum; vel, ut Chaldæus, strepitus laudis musicæ tuæ; vel ut Septuaginta, multa lætitia tua, q. d. Tua gloria, tuæ epulæ et convivia, o Balsasar! in quibus musica et nablis personantibus te recreabas, defecerunt, detracta sunt te moriente et descendente ad inferos. SUBTER TE STERNETUR TINEA, ET OPERIMENTUM TUUM ERUNT VERMES, — q. d. Reges mortui solent aureo tapete et peristromate tegi et ornari; rursum reges Assyrii, teste Strabone, lib. XVI, et reges Babylonii, teste Herodoto, lib. I, solent post mortem condiri unguentis et aromatibus, ne male oleant et putrescant, sed ut bene olentes diu conserventur. At tu, o Balsasar! in turba populi occisus, nihil horum habebis, sed inter cæsorum cadavera, jacebis oppletus sanie et vermibus, qui e tuo corpore putido, et aliorum occisorum enascentur, q. d. Tuum cadaver putrescet, fietque esca vermibus, uti et cæterorum. Notent hoc superbi, molles et delicati: quid enim saginando corpus faciunt aliud, quam ut opiparum vermibus epulum parent, qui adipem, quo se impinguant, rodant et vorent? Pie et sapienter nuper adolescens quidam, fastidiens solitas carnis et mundi illecebras, factus Capuccinus, cum a socio postmodum visitatus audiret: Eheu! quam pallidus, quam macilentus in Ordine effectus es! Respondit: Hoc curo, hoc satago, ut abstinentia, mortificatione, adipem et sanguinem Deo consecrem et exhauriam: nolo enim corpus brevi moriturum impinguare vermibus, ut illi in eo epulentur; nolo saginam præparare lumbricis; nolo esse obsonator et cœna bufonum. Ita secularis ille, quem memorat noster Platus, lib. III De Bono status Relig., cap. ult., cum in deliciis mollem vitam ageret ac nullum sibi de conversione verbum fieri pateretur; Religiosus quidam comiter eum invisens ad extremum in digressu: Scis, inquit, quis post mortem erit lectus tuus? quæ stragula? docebit te Isaias, dicens: « Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes: » qui versus ita eum pupugit, ut jam nihil aliud animo volvere posset, quam vermes illos et illas tineas: quin etiam cum molestam hanc recordationem ludis variis, et æqualium solatiis abstergere conaretur, ita nihil proficiebat, ut potius magis ac magis infigeretur. Quare hoc reputans, si ipsa cogitatio illius pœnæ tam erat intolerabilis, quanto intolerabilior futura esset ipsa pœna; manus denique Deo dedit, seque ei in Religione dicavit. Denique præclare B. Petrus Damiani, lib. VII, epist. 19 ad Blancam, ante finem, docet carnem in vita delicatius nutritam, mortuam magis quam aliam fetere; idque confirmat exemplis Sophiæ Marchionissæ, Ducissæ Venetiarum, quæ tunc recenter mortuæ fetorem intolerabilem exhalabat, eo quod delicate nimis corpus enutriisset. Symbolice S. Athanasius, serm. De Passione et Cruce Domini: Subter Satanam, inquit, sternitur putredo, ut eum jam Passione Christi quasi mortuum, id est enervatum et debilitatum nemo metuat; sed Christum, et per Christum Patrem omnes adorent.
14:12
12. QUOMODO CECIDISTI DE CŒLO, LUCIFER, QUI MANE ORIEBARIS? — Pro Lucifer hebraice est הילל helel: quod verti potest, ulula; unde Aquila vertit, ulula, fili auroræ. Sic et Syrus. Verum alii passim vertunt, Lucifer. Quæres primo, quis sit hic « Lucifer? » Primo, Leo Castrius, ut dixi, accipit Christum, quasi hic sit vox dæmonum irridentium Christum crucifixum et mortuum. Secundo, Origenes, Eusebius, Ambrosius, Athanasius, et passim veteres, quos citat Leo Castrius, hæc ad litteram intelligunt de casu diaboli e cœlo. Tertio, S. Cyprianus, epist. 55 ad Cornelium, per Luciferum, accipit Antichristum. Quarto, et genuine, S. Hieronymus, Cyrillus, Basilius, S. Thomas, Haymo, et S. Augustinus, lib. III De Doctrina Christ. cap. xxxvii, per Luciferum accipiunt regem Chaldæorum: hoc est enim onus Babylonis, ejusque regis, de quo egit toto cap. xiii et xiv. Porro licet S. Hieronymus, et alii per Luciferum accipiant Nabuchodonosorem, qui ut alter Lucifer divinitatem sibi arrogavit, voluitque coli ut Deus in statua aurea, quam erexit, Daniel. III, 1; tamen verius est per Luciferum hic intelligi Balsasarem, ut dixi. Petulanter et imperite Calvinus hic taxat Ecclesiam, quod principem dæmonum vocet Luciferum. Ait enim: Crassior etiam ignorantia fuit, quod Luciferum diabolorum regem, eique a Propheta hoc nomen inditum esse finxerent. Sed cum hæc figmenta nihil prorsus habeant coloris, tanquam inanes fabulas omittamus. Omnes enim Patres et Interpretes docent per Luciferum hic intelligi principem dæmonum; per catachresin vero Luciferum vocari regem Chaldæorum, ob causam quam mox afferam. Cui enim competunt ea quæ hic de Lucifero dicuntur, nisi dæmonum principi? ut: « Qui dicebas: In cœlum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, similis ero Altissimo, » etc. Ergo Isaias hoc nomen Luciferi proprie dat principi dæmonum, metaphorice Balsasari. Quæres, secundo, cur Balsasar vocetur Lucifer: an quia similis fuit stellæ Veneris, quæ Lucifer et Hesperus dicitur? an quia similis fuit diabolo, qui dictus est Lucifer? Respondeo primo cum vocari Luciferum, quia similis fuit stellæ Veneris. Nam ait Propheta: « Quomodo cecidisti de cœlo, Lucifer, qui mane oriebaris? » hebraice est Lucifer, fili auroræ, id est Lucifer, qui cum aurora et ex aurora quasi filius nasci videbaris: unde Septuaginta pro Lucifer vertunt, ἑωσφόρος, id est auroræfer, qui scilicet in aurora luces, eamque quasi defers. Hinc et Arabica Alexandrina versio habet: Quomodo cecidit stella auroræ (vel sidus eruptionis auroræ) de cœlo, oriens in diluculis? hinc enim hæc stella hebraice vocatur helel, latine Lucifer, græce ἑωσφόρος, quod mane primam lucem et auroram orbi afferat; eadem vocatur Hesperus et Vesperugo, quia vesperam et noctem affert: nam sicuti mane in aurora præcedit solem orientem, ita vesperi eum occidentem sequitur. Quocirca hæc stella imaginem refert utriusque fortunæ et conditionis, scilicet nigræ et adversæ, cum solem occidentem sequitur, et dicitur Hesperus; secundæ vero et candidæ, cum solem orientem præcurrit, et dicitur Lucifer. Hinc enim ait Sophar ad Job, cap. xi, 17: « Quasi meridianus fulgor consurget tibi ad vesperam: et cum te consumptum putaveris, orieris ut Lucifer. » Nam, ut canit Boetius: Et qui primo tempore noctis Agit algentes Hesperus horas, Solitas iterum mutat habenas Phœbi pallens Lucifer ortu. Hinc et Virgilius, libro VIII Æneid., Pallantem splendidum comparat lucifero, mane radios solis primo excipienti, indeque splendenti, dum ait: Ipse agmine Pallas In medio chlamyde et pictis conspectus in armis; Qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda Extulit os sacrum cœlo. Quare sicut Horatius Julium Cæsarem comparat sideri dicens: Micat inter omnes Julium sidus: ita sponsa pulcherrima in Canticis comparatur auroræ et lucifero, cap. vi: « Quæ est ista, inquit, quæ progreditur quasi aurora consurgens? » Et Ecclesiasticus cap. L, vers. 6, de Simone Oniæ filio ait: « Quasi stella matutina in medio nebulæ, etc., sic ille effulsit in templo Dei. » Balsasar ergo vocatur hic « Lucifer, » primo, quia illustre et splendidum habebat imperium, ita ut ejus claritas, majestas et fulgor videretur non tam esse terrenus quam cœlestis et sidereus. Secundo, quia erat monarcha, atque inter homines et reges velut Lucifer inter astra eminebat et elucebat, inquit Cyrillus. Hoc est enim quod de Lucifero sive Hespero canit Poeta: Hespere, qui luces cœlo jucundior ignis, id est jucundissima stella: putabant enim veteres stellas esse igneas. Rursum Luciferi cursus est soli coævus, firmus et perpetuus, q. d. Quam incredibile est ut lucifer de cœlo cadat, tam incredibile videbatur ut Balsasar e suo regali solio, celsitudine, majestate et gloria dejici posset. Tertio, quia, sicut lucifer primo lucet, et mox adveniente sole non comparet; ita prima fuit monarchia Babyloniorum, quæ mox evanuit adveniente Cyro, id est sole: Cyrus enim persice solem significat, ait Herodotus. Quarto, quia reges Chaldæi lucem et ignem, quem ut deum colebant, sibi præferri curabant, quasi ipsi essent soles et dii, quos præcederet lucifer. Idem postea imitati sunt Romani Imperatores; nam ignem sibi præferri curarunt, teste Herodiano, quia ignis symbolum est principatus, felicitatis, potentiæ et gloriæ. Sic Holofernes, ut habent Septuaginta, Judith cap. x, vers. ultim., cum egressus est ad Judith in proscenium, lampades honoris causa eum præcedebant: nam jam ortus erat sol, ut lampadibus ad lumen non indigeret. Hac de causa reges Chaldæorum primi suo capiti coronam imposuerunt radiis distinctam, ut speciem præ se ferrent radiantis solis. Hinc etiam Solis nomine vocari et salutari voluerunt, uti vocatus est Cyrus, quasi dicas sol. Sic a Deo filius Manue vocatus est Samson, id est soliculus, parvus sol, qui scilicet Hebræis inter tenebras afflictionum, quibus a Philistinis premebantur, cœlitus quasi sol salutaris illuxit, easque sua fortitudine discussit et depulit. Balsasar ergo vocatur « Lucifer, » quia eum radiata corona instar solis splendidum antecedebat collucens ignis; sicut lucifer solem antegressitur, inquit Sanchez. Quinto, quia, sicut lucifer mane oriens in occasu fit Hesperus, ita et Balsasar, q. d. Quomodo tu, o Balsasar! qui in ortu tuo fulgebas ut lucifer, jam in occasu tuo versus es in Hesperum, imo de cœlo in terram quasi corruisti? enim onus Babylonis, ejusque regis, de quo egit toto cap. xiii et xiv. Porro licet S. Hieronymus, et alii per Luciferum accipiant Nabuchodonosorem, qui ut alter Lucifer divinitatem sibi arrogavit, voluitque coli ut Deus in statua aurea, quam erexit, Daniel. III, 1; tamen verius est per Luciferum hic intelligi Balsasarem, ut dixi. Quocirca apposite S. Bernardus, serm. 3 in visionem Isaiæ, cap. v: « Quid, ait, festinas mane oriri ut Lucifer? quid gloriaris super sidera, quibus aliquando clarius rutilare videris? Brevis omnino erit gloriatio tua: sequitur sol justitiæ, quem te esse vana simulatione jactabas, cujus fervore pariter et splendore in nihilum redactus omnino dispereas. Quam melius Joannes Baptista Lucifer fuit, qui solem justitiæ Christum præcurrens magis fervere studuit quam lucere? Bonum erat tibi, si ignifer magis esse quam lucifer. » Quomodo ergo, o Lucifer! factus es noctifer, imo furcifer? Quomodo de cœlo in cœnum, de summo in imum, de vita in mortem, de gloria in gehennam corruisti? Vide eumdem S. Bernardum, serm. 17 in Cant., qui totus est de Luciferi dejectione. Dico, secundo, Balsasarem comparari quoque Lucifero, id est diabolo: hic enim dictus est Lucifer, quod gratia et gloria in cœlo fulgeret, ut stella quæ dicitur « lucifer; » sed per casum factus est obscurus ut Hesperus: superbiam enim Luciferi imitatus est Balsasar, unde et simili cum eo pœna mulctatus descendit ad inferos: nec enim stellæ hic descensus congruit. Poetico ergo schemate graphice depingit hic casum diaboli, et sub eo quasi typo intelligit ad litteram casum Balsasaris, uti fieri solet in parabolis. Assero ergo quod, sicut in parabolis est primo, veritas ipsius parabolæ seu historiæ, aut rei quæ parabolice narratur; et secundo, est veritas rei per parabolam significatæ, quæ secunda est sensus litteralis ipsius parabolæ: ita in hoc schemate describitur fastus et casus Luciferi instar parabolæ, sed per eum ad litteram intelligitur fastus et casus Balsasaris. Hunc esse sensum docet ipse contextus, et unanimiter Patres, ut S. Augustinus, Ambrosius, Cyprianus, Tertullianus, Athanasius et alii, quos citat hic Arias Montanus. Huc allusit Christus, Lucæ x, 18, dicens: « Videbam Satanam sicut fulgur de cœlo cadentem. » Mystice, significatur hic mystica ruina diaboli, quæ contigit in aurora, id est in initio creationis ipsius et mundi. Unde Syriaca habet: Quomodo cecidisti de cœlo? ulula, mane (in matutino) corruisti; et Arabica Antiochena: Quomodo cecidisti de cœlo super terram in aurora, mane corruisti? Porro Christus eidem dominium in homines et in Ecclesiam ademit. Hinc dicitur in Scriptura projectus jam esse accusator ille fratrum, et a Christo catenis alligatus; imo Forerius putat hunc esse sensum litteralem hujus loci.
14:13
13. IN CŒLUM CONSCENDAM, SUPER ASTRA DEI EXALTABO SOLIUM MEUM. — S. Damascenus, lib. II De Fide, cap. iv, censet superbum hunc dæmonem creatum in aere, et rebus terrestribus præpositum fuisse: « In cœlum conscendam. » Secundo, S. Hieronymus censet Luciferum conditum in firmamento, inde in cœlum empyreum ascendere voluisse: « Vel antequam de cœlo corrueret ista dicebat; vel postquam de cœlo corruit. Si adhuc in cœlo positus, quomodo dixit: Ascendam in cœlum? Sed quia legimus: Cœlum cœli Domino; cum esset in cœlo, id est in firmamento, in cœlum, ubi solium Dei est, cupiebat ascendere; non humilitate, sed superbia. Sin autem, postquam de cœlo corruit, loquitur ista verba, arrogantiam debemus intelligere, quod nec præcipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat; non ut inter astra, sed super astra Dei sit. » Verum communis sententia est, Luciferum angelosque omnes creatos esse in cœlo empyreo. Ita, ex Strabo et Beda, Magister Sent., lib. II, dist. II; Janilius, initio Hexam.; Hugo, Summa Sent. tract. 3, cap. 1; D. Thomas, I part., Quæst. LXI, art. 4, et alii. Pro explicatione ergo nota: Uti in parabolis quædam magis, imo soli litteræ, id est parabolæ; quædam vero magis rei per eam significatæ conveniant: ita et hic fit. Fingitur enim parabolice Veneris stella, quæ in cœlo suo erat, in cœlum altissimum super omnia astra ascendere cupivisse; quia a Saracenis culta fuit ut numen. Audi S. Hieronymum in Vita S. Hilarionis: « Hilarion, ait, pervenit Elusam eo forte die, quo anniversaria solemnitas omnem oppidi populum in templum Veneris congregaverat. Colunt autem illam ob Luciferum, cujus cultui Saracenorum natio dedita est. » Et Theodoretus in Histor. Patrum, cap. xxvi, testatur Simeonem Stylitem convertisse Ismaelitas a cultu Veneris ad cultum Christi: « Simulacra, inquit, conterentes, et Veneris orgiis renuntiantes (ab alto enim repetitis temporibus acceperant cultum hujus dæmonis), divina percipiunt Sacramenta. » Hinc et Mahomet in Alcorano astri, quod Cubar vocant, id est Luciferi, cultum suis indixit. Fingitur ergo hæc stella deitatem appetiisse, quia scilicet Lucifer, id est diabolus, in cœlum divinitatis et æqualitatis Dei appetit, in illudque conscendere voluit: ita et rex Babylonis quasi alter Lucifer non quidem tam demens fuit, ut in cœlum proprie volare vellet; sed summum gloriæ, majestatis et honoris etiam divini thronum, qui proprie est cœlum, ambivit: voluit enim haberi et coli ut Deus; unde explicans subdit: « Similis ero Altissimo, » q. d. Colar ab hominibus eo honore et reverentia, qua Deus in cœlo colitur: hoc enim tantum, non aliud significant omnes hæ parabolicæ et hyperbolicæ exaggerationes. Tyranni enim volentes coli ut dii, et subinde ut soli, ideoque abolentes omnes alios deos, reipsa invadebant ipsum solium Dei, volebantque quasi in cœlum conscendere, et Deum de suo solio deturbare, aut certe cum eo in eodem solio sedere. Simili hyperbole ait Callimachus: Tellurem pedibus, capite attingebat Olympum. Quem imitatus Virgilius: Ingrediturque solo, et caput inter nubila condit. Et Horatius: Sublimi feriam sidera vertice. Et Seneca: Altum superbo vertice attingens polum. Quam vere dixit Timon: Ambitionis homo est vanæ plenissimus uter. Addit S. Thomas Gentiles fuisse tam ventosos et stolidos, ut crederent principes et heroes post mortem inter astra referri, aut inter cœlestes deos numerari; quomodo Hercules, Castor, Pollux et alii cœlo insiti et infixi dicuntur. Denique tumidus tyrannorum animus ita subinde erat inflatus et elatus, atque ex elatione demens et stolidus, ut se mari, ventis et cœlo dominari posse jactarent, imo putarent; hoc enim de Antiocho tradit Scriptura, II Machab. cap. ix, 8: « Qui, inquit, sibi videbatur etiam fluctibus maris imperare, supra humanum modum superbia repletus, et montium altitudines in statera appendere, etc., et qui paulo ante sidera cœli contingere se arbitrabatur, eum nemo poterat propter intolerantiam fœtoris portare. » Sic Balsasar hic impius et amens ait: « Super astra Dei exaltabo solium meum, ascendam super altitudinem nubium, » q. d. Dominabor astris et nubibus, inde jaculabor tonitrua et fulmina, ero Jupiter altitonans. Audierat ab Hebræis captivis Deum per columnam nubis eos deduxisse, Mosique in nube sæpe apparuisse. Unde David de eo canit, Psal. ciii: « Qui ponis nubem ascensum tuum. » Quocirca S. Chrysostomus, hom. 2 in Acta, nubem vocat evectum Dei. Hinc et Christus, quasi Deus ascendens in cœlum, nube eo vectus est. Idem ergo cœlum hic sibi arrogabat Balsasar. Sic tumidus Pharao dicebat: « Meus est fluvius, et ego feci memetipsum, » Ezech. xxix, 3. Sic Diocletianus Imperator post triumphum de Persis, humanæ mortalitatis oblitus, ut Deus adorari, et ut frater Solis ac Lunæ haberi voluit: unde coram eo homines venerabundi se in terram projiciebant, atque osculum pedibus figebant. Proinde hæc ejus superbia a Deo acriter punita fuit: nam toto corpore intumuit, eo deinde varie disrupto lente ita emarcuit, ut lingua ejus blasphema intra fauces ipsas vermium vim proferret, qui ex ore illius prorepentes, fœtore pessimo locum habitationi omnem replebant. Postremo autem more canis latrans sceleratam animam exhalavit. Ita Nicephorus, lib. VII, cap. xx; Sigonius, lib. I De Occident. Imperat., anno Domini 297. lis. Sic enim, Thren. II, 1, Jerusalem a Chaldæis vastata dicitur de cœlo in terram dejecta. Simili prorsus schemate Ezechiel, cap. xxviii, sub typo angeli Cherubini, gloriam et casum regis Tyri describit: fuit enim ipse quasi alter Cherub: sic et Balsasar fuit quasi secundus Lucifer. Vide Canon. XXII. Sic ait Virgilius: « Alius Latio jam partus Achilles, » scilicet Turnus, et rursum: Alter erit tum Tiphys, et altera quæ vehat Argo: « Argo, » id est quævis navis; « Tiphys, » id est quivis nauclerus et gubernator. Quocirca apposite S. Bernardus, serm. 3 in visionem Isaiæ, cap. v: « Quid, ait, festinas mane oriri ut Lucifer? quid gloriaris super sidera, quibus aliquando clarius rutilare videris? Brevis omnino erit gloriatio tua: sequitur sol justitiæ, quem te esse vana simulatione jactabas, cujus fervore pariter et splendore in nihilum redactus omnino dispereas. Quam melius Joannes Baptista Lucifer fuit, qui solem justitiæ Christum præcurrens magis fervere studuit quam lucere? Bonum erat tibi, si ignifer magis esse quam lucifer. » Quomodo ergo, o Lucifer! factus es noctifer, imo furcifer? Quomodo de cœlo in cœnum, de summo in imum, de vita in mortem, de gloria in gehennam corruisti? Vide eumdem S. Bernardum, serm. 17 in Cant., qui totus est de Luciferi dejectione. Dico, secundo, Balsasarem comparari quoque Lucifero, id est diabolo: hic enim dictus est Lucifer, quod gratia et gloria in cœlo fulgeret, ut stella quæ dicitur « lucifer; » sed per casum factus est obscurus ut Hesperus: superbiam enim Luciferi imitatus est Balsasar, unde et simili cum eo pœna mulctatus descendit ad inferos: nec enim stellæ hic descensus congruit. Poetico ergo schemate graphice depingit hic casum diaboli, et sub eo quasi typo intelligit ad litteram casum Balsasaris, uti fieri solet in parabolis. Assero ergo quod, sicut in parabolis est primo, veritas ipsius parabolæ seu historiæ, aut rei quæ parabolice narratur; et secundo, est veritas rei per parabolam significatæ, quæ secunda est sensus litteralis ipsius parabolæ: ita in hoc schemate describitur fastus et casus Luciferi instar parabolæ, sed per eum ad litteram intelligitur fastus et casus Balsasaris. Hunc esse sensum docet ipse contextus, et unanimiter Patres, ut S. Augustinus, Ambrosius, Cyprianus, Tertullianus, Athanasius et alii, quos citat hic Arias Montanus. Huc allusit Christus, Lucæ x, 18, dicens: « Videbam Satanam sicut fulgur de cœlo cadentem. » Mystice, significatur hic mystica ruina diaboli, quæ contigit in aurora, id est in initio creationis ipsius et mundi. Unde Syriaca habet: Quomodo cecidisti de cœlo? ulula, mane (in matutino) corruisti; et Arabica Antiochena: Quomodo cecidisti de cœlo super terram in aurora, mane corruisti? Porro Christus eidem dominium in homines et in Ecclesiam ademit. Hinc dicitur in Scriptura projectus jam esse accusator ille fratrum, et a Christo catenis alligatus; imo Forerius putat hunc esse sensum litteralem hujus loci. Secundo, S. Hieronymus censet Luciferum conditum in firmamento, inde in cœlum empyreum ascendere voluisse. Verum communis sententia est, Luciferum angelosque omnes creatos esse in cœlo empyreo. adveniente sole non comparet; ita prima fuit monarchia Babyloniorum, quæ mox evanuit adveniente Cyro, id est sole: Cyrus enim persice solem significat, ait Herodotus. Quarto, quia reges Chaldæi lucem et ignem, quem ut deum colebant, sibi præferri curabant, quasi ipsi essent soles et dii, quos præcederet lucifer. Idem postea imitati sunt Romani Imperatores; nam ignem sibi præferri curarunt, teste Herodiano, quia ignis symbolum est principatus, felicitatis, potentiæ et gloriæ. quædam magis, imo soli litteræ, id est parabolæ; quædam vero magis rei per eam significatæ conveniant: ita et hic fit. Fingitur enim parabolice Veneris stella, quæ in cœlo suo erat, in cœlum altissimum super omnia astra ascendere cupivisse; quia a Saracenis culta fuit ut numen. Audi S. Hieronymum in Vita S. Hilarionis: « Hilarion, ait, pervenit Elusam eo forte die, quo anniversaria solemnitas omnem oppidi populum in templum Veneris congregaverat. Colunt autem illam ob Luciferum, cujus cultui Saracenorum natio dedita est. » Et Theodoretus in Histor. Patrum, cap. xxvi, testatur Simeonem Stylitem convertisse Ismaelitas a cultu Veneris ad cultum Christi: « Simulacra, inquit, conterentes, et Veneris orgiis renuntiantes (ab alto enim repetitis temporibus acceperant cultum hujus dæmonis), divina percipiunt Sacramenta. » Hinc et Mahomet in Alcorano astri, quod Cubar vocant, id est Luciferi, cultum suis indixit. Fingitur ergo hæc stella deitatem appetiisse, quia scilicet Lucifer, id est diabolus, in cœlum divinitatis et æqualitatis Dei appetit, in illudque conscendere voluit: ita et rex Babylonis quasi alter Lucifer non quidem tam demens fuit, ut in cœlum proprie volare vellet; sed summum gloriæ, majestatis et honoris etiam divini thronum, qui proprie est cœlum, ambivit: voluit enim haberi et coli ut Deus; unde explicans subdit: « Similis ero Altissimo, » q. d. Colar ab hominibus eo honore et reverentia, qua Deus in cœlo colitur: hoc enim tantum, non aliud significant omnes hæ parabolicæ et hyperbolicæ exaggerationes. Tyranni enim volentes coli ut dii, et subinde ut soli, ideoque abolentes omnes alios deos, reipsa invadebant ipsum solium Dei, volebantque quasi in cœlum conscendere, et Deum de suo solio deturbare, aut certe cum eo in eodem solio sedere. Simili hyperbole ait Callimachus: Tellurem pedibus, capite attingebat Olympum. Quem imitatus Virgilius: Ingrediturque solo, et caput inter nubila condit. Et Horatius: Sublimi feriam sidera vertice. Et Seneca: Altum superbo vertice attingens polum. Quam vere dixit Timon: Ambitionis homo est vanæ plenissimus uter. Addit S. Thomas Gentiles fuisse tam ventosos et stolidos, ut crederent principes et heroes post mortem inter astra referri, aut inter cœlestes deos numerari; quomodo Hercules, Castor, Pollux et alii cœlo insiti et infixi dicuntur. Denique tumidus tyrannorum animus ita subinde erat inflatus et elatus, atque ex elatione demens et stolidus, ut se mari, ventis et cœlo dominari posse jactarent, imo putarent; hoc enim de Antiocho tradit Scriptura, II Machab. cap. ix, 8: « Qui, inquit, sibi videbatur etiam fluctibus maris imperare, supra humanum modum superbia repletus, et montium altitudines in statera appendere, etc., et qui paulo ante sidera cœli contingere se arbitrabatur, eum nemo poterat propter intolerantiam fœtoris portare. » Sic Balsasar hic impius et amens ait: « Super astra Dei exaltabo solium meum, ascendam super altitudinem nubium, » q. d. Dominabor astris et nubibus, inde jaculabor tonitrua et fulmina, ero Jupiter altitonans. Audierat ab Hebræis captivis Deum per columnam nubis eos deduxisse, Mosique in nube sæpe apparuisse. Unde David de eo canit, Psal. ciii: « Qui ponis nubem ascensum tuum. » Quocirca S. Chrysostomus, hom. 2 in Acta, nubem vocat evectum Dei. Hinc et Christus, quasi Deus ascendens in cœlum, nube eo vectus est. Idem ergo cœlum hic sibi arrogabat Balsasar. Sic tumidus Pharao dicebat: « Meus est fluvius, et ego feci memetipsum, » Ezech. xxix, 3. Sic Diocletianus Imperator post triumphum de Persis, humanæ mortalitatis oblitus, ut Deus adorari, et ut frater Solis ac Lunæ haberi voluit: unde coram eo homines venerabundi se in terram projiciebant, atque osculum pedibus figebant. Proinde hæc ejus superbia a Deo acriter punita fuit: nam toto corpore intumuit, eo deinde varie disrupto lente ita emarcuit, ut lingua ejus blasphema intra fauces ipsas vermium vim proferret, qui ex ore illius prorepentes, fœtore pessimo locum habitationi omnem replebant. Postremo autem more canis latrans sceleratam animam exhalavit. Ita Nicephorus, lib. VII, cap. xx; Sigonius, lib. I De Occident. ses (Sion et Moria), qui sunt ad Aquilonem. Parabolice notat primo, sub hoc schemate superbiam diaboli, quod tam in cœlo quam in terra æquali cum Deo throno sedere voluerit, puta in templo, ut ibi adoraretur. Hinc S. Chrysostomus, homil. De Adam et Eva, tom. I, censet angelum hæc dicentem vocatum fuisse Sathael, id est positio Dei, vel ponens se ut Deum: « Unus, inquit, angelus primus, qui Sathael dictus est, malignam et nefariam præsumptionem assumens, dixit: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et similis ero Altissimo. » Qui ergo latine dicitur Lucifer, hebraice vocatur Sathael. « Et ita pro tali præsumptione cecidit irreparabiliter, ut angelus primus præcipitatus de culmine angelico, diabolus nominaretur. » S. Bernardus, serm. De S. Benedicto: « Dixit, inquit, Lucifer (sed non jam lucifer, sed tenebrifer et vesperus): Sedebo in monte Testamenti. Imperat., anno Domini 297. Heliogabalus Imperator hoc nomen assumpsit, quia sol esse et vocari voluit; Heliogabalus enim solem significat: nam antea Gabalus vocabatur. Impure res impurissimos videre est apud Lampridium. C. Caligula pro Deo haberi, adeoque æquam cum Luna habere videri voluit. Quocirca quæsivit a Vitellio senatore, vidissetne se cum dea congredi? Cui Vitellius astute adulando respondit: « Solis, Domine, vobis diis licet invicem videre. » Ecce quo stoliditatis agit fastus mortales. Testis est Dio, lib. LIX. Ratio Caii Caligulæ, inquit Philo in lib. De Legat., erat hæc: Ovium pastor non est ovis, nec caprarum pastor capra; ergo hominum pastor non est homo: quid ergo? Deus. Fecit itaque se deum. Deorum insignia, Mercurii caduceum, talaria, chlamydem; Apollinis radiatam coronam, arcum et sagittas; Martis thoracem, gladium et clypeum assumebat, eaque ratione divinitatem ostentabat. Ita vesanus ille homines pecora faciebat, ut se faceret Deum. Xerxes Hellespontum ratibus, quasi ponte, junxit, ac deinde injecta humo pedibus per eum cum toto exercitu iter fecit. Verum cum pontem, quem fecerat, tempestas disjecisset, Xerxes mare illud virgis jussit verberari. Audi Herodotum, lib. VII: « Xerxes indigne ferens, quod mare naves disjecisset, jussit trecenta Hellesponto verbera infligi et in ejus pelagus par compedum demitti. Jam audivi, misisse quoque eum qui stigmata Hellesponto inurerent. Certe mandavit, ut colaphos Hellesponto incuterent, dicentes barbara verba ac vesana: O aqua amara! dominus tuus tibi irrogat pœnam, quod eum læsisti, qui te nihil male meritus erat. Te tamen rex Xerxes, velis nolisve, transmittet. » Julianus Apostata, ut deus haberetur, moriens fingere voluit se ex oculis hominum evanuisse, et quasi in cœlum conscendisse, ideoque secreto in fluvium se mergere cogitavit; sed a suis rem odorantibus impeditus est, uti refert S. Gregorius Nazianzenus, orat. in Julianum. Chosroes Persarum rex, victoriis insolens, voluit coli ut deus. Hinc currum ex auro fabricavit, in quo inter subtiles et occultos ductus, quasi de cœlo aquam infundebat, ut pluviam dare videretur: et in specu subterraneo equi quadrigas trahebant in circuitu, sonitumque tonitru æmulum edebant, ut ipse tonare videretur. In tali fano profanus resedit, quasi Deus Pater, et juxta se crucem Domini a dextris posuit loco Filii, et gallum a sinistris loco Spiritus Sancti; se ergo jussit Deum Patrem nominari et coli. Quocirca a Deo punitus, ab Heraclio victus, et tandem a filio trucidatus est. Ita Siffridus presbyter, lib. I Epitem., anno Domini 612, et Baronius, anno Domini 614. Audi quid de Canuto rege scribant Chronica Danorum, et ex iis Polydorus Virgilius: Canutus, inquiunt, rex Daniæ et Angliæ, sedili in littore posito dixisse fertur: « Mare regni mei pars es, itaque mihi obtemperes; » sed illud mox impetu facto sinum ejus undis perfudit. Quare territus rex de solio surrexit: « Vana, inquiens, omnium regum potestas, et solus Deus omnipotens est; » ac corona cruci imposita, postea egregius pietatis et modestiæ cultor exstitit, magis quam ante, idemque suis (quorum causa hæc faciebat) ut idem facerent persuasit. SEDEBO IN MONTE TESTAMENTI. — Intellige per hebraismum sicut, q. d. Sicut Deus cultus fuit in monte Testamenti, id est in templo Hierosolymitano, antequam illud a patre meo Nabuchodonosore everteretur: ita et ego Balsasar colar ut deus in solio meo, vel in delubris Babylonis. Nota: Templum Salomonis vocatur mons, tum quia altum erat instar montis, tum quia situm in monte Sion. Vocatur Testamenti, id est fœderis, quia in eo tabulæ legis et arca fœderis, conservabantur. Idem templum vocatur « latera Aquilonis, » quia erat ad Aquilonarem urbis partem situm, ut patet ex illo Psalm. xlvii, 2: « Mons Sion, latera Aquilonis, civitas regis magni. » Unde Septuaginta hic vertunt: Super montes excelsos. SIMILIS ERO ALTISSIMO. O impudens! o impudens! Millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei: et tu sedebis? Cherubim stabant, et non sedebant. Quid laborasti, ut jam sedeas? Secundo, sub hoc schemate, inquiunt Hieronymus, Cyrillus et Basilius, significat superbiam regis Babylonis, quasi dixerit: Ego studebo efferre meum nomen et regnum super omnes et omnia, ut toti universo dominer; et quasi abjecta omni Dei reverentia vix mortalem se esse sciret, putaretque sibi divinum aliquod numen inesse, ideoque ut deus in templis coli et adorari voluerit. Addunt et Hebræi voluisse Nabuchodonosorem ut deum adorari et coli in templo Hierosolymitano, quod vix est credibile: nam ipse illud evertit. Simili tropo Ezechiel, cap. xxviii, 14, ait de rege superbo Tyri: « Tu Cherub extensus et protegens, et posui te in monte sancto Dei: in medio lapidum ignitorum ambulasti. » Mystice, S. Augustinus, lib. III De Doctrina Christ. cap. ult., juxta regulam VII, Ticonii hæc accipit de diabolo, id est diaboli corpore, quod est cœtus infidelium, impiorum et reproborum; et S. Bernardus, tract. De XII Grad. hum., gradu 1, in fine, per Aquilonem intelligit reprobos: « O Lucifer! inquit, qui mane oriebaris, imo jam non lucifer, sed noctifer, aut etiam mortifer. Rectus tuus cursus erat ab Oriente ad Meridiem, et tu præpostero ordine tendis ad Aquilonem; quanto magis ad alta festinas, tanto celerius ad occasum declinas: nimirum Aquilo hic frigidus sunt reprobi; sedes tua, potestas in illos. » Idem, serm. 85 in Cant.: « Diabolus, ait, in veritate non stetit, quia non innixus est Verbo, qui in sua virtute confisus est. Et ideo fortasse sedere voluit, quia stare non valuit. Dicebat enim: Sedebo in monte Testamenti. Cæterum Deo aliter judicante nec stetit, nec sedit, sed cecidit dicente Domino: Videbam Satanam sicut fulgur de cœlo cadentem. Ergo qui stat, si non vult cadere, non fidat sibi, sed nitatur Verbo. Verbum loquitur: Sine me nihil potestis facere. » Idem, serm. 4 De Ascens.: « Heu miser, inquit, in lateribus Aquilonis! Frigidus est mons ille, non te sequimur. Potestatis habes concupiscentiam, altitudinem præsumis potentiæ. Quanti tamen usque hodie fœda sequuntur infeliciaque vestigia, imo vero quam pauci evadunt, quibus non dominandi libido dominetur? Quem sequimini, miseri homines, quem sequimini? Annon videtis Satanam tanquam fulgur de cœlo cadentem? Nonne iste est mons in quem ascendit angelus, et diabolus factus est? »
14:14
14. SIMILIS ERO ALTISSIMO, — q. d. Ut verbo dicam, ero summa et sacra Majestas, non tantum humana et regia, sed et divina, et ut talis adorer. Didicit hoc Balsasar a patre suo Nabuchodonosore, qui in statua aurea altissima, scilicet sexaginta cubitorum, adorari voluit, Daniel. III. Sic rex Tyri, Ezech. xxviii, 2, dicebat: « Deus ego sum, et in cathedra Dei sedi in corde maris; » cui proinde Deus, vers. 9, replicat: « Homo es, et non Deus; in manu occidentium te morte incircumcisorum morieris. » Sic Augustus Cæsar divinos honores usurpavit, et aras sibi poni voluit. Unde Horatius, lib. I, epist. 16: Attingit solium Jovis, et cœlestia tentat. et Virgilius, ecloga 1: Namque erit ille mihi semper Deus: illius aram Sæpe tener nostris ab ovilibus imbuet agnus. Neque aliud ille Phaeton, ille Icarus Gentilium, suo in cœlum volatu significarunt. Nota « similis ero »: Lucifer enim sive diabolus initio non fuit tam stolidus, ut vellet esse Deus, aut Deo æqualis, et secundus quasi Deus; sciebat enim hoc esse impossibile et stultum: sed initio considerans eximiam naturæ suæ pulchritudinem, sapientiam, potentiam et gratiam, sibi in ea nimis complacuit: inde fastu intumuit, qui crescens eo processit, ut, quasi sibi ipse sufficeret, nollet pendere a Deo, nollet Deo subdi, nollet ejus legi et imperio subjacere. Unde fuit excæcatus, potuitque hæc cæcitas cum superbia ita crescere, ut vere æqualitatem Dei et divinitatem appeteret, uti videmus tyrannos quosdam eam appetiisse. Sed initio antequam excæcaretur, eam ambire non potuit. Quocirca verisimilis est illa Doctorum sententia, diabolo revelatam fuisse Christi hominis unionem hypostaticam cum Filio Dei, eumque hanc Christo invidisse, et sibi eam appetiisse. Sciebat enim hoc fieri posse, putabat et ipse ita fieri debere, quod ipse, utpote angelus, nobilior esset homine. Et sane si hoc mysterium unionis ei revelatum fuit, vix dubium est quin illud superbus angelus ambiverit, et Christo inviderit. Sed hoc ei revelatum esse opinari licet, demonstrare ex Scriptura vel Patribus non possumus.
14:15
15. VERUMTAMEN AD INFERNUM DETRAHERIS. — Nota justam superbiæ pœnam. Balsasar et diabolus ascendere voluerunt in summum cœli; ideo descenderunt in imum laci: opponit enim Propheta imum summo, infernum cœlo, latera laci, ut habent Hebræa, lateribus Aquilonis. Huc spectat Homeri adagium: « A Tartesso in Tartarum. » Tartarus enim est locus infelicitatis, Tartessus felicitatis; est enim Tartessus urbs in finibus Hispaniæ, ob loci fertilitatem celebris. Recte Climachus, gradu De humilitate: « Superbia, inquit, ex angelis dæmones facit, humilitas ex dæmonibus angelos facit. » Sic S. Michael humiliter dicendo מי כ אל mi ec El, quis sicut Deus? Luciferi sedem, eo deturbato, obtinuit. Deus enim deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles. Recte S. Joannes Abbas, qui Theodosio Imperatori victoriam contra tyrannos prædixit, apud Palladium in Lausiaca, cap. xliv, narrat monachum quemdam superbientem de sua virtute, tentatum fuisse ac superatum a dæmone apparente ei in specie mulieris, eumque illiciente ad libidinem. Cui cum tandem ille consensisset, dæmon evasit evanescens ex manibus ejus sicut umbra aliqua. Risus autem in aere auditus est multorum dæmonum clamantium: « Qui se exaltat, humiliabitur. Tu autem ad cœlos quidem exaltatus es, humiliatus vero es usque ad abyssos. » Quocirca surgens ipse lamentans et desperans de sua salute, ad sæculum reversus est. E contrario senex ille in Vitis Patrum, lib. VII, cap. xiii: « Quantumcumque, inquit, se deposuerit homo in humilitate, tantum quoque proficit in altum; sicut enim superbia, si ascenderit in cœlum, usque ad infernum deducitur: ita et humilitas si descenderit in infernum, tunc exaltabitur usque ad cœlum. » fluctibus agitentur ambitiosi, ut mare; tum ob multas distractiones et curas, quibus honorem aucupari vel tueri volunt; tum ob æmulos; tum ut suis, vel Superioribus, vel subditis adulentur. Decimo, cogitent exemplum Christi, qui quæsitus ad regnum fugit, et privatam egit vitam; quin et subditus fuit parentibus. Undecimo, quod Sancti fugerint dignitates, et, cum coacti illas subierunt, quasi sub gravi onere ingemuerint. Ambrosius, populi vocibus Mediolanensis Episcopus postulatus, nocte ex urbe aufugit. S. Chrysostomus, episcopatum metuens, in solitudinem secessit. S. Martinus, teste Sulpitio, ne diaconatum quidem suscipere voluit, nedum episcopatum, nisi coactus. S. Gregorius, electus in Pontificem, non tantum fugit, sed etiam ad Mauricium Imperatorem scripsit, rogans ne consentiret suæ electioni. S. Ammonius eremita aurem sibi præcidit ne Episcopus fieret. S. Malachias, ut scribit S. Bernardus in ejus Vita, nisi Episcopi congregati illi anathema comminati fuissent, non suscepisset episcopatum. « Omnem enim, inquit Bernardus, locum sublimem velut præcipitium reformidabat. » S. Augustinus, cognita sui Episcopi morte, fugit ab urbe. Audi eum, serm. 1 De communi vita Cleric.: « In quo loco sciebam non esse Episcopum, ne illo accederem, cavebam; et hoc agebam quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. » Idem fecit S. Fulgentius, qui per vim tandem creatus est Ruspensis Episcopus. Sic et S. Leo, electus in Summum Pontificem, exhorruit. Audi eum, sermone 2 in sua assumptione: « Domine, audivi auditum tuum, et timui; consideravi opera tua, et expavi. Quid enim tam insolitum, tam pavendum, quam labor fragili, sublimitas humili, dignitas non merenti? » Vere Seneca in Hercul. Fur.: Dominare tumidus, spiritus altos gere. Sequitur superbos ultor a tergo Deus. E contrario « humilitas » et fuga dignitatum, primo, « est tutissimus virtutum omnium thesaurus, » inquit S. Basilius, cap. xvii Constit. monast. Secundo, « est custos pudicitiæ, et mater patientiæ, » inquit S. Bernardus, tractat. De Ordine vitæ. Tertio, « est totius spiritualis structuræ solidissimum fundamentum, » inquit Cassianus, Collat. XIX, cap. xii. Quarto, « est tota Christianæ sapientiæ disciplina, » inquit S. Leo, serm. 7 De Epiphan. Quinto, Deus humiles exaltat, superbos humiliat, ait Christus. Sexto, humilitas gratiæ et opis divinæ est efficacissima conciliatrix. Sicut enim pluvia et flumina in valles defluunt, ita gratia Dei in animam humilem depluit et descendit. Septimo, omnia Dei dona omnesque virtutes pessum eunt, nisi adsit humilitas, inquit S. Gregorius, XXVII Moral. cap. ult. Octavo, humilis est amabilis Deo et hominibus, superbus omnibus est exosus. Nono, cogitet illud Christi, Lucæ vi: « Væ vobis, cum benedixerint (laudaverint) vobis homines. » Moraliter ergo disce hic quid sit superbia, quid sit ambitio: nimirum est peccatum Luciferi, quod ex angelo pulcherrimo fecit teterrimum diabolum. Qui ergo ambiunt episcopatus, prælaturas, vel principatus, sciant primo se ambire regimen animarum, de quibus rationem ab eis exiget Deus, earumque damnationem, si pereant, eis imputabit: est ergo prælatura onus etiam angelicis humeris formidandum. Secundo, sciant ambitionem æque ac avaritiam, multa peccata secum trahere: ambitiosi enim parati fere sunt quaslibet occasiones arripere crescendi per fas et nefas. Tertio, sciant plerasque hæreses ortas esse ex ambitione; ambitiosi enim cum ad suas spes et dignitates, quas prætendebant in Ecclesia, pervenire non potuerunt, facti sunt Ecclesiæ hostes et hæresiarchæ, vereque Luciferi. Quarto, cogitent illud S. Chrysostomi, homil. 34 in epist. ad Hebr.: « Mirabile est si salventur multi Prælatorum, » plures enim damnantur; sciantque multos damnari in dignitate positos, qui salvarentur, si viverent privati; proportionaliter enim multo plures in humili subditorum, quam in alto Prælatorum statu salvantur; nimirum multi tolluntur in altum, ut lapsu graviore ruant, feriuntque summos fulmina montes. Quinto, cogitent illud Sapientis: « Potentes potenter tormenta patientur. » Audiant Origenem: « Omnis, inquit, adeundi honoris Ecclesiastici abscinderetur ambitio, si se judicandos potius, quam judicaturos, hi qui præesse volunt populis, cogitarent. » Sexto, sciant ambitionem nunquam satiari; quia semper ad majora tendit: sicut Lucifer non quievit, donec thronum Dei invaderet; nam, ut ait Seneca, « ambitioso non tam jucundum est multos post se videre, quam aliquem ante se habere molestum. » Ita superbum Aman magis torsit unus Mardochæus illi prælatus, quam recrearint omnes populi et principes ei se submittentes. Septimo, cogitent illud Julii Cæsaris: « Qui in excelso vitam agunt, eorum facta ab omnibus notantur; » suntque expositi multorum censuræ, invidiæ, detractionibus, odiis. Octavo, cogitent quod honor et dignitas cito perit, ut flos; unde Psaltes ait: « Periit memoria eorum cum sonitu. » Nono, quod variis Decimo, cogitet illud S. Augustini, epist. 56 ad Dioscorum: Non aliam ad capessendam et obtinendam veritatis viam tibi munias, quam quæ munita est ab illo, qui gressuum nostrorum verus Deus videt infirmitatem. Ea autem prima est humilitas, secunda humilitas, tertia humilitas; sic fiet, ut illud Annæ impleatur: « Sterilis peperit plurimos, et quæ multos habebat filios, infirmata est. » Denique, humilis est quasi alter Michael, superbus est quasi alter Lucifer: sicut S. Franciscus per humilitatem factus est Seraphicus, et per Seraphinum impressa sibi accepit stigmata Christi, atque post mortem in cœlis ad chorum Seraphinorum evectus est, uti cuidam viro sancto in visione revelatum est, teste S. Bonaventura. Ita Pharao, Arius, Calvinus per superbiam in abyssum, et in ima tartari demersi et dejecti sunt, ut in sedibus igneis Lucifero assideant. Audi Patrum sententias in Vitis Patrum, lib. VII, cap. xiii: « Quidam ex Patribus dicebat: Humilitas est præcursor charitatis, sicut Joannes Baptista Christi; et sic attrahit ad Deum: quia Deus charitas est; » alius rogatus, quid esset humilitas, dixit: « Arbor est vitæ in altum excrescens; » alius: « Est terra in qua jussit Deus sibi sacrificium offerri; » alius: « Perfectio hominis est humilitas; » alius: « Humilitas nec irascitur, nec alios irasci permittit. » Porro signa humilitatis paucis ita describit Albertus Magnus in Paradiso animæ, cap. ii: Humilitas, inquit, vera et perfecta est, cum exhibita gloria contemnitur, nec exhibenda appetitur. Secundo, verus humilis semper timet ne sibi aliqua gloria exhibeatur; et cum sibi exhibita fuerit, expavescens medullitus contristatur. Tertio, verus humilis nunquam de aliqua gloria vel gratia gloriatur, nisi ex hoc audientibus confidentiam ad Deum præstare intendat. Quarto, verus humilis nec majori, nec minori, nec æquali se comparat: imo nullum inferiorem se credit, nullum omnino spernit, et se solum ex corde despicit, et ab omnibus despici ferventer appetit, gaudetque cum despectus fuerit: talis nullam timet contumeliam, quia nullam amat gloriam. Ita Albertus.
14:18
18. OMNES REGES GENTIUM, etc., DORMIERUNT IN GLORIA, — gloriose sepulti sunt, scilicet non cum plebe, sed in domo, id est in parentum et regum sepulcro, sive mausoleo.
14:19
19. TU AUTEM (o Balsasar!) PROJECTUS ES DE SEPULCRO TUO, — Balsasar sepulcro extrahi non potuit, quia caruit sepulcro. Sensus ergo est, q. d. Tu, o Balsasar! occisus a Cyro projectus es, nec illatus in sepulcrum regum, quod majores tui, inque ipse tibi destinaveras et magnifice adornaveras. Unde Vatablus vertit, abjectus es de sepulcro, id est abjectus es procul a sepulcro, ne in illud inferreris. Hebræi hæc accipiunt de Nabuchodonosore quem fabulantur extractum fuisse de sepulcro a filio Evilmerodach, ut sic ipse Babyloniis ostenderet patrem non in bestiam, ut ante, esse mutatum, sed vere mortuum, itaque ab eis in regni successionem, quasi filius et hæres admitteretur; idque fecisse ex consilio Jechoniæ, ac propterea eum exaltasse. Ita refert S. Hieronymus hic. Addunt Abulensis in libro IV Reg. cap. xxv, Quæst. XXXVII, Haymo et Hugo hic, ejusdem consilio divisum esse cadaver in trecentas partes, easque in totidem vultures (ut eas devorarent), fuisse dispertitas, ne ulla spes esset reditus ejus. Credo trecenta hæc esse, non prodigia, sed mendacia. Quasi stirps inutilis, — quasi surculus sterilis, vel amarum et malum ferens fructum, qui terræ non inseritur, quin et insertus evellitur. POLLUTUS ET OBVOLUTUS — sanie et sanguine et cadaveribus occisorum, vermibusque inde scaturientibus; hoc est quod dixit, vers. 11: « Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes. » DESCENDERUNT AD FUNDAMENTA LACI. — Ita vocat profunditatem tam sepulcri quam inferni; verisimile est enim cadaver Balsasaris, cum aliis cadaveribus Babyloniorum cæsorum projectum fuisse in lacum, vel fossam aliquam ingentem. Unde quod sequitur: « Non habebis consortium, neque (ne quidem) cum eis in sepultura: cum eis, » subaudi « regibus gentium; » his enim eum opposuit, vers. 18, non autem interfectis gladio; his enim eum assimilat hoc versu.
14:20
20. NON VOCABITUR IN ÆTERNUM SEMEN PESSIMORUM, — q. d. Delebitur memoria seminis et stirpis impiorum; nam Balsasari nemo de stirpe Nabuchodonosor successit, sed cum ipso omnis stirps regia exstincta est. Ita S. Hieronymus.
14:21
21. PRÆPARATE FILIOS EJUS OCCISIONI. — Hinc patet Balsasaris filios vel naturales vel adoptivos, puta destinatos ab eo regni hæredes, pariter fuisse occisos; plures eum habuisse naturales, cum tot haberet concubinas, satis est verisimile. NEQUE IMPLEBUNT FACIEM ORBIS CIVITATUM. — Id est, non implebunt superficiem civitatum orbis, id est non implebunt civitates orbis; est hypallage; vel orbis civitatum, id est orbis qui civitatibus abundat, q. d. Deus succidet eos, ne orbem et urbes repleant præfectis et hominibus sibi similibus, scilicet impiis, Deoque exosis: qualis enim est rex, tales sunt et aulici et populi et urbes. Ita Vatablus. Secundo, Arias et Forerius vertunt, non implebunt faciem orbis urbibus, ut scilicet multas in eo urbes condant vel illustrent. Tertio, Sanchez explicat, q. d. Filii Balsasaris non implebunt faciem orbis, id est totum orbem, civitatibus suis, id est, non habebunt sub ditione sua civitates totius orbis, uti jactabant; facies enim orbis, venti, gladii, vocatur ipse orbis, ventus, gladius. Holofernem: hic enim missus a Nabuchodonosore regnante in Assyria, puta in Ninive, contritus est in montibus Israel juxta Bethuliam cum toto exercitu, cum caput ei amputatum est ab heroina Judith.
14:23
23. ET IN PALUDES AQUARUM. — Babylon enim est in paludibus juxta Euphratem, quem in varios rivos et fossas Persæ deduxerant: ipsa ergo eversa, remanserunt solæ paludes et rivi Euphratis. ET SCOPABO EAM IN SCOPA TERENS. — Id est, ut Vatablus, scopa vastatrice verram eam, q. d. Ita studiose et exacte Persæ vastabunt et diripient Babylonem, sicut studiose ancilla scopis verrit pavimentum, ut illud scopando et fricando quasi atterat, uti faciunt ancillæ Hollandicæ nitoris amantissimæ. Simili tropo ait Plautus: « Converret hic jam me totum cum pulvisculo; » et de Tyro ait Ezechiel, cap. xxvi: « Radam pulverem ejus de ea. »
14:24
24. JURAVIT DOMINUS, ETC.: SI NON, UT PUTAVI, ITA ERIT, — q. d. Juravit dicens: Si non ita eveniat ut dico, non sim Deus, non habear verax. Vox enim si Hebræis est nota juramenti exsecratorii, in quo ipsam exsecrationem per euphemismum subticent.
14:25
25. UT CONTERAM ASSYRIUM, — id est Sennacherib: hunc enim in terra sua, id est in Judæa, contrivit Deus. Redit enim Propheta ad sua tempora, et ad Sennacherib urbi jam incumbentem, de quo egit, cap. vii, et deinceps: ut scilicet Judæi videntes Isaiam de clade Sennacherib vera prædixisse, crederent quoque ea quæ de Babyloniis, aliisque longe post futuris prædixerat, vera fore, vereque eventura. Alii nonnulli per Assyrium accipiunt Aliter Chaldæus, Septuaginta et Pagninus pro ערים arim, id est urbibus, legentes צרים tsarim, id est adversarios, vertunt, non implebunt (Balsasaris filii) orbem infensis castris, uti fecerunt ejus parentes, qui bellicis motibus omnia turbent, ut regnum amissum recuperent et propagent. Ita S. Cyrillus.
14:26
26. HOC CONSILIUM, QUOD COGITAVI SUPER OMNEM TERRAM, ETC., ET SUPER UNIVERSAS GENTES. — Commode hoc accipe pro subjecta materia, scilicet omnem terram et omnes gentes Assyriis subjectas, aut confœderatas, quæ cum eis contra Judæos arma tulerunt, uti fuerunt Syri, Samaritæ, Moabitæ, Idumæi, Philistini et Ægyptii: quibus proinde cladem in sequentibus capitibus ex ore Dei Propheta denuntiat. Ita S. Hieronymus.
14:28
28. IN ANNO, QUO MORTUUS EST REX ACHAZ, — cui successit filius Ezechias: ergo 1 anno Ezechiæ regis, facta est hæc prophetia contra Palæstinos, hostes Judæorum, ut per eam erigerentur Judæorum animi, scirentque fore felix et auspicatum novum pii regis regnum. Ex hoc loco censet S. Hieronymus, omnia deinceps oracula usque ad finem libri facta esse sub Ezechia, uti dixi, cap. I, vers. 1.
14:29
29. NE LÆTERIS, PHILISTÆA, ETC., QUONIAM COMMINUTA EST VIRGA PERCUSSORIS TUI. — Percussorem vocat non Achaz regem, ut volunt S. Hieronymus, Haymo et S. Thomas; Achaz enim a Philisteis cladem magnam accepit, II Paralip. xxviii, 18; sed Samsonem, Davidem, et Oziam avum Achaz: hic enim valde attrivit Philistæos, ut patet II Paralip. xxvi, q. d. Nolite lætari, o Philistini! quod vestri olim percussores sunt mortui, scilicet Samson, David et Ozias, qui vobis videbantur esse colubri, id est asperi et crudeles, suo tactu et plaga vos ferientes; quia ab eis nascetur Ezechias filius Achaz, Oziæ pronepos, quasi regulus, id est basiliscus, longe vobis nocentior. Sicut enim basiliscus non tantum tactu, sed et visu, puta pestilenti halitu, quem ex oculis emittit, homines enecat, quin et aves volantes interficit, itaque eas ad se trahit et absorbet: ita et Ezechias sua vi et armis omnia vestra pervadet, et potentissimos vestrum quasi eminus solo aspectu, præsentia et imperio suo percellet et absorbebit, inquit S. Hieronymus. Ita contigisse narrat, libro IV Reg. cap. xviii, cum ait: « Ipse (Ezechias) percussit Philisteos usque ad Gazam, et omnes terminos eorum a turre custodum usque ad civitatem munitam. » Alludit primo Propheta ad virgam Mosis, quæ versa est in colubrum, et rursum in virgam, quæ percussit, et tot plagas intulit Ægypto, q. d. Talis virga et coluber vobis, o Philistæi! erit Ezechias. Secundo, ad Samsonem, qui valde afflixit Philistinos, de quo prædixit Jacob, Gen. xlix: « Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, » q. d. Nondum periit coluber ille, qui in vos, o Philistini! desæviit, et venenum mortiferum evomuit: ex illo enim nascetur, id est illi succedet, non jam coluber, sed eo pejor basiliscus, scilicet Ezechias. Nota: Apud Hebræos proverbium est: « De radice colubri egredietur regulus; » quo utuntur cum minori cladi, calamitati, hosti aut vastitati succedit major et infestior; cui simile est illud Roboam: « Pater meus cecidit vos flagellis, ego autem cædam vos scorpionibus; » tale est illud: « Incidit in Scyllam, cupiens vitare Charybdim; » et illud: « Leonem fugiens occurrit urso; » et illud Job. vi, 16: « Qui timent pruinam, irruet super eos nix. » Ita Sanchez. regulus, id est basiliscus, longe vobis nocentior (hoc enim est Hebræum שורף saraph, enecans et absorbens Philistæos, ut dixi. Huic adagio simile est illud Eubuli poetæ: « Locusta habens oculos, non prolato ore utrinque mobilis, depugnator filiorum ingenitorum semen perimens: » quo significatur ichneumon Ægyptium animal, quod crocodilorum ova perrumpit et absumit, priusquam in feras semen evadat. Est enim ancipiti ore: nam pungit inferius, labris autem mordet. Septuaginta vertunt, et semen ejus serpens pennatus. Pro serpens hebraice est saraph, id est serpens ardens et urens, quales fuerunt illi immissi in Hebræos murmurantes, Num. xxi. Porro serpentes aliquos pennatos esse et volare constat, talesque esse dracones Arabicos asserit Solinus, cap. xxxv, contra quos pugnant ibides aves; unde Ægyptii eas quasi deos colebant. Hic ergo serpens pennatus idem est qui paulo ante regulus vocatus est: nam et Isaias, cap. xxx, vers. 6, regulum habere alas et volare asserit. Talis ergo Philistæis fuit Ezechias. Talis et allegorice est Christus, diabolum ac reprobos mordens, fideles vero et pios salvans: hinc enim quasi serpens alatus exaltatus fuit in ligno, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam æternam; et sub eo principes Apostoli, pauperum pauperrimi, securi vitam duxerunt. Paulo aliter vertit Syriacus interpres, scilicet: De radice serpentis egreditur serpens biceps (amphisbæna, de qua Solinus, cap. xl, et Plinius, libro XX, cap. xx), et fructus ejus regulus qui volat; et Arabicus Antiochenus: De stirpe serpentis egreditur vipera, et de progenie serpentis surdæ serpens volans; et Arabicus Alexandrinus: De serpente egreditur basiliscus, et serpens volans devorans primogenitos. ET PASCENTUR PRIMOGENITI PAUPERUM. — Primogenitum in Scriptura sæpe vocatur id quod est præcipuum et primarium, inquiunt Forerius, Vatablus et Sanchez: talis enim in domo inter filios est primogenitus: primogeniti ergo pauperum et successores inopiæ parentum, sunt Judæi sub Ezechia jam paulo ante a variis gentibus vastati, ut patet II Paralip. xxviii, q. d. Erit pax et rerum copia in Israel, etiam apud pauperes, cum Philistæa fame conficietur; hoc est enim quod sequitur: ET INTERIRE FACIAM IN FAME RADICEM TUAM. — Loquitur de Philistæa, quasi de arbore desiccanda, vel exscindenda radicitus, q. d. Quando vires et copias Philistinorum siccabo, omnesque eorum reliquias consumam; tunc populus meus Judaicus, antea miser et pauper, requiescet et lætabitur.
14:31
31. ULULA, PORTA; CLAMA, CIVITAS. — Ululate, portæ et urbes Philistinorum. Notat in portis magistratum et principes (hi enim sedebant et judicabant in portis), in civitate plebem et vulgus, q. d. Ululate, tam principes quam cives omnes ET SEMEN EJUS ABSORBENS VOLUCREM. — Semen colubri est regulus, puta Ezechias filius Oziæ, solo quasi spiritu et halitu suo afflans, comburens Mystice S. Bernardus, tract. De Undecim Oneribus, serm. 2, sic ait: « Sequitur onus Philistiim, qui interpretantur cadentes potione, illos significans, qui superbia inebriati ceciderunt de habitatione cœlesti. Isti miseros onerant nunc tentatione, nunc afflictione. Hi Ægyptios onerabant plagis multis et magnis, sicut habes in psalmo: Misit in eos iram indignationis suæ, indignationem et iram et tribulationem: immissiones per angelos malos. Hi cor Judæ oneraverunt avaritia, et cor Pharisæorum invidia, et cor Pilati stultitia. Hi cor fidelium multis tentationibus onerant: insultantes animæ consentienti, et dicentes: Incurvare, ut transeamus. » Hisce ergo attribue Isaiæ contra Philistiim minas. Philistini, an Judæi superent et vincant: aut potius, ut victoria jam parta Ezechiæ congratulentur; quibus Ezechias et Judæi non sibi, sed Deo tribuentes victoriam, respondebunt id quod sequitur: AB AQUILONE ENIM FUMUS VENIET, — q. d. A Jerusalem, quæ Philistinis est ad Aquilonem, veniet non Sennacherib, ut vult S. Hieronymus; sed Ezechias (de eo enim Prophetam loqui patet ex dictis, et ex antecedentibus et sequentibus) cum copioso militum agmine, quod magnum pulverem et fumum pedibus suis adveniens excitabit. Unde hic pulvis et fumus est adventantis exercitus; hinc Virgilius, Æneid. IX: Quis globus, o cives! caligine volvitur atra?... Hostis adest.
14:32
32. QUID RESPONDEBITUR NUNTIIS GENTIS, — id est gentium, qui scilicet de more e vicinis provinciis et gentibus venient ut de statu belli rogent, an QUIA (quod) DOMINUS FUNDAVIT SION, ET IN IPSO SPERABUNT PAUPERES POPULI EJUS, — q. d. Gratias agimus Deo, qui nobis hanc dedit victoriam, eo quod amet Sionem et Jerusalem, eamque firmare et stabilire destinaverit: quocirca deinceps pauperes et afflicti in populo nostro hoc videntes et cogitantes, in quavis calamitate ardentius in eum sperabunt, eumque invocabunt. Allegorice et tropologice, hæc facile est aptare spirituali Sioni, id est Ecclesiæ, et animæ fideli.
14:3
In parte ista promittit Judaeis liberationem per Babylonis destructionem, quam supra comminatus est: et dividitur in partes tres. In prima promittit liberationem; in secunda praecidit liberatorem
contra oppressorem insolationem, ibi, Et erit in die e’c.; in tertia ponit insolationis confirmationem, ibi, Non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Circa primum tria ponit. Temporis brevitem. Prope est dies Domini, cui omnia sunt praesentia, vel post nostram captivationem, dies ejus, captivationis. Deuter. 52: « Juxta est dies » perditionis, et adesse festinant tempora. » Secundo ponit liberationis modum et ordinem: et primo quantum ad revelationem miseriae, Miserebitur: Michaeae 7: « Miserebitur nostri: » quantum ad recuperationem divinae gratiae, Et elegit, aliquos scilicet: Deut. 7: « Te elegit Dominus: » quantum ad restitutionem patriae, Et requiescere. Ezech. 34: « Inducam eos in terram suam, et pascam eas in montibus Israel. » Tertio describit liberatorum dignitatem, quantum ad extraneorum adhaesionem, Adjungetur. Luc. 4: « Appropinquante Deo, et ipse appropinquabit vobis. » Quantum ad honorificam retentionem, Tenebunt eos, scilicet Judaeos, populi, apud quos erant captivi, quasi portandos. Infra 49: « Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas » super humeros portabunt. » Vel aliter: quantum ad deductionem eorum qui adhaeserunt, Populi, scilicet Judaei, tenebunt, idest retinebunt, eos, secum ducendos, qui sibi adhaeserunt. Quantum ad hostium subjectionem, Et possidebit ad eos, versa vice. Joel. 3: « Convertant retributionem vestram in caput vestrum. » Et erit in die illa etc. Hic ponitur insultatio populi liberi contra captivitatem jam destructam. Et primo ponitur titulus sue inscriptionis continens tria. Tempus, Cum requiem dederit a labore, quo laborasti bellando, et concussione, captivitatis, qua tenebaris carcere, servitute, qua oppressa es in terra captivitatis, sumes parabolam, idest sermonem similitudinariam, qui aliud dicit, et aliud significat: per ea enim quae dicuntur significatur conditio Nabuchodonosor quantum ad potentiam, culpam et poenam, propter quae potuerunt haec contingere, etsi non contigerunt: circa regem Babylonis. Michaeae 2: « In die illa sumetur, super nos parabola, et cantabitur can-ticum cum suavitate. » Habacuc 2: « Numquid non omnes isti super eum parabolam sumet? » Secundo ponitur ipsa insultatio, ibi, Quomodo cessavit exactor, quivit tributum? Et primo vivorum; secundo mortuorum, ibi, Infernus subter te conturbatus est. Insultatio vivorum tria continet. Ejus destructionem cum culpa, quam commisit in exactione tributorum. Quomodo cessivit, in punitione hominum per poenas: Contrivit, quasi solutio praemissae quaestionis; in impugnatione regnorum, Subjicientem. Jer. 50: « Quomodo contractus est » et contritus malleus universae terrae? » Secundo continet subsecutam pacem, Conquievit, ab illo tumultu; siliut, a fletu; gavisa est, in tui destructione, et exultavit, in sua liberatione. Psalm. 37: « Laetabitur justus cum viderit vindictam. » Tertio continet principum alacritatem: Abietes quoque, per quas significantur sublimes indignitatis. Simile habetur Ezech. 52: « Cedri non fuerunt altiores illo in Paradiso Dei. » Dormisti, somno mortis, Succidat nos, idest occidat.
14:9
Infernus subter te conturbatus est. Hic ponitur insultatio mortuorum contra Nabuchodonosor. Et primo principum et potentum; secundo aliorum, ibi, Qui te viderint ad te inclinabuntur. Circa primum duo facit. Primo ponit infernalia occursum, quantum ad ministros poenarum, sive officiales: Infernus, idest diabolus, qui praepositus est inferis, subus, quia infernus deorsum est, conturbatus est, idest in tumultum versus; quasi diceret: Numquid hoc potuit fieri? Infra 50: « Sperastis in calumnia et in tumultu, et innixi estis super eo. » Item quantum ad alios potentes decurrentes, Suscitabit tibi gigantes, faciens secus tibi assurgere. Gigantes, quantum ad fortes corpore. Infra 26: « Morientes non vivant, et gigantes non resurgent. » Omnes principes terrae, quantum ad reges, quorum est sedere in soliis; Principes nationum, quantum ad alios potentes, surrexerunt. Universi, scilicet infernales gigantes, respondebunt, quasi convenisses eos, vel quasi flenti. Secundo ponit eorum improperium: et improperant tria; scilicet poenam quam invenit.
14:10
Et quantum ad mortem, Vulneratus es, morte, vi divinae potentiae. Psal. 88: « Tu humilitasti sicut vulneratum superbum. » Tum quantum ad mortui humilitatem; et in anima, Dectracta est; et in corpore, Concudit cadaver, mortis. Tum etiam quantum ad mortui afflictionem in inferno, Subter te. In quibus omnes poenae inferni designantur. Judith ult. « Dabit ignem et vermes et carnes eorum ut urantur, et sentiant usque in sempiternum. » Secundo improperat gloriam quam amisit.
14:12
Tu, quantum ad dignitatem regni, Lucifer, pulcher inter homines et alios reges, mane, ante omnes alios monarchas; et quantum ad potentiam belli, Corruisti in terram. Dan. 2: « Tu es caput aureum, o rex; et post te resurget aliud regnum minus te. » Tertio improperant superbiam cordis quam habuit, quantum ad tria: quantum ad superbam cogitationem; secundo quantum ad perversam intentionem, Ero similis; tertio quantum ad propositi frustrationem, Veruntamen. Cogitatio autem erat superba, quia cogitabat usurpare quae Dei sunt, secundum errorem gentilium, qui credebant homines in Deos mutari, et ex principibus fieri stellas, sicut dicitur 1 Mach. 14: « Patre nostro inter deos translato. » Cogitabat etiam usurpare divinum locum: Conscendam in caelum, super astra caeli: quia sicut sum sum super alios principes in terra, ita ero super alias stellas in caelo. Et divinum cultum.
14:13
Sedebо, idest in templo Dei, quod erat in monte Sion, in quo erat testamentum legis, in lateribus aquilonis, idest in Jerusalem, quae erat ad aquilonarem partem montis. Et divinum actum.
14:14
Super altitudinem nubium; quasi dicat: Ut tonem, fulminem. Vel per nubes prophetas; per caelum regnum Judaeorum; per astra Judaeos fulgentes Dei cognitione. Similis. Ecce perversa intentio. Ezech. 28: « Numquid dicens loqueris, Deus ego sum? » Veruntamen. Ecce frustratio intentionis.
14:15
In profundum laci, idest in diversissimis penis. Job 21: « Ducunt in bonis dies suos, et in pacto ad
inferna descendant. » Qui te viderint. Hic ponitur insultatio aliarum communium personarum. Et primo describit eorum occursum. Omnes alii qui te viderint, in poenís, ad te inclinabuntur; quasi dicat: Tantum eris infra alios quod oportebit eos inclinari, ad hoc ut te videant. Sap. 6: « Potentes potenter tormenta patientur. » Secundo ponit eorum improperium. Et tria improperant.
14:17
Primo culpam quam committit: Conturbavit, in bellis, concussit, mutando dominia: posuit orbem desertum, exulando homines: urbes, subvertendo civitates: vincits non aperuit, ut possent lumen videre. Ezech. 52: « Dederunt terrorem in terra viventium. » Secundo improperant sepulturam qua caruit, quia extumulatus a filio suo, qui divisit cadaver in ducentas partes, et alligavit totidem avibus de diversis terris congregatis, ne posset resurgere. Pollutus, sanguine eorum quos occidisti. Jer. 52: « Sepultura asini sepelietur. » Tertio improperant damnum quod regno suo intulit. Perdidisti, quia Chaldaei plus tenuissent regnum, nisi fuissent peccata Nabuchodonosor: punitor enim populus pro culpa principis, sicut patet Proverb. ult. Cu jus ratio est, quia populus solet imitari culpam regis. Proverb. 29: « Principes qui libenter audít verba mendacii, omnes ministros habet impios. » Totum istud mystice exponitur de diabolo. Concudit regna, quasi minister poenae, et culpe, cujus potentia per Christum diminuta est, et in die judicii ex toto in inferno detrahetur, qui voluit in caelum ascendere, et ad aequalitatem majestatis divinae venire, secundum quod exponitur in Glossa.
Nota super illo verbo, Super astra Dei, quia sancti comparantur stellis primo propter numerum. Ps. 146: « Qui numerat multitudinem stellarum. » Dan. 7: « Millia millium ministrabant ei, et decies milles centena millia assistebant ei. » Secundo propter situm. Eccl. 43: « Species caeli gloria stellarum. » Phil. 3: « Nostra conversatio in caelis est. » Tertio propter gradum. 1 Cor. 15: « Stellа a stella differt in claritate. » Quarto propter splendoris rutilum. Dan. 12: « Qui ad justitiam erudient plurimos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. » Quinto propter ordinatum motum. Judicum 5: « Stellae manentes in ordine et cursu suo, adversus Sisaram pugnaverunt. » 1 Cor. 14: « Omnia honeste et secundum ordinem fiant in vobis. » Sexto propter visum. Eccl. 50: « Quasi stella matutina in medio nebulae. » 1 Joan. 3: « Nondum apparuit quid erimus. » Septimo propter figurae circulum. Apoc. 12: « Mulier apparuit in caelo.... et in capite ejus corona stellarum duodecim: » in quo significatur perfectio gloriae.
14:20
Non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Hic confirmat insultationem: et primo per prophetas vaticinium; secundo per divinum propositum, ibi, Et consurgam super eos; tertio per divini propositi firmitatem, ibi, Dominus exercituum decrevit. « Circa primum commemorat tria. Et primo regni amissionem: Semen pessimorum, idest filii Nabuchodonosor et filiorum suorum, non vocabitur in aeternum, idest non supererit, et nomen ejus in honore regni. Secundo filiorum ocisionem a Medis et Persis: Praeparate filios ejus occasioni in iniquitate; idest pro iniquitate. Tertio impossibilem recuperationem, Non consurgent.
14:21
Faciem orbis, idest Babylonis, quae supra dicta est orbis. Exod. 20: « Ego sum Deus zelotes, visitans peccata pa- trum in filios. » Sap. 4: « Ex iniquis nascetur iniquitas. » Et consurgam super eos. Hic ponitur divinum propositum ad complendum. Et primo ad destruendam Babylonem quantum ad destructionem hominum, Super eos, scilicet filios Nabuchodonosor. Nomen Babylonis, idest famam potentiae suae, reliquias filios, et progeniem, nepotes et deinceps.
14:23
Job 18: « Non erit semen ejus, nec progenies in populo suo. » Inquantum ad bestiarum habitationem: Ponam cam in possessionem ericii. Infra 54: « Ibi habuit foveam ericius, et enutrivit catulos, et circumfodit, et fodit in umbra ejus. » Quantum ad destructionem mororum, scopalo, ut non remaneat nisi pavimentum, sicut in domo quando purgatur scopa. Secundo ponit propositum ad destructionem Assyriorum, ut sit in exemplum. Et primo ponit juramentum. Juravit, idest immobilter statuit, si non ut putavi, idest statui. Psal. 109: « Juravit Dominus, et non poenitebit eum. » Secundo destructionis locum, In terra mea: quia juxta Jerusalem destructus est exercitus Senacherib. Infra 23: « Faciet Dominus in monte hoc convivium pinguium. » Tertio describit poenae fructum, Aufretur. Supra 9: « Jugum enim oneris ejus, et virgam humeri ejus et sceptrum exactoris ejus superasti. » Tertio ponit propositum de destructione omnium popularium: Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram, destruendam, quantum ad deliberationem. Manus ejus, idest potentia, quantum ad executionem. Jer. 25: « Sume calicem vini furoris hujus de manu mea. » Vel omnem terram, protegendam ab Assyriis.
14:26
Et haec manus extenta, quae destruca est. Et sic erit fructus poenae in omnibus gentibus.
14:27
Dominus exercituum decrevit. Hic ostendit divini propositi stabilitatem. Et quantum ad decretum sapientiae, Decrevit; et quantum ad expletionem potentiae: Et manus ejus extenta, et quis avertet cam? Job 25: « Ipse solus est, et nemo potest avertere cogitationem ejus; et anima ejus quodcumque voluerit hoc facit. » In anno. Hie comminatur contra hostes de afflictione Judaëorum gaudentes: et primo contra Philistaeos, qui gaudebant de minoratione eorum per mortem Ezechiae: secundo contra Moabitas, qui gaudebant de eorum destructione per Assyrios vel Chaldaeos. Cap. 13: Onus Moab etc. Prima in duas. In prima ponitur tempus comminationis: In anno, cujus tempore Philistaei occupaverant quasdam civitates de regno Judaëorum, ut dicitur 2 Paral. 28: et tamen Achaz eis resi-
stebat; et ideo in morte ejus laetabantur quasi licentius Judaeos infestaturi. Secundo ponitur comminatio, Ne laeteris. Et primo comminatur afflictionem quam passi sunt sub Assyriis, ibi, Ula porta, clama civitas. Circa primum tria facit.
14:29
Primo enim excludit stultum gaudium: Ne laeteris, de hoc, quoniam virga, idest potestas, percussoris tui, idest Achaz, comminuta est, per mortem. Eccle. 2: « Risum reputavi errorem. » Secundo comminatur poenae augmentum: De radice enim colubri egredietur regulus,: quasi dicat: Sic ut regulus, qui et basiliscus, plus nocet quam alius coluber, qui etiam visu et flatu interficit non solum animalia, sed etiam aves volantes, unde absorbens volucrum; ita Ezechia filius Achaz plus ceteris vos affliget. 5 Reg. 12: « Pater meus imposuit vobis onus grave; ego superaddam. » Tertio praedicit poenae effectum, Et in cunctis, quantum ad terrae ubertatem. Et pascuntur primogeniti, idest Judaei, de quibus Exo. 4: « Primogenitus meus Israel. » Et quantum ad pacis securitatem, Fiduc aliter.
14:30
Infra 52: « Sedebit populus meus in pulchritudine pacis, in tabernaculis fiduciae. » Et effectum in Philisthaeis per contrarium, scilicet fames, contra primum: Introire faciam in fame radicem. Idest cos etiam qui alii nutrimenta ministerare debeant. Et uccisionis, contra secundum: Et reliquias, ab Ezechia, interfciam, per Assyrios et Chaldaeos.
14:31
Infra 63: « Servi mei comedent, et vos esurietis; servi mei bibent, et vos sitietis. » Ula porta, clama civitas. Hie comminatur destructionem per Assyrios: et primo comminatur eorum destructionem; secundo Judaëorum liberationem, ibi, Et quid respondebitur nuntiis gentis? Circa primum tria ponit. Primo comminatur naturalem destructionem. Per a, idest judices sedentes in portis. Jer. 5: « Vox in viis audita est, ploratus et ululatus filiorum Israel. » Hostium multitudinem. Fumus, excitatus ex multitudine exercitus propter pulverem ab aquilone, propter situm Assyriorum ad Philistaeos. Jer. 1: « Ab aquilone pandetur omne malum super omnes habitatores terrae. » Tertio evasionis impossibilitatem, Et non erit qui effugiat. Thren. 2: « Non fuit in die furoris recordatus tu scabellum pedum ejus. » Et quid respondebitur: Hic promittit liberationem. Et primo ponit interrogationem: Nuntiis, Angelis praepositis diversis provinciis, vel de eorum statu sollicite inquirentibus; vel nuntiis missis ad consulendum Isaiam, sicut legitur de Jeremia 37.
14:32
Secundo ponitur responsio: Quia Dominus fundavit Sion; idest, sua protectione firmavit.
14:1
v. 4 « Miserebitur enim. Dominus Iacob et eliget adhuc de Israel et requiescere eos faciet super humwm suam ; adiungetur advena ad eos et adhaerebit domui Iacob » ; — i. e. per iudicium via sternitur ad salutem quam Deus per Israel omnibus largiturus est; quare duo annuntiantur : restitutio Israel et ea facta aliarum nationum ad Israel adunatio, ut una demum Dei familia, una exsistat theocratia. Prior praedicatur ut Dei miserentis operatio ; idque optimo iure; populus enim foedere violato iustas abiectionis poenas incurrit; verum Deus fidelis memor est foederis initi cum patribus et uti olim elegit populum in suam peculiarem possessionem de cunctis gentibus (Deut. "1, 6 riz), ita denuo eliget sibi Israel ; haec autem nova assumptio iterum eo demonstrabitur, ut terram promissam, pignus gratiae divinae, illis incolendam concedat, quemadmodum olim concesserat. Haec est mira illa conformitas inter foedus olim initum cum populo et eius restaurationem (cf. ad Os. 2, 44 seq.). lam 5, 5. 14; 6, 11 Isaias exsilium fore innuit ; idem clare praedixeruni Os. 9, 44 ; Mich. 9, 4 seq. 3, 12 ; quare hoc loco exsilii mentionem inferri minime potest censeri ab Isaia alienum. Foreautem restitutionem Israelis et ipse Isaias iam in antecedentibus innuit et explicite asseruit (1, 96 ; 4, 956, 13 ; 9, 6 etc.) etOsee, Amos, Michaeas clare annuntiant aequales Isaiae ; vide Os. 9, 14; 83, 8. Am. 9, 12. Mich. 2, 19; 4, 4 ; 11, 11. Haec autem restitutio id demum secum adducet, ut in Israel benedicantur omnes gentes; unde adiungetur advena ; cf. 2, 2; 41, 10; 44, 5; 49, 12; 56, 3 etc. Hisce iam tangi tempus instaurationis messianicae certum videtur. Nam eo demum tempore et apud Isaiam et apud alios prophetas fore praedicitur, ut reliquae quoque nationes accenseantur ad populum Dei (cf. Am. 9, 13). Quamvis in proselytis ex gentibus qui ubique Iudaeis se adiungebant parva quaedam initia cernere sit ; quare haud immerito oraculum hoc explicant Aistorice de temporibus Zorobabelis, Esdrae, Nehemiae, mystice autem vel plene valere aiunt de periodo messianica S. Cyr. For. Mald. Malv. Lap., dum alii solum detempore exsilii soluti interpretentur (cf. Euseb. S. Hier. Theod. Procop. Thom. Sanct. Calm. Troch.). Vates igitur in hoc quoque vaticinio a reditu in Palaestinam exorsus totam epocham subsequentem una quadam norma generali delineat, quae completur et in tempore praeparationis et tempore messianico pro indole utriusque temporis varia vario quoque modo. Idem valet de sequenti
14:2
v. 2 « et tenebunt eos populi et adducent eos in locum suum et possidebit eos domus Israel super. terram. Domini in. servos et ancillas et erunt. capientes eos qui ceperant et subiicient exactores $u0$ »; — primo describitur prompta gentium voluntas qua Iudaeis in terram reducibus opem praestant et subsidium (cf. 11, 19; 49, 92; 53, 5560, 4. 9); id quod suo modo revera cernitur in decreto Cyri, in vasis templi redditis, in subsidiis Esdrae et Nehemiae praestitis ete. cf. Esdr. 4, 2-11; 2, 65; '1, 12 seq. : « sed et cetera quibus opus fuerit in domum Dei tui, quantumcumque necesse est ut expendas, dabitur de thesauro et, de fisco regis et a me; ego Artaxerxes rex statui atque decrevi omnibus custodibus arcae publicae qui sunt trans flumen, ut quodcumque petierit a vobis Esdras sacerdos, scriba legis Dei coeli, absque mora detis usque ad argenti talenta centum » etc. ; Neh. 2, 7. 8. Deinde populus Dei dicitur fieri reliquarum nationum dominator. Quo autem sensu, intelligi potest ex antecedentibus, v. g. 9, 6 quia in populo Israel adest thronus David sempiternus eumque tenebit Emmanuel cuius regni pacis non erit finis et 14, 1 seq. Inde quoque explica servitutem qua reliquae nationes tenebuntur; est scil. servitus illa quam Dei lex et scientia omnibus imponit (11, 9. 10). Salus enim erit ex Iudaeis; quare iuremerito Iudaei considerantur positi in capite gentium (cf. Ier. 31,77 hebr. Zach. 8, 22. 23) idemque cernis, si v. g. Paulus apostolus gentibus conversis inculcat eos. esse debitores Iudaeorum iisque ex suis opibus succurrere debere, ut pro spiritualibus quae acceperint bonis rependant ! carnalia (cf. Rom. 15, 21. 1 Cor. 9, 41. Gal. 2, 10). Non autem intelligendum esse dominationem quandam temporalem vel regnum quoddam iudaicum eo sensu quo Iudaei posteriores periodum messianicam sibi finxerunt, iam eo quoque elucet quod (praeter 2, 4; 9, 6 ; 11, 4 seq.) propheta 19, 24. 95 populum Dei novum recenset eodem ordine ac sensu conflatum quasi partibus aequalibus ex Assyriis, Aegyptiis, Israel ?. Praeclare quoque in eo elucet providentia divina et vera oraculi huius impletio : erunt capientes eos qui se ceperant, quod Iudaei perterras dispersi cognitionem veri Dei eiusque cultum inter gentes propagantes sublimiore modo dominos suos et victores subegerunt (cf. ad Zach. 10, 9). Eius rei exemplum ad veteris foederis indolem accommodatum habes in turba illa promiscua quae simul cum Israelitis ex Aegypto egressa est, habes in aliquibus Chananaeorum reliquiis quae templi servitio addictae sunt (cf. Ios. 9, 21. 3 Reg. 9, 20. 91. Ps. 61, 19) vel tempore Machabaeorum in Idumaeis subiectis et ad circumcisionem adactis (losephus, Ant. 13, 9, 4 ; 15, 1,9). — Ceterum hi duo versus quasi 4n nuce complectuntur ea quae multo accuratius et distinctius a cap. 40 et deinceps explicantur. Unde iam suo modo ad partem illam praeludunt, quemadmodum 411, 12 clarius proponunt; qua in re iterum non obscurum colligitur iesaiani dicendi generis indicium
14:3
v. 3 « Et erit in die illa, cum requiem dederit tibi Deus a labore tuo et a concussione tua et a servitute dura qua ante servisti,
Cum prostratione inimicorum Dei regnum et salus populi instauretur, merito celebratur strages illa epinicio. Cernitur quippe in illa sublimitas ac maiestas Dei, cui omnes nationes subduntur, cernitur amor eius ac fidelitas in populum electum, qua pignus exhibet maiorum bonorum, ergo abundans adest laudis materia et exsultationis argumentum. Si vero propheta tale carmen h.l. inserit, non obscure significasse videtur, in tali inimico prostrato omnem potestatem adversariam conculcatam a se considerari. Ita scil. denuo nobis clare ob oculos ponit, qua ratione theocratica hostium ruina multiplex debeat concipi. Verum ipso carminis prooemio denuo monet, iudicio ac dura calamitate demum perveniendum esse ad salutem promissam ; unde hoc quoque loco praecavet, ne propter futuri temporis beatitatem promissam instantes calamitates et viam obliviscantur duram per quam emergendum sit ad lucem ; quod quam apte et concinne ad 4, 97; 3, 1; 6, 12; 8, 41 seq. moneatur, non opus erit pluribus ostendere. Igitur adverte, quantopere ubique vates idem con. silium constanter prosequatur. Unde propheta et sui temporis necessitatibus consulens et futurae aetati prospiciens pergit
14:4
v. 4 sumes parabolam istam contra regem Babylonis »; — cf. de acerba calamitate quae immineat 7, 11; 9, 4. Uti liberatio ex illa cum liberatione aegyptiaca saepius aequiparatur, (cf. àd 12, 4), ita ipsa oppressio quoque ad modum aegyptiacae quae est omnium quasi typus exhibetur iisdem fere verbis sententiisque adhibitis ; cf. Ex. 1, 145; 2, 23; 5, 95; 6, 9. Deut. 26, 6 etc. Parabola, hebr. ma- Schal, ut Sanct. For. Malv. rite advertunt, non solum sermonem dicit similitudinibus vel comparationibus distinctum, verum etiam gravem : aliquam et illustrem sententiam designat et sermonem figuratum, dicterium, apophthegma exprimit et generatim quaecumque acute et sententiose dicuntur, in parabolis proponi censentur. Hoc ergo loco carmen lyricum, irrisorium, acute dictis et comparationibus illustre ita appellatur. " Carmen ipsum iterata particula quomodo (quae lamentationibus est propria, hoc autem loco lamentatio instituitur in Chaldaeos irrisoria) in duas partes dividitur 4-11; 12-20. Priore parte primum describitur quod psychologice animos ex servitute modo ereptos quam maxime tangit : quam crudelis fuerit tyrannus quem Dominus subito contriverit (v. 4-6) et quanta iubilatione et irrisione ruina eius excipiatur et in terra (v. 7. 8) et in inferno (9-11). Liberati ab oppressione « per admirationem videntur omnes quaerere, qui potuerit fieri ut tantum regnum subito concideret » (Malv.). Unde eorum prima vox in exclamationem solvitur : « et dices : quomodo cessavit exactor, quievit tributum »? — optime ea voce mirus eventus; omni exspectatione maior et subitam afferens salutem depingitur, sunt esse censeant (1. D. Michaelis, Ges. Kn. Meier, Cheyne, Naeg.), uti teste Doederlein reyera fert editio Isaiae cum comment. thessalonicensis ex anno 1600 (ef. de Rossi). Interpretatione Aquilae vox vel sumitur pro nayw2 vel cum hoc audacius esse videatur pro naN'T2 à 2N7 languere (cf. Naeg.). Hane derivationem a PI vel 237 etiam Del. adoptat vocemque cum mem locali formatam explicat locum tormentorum, loeum languoris. Veteres aliqui sequentes Kimchi transtulerunt * derivantles ab aramaico Aiy3 aurum, auri cupidum i. e. Babylonem quae tributum auro pendendum exegerit ; ita For. Mald. Mar. et alii plures quos recensent Malv. Vat. Ros. At monet Delitzsch (Prolegomena zu e. n. aram. hebr. Woerterb. p. 1) eiusmodi aramaismos apud Isaiam non esse quaerendos. — Unde quid vox proprie significet, nondum est erutum, nisi in quantum ex parallelismi lege coniiei possit, nisi priorem coniecturam a 2m ortam sequi malueris, quae monente Naeg. eo quoque commendatur quod non solum veteres versiones ita legisse videntur, sed quod etiam 3, 5 am et va in membris parallelis iater se subsequuntur. (Quáns eam sequuntur Hii. Ewald, Umbreit, Drechsl. aliique. Ut dicit poeta : et haec meminisse iuvabit, ita sacer vates exsultationem de liberatione accepta eum quoque in modum depingit, ut quantopere. hostis saevierit pluribus proponat
14:5
v. 5 « contrivit Dominus baculum impiorum, virgam dominantium,
14:6
v. 6 caedentem populos in indignatione plaga insanabili, subiicientem in furore gentes, persequentem cru- . deliter » ; — cf. 9, 4; 10, 5; hebr. v. 6 caedentem populos in indignalione plaga sine cessatione 1. e. plagis continuis; conculcantem in furore gentes persecutione (violentia) non parcente; quo maior aderat crudelitas, eo maior laus et triumphus victoris qui talem deiecit hostem ; unde contrivit Dominus ; tyrannis describitur baculo et virga, quibus gvaviter, continuo, sine ulla remissione gentes affligebantur ; bonis debitis privabantur, dura servitute premebantur. Durum autem iugum optime et cum gradatione describitur eo quod ipsa terra et arbores, cypressi et cedri (hebr.), exhibentur laetantes et plaudentes de dura servitute et tyrannide ablata
14:7
v. 71 « conquievit et siluit. omnis terra, gavisa est et exsultavit ;
14:8
v. 8 abietes quoque laetatae sunt super te et cedri Libani : ez quo dormisti, non ascendet qui succidat nos » | — (ugo ablato et pondere remoto terra pulchre exhibetur quasi denuo respirans et colligens animum et tranquillitatem captans, mox autem in gaudium et exsultationem vocem solvens ; iucunda prosopopoeia arbores Libani proponuntur inter se gratulabundae : ex quo accubuisti, iam quiete degimus. Idque eo melius fit, quia reges babylonici pretiosis Libani lignis ad aedificia revera utebantur ^. Ceterum etiam hoc dicendi schemate nexus ille indica- 1. Similiter vocem explicat Field, Origenis Hexapl. II p. 4536 : aurum ezxigens. tur qui est inter creaturam et hominem, et illa terrae arborumque exsultatione optime illustratur quod S. Paulus dicit creaturam vanitati subiectam esse non volentem, eam subdi servituti corruptionis et ingemiscere (Rom. 8, 20-22) ; invita scil. servit peccato et tyrannidi; bellis et vastationibus ipsa quoque affligitur et conteritur ; sicut cum populo punito ipsa est punita, ita cum liberato et triumphante ipsa quoque respirat et gaudet in praeludium quasi et typum illius gloriae quae in revelatione gloriae filiorum Dei etiam in ipsam naturam, comitem hominis ac sociam, redundatura sit. — Cum igitur talis adsit nexus ex rebus gestis et s. Scripturae doctrinis (cf. ad 11, 6) petitus, cum insuper talis personificatio et valde poetica sit et sermonis aptam gradationem prae se ferat, minime oportet cypressos et cedros metaphorice de regibus explicare (cum Euseb. Theod. S. Hier. Cyr. Thom. Chald. For. Mald. Sanct. Sa, Sasb. Pint. Men. Lap. Tir. Calm. Ros.) — neque unquam cedri etc. pro regibus et sim. immediate ponuntur et immerito pro tali appellatione aliqui provocant ad 2, 13 ; 10, 33. 34. Zach. 11, 1. 2— sed sensus proprius retineri debet (cum Osor. Malv. Mar. Rohl. Troch. et generatim cum recentioribus). Ceterum vide 35, 1. 2 ; 44, 93 ; 49, 13; 52, 9; 55, 12. Ez. 31, 13 etc. Iubilatio in terra iam aliqua conditur irrisione contra Chaldaeum qui e fastigio adeo subito est deturbatus. Ruinae magnitudo ipsius inferni obstupefactione egregie describitur
14:9
v. 9 « infernus subter conturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gigantes ; omnes principes terrae surrexerunt. de soliis suis, omnes principes nationum » ; — in hebr. audax personificatio orci etiam in altero membro retinetur, id quod est magis elegans et poeticum : Seleol suscitans tibi umbras (manes), hircos (principes) terrae, excitans e thronis suis omnes reges gentium ; notat S. Hier. «haec emphaticos legenda sunt et scenae modo, non quod facta sint, sed quod fieri potuerint ; nisi forte animas regum quos interfecerat insultantes regi babylonio occurrisse credamus ; solatium enim malorum est, cum inimicos viderint eadem sustinere ». Scena sane audax est et poetica valde : cum nuntius in Orcum perfertur de adventu Chaldaei, ipse Orcus commovetur in eius occursum et obstupescit ; ut dignam tanto principe pompam celebret, manes principum excitat, reges demortuos e soliis suis surgere iubet, « utsolent commoneri homines alicuius praepotentis tyranni inopinato adventu ; deinde honoris causa admista irrisione vehementi fingit excitantem manes, ut obviam prodeant the portico of the temple of Merodach » (in 3 col. lin. 30-24). Ad quod optime congruunt veradventanti regi et ut omnes mortui reges ei assurgant » (For. Malv. sim. S. Cyr. Sanct. Sasb. Pint. Lap. Men. Tir. Calm.) ; locum hunc imitatione expressit Ez. 31, 1; 33, 19 (Calm.). Hebr. b*Nb^ S. Hier. vertit gigantes ; cum Raphaim, antiqua. Palaestinae natio, procera statura fuisse tradantur (cf. Deut. 2, 11; 3, 41 hebr.), mirum non est nomen hoc Raphaim saepius et apud LXX et in vulg. explicari gigantes, de iis vide Gen. 14, 5; 15, 20. Ios. 12, 4 ; 13, 12 ; 17, 5. 2 Reg. 21, 16. 1 Par. 20, 4. Sed si inferorum incolae, si mortui hoe nomine appellantur, certe de voce alia erit cogitandum. Inferi vocantur rephaim (a voce N21 arab. quietum esse) i. e. quieti, debiles, flaccidi, quemadmodum Scheol regio designatur quietis, oblivionis, perditionis (cf. Ps. 87, 135; 113, 17. Iob 26, 6; 28, 22. Prov. 15, 11), uti vulg. Prov. 2, 18 vocem reddit : ad inferos semitae ipsius. Si autem mortui gigantes dicuntur, forte cogitare licet et explicare de horrore quem manes inspirare solent vivis (cf. For.). Verum salutatio illa in amarulentam vertitur.irrisionem, qua toti defanctorum sodalitio vates vocem dat et artem (Sasb.)
14:10
v. 40. « universi respondebunt et dicent tibi : et tu vulneratus es sicut et nos ; nostri similis effectus es ;
14:11
v. 414 detracta est ad. inferos superbia tua, concidit cadaver tuum ; subter te sternetur. tinea, et operimentum tuwm erunt vermes »; — l. e. itane attritus es (hebr.) debilitatus, ad umbrae scil. conditionem redactus es ; siccine immensa quoque Chaldaeorum gloria et potentia et pompa plane concidit ? Qui se olim regem regum nominavit, iam eum sarcasmo salutatur : siccine nostri similis factus est? Et in quantum fuerit attritus et abiectus, v. 11 depingitur : maiestas il- Ja et magnificentia detrusa est in orcum, in terram horroris, tenebrarum, oblivionis ; item strepitus nabliorum tuorum (hebr.) i. e. ingens ille tumultus instrumentorum musicorum, quibus Chaldaeus gloriam celebravit et voluptatum incitamenta auxit, pariter in orcum deturbatus iam cessavit (cf. 5, 12. 14) ; qui olim fastu vestibusque pretiosis ac splendida colorum varietate insignibus ad luxum et superbiam abutebatur (cf. Ez. 23, 6), iam habet subter se stratum vermem et tegumentum suum vermieulos, foedam corruptionem ; cadaver est putiduim, horrore et foetore plenum. Ita e celsissimo loco in infimum est deturbatus, ex summo fastu et pompis inauditis in opprobrium summum. Uti supra laetitiam et exsultationem terrae arborumque non ad meram fictionem figuramque poeticam referendam esse diximus, ita multo minus haec inferni personificatio et irrisio quae fit ab inferorum turbis censeri potest inanis loquendi forma. Subest enim symbolico loquendi generi doctrina de adaequata apud inferos retributione et de opprobriis quibus potentes potenter cruciabuntur. Quaeenim seminavit homo, haec et metet. Ad quae sane etiam ludibria et opprobria pertinent, quibus reprobi inter se invehuntur. Quo quis magis fastu et superbia elatus fuerit in terris, eo magis eum deprimi et subsannationibus oppleri aequum erit. Iam Daniel quoque monuit, evigilaturos esse alios 2n opprobrium ut videant semper (12, 2) ; quale futurum sit ex parte opprobrium, hac inferorum scena nobis exhibet Isaias; et si in Apoc. legimus : quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum (48, '1), in hac scena et irrisione inferorum exemplum cernimus eius rei symbolice repraesentatum. Insuper addere licebit, uti beatitudo accidentalis ex doctrina theologorum varia est atque alia pro varia beatorum conditione, officio, munere, quibus hisce in terris defuncti sint, ita pro alio et alio culparum genere aliam quoque fore punitionem et ignominiam apud inferos subeundam. Sunt qui verba inferorum ad v. 10 restringant (cf. Rohl. Del. Naeg.). At aptius videtur cum aliis, ut S. Hier. Sasb. Troch. Net. etc. etiam ad v. 14 ca extendere. Nam vix poterit supponi vatem solum dicere velle per inferos, Chaldaeum iis factum esse similem; tota irrisio acerbius quid spectat et infimam superbi abiectionem designat; haec autem demum v. 11 pronuntiatur. Deinde cum a v. 12 quomodo (cf. v. 4) altera epinicii pars inchoetur, magis concinnum esse videtur atque grave, ut prior pars egregia illa personificatione concludatur, quam ut figura haec adeo ad artem facta consideratione quadam ab aliis adiecta suo robore et amoenitate privetur. — Interpretationis latinae concidit cadaver tuum originem bene explicat For.; legit S. Hier. n2 n0; in textu mas. de nabliorum sonitu qui conciderit sermonem esse iam rite explicant Osor. («cantus et symphonia qua aedes tuae personabant obmutuit ») For. Mald. Malv. Mar. etc. LXX habent 7, «0227, £9opooóvi cou. Considerationem ab inferi habitatoribus invectam sacer vates denuo proponit scil. maximam illam superbiam, cui ima obtigerit depressio. . Id summatim iam v. 12 proponitur, quo quasi complexu quodam tota iam irrisio continetur : ex qua scil. altitudine quam sibi arrogaverit in quam profundam abyssum deturbatus fuerit, qui dicendi modus plane ad Isaiam factus est ;
14:12
v. 12 « quomodo cecidisti de coelo lucifer, qui mane oriebaris ? corruisti in terram. qui. vulnerabas gentes » ? — hebr. lucifer (stella splendens), filius aurorae, prostratus in terram, domitor gentium. Sidus fulgens, stella matutina in coelo amico fulgore splendens apta est imago splendidi regni, eo aptior quia Chaldaei astrologiae multum studebant. Quantam autem splendoris et dignitatis eminenuam Chaldaeus appetierit, vates declarat
14:13
v. 13 « qui dicebas in corde tuo : in coelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis,
14:14
v. 44 ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo »! — quinque assertionibus fastu plenis immensa depingitur superbia, cuius fastigium in eo cernitur, quod reges tamquam numina praesentia honorem et adorationem expostularent atque in deorum concilio praecipuam sedem sibi attribuerent. Hoc numen divinum sibi adscribunt, dum Babyloni nomen inditur : ego sum et non est praeter me amplius (Is. 47, 8 ; cf. ad Soph. 2; 15), dum v. g. Nabuchodonosor statuam auream omnibus adorandam proponit et cum ingenti fastu asseverat ; et quis est Deus qui eripiet vos de manu mea (Dan. 3, 13) ? Atque similem gloriationem | inscriptionibus quoque euneiformibus servatam habemus a Theglathphalasar I quisea diisad sedem vocatum ait in domicilio montis terrarum in sempiternum i. e. se vocatum ad imperium aeternum dei instar (cf. Delitzsch, Wo lag das Paradies ? p. 118). Unde simul explicatur mons conventus (hebr. mons congregationis Mald. Mar. Malv.), scil. in. opinione fuisse populari exsistere montem altissimum deorum domicilium, qui mons apud Babylonios Aralu vocabatur et qui ex Isaiae hoc loco in septemtrionali parte collocabatur (cf. ad Iob 37, 22). Neque tamen contentus est, ut sit quasi unus ex lis ; in ipsoillo deorum domicilio locum eminentissimum affectat, deo supremo aequari appetit. Interpretes veteres montem testamenti concorditer explicant montem Sion, laterà aquilonis (cf. Ps. 47, 3), quem montem Babylonius expugnare et ubi pro cultu veri Dei suam adorationem cupiat stabiliri; nomen montis testamenti aptum quidem est pro Sion ratione multiplici : ibi enim tabulae erant legis et testimonii, ibi Deus sua edidit continuo testimonia, ibi sacrum illud inter Deum populumque commercium, uti olim coram arca testimonii (Ex. 25, 92 ; 26, 33; 9/1, 91 ; 28, 43 etc.) celebrabatur; sed cum Babylonius loquens fiat, aptius ex Babyloniorum mythologia verba explicantur; insuper verba plus prae se ferunt quam merum consilium de occupatione montis Sion ; deinde non intelligitur, quomodo Babylonius montem Sion in lateribus aquilonis collocare potuerit. Hoc loco intelligi generatim regem babylonium qui imperium babylonium et fastum in se uno repraesentare et exhibere a vate proponitur, res est ex contextu satis explorata et agnita quoque a S. Hier. Cyr. Euseb. Theod. Thom. et plerisque interpretibus, quamvis alii id speciatim de Nabuchodonosore, de Baltassar alii valere velint. Sed praeterea vix non omnes in hae superbiae et elationis loquela et in abiectione in profundissimum barathrum diaboli figuram, elationem, punitionem expressam cernunt; immo sunt ex veteribus qui unice de diabolo explicare videntur. Bene advertit Sanct. : « communiter interpretes haec de rege Babylonis accipiunt historico sensu ! ; allegorico tamen de diabolo, quod credo etiam dicerent auctores superioris sententiae (qua in lucifero intelligitur satan apud Origenem, Tertullianum, Cyprianum, Ambrosium etc.), si de ea re plura, aut non casu in illum locum incur« rentes pauca dixissent ». Et revera qui hune locum ex serie interpretantur, primo et per se de rege babylonico explicant; dein vero addunt, uti v. g. S. Cyr. : « adaptare autem quis poterit et valde merito haec quae dicta sunt historice capiti eius qui omnia comminuit, draconis inquam, principis malorum » ; vel Euseb. : « restat ut totam prophetiae sententiam quae de Babylonis rege prolata est in illam virtutem referamus, quae quia Dei gloriam apud sibi subditum populum altum sapiebat iure arguitur his Scripturae verbis » ; similiter notat Mald. theologos hunc locum ad luciferum malorum angelorum principem transferre, et Est. omnes fere de principe daemoniorum exponere, qui haud dubie vel literalis vel saltem mysticus sit huius loci sensus. Sed sensus literalis certe non est de diabolo; in ruina autem regis babyloniei agnoscere fypum casus diaboli, cum notione typi non potest conciliari (cf. Cornely, Introd. I p. 530 seq.) ; unde sensus quoque mysticus quomodo 'eruatur non intelligitur ; neque dici potest cum Lap. graphice hoc loco depingi casum diaboli et sub eo quasi typo intelligi ad literam casum regis babylonici; nam primo et per se casum diaboli describi, a contextu alienum est; dein hunc diaboli casum considerari quasi typum ruinae regni babylonici, etiam a notione typi usitata nimium recedit et videtur esse incredibile. Unde restat inquirendum, quo modo acceptio illa adeo communis suaderi possit ita, ut neque multiplicem sensum literalem, neque novam typi rationem, neque aliaset novas regulas interpretationis in medium proferamus. Veram explicandi viam iam ingressus est Theod, scribens ad h. l. : « haec vero non hie solus (rex babylonius) animo agitavit, sed et qui ipsum hoc docuit » ; regem esse imitatum eam superbiam, quam in veritate diabolus prae se tulisset. Consideratur h.1. ut variis indiciis ostendimus, Babylon tamquam in se repraesentans et exhibens omnem | potestatem Deo adversariam ; sed ex s. Scripturae doctrina a primo peccato et deinceps in aperto est positum caput et belli ducem huius contra Deum pugnae esse diabolum, malosque considerari tamquam semen diaboli (Gen. 3, 15), eum esse principem huius mundi, deum huius saeculi ; pugnam ergo inter theocratiam et regna mundana esse ultimatim pugnam inter Deum et diabolum, uti aperte professus est Christus qui cum pugnam illam in sua passione subiret, nunc, inquit, princeps huius mundi eiicietur foras. Proinde oppugnationi et rebellioni adversus Deum eiusque regnum subest vis diabolica ; diabolus est uti primus rebellionis incitator, ita eius motor ac rector continuus. Unde qui regnum Dei oppugnant, discipulos se diaboli exhibent qui quod a magistro edocti sunt et dicunt et agunt. Quare iuremerito cernere licet in verbis his superbia et arrogantia plenis et in hac rebellione adversus, Deum doctrinam diaboli suo discipulo instillatam. Ex discipuli proinde rebellione discenda est ipsius magistri contra Deum rebellio; in modo agendi et loquendi discipuli cernitur ipse modus diaboli imitatione expressus. Hoc sensu nexus adstrui potest inter verba regis babylonici et diaboli superbiam et contra Deum rebellionem, et ni fallimur adstrui debet; igitur explicatione illa adeo communi de diaboli peccato et casu revera edocemur, ut quod in se verissimum est rite deprehendamus, in illo scil. contra Deum certamine potissimas agere partes diabolum. Jactantiae et arrogantiae fastigium enuntiatur in ultimo membro : similis ero Altissimo; quibus verbis blasphemia in verum Deum continetur quippe cum apud Babylonios Deus Iudaeorüm eo nomine i appellaretur (cf. Dan. 3, 26. 32 hebr. 93. 99 vulg. ; 8, 18. 21). Verum hunc fastus cumulum excipit abyssus perditionis
14:15
v. 15 « verumtamen ad. infernum detraheris in. profundum laci »; — hebr. immo vero... ad latera foveae allusione scil. aptissima et gravi ad latera aquilonis v. 13; locum deorum excelsum appetiit; in imum orci barathrum detruditur; poena igitur ad amussim respondet peccato; bene S. Hier.: « non solum ad infernum, sed ad infernum ultimum detrahitur; hoc enim significat laci profunditas ». Ruinam adeo praecipitem consequitur irrisio omnium et contumelia, qua ei rependitur.quidquid adeo fastuose corde volverat (v. 183. 14) :
14:16
v. 16 « quite viderint, ad te inclinabuntur teque prospicient : numquid. iste est vir qui conturbavit terram, qui concussit regna, v. A1 qui posuit orbem desertum et urbes eius destruxit, vinclis eius non aperuit carcerem »? — ex ipso corporis habitu intuentium et oculorum acie iterum iterumque intenta bene depingit vates rem stupendam et pene incredibilem et omnium admira- : tionem; énclinabuntur : « quasi dicat : tantum eris infra alios quod oportebit eos inclinari ad hoc' ut te videant » (S. Thom.), et For. : '« gradus sunt in his tribus verbis, quibus significat tantam futuram commutationem gloriae in ignominiam, dignitatis in abiectionem, superbiae in subiectionem, ut vix credi possit unum et eundem essequi utramque hanc fortunam experiatur ». Uti est obstupescentium de casu subito et tanta sortium mutatione, sibi singula quaeque recensent, quibus illius potentia summa, crudelitas, tyrannis, dominandi destruendique libido describitur. Simul hisce optime delineatur flagellum illud quo Deus per Chaldaeorum dominationem gentes punire intendit; cf. Ier. 25, 11 : « et erit universa terra haec in solitudinem et stuporem et servient omnes gentes istae regi Babylonis septuaginta annis ». . Quam ignominiose corruerit regnum babylonicum, symbolice exhibetur in cadavere regis quod honesta careat sepultura et foedum in modum abiectum sit, dum tamen reliqui nationum reges vita functi honoribus debitis decorentur :
14:18
v. 48 « omnes reges gentium universi dormierunt in gloria, vir in domo sua »; — i. e. unusquisque regiam nactus est sepulturam in suorum sepulcro, in superbo mausoleo; ibi dormiunt adhuc cum gloria, cum monumenta eorum gloriam posteris annuntient ; aliter vero actum est cum Chaldaeo :
14:19
v. 49 « tu autem proiectus es de sepulero tuo quasi stirps inutilis, pollutus et obvolutus cum his qui interfecti sunt. gladio et descenderunt ad. fundamenta. laci, quasi cadaver putridum »; — en sidus refulgens, filius aurorae, gentium domitor, similis Altissimo iacet cadaver putridum infimo loco coopertum cadaveribus putrescentibus occisorum. Sepultura carere vel e sepulcro iterum proiici pro summa censebatur ignominia: cf. 34, 3. Ier. 22, 19. Ez. 99, 5 ; stirps inutilis hebr. surculus abominandus (Mald. Mar. puter Malv.) ; « 3i proprie virgultum appellatur quod ad radices arborum nascitur et quasi inutile ab agricolis amputatur; possumus id ipsum saniem tabemque intelligere » (S. Hier.); Sym. enim vertit. £zeoua, Aq. tyóg, LXX vsxp2g £Q3eAoyuivoz. Atquetali opprobrio in sempiternum obvolvetur
14:20
v. 20 « non habebis consortium neque cum eis in sepultura ; tu. enim terram tuam. disperdidisti, tu populum tuwm | occidisti ; non vocabitur in aeternum semen pessimorum »; — par pari referetur ; uti ipse omni moderatione abiecta in populum ipsamque regionem crudeliter saeviebat, ita aequa poena in ipsius genus stirpemque devolvitur. In afflictione et occisione regioni et populo illata graviter adumbratur maledictio tyrannici imperii. — S. Hier. bis coniungit : quasi cadaver putridum non habebis consortium( .M.24, 162. 224); id quod ad abominationem augendam confert, quasi dicat : adeo est abominabile ut reliqua cadavera ipsum nolint admittere in sepulcrum. Poena augetur, quia simul totum genus regis babylonici exstinguetur. Ultimam v. 20 partem exsequitur vates
14:21
v. 21 « praeparate filios eius occisioni in iniquitate patrum suorum; non consurgent nec hereditabunt terram neque implebunt faciem orbis. civitatum »! — genus .exscindi, deleri nomen, spem posteritatis auferri in maximi infortunii loco reputabatur apud veteres. Hac ergo maledictione bene carmen irrisorium absolvitur; exhibetur enim malorum genus plane contritum et exstinctum, dum populus Dei pace fruitur et beatitate (v. 3). Ita finis proponitur et terminus dispar ad quem tandem regni utriusque sortes deventurae sint : regni mundani interitus, opprobrium; regni Dei pax et splendor. Cum integra regis chaldaici stirps sine ulla recuperationis spe interitui devoveatur, carmen redit ad id unde exordium duxit, quia nunc demum plane patet, quomodo cessaverit exactor. Insuper neminem fugere potest, hunc versum arcte adnecti ad ultimam praecedentis partem eamque explicare; quare fieri nequit, ut cum Kn. Schegg, RoM. carmen v. 20 absolvatur. Neque obstat indoli carminis praeparate etc. Nam in ultima carminis parte proponitur cadaver regis abiectum et proculeatum ; unde scena expugnationis urbis Babylonis oculis quasi subiicitur; in tali autem carminis lyrici conformatione nunc fieri acclamationem et exhortationem ad hostes, ut simul cum rege omnem eius stirpem funditus exscindant, ne unquam talis malorum progenies in terra ultra serpat, tantum abest ut offensioni esse debeat, ut prorsus apte ac facillime fluat. Hoc demum totius progeniei excidio tamquam digno supplicio fastus ille immensus, arrogantia, tyrannis vindicatur. Quare talis conclusio carminis gravitate et pondere excellit.
14:22
v. 99 «Et consurgam super eos, dicit Dominus exercituum, et perdam. Babylonis nomen et. reliquias et. germen et progeniem, dicit Dominus;
Quod tanta cum asseveratione propheta Dei vaticinatur, ut iam carmen irrisorium condiderit, id oraculum Dei et effatum corroborat verbis planis. Atque saepe apud Isaiam deprehendimus longiori expositioni brevem subdi rei summae repetitionem, metaphoram tropumque excipi ac declarari propria locutione (cf. 1, 6. 92. 25; 9, 14; 5, 1. 48; 7, 90; 8, 15; 9, 44; 31, 33 ete.). Quare haec quoque iteratio quemadmodum oraculo addit gravitatem, ita ad Isaiae dicendi genus plane est accommodata;
14:23
v. 23 et ponam eam in possessionem ericii et in paludes aquarum et scopabo eam 1n scopa terens, dicit Dominus ezercituum» ; — ipse omnium agminum coelestium ac terrestrium moderator contra eos prodit (cf. 13, 3); "interitum declarat quam maxime completum et universalem dynastiae regiae et regionis. Urbe vastata aggeres quoque concident, unde regio inundationibus patebit et stagnorum efficietur multitudo, «ut quae regio olim clara et celeberrima erat et reliquarum regina et gloriosissima dicebatur, ea luti barathrum ac puteus evaderet corruentibus in perditionem» (S. Cyr.). Cum emphasi ter repetitur dicit Dominus; vastatio declaratur : everram eam everriculo devastationis (hebr.). Etiam hic cernitur nexus ille inter hominis peccatoris punitionem et terrae desolationem; ubique scil. valet «maledicta terra in opere tuo». "bp cf. 34, 44. Soph. 9, 14; forte intelligi debet echinus aquaticus qui teste Strabone (16, 4) in insulis Euphratis satis frequens et peculiari magnitudine inveniebatur Altera subditur confirmatio praecedentium etiam gravior «primum a iuramento Dei, deinde ab exemplo iudicii praecedentis contra Assyrios » (Malv. sim. Sanct. Osor. Sasb.) :
14:24
v. 24 « iuravit Dominus ezercituum. dicens : si non, ut putavi, ita erit et quomodo mente tractavi, sic eveniet!
14:25
v. 95. ut conteram Assyrium in. terra mea et in montibus humero eorum lolletur »; — si non sS572w particula est asseverationis et iuramenti : profecto, certe, ita iuro (cf. 5, 9); ita Deus humano modo sese accommodans maximam addit oraculo firmitatem, ea formula declarans vaticinium non esse conditioni alligatum, verum absolute ita fore.(cf. ad Ioel 2, 1. 19; 3, 10. Hab. 2, 3). Iurat scil Deus, «ut per duas res immobiles quibus impossibile est mentiri Deum fortissimum solatium habeamus » (Hebr. 6, 18). Repetit autem oraculum in Assyrios ea affirmatione, ut certum esse constet ea in Chaldaeum comminatione nihil mutatum esse vel detractum in priore illo contra Assyrios; dein ut rem post longum demum tempus futuram eventu quodam propiore confirmet; «cum ergo videritis illud fieri, certo credite et hoc eventurum» (Sasb.). Vaticinium ergo in tempus longinquum prospectans alio oraculo mox eventuro roboratur; «ut fidem faciat, aliud adiungit quod mox erat eventurum » (Sasb.); est ergo, ut S. Thom. dicit, oraculum in Assyrios h. l. iteratum, ut sit in exemplum. Quod confirmationis genus non est absimile ei, quod consideravimus ad 7, 14 Deum scil. praedictionem datam corroborare tamquam signo quodam eventu postmodum futuro. Demum oraculo in Assyrios h. l. interposito etiam iuvamur, ut illud prope est 14, 1 rite percipiamus; prius scil. fore ut Assyrius deiiciatur, tum demum Chaldaeum ad potentiae fastigium ascensurum ; proinde oraculum hoc iam non statim proximo tempore iri opere completum. — Notari debet loquendi modus in terra mea, in montibus meis; optime Tir. allegat 8, 8 : implens latitudinem terrae tuae, o Emmanuel. Prophetam ad oraculum in Assyrios reverti aliqui tam parum intellexerunt, ut varias excogitarent coniecturas ad rem explicandam. Considerant enim quidam haec verba uti perperam ad hunc locum reiecta, quae potius sint statim post cp. 10 eollocanda, ubi scil. sermo sit de Assyriis (Ros. Ges. Maurer, Bickell in Zeitschrift f. kath. Theolog. 1886 p. 546) ; alii ea pertinere volunt ad cp. 19, ex qua sede propria (?) avulsa sint insertione oraculi de Babel pseudo-iesaiani (Hitz. Kn. Meier, Cheyne) ; Ewald proprium denique oraculi locum odoratus est post 18, 7; alii esse effatum proprium et oraculum independens sine ullo cum antecedentibus nexu (Umbreit). Sed quam inutiliter haec excogitentur, explicatione supra proposita satis ostenditur. Ea autem valide confirmatur, quia Isaias saepius oraculum in longum tempus prospiciens corroborare assolet pro- phetia rei mox futurae ; ita habes additum ad oraculum de Moab 16, 13. 14; ita ad effatum contra Aegyptum (cp. 19) eventum mox futurum (cp. 20), ita ad onus in Árabia 21, 16. Quod igitur conceptis verbis leremias dicit : « ecce ego visitabo regem Babylonis et terram eius, sicut visitavi regem Assur » (ler. 50, 18), idem collocatione hac et repetitione Isaias indicari voluit. — Ceterum quantopere haec pars contexta sit verbis priorum oraculorum, legentibus obvium est ; cf. 14, 94 et 7, 5. 1; 8, 10; — 14, 93 et 9, 8; 10, 97; — 14, 96 et 7, 5; 8, 10; 9, 41. 16. 20 ; 10, 4; 11, 11; — 14, 21 et 8, 10 (Drechsl.). Utriusque autem ruina, Babylonii et Assyrii, confirmatur norma generali quam Deus iam 2, 12; 8, 10 etc. statuit, omne quod extollatur contra Dominum esse subvertendum :
14:26
v. 26 « Aoc consilium quod cogitavi super omnem terram et haec est manus extenta super universas gentes ;
14:27
v. 91 Dominus enim exercituum decrevit et quis poterit infirmare? et manus eius extenta, et quis avertet eam »? — cf. 9, 19. 11. 21; 10, 4. Consilium suum declarat immobile, potentiam suam asserit victricem omnium ; vult et potest perficere; triumphantis in modum utrumque asserit, ut pusillanimis et potentiam hostium timentibus vires addat et animos. Utique, si quis unice exercitus hostium, bellicum apparatum, victorias iam partas regnaque deiecta consideraverit, oraculum de pleno excidio poterat videri audacius, incredibile ; quare ad divinam considerationem provocamur. Eadem veritas omni tempore solatio esse debet, nunquam fore, ut portae inferi praevaleant adversus Dei consilium, — Notari velim iterum in huius oraculi fine sermonem fieri in universum ; arbitrarie enim sententias verbaque adeo ampla post 8, 9. 10 etc. cum S. Ilier. Cyr. Sasb. Sanct. aliisque ad solos Assyrios Babyloniosque limitaveris ; uti ergo oraculum inceptum est, ita concluditur, ambitu quodam universali in se exhibens omnium temporum omniumque populorum sortes divinitus decretas. Quare novo indicio collegeris iuremerito, Babel hoc oraculo modo quodam proponi universali tamquam in suo exemplo typoque omnium hostium Dei conamina adumbrans atque sinu suo complectens. Quam considerationem si adoptaveris, mecum fateberis prophetam in hoc primo oraculo magnificum prologum ac sublimem condidisse, quo ad iudicia particularia praefatus omnia et singula uni normae divinae substare egregie manifestaverit. Anc. — Vates declarat non esse cur exsultent Philisthaei, quod fracta sit virga qua antea percussi fuerint; fore enim ut durior impendat plaga. ludaeos pace et securitate esse fruitumos ; Philisthaeos autem tempestate ab aquilone veniente iri prostratum ; tunc omnes intellecturos Sionem peculiari Dei protectione muniri. Modo v. 96. 27 Dei norma generalis statuta est. Iam illam applicat vates ad Philisthaeam, « quae ut proxima Iudaeae est, ita saepius ac durius illam vexavit » (Sanct.) ;
14:28
v. 28 « In anno quo mortuus est. rez Achaz factum est onus istud :
14:29
v. 99 ne laeteris Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tui ; de radice enim colubri egredietur regulus et semen eius absorbens volucrem » ; — onus cf. 13, 1. Nah. 4,1. Philisthaea a quinque regulis occupabatur qui in Gaza, Azoto, Ascalone, Geth, Accarone dominabantur (cf. Ios. 3, 3. Iud. 8, 3. Am. 1, 6-8) ; istis cunctis interitus annuntiatur ; unde ne laeteris omnis tu ; ità communiter. At iam For. advertit : « existimo esse phrasim qua nos utimur : totus gaudio perfundor, ut non ad quantitatem Palaestinae sed gaudii potius referatur : ne tota gaudio perfundaris, ne omnibus partibus vel modis gaudeas, ne nimium exsultes » ; et sic explicant Kn. Del. Rohl. Fit allusio ad 2 Reg. 1, 20. Ex inscriptione consequi posse videtur virgam percutientem' (hebr. Osor. Mald.) esse ipsum Achaz regem (uti censent S. Hier. Thom. Mald. Sa, Tir.). At tempore Achaz Philisthaei non solum iugum ab Ozia iis impositum excusserunt, sed etiam regiones quasdam iudaicas occuparunt : « Philisthiim quoque. diffusi sunt per urbes campestres et ad meridiem Iuda ceperuntque Bethsames et Aialon et Gaderoth, Socho quoque et Tamnan et Gamzo cum viculis suis et habitaverunt in eis » (2 Par..28, 18) neque supponere possumus cum T'/r restauratis viribus ab Achaz postmodum infestatos et afflictos fuisse Philisthaeos ; quare cum plerisque virga percutiens intelligatur oportet regnum Iuda vel domus David generatim, cuius percussionem autem sub Davide, Ozia, experti sunt sed cuius potestas, iam confracta et comminuta iacuerit et iaceat (cf. Sanct. Malv. Lap. Men. et recentiores). Verum, inquit vates, praepostere exsultant de potestate deiecta ; virga enim et sceptrum David non interibit; surget denuo et maiore clade hostes prosternet; id proverbiali fere forma enuntiatur : de radice colubri — an quod virga iam per colubrum explicetur, allusio erit ad virgam Moysis in colubrum versam? ita For. Lap. Kn. — vel coluber ille Gen. 49, 1'1 adhuc in Israel adest, ex radice (cf. 41, 4) eius egredietur regulus vel basiliscus qui multo nocentior est colubro. Hunc basiliscum plerique intelligunt, Ezechiam regem (cf. S. Hier. Thom. Malv. Sa, Mald. Men. Tir. et recentiores), qui revera Philisthaeos domuit : « ipse percussit Philisthaeos usque ad Gazam et omnes terminos eorum » (4 Reg. 18, 8). Virgam domus David non esse ita confractam ut non denuo potenter inimicos percutiat, vates altero quoque membro cum gradatione effert : et fructus eius serpens volans hebr., uti iam hebr. ipse S. Hier. explicat scribens : « pro eo autem quod nos transtulimus absorbens volucrem et in hebr. scriptum est saraph mopheph piv nw? interpretari potest. serpens volans, ut sit sensus : de radice colubri nascetur regulus et fructus. illius i. e. reguli serpens volans, ut draconem volantem intelligas » ; de y? cf. 6, 2. Num. 21, 6. 8. Deut. 8, 13. Iam opinione populari draco volans terribilior est regulo. Ipsis comparationibus Philisthaeos nullo inodo pares fore resistendo edicitur; domum autem davidicam fore invictam et hostibus suis quam maxime terribilem et perniciosam. Ita tangi promissa messianica certum est ; ex radice enim Isai exsurget ille « qui percutiet terram virga oris sui et spirita labiorum suorum interficiet impium » (11, 4), uti veteres basiliscum quoque halitu interimere dieebant. Messiam in hoc quoque oraculo designari iam docet Chald. : « defiliis filiorum lesse egredietur Messias et erunt opera eius ut serpens volans » et explicant Mar. Drechsl. Del. Naeg. Troch. Ceterum non una est huius loci quaestio disceptata. Primo iam disputatur, ad volunt. Huius interpretationis iam meminit S. Cyr. ; semen serpentis esse Theglathphalasar et fetum aspidis Salmanasar ; aliter Barh. : « ne laeteris.. quia Sargon qui te servitute tenet mortuus est, quia e rádice eius Sennacherib, sicut e serpente aspis, prodibit » ; fortasse 20, ! in ea explicatione ob oculos habuit. Atque de Assur quoque intelligunt Calm. Kn. Yet. Rol. ; et Calm. quidem Seunacherib et Asarhaddon, Vet. virgam intelligit Sargon, regulum Sennacherib et draconem volantem Asarhaddon. Rem eo declarant, quia per Achaz Assyrii conducti sunt, ut invaderent Syriam et Israel ; inde autem Assyriis occasionem esse oblatam ad Philistaeam subiiciendam ; exiisse ergo dominationem Assyriorum ex [udaea (ita fere iam S. Cyr. Kn. Rohl.. At quis non videt, quam improprie ea conditione dicatur ex Iudaea exiisse dominationem Assyriorum ? Alii (Calm.) provocant ad v. 31, malum scil. Philisthaeis obventurum esse ab aquilone, ergo ab Assur, ergo regulum esse Assur. Id verum esset, si in utraque oraculi parte de uno eodemque hoste, de una eademque clade esset sermo. ld autem non obtinet ; saltem nullo modo obtinere debet, ergo clades v. 31 relata non potest adhiberi ad explanationem v. 29. [nsuper advertatur oportet rirgam illam cum radice colubri intime iungi, ita ut ipsa virga sit et habeatur radix colubri ; sed quis tali imagine exprimeret opportunitatem illam, quae Assyriis sit oblata Philisthaeam occupandi ? Dum regulus et draco volans inimicis Dei exitium affert, populus Dei bonis ac pace fruitur
14:30
v. 30 « e£ pascentur primogeniti pauperum et pauperes filucialiter requisscent ; et interire faciam in fame radicem tuam et roliquias tuas interfi*iam » ; — radix et germen Iuda prosperabitur, faciet fructum (cf. 11, 1); radix Philisthaeorum interibit, progenies et germea nona lezit. Ita vates exsultationi Püilisthaeorum ultimum rerum exitum quippe qui vaticiniis messianicis et Dei in inimicos norma tamquam totidem documentis stabilitus sit, opponit : primogeniti pauperum sunt pauperrimi, qui in ordine pauperum primum quasi locum occupant et non simpliciter filii pauperum sed primogenitorum dignitate et plena herelitate consütuti sunt. Ita populum Dei quoque fore afflictum et oppressum indicat simulque innuit etiam regnum messianicum non fore splendore mundano conspicuum icf. Soph. 3, 11). Isti - beati pauperes » pascentur ; cf. 11, 6 ; rex theocraticus, erzo a forüore Messias, dieitur pastor, pascere populum ; populus est grex Domini ; bonis ac securitate, pace abundabunt (cf. Mich. 7. 14). In oppositione ad ubera pascua populo Dei concessa ex omni calamitatum zenere quo gens solet interire fames effertur (cf. Is. 65, 13): et pro pace ac securitate in eos saeviet gladius: hebr. reliquias tuas interficiet scil. draco volans i. e. ultor ille ac vindex ex radice Iuda oriundus. Haie denuntiationi generali et ultimum rei eventum spectanti aliam addit propheta quae proximo iam tempore adireplenda sit ae proinde prioris confirmatio quaecam ac pignus haberi possit. Mcxenim PhiliSthaea experietur, quam diversa a Iudaea sorte utatur. Calamitatem insignem magna doloris ac lamentationis significatione declarat
14:31
v. 31 « ulula porta, clama civitas ! prostrata est Philisthaea omnis; ab aquilone enim. fumus veniet et non est qui effugiet agmen eius » ; — hebr. nec est separatus in. coetibus eius i. e. nullus remanet, omnes conferto agmine incedunt, uno impetu exercitus hostilis irruit (b, 27); eodem sensu etiam versio vulg. accipi potest (cf. For. Malv. Mald.). Vastatio indicitur et ululatio portis i. e. arcibus et munitis urbibus et civitatibus, incolis. generatim. Magni incendii instar quod fumum longe lateque spargit exercitus ab aquilone appropinquat i. e. non rex Iuda (uti volunt Mald. Sanct. Sasb. Pint. For. Lap. Mar. Malv. Tir. Troch.) ab Ierusalem, sed Assur ab aquilone regionem vastaturus invadet omnia immensi incendii instar ruinis et fumo obvoluturus; ita S. Ephr. Hier. Cyr. Euseb. Theod. Thom. Calm. et recentiores, et ad Assyriam ipsa locutio ab aquilone usu constanti refertur (cf. ler. 1, 13. 14. 15; 4, 6; 6, 1; 15, 12; 46, 6 etc.). Atque Philisthaeam ab Assyriis varie esse afflictam, monumentis quoque assyriacis aperte proditur. Sargon in pugna ad Raphiam Hanonem regem Gazae divicit (anno 719) et anno regni eius undecimo (110) bellum denuo motum est in Philisthaeos iique pluribus cladibus prostrati; ita devictus est Azuri, rex Azoti, cum Sociis suis; mox nova rebellione contra Assyrios ortarex Yavan cum exercitu fusus fugatusque est; eius idola, uxores, filii et filiae, thesauri abducti, urbes captae, incolae in captivitatem abducti (cf. Vigourouz, la Bible et les découv. mod. 3 éd. IV p. 164-161). Etiam tempore invasionis a Sennacherib factae non parcebatur Philisthaeis. Maior enim , eius exercitus pars per Beth-Dagon, Accaron et Azotum iter arripuit (cf. ad 10, 28-34). In ea rerum perturbatione omnibus clare manifestabitur Deum peculiari cura Sionem protegere et sui populi esse tutorem fidelem
14:32
v. 32 « et quid respondebitur nuntiis gentium ? quia Dominus fundavit Sion et in ipso sperabunt pauperes populi eius » ; — hebr. nuntiis gentis ; unde valde probabile est, sermonem esse de nuntiis Philisthaeorum, qui foederis concludendi causa lerusalem adierint, quos vero tali responsione remitti re infecta propheta iubeat. Etiam Sargon in suis inscriptionibus nobis narrat Azuri regem Azoti ad reges vicinos, ad inimicos Assur misisse malumque perpetrasse. Ne tali foederi se committant, propheta suos monet neque id ullo pacto opus esse; quare id unum effert Sionem esse fundatam a Domino ; quis igitur contra Sionem praevalebit ? neque populo alium opus esse defensorem ; nam et si sint afflicti omnes in solo Domino spem ac fiduciam collocare nomine omnium propheta profitetur et ita faciendum esse docet. Responsio ea quam maxime est. ad normam theocraticam exacta et optima formula complectitur Dei circa Sionem consilium immotum et inde consequentem populi theocratici fiduciam ac spem inconcussam. lis verbis simul admonentur extranei, ubi vera salus sit speranda ; sic praeparatur via qua « advena adiungatur ad eos » (14, 1); deinde elucet ex iis res afflictas pro populo Dei certum esse salutis et auxilii divini pignus : pauperes, afflicti sperabunt in ipso ; ea enim rerum necessitate adimitur fiducia humana et agnoscitur infirmitas propria; ex hac autem enascitur fiducia in Deum credentibus in Dei promissa. Nuntios a Philisthaeis esse missos, ut Ezechiam ad foedus ineundum invi— tarent contra Assyrios, explicant Malv. Kn. Rohl. 'Yaeg. Alii intelligunt nuntios Assyriorum qui ut urbs lerusalem regi Assur tradatur postulent (Drechsl. Loch); vel eum admiratione interrogent cur una haec urbs exitium evaserit (S. Hier. sim. Vet.) ; alii nuntios gentium vicinarum qui veniant gratulabundi ad Ezechiam et iis a quibus missi sint hoc referant responsum, quod ipsi a civibus Sionis acceperint; ita S. Ephr. : « quid respondebit Ezechias legatis gentium » ? vel Sanct. : « gentium legatis qui gratulatum venerint ad Ezechiam ob victoriam de Philisthaeis comparatam respondendum esse illam acceptam esse referendam fei benignitati atque potentiae » ; sed ex contextu proximo v. 31 responsio refertur ad invasionem Assyriorum qua Philisthaei sunt prostrati, dum Sion salva consistebat. Unde melius generatim exponunt: nuntiabunt populis a quibus missi sunt Deum fundasse Sion, evertisse Philisthaeos (Mar. Men.) vel : quae fama toto orbe spargetur (Tir. Lap.)? Aliter Mald. : « quid dicetur nuntiis qui ad exteras gentes mittentur, ut belli exitum nuntient » ? Sed a Iudaeis mitti nuntios et hos dici propterea nuntios gentis, videtur esse satis improbabile; eos mitti ad foederatos principes cladem Sennacherib nuntiaturos Calm. vult. Demum alii vertunt : quale respousum afferent nuntii (cf. Chald. For. Del. Net. Troch.). Sim. iam LXX ; vertunt enim « dxoxotütaovzzt xaiiet; vOv ; sed versio vulg. est praeferenda ; iungitur enim nz7 accusativo duplici ; cf. 1 Sam. 20, 10. Mich. 6, 3. Ier. 23, 37; et formam tertiae pers. sing. adhiberi sensu generali et impersonali notum est (cf. Kn. Naeg. Rohl..
14:2
… Ma B. rinnova il suo gesto una quarta volta, predicando tra l'altro: «Una stella spunterà da Giacobbe, uno scettro si leverà da Israele» (24, 17); oracolo, annunzianti la comparsa nel popolo eletto di un personaggio insigne per lo splendore (simboleggiato dalla stella: cf. Gen. 49,10; Is. 14,2; Apoc. 22,16), re («scettro») potente.
14:4
I Profeti rilevano l'ostilità delle Genti, i cui re rappresentano popoli più che individui (cf. Is. 34): «Faraone» è il primo re nemico vinto da Jahweh; seguono il re di Babilonia (Is. 14, 4-17; 21, 1-10), Sennacherib, Nabucodonosor, Antioco IV Epifane, Pompeo. …
… PROVERBI); e così pure i componimenti didattici più sviluppati (Job 27, 1; 29, 1; Ps. 48 [49], 5; 77 [78], 2). Viene anche chiamato m. un detto popolare (I Sam. 24, 14); un apologo, un motto arguto (sinonimo di hīdhāh; cf. Ez. 17, 2); un motto satirico (Is. 14, 4; Ez. 13, 22 sg.; 16, 44; 18, 2 sg.). …
14:8
… interpretava allegoricamente il prologo del Vangelo di Giovanni (C. Noet., 11; 14; 15), mentre si appellava ai passi della Scrittura che inculcano l'unicità di Dio (ad es., Ex. 3, 6; Is. 44, 6) e l'unione del Figlio con il Padre (ad es., Is. 10, 13; 14, 8 sg.; Philos., IX, 10; X, 27). Noeto fu esaminato e poi condannato dai «presbiteri» di Smirne (ca. 200), che gli opposero la semplice regola di fede (C. Noet., 1).
14:9
Is. 14, 9; Ez. 31, 15. Altri preferiscono dare alla radice ἐδ'ῶ il significato popascit, che indicherebbe una voragine insaziabile, che divora gli uomini, o anche un luogo d'interrogazione, …
… Abel, ecc.), il termine sarebbe stato adoperato prima per una classe importante di defunti: eroi, guerrieri, dall'aspetto imponente (Is. 14, 9; cf. Ez. 32, 21-24) e perciò applicato alla razza presemitica suddetta; solo più tardi sarebbe stato esteso a tutti i defunti. …
… Gigantes, p. es., Is. 14, 9). I nomi T., 'Urīm e Tummīm, Sanuērīm sembrano non plurali, ma singolari con mimazione: la presenza di questo fenomeno nelle lingue semitiche nord-occidentali intorno al 2100-1800 …
« scende » o vi si « precipita » (Is. 14, 9-15; 57, 9; Ez. 31, 15-17; 32, 21; Am. 9, 2; Ps. 85, 13; 138, 8; Prov. 15, 24). La f. profonda e sinonimo della « morte » che travolge (Job 24, 19; Eccli. 14, 12; 51, 2-9; cf. Apoc. 1, …
14:12
traduce l'ebr. hélèl (« splendente » Is. 14, 12) o maz-πάνθι (Iob 38, 32) o bôger (« mattino » Iob 11, 17) o šábar (« aurora » Ps. 109, 3), in corrispondenza a ἐωσφόρος dei Settanta; vi ricorre anche, metaforicamente, …
14:13
… Indignato da tale orgoglio titanico (cf. Is. 14, 13-15), Dio (Jahweh in tutto il passo, che a torto O. Happel, dopo H. Gunkel, vuol dividere in due documenti: J¹ e J²) confonde le lingue, cioè il comune accordo nel pensare, dei costruttori, …
Summa Theol., 1°, q. 63, a. 3). Questa opinione, d'altra parte, ha per unico fondamento una riflessione che Is. 14, 13-14, attribuisce al re di Babilonia e che è stata applicata a satana. …
… cf. ancora s. Gregorio Magno, Moralia, XXIII, cap. 6: PL 76, 258-59). Tale fu il peccato di Lucifero, che osò mettersi in opposizione a Dio stesso con la blasfema sfida: Salirò al cielo, ... sormonterò l'altezza delle nubi, sarò simile all'Altissimo (Is. 14, 13-14); e ne fu tosto punito con l'inferno (cf. ibid., 14,15 e Lc. 10, 18). Tale è anche il peccato di coloro che rifiutano di sottomettersi all'autorità della Chiesa, o di accettare il suo magistero.
14:14
dono in Phil. 2, 6-11 un contrasto con la titanica scalata tentata da L. (Is. 14, 14); così s. Bernardo (PL 183,36; cf. 184, 793 sg.; 184, 684: oppone il « Magnificat » di Maria al cantico di L.).
14:15
… Ritenevano che tutti i morti (Ps. 89, 49; Iob. 3, 13-19) scendessero nello ἐδ'ῶ, immensa caverna, grande come una regione (Iob. 10, 21-22; Ps. 88, 13), divisa in settori di diversa profondità (Is. 14, 15; Ez. 32, 23), poeticamente concepita come un profondo abisso, quasi un mostro insaziabile (Ps. 144, 7; Prov. 1, 12; 27, 20; 30, 15), che non restituisce più la sua preda (Iob. …
… 76, 258-59). Tale fu il peccato di Lucifero, che osò mettersi in opposizione a Dio stesso con la blasfema sfida: Salirò al cielo, ... sormonterò l'altezza delle nubi, sarò simile all'Altissimo (Is. 14, 13-14); e ne fu tosto punito con l'inferno (cf. ibid., 14,15 e Lc. 10, 18). Tale è anche il peccato di coloro che rifiutano di sottomettersi all'autorità della Chiesa, o di accettare il suo magistero.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.