God wil geue abundance of spiritual benefites to al nations by Christ: 7. to whom shal be conuerted 13. manie Iewes, 20. but manie more Gentiles.
1And the word of the Lord of hosts came to me, saying:E il Signore degli eserciti parlò, e disse:AND the word of the Lord of hosts was made, saying:Et factum est verbum Domini exercituum, dicens: 2Thus saith the Lord of hosts: I have been jealous for Sion with a great jealousy, and with a great indignation have I been jealous for her.Queste cose dice il Signore degli eserciti: Io ho avuto uno zelo grande per Sionne, e il mio zelo per lei accese in me grande indegnazione.Thus sayth the Lord of hostes: I haue bene ielous for Sion with great zeale, and with great indignation haue I bene ielous for it.Hæc dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Sion zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam. 3Thus saith the Lord of hosts: I am returned to Sion, and I will dwell in the midst of Jerusalem: and Jerusalem shall be called The city of truth, and the mountain of the Lord of hosts, The sanctified mountain.Queste cose dice il Signor degli eserciti: Io sono tornato a Sionne, e abiterò nel mezzo di Gerusalemme, e Gerusalemme sarà chiamata città della verità, e il monte del Signor degli eserciti, monte santo.Thus sayth the Lord of hosts: I am returned to Sion, and I wil dwel in the middes of Ierusalem: and Ierusalem shal be called the Citie of truth, & the Mount of the Lord of hosts, the sanctified mount.Hæc dicit Dominus exercituum: Reversus sum ad Sion, et habitabo in medio Jerusalem: et vocabitur Jerusalem civitas veritatis, et mons Domini exercituum mons sanctificatus. 4Thus saith the Lord of hosts: There shall yet old men and old women dwell in the streets of Jerusalem: and every man with his staff in his hand through multitude of days.Queste cose dice il Signor degli eserciti: Vi saranno ancora dei vecchi, e delle vecchie donne nelle piazze di Gerusalemme, e degli uomini, che porteranno il bastone per la molta età loro.Thus sayth the Lord of hosts: As yet shal old men dwel, and old wemen in the streets of Ierusalem: and euerie mans stafe in his hand for multitude of yeares.Hæc dicit Dominus exercituum: Adhuc habitabunt senes et anus in plateis Jerusalem, et viri baculus in manu ejus præ multitudine dierum. 5And the streets of the city shall be full of boys and girls, playing in the streets thereof.E le piazze della città saran piene i fanciulli, e fanciulle, che scherzeranno nelle sue piazze.And the streets of the citie shal be filled with infantes, and girles playing in the streets therof.Et plateæ civitatis complebuntur infantibus et puellis, ludentibus in plateis ejus.
6Thus saith the Lord of hosts: If it seem hard in the eyes of the remnant of this people in those days: shall it be hard in my eyes, saith the Lord of hosts?Queste cose dice il Signor degli eserciti: Se questo parrà difficile in quel tempo nell'estimazione di quelli, che rimarranno di questo popolo, sarà egli difficile per me, dice il Signor degli eserciti?Thus sayth the Lord of hosts: If it shal seme hard in the eyes of the remnant of this people in those dayes: Why, shal it be hard in mine eyes, sayth the Lord of hosts?Hæc dicit Dominus exercituum: Si videbitur difficile in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, numquid in oculis meis difficile erit ? dicit Dominus exercituum. 7Thus saith the Lord of hosts: Behold I will save my people from the land of the east, and from the land of the going down of the sun.Queste cose dice il Signore degli eserciti: Ecco che io trarrò salvo il mio popolo dalle terre di oriente, e dalle terre di occidente.Thus sayth the Lord of hosts: Behold I wil saue my people from the land of the East, and from the land of the Going downe of the sunne.Hæc dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum de terra orientis et de terra occasus solis. 8And I will bring them, and they shall dwell in the midst of Jerusalem: and they shall be my people, and I will be their God in truth and in justice.Ed io li ricondurrò ad abitare in Gerusalemme: ed ei saranno mio popolo, ed io sarò loro Dio nella verità, e nella giustizia.And I wil bring them, and they shal dwel in the middes of Ierusalem: and they shal be my people, and I wil be their God in truth and in iustice.Et adducam eos, et habitabunt in medio Jerusalem: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et in justitia. 9Thus saith the Lord of hosts: Let your hands be strengthened, you that hear in these days these words by the mouth of the prophets, in the day that the house of the Lord of hosts was founded, that the temple might be built.Queste cose dice il Signor degli eserciti: Prendan vigore le vostre braccia, o voi, che in questi giorni ascoltate e queste parole dalla bocca dei profeti, ora che si son gettati i fondamenti della casa del Signore, e della fabbrica del tempio.Thus sayth the Lord of hosts: Let your handes be strengthned, you that heare in these dayes these words by the mouth of the prophets in the day, that the house of the Lord of hosts was founded, that the temple might be built.Hæc dicit Dominus exercituum: Confortentur manus vestræ, qui auditis in his diebus sermones istos per os prophetarum, in die qua fundata est domus Domini exercituum, ut templum ædificaretur.
10For before those days there was no hire for men, neither was there hire for beasts, neither was there peace to him that came in, nor to him that went out, because of the tribulation: and I let all men go every one against his neighbour.Perocché prima di questi giorni gli uomini lavoravano senza pro, e le bestie lavoravano senza pro; e quelli, che andavano, e venivano, non aveano pace a motivo di quella tribolazione, e io lasciava, che tutti gli uomini s'inquietassero gli uni gli altri.For before those dayes there was no hyre for men, neither was there hyre for beasts, neither was there peace to the comer in, nor goer out for tribulation: and I did let goe al men, euerie one against his neighbour.Siquidem ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat: neque introëunti, neque exeunti erat pax præ tribulatione: et dimisi omnes homines, unumquemque contra proximum suum. 11But now I will not deal with the remnant of this people according to the former days, saith the Lord of hosts.Ma adesso non farò io come per lo passato alle reliquie di questo popolo, dice il Signore degli eserciti;But now not according to the former dayes wil I doe to the remnant of this people, sayth the Lord of hosts,Nunc autem non juxta dies priores ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Dominus exercituum, 12But there shall be the seed of peace: the vine shall yield her fruit, and the earth shall give her increase, and the heavens shall give their dew: and I will cause the remnant of this people to possess all these things.Ma saranno progenie di pace: la vigna darà il suo frutto, e la terra darà i suoi germi, e i cieli daranno le loro rugiade; e di tutte queste cose darò il possesso a questo popolo.but the seede of peace shal be: the vine shal geue his fruite, and the earth shal geue her spring, and the heauens shal geue their dew: and I wil make the remnant of this people to possesse al these thinges.sed semen pacis erit: vinea dabit fructum suum, et terra dabit germen suum, et cæli dabunt rorem suum: et possidere faciam reliquias populi hujus universa hæc. 13And it shall come to pass, that as you were a curse among the Gentiles, O house of Juda, and house of Israel: so will I save you, and you shall be a blessing: fear not, let your hands be strengthened.E avverrà, che siccome voi, o casa di Giuda, ed o casa d'Israele, eravate maledizione presso le genti; così io vi salverò, e sarete benedizione; non temete; prendan vigore le vostre braccia.And it shal be: as you were a malediction among the Gentils, ô house of Iuda, & house of Israel: so wil I saue you, and you shal be a benediction: feare not, let your handes be strengthned.Et erit: sicut eratis maledictio in gentibus, domus Juda et domus Israël, sic salvabo vos, et eritis benedictio. Nolite timere; confortentur manus vestræ.
14For thus saith the Lord of hosts: As I purposed to afflict you, when your fathers had provoked me to wrath, saith the Lord,Perocché queste cose dice il Signore degli eserciti: Siccome io risolvei di percuotervi, perchè ad ira mi provocarono i padri vostri, dice il Signore,Because thus sayth the Lord of hosts: As I purposed to afflict you, when your fathers had prouoked me to wrath, sayth our Lord,Quia hæc dicit Dominus exercituum: Sicut cogitavi ut affligerem vos, cum ad iracundiam provocassent patres vestri me, dicit Dominus, 15And I had no mercy: so turning again I have thought in these days to do good to the house of Juda, and Jerusalem: fear not.E non ebbi compassione: così volgendomi a voi in questi giorni, ho risoluto di beneficare la casa di Giuda, e Gerusalemme: non temete.and I had no mercie: so conuerting I haue meant in these dayes to doe good to the house of Iuda, and Ierusalem: feare not.et non sum misertus: sic conversus cogitavi, in diebus istis, ut benefaciam domui Juda et Jerusalem. Nolite timere. 16These then are the things, which you shall do: Speak ye truth every one to his neighbour; judge ye truth and judgment of peace in your gates.Questo adunque è quello, che voi farete: Parli ciascuno di voi verità col suo prossimo: fate alle vostre porte giudizi di verità, e di pace.These then are the wordes, which you shal doe: Speake ye truth, euerie one with his neighbour: truth and iudgement of peace iudge ye in your gates.Hæc sunt ergo verba quæ facietis: loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo: veritatem et judicium pacis judicate in portis vestris. 17And let none of you imagine evil in your hearts against his friend: and love not a false oath: for all these are the things that I hate, saith the Lord.E nissuno macchini in cuor suo ingiustizia contro il suo prossimo, e abbiate aversione ai falsi giuramenti; perocché tutte queste sono cose odiose a me, dice il Signore.And thinke ye not euerie man in your hart euil against his frend: & lying othe loue ye not: for al these things are such as I hate, sayth our Lord.Et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus vestris, et juramentum mendax ne diligatis: omnia enim hæc sunt quæ odi, dicit Dominus. 18And the word of the Lord of hosts came to me, saying:E il Signore degli eserciti parlommi, e disse:And the word of our Lord of hosts was made to me, saying:Et factum est verbum Domini exercituum ad me, dicens: 19Thus saith the Lord of hosts: The fast of the fourth month, and the fast of the fifth, and the fast of the seventh, and the fast of the tenth shall be to the house of Juda, joy, and gladness, and great solemnities: only love ye truth and peace.Queste cose dice il Signore degli eserciti: Il digiuno del quarto, e il digiuno del quinto, e il digiuno del settimo, e il digiuno del decimo mese e saranno per la casa di Giuda giorni di gaudio, e di letizia, e d'insigne solennità: solo che voi amiate la verità, e la pace.Thus sayth the Lord of hosts: The fast of the fourth, and the fast of the fifth, and the fast of the seuenth, and the fast of the tenth shal be to the house of Iuda into ioy, and gladnes, & into goodlie solemnities: truth onlie, and peace loue ye.Hæc dicit Dominus exercituum: Jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi erit domui Juda in gaudium et lætitiam et in solemnitates præclaras. Veritatem tantum et pacem diligite.
20Thus saith the Lord of hosts, until people come and dwell in many cities,Queste cose dice il Signore degli eserciti: Verranno ancora i popoli, e abiteranno molte città;Thus sayth the Lord of hosts, vntil peoples come, & dwel in manie cities,Hæc dicit Dominus exercituum, usquequo veniant populi et habitent in civitatibus multis: 21And the inhabitants go one to another, saying: Let us go, and entreat the face of the Lord, and let us seek the Lord of hosts: I also will go.E gli abitanti dell'una anderanno a dire a quei dell'altra: Andiamo a fare orazione dinanzi al Signore, e cerchiamo il Signore degli eserciti: verremo anche noi.and the inhabitants goe, one to an other, saying: Let vs goe, and besech the face of our Lord, and let vs seeke the Lord of hosts: I also wil goe.et vadant habitatores, unus ad alterum, dicentes: Eamus, et deprecemur faciem Domini, et quæramus Dominum exercituum: vadam etiam ego. 22And many peoples, and strong nations shall come to seek the Lord of hosts in Jerusalem, and to entreat the face of the Lord.E verranno molti popoli, e nazioni possenti a cercare il Signore degli eserciti in Gerusalemme, e a far orazione dinanzi al Signore.And manie peoples shal come, and strong nations to seeke the Lord of hosts in Ierusalem, & to besech the face of our Lord.Et venient populi multi, et gentes robustæ, ad quærendum Dominum exercituum in Jerusalem, et deprecandam faciem Domini. 23Thus saith the Lord of hosts: In those days, wherein ten men of all languages of the Gentiles shall take hold, and shall hold fast the skirt of one that is a Jew, saying: We will go with you: for we have heard that God is with you.Queste cose dice il Signore degli eserciti: (ciò sarà) quando dieci uomini di ogni lingua, di ogni nazione prenderanno pelle frange della veste un Giudeo, dicendo: Noi verremo con voi: perocché abitiamo inteso come o Dio è con voi.Thus sayth the Lord of hosts: In those dayes, wherein ten men of al the tongue of the Gentils shal take hold, and they shal take hold of the skirt of a man that is a Iewe, saying: We wil goe with you: for we haue heard that God is with you.Hæc dicit Dominus exercituum: In diebus illis, in quibus apprehendent decem homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judæi, dicentes: Ibimus vobiscum: audivimus enim quoniam Deus vobiscum est.
8:2
Haydock
Jealous for her, treating her as a spouse, (Calmet) and not neglecting her as one incorrigible. (Haydock)
8:3
Calmet
Truth. Idols and infidelity shall reign there no more. The Jews were more faithful after the captivity. But the Church of Christ is alone perfectly chaste. (Calmet)
8:6
Days. If no prospect of such happiness now appear, is any thing difficult to Omnipotence? (Haydock) (Luke 1:37.)
8:7
Calmet
Sun, from Chaldea and the islands. This chiefly regards the Christian Church. (Calmet)
Worthington
Assyria and Chaldea lay to the north. The promises are too great for the synagogue. (Worthington)
8:8
Calmet
Justice. I will fulfil my promises, if they adhere to virtue. (Calmet)
8:10
Haydock
Hire, or "reward;" merces. (Haydock)
All their toils proved useless: (Calmet) the land would not yield her fruit. (Haydock) See Aggeus 2:16.
The temple had now been building two years, and then God sent his prophets and many blessings.
Neighbour. Civil broils and the enemy rendered all wretched, 1 Esdras iv.
8:13
Blessing. As the nations could wish no greater curse than what you have experienced, so you shall now be regarded as a most happy people.
8:16
Of peace, or perfect. Shew no partiality.
8:17
Calmet
Friend means every neighbour, or all mankind, Luke 10:27, 36. Even thoughts must be guarded. (Calmet)
8:19
Challoner
Fast. They fasted on the ninth day of the fourth month, because on that day Nabuchodonosor took Jerusalem, Jeremias 52:6. On the tenth day of the fifth month, because on that day the temple was burnt, Jeremias 52:12. On the third day of the seventh month, for the murder of Godolias, Jeremias 41:2. And on the tenth day of the tenth month, because on that day the Chaldeans began to besiege Jerusalem, 4 Kings 25:1. All these fasts, if they will be obedient for the future, shall be changed (as is here promised) into joyful solemnities. (Challoner)
Worthington
They had only inquired about the fasts of the fifth and seventh months but the two others were also to be omitted in times of joy. (Worthington)
The Jews still observe all four. (Basnage 5:16.)
St. Jerome
They fast on the seventeenth of the fourth month, because the breach was then made in the walls, (Calmet) and Moses broke the tables of the law, according to the Jews, in St. Jerome. The ninth of the fifth month is also kept instead of the tenth, on which day the city was taken by the Chaldeans; (Calmet) and the Romans burnt the temple in the same month, as the Israelites had then formerly been sentenced to wander in the desert. (St. Jerome)
It would be difficult for the Jews to prove all these assertions.
8:22
8:23
Challoner
Ten men, etc. Many of the Gentiles became proselytes to the Jewish religion before Christ; but many more were converted to Christ by the apostles and other preachers of the Jewish nation. (Challoner)
Calmet
Skirt, or hem, by which the Jews were distinguished, (Numbers 15:38., and Matthew 9:20.) (Calmet)
8:19
The fast of the fourth month, etc.... They fasted, on the ninth day of the fourth month, because on that day Nabuchodonosor took Jerusalem, Jer. 52.6. On the tenth day of the fifth month, because on that day the temple was burnt, Jer. 52.12. On the third day of the seventh month, for the murder of Godolias, Jer. 41.2. And on the tenth day of the tenth month, because on that day the Chaldeans began to besiege Jerusalem, 4 Kings 25.1. All these fasts, if they will be obedient for the future, shall be changed, as is here promised, into joyful solemnities.
8:23
Ten men, etc.... Many of the Gentiles became proselytes to the Jewish religion before Christ: but many more were converted to Christ by the apostles and other preachers of the Jewish nation.
8:3
These benefites here prophecied are greater then euer vvere bestovved vpon the Ievves before Christ came, & therfore are rather to be vnderstood of the graces of the nevv testament.
Concordanza Zach. 1. v. 14.
8:7
The tenne tribes vvere caried captiue into Assiria, & the two tribes into Babylon: both vvhich are northward: not into the east nor vveast. And therfore this prophecie is of al nations Iewes & Gentils to be called to Christ fromal partes.
8:16
Concordanza Ephes 4. v. 25.
8:19
Not only the fast of the fift, and seuenth monethes (vvherof the question vvas proposed ch. 7. v. 3.) but also of the fourth & tenth, were to be leaft of in the times of ioy and festinitie.
8:1
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Callistus 1.1
… And the word of the Lord of hosts came unto me, saying, Thus saith the Lord of hosts, The fast of the fourth month, and the fast of the fifth, and the fast of the seventh, and the fast of the tenth, shall be to the house of the Lord joy and gladness, and cheerful feasts; only love the truth and peace, saith the Lord of hosts.”
8:5
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.30
… This is wine wherewith when youths and maidens are intoxicated, they at once thirst for virginity; they are filled with the spirit of chastity, and the prophecy of Zechariah comes to pass, at least if we follow the Hebrew literally, for he prophesied concerning virgins:
8:16
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.3
… “These are the words which ye shall utter. Speak ye the truth every man to his neighbour, and execute peaceful judgment in your gates, and let none of you imagine evil in his heart against his brother, and ye shall not love false swearing: for all these things I hate, saith the Lord Almighty.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.29
… But then who could know the times of him of whom he had no evidence to prove his existence? Justly also does He upbraid them for “not even of themselves judging what is right.” Of old does He command by Zechariah, “Execute the judgment of truth and peace;”
8:17
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 2
… And again He says to them, “Did I command your fathers, when they went out from the land of Egypt, to offer unto Me burnt-offerings and sacrifices? But this rather I commanded them, Let no one of you cherish any evil in his heart against his neighbour, and love not an oath of falsehood.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.36.2
… Wash you, make you clean, put away evil from your hearts, learn to do well, seek judgment, protect the oppressed, judge the fatherless ( pupillo ), plead for the widow; and come, let us reason together, saith the Lord.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.16
… And therefore this question must at once be determined, Whether the discipline of patience be enjoined by the Creator? When by Zechariah He commanded, “Let none of you imagine evil against his brother ,” He did not expressly include his neighbour ; but then in another passage He says, “Let none of you imagine evil in your hearts against his neighbour .”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 20.6
… Hence it is, that He continually exhorts those to whom He had spoken these things, saying, “Let none of you revengefully imagine evil against his brother in your heart,” and “let none of you think of his neighbour’s malice.”
8:19
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 14
… But our feasts consist in the exercise of virtue and the practice of temperance; as the prophetic word testifies in a certain place, saying, ‘The fast of the fourth, and the fast of the fifth, and the fast of the seventh, and the fast of the tenth [month], shall be to the house of Judah for gladness, and rejoicing, and for pleasant feasts
8:3
3. Et vocabitur Jerusalem civitas veritatis, et mons Domini exercituum mons sanctificatus. — « Veritatis, » primo, quia post reditum e Babylone, jugiter usque ad Christum viguit in ea vera Dei cognitio, vera fides, vera religio, verus Dei cultus. Ita Hugo et Lyranus. Secundo, « veritatis, » hebraice אמר emeth, id est stabilitatis, constantiæ, fidelitatis, ut fidem mihi datam deinceps non sit violatura, sed constanter mihi quasi sponso et Deo suo adhæsura, nec amplius ad idola deflexura, uti reipsa post reditum e Babylone ad ea nunquam deflexit. Unde Syrus vertit: Vocabitur Jerusalem civitas sancta. Sic et Arabicus. Allegorice, Synagoga fuit typus Ecclesiæ, quæ est « columna et firmamentum veritatis, » I Timoth. III, 13, quia ejus magister est Christus, qui est via, veritas et vita; ac Spiritus Sanctus, qui est Spiritus veritatis, utpote ab æterna sapientia et veritate, quæ est Verbum Patris, procedens, ideoque docens omnem veritatem, tum fidei et religionis, tum morum: utramque enim docuerunt Christus et Apostoli recepto Spiritu Sancto in Pentecoste in Jerusalem, ac deinde in toto orbe, juxta illud Isaiæ, II, 3: « De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem. » Ita Theodoretus et Rupertus. Mons Domini exercituum. — Syrus et Arabicus, mons Domini fortis, utpote quem stipant tot exercitus angelici. Alludit ad Isaiæ, II, 3: « Ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et docebit nos vias suas, et ambulabimus in semitis ejus. » Mons hic est Sion et Moria, in quo ædificatum est templum, qui fuit typus Ecclesiæ. Hinc vocatur « mons sanctificatus, » primo, sacrificio Abrahæ: quia in eo Abraham jussus est immolare Isaac, Genes. cap. XXII, 14, in signum quod in eodem (Calvariæ enim mons, in quo crucifixus est Christus, est pars, sive jugum montis Moria) immolandus esset Christus; qui deinde ibidem reipsa crucifixus, hac sui immolatione summe hunc montem sanctificavit. Secundo, quia in eo erexit Salomon templum, illudque Deo sanctificavit et consecravit. Rursum Deus in eo colebatur sanctis sacrificiis, cæremoniis, psalmis, laudibus, votis, precibus, etc. Denique in eodem Christus cœpit congregare, docere et instituere suam Ecclesiam, quam sua doctrina, gratia, meritis, sacramentis sanctificavit.
8:4
4. Adhuc habitabunt senes. — Prædicit deinceps Jerusalem fore pacatam et felicem, ut abundet civibus omnis ætatis et sexus, pueris et puellis ludentibus in plateis, iique prorogent vitam ad senium, et sint longævi: idque ita contigisse patet II Machab. III, 1. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Lyranus. Allegorice, significantur Ecclesiæ et fidelium pax, multitudo et longævitas, quas prædixit Isaias cap. II, 4: « Conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces: non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad prælium. » Et cap. LXV, 20: « Non erit ibi amplius infans dierum, et senex qui non impleat dies suos. » Vide ibi dicta. Et viri baculus. — Ita Romana. Significatur virorum in Jerusalem et Ecclesia longævitas, adeo ut quisque in ea senex habeat baculum, cui præ senio innitatur, sive is sit stipes, sive famulus aut filius, uti parenti seni apud Romanos fuit Scipio (ei enim innitebatur parens quasi baculo) a quo nobilis Scipionum familia originem et nomen traxit. Sensus est, q. d. Tanta erit Hierosolymæ civium sanitas et prosperitas, ut senes et maximi sint et plurimi, quorum consilio respublica sapienter et feliciter gubernetur. In senibus enim est experientia, maturitas, sedatio cupiditatum, indeque sapientia et prudentia: unde ex senibus olim lectus et dictus est senatus. Nota hebraismum, quo vir ponitur pro unoquoque, q. d. « Viri, » id est cujusque senis, « baculus erit in manu ejus, » quo significat, non unum alterumve, sed plurimos fore senes. Ita Sanchez.
8:7
7. De terra Orientis et de terra Occasus. — Sub his duabus præcipuis mundi plagis, quatuor intelligit, puta sub Oriente meridiem, sub Occasu septentrionem, q. d. Quocumque Judæi fuerint dispersi per captivitatem Babylonicam, inde salvabo eos et reducam in Jerusalem. Nec dubium est quin, licet ipsi directe in Chaldæam, quæ Judææ est ad aquilonem, sint abducti, inde tamen multi ad alia regna Orientalia et Occidentalia migrarint. Rursum alios, adventantibus in Judæam Chaldæis, profugisse ad Ammonitas, Moabitas, Idumæos, Syros, etc., patet ex Isaia, cap. XVI, 4. Hi ergo audito reditu suorum e Babylone in Jerusalem, ejusque et templi reædificatione, æque ac incolarum prosperitate et felicitate, eo propere redierunt. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus et alii. Allegorice et potius, significatur gentium omnium ex cunctis mundi plagis confluxus ad Christum et Ecclesiam, juxta illud Isaiæ, XLIX, 12: « Ecce isti de longe venient, et ecce illi ab Aquilone et mari, et isti de terra Australi; » hebraice, de terra Sinim, id est Sinarum. Et cap. LXVI, 19: « Et mittam ex eis qui salvati fuerint ad gentes in mare, in Africam, et Lydiam, tendentes sagittam: in Italiam et Græciam, ad insulas longe. » Hoc est quod ait Christus Matth. VIII, 11: « Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno cœlorum. » Et cap. XXIV, 31: « Mittet angelos suos cum tuba, et congregabunt electos ejus a quatuor ventis, a summis cœlorum usque ad terminos eorum. » Ita S. Hieronymus.
8:8
8. Et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum in veritate et in justitia. — Ut scilicet ipsi colant me vera fide et constanti fidelitate, æque ac justis sanctisque moribus; ego vicissim vere, id est fideliter et juste, præstem eis curam, custodiam, pacem et prosperitatem quam promisi. Hoc verum fuit in Judæis, verius est in Christianis. Ita Vatablus et Arias, qui recte to in veritate et in justitia, tam ad Deum quam ad populum cum Deo paciscentem referunt. In pacto enim uterque paciscens alteri fidem suam obligat, eamque vere et juste præstare debet.
8:9
9. Confortentur manus vestræ, — tum ut inchoatam templi fabricam, uti sequitur, perficiatis; tum ut leges et jussa Dei fortiter resistendo difficultatibus, tentationibus et hostibus, præsertim vicinis Gentilibus, adimpleatis.
8:10
10. Siquidem ante dies illos merces hominum non erat. — Hortatur Judæos ad strenue prosequendam fabricam templi, proponendo eis præteritam sterilitatis plagam, eis a Deo inflictam ob fabricæ neglectum, et præsentem fertilitatem ob ejusdem curam et studium. Mercedem vocat fructum et lucrum operæ, q. d. Antequam manum admoveretis ædificationi templi, intendebatis fabricæ domorum, ac culturæ agrorum et jumentorum vestrorum; sed merces, id est fructus et messis, non respondebat labori vestro, et jumentorum vestrorum: tam enim agri, villæ, pascua et vineæ, quam jumenta post omnem culturam, laborem et saginam manebant sterilia, paucasque dabant segetes, uvas, fœtus et animalium sobolem. Ita S. Cyrillus. Neque erat pax, — q. d. Undequaque Samaritæ, Moabitæ, aliique vicini hostes vos impetebant et infestabant. Ita S. Hieronymus et Cyrillus. Dimisi omnes homines, — q. d. Permisi non tantum foris prælia, ut iis vos vicini divexarent; sed et intus seditiones, ut quisque contra proximum insurgeret.
8:11
11 et 12. Nunc autem (cum domus meæ fabricam curæ et cordi habetis) semen pacis erit. — Primo, q. d. Fruges copiosæ et securæ vobis provenient, quales solent tempore pacis, cum optime coluntur agri, nec est hostis qui sementem impediat, aut messem auferat. Ita Vatablus et a Castro. Unde Septuaginta vertunt: Monstrabo pacem, adeo ut non tantum homines, sed et elementa vobis pacifica sint, imo in vestrum bonum et alimoniam conspirent. Nam, ut sequitur: « Vinea dabit fructum suum, et terra dabit germen suum, et cœli dabunt rorem suum. » Secundo, per catachresin pacis, id est abundantiæ, fertilitatis et prosperitatis. Horum enim, imo bonorum omnium causa, æque ac symbolum est pax, juxta illud Psalm. CXXII, 7: « Fiat pax in virtute tua, et abundantia (quæ ex pace consequi solet) in turribus tuis, » q. d. Faciam semen vestrum fertile, ut abundantes producat spicas et fruges. Tertio, alii sic exponunt: Semen erit pacis, id est benedictionis, q. d. Benedicam seminibus vestris. Pax enim est magna benedictio, et majorem secum adducit. Unde Christus et Apostoli hac salutatione ex ritu Hebræorum uti solent: « Pax vobis: » qua phrasi omnem benedictionem apprecantur. Quarto, alii vertunt: Semen erit in pacem, id est pacifice conservabitur, crescet et maturescet, q. d. In pace, id est integras et illæsas ab aurugine omnique aeris vitio, æque ac ab hoste servabo fruges vestras, tam tempore sementis ac deinceps, quam messis. Quinto, hebræum שלום schalom, id est pax, significat quoque integrum, perfectum. Unde Chaldæus et Tigurina vertunt: Semen plenum et perfectum erit, tum in se, tum consequenter in spicis et granis, quæ ex se plena perfectaque progerminabit. Omnes hæ expositiones eodem redeunt: primæ tamen duæ magis sunt genuinæ et conformes phrasi hebrææ. Hæc ad litteram contigerunt Judæis Babylone redeuntibus; sed spiritaliter magis conveniunt christianis ex infidelitate, vel peccato ad Ecclesiam et Deum revertentibus, eique mysticum in anima sua templum ædificantibus. Hisce enim Deus facit ut omne semen eorum sit pacis, id est ut omnia quæ aggrediuntur et moliuntur prospere cedant, ac feliciter et fertiliter proveniant, indeque fructus, præsertim spiritales virtutum, tum in seipsis, tum in proximis colligant. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Lyranus. Dices: Hoc semen et benedictionem vers. 13 promittit non tantum Judæ, sed et Israeli: Israeli autem hoc ad litteram non obvenit, utpote qui e captivitate Assyriaca non rediit. Ergo Israel et Juda hic non carnalis, sed spiritualis intelligitur, puta populus fidelis. Ob hoc argumentum Judæi censent hæc necdum impleta esse, sed ea implenda a suo Messia quem exspectant. Verum respondeo Israelis hic fieri mentionem, quia multi ex Israelitis, veræ et avitæ fidei et religionis sectatores, transierant ad Judam, cum eoque in Babylonem abducti, cum eo pariter redierunt, ac proinde pacis et felicitatis illi hic promissæ fuere participes, utpote cum eo conspirantes, et in unam gentem coalescentes. Moraliter, disce religionem et cultum Dei esse semen omnis felicitatis. Vidit hoc per umbram Cicero: nam lib. II De Natura deorum, Romanorum felicitatem, imperium et triumphos religioni attribuit: « Si, ait, conferre volumus nostra cum externis, cæteris rebus aut pares, aut etiam inferiores reperiemur: religione, id est cultu deorum, multo superiores. » Et mox: « Apud majores tanta religionis vis fuit, ut quidam imperatores etiam seipsos diis immortalibus, capite velato verbis conceptis pro republica devoverint. » Idem, orat. in P. Clodium, quæ numero est trigesima: « Quis, ait, est tam vecors, qui, etc., non intelligat eorum (deorum) numine hoc tantum imperium esse natum, et auctum, et retentum? Licet ipsi nos amemus, tamen nec numero Hispanos, nec robore Gallos, nec calliditate Pœnos, nec artibus Græcos, nec denique hoc ipso hujus gentis ac terræ domestico nativoque sensu Italos ipsos ac Latinos; sed pietate ac religione, atque hac una sapientia, quod deorum immortalium numine omnia regi gubernarique perspeximus, omnes gentes nationesque superavimus. » Vide dicta Aggæi, I, 6, ubi ipse idem argumentum tractat, quod hic Zacharias, utpote illi coævus, et adjutor a Deo datus ad promovendam templi fabricam, ut patet I Esdræ V, 1. Præclare S. Cyprianus, tractat. De Orat. Domin.: « Cum Dei, inquit, sint omnia, habenti Deum nihil deerit, si Deo ipse non desit. » Quare idem recte alibi monet, ut cor non medium, non divisum, sed totum demus Deo, cujus est, et qui illud totum reposcit, solusque illud implet et satiat: « Sufficis, inquit, o anima, Deo; sufficiat et tibi Deus tuus. » Nam, ut ait S. Augustinus in Soliloquiis, cap. XIX: « Minus te, Domine, amat, qui tecum aliquid amat, quod non propter te amat. »
8:13
13. Et erit: sicut eratis maledictio in Gentibus, etc., sic salvabo vos, et eritis benedictio. — « Maledictio, » id est valde maledicti; « benedictio, » id est valde benedicti. Ita Chaldæus et Septuaginta qui vertunt: Sicut eratis in maledictione, sic eritis in benedictione, q. d. Sicut omnes gentes apud quas captivi exsulastis vobis maledicebant, vosque subsannabant et exsecrabantur: ita vice versa cum viderint vos a me liberari, prosperari, locupletari, vobis benedicent, laudabunt et celebrabunt; Secundo, benedictio et maledictio, id est exemplum, parabola et formula benedictionis et maledictionis, quam omnes usurpant, cum alicui maledicere, vel benedicere volunt, ut dicant: Fiat tibi sicut istis Judæis, ut scilicet sis maledictum, probrum et exsecratio Dei et hominum, sicut ipsi sunt; aut sis benedictio, id est cumulus bonorum, laus et gloria tibi obveniat, ut scilicet Deus te cumulet bonis omnibus, uti cumulavit Judæos, ideoque omnes te laudent, celebrent et glorificent. Ita Vatablus. Simili modo de iisdem ait Jeremias cap. XXIV, 9: « Dabo eos in vexationem afflictionemque omnibus regnis terræ: in opprobrium, et in parabolam, et in proverbium, et in maledictionem in universis locis ad quæ ejeci eos. » Et Ezech. XIV, 8: « Faciam eum in exemplum et in proverbium. »
8:16
16. Veritatem et judicium pacis (id est pacificum, ut vertit Chaldæus et Septuaginta, puta justum et æquum, de quo nemo jure conqueri possit) judicate in portis vestris, — id est in curiis, tribunalibus et judiciis, quæ vos, o Judæi, habetis et exercetis in portis urbium; secundo, pro pacis hebraice est שלום schalom, quod verti potest integrum, perfectum, incorruptum, sincerum, uti dixi vers. 12, q. d. Ferte in judiciis sinceram sententiam sine acceptione personarum, ne sinatis vos corrumpi muneribus, nec judicetis ex favore, metu vel odio, sed recta ratione, et æquitate. In multis enim verum est illud Poetæ: « Auro loquente, sermo omnis inanis est. Persuadet aurum quidlibet, silens tamen. » Tertio, aliqui per judicium pacis, inquit Vatablus, intelligunt judicium non obscurum, non captiosum, unde lites oriri solent, sed clarum et candidum, quod pacem et concordiam inter partes litigantes conciliat.
8:17
17. Contra amicum, — contra proximum; ita Septuaginta et Chaldæus; hic enim hebraice vocatur רע rea, id est socius, amicus; causam dedi Levit. XIX, 18. Juramentum mendax ne diligatis, — imo summo odiatis et exsecremini: est miosis; minus enim dicitur, sed plus intelligitur.
8:19
19. Jejunium quarti, et jejunium quinti, et jejunium septimi, et jejunium decimi (supple mensium, non dierum) erit domui Juda in gaudium. — Hic respondet quæstioni de jejuniis propositæ a Judæis cap. VII, 1, ait S. Hieronymus, Remigius et Haymo. Porro menses Hebræorum inchoantur et numerantur a nisan, id est martio; hic enim erat primus anni sacri mensis, ex decreto Dei, Exod. XII, 2. Quartus ergo ab eo mensis erat tammus, qui partim junio, partim julio nostro respondet. Hujus die nona jejunabant Judæi, eo quod illo die a Chaldæis perfractus et interruptus esset murus Jerusalem, ut patet Jerem. LII, 6. Ita S. Hieronymus et Cyrillus. Quintus mensis erat Ab, qui respondet nostro partim julio, partim augusto. Hujus die decima jejunabant Judæi, eo quod illo die a Chaldæis combustum esset templum, ut patet Jerem. LII, 12. Septimus mensis erat tisri, qui partim septembri, partim octobri respondet. Hujus die tertia jejunabant, eo quod illo die Godolias esset occisus ab Ismaele, Jerem. XLI, 2. Decimus mensis erat tebet, qui partim decembri, partim januario respondet. Hujus decimo die jejunabant, quod eo die obsideri cœpit Jerusalem a Chaldæis, IV Reg. XXV, 4. Quærentibus ergo Judæis an his diebus, quibus ipsi ob cladem urbis populi et templi, hucusque luxerant et jejunaverant, jam restaurata urbe et templo adhuc lugere et jejunare debeant? respondet Deus: Nequaquam; se enim luctum in gaudium, mærorem in lætitiam, jejunia in festa et festiva convivia conversurum, eo quod urbi, templo et incolis sit benedicturus, bonisque omnibus cumulaturus (si tamen pacem cum proximis, et veritatem, id est fidelitatem cum Deo diligant et custodiant); sicut deinceps hilares et felices agant menses et annos, adeoque illis diebus, quibus paulo ante ob eversam urbem et templum lugere et jejunare solebant, jam conversa rerum vice celebrent solemnia festa et convivia; perinde ac fecerunt Judæi liberati et exaltati ab Esther, celebrantes dies Phurim, id est sortium, per solemnes epulas et munera, Esther, IX, 19. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus, Hugo, Lyranus et alii. Nota: Erant et alia aliis de causis in mensibus jam nominatis indicta apud Hebræos jejunia. Nam quarti mensis die 17 jejunabant, quod eo die Moses descendens a Sina, videns populum adorantem vitulum aureum, confregerit tabulas lapideas, quibus Deus digito suo Decalogum inscripserat, Exod. XXXII, 19. Jejunabant et mense quinto die primo, quod eo mortuus sit Aaron, frater Mosis, et primus Hebræorum a Deo constitutus pontifex, Numer. XX, 28; item die nono, quod eo jussi essent a Deo Hebræi ob murmur exploratorum, per 40 annos peregrinari in deserto, ibique mori. Rursum mense septimo, die decimo erat jejunium expiationis sancitum a Deo, Levit. XXIII, 27. Insuper mense 10, die octavo, erat jejunium, quod illo die lex in Græcum versa sit a Septuaginta Interpretibus, tempore Ptolemæi Philadelphi, et tenebræ occuparint totum mundum triduo. Hæc omnia et plura habet Calendarium Hebræorum, quod in latinum idioma transtulit Genebrardus, et suis in Psalmos commentariis præfixit. Porro de his jejuniis abolendis hic non agitur, licet id aliqui putent, tum quia illa antiqua erant: hic autem agitur de novis et recenter institutis; tum quia quædam ex illis sancita erant a Deo, uti jejunium in die expiationis, Levit. XXIII, 27: non est autem verisimile ea hic a Deo revocari et irritari; tum quia Judæi, cap. VII, 1, tantum quærebant an jejunia mense quarto et quinto instituta ob excidium urbis et templi, adhuc servanda essent restaurata jam urbe et templo? quibus respondet Deus non esse servanda, sed mutanda in solemnitates lætas et conviviales; ergo non agit de jejuniis alias aliis de causis institutis. Illa enim hoc loco impertinentia sunt. Mystice hæc quatuor mensium jejunia Judæis a Synagoga præcepta, adumbrarunt jejunia quatuor temporum Christianis ab Ecclesia indicta, imo hæc ad illorum non legem et obligationem (hæc enim cessavit in adventu et lege Christi), sed continentiæ et pietatis imitationem, vel exemplum esse instituta, docent S. Leo serm. 7 De Jejunio septimi mensis, ac S. Callistus epist. ad Benedictum. Cum enim Hebræi servarint stata quatuor temporum jejunia, æquum fuit ut similia observarent Christiani, qui Hebræis debent esse perfectiores, ideoque alias, et alias ob causas ac fines sublimiores sancita: quorum primus est, ut his temporibus partim Deo supplicaremus pro frugibus et fructibus terræ eo tempore nascentibus, partim ut pro iisdem jam natis et perceptis gratias ageremus. Nam in hisce quatuor temporibus aeris temperies maxime variatur, ac fructus omnes et fruges vel seruntur, vel nascuntur, vel maturantur, vel colliguntur. Hanc rationem affert S. Leo serm. 5 et 8 De Jejunio decimi mensis. Quocirca hæc jejunia cum gaudio et lætitia celebrat Ecclesia, præsertim quia mox post ea sequuntur solemnitates præclaræ, puta tum festorum Paschatis, SS. Trinitatis, Corporis Christi, Nativitatis Christi, etc.; tum æternæ in cælis, quas per hæc jejunia promerentur fideles. Secundus est propter ordinationes sacerdotum aliorumque Ecclesiæ ministrorum quæ hisce quatuor temporibus fiunt, ut scilicet per jejunia et preces Deus invocetur ad assistendum et cooperandum episcopis, ut ab iis indigni rejiciantur, et soli digni ordinentur, iique per eadem jejunia ad recipiendum Spiritum Sanctum disponantur et præparentur. Tertius, ut per ea quatuor anni tempora, puta ver, æstatem, autumnum et hiemem per quæ hæc jejunia distributa sunt, ac consequenter totum annum Deo in pœnitentiam et pietatis obsequium offeramus. Rursum, ut singulis mensibus unum diem Deo per jejunium dicemus. Terni enim dies jejuniorum per quatuor anni tempora distributi universim efficiunt duodecim dies, quot sunt menses in anno. Ita Bellarminus lib. De Bonis oper. in partic. cap. XIX. Imo S. Leo, serm. 9 De Jejunio septimi mensis: « Ideo, ait, ipsa continentiæ observantia quatuor est assignata temporibus, ut in idipsum totius anni redeunte decursu, cognosceremus nos indesinenter divinis purificationibus indigere. » Idem, serm. 8 De Jejunio decimi mensis: « Hujus, inquit, observantiæ utilitas in ecclesiasticis est præcipue constituta jejuniis, quæ ex doctrina Sancti Spiritus ita per totius anni circulum distributa sunt, ut lex abstinentiæ omnibus sit adscripta temporibus, siquidem jejunium vernum in Quadragesima, æstivum in Pentecoste, autumnale in mense septimo, hiemale autem in hoc, qui est decimus, celebramus, intelligentes divinis nihil vacuum esse præceptis. » Simili modo jejunamus Quadragesimam, ut decimas totius anni Deo per abstinentiam et pœnitentiam dependamus. Divide enim 360 dies quot sunt in anno, per decem, conficies dies 36, quibus per sex Quadragesimæ hebdomadas jejunamus. Hi ergo 36 dies sunt quasi decimæ dierum totius anni. Ita S. Gregorius homil. 26 in Evang.
8:20
20. Usquequo veniant populi. — Hæc verba pendent a præcedentibus, q. d. Luctus jejuniorum convertetur in lætas solemnitates, « usquequo, » id est adeo, vel in tantum, ut populi earum fama illecti, veniant et confluant ut eas videant, iisque se pascant et oblectent. Ita S. Hieronymus. Aut, q. d. Celebrabitis solemnitates lætas et præclaras, donec lætiores et præclariores celebretis, quod fiet cum venient populi, etc. Unde Septuaginta, Chaldæus, Pagninus et Tigurina vertunt: Adhuc venient populi, quasi inchoetur hic nova periodus, sitque nova majorque promissio. Jam hæc aliquo modo impleta sunt in Judæis post reditum e Babylone, præsertim tempore Machabæorum, cum populi multi tum e variis Judææ urbibus, tum ex vicinis gentibus videntes felicitatem, victorias et gloriam Hierosolymæ et templi, se invicem cohortati sunt, ut eo properarent, illaque fruerentur. Tunc enim multos gentiles variis in locis suscepisse judaismum, et factos esse proselytos, liquet ex Esther cap. VIII, 17, et III Esdræ V, 50, et Actor. II, 11, et cap. VIII, 27. Longe tamen verius et plenius impleta sunt tempore Apostolorum, cum per eos gentes conversæ ad Christum et Ecclesiam (quæ est vera Jerusalem) turmatim undequaque cum gaudio et jubilo invicem se cohortantes properarunt et confluxerunt, uti fore prædixit Isaias cap. II, 2, et Michæas cap. IV, 2. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Rupertus, Hugo, Lyranus, Vatablus et alii passim.
8:21
21. Et vadant habitatores, unus ad alterum, dicentes. — Ita Romana, sed Ribera legendum censet: Et vadant habitatores unius, scilicet civitatis, ad alteram; idque clarius videtur et concinnius, itaque habent Hebræa. Unde et Septuaginta vertunt: Et congregabuntur qui habitant civitates in unam civitatem, dicentes; et Chaldæus: Et ibunt unius incolæ cum alterius urbis habitatoribus, dicentes: Euntes eamus oratum faciem Domini. Hoc verum fuit in Jerusalem, verius in Ecclesia. Sic videmus in Italia integros pagos et oppida turmatim Lauretum confluere, ac se invicem cohortari ad visitandam et venerandam sacram illam ædem B. Virginis miraculose ab angelis eo ex Judæa translatam, in qua ipsa salutata ab angelo Filium Dei concepit, et Verbum caro factum est. Et quæramus Dominum exercituum. — Chaldæus: Quæramus doctrinam a Domino. Vadam etiam ego. — Est vox unius civitatis et populi, vel hominis ad alterum; dum enim eum invitat, ac dicit: « Eamus et deprecemur faciem Domini, » etc., stimulum ei addit, subdens: « Vadam etiam ego, » q. d. Ego adeo huic profectioni, tibique in ea non deero, ut omnino velim esse consors et comes, imo dux itineris. Ita littera, scilicet vera est, digna grataque Deo. S. Hieronymus. Unde Chaldæus vertit: Iste huic dicet: Vadam etiam ego. Alii, ut Theodoretus, Arias et Hugo, censent hanc vocem esse civium promiscue se ad iter offerentium, ut quisque eorum dicat: « Vadam etiam ego. » Unde Vatablus: Dicent, ait, quamplurimi: Etiam ego vadam, vel ibo tecum; ut sit vox associantium se aliis pergentibus in Jerusalem, q. d. Plurimi, videntes alios tendere in Jerusalem et in Ecclesiam, certatim ad eos confluent, eorum comitatum ambient, eisque se aggregabunt, cum eisque iter capessent; unus enim dicet: Ibo et ego. Et alius: Et ego. Et tertius: Et ego; ideoque dicent singuli.
8:22
22. Et gentes robustæ, — ac proinde nemini subesse, sed aliis dominari solitæ, jam colla submittentes Synagogæ et Ecclesiæ, ab illa regi ambient.
8:23
23. In diebus illis (scilicet fient hæc tam augusta, quæ dico et prædico: illis, inquam), in quibus apprehendent decem (id est plurimi: denarius enim, quia primus est post numeros singulares, qui digiti nuncupantur, eosque combinat et multiplicat; hinc multitudinis et universitatis est symbolum. Sic Levit. XX, 26, « decem mulieres » vocantur multæ, ita S. Cyrillus) homines ex omnibus linguis gentium, et apprehendent fimbriam viri Judæi, dicentes: Ibimus vobiscum; audivimus enim quoniam Deus vobiscum est, — q. d. Plurimi ex omnibus gentibus fient proselyti, ut cum Judæis unum Deum verum colant, ideoque statis festis ascendant in Jerusalem. Hoc inchoate verum fuit in Synagoga, uti censet Theodoretus. Sed plene et complete verificatur in Ecclesia, uti censet S. Hieronymus; pauci enim gentiles facti sunt judæi, sed omnes pene facti sunt christiani: Propheta ergo hic a typo avolat ad antitypum, puta a Jerusalem ad Ecclesiam, ita tamen ut ad typum alludat, eumque obiter quasi perstringat, itaque misceat typum cum antitypo. Vide Canon. IV et V, quos præfixi Prophetis Majoribus. Quocirca per Judæum hic tum carnalem, tum potius spiritualem et mysticum accipe, puta Apostolos primosque fideles, qui ex Judæis orti, vere fuere Judæi, id est confitentes Deum et Messiam ab eo missum. His enim evangelizantibus magnoque zelo, sanctitate et miraculis prædicantibus adhæserunt gentiles; quia ex iis cognoscebant Deum esse cum illis. Ita S. Hieronymus, Cyrillus, Remigius et alii. Rursum S. Hieronymus per Judæum accipit Christum ortum ex tribu Juda, qui Judæ sceptrum et regnum non temporale, sed spirituale restituit, juxta oraculum Jacobi Genes. XLIX, 10. Verum non solum Christum hic vocari Judæum, sed et Apostolos, patet ex eo quod dicitur in plurali: « Ibimus vobiscum. » Sic Judæus accipitur mystice pro fideli et christiano, Rom. II, 28, ubi dicitur: « Non enim qui in manifesto Judæus est, neque quæ in manifesto in carne est circumcisio: sed qui in abscondito Judæus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, » scilicet vera est, digna grataque Deo. Et Philipp. III, 3: « Nos enim sumus circumcisio (id est circumcisi, puta Judæi), qui spiritu servimus Deo, et gloriamur in Christo Jesu. » Et Apoc. II, 9: « Blasphemaris ab his qui se dicunt Judæos (id est confitentes Deum Deique cultores) esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanæ. » Mystice, verus Judæus est religiosus Dei cultor, instituti sui observator; religionis, modestiæ, pietatis, omnisque virtutis speculum, quem dum sæculares vident, spiritu Dei instincti ardentesque apprehendunt ejus fimbriam, ut ejus institutum habitumque capessant, dicentes: « Ibimus vobiscum; audivimus enim, » imo videmus, « quoniam Deus vobiscum est; » vos enim estis semen cui benedixit Dominus. Nihil equidem ita invitat sæculares ad statum perfectionis, atque eorum qui in eo degunt vita sancta et exemplaris. Unde videmus monasteria et Ordines, in quibus vigent disciplina et religio, certatim a plurimis ambiri, adeo ut multi repulsam patiantur; ea vero in quibus laxior est vita, negligi et destitui tam personis, quam alimentis. Non est enim magnes, non lynx, non illex, qui validius ad se alliciat trahatque vel ferrea corda, quam sanctitas vitæ et exempli. Ita exemplo Victorini ad fidem, et S. Antonii ad mundi contemptum se aliosque plures illectos exarsisse narrat S. Augustinus lib. VIII Confess. cap. V, VI, VII et XI: « Facilis, inquit S. Leo serm. De S. Laurentio, sit ratio efficax ad suadendum; validiora sunt tamen exempla quam verba, et plenius est opere docere quam voce. » Quin et Seneca epist. 6: « Plus tibi, inquit, viva vox et convictus quam oratio proderunt: primum, quia homines plus oculis quam auribus credunt; deinde quia longum est iter per præcepta, breve et efficax per exempla. » Sic in Vitis martyrum crebro legimus, eorum fortitudine et alacritate spectantes illectos et incensos, sponte ad martyrium procurrisse. Sic S. Joanni Baptistæ hæc dat elogia S. Bernardus, serm. De Privilegiis Baptistæ: « Joannes parentum gaudium, nobilitas generis, orbis exemplum, finis legis, Evangelii principium, mortis expulsio, janua vitæ, decus hominum, conversionis splendor, omnis justitiæ principatus. » Idem hortatur sororem, lib. De Modo bene vivendi, cap. XVI, ut sibi ad imitandum proponat, ac a Deo postulet « humilitatem Christi, devotionem Petri, charitatem Joannis, obedientiam Abrahæ, patientiam Isaac, tolerantiam Jacob, castitatem Joseph, mansuetudinem Moysi, constantiam Josue, benignitatem Samuelis, misericordiam David, abstinentiam Danielis, et cætera digna facta priorum Sanctorum. » Unde, inquit, in Cant. dicitur: « Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia principis! Quæ sunt autem calceamenta Ecclesiæ, nisi exempla SS. Patrum, quibus in via hujus sæculi munimur, ut per omnes tribulationes calceamenta ista ambulent? »
8:1
v. 4 « Et factum est verbum Domini exercituum dicens : v.9 haec dicit Dominus exercituum : zelatus sum Sion zelo magno et indignatione magna zelatus sum eam » ; — cf. 4, 44. 15; ratio enim instaurationis et bonorum unica est zelus Domini, amor eius et aemulatio, qua bonum populi sui promovens suam praeclare manifestat gloriam et fidelitatem. Est zelus amor bonicum indignatione contrarii (Alb.), vel ingens amor rei amatae qui parit iram ingentem in eos qui rem amatam laedere vel amanti eripere satagunt (Lap.). Quare zelus in bonum Sionis et indignatio magna ín hostes intelligitur, qua populum ab eorum oppressione vindicare vult; illa enim hostium punitio zelum Dei pro suis ostendit (cf. S. Ephr. Chald. * Cyr. Theod. M. Mar. Schegg) ; ad rem vide Is. 10, 1; 82, 4. Quod alii intelligunt, dici iram Dei in populum eiusque punitionem (cf. S. Hier. Theod. Alb. Sanct. Lap. Tir.), verum quidem est etiam hanc punitionem esse profectam ex Dei pro populo zelo et ex spreti amoris aemulatione ; at cum in utroque membro eadem sit locutionis forma (hebr. 5 pro, non 5y in quos zelum et indignationem devolverit) et insuper modus loquendi ad 4, 14. 45 exigi debeat, prior explicatio magis ad rem esse videtur. Exhibetur ergo Dei zelus in utraque sua manifestatione : amoris ac studii pro populo, irae et excidii pro adversariis ; sicut columna ignis in exitu ex Aegypto Israelitis tutelae erat, perniciei Aegyptiis (cf. Ex. 14, 20). Alterum Dei verbum explicat, quomodo zelum suum sit ostensurus Deus v. 3« haec dicit Dominus exercituum : reversus sum ad Sion et habitabo 1n, medio lerusalem ; et vocabitur lerusalem civitas veritatis et mons Domini exercituum mons sanctificatus » ; — cum populum traderet hostibus capiendum et urbem destruendam, reliquisse Sion et habitaculum suum deseruisse Deus dici poterat; unde Ezechiel gloriam Dei vidit recedentem & sanctuario et urbe (Ez. 10, 48; 11, 23) et postmodum introeuntem et habitantem in novo templo (43, 2). Uti autem Deus lux est et ubi ipse efficaciter adest et operatur, omnia lucis eius participatione collustrari necesse est, ita reditus eius et inhabitatio in Ierusalem secum necessario affert veritatem i. e. urbs iam non erit plena mendacio, infidelitate, verum efficietur fidelis (Is. 1, 26), in qua verus Dei cultus, vera Dei doctrina, vera et fidelis in Deum obedientia aderit ; mons Domini, mons templi erit sanctus, utpote Dei habitaculum peculiari maiestatis divinae praesentia consecratum et Dei protectione a profanatione tutandum. Promissio haec ea recolit, quae 2, 5 in visione erant ostensa. Praeludia quaedam et parva initia iam cernebantur, uti par erat, tempore ante Messiam : ipsa urbis templique instauratione restituta aliquo modo theocratia Deus reversus est ad Sion; ad idola colenda sponsa antea infi- - delis non diffluxit, verum Dei cultum retinuit et magnam partem fovit ; mons templi erat sacer religione et divino cultui consecratus (cf. Sanct.) ; sed verba adeo ampla potissimum respiciunt veram et perfectam theocratiam per Messiam perficiendam, cuius prior illa erat typus et praeparatio. Id quoque ex iis elucet, quae in visionibus prophetae oblata erant, et in subsequentibus etiam clarius effertur. Tertium Dei verbum promissionem pacis et felicitatis continet : v. À « haec dicit Dominus exercituum : adhuc habitabunt senes et anus in plateis lerusalem et viri baculus in manu eius prae multitudine dierum,
In antecedentibus id agitur, ut bene perdiscant peccata fuisse ruinae causam ; Deum igitur ab iis obedientiam exposcere. In subsequentibus denuo iis ob oculos ponitur, quid Deus Sioni largiturus sit. Post ruinam enim fore instaurationem ex antiquis promissis Dei decreto et consilio benevolo constat. Iam quos pristinae contumaciae recordatione et poenis terruit vates, eos amore Dei et felicitate instaurationis ad obsequium Dei et veram animorum pietatem perducere conatur. Quare decem Dei verba, quibus haec continentur, proponit, Deumque ipsum tot ac tanta promitteremagna emphasi inculcat et repetit. Nam ut advertit S. Hier. (ad v.6): « per singula verba atque sententias quibus Israeli prospera et pro rerum magnitudine pene incredibilia promittuntur, propheta proponit: haec dicit Dominus omnipotens *, alio sermone hoc loquens : ne putetis mea esse quae spondeo, et quasi homini non credatis ; Dei sunt promissa quae replico ». Primum verbum argumenti summam proponit simulque rationem intimam pandit, cur Deus tam magnifica sit operaturus, eorumque pignus certissimum in medium profert :
8:5
v. 8 et plateae civitatis complebuntur infantibuset puellis ludentibus in plateis eius » ; — habes hic, ut bene dicit Sanct., « hypotyposim felicis, amplae ac pacatae civitatis quae sane elegantissima est, ubi conversa fortuna atque benignior ex adverso respondet antiquae calamitati ; qua sicut nihil aerumnosius fingi potuit, sic nihil hic potuit excogitari felicius. Singula oppone singulis et divinam quandam eloquentiam intuebere. In Ier. Thren. cap. 2 et 5 narrantur senes tacentes, squalidi et habiti ab hostibus ludibrio ; hic vero quieti inducuntur, annis et auctoritate graves et aetatem gravem et labentia prae senectute membra baculo sustentantes. Illic proponuntur infantes exhalantes animas in materno sinu extrema fame macieque confecti... nunc vero futuri dicuntur festivi infantium ac puellarum ludi ». Ex indole veteris testamenti mors praematura peccatorum poena censebatur (cf. Deut. 98, 90. Ps. 94, 94; 'I'1, 33), dum iusti saepe dicuntur diem obire supremum in senectute bona et pleni dierum (cf. Gen. 15, 15; 25, 8. Iud. 8, 32. 4 Par. 29, 28. 2 Par. 24, 15); ande vates ea descriptione populum exhibet sanctum et Deo placentem ; praeterea monente S. Hier. pacis ibi imago explicatur, « quam Graeci &accommodatissime xouporpógow appellant; natos. quippe ad pubertatem perducit et iuventam ingressis viam ad senectutem sternit nemine vastante, non bello atterente, non pugnadevorante » (S. Cyr.). Pueri puellaeque ludentes chorosque ducentes senibus spectantibus et communis : laetitiae quasi praecones sunt (S. Cyr.) et benedictionis divinae in, nu- DQerosa quoque prole consistentis testimonium (cf. TAeod. M.). Populum Dei iri multiplicatum, constans est temporis messianici indicium (Ier. 33, 29. Ez. 36, 10. 31. Os. 1, 10. Mich. 2, 19), et longaevitas etiam apud Isaiam 65, 20 de tempore messianico praedicatur. Non quidem eo sane sensu, quasi omnes ad eam vel plerique pervenire debeant, sed ut pacis ac benedictionis divinae symbolum ad indolem veteris foederis efformatum praebeatur (vide quae ad Is. 65, 20 notavi). Quartum Dei verbum ea fore confirmat, etsi praesenti conditione spectata promissio videatur ex coniectura humana impletu difficillima :
8:6
v. 6 « haec dicit Dominus exercituum : si videbitur difficile in oculis reliquiarum populi huius in diebus illis, numquid. £n oculis meis difficile erit? dicit Dominus exercituum» ; — «fidem facit verborum potestatem suam interponens » (Theod.). Poterat enim videri « reliquiis populi quae de captivitate venerant, incredibile cernentibus urbem penitus destitutam, murorum ruinas, combustos parietes manus babylonias ostentare » (S. Hier.), vel contemplantibus etiam « omnes urbes circumcirca ferarum cubilia, quod incolis essent viduatae, et agros quondam fertilissimos et florentissimos spinis refertos ; hinc igitur de promissis ad rem ipsam conferendis ambigere haud absurdum erat; quare ad confidendum hortatur. Quod enim vobis est impossibile, Deo ut omnipotenti est factu facile. Ipse enim est Dominus virtutum, voluntate efficiens quae naturae metas longe excedunt, et citra moram placita sua ad exitum pervehit» (S. Cyr.). Monet igitur etiam hac in re: « non. enim cogitationes meae cogitationes vestrae... quia sicut exaltantur coeli a terra, sic exaltatae sunt viae meaea viis vestris et cogitationes meae a cogitationibus vestris » (Is. 55, 8. 9). Quinto verbo iam partim declaratur, qua ratione et via Deus impletionem promissionis sit adducturus : populum enim suum congregabit a - cunctis regionibus et sanoto foedere cum sancto populo erit coniunctus : V. "l « haec dicit Dominus exercituum : ecce ego salvabo populum meum de terra orientis et de terra occasus solis,
8:8
v. 8 et adducam eos et habitabunt in medio lerusalem, et erunt mihi in populum et ego ero eis in, Deum in veritate et in tustitia » ; — duae plagae nominantur in- &tar omnium, uti Is. 59, 49. Mal. 4, 41. Ps. 49, 4; 112, 3. Plenius habetur Is. 43, 5. 6: «ab oriente adducam semen tuum et ab occidente congregabo te; dicam aquiloni: da, et austro: noli prohibere ; affer filios meos de longinquo et filias meas ab extremis terrae ». Reditus ille prophetae tempore prolusio quaedam erat eius temporis, quo filii Dei qui erant dispersi conzregandi erant in unum (cf. Ioan. 14, 52). Ita iam S. Hier. rem considerat ; postquam enim Iudaeorum sententiam ea esse Machabaeorum tempore completa, aliorumque opinionem ea ad consummationem mundi referentium recensuit, ita ipse concludit : «nos autem et illo tempore i. e. post Zorobabel et Nehemiam dicimus ex parte completa et quasi in typis et imaginibus praecessisse . . . et nunc plenissime sub Domino Salvatore in Ecclesia i. e. in vera lerusalem promissionem rebus expleri » (sim. S. Cyr. Sanct. Men. Lap.). Neque verba tanta cum amplitudine prolata prohibent, quominus ea et de tota periodo messianica intell;gamus et etiam demum quando intraverit plenitudo gentium, plene ccmplenda esse censeamus, cum omnis Israel salvus fiet (cf. Rom. 11, 26. Trochon). Tum habitabunt in Ierusalem i. e. in illa urbe, quae est mater nostra, quae est libera, quae « sursum est lerusalem » (Gal. &, 26), ad quam coelestem Ierusalem accedunt (Hebr. 12, 22), quicumque bartismo Christi corpori inseruntur, et. quae iam in vetere foedere tamquam mater populorum celebrabatur (Ps. 87, 4-6 hebr.). Exsistet foedus inv:olabile inter Dcum et populum, ex utraque parte veritate, fidelitate, sanctitate firmiter stabilitum (cf. Os. 9, 19. 20), « ut scil. ipsi colant me vera fide et constanti fidelitate, aeque ac iustis sanctisque moribus, ego vicissim vere i.e. fideliter et iuste praestem eis curam, custodiam, pacem, prosperitatem quam promisi » (Lap.). Etiam hoc loco notatu dignum est, quantopere in prophetia emineat et efferatur indoles instaurationis spiritualis. Isto foedere veritate et iustitia innixo promissio v. J enuntiata olene consistit ac continetur
8:9
v. 9 « Haec dicit Dominus exercituum : confortentur manus vestrae, qui auditis in. àis diebus sermones istos per os prophetarum, in die qua fundata est domus Domini exercituum ut templum aedificaretur » ; — manus roborare est animos et fortitudinem assumere, alacri et intenso &tidio operam navare (cf. Iud. 7, 11. 2 Reg. 2, 1. 2 Par. 15, 'l. Is. 35, 3). Aggaei et Zachariae sermones et opus praesens urgent et temporis futuri splendorem vaticinantur. Exstiterunt prophetae et munere suo funguntur eo tempore quo templi aedificatio, diu fundamento posito intermissa, iterum est coepta ; quare dicitur : die quo fundata est domus Domini, templum ad aedificandum (hebr.). Ad hos sermones redduntur attenti, quia ex eo tempore prospera annuntiare coeperunt (cf. Agg. 2, 19. 20). Prior fundatio, quia opus mox est interruptum, non erat fundatio ut. aedificaretur, quam scil. ipsa aedificatio esset statim subsecuta. Aedificatione vero alacriter incepta benedictio quoque aderat. Id ex comparatione prioris temporis illustratur
Sexto verbo Deus ex praeclaris promissionibus quae futurum tempus complectuntur, quid pro praesenti rerum conditione necessario sit colligendum, p;oponit. Id autem quid aliud esse posset, nisi ut. spectata tanta rerum futurarum sublimitate iam nunc animos resumant fortes et alacres, quia cum templi aedificatione ad opus Dei promovendum ipsi quoque accedant, Deus iam nunc iis benigne providebit? Unde
8:10
v. 10 «siquidem ante dies illos merces hominum non erat nec merces iumentorum erat, neque introeunti neque exeunti erat. paz prae tribulatione ; et dimisi omnes homines unumquemque contra proximum suum » ; — i, e. labor omnis erat irritus et inanis ; nullum ex eo fructum percipiebatis ; optime illustrantur ea ex Agg. 2, 1'l. 18. Ad annonae caritatem et defectum accedebat infestatio hostilis ; cum quis urbe egredi vel intrare in aliam vellet, non erat pax ab hoste ! (hebr.). Bene S. Hier. in comment. : « feris adversarii, domi seditio turbabat pacem et erat ubique iustitium ob bellorum frequentiam et insidias domesticas, dum nec frater fratri exhibet fidem et omnis est inimica propinquitas e. Vel phrasis etiam cum Sanct. de universa vitae agendique ratione accipi potest, quae ab infestatione hostili minime tuta fuerit —— ita enim NY2 nNY abhiberi, notum est ; cf. Deut. 28, 6. 4 Sam. 49, 6, Is. 31, 28 etc. —. Eam infestationem legimus Esd. 4, 1-D. 24. Praeter eam intestinis se conficiebant dissidiis ; et dimisi i. e. immisit, permiebam eos mutuo in se consurgere et inter se laedere. LXX, ut iam notat S. Hier., « ad futurum tempus omnia retulerunt ; sed melius ad praeteritum, ut in hebr. habetur et expositionis veritas approbabit » ; etiam S. Cyr. hebraicam editionem (Éx$osw) non habere verbum futuri temporis, sed praeteriti advertit, eamque orationem valde esse consentaneam et ipsa narratione contürmari.dicit. Theod. autem et Theod. M. in tribus prioribus membris legunt tempus praeteritum (3v: óz7jpys), ultimum quidem legunt itarosts)8, exponunt autem per praeteritum : « ego enim propter rerum divinarum negligentiam turbas inter vos continuas excitavi » (Theod.). Verum, quo alacrius operi Domini incepto insistant, pro futuro optima promittuntur :
8:11
v. 44 « nunc autem non iuxta dies priores ego faciam reliquiis populi huius, dicit Dominus exercituum,
8:12
v. 429. sed semen pacis erit ; vinea dabit fructum suum et terra dabit germen suum et coeli dabunt rorem suum et possidere faciam reliquias populi huius universa haec » ; — cf. Agg. 92, 19. 20; «nequaquam faciam ut prius feceram his qui de captivitate babylonia sunt reversi, sed erit ubique pax et gaudium, et ariditatem et famem pristini temporis futura abundantía cumpensabit. Vinea enim dabit fructum suum et torcularia omnia complebuntur, terra laetis segetibus vestietur et irrigantibus pluviis ac rore nocturno omnia pullulabunt » (S. Hier.). Hebr. ita habet : sed semen pacis, vinea dabit fructum suum etc., unde aliqui semen pacis dici volunt vitem, quippe quae cum in uva sit benedictlo (pax — cf. Is. 65, 8; 36, 16), plantatio pacis ac salutis dicatur (Hitz.), vel quod aliis placet, quia vitis solum tempore pacis laeto successu fructus praebet, in bello autem ab hostibus laeditur vel non satis curari potest (cf. Keil). Alii semen explicant quod in pace seritur (Trochon) vel segetem quae affert benedictionem et pacem (Schegg), vel quae in pace metetur et congregabitur (Alb.), vel semen fecundum, copiosum, securum (cf. Sanct. Lap. Mar. Men. Tir.). Immo Rib. et Calm. explicant, homines fore pacificos ; totam gentem pace fruituram. Syrus praebet : et semen erit in pace '. Chald. : tempore illo semen erit perfectum (vel salvum, securum). Veteres nullo modo agnoverunt appositionem ad vitem ; atque iuremerito ; nam vitis nullibi dicitur planta pacis vel simile quid ; neque ratio apparet, eur praecipue vitis prae aliis dicenda sit semen pacis. Quae a Keil affertur, valet pro universa agricultura etc. Locus autem a Hitz. productus minime innuit, vitem dictam fuisse plantam benedictionis. —.LXX habent : da * 3j SelEo elgryvnv. Explicatio simplicissima erit : segetes vel sata erunt segetes pacisi. e. incolumes, tutae (cf. Ges. Thes. p. 432) ; nam ex adverso minatus erat Deus : « frustraseretis sementem, quae ab hostibus devorabitur » (Lev. 26, 16). Quantopere pristina conditio sit in melius commutanda, quantopere ergo eos deceat animis laetis et erectis et optima spe futura prospicere, summatim sed valde efficaciter declaratur :
8:13
v. 13 «etf erit sicut. eratis maledictio in gentibus, domus Iuda et domus Israel, sic salvabo vos et eritis benedictio ; nolite timere, confortentur manus vestrae » ! — rem declarat Theod. : « solent enim homines et cum imprecantur, eos qui in calamitates inciderunt in medium afferre ac dicere : talia tibi contingant, qualia illi contigerunt, et cum bene precantur, eorum mentionem facere, quibus divina obtigit benedictio » ; sim. Lap. Calm. Atque ea explicatio omnino commendatur ex ler. 29, 229 : «et assumetur ex eis maledictio omni transmigrationi Iuda quae est in Babylone dicentium : ponat te Dominus sicut Sedeciam et sicut Achab, quos frixit rex Babylonis in igne » ; cf. Ier. 24, 9; 25, 18; 42, 18. 4 Reg. 22, 19; et pro benedictione : Gen. 48, 20 : «in te benedicetur Israel atque dicetur : faciat tibi Deus sicut Ephraim et sicut Manasse » ; cf. Ruth 4, 11. Cum hac significatione connectitur altera : eritis benedicti, sicuti eratis maledicti ; «sicut omnes gentes apud quas captivi exsulastis, vobis máledicebant vosque subsannabant et exsecrabantur, ita vice versa cum viderint vos a me liberari, prosperari, locupletari, vobis benedicent, vos laudabunt et celebrabunt » (Lap.). Ceterum vide Mich. 5, 1. Soph. 3, 16. Septimo verbo Deus causam addit, unde magnam spem concipiant (v.14. 48), et conditiones designat quas ipsi debeant implere (v. 16. 17). Causa autem confortationis, ait S. Hier., Domini promissio est, cui nil impossibile est, qui potest quae promittit implere. Quare quo magis augeat eis fiduciam (Theod. M.), comparationem inducit
8:14
v. 14 « quia haec dici( Dominus exercituum : sicut cogitavi ut affligerem vos, cum ad iracundiam provocassent patres vestri me, dicit Dominus, et non sum misertus ! ; v. A5 sic conversus cogitavi in. diebus istis ut benedicam domui Iuda et Ierusalem, nolite timere » | — ex magnitudine afflictionis colligant amplitudinem benedictionis eiusque certitudinem ; nam ut Theod. comparationem exponit : « quemadmodum veras esse poenarum minas ostendi, sic etiam bonis dispensationibus finem imponam » vel, ut S. Cyr. rem concipit : « quemadmodum volentem vos affligere propter multa peccata vestra nihil cohibuit, ita et bona cogitanti et satis afflictos misericordia prosequi volenti nihil erit impedimento ». Sed « ut permaneat sententia mea et non fiat irrita pollicitatio, haec facite quae praecipio »; ita S. Hier. bene nexum indicat cum
8:16
v. 16 « haec sunt ergo verba, quae facietis : loquimini veritatem unusquisque cum proximo $uo, veritatem et iudicium pacis iudicate in portis vestris, v. Al et unusquisque malum contra amicum suum ne cogitetis in cordibus vestris et àuramentum mendaz ne diligatis ; omnia enim haec sunt quae odi, dicit Dominus » ; — eadem Deüs ab eorum patribus ante exsilium postulaverat ; cf. "], 9. Virtutes commendantur pro vita et commercio sociali, ut veritatem et iustitiam colant. Eos qui caritatem veritatis non recipiant, qui amore veritatis non tangantur, inter extreme malos recenset S. Paulus (2 Thess. 2, 10). Deus igitur non extraordinaria a populo poposcit neque novos ritus iniunxit externos, sed vitae et societatis humanae fundamenta ut sarta tecta sint praecepit. Id iudicibus quoque inculcat ; judicium pacis i. e. munere suo pacem, concordiam, tranquillitatem foveant, dissidentes inter se concilient ?, litibus finem imponant. Iudicum ac senatorum consessus celebrabantur in portis ; cf. Ruth 4, 1. 11. 2 Beg. 13, 2; 19, 8. Iob 99, "1; 31, 91. Prov. 22, 22; 91, 23. Cuius rei rationem hanc h. 1l. affert S. Hier. : « ne cogerentur agricolae intrare urbes et aliquod subire dispendium, iudices in portis residebant, ut tam urbanos quam rusticos in exitu et introitu audirent et finito negotio unusquisque confestim ad sedes proprias reverteretur ». Advertendum est, quam sedulo Deus conditiones efferat. Unde concludes, promissiones illas de benedictione et prosperitate non dari absolute, verum in quantum sint implendae, multum dependere a virtutibus et pietatis studio populi Dei. Id suo modo etiam valet de regno messianico., Nam utrum eius pax ac benedictio largius an parcius sit exstatura, citius an tardius ad omnes populos sit diffundenda, maiore vel minore ambitu atque amplitudine sit omnibus gustanda etc., haec omnia quam plurimum liberae hominum cooperationi relinquuntur, et proh dolor, multum ex hominum malitia impediri possunt praeclari illi fructus et effectus, qui per se regno messianico insunt (cf. 6, 10). Octavo verbo demum responsio fit directa ad quaestionem propositam :
8:18
v. 18 « Et factum est verbum Domini exercituum ad. me dicens :
8:19
v. 19 haec dicit Dominus exercituum : ieiunium quarti et iciunium quinti et ieiunium septimi et ieiunium decimi erit domui luda in gaudium et laetitiam et in sollemnitates praeclaras ; veritatem tantum et pacem diligite » ; — de ieiuniorum ratione vide ad 7, 1. De unoieiunio interrogarunt ; Deus abundantius respondet et maxima cum benevolentia et promptitudine optima quaeque largiendi, se illos ieiuniorum dies quos propter calamitatem theocratiae eversae luctuosos habebant, commutaturum esse in dies laetitiae et iucundae festivitatis, dummodo virtutibus operam dent. Instauratio scil. theocratiae veterem calamitatem oblivioni dabit eiusque gloria tam erit illustris tantamque secum afferet beatitatem, ut ipsa veteris luctus recordatio pariat laetitiam. Erat enim vetus illa calamitas quasi via ad instaurationem praeclaram, erat quasi partus dolor, quo peracto splendida exstitit proles; hac enim consideratione rem proponit Michaeas € dole, enitere filia Sion quasi parturiens (4, 10). coacti; et quia eo mense et a Nabuchodonosor et multa post saecula a Tito et Vespasiano templum incensum sit atque destructum, capta sit urbs Bether ad quam multa [udaeorum millia confugissent, aratum templum in ignominiam gentis oppressae a Turriano Rufo ; mense autem decimo, quia Ezechiel in captivitate positus audiverit et cunctus populus captivorum templum esse subversum. Átque revera talis traditio exstat in tractatibus mischnicis ; ita v. g. in tract. Taanith legitur : « quinque res patres nostros afflixerunt die 177 mensis Thammuz et quinque die nono mensis Àb ; nam die 17 Thammuz fractae sunt tabulae (legis) et cessavit iuge sacrificium et perrupta est civitas et combussit Appostemus legem et statuit idolum in templo. Nono die mensis ÁÀb decrevit (Deus), ne patres nostri ingrederentur in terram ; desolatum est templum primum et alterum, capta est Bither ; diruta urbs » (cf. Mischna ; Legum mischnicarum liber : Ordo festorum ; ed. Guil. Surenhusius, pars altera p. 382 ; ubi etiam variorum notas et explicationes invenies, et p. 315-317). Multis demonstrare conatur Rib. supputationem ludaeorum, quáàndo fractae sint tabulae et seditio propter exploratores orta, omnino ex s. Scripturae narratione colligi. Alii cum quattuor istis ieiuniis coniungunt quattor ieiunia in Ecclesia usitata. De qua re audi Philastrium : « per aunum quattuor ieiunia in Ecclesia celebrantur : in Natali primum, deinde in Pascha, tertium in Epiphania (i. e. Ascensione Domini), quartum in Pentecoste. Nam in Natali Salvatoris Domini ieiunandum est, deinde in Paschae Quadragesima, atque in Ascensione itidem in coelum post Pascha die quadragesimo, inde usque ad Pentecosten diebus decem » (haeresis de Zacharia ; M. 12, 1286). Alb. autem ieiunia quae dicuntur quattuor temporum commemorat ; vide quoque in decreto Gratiani caput de ieiunio distinct. 76. Sensum responsi ita aliqui accipiunt, ut [udaei iis diebus ieiunare iubeantur ; verum cum laetitia et exsultatioue (Theod. Theod. M. Rup.) ; communiter tamen eos solvi a ieiunio recte explicant (cf. S. Cyr. Sanct.), vel iis relinqui integrum. Nono Domini verbo qualis laetitia et sollemnitas bona (hebr. v. 19) futura sit, describitur et denuo indoles spiritualis instaurationis effertur :
8:20
v. 90 « haec dicit Dominus exercituum : usquequo. veniant. populi et habitent in. civitatibus multis,
8:21
v. 91 etvadant habitatores, unus ad. alterum, dicentes * eamus et deprecemur faciem Domini et quaeramus Dominum exercituum ; vadam etiam ego ;
8:22
v. 92 et venient populi multi et gentes robustae ad quaerendum Dominum exercituum in lerusalem et deprecandam faciem Domini » ; — hebr. v. 20 verte : adhuc erit, ut veniant populi et incolae urbium multarum et eant incolae untus ad alteram ' dicendo; eamus... magnum igitur studium, magna aderit aemulatio et mutua inter se exhortatio ad cultum Dei sedulo exercendum. Etiam huius rei znitia quaedam iam tempore Zorobabelis et postea adfuisse, non sine probabili ratione contendunt complures interpretes (cf. Theod. Sanct. Lap. Men. Tir. Calm.), quem in finem afferri potest praeter multitudinem proselytarum qui ubique terrarum simul cum Iudaeis inveniebantur (cf. Act. 2, 9-41) testimonium ex libro Esther 8, 17 ; Iudaeis enim a persecutione liberatis « plures alterius gentis et sectae eorum religioni et caerimoniis iungebantur ». Per tales vero proselytas divina providentia regni messianici propagationem praeparavit apud gentes, uti testantur narrationes in Act. Ap. Sed uti haec obscurius quidem contigerunt post aedificationem sub Zorobabele factam, ita, ut TAeod. ait, postquam Salvator in carne apparuit, cernere est terram et mare cop» currere ad illam urbem et cupere loca salutarium passionum intueri. Decimo demum verbo tantam promittit in instaurata theocratia cerni praesentem Dei benedictionem, ut certatim plurimi ad eam aggregari suppliciter expetant :
8:23
v. 93 « haec dicit Dominus exercituum : in diebus illis, in quibus apprehendent. decem. homines ez omnibus linguis gentium et apprehendent fimbriam viri ludaei dicentes : ibimus vobiscum ; audivimus enim, quoniam Dominus vobiscum est » ; — hebr. iilis diebus erit, ut apprehendant... numerus denarius quandoque pro compluribus usurpatur v. g. Gen. 81, "I. A4. Lev. 26, 26. Num. 14, 22. . universalis in omnibus linguis gentium cernitur (cf. Gen. 10, 91. 314. Is. 66, 18) ; diversitas linguarum, qua homines inter se separari solent, non impediet, quominus unum exsistat ovile, quominus agnoscant omnes salutem esse ex ludaeis. Id quomodo in Apostolis genere Iudaeis sit factum, iam S. Cyr. Theod. pluribus prosequuntur aliique explicant (cf. Rib. Lap.). Atque S. Cyr. haud incongrue comparationem declarat: «pueruli nonnunquam patrem sequi gestientes comprehensa ora vestis eius illis tactibus velut adiuti et a veste pendentes citra errorem periculumque gradiuntur. Eodem modo, opinor, et qui rebus creatis servierunt potius quam Creatori, pro germanis patribus cooptantes evangelicorum dogmatum explanatores et per concordiam illis colligati sequuntur eos infantes adhuc iudiciis et simili via incedunt » etc. Quanto ergo desiderio aliae nationes expetiturae sint salutem, depingitur. Alliciuntur autem Dei ope quam praesentem esse norunt in theocratia. Ceterum apte monet Rib., ex novi foederis sacris auctoribus facile colligi, veros demum in Dei acceptione Iudaeos non carnali generatione censeri, sed vera pietate et religione sincera, cultorem De: esse Iudaeum : «nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus » (Phil. 3, 3; cf. Rom. 2, 95-99. Apoc. 2, 9). Id quoque praeclaro exemplo S. Paulus demonstrat, inseri scil. oleastrum in olivam et ita radicis et pinguedinis olivae effici socium, ramos autem frangi, exscindi, abiici (Rom. 41, 17-24). Est enim theocratia haec oliva et veri Iudaei sunt quotquot ad eam pertinent, quotquot in eam insiti sunt 'ac implantati. Unde novi foederis sacri auctores promissiones Iudaeis datas immediate intelligunt de Christianis ex variis nationibus collectis (cf. Gal. 4, 26 - 91. Rom 4, 11) ; «qui enim ex fide sunt, ii sunt filii Abrahae; si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem heredes» (Gal. 3, "1. 29). Iis congruunt quoque verba praecursoris Messiae : « dico enim vobis quoniam potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae » (Matth. 3, 9); ii autem qui sola generatione ab Abraham descendunt, minime vero fidem ac pietatem Abrahae in se exprimunt, explicite a cognatione Abrahae excluduntur : «si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite... vos ex patre diabolo estis» (Ioan. 8, 39. 44. Rom. 4, 12 ; quo in locoex textu graeco lege et explica : ut sit Abraham pater non pro iis, qui tantum ex circumcisione sunt, sed pro iis, qui etiam sectantur vestigia fidei). Anc. — Quaenam sit vera ad regnum messianicum praeparatio, propheta in secunda parte exponit. In tertia parte iam ipsum tempus messianicum eiusque bona, sed eius quoque iudicia pertractat, ita primam libri partem modo illusrans et clarius explicans, modo novis additis vaticiniis et doctrinis augens ae ditans res ibi traditas. Haec tertia pars duabus inscriptionibus onus verbi Domini in duas dividitur sectiones. Atque in priore quidem s. vates incipit a iudicio in gentes exercendo. Quod enim in prima parte 1, 19-21 in universum ei est ostensum symbolice, id iam ad gentes Palaestinae vicinas applicat docens, quomodo onus verbi Domini devolvendum sit in Syriam, Phoeniciam et in Philisthaeos ; Tyrus igni devorabitur ; superbia Philisthaeorum conteretur ; at eo fine deiiciuntur, ut ablata idololatria bonorum fiant participes theocratiae et in ea alto dignitatis gradu ornentur (9, 1-1). Sed medius inter impetus hostiles et pericula populus Dei secure degit, quia eorum curam Deus gerit ; iis ingentis laetitiae causa proponitur in Rege Sion qui venit ad urbem suam salvator, mansuetus, pacificus, qui pacem omnibus annuntiat et regnum fundat per universum orbem (9, 8-10). Ita propheta distinctius proponit id quod 6, 43 de Messia ét pacis consilio docuerat. Cum igitur talis Rex venturus sit ad Sionem, omnes qui adhue in regione aliena morantur, ad reditum invitantur eximiis Dei favoribus propositis ; Deus enim populum suum praeclaris victoriis et singulari protectione ornabit ; sanctuarlum Dei erigetar ; bonorum copia iis obtinget (9, 11-17). Hanc felicem conditionem instanter ut a Domino abiecta omni superstitione efflagitent, vates opportune habita ratione temporum monet (10, 1-2). Deus autem amotis et punitis malis pastoribus paratus est salutem largiri gloriosam : theocratia firmiter in se erit constituta ; gloriose bellabunt ; omnes robore, victoriis, laetitia Deo donante exsultabunt (10, 3-71). Dispersi quoque colligentur, quibus in ipsa dispersione Deus benigne providit, et si opus fuerit, Deus paratus est magnis miraculis eos reducere iis haud absimilibus, quibus olim populum ex Aegypto sibi acquisivit. Tanto autem apparatu ereptosdecet ambulare in viis Domini (10, 8-12). Cum igitur Deus auxilio adeo potenti populum suum congreget et tantis eum ornare velit bonis, dummodo populus se Domino praebeat docilem, mirum non est, si Deus in rebelles et contumaces iudicium denuntiat ingentis vastationis (41, 1-3). Ita ostenditur, etiam populum electum iisdem iudicii divini poenis esse castigandum sicut gentes, si gentium mores expresserit et a Domino defecerit. Ea parte simul illustrat ac declarat s. vates, quae in prima parte symbolice proponuntur de ablatione iniquitatis in terram Sennaar et de iudicio divino in contumaces exercendo (cf. 5, 1-6, 8). Iudicio igitur vastationis generatim proposito (41, 14-3) eius rationes et causae quae in populi electi moribus rebusque gestis et tempore Messiae gerendis continentur, per modum actionis symbolicae repraesentantur. Iubetur enim propheta munus suscipere pastoris et grezem Domini pascere. Is quidem suo officio rite fungitur : gregem ab externis hostibus tuetur, iniquos gregis vexatores interimit ; at grex se praebet contumacem, aversatur suum pastorem ; unde ille iure iratus gregem tradit exteris vexandum ; qua castigatione pauci erudiuntur (11, 4-11). Alterum bonus pastor adhibet conatum, ut gregem rebellem ad meliorem revocet frugem : postulat muneris sui mercedem, ut demum serio secum recogitent qualis quantusque sit eius labor et quanti aestimandus. At frustra. Pretio servili triginta argenteorum maximum opprobrium ei infligunt, eum tamquam vile mancipium declarantes. Acceptam iniuriam pastor ad Dei tribunal affert et gregis contumacis curam dimittit illum tradens interitui (14, 19-14). In iustam autem punitionem grex reiecto bono pa- Store vexandus et destruendus traditur malo pastori (11, 15-1'1). Hac actione symbolica tota historia populi electi delineatur ab exitu ex Acgypto usque ad populi rebellis ruinam sub Vespasiano et Tito. Vexatio a malo pastore inferenda est illa ipsa vastatio, a cuius descriptione vates cap. 114 exorsus est. Ita patet quomodo huius sectionis titulus onus verbi Domini etiam eos ex Israelitis tangat qui neglecta Dei vocatione gentium mores et hostiles animos in Deum induerint. Praeclare describitur salus messianica, egregie exhibentur immensa illa bona quibus Deus populum suum in epocha instaurationis cumulare vult, sublimi prorsus ratione Dei maiestas et potentia depingitur parata ad mirabilia quaevis patranda (cp. 9. 10), ea utique conditione ut in nomine Domini ambulent (10, 12) ; unde mirum non est, si quo maiora bona obedientibus sunt proposita, eo etiam maiora mala rebellibus obventura praedicuntur. Uti igitur olim Moyses populo vitam et mortem proposuit, benedictionem et maledictionem (Deut. 30, 19), uti Isaias saepius salutis messianicae splendorem oppositis calamitatum tenebris quibus contemptores eius obvolvendi essent, efficaciter commendavit (cf. cp. 34, 85 ; 48, 20-22 etc.) ; ita Zacharias in hac sectione utramque sortem popularibus declarat : summam beatitatem, si Domino fuerint obedientes, miseriam summam et ruinam, si Regem suum et Pastorem bonum abiecerint. Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem ! Hoc argumento praeclare illustratur id quod vates statim ab initio infert : quia Domino est oculus super genus humanum et super tribus Israel (9, 1). Syriae iudicium Dei solum in universum denuntiatur ?:
8:4
È quindi una gratuita accusa il rimprovero che viene fatto spesso all'etica del Vangelo, di essere fautrice di un'esistenza melanconica e tetra, senza gioia e senza sole, cioè senza d. Tra le benedizioni promesse dal profeta a Gerusalemme è lo spettacolo di bambini e fanciulle intenti a divertirsi (Zac. 8, 4). Gesù stesso nel Vangelo prende lo spunto dai giuochi e dai d. dei fanciulli palestinesi (Mt. 11, 16-17). E nulla ci vieta di immaginare, come hanno fatto spesso gli artisti, la …
8:6
… riprendono il culto, rinnovano il patto, sono della tribù di G.; la nuova comunità da essi formata è l'eletto Israele, legittimo erede delle promesse divine, prologo e preparazione immediata al regno messianico (Agg. 2, 6-9, 20-23; Zach. 6, 12-15; 8, 6-8, 20-23; Mal. 1, 11; 3, 1). Tale supremazia spirituale si manifestava tangibilmente nel Tempio, unico luogo dove era permesso il culto esterno a Jahweh. …
… Aggeo e Zaccaria riaccesero gli animi con la speranza messianica; e con Gioele e Malachia portarono a termine l'opera indefessamente condotta da Esdra e Neemia. È vero, i rimpatriati sono il «resto» vaticinato (Agg. 1, 12; Zach. 8, 6.11; cf. 2, 9.14 [Volg. 2, 5.10]), l'Israele delle promesse (Zach. 1, 7-17; 2, 5-17 [Volg. 2, 1-13]; Mal. 1, 1-5; Ioel 2, 18 sg. 26 sg.), gli eredi del patto del Sinai o davidico (Agg. …
8:8
… Zach. 8, 6.11; cf. 2, 9.14 [Volg. 2, 5.10]), l'Israele delle promesse (Zach. 1, 7-17; 2, 5-17 [Volg. 2, 1-13]; Mal. 1, 1-5; Ioel 2, 18 sg. 26 sg.), gli eredi del patto del Sinai o davidico (Agg. 2, 5; che ora ha la sua piena attuazione: Zach. 2, 16; 8, 8; Ioel 2, 17; 4, 2.16 sg. [Volg. 3, 2.16 sg.]), e sono benedetti da Jahweh (Agg. 2.18 sg.; Zach. 8.14 sg.), mentre Edon e quanti hanno gioito della rovina di Giuda stanno per essere …
8:19
no del frumento, del vino e dell'olio: cf. Zach. 8, 19).
8:23
Fin dal 722 a. C., e specialmente dall'esilio babilonese (sec. vi a. C.), Israele era ridotto alla sola tribù di Giuda; gli Israeliti si chiamarono quindi « Giudei » (Ier. 40, 11-15; 44, 26; Zach. 8, 23; Esch. 2, 5; 3, 6; 9, 29, ecc.; Esd. 4, 12, ecc.; Neh. 4, 2; 5, 17; 6, 6, ecc.; specissimo in I-II Mach. e nel Nuovo Testamento).
… sg.; Deut. 10, 18 sg., ecc.; cf. H. Lesêtre, Etranger, in DB, II, col. 204); essi potevano abbracciare la religione giudaica (v. proselutti); ed i profeti annunziano la loro aggregazione al regno messianico: Is. 2, 2; 42, 6; 49, 6; 60, 3; Zach. 2, 15; 8, 23; Mal. 1, 11, ecc. Nelle persecuzioni subite al ritorno dall'esilio (Neh. 5, 8; 9, 2; 13, 1-3) a particolarmente dai Seleucidi (I-II Maccabee) si sviluppò nei giudei quell'odio contro …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.