The Holy Ghost comming to the Faithful vpon vvhitsunday. 5 Ievves in Hierusalem of al Nations do vvonder to heare them speaks al tongues. 14 And Peter to the deriders declareth, that it is not drunkennes, but the Holy Ghost vvhich Ioel did prophecie of, vvhich IESVS (whom they crucified) being now risen againe and ascended (as he sheweth also out of the Scriptures) hath powred ou• from heauen, cōcluding therfore that he is CHRIST, and they most horrible murderers. 17 Whereat they being compuncte, and submitting them selues, he telleth them that they must be baptized, and then they also shal receiue the same Holy Ghost, as being promised to al the baptized. 41 And so 3000 are baptized that very day. 42 Whose godly exercises are here reported, and also their liuing in state of perfection. The Apostles worke many miracles, and God daily increaseth the number of the Church.
1And when the days of the Pentecost were accomplished, they were all together in one place:Sul finire de' giorni della Pentecoste stavano tutti insieme nel medesimo luogo:AND vvhen the daies of Pentecost vvere accomplished, they vvere al together in one place:Et cum complerentur dies Pentecostes, erant omnes pariter in eodem loco: 2And suddenly there came a sound from heaven, as of a mighty wind coming: and it filled the whole house where they were sitting.E venne di repente dal cielo un suono, come se levato si fosse un vento gagliardo, e riempie tutta la casa, dove abitavano.and sodenly there vvas made a sound from heauen, as of a vehemēt vvinde cōming, & it filled the whole house vvhere they vvere sitting.et factus est repente de cælo sonus, tamquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum ubi erant sedentes. 3And there appeared to them parted tongues, as it were of fire: and it sat upon every one of them.E apparvero ad essi delle lingue bipartite come di fuoco, e si posò sopra ciascheduno di loro.And there appeared to them parted tonges as it were of fire, and it sate vpon euery one of them:Et apparuerunt illis dispertitæ linguæ tamquam ignis, seditque supra singulos eorum: 4And they were all filled with the Holy Ghost: and they began to speak with divers tongues, according as the Holy Ghost gave them to speak.E furon tutti ripieni di Spirito santo, e principiarono a parlare varj linguaggi, secondo che lo Spirito santo dava ad essi di favellare.and they vvere al replenished vvith the HOLY GHOST, and they began to speake vvith diuerse tonges, according as the HOLY GHOST gaue them to speake.et repleti sunt omnes Spiritu Sancto, et cœperunt loqui variis linguis, prout Spiritus Sanctus dabat eloqui illis. 5Now there were dwelling at Jerusalem, Jews, devout men, out of every nation under heaven.Or abitavano in Gerusalemme degli Ebrei, uomini religiosi, di tutte le nazioni, che sono sotto del cielo.And there vvere dvvelling at Hierusalē Ievves, deuout men of euery nation that is vnder heauen.Erant autem in Jerusalem habitantes Judæi, viri religiosi ex omni natione quæ sub cælo est. 6And when this was noised abroad, the multitude came together, and were confounded in mind, because that every man heard them speak in his own tongue.E divolgatasi una tal voce, si raunò molta gente, e rimase attonita, perché ciascheduno gli udiva parlare nella sua propria lingua.And vvhen this voice vvas made, the multitude came together, and vvas astonied in minde, because euery man heard them speake in his ovvne tongue.Facta autem hac voce, convenit multitudo, et mente confusa est, quoniam audiebat unusquisque lingua sua illos loquentes.
7And they were all amazed, and wondered, saying: Behold, are not all these that speak Galileans?E si stupivano tutti, e facevan le meraviglie, dicendo: Non son eglino costoro, che parlano, Galilei tutti quanti?And they vvere al amased, and marueled saying, Are not, lo, al these that speake, Galileans,Stupebant autem omnes, et mirabantur, dicentes: Nonne ecce omnes isti qui loquuntur, Galilæi sunt ? 8And how have we heard, every man our own tongue wherein we were born?E come mai abbiamo udito ciascheduno di noi il nostro linguaggio, nel qual siamo nati?and hovv haue vve heard' eche man our ovvne tongue vvherein vve vvere borne?et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram in qua nati sumus ? 9Parthians and Medes and Elamites and inhabitants of Mesopotamia, Judea, and Cappadocia, Pontus and Asia,Parti, e Medi, ed Elamiti, e abitatori della Mesopotamia, della Giudea, e della Cappadocia, del Ponto, e dell'Asia,Parthians, and Medians, and Elamites, and that inhabite Meso potámia, Ievvrie, and Cappadocia, Pontus, and Asia,Parthi, et Medi, et Ælamitæ, et qui habitant Mespotamiam, Judæam, et Cappadociam, Pontum, et Asiam, 10Phrygia and Pamphylia, Egypt and the parts of Libya about Cyrene, and strangers of Rome,Della Frigia, e della Panfilia, dell'Egitto, e de' paesi della Libia, che è intorno a Cirene, e pellegrini Romani.Phrygia, and Pamphilia, Aegypt and the partes of Lybia that is about Cyrénee, and strangers of Rome,Phrygiam, et Pamphyliam, Ægyptum, et partes Libyæ quæ est circa Cyrenen: et advenæ Romani, 11Jews also, and proselytes, Cretes, and Arabians: we have heard them speak in our own tongues the wonderful works of God.Tanto Giudei, come Proseliti, Cretensi ed Arabi abbiamo udito costoro discorrere nelle nostre lingue delle grandezze di Dio.Ievves also, and Proselytes, Cretensians, and Arabians: Vve haue heard' them speake in our ovvne tonges the great vvorkes of God.Judæi quoque, et Proselyti, Cretes, et Arabes: audivimus eos loquentes nostris linguis magnalia Dei. 12And they were all astonished, and wondered, saying one to another: What meaneth this?E tutti si stupivano, ed eran pieni di meraviglia dicendo l'uno all'altro: Che sarà mai questo?And they vvere al astonied, and marueled, saying one to an other, Vvhat meaneth this?Stupebant autem omnes, et mirabantur ad invicem, dicentes: Quidnam vult hoc esse ? 13But others mocking, said: These men are full of new wine.Altri poi facendosi beffe dicevano: Sono pieni di vino dolce.But others deriding said, That these are ful of nevv vvine.Alii autem irridentes dicebant: Quia musto pleni sunt isti. 14But Peter standing up with the eleven, lifted up his voice, and spoke to them: Ye men of Judea, and all you that dwell in Jerusalem, be this known to you and with your ears receive my words.Ma levatosi su Pietro con gli undici alzò la voce, e disse loro: Uomini Giudei, e voi tutti, che abitate Gerusalemme, sia noto a voi questo, e aprite le orecchie alle mie parole.But Peter standing vvith the Eleuen, lifted vp his voice, and spake to them, Ye men, Ievves, and al you that dvvel in Hierusalem, be this knovven to you, and vvith your eares receiue my vvordes.Stans autem Petrus cum undecim, levavit vocem suam, et locutus est eis: Viri Judæi, et qui habitatis Jerusalem universi, hoc vobis notum sit, et auribus percipite verba mea.
15For these are not drunk, as you suppose, seeing it is but the third hour of the day:Imperocché nun sono costoro, come voi vi pensate, ubbriachi, mentre è la terza ora del dì:For these are not drunke, as you suppose, vvhereas it is the third houre of the day:Non enim, sicut vos æstimatis, hi ebrii sunt, cum sit hora diei tertia: 16But this is that which was spoken of by the prophet Joel:Ma questo è quello, che fu detto dal profeta Gioele:But this is it that vvas said by the Prophet Ioël,sed hoc est quod dictum est per prophetam Joël: 17And it shall come to pass, in the last days, (saith the Lord), I will pour out of my Spirit upon all flesh: and your sons and your daughters shall prophesy: and your young men shall see visions, and your old men shall dream dreams.Avverrà negli ultimi giorni (dice il Signore) che io spanderò il mio spirito sopra tutti gli uomini: e profeteranno i vostri figliuoli, e le vostre figliuole: e la vostra gioventù vedrà delle visioni, e i vostri vecchi sogneranno de' sogni.And it shal be, in the last daies (saith our Lord) of my Spirit I vvil povvre out vpon al flesh: and your sonnes and your daughters shal prophecie, and your yong men shal see visions, and your auncients shal dreame dreames.Et erit in novissimis diebus, dicit Dominus, / effundam de Spiritu meo super omnem carnem: / et prophetabunt filii vestri et filiæ vestræ, / et juvenes vestri visiones videbunt, / et seniores vestri somnia somniabunt. 18And upon my servants indeed and upon my handmaids will I pour out in those days of my spirit: and they shall prophesy.E sopra i miei servi, e sopra le mie serve spanderò in que' giorni il mio spirito, e profeteranno:And vpon my seruants truely, and vpon my handmaides vvil I povvre out in those daies, of my Spirit, and they shal prophecie:Et quidem super servos meos, et super ancillas meas, / in diebus illis effundam de Spiritu meo, / et prophetabunt: 19And I will shew wonders in the heaven above, and signs on the earth beneath: blood and fire, and vapour of smoke.E farò de' prodigj su in cielo, e de' segni giù nella terra, sangue, e fuoco, e vapore di fumo.and I vvil giue vvonders in the heauen aboue, and signes in the earth beneath, bloud, and fire, and vapour of smoke.et dabo prodigia in cælo sursum, / et signa in terra deorsum, sanguinem, et ignem, et vaporem fumi: 20The sun shall be turned into darkness and the moon into blood, before the great and manifest day of the Lord shall come.Il sole si cangerà in tenebre, e la luna in sangue, prima che giunga il giorno grande, e illustre del Signore.The sunne shal be turned into darkenes, and the moone into bloud, before the great and manifest day of our Lord doth come.sol convertetur in tenebras, / et luna in sanguinem, / antequam veniat dies Domini magnus et manifestus.
21And it shall come to pass, that whosoever shall call upon the name of the Lord shall be saved.E avverrà, che chiunque avrà invocato il nome del Signore, sarà salvo.And it shal be, euery one vvhosoeuer calleth vpon the name of our Lord, shal be saued.Et erit: omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. 22Ye men of Israel, hear these words: Jesus of Nazareth, a man approved of God among you by miracles and wonders and signs, which God did by him, in the midst of you, as you also know:Uomini Israeliti, udite queste parole: Gesù Nazareno, uomo, cui Dio ha renduto irrefragabile testimonianza tra di voi per mezzo delle opere grandi, e de' prodigj, e de' miracoli, i quali per mezzo di lui fece Dio su gli occhi vostri, come voi stessi sapete:Ye men of Israël heare these vvordes, IESVS of Nazareth a man approued of God among you, by miracles and vvonders and signes vvhich God did by him in the middes of you, as you knovv:Viri Israëlitæ, audite verba hæc: Jesum Nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis: 23This same being delivered up, by the determinate counsel and foreknowledge of God, you by the hands of wicked men have crucified and slain.Questi per determinato consiglio, e prescienza di Dio essendo stato tradito, voi trafiggendolo per le mani degli empj lo uccideste:this same, by the determinate counsel and prescience of God being deliuered, you by the handes of vvicked men haue crucified and slaine.hunc, definito consilio et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum affligentes interemistis: 24Whom God hath raised up, having loosed the sorrows of hell, as it was impossible that he should be holden by it.Cui Dio risuscitò, sciolto avendolo dai dolori dell'inferno, siccome era impossibile, che da questo fosse egli ritenuto.vvhom God hath raised vp loosing the sorovves of hel, according as it vvas impossible that he should be holden of it.quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. 25For David saith concerning him: I foresaw the Lord before my face: because he is at my right hand, that I may not be moved.Imperocché di lui dice Davidde: Io antivedeva sempre il Signore dinanzi a me: perché egli sta alla mia destra, affinchè io non sia commosso:For Dauid saith concerning him, I foresavv the Lord in my sight alvvaies: because he is at my right hand that I be not moued.David enim dicit in eum: Providebam Dominum in conspectu meo semper: / quoniam a dextris est mihi, ne commovear:
26For this my heart hath been glad, and my tongue hath rejoiced: moreover my flesh also shall rest in hope.Per questo rallegrossi il mio cuore, ed esultò la mia lingua, e di più la mia carne riposerà sulla speranza,For this, my hart hath been glad and my tongue hath reioyced: moreouer my flesh also shal rest in hope.propter hoc lætatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, / insuper et caro mea requiescet in spe: 27Because thou wilt not leave my soul in hell: nor suffer thy Holy One to see corruption.Che tu non abbandonerai l'anima mia nell'inferno, né permetterai, che il tuo Santo vegga la corruzione.Because thou vvilt not leaue my soul in hel, nor giue thy Holy one to see corruption.quoniam non derelinques animam meam in inferno, / nec dabis sanctum tuum videre corruptionem. 28Thou hast made known to me the ways of life: thou shalt make me full of joy with thy countenance.Mi insegnanti le vie della via: e mi ricolmerai di allegrezza colla tua presenza.Thou hast made knovven to me the vvaies of life: thou shalt make me ful of ioyfulnes vvith thy face.Notas mihi fecisti vias vitæ: / et replebis me jucunditate cum facie tua. 29Ye men, brethren, let me freely speak to you of the patriarch David: that he died and was buried; and his sepulchre is with us to this present day.Fratelli, sia lecito di dire liberamente con voi del patriarca Davidde, che egli morì, e fu sepolto: e il suo sepolcro e presso di noi sino al dì d'oggi.Ye men, brethren, let me boldly speake to you of the Patriarch Dauid: that he died, and vvas buried: and his sepulchre is vvith vs vntil this present day.Viri fratres, liceat audenter dicere ad vos de patriarcha David, quoniam defunctus est, et sepultus: et sepulchrum ejus est apud nos usque in hodiernum diem. 30Whereas therefore he was a prophet and knew that God hath sworn to him with an oath, that of the fruit of his loins one should sit upon his throne.Essendo egli adunque profeta, e sapendo, che Dio promesso avevagli con giuramento, che uno della sua stirpe doveva sedere sopra il suo trono,Vvhereas therfore he vvas a Prophet, and knevv that by an othe God had svvorne to him that of the fruite of his loynes there should sit vpon his seate:Propheta igitur cum esset, et sciret quia jurejurando jurasset illi Deus de fructu lumbi ejus sedere super sedem ejus: 31Foreseeing this, he spoke of the resurrection of Christ. For neither was he left in hell: neither did his flesh see corruption.Profeticamente disse della risurrezione del Cristo, che egli non fa abbandonato nell'inferno, né la carne di lui vide la corruzione.forseeing he spake of the resurrection of Christ, for neither vvas he left in hel, neither did his flesh see corruption.providens locutus est de resurrectione Christi, quia neque derelictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptionem.
32This Jesus hath God raised again, whereof all we are witnesses.Questo Gesù lo risuscitò Iddio, della qual cosa siamo testimoni tutti noi.This IESVS hath God raised againe, vvhereof al vve are vvitnesses.Hunc Jesum resuscitavit Deus, cujus omnes nos testes sumus. 33Being exalted therefore by the right hand of God and having received of the Father the promise of the Holy Ghost, he hath poured forth this which you see and hear.Esaltato egli adunque alla destra di Dio, e ricevuta dal Padre la promessa dello Spirito santo, lo ha diffuso, quale voi lo vedete, e lo udite.Being exalted therfore by the right hand of God, and hauing receiued of his father the promisse of the holy Ghost, he hath povvred out this vvhom' you see and heare.Dextera igitur Dei exaltatus, et promissione Spiritus Sancti accepta a Patre, effudit hunc, quem vos videtis et auditis. 34For David ascended not into heaven; but he himself said: The Lord said to my Lord: Sit thou on my right hand,Imperocché non salì Davidde al cielo: eppure egli disse: Ha detto il Signore al mio Signore, siedi alla mia destra,For Dauid ascended not into heauen: but he saith, Our Lord hath said to my Lord, sit on my right hand,Non enim David ascendit in cælum: dixit autem ipse: Dixit Dominus Domino meo: / Sede a dextris meis, 35Until I make thy enemies thy footstool.Sino a tanto che io ponga i tuoi nemici sgabello a' tuoi piedi.vntil I make thine enemies the footestoole of thy feete.donec ponam inimicos tuos / scabellum pedum tuorum. 36Therefore let all the house of Israel know most certainly that God hath made both Lord and Christ, this same Jesus, whom you have crucified.Sappia adunque indubitamente tutta la casa d'Israele, che Dio ha constituito Signore, e Cristo questo Gesù, il quale voi avete crocifisso.Therfore let al the house of Israël know most certainly that God hath made him both Lord, and CHRIST, this IESVS, vvhom you haue crucified.Certissime sciat ergo omnis domus Israël, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus hunc Jesum, quem vos crucifixistis. 37Now when they had heard these things, they had compunction in their heart and said to Peter and to the rest of the apostles: What shall we do, men and brethren?Udite queste cose, si compunser di cuore e dissero a Pietro, e agli altri Apostoli: Fratelli, che dobbiam noi fare?And hearing these things, they were compuncte in hart, and said to Peter and to the rest of the Apostles, Vvhat shal vve doe men, brethren?His autem auditis, compuncti sunt corde, et dixerunt ad Petrum et ad reliquos Apostolos: Quid faciemus, viri fratres ?
38But Peter said to them: Do penance: and be baptized every one of you in the name of Jesus Christ, for the remission of your sins. And you shall receive the gift of the Holy Ghost.E Pietro disse loro: Fate penitenza, e si battezzi ciascheduno di voi nel nome di Gesù Cristo per la remissione de' vostri peccati: e riceverete il dono dello Spirito santo.But Peter said to them, Doe penance, and be euery one of you baptized in the name of IESVS CHRIST for remission of your sinnes: and you shal receiue the gift of the holy Ghost.Petrus vero ad illos: Pœnitentiam, inquit, agite, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum: et accipietis donum Spiritus Sancti. 39For the promise is to you and to your children and to all that are far off, whomsoever the Lord our God shall call.Imperocché per voi sta la promessa, e pe' vostri figliuoli, e per tutti i lontani, quantunque ne chiamerà il Signore Dio nostro.For to you is the promisse, and to your children, and to al that are farre of, vvhomsoeuer the Lord our God shal call.Vobis enim est repromissio, et filiis vestris, et omnibus qui longe sunt, quoscumque advocaverit Dominus Deus noster. 40And with very many other words did he testify and exhort them, saying: Save yourselves from this perverse generation.E con altre moltissime parole gli persuadeva, e gli ammoniva, dicendo: Salvatevi da questa perversa generazione.Vvith very many other vvordes also did he testifie, and exhorted them, saying, Saue your selues from this peruerse generation.Aliis etiam verbis plurimis testificatus est, et exhortabatur eos, dicens: Salvamini a generatione ista prava. 41They therefore that received his word were baptized: and there were added in that day about three thousand souls.Quegli adunque, che ricevettero la parola di lui, furon battezzati, e si aggiunsero in quel giorno circa tremila anime.They therfore that receiued his vvord, vvere baptized: and there vvere added in that day about three thousand soules.Qui ergo receperunt sermonem ejus, baptizati sunt: et appositæ sunt in die illa animæ circiter tria millia. 42And they were persevering in the doctrine of the apostles and in the communication of the breaking of bread and in prayers.Ed erano assidui alle istruzioni degli Apostoli, e alla comune frazione del pane, e nella orazione.And they vvere perseuéring in the doctrine of the Apostles, and in the communication of the breaking of bread, and praiers.Erant autem perseverantes in doctrina Apostolorum, et communicatione fractionis panis, et orationibus. 43And fear came upon every soul. Many wonders also and signs were done by the apostles in Jerusalem: and there was great fear in all.E tutta la gente era in apprensioni: e molti, segni, e miracoli si facevano dagli Apostoli in Gerusalemme, e tutti stavano in gran timore.And feare came vpon euery soul: many vvonders also and signes vvere done by the Apostles in Hierusalem, and there vvas great feare in al.Fiebat autem omni animæ timor: multa quoque prodigia et signa per Apostolos in Jerusalem fiebant, et metus erat magnus in universis.
44And all they that believed were together and had all things common.E tutti i credenti erano uniti, e avevan tutto comune.Al they also that beleeued, vvere together, and had al things cōmon.Omnes etiam qui credebant, erant pariter, et habebant omnia communia. 45Their possessions and goods they sold and divided them to all, according as every one had need.E vendevano le possessioni, e i beni, e distribuivan il prezzo a tutti secondo il bisogno di ciascheduno.Their possessions and substance they sold, and deuided them to al, according as euery one had neede.Possessiones et substantias vendebant, et dividebant illa omnibus, prout cuique opus erat. 46And continuing daily with one accord in the temple and breaking bread from house to house, they took their meat with gladness and simplicity of heart:E ogni giorno trattenendosi lungamente tutti d'accordo nel tempio, e spezzando il pane per le case prendevan cibo con gaudio, e semplicità di cuore,Daily also continuing vvith one accord in the temple, and breaking bread from house to house, they tooke their meate vvith ioy and simplicitie of hart:Quotidie quoque perdurantes unanimiter in templo, et frangentes circa domos panem, sumebant cibum cum exsultatione et simplicitate cordis, 47Praising God and having favour with all the people. And the Lord increased daily together such as should be saved.Lodando Dio, ed essendo ben veduti da tutto il popolo. Il Signore poi aggiungeva alla stessa società ogni giorno gente, che si salvasse.praising God, and hauing grace vvith al the people. And our Lord increased them that should be saued, daily together.collaudantes Deum et habentes gratiam ad omnem plebem. Dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum.
2:1
Witham
Altogether in one[Ver. 1. Pariter in eodem loco. omothumadon epi to auto, concorditer.] place. The Greek signifies, were all of one mind. (Witham)
2:2
Calmet
A sound, etc. Perhaps this was a kind of thunder, accompanied with a great wind, which filled with terror and awe the whole company, and disposed them to receive the gift of heaven with humility and fervour. This noise appears to have been heard over a great part of the city, and to have gathered together a great crowd, who came to learn the cause. This noise and wind were symbols of the divinity. It was thus also that formerly on Mount Sinai, thunder and lightning, the dark cloud, the smoking mountain, etc. marked the majesty of God. (Calmet)
Jesus Christ, our Pasch, to answer perfectly the figure, was offered on the day of the great Jewish passover; so fifty days after, for accomplishing the like figure of the law given on Mount Sinai, He sent down the Holy Ghost on the day of their Pentecost, which meaneth fifty. But our feasts, as St. Augustine remarks, besides the remembrance of benefits past, contain great mysteries also of the life to come. (Ep. cxix. Acts 16.)
2:3
Tongues ... of fire. The Hebrews use the name tongue, for almost any thing pointed. Thus they say, a tongue of the earth, for a promontory. (Josue 15:5.[2.?]) A fiery tongue for a flame in shape of a tongue. (Isaias 5:24.) The expression, therefore, in this place, may mean noting more than sparks, or rather flames, which appeared above all who were in the house.
Pastorini
Sed et Latinis quod extremum et acutum est lingua dicitur, quare scopulos summos et invios linguas dixit Caesar. (Pastorini)
Menochius
By the fiery tongues is signified the efficacy of the apostles' preaching, and the gift of tongues bestowed upon them. (Menochius)
2:4
St. Gregory of Nazianzus
Began to speak divers tongues. Perhaps the apostles spoke only their own tongue, and the miracle consisted in each one's understanding it as if they spoke it in his language. (St. Gregory of Nazianzus, orat. xliv.)
But St. Augustine and most others, understand the text literally; though the apostles had not this gift on all occasions, nor on all subjects, and therefore sometimes stood in need of interpreters. See St. Augustine, in Psalm xvii.; Expos. 2.; and Serm. 188.
2:14
Witham
But Peter standing up, etc. A wonderful change which the Holy Ghost, at his coming, in a moment wrought in the apostles, as we see in the person of St. Peter, who before, when questioned by a silly girl, denied his master, now he values not all the Sanhedrim of the Scribes, Pharisees, and magistrates; he boldly and publicly charges them with the murder of Jesus, their Lord, and their Christ. (ver. 36) (Witham)
Menochius
As the prince of the apostolic college, and head of the Church, under Jesus Christ, hence Peter speaks in the name of the other apostles also, gives an account of the miracle, and promulgates the evangelical law. (Menochius)
Bristow
Newly replenished with all knowledge and fortitude, and full of the holy Spirit, he here maketh his first sermon. (Bristow)
2:15
2:17
2:19
Witham
I will shew wonders, etc. These prodigies are commonly expounded of those that shall forerun the last day; or of the prognostics of the destruction of Jerusalem, which was a figure of the destruction of the world. (Witham)
Calmet
Blood, fire, etc. These prodigies were accomplished at our Saviour's death, or before the destruction of Jerusalem. We must not expect in these prophecies, where the descriptions are so grand, pathetic, and hyperbolical, to find that the accomplishment of them is literal, and precisely according to terms. The sun shall suffer an eclipse, the moon turn red, like blood, etc. (Calmet)
2:22
Jesus, ... a man, who suffered as man, though he was both God and man.
Witham
Delivered by the determinate decree, or counsel; to wit, by that eternal decree, that the Son of God should become man. He mentions this decree, and foreknowledge of God, to signify that Christ suffered not by chance, nor unwillingly, but what God, and he as God, had decreed. (Witham)
Challoner
By the determinate, etc. God delivered up his Son; and his Son delivered up himself, for the love of us, and for the sake of our salvation: and so Christ's being delivered up was holy, and was God's own determination. But they who betrayed and crucified him, did wickedly, following therein their own malice, and the instigation of the devil; not the will and determination of God, who was by no means the author of their wickedness; though he permitted it; because he could, and did draw out of it so great a good, viz. the salvation of man. (Challoner)
2:24
Having loosed the sorrows[Ver. 24. Solutis doloribus Inferni. lusas tas odinas adou, though in the common Greek copies, thanatou. See St. Chrysostom, hom vi.] of hell, etc. In the ordinary Greek copies, of death. As to the sense of this place, 1. It is certain Christ suffered the pains and pangs of a violent death. 2. That his soul suffered no pains after death, nor in any place called hell. 3. We believe, as in the Apostles' Creed, that his blessed soul descended into hell, that is, to that place in the inferior parts of the earth, (Ephesians 4:9.) which we commonly call Limbus Patrum [Limbo of the Fathers], not to suffer, but to free the souls of the just from thence.
Witham
As it was impossible he should be held there, either by death, or hell, his soul being always united to the divine person: and his rising again being foretold in the Psalms, in the words here cited. (Witham)
Challoner
Having overcome the grievous pains of death, and all the power of hell. (Challoner)
St. Augustine
Not that Jesus suffered any thing after his death; that was impossible. But these pains were loosed in his regard, because he was preserved from them, as the bird is preserved from the nets of the fowlers, which are broken before it is taken in them. (St. Augustine, ep. ad. Olimp. xcv.)
St. Augustine
Moreover he loosed others of those pains. (St. Augustine, lib. xii, Acts 13. de Gen. ad lit.)
2:27
Witham
Thou wilt not leave[Ver. 27. My soul in hell. Animam meam in Inferno, ten psuchen mou eis adou.] my soul in hell. This is also the Protestant translation; and the manner in which Beza translates it, is both very false and ridiculous, thou shalt not leave my carcass in the grave. For allowing that the Latin and Greek word, which is here translated hell, may signify sometimes, the grave; yet no excuse can be made for putting carcass, where the Greek, as well as Latin, signifies the soul. And for the doctrine of Christ's descending into hell, even the learned Dr. Pearson on the Creed, observes with Catholics, that the article of the creed, wherein we say, he descended into hell, cannot be the same as to say, his body descended into the grave, because in the foregoing words we profess that he was dead and buried. (Witham)
Beza plainly confesseth that he translateth the text thus: Thou shalt not leave my carcass in the grave, against the doctrine of purgatory, and Christ's descending into hell, although he alloweth, that most of the ancient Fathers were in that error. Thus opposing himself to plain Scripture and to the ancient Fathers, perverting the former, and contemning the latter, to overthrow an article of the apostles' creed. (He descended into hell. New Test. in 1556.)
2:31
Witham
Foreseeing he (David) spoke of the resurrection of Christ. St. Peter shews them that the prophetical words of the Psalm, agree not to David in person, he being dead, and his body having remained in the grave, without rising from the dead. (Witham)
2:33
Witham
He hath poured forth this, which we see, and hear, by the effects, by the noise, as it were of thunder, by our speaking languages, etc. (Witham)
Haydock
It does not appear that the holy Spirit was visible to the multitude, whom St. Peter addressed. But they perceived sensible marks of his presence, in the great noise, which had called them together, and the divers tongues spoken by illiterate men, who had never studied. (Haydock)
2:37
Witham
They had compunction in their heart, with sorrow for their sins, especially against their Messias. (Witham)
2:38
Witham
Be baptized: believing and making profession to believe, and hope for salvation, by the merits of Jesus Christ. Thus you shall receive the gift of the Holy Ghost, the grace of God, and perhaps those other gifts of speaking with tongues, working miracles, etc. (Witham)
Calmet
The gift of the Holy Ghost. That is, justifying grace, which is infused in our hearts by the laver of regeneration. The exterior gifts of the Holy Ghost, the gift of tongues, of miracles, prophecy, etc. were, in the beginning of the Church, more regularly the consequences of confirmation or imposition of hands. (Calmet)
2:39
Calmet
The promise is to you. The good tidings of salvation were first announced to the Jew, then to the Gentile; first to the domestics, then to the strangers, who are far off. It is rather singular, that St. Peter, after here so clearly shewing that the Gentiles are called to the faith, should afterwards have made such objections to go to baptize Cornelius, because he was a Gentile. This can only be reconciled, by supposing, he did not know distinctly the time nor the manner of their vocation. (Calmet)
2:40
Witham
And with a great many other words did he testify and exhort them. St. Luke only gives an abridgment of those exhortations, which St. Peter, and the apostles frequently gave to all the people. St. Peter, as St. Chrysostom observes, and as we see in these Acts, was the mouth of all the rest. And on this first day of Pentecost, about three thousand were converted. (Witham)
2:42
Menochius
In the communication of the breaking of bread, by which some understand their ordinary meals, and eating together; others, of the celestial bread of the holy Sacrament, tou artou, panis illius, scilicet Eucharistiae. The Eucharist is called both by St. Luke and St. Paul, the breaking of bread. (Menochius, in ver. 42. and 46.)
In the Syriac, for artou, is a term that means Eucharist, both here and in Acts xx. as the learned Joannes Harlemius remarks in Indice Bibliorum.
Witham
St. Luke also gives here some account of the manner of living of these first Christians. 1. They were together, united in perfect charity. 2. They were frequently in the temple, and praying together. 3. They had all possessions in common. 4. They went from house to house to convert souls, taking the food they found with joy, and simplicity of heart, their number daily increasing. 5. St. Luke says they were in favour, and esteemed by all the people. 6. The apostles did many prodigies and miracles, to confirm their doctrine, which struck others with great terror and horror for their past lives. (Witham)
2:44
This living in common is not a precept for all Christians, but a life of perfection and counsel, for such as are called to it by heaven. See St. Augustine in Psalm cxii. and ep. cix. the practice of which is a striking proof of the one true Church, which has come down from the apostles.
2:46
St. Chrysostom
In the temple. Although by the death of our Saviour, the ceremonies and sacrifices were abrogated, and the new alliance had succeeded to the old, still it was not in the design of God, that the faithful should separated themselves from the rest of the Jews, or entirely give up the observances of the law. They continued to observe them, as long as the utility of the Church required it, but they observed them not as Jews. Thus they avoided giving scandal to the weak, and driving them from submitting to the doctrines of the Church. They disposed them insensibly to a more pure and spiritual worship. (St. Chrysostom, in Act. hom. vii.)
This was burying the synagogue with honour.
2:47
More and more he added daily to the Church, as it is clearly expressed in the Greek, prosetithei te ekklesia, that we may see the visible propagation and increase of the same. We may here, and throughout the whole book, observe a visible society of men joined in Christ, which visible society may be traced through ecclesiastical history, down to our days, and which will continue, in virtue of Christ's promise, to the end of time, as the point of union, by which the true disciples of Jesus Christ are to be connected together in one body, and one spirit; "one Lord, one faith, one baptism." (Ephesians 4:5.) This book can shew the true Church ever visible, and ever speaking with authority to all that do not willingly shut their eyes, as plainly as the gospel doth shew the true Christ. "Every where the Church proclaims the truth; she is the candlestick, with the seven lamps (Exodus xxv.); bearing the light of Christ, eptamukos," says St. Irenaeus; which light nothing can obscure. Hence St. Chrysostom says, "sooner shall the sun be extinguished, than the Church be obscured;" eukolioteron ton elion sbesthenai, e ten ekklesian aphanisthenai.
2:23
By the determinate, etc.... God delivered up his Son; and his Son delivered up himself, for the love of us, and for the sake of our salvation; and so Christ’s being delivered up was holy, and was God’s own determination. But they who betrayed and crucified him, did wickedly, following therein their own malice and the instigation of the devil; not the will and determination of God, who was by no means the author of their wickedness; though he permitted it; because he could, and did draw out of it so great a good, viz., the salvation of man.
2:24
Having loosed the sorrow, etc.... Having overcome the grievous pains of death and all the power of hell.
2:1
1. The daies of Pentecost.) As Christ our Pasche, for correspondence to the figure, was offered at the Iewes great feast of Pasche, The feastes of Pasche & Pentecost. so fifty daies after (in Greeke, Pentecost) for accomplishing the like. figure of the Law-giuing in Mount Sinal, he sent downe the Holy Ghost iust on the day of their Pentecost, which was alwaies on Sunday, as appeareth Leuit. 23, 15. Both which daies the Church keepeth yerely for memorie of Christs death and Resurrection, and the sending downe of the Holy Ghost: as they did the like for record of their deliuerie out of Aegypt, and their Law giuing aforesaid, the said Feastes with vs conteining, besides the remembrance of benefites past, great Sacraments also of the life to come. Aug. ep. 119, C. 16.
Concordanza Act. 1, 4.
Liturgia The Epistle vpō whitsunday.
2:3
Concordanza Mt. 3, 11.
2:4
4. Al replenished.) Though the Apostles and the rest were baptized before, and had thereby receiued the grace of the Holy Ghost to sanctification and remission of sinnes, The sending of the Holy Ghost on whitsunday and the effectes thereof. as for diuers other purposes also: Lu. 24, 49. Yet as Christ promised them they should be further indued with strength and vertue from aboue, so here he fulfilleth his promes, visibly powring downe the Holy Ghost vpon al the companie and vpon euery one of them, thereby replenishing the Apostles specially with al truth, wisedom, and knowledge necessarie for the gouernement of the Church, and giuing both to them and to al other present, the grace and effect of the Sacrament of Confirmation, accomplishing, corroborating, and strengthening them in their saith and the confession of the same. And lastly for a visible token of Gods Spirit, he endued them al with the gift of diuers strange tonges: al (I say) there present, Our B. Ladie. as wel our Ladie, as other holy women and brethren, besides the Apostles. though • the Heretikes fondly argue, Beza Annot. in hoc 〈◊〉 v. 1. for the desire they haue to dishonour Christs mother, that neither she nor they were there present, nor had the gift of tongues, contrarie to the plaine text that saith, They vvere al together, to wit, al the 120 mentioned before c. 1. 15.
Concordanza Io. 7, 39.
2:8
do v•e heare.
2:11
do heare.
2:14
The lesson before the Epistle on Imber wenesday in whitsonweeke.
Peter the head of the rest and now newly replenished with al knowledge and fortitude, maketh the first Sermon.
2:16
Concordanza Ioël. 2. 28.
2:23
23. By the determinate counsel of God deliuered.) Gods determination that Christ should die, excuseth not the Iewes. God deliuered him, and he deliuered him self, for loue and intention of our saluation, and so the acte was holy and Gods owne determination. But the Iewes and others which betraied and crucified him, did it of malice and wicked purpose, and their facte was damnable, and not of Gods counsel or causing: though he tolerated it, for that he could and did turne their abominable facte to the good of our saluatiō. Therfore abhorre those new Manichees of our time, both Lutherans and Caluinists, that make God the author and cause of Iudas betraying of Christ, B⸢e⸣za. no lesse then of Paules conuersion beside the false translation of Beza, saying for Gods prescience or foreknowledge (in the Greeke, 〈Greek〉) Gods prouidence.
2:24
24. Loosing the sorovves.) Christ was not in paines him self, but loosed other men of those dolours of Hel, wherewith it was impossible him self should be touched. See Li. 12. c. 13. de Gen. 〈…〉. S. Augustine.
2:25
Concordanza Ps. 15, 8.
2:27
27. My soul in Hel.) Corrupt translation against the Article of Christs descending into Hel. Where al the Faithful, according to the Creede, euer haue beleeued, that Christ according to his soul, went downe to Hel, to deliuer the Patriarches and al iust men there holden in bondage til his death, and the Apostle here citing the Prophets wordes, most euidently expresseth the same, distinguishing his soule in Hel, from his body in the graue: Yet the Caluinists to defend against Gods expresse wordes, the blasphemie of their Maister, that Christ suffered the paines of Hel, and that no where but vpon the Crosse, and that otherwise he descended not into Hel, 〈Greek〉 most falsely and flatly here corrupt the text, by turning and wresting both the Hebrew and Greeke wordes from their most proper and vsual significations of, Soule, and Hel, into body, and graue: saying for, my soule in Hel, thus, my body, Eng. Bible. 〈◊〉 life; person, yea (as Beza in his new Testament an. 1556) my carcas in the graue, and this later they corrupt almost through out the Bible for that purpose. But for refelling of both corruptions, it shal be sufficient in this place: first, that al Hebrues & Greekes, and al that vnderstand these tonges, know that the foresaid Hebrue & Greeke wordes are as proper, peculiar, and vsual to signifie, soul and Hel, as anima and infernus in Latin, yea as soul and Hel in English do properly signifie the soule of man, and Hel that is opposite to heauen: and that they are as vnproprely vsed to signifie body and graue, as to say in English, soul for body, or Hel for graue, Secondly, it doth so mislike the Heretikes them selues, that Castaleo one of their fine Translatours reselleth it, and to make it the more sure, he for, in inferno, translateth, in Orco. that is, in Hel. Thirdly, Beza him self partly recanteth in his later edition, and confesseth that, Carcas, was no fit word for the body of Christ, and therfore, I have (saith he) changed it, but I reteine and keepe the sa••e sense stil. meaning that he hath now translated it, soule, but that he meaneth thereby as before, Christs dead body, fourthly, No. Test. an. 1556. annot. in 2 Act. v. 27. & 24. & in 1 Pet. •, 19. he saith plainely, that translating thus, Thou shalt not leaue my carcas in the graue, he did it of purpose against Limbus Patrum, Purgatorie, and Christs descending into Hel, which he calleth soul errours, and marueleth, that most of the ancient fathers vvere in that errour: namely of Christs descending into Hel, and deliuering the old fathers. Vvhat neede we more. He opposeth himself both against plaine Scriptures and al auncient fathers, peruerting the one, and contemning the other, to ouerthrow that truth which is an Article of our Crede. whereby it is euidently false which some of them say for their defense, that none of them did euer of purpose translate falsely. See the Annotation vpon 1 Pet. 3. v. 19.
Who but an infidel (saith S. Augustine) wil deny Christ to haue descended to Hel? ep. 99.
As his soul suffered no paines in Hel, so neither did his body take any corruptiō in the graue.
2:29
Concordanza 3. Reg. 2, 10.
2:30
Concordanza Ps. 131, 11.
2:33
this gift vvhich Ps. 109, 1.
2:37
Contrition.
2:38
Not onely amendment of life, but penāce also required be fore Baptisme, in such as be of age, though no• in that sort as aftervvard in the Sacramēt of penance. Aug. de fid. et oper. c. 11. 〈◊〉 ep. 108.
2:41
Three thousand were conuerted at this first sermon, 〈◊〉 they were put to the other visible companio and Church.
2:42
This was the B. Sacrament, which the Apostles daily ministred to the Christians at least in one kinde. See chap. 20, 7.
2:44
44. Al things common.) Liuing in common. This liuing in common is not a rule or a precept to al Christian men, as the Anabaptistes falsely pretend: but a life of perfection and counsel, folowed of our Religious in the Catholike Church. See S. Aug. in Ps. 1•2. in principio. & ep. 109.
Concordanza Act. 4, 32.
2:47
47. Increased.) The increase & perpetuitie of the VISIBLE CHV⸢RC⸣H. Moe and moe were added to the Church (as the Greeke more plainely expresseth) that we may see the visible propagation & increase of the same. 〈Greek〉. from which time a diligent man may deduce the very same visible Societie of men ioyned in Christ, through the whole booke, and afterward by the Ecclesiastical storie, downe til our daies, against the pretensed inuisible Church of the Heretikes.
2:1
Policrate di Efeso † 196 d.C. Polycrates, Bishop of Ephesus 1
… So St. Paul argues from its Christian observance, in his rebuke of the Corinthians. They were keeping it “unleavened” ceremonially, and he urges a spiritual unleavening as more important. The Christian hallowing of Pentecost connects with the Paschal argument.
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 25
… The first infusion of the Holy Spirit into the congregated disciples took place at “the third hour.”
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 10
… Further: since in the self-same commentary of Luke the third hour is demonstrated as an hour of prayer, about which hour it was that they who had received the initiatory gift of the Holy Spirit were held for drunkards;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
But why did the Holy Ghost come to them, not while Christ was present, nor even immediately after his departure, but, whereas Christ ascended on the fortieth day, the Spirit descended “when the day of Pentecost,” that is, the fiftieth, “was fully come?” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.4
… “How long will ye love vanity, and seek after leasing?” For I had loved vanity, and sought after leasing. And Thou, O Lord, hadst already magnified Thy Holy One, raising Him from the dead, and setting Him at Thy right hand, whence from on high He should send His promise, the Paraclete, “the Spirit of Truth.” And He had already sent Him,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.15
… just as after the passion of our Lord fifty days are numbered from His resurrection, and then came the Holy Spirit which the Son of God had promised. And in that very coming of His, which we read of in the Acts of the Apostles, there appeared cloven tongues like as of fire, and it sat upon each of them:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.11
… It remains, therefore, now for us to consider,—since both in the Lord as born of a virgin, and in the Holy Spirit descending in a corporeal form like a dove, and in the tongues like as of fire, which appeared with a sound from heaven on the day of Pentecost, after the ascension of the Lord,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.20
… For the veriest of madmen would not say, that it was one Spirit which He gave when He breathed on them, and another which He sent after His ascension.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against the Epistle of Manichæus, Called Fundamental 9
… And they were all amazed, and were in doubt on account of what had happened, saying, What meaneth this? But others, mocking, said, These men are full of new wine."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 29
… whereas in the other case the Holy Ghost came upon them who were gathered together in expectation of His promised gift. There it was on tables of stone that the finger of God operated; here it was on the hearts of men. There the law was given outwardly, so that the unrighteous might be terrified; here it was given inwardly, so that they might be justified.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.20
… perceiving that they did not in love desire correction, but in hated desired revenge. Accordingly, after He had taught them what it was to love one’s neighbour as oneself, and when the Holy Spirit had been poured out, whom, at the end of ten days after His ascension, He sent from above, as He had promised,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 6.3
… Accordingly the Spirit coming at that time filled the place, and there was first a sound from heaven as of a rushing mighty wind, as we read in the Acts of the Apostles, and “there appeared unto them,” it says, “cloven tongues as of fire, and it sat upon each of them; and they began to speak with tongues, as the Spirit gave them utterance.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 44.5
… If we think so, then already, after the Lord’s ascension, did that fearful night begin, when no one can work. If that night began after the Lord’s ascension, how was it that the apostles wrought so much? Was that the night when the Holy Spirit came, and, filling all who were in one place, gave them the power of speaking in the tongues of every nation?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 34.6
6. “And let us exalt His Name together.” What is, “let us exalt His Name together”? That is, in one. For many copies so have it, “O magnify the Lord with me; and let us exalt His Name in one.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 46.7
… For the Holy Ghost was not yet given, because that Jesus was not yet glorified.” Jesus being glorified after His Resurrection, glorified after His Ascension, on the day of Pentecost came the Holy Spirit, and filled the believers,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 67.9
9. The fruit of the earth was first in Jerusalem. For from thence began the Church: there came there the Holy Spirit, and filled full the holy men gathered together in one place; miracles were done, with the tongues of all men they spake.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 91.16
… of whom that lamb whom the Jews were slaying was the type. He arose from the dead: and from the day of our Lord’s Passover, as from that of the slaying of the Paschal lamb, fifty days are counted; and the Holy Ghost descended, now in the fulness of love, not in the punishment of fear.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 133.2
… Whence those hundred and twenty, who were together in one place after the resurrection of the Lord, and His ascension into heaven, on whom when gathered into one place the Holy Spirit descended on the day of Pentecost, sent down from heaven, sent, even as He was promised?
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 75
… And there appeared to them divided tongues as of fire and it sat upon each of them. And they were all filled with the Holy Spirit, and began to speak with other tongues, as the Holy Spirit gave them utterance
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 77
To-day’s festival, dearly-beloved, which is held in reverence by the whole world, has been hallowed by that advent of the Holy Ghost, which on the fiftieth day after the Lord’s Resurrection, descended on the Apostles and the multitude of believers
2:2
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.102
… “And suddenly there was made a sound from heaven, as if a vehement blast were borne along, and it filled the whole of that place in which they were sitting. And there appeared to them cloven tongues as if of fire, which also settled upon each of them; and they were all filled with the Holy Ghost.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 3.9
… The Saviour baptized the Apostles with the Holy Ghost and with fire, when suddenly there came a sound from heaven as of the rushing of a mighty wind, and it filled all the house where they were sitting. And there appeared unto them cloven tongues like as of fire: and it sat upon each one of them, and they were all filled with the Holy Ghost
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.15
15. And lest men should be ignorant of the greatness of the mighty gift coming down to them, there sounded as it were a heavenly trumpet, For suddenly there came from heaven a sound as of the rushing of a mighty wind
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.14
166. In the Acts of the Apostles, also, when the Holy Spirit had descended upon the faithful, the appearance of fire was seen, for you read thus: “And suddenly there was a sound from heaven, as though the Spirit were borne with great vehemence, and it filled all the house where they were sitting, and there appeared unto them cloven tongues like as of fire.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.2
23. And the Evangelist so far shows that the Spirit is Power, that St. Luke relates that He came down with great power, when he says: “And suddenly there was a sound from heaven, as though the Spirit were borne with great power.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 12
For in the case of the apostles too, there was a “sound of a mighty wind,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… “When,” it says, “the day of Pentecost was fully come” ( Luke viii. 5, 11 ): that is, when at the Pentecost, while about it, in short. For it was essential that the present events likewise should take place during the feast, that those who had witnessed the crucifixion of Christ, might also behold these. “And suddenly there came a sound from heaven.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 169.10
… In like manner, it is said that on the day of Pentecost, “suddenly there came a sound from heaven as of a mighty rushing wind, and there appeared to them cloven tongues like as of fire,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.4
… Nor, again, that this Trinity descended in the form of a dove upon Jesus when He was baptized; nor that, on the day of Pentecost, after the ascension of the Lord, when “there came a sound from heaven, as of a rushing mighty wind,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.5
… whether when He descended upon the Lord Himself in a bodily shape as a dove, or when, ten days having past since His ascension, on the day of Pentecost a sound came suddenly from heaven as of a rushing mighty wind, and cloven tongues like as of fire were seen upon them, and it sat upon each of them.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Profit of Believing 7
… For you know that, essaying to bring the person of their founder Manichæus into the number of the Apostles, they say that the Holy Spirit, Whom the Lord promised His disciples that He would send, hath come to us through him. Therefore, were they to receive those Acts of the Apostles, in which the coming of the Holy Spirit is plainly set forth,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.32
… And there appeared unto them cloven tongues, like as of fire, and it sat upon each of them. And they were all filled with the Holy Ghost, and began to speak with other tongues, as the Spirit gave them utterance.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 28
… to signify, indeed, the future death of the Lord) to the day when Moses received the law written on the tables of stone by the finger of God, so, in like manner, from the death and resurrection of Him who was led as a lamb to the slaughter, there were fifty complete days up to the time when the finger of God—that is, the Holy Spirit—gathered together in one
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 1.18
… and there appeared unto them cloven tongues, like as of fire, and it sat upon each of them, and they were all filled with the Holy Ghost.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 92
… and so became aware of the beneficent character of that precious blood which had been so impiously and cruelly shed, because themselves redeemed by the very blood which they had shed.
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 2.21
… but the Spirit existed, and had being previously: but he was sent at what time the apostles were gathered together, when like thunder “There came a sound from heaven as of a rushing mighty wind; and they were filled with the Holy Spirit.”
2:3
sant'Ippolito † 235 d.C. The Discourse on the Holy Theophany 9
9. This is the Spirit that at the beginning “moved upon the face of the waters;” by whom the world moves; by whom creation consists, and all things have life; who also wrought mightily in the prophets, and descended in flight upon Christ. This is the Spirit that was given to the apostles in the form of fiery tongues.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 10.4.66
66. And in this temple there are also thrones, and a great number of seats and benches, in all those souls in which sit the Holy Spirit’s gifts, such as were anciently seen by the sacred apostles, and those who were with them, when there ‘appeared unto them tongues parting asunder, like as of fire, and sat upon each one of them.’
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… speak, and that He may cause us to hear His lovingkindness in the morning, and that we may be made to hear of joy and gladness, spoken into godly ears, that we may not be a sharp sword, nor a whetted razor, nor turn under our tongue labour and toil, but that we may speak the Wisdom of God in a mystery, even the hidden Wisdom, reverencing the fiery tongues.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.18
… “It became in my heart as a burning fire flaming in my bones, and I am vile and cannot bear it.” In the Acts of the Apostles, also, when the Holy Spirit descended upon the apostles and those others who were waiting for the Promise of the Father, we read that tongues as of fire were distributed among them.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… “As of a rushing mighty wind:” this betokens the exceeding vehemence of the Spirit. “And it filled all the house:” insomuch that those present both believed, and (Edd. τούτους ) in this manner were shown to be worthy. Nor is this all; but what is more awful still, “And there appeared unto them,” it says, “cloven tongues like as of fire.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.19
… For behold God (as it were) saying, “Let there be lights in the firmament of the heaven.” There came suddenly a sound from heaven, as it had been the rushing of a mighty wind, and there appeared cloven tongues like as of fire, and it sat upon each of them.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.21
… It is possible, indeed, to understand fire, sword, and wound in a good sense. For the Lord said that He wished to send fire on the earth. And the cloven tongues appeared to them as fire when the Holy Spirit came.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.6
… Accordingly, although that dove is called the Spirit; and in speaking of that fire, “There appeared unto them,” he says, “cloven tongues, like as of fire, and it sat upon each of them; and they began to speak with other tongues, as the Spirit gave them utterance;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 3.pref.3
… and the Holy Spirit also was therefore “sent,” because He too was seen as a dove in a corporeal form, and in cloven tongues, like as of fire;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.21
But with respect to the sensible showing of the Holy Spirit, whether by the shape of a dove, or by fiery tongues,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.19
… yet may we reasonably think that the same Holy Spirit is signified also under the name of “fire.” Wherefore when He came it is said, “And there appeared unto them cloven tongues like as of fire, and it sat upon each of them.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.27
… So also we say that neither the Father, nor the Son, but the Holy Spirit only appeared both in the “form of a dove,” and in “tongues as it were of fire;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 99.2
2. For the fact that the Holy Spirit appeared in bodily form, as a dove, was a sight begun and ended at the time: just as also, when He descended upon the disciples, there were seen upon them cloven tongues as of fire, which also sat upon every one of them.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 96.2
… It still increaseth, still all those nations which have not yet believed are destined to believe; that no man may say, will that tongue believe? will the barbarians believe? what is the meaning of the Holy Spirit having appeared in the fiery tongues,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 97.5
… but the sword which separateth, but slayeth not, hath cut between us. In the same way the fire also: “I am come to send fire upon the earth.” Believers in Him were set on fire, they received the flame of love: and for this reason when the Holy Spirit itself had been sent to the Apostles, It thus appeared: “cloven tongues, like as of fire.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.4
… Wherefore, if the priest knows not how to preach, what voice of a loud cry shall the mute herald utter? For hence it is that the Holy Spirit sat upon the first pastors under the appearance of tongues (
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.9
Further, the Holy Spirit descended in bodily form as a dove, indicating the firstfruits of our baptism and honouring the body: since even this, that is the body, was God by the deification; and besides the dove was wont formerly to announce the cessation of the flood. But to the holy Apostles He came down in the form of fire:
2:4
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.16
16. And they began to speak with other tongues as the Spirit gave them utterance
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 32
… Look at these facts:—Christ is born; the Spirit is His Forerunner. He is baptized; the Spirit bears witness. He is tempted; the Spirit leads Him up. He works miracles; the Spirit accompanies them. He ascends; the Spirit takes His place. What great things are there in the idea of God which are not in His power?
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.22
… or even be thought full of new wine as were in later days the disciples of Christ, because they spoke with tongues,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… and your sons and your daughters shall prophesy, and your young men shall see visions, and your old men shall dream dreams.” ( Joel ii. 28 .) “And they were all filled with the Holy Ghost.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.26
46. But the reason why, after His resurrection, He both gave the Holy Spirit, first on earth, and afterwards sent Him from heaven,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 9
… And inasmuch as, being reconciled and called back into friendship through love, we shall be able to become acquainted with all the secret things of God, for this reason it is said of the Holy Spirit that “He shall lead you into all truth.” For the same reason also, that confidence in preaching the truth, with which the apostles were filled at His advent,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 37.9
… The Holy Ghost who was sent filled all who were in one room, one hundred and twenty men. They “were filled with the Holy Ghost, and began to speak with the tongues of all nations;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 39.1
… and these He did not make to wither, but cultivated them in His field, and watered them with His word. Of this number were those four thousand Jews who believed, after that the disciples and those who were with them, filled with the Holy Ghost, spake with the tongues of all nations,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 52.8
… and that Zacharias and Elisabeth uttered by the Holy Spirit so many predictions concerning Him, when He was not yet born, but only conceived. But “the Spirit was not yet given;” that is, with that abundance of spiritual grace which enabled those assembled together to speak in every language,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 74.2
… For close on the back of His resurrection from the dead He breathed on them and said, “Receive ye the Holy Spirit.” And because He then gave [the Spirit], did He on that account fail in afterwards sending Him according to His promise? Or was it not the very same Spirit who was both then breathed upon them by Himself, and afterwards sent by Him from heaven?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.10
10. In the earliest times, “the Holy Ghost fell upon them that believed: and they spake with tongues,” which they had not learned, “as the Spirit gave them utterance.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 55.10
… even though He divided the tongues, lest by understanding one another they should make a destructive unity. Through proud men, divided were the tongues; through humble Apostles, united were the tongues. Spirit of pride dispersed tongues, Spirit Holy united tongues. For when the Holy Spirit came upon the disciples, with the tongues of all men they spake,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 95.5
… Were not all these of that people? Whence also those five hundred brethren to whom our Lord appeared after His resurrection? Whence were so many thousands at the words of Peter (when the Apostles, filled with the Holy Spirit, spoke with the tongues of all nations
2:5
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Life of Constantine 3.8
… But that assembly was less, in that not all who composed it were ministers of God; but in the present company, the number of bishops exceeded two hundred and fifty, while that of the presbyters and deacons in their train, and the crowd of acolytes and other attendants was altogether beyond computation.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… It put them in mind also of another vision: for as fire did He appear also in the bush. “As the Spirit gave them utterance, ἀποφθέγγεσθαι ( Exod. iii. 2 .) For the things spoken by them were ἀποφθέγματα, profound utterances. “And,” it says, “there were dwelling at Jerusalem Jews, devout men.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 18
… 2 .) If they were “devout,” why did they “make great lamentation over him?” They were not yet perfect. The man was gracious and amiable: this also shows that they were men—not their fear alone, but their grief and lamentation. Who would not have wept to see that mild, that lamb-like person stoned, and lying dead?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 17
… And Luke shows this when he says in the Acts: “There were dwelling” there “Parthians, and Medes, and Elamites, and the dwellers in Mesopotamia, in Judea and Cappadocia, in Pontus and Asia, Phrygia and Pamphylia, in Egypt and in the parts of Libya about Cyrene.” (
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.8
… but some of his presbyters were present and filled his place. Such a crown, composed as a bond of peace, the emperor Constantine alone has ever dedicated to Christ his Saviour, as a thank-offering worthy of God for victory over his enemies, having appointed this convocation among us in imitation of the Apostolic Assembly.
2:6
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 36
… God forbid; but He divides to all, and knows all kinds of tongues, and has understanding of all things, and is made all things to all men, so that the very thoughts of the heart cannot escape His cognizance. For what says the Scripture? “That every man heard the apostles speak in his own language through the Spirit, the Paraclete.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 41
… But they heard. Here stop a little and raise a question, how you are to divide the words. For the expression has an ambiguity, which is to be determined by the punctuation. Did they each hear in their own dialect
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… 5 .) The fact of their dwelling there was a sign of piety: that being of so many nations they should have left country, and home, and relations, and be abiding there. For, it says, “There were dwelling at Jerusalem Jews, devout men, out of every nation under heaven. Now when this was noised abroad, the multitude came together, and were confounded. (
2:7
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… ( v. 6 .) Since the event had taken place in a house, of course they came together from without. The multitude was confounded: was all in commotion. They marvelled; “Because that every man heard them speak in his own language. And they were amazed,” it says, “and marvelled, saying one to another, Behold, are not all these which speak Galileans?” (
2:8
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.17
… For in that confusion of tongues there was division of purpose, because their thought was at enmity with God; but here minds were restored and united, because the object of interest was godly. The means of falling were the means of recovery. Wherefore they marvelled, saying
2:9
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 7
… For whom have the nations believed,—Parthians, Medes, Elamites, and they who inhabit Mesopotamia, Armenia, Phrygia, Cappadocia, and they who dwell in Pontus, and Asia, and Pamphylia, tarriers in Egypt, and inhabiters of the region of Africa which is beyond Cyrene, Romans and sojourners, yes, and in Jerusalem Jews,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 13.7
7. But the Jews contradict this , ever ready, as they are, to cavil, and backward to believe; so that for this cause the Prophet just now read says, Lord, who hath believed our report ? Persians believe
2:11
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Nineteen Hymns on the Nativity of Christ in the Flesh 13.27
27. In the twenty-third year, let the ass praise Him, that gave its foal for Him to ride on, that loosed the bonds, that opened the mouth of the dumb, that opened also the mouth of the wild asses when the race of Hagar gave a shout of praise.
2:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 4
… “And how” (it follows) “hear we every man in our own tongue, wherein we were born? Parthians, and Medes, and Elamites, and the dwellers in Mesopotamia, and in Judea, and Cappadocia, in Pontus, and Asia, Phrygia, and Pamphylia, in Egypt, and in the parts of Libya about Cyrene:” mark how they run from east to west:
2:13
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.18
18. But others mocking said, They are full of new wine
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.18
… The soul of each one was so uplifted by His influence that they were supposed to be full of new wine,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 36
… since without this, it hath even the contrary effect among them that are without understanding. “For if,” saith he, “all speak with tongues, and there come in unbelievers or unlearned, they will say that ye are mad;” as indeed even the Apostles incurred the suspicion of being drunken: for “these men,” it saith, “are filled with new wine: (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 36.12
… I will take the cup of Salvation, and call upon the Name of the Lord.” Therefore, Brethren of men, let us be children and let us trust under the shadow of His wings and be satiated with the fulness of His House. As I could, I have spoken; and as far as I can I see; and how far I see, I cannot speak.
2:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… How had they “favor with all the people?” On account of their alms deeds. For do not look to the fact, that the chief priests for envy and spite rose up against them, but rather consider that “they had favor with the people.”—“And the Lord added to the Church daily ( ἐπὶ τὸ αὐτό ) [together] such as should be saved.—And
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 9
There is greater freedom of speech in this harangue, than in the former. Not that he was afraid on the former occasion, but the persons whom he addressed there, being jesters and scoffers, would not have borne it. Hence in the beginning of that address he also bespeaks their attention by his preamble; “Be this known unto you, and hearken to my words.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 2
… So when Christ was seen on the beach, and the others were pushing the boat in, he was too impatient to wait for its coming to land. ( John xxi. 7 .) And after the Resurrection, when the Jews were murderous and maddened, and sought to tear the Apostles in pieces, he first dared to come forward, and to declare, that the Crucified was taken up into heaven. (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 41.1
… But this is that which was spoken of by the prophet Joel. And it shall come to pass in the last days, saith God, I will pour out of my spirit upon all flesh: and your sons and daughters shall prophesy, and your young men shall see visions, and your old men shall dream dreams: and on my servants, and on my handmaidens I will pour out…of my spirit.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 3.3
… and it shall come to pass in the last days, saith the Lord, I will pour out of my Spirit upon all flesh, and your sons and your daughters shall prophesy, and your young men shall see visions and your old men shall dream dreams. And indeed upon my servants and my handmaids in those days I will pour out of my Spirit, and they shall prophesy.”
2:15
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.19
19. But Peter who had the Holy Ghost, and who knew what he possessed, says, “ Men of Israel , ye who preach Joel, but know not the things which are written, these men are not drunken as ye suppose
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 9.2
… Inasmuch as they know not how to be spiritually wise, therefore they eat not to nourishment, but to bursting; and they drink often to excess. For this reason, as they render themselves unfit for the management of their affairs, they shut up the court-houses and council-chambers in the evening and at midday.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 5
… [“And all ye that dwell in Jerusalem.”] It seems they accounted it a high encomium to dwell in Jerusalem too. “Be this,” says he, “known unto you, and hearken unto my words.” In the first instance he made them more disposed to attend to him. “For not as ye suppose,” says he, “are these drunken.” Do you observe the mildness of his defence? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 55.17
17. “In evening, in morning, at noon-day I will recount and will tell forth, and He shall hearken to my voice”
2:16
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.6
… Since, then, Christ was announced by the Creator, “who formeth the lightning, and createth the wind, and declareth unto man His Christ,” as the prophet Joel says,
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 8.25
… The phrase ‘Spirit of God’ denotes also the Paraclete Spirit, and that not only on the testimony of prophets but also of apostles, when it is said:— This is that which was spoken through the Prophet, It shall come to pass on the last day, saith the Lord, I will pour out of My Spirit upon all flesh, and their sons and their daughters shall prophesy
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 5
… the others said it only in mockery. Hence we learn that on unessential points one must not spend many words. And besides, the sequel is enough to bear him out on this point: so now the discourse is for all in common. “But this is that which was spoken by the prophet Joel, And it shall come to pass in the last days, saith the Lord God. (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 108.9
… There was shewn to her upholding the portico of a church the bloodstained column to which our Lord is said to have been bound when He suffered His scourging. There was shewn to her also the spot where the Holy Spirit came down upon the souls of the one hundred and twenty believers, thus fulfilling the prophecy of Joel.
2:17
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.4
… who furthermore both predetermined and predicted that the revelation of His Son should be postponed to the end of the times. “It shall come to pass in the last days , that the mountain (of the house) of the Lord shall be manifested”; “and in the last days I will pour out of my Spirit upon all flesh”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.8
… “In the last days will I pour out of my Spirit upon all flesh, and their sons and their daughters shall prophesy; and upon my servants and upon my handmaids will I pour out of my Spirit.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.10
… Now among the “all things,” glory surely is included. Yet Eunomius says that the glory of the Almighty is incommunicable. This view Joel does not attest, nor yet the mighty Peter, who adopted, in his speech to the Jews, the language of the prophet. For both the prophet and the apostle say, in the person of God,—“I will pour out of My Spirit upon all flesh
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… Observe how he now makes it all His [“He hath poured forth this”], covertly making a great point. For if it was He that poured it forth, it is of Him that the Prophet has spoken above, “In the last days I will pour forth of My Spirit on My Servants, and on Mine handmaids, and I will do wonders in the heaven above. ( supra,
Anonymous A Treatise on Re-Baptism by an Anonymous Writer 15
… “But this is that which was spoken by the prophet; It shall come to pass in the last days, saith the Lord, I will pour out my Spirit upon all flesh: and their sons and their daughters shall prophesy, and their young men shall see visions, and their old men shall dream dreams: and upon my servants, and upon my handmaidens, will I pour out of my Spirit;”
2:18
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 1.3
… Or, indeed, is there no need that Thou who containest all things shouldest be contained of any, since those things which Thou fillest Thou fillest by containing them? For the vessels which Thou fillest do not sustain Thee, since should they even be broken Thou wilt not be poured forth. And when Thou art poured forth on us,
2:19
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 5
Then he goes on with the prophecy, which has in it also something terrible. “And I will show wonders in heaven above, and signs” [“in the earth beneath”]. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.13
… this lower deep, saying, “Be not conformed to this world, but be ye transformed by the renewing of your mind.” And, “Be not children in understanding, howbeit in malice be ye children,” that in “understanding ye may be perfect;” and “O foolish Galatians, who hath bewitched you?” But now not in his own voice, but in Thine who sentest Thy Spirit from above;
2:20
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 37
… For the river of fire shall come forth in fury like an angry sea, and shall burn up mountains and hills, and shall make the sea vanish, and shall dissolve the atmosphere with its heat like wax. The stars of heaven shall fall, the sun shall be turned into darkness, and the moon into blood.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 5
… “And I will show wonders in heaven above, and signs” [“in the earth beneath”]. ( v. 19 .) In these words he speaks both of the judgment to come, and of the taking of Jerusalem. “Blood and fire, and vapor of smoke.” Observe how he describes the capture. “The sun shall be turned into darkness, and the moon into blood.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… “Even this Jesus, Whom ye crucified.” He does well to end with this, thereby agitating their minds. For when he has shown how great it is, he has then exposed their daring deed, so as to show it to be greater, and to possess them with terror. For men are not so much attracted by benefits as they are chastened by fear.
2:22
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.12.2
… For David speaketh concerning Him, I foresaw the Lord always before my face; for He is on my right hand, lest I should be moved: therefore did my heart rejoice, and my tongue was glad; moreover also, my flesh shall rest in hope: because Thou wilt not leave my soul in hell, neither wilt Thou give Thy Holy One to see corruption.”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 13
… After a space of two days, on the third day” —which is His glorious resurrection—He received back into the heavens (whence withal the Spirit Himself had come to the Virgin ) Him whose nativity and passion alike the Jews have failed to acknowledge. Therefore, since the Jews still contend that the Christ is not yet come, whom we have in so many ways approved
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 15
… “He is a man, and who hath known Him?” and Daniel: “Upon the clouds (He came) as the Son of man.” The Apostle Paul likewise says: “The man Christ Jesus is the one Mediator between God and man.” Also Peter, in the Acts of the Apostles, speaks of Him as verily human (when he says), “Jesus Christ was a man approved of God among you.”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 17
… is the Most High, in that He is “exalted at the right hand of God,” as Peter declares in the Acts;
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 21
… For so withal the result teaches. In (Peter) himself the Church was reared; that is, through (Peter) himself; (Peter) himself essayed the key; you see what (key): “Men of Israel, let what I say sink into your ears: Jesus the Nazarene, a man destined by God for you,” and so forth.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Sententia Dionysii. (Defence of Dionysius.) 7
But if they accuse the blessed man (for the arguments of the Arians about him are in fact accusations against him) simply for writing thus, what will they do when they hear even the great and blessed Apostles in the Acts, firstly Peter saying (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.15
… Jesus of Nazareth, a man manifested of God towards you by miracles, and wonders, and signs, which God did by Him in the midst of you, as ye yourselves know
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 16
… He was present when the Lord was being tempted by the devil; for, it is said, “Jesus was led up of the Spirit into the wilderness to be tempted.” He was inseparably with Him while working His wonderful works;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
“Jesus of Nazareth, a man proved (to be sent) from God unto you.” (Recapitulation of
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 9
… 12 .) If this troubles and confounds you, learn Who was the Doer, and be not amazed. And observe how on all occasions when he refers to God, and says that all things are from Him, then he fearlessly chides them: as above where he said, “A man approved of God among you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 47
… It seems to me at least, that their not believing was providentially ordered, that they might be unexceptionable witnesses. “And he said unto me” it says, “I am Jesus of Nazareth, Whom thou persecutest.” (comp. ch. ix. 5 .) Well is the name of the city (Nazareth) also added, that they might recognize (the Person): moreover, the Apostles also spoke thus. (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
And the meritorious Peter, in his sermon to the Jewish people, says,—“Ye men of Israel, hear these words. Jesus of Nazareth, a man approved of God among you.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 152
… in righteousness by that man whom He hath ordained, whereof He hath given assurance unto all men, in that He hath raised him from the dead.” And the blessed Peter preaching to the Jews says, “Ye men of Israel, hear these words Jesus of Nazareth, a man approved of God among you by miracles and wonders and signs which God did by Him in the midst of you,”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.34
… Him, being delivered by the determinate counsel and foreknowledge of God , ye have by the hands of wicked men crucified and slain; whom God hath raised up, having loosed the pains of hell (
2:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… “Him,” he says, “being by the determinate counsel and foreknowledge of God delivered up”: (
2:24
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 1
… and because the strong root of your faith, spoken of in days long gone by, endureth even until now, and bringeth forth fruit to our Lord Jesus Christ, who for our sins suffered even unto death, [but] “whom God raised from the dead, having loosed the bands of the grave.”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 5.14
… This, he says, is the form of the servant, and this the necessity of the Word of God coming down into the womb of a virgin. But he says it is not sufficient that the Perfect Man, the Word, has entered into the womb of a virgin, and loosed the pangs
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Incarnation of the Word 26
… for all who believe in Christ tread him under as nought, and choose rather to die than to deny their faith in Christ. For they verily know that when they die they are not destroyed, but actually [begin to] live, and become incorruptible through the Resurrection. 3. And that devil that once maliciously exulted in death, now that its
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.11
… Accordingly what is here said, ‘Wherefore God also hath highly exalted Him,’ answers to Peter’s words in the Acts, ‘Whom God raised up, having loosed the bonds of death, because it was not possible that He should be holden of it
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.8
… But since it was also meet that He should implant in our nature the power of rising again from the dead, He becomes the “first-fruits of them that slept ” and the “first-born from the dead ,” in that He first by His own act loosed the pains of death
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 4.3
… He is the first-born from the dead, Who first by Himself loosed the pains of death
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 8
… which Luke also signifies, by saying, “Because there was no room, she laid Him” there); but afterwards she took Him up, and held Him on her knees. For no sooner was she arrived at Bethlehem than she brought her pangs to an end,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… for he it was that delivered Him over to them by the kiss. Or, “By wicked hands,” refers to the soldiers: for neither is it simply, “Ye have slain,” but, By wicked men ye have done this. And observe how everywhere they make it of great importance that the Passion should first be confessed. Whom God Raised Up (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 9
Observe again how he speaks covertly concerning Christ’s power, showing that He raised Himself: just as in his first discourse he had said, “Because it was not possible that He should be holden of it” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 164
… either that utterance of prophecy, “Thou wilt not leave my soul in hell,” —an utterance which Peter himself expounds in the Acts of the Apostles, lest any one should venture to put upon it another interpretation,—or the words of the same apostle, in which he affirms that the Lord “loosed the pains of hell, in which it was not possible for Him to be holden.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
“Was what rose from the dead, man or God? Peter, the Apostle, who knows better than we, interprets and say, ‘and when they had fulfilled all that was written of Him they took Him down from the tree and laid Him in a sepulchre, but God raised Him from the dead.’
2:25
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.19
… They are drunken, for they have drunk the wine of the spiritual vine, which says, I am the vine and ye are the branches . But if ye are not persuaded by me, understand what I tell you from the very time of the day; for it is the third hour of the day
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… For the assertion, “Seeing that it was not possible that He should be holden of it,” means this, that His rising was not common to the rest. Then, however, before their thoughts can enter at all into his meaning, he brings David upon them, an authority which sets aside all human reasoning. “For David saith (with reference) to Him.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 16.10
… Me with joy with Thy countenance.” Thou wilt fill them with joy, that they should seek nothing further, when they shall see Thee “face to face;” in whom because I am, “Thou wilt fill Me.” “Pleasure is at Thy right hand even to the end.” Pleasure is in Thy favour and mercy in this life’s journey, leading on even to the end of the glory of Thy countenance.
2:26
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… Then, however, before their thoughts can enter at all into his meaning, he brings David upon them, an authority which sets aside all human reasoning. “For David saith (with reference) to Him.” ( v. 25 .) And observe how, once more, the testimony is lowly. For therefore he begins the citation further up, with the matters of lowlier import: therefore
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 9
… Whom God hath raised from the dead; whereof we are witnesses.” ( v. 14, 15 .) Ye desired a robber instead of Him. He shows the great aggravation of the act. As he has them under his hand, he now strikes hard. “The Prince of Life,” he says. In these words he establishes the doctrine of the Resurrection. “Whom God hath raised from the dead.” (
2:27
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.13
… I have power to lay it down, and I have power to take it again .” Yea, the prophet David also, according to the interpretation of the great Peter, said with foresight of Him, “Thou wilt not leave My soul in hell, neither wilt Thou suffer Thine Holy One to see corruption
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.43
… that because the reward of righteousness is life and peace, He might, by righteousness conjoined with God, cancel the death of justified sinners, which He willed to have in common with them.
2:28
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 164
… remains a difficulty, namely, how in that case Peter could have spoken as he did, saying what was without doubt perfectly true, when he affirmed that in the prophecy quoted above the words, that “His flesh should not see corruption,” referred not to David but to Christ, and added concerning David, “He is buried, and his sepulchre is with us to this day,”
2:29
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 26
… And so great was the glory of the man, that Peter, so many years after, in exhorting the Jews, spake on this wise: “Let me freely speak unto you of the patriarch David, that he is both dead and buried.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 39
And observe His reproving manner: “Have ye not read what David did?” For great indeed was that prophet’s glory, so that Peter also afterwards pleading with the Jews, spake on this wise, “Let me freely speak unto you of the patriarch David, that he is both dead and buried.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 68
… Wherefore neither did He say, What think ye of me, but of Christ. For this reason the apostles also reasoned submissively, saying, “Let us speak freely of the Patriarch David, that he is both dead and buried.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… therefore was death not in the number of grievous things [because], says he, “I foresaw the Lord always before my face, that He is on my right hand that I should not be moved:” ( v. 25–27 ) and, “that Thou wilt not leave my soul in hell.” Then, having finished the citation from the Prophet, he adds; “Men and brethren.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 29
… 22 .) ( i ) Observe also; it is with praise (that he says of him), “David after that he had served the will of God:” just as Peter—seeing it was then the beginning of the Gospel—making mention of him, said, “Let it be permitted me to speak freely of the patriarch David.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 89.37
… 48 ). For being raised from the dead He dieth no more, and death hath no more dominion over Him. And as in another Psalm it is said, “Thou shalt not leave my soul in Hell, neither shalt Thou suffer Thy Holy One to see corruption,” the Apostolic teaching takes up this testimony, and in the Acts of the Apostles
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
Eran. —He quoted the divine David, and said that he had received promises from God that the Lord Christ should be born of the fruit of his loins and that in trust in these promises he prophetically foresaw His resurrection, and plainly said that His soul was not left in Hades and that His flesh did not see corruption.
2:30
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.12.2
… For David has not ascended into the heavens; but he saith himself, The Lord said unto my Lord, Sit Thou on My right hand, until I make Thy foes Thy footstool. Therefore let all the house of Israel know assuredly, that God hath made that same Jesus, whom ye have crucified, both Lord and Christ.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.7.15
17. Thus far Africanus. And the lineage of Joseph being thus traced, Mary also is virtually shown to be of the same tribe with him, since, according to the law of Moses, intermarriages between different tribes were not permitted.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… Then—and even so he does not come to the mention of Christ, but what next?—he goes on with his encomium upon David, “Being therefore a prophet, and knowing that with an oath God had sworn unto him.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
… Only listen to the first of the apostles exclaiming “David being a prophet and knowing that God had sworn an oath to him that of the fruit of his loins, according to the flesh, He would raise up Christ to sit upon His throne; he seeing this before spake of the resurrection of Christ, that His soul was not left in hell neither His flesh did see corruption.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 4.1.12
12. God swore to David that of the fruit of his loins, according to the flesh, He would raise up the Christ, as the prophet said and as the great Peter interpreted.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 146
… he seeing this before spake of the resurrection of Christ that His soul was not left in hell neither His flesh did see corruption.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 152
… came.” And the Evangelist writes “The book of the generation of Jesus Christ, the Son of David, the Son of Abraham,” and the blessed Peter in the Acts says David “being a prophet and knowing that God had sworn with an oath to him that of the fruit of his loins, He would raise up Christ to sit on his throne, he seeing this before spake of his resurrection,”
2:31
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… For now that he has soothed them with his expression, he confidently adds this: The prophet [saith it] “of His resurrection, that neither was His soul left in hell, nor did His flesh see corruption.” (
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 29
… What we aim at in fasting, they have through fellowship with God. They feed on heavenly bread, and are satisfied with every word of God, having Him as their food who is also their Lord. Listen to the Saviour saying: “And my flesh rests in hope.” And elsewhere,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 84
… He had power to lay down His life, and to take it again; but we have no power to live as long as we wish; and die we must, however unwilling: He , by dying, straightway slew death in Himself; we, by His death, are delivered from death: His flesh saw no corruption;
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… heard the Lord saying “I have power to lay it down, and I have power to take it again.…I lay it down of myself that I might take it again.” And again, “Now is my soul troubled.” And again, “My soul is exceeding sorrowful even unto death,” and again David’s words as interpreted by Peter “His soul was not left in hell neither did His flesh see corruption.”
2:32
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… 27 .) The Apostles themselves also often speak in a similar manner; “We are witnesses, and the Holy Spirit which God hath given to those that obey Him.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 29
… And he does not say, They made a complaint (against Him), ( ἐνέτυχον , al. ἐντυγχάνει ) but, “They desired, though having found no cause of death” (in Him), “that He should be slain. ( e ) Who appeared,” he says, “for many days to them that came up with Him from Galilee to Jerusalem.” ( Rom. xi. 2 .) Instead of
2:33
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
“This Jesus”—observe how he does not call Him otherwise—“hath God raised up; whereof all we are witnesses. Being therefore by the right hand of God exalted” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 31
… hell, He is spoken of as ascending up to heaven, as the Prophet had foretold, “Ascending up on high He led captivity captive, and gave gifts unto men,” those gifts, namely, which Peter, in the Acts of the Apostles, spoke of concerning the Holy Ghost, “Being therefore by the right hand of God exalted, He hath shed forth this gift which ye do see and hear.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.26
… what must be understood and believed of the man Christ, of whose flesh the very conception was not carnal, but spiritual? Both natures, too, as well the human as the divine, are shown in that also that is written of Him, that He received of the Father the promise of the Holy Spirit, and shed forth the Holy Spirit:
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“‘Being by the right hand of God exalted.’
Anonymous A Treatise Against the Heretic Novatian by an Anonymous Bishop 3
… Whence also the Lord Christ charges upon Peter, and moreover also upon the rest of His disciples, “Go ye and preach the Gospel to the nations, baptizing them in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost.”
2:34
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… and the rest. And in the Acts of the Apostles, Peter on the day of Pentecost standing with the Eleven
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… both the miracles and the signs and the slaying—“Whom God,” says he, “raised up, having loosed the pains of death, because it was not possible that He should be kept in its power.” It is something great and sublime that he has hinted at here. For the expression, “It was not possible,” even itself is that of one assigning something.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… speaks as to man, for they are not spoken to Him that sits ever on the throne of glory, as God the Word after His ascension from earth, but they are said to Him who hath now been exalted to the heavenly glory as man, as the Apostles say ‘for David is not ascended into the heavens, but he saith himself the Lord said unto my Lord sit thou on my right hand.’
2:35
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 9
… 23, 24 .) He has done well to set the distinction here. For whenever he says anything great, he appeals to them of old. And he found a text which contained both truths; just as in the other discourse he said, “Until He put His foes under His feet.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“He does not put His enemies under Him as God but as man, but so that the God who is seen and man are the same. Paul too teaches us that the words ‘until I make thy foes thy footstool’
2:36
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 28
… Christ therefore must be the same as Jesus who was anointed by the Father, and not the Father, who anointed the Son. To the same effect are the words of Peter: “Let all the house of Israel know assuredly that God hath made that same Jesus, whom ye have crucified, both Lord and Christ,” that is, Anointed .
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… Name than they .’ And soon after, ‘Wherefore, holy brethren, partakers of the heavenly calling, consider the Apostle and High Priest of our profession, Christ Jesus, who was faithful to Him that made Him .’ And in the Acts, ‘Therefore let all the house of Israel know assuredly, that God hath made that same Jesus whom ye have crucified both Lord and Christ
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.14.1
… unbelief of the present Jews , but would have inquired and learned that, whereas ‘In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God,’ in consequence, it was when at the good pleasure of the Father the Word became man, that it was said of Him, as by John, ‘The Word became flesh ;’ so by Peter, ‘He hath made Him Lord and Christ
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… And what else can this be than God?—and that every knee should bow to Him That was made of no reputation for us, and That mingled the Form of God with the form of a servant, and that all the House of Israel should know that God hath made Him both Lord and Christ?
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.13
… nature a beginning and an example which it should follow of the resurrection from the dead, that all the corruptible may put on incorruption, and all the mortal may put on immortality, our first-fruits having been transformed to the Divine nature by its union with God, as Peter said, “This same Jesus Whom ye crucified, hath God made both Lord and Christ
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 5.1
It is now, perhaps, time to make enquiry into what is said concerning the words of the Apostle Peter
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 5.2
Now that we have had presented to us this preliminary view of existences, it may be opportune to examine the passage before us. It is said, then, by Peter to the Jews, “Him God made Lord and Christ, this Jesus Whom ye crucified
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 5.3
The Apostle Peter says, “God made this Jesus, Whom ye crucified, Lord and Christ
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.1
But I perceive that while the necessities of the subject compelled me to follow this line of thought, I have lingered too long over this passage
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.2
And although we make these remarks in passing, the parenthetic addition seems, perhaps, not less important than the main question before us. For since, when St. Peter says, “He made Him Lord and Christ
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.4
But we must return once more to our vehement writer of speeches, and take up again that severe invective of his against ourselves. He makes it a complaint against us that we deny that the Essence of the Son has been made, as contradicting the words of Peter, “He made Him Lord and Christ, this Jesus Whom ye crucified
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.15
An explanation of Acts ii. 36 and Proverbs viii. 22 , which are shown to refer properly to Christ’s manhood alone.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 6
… Since then these are great things that he has uttered, he again brings his discourse down to lowly matters. “Let therefore,” he says, “the whole house of Israel know assuredly: i.e. question ye not, nor doubt ye: then also in the tone of command it follows; “that God hath made Him both Lord”—this he says from David—“and Christ,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 3
“Yes,” it may be said, “but Peter has asserted this clearly and openly.” Where and when? “When speaking to the Jews he said, that ‘God hath made Him both Lord and Christ.’” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 1
… As He also says in the second Psalm, “Ask of Me, and I will give Thee the heathen for Thine inheritance.” ( Ps. ii. 8 .) For no longer is “Jacob the portion of the Lord” nor “Israel His inheritance” ( Deut. xxxii. 9 ), but all men: that is to say, He hath made Him Lord of all: which Peter also said in the Acts, “God hath made Him both Lord and Christ.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
“‘Being by the right hand of God exalted.’ Who then was exalted? The lowly or the most high? And what is the lowly if it be not the human? And what is the most high save the divine? But God being most high needs no exaltation, and so the Apostle says that the human is exalted, exalted that is in being ‘made both Lord and Christ.’
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 3
“As he writes he expressly describes the man who was crucified as Lord of Glory, declaring Him to be Lord and Christ, just as the Apostles with one voice when speaking to Israel in the flesh say ‘Therefore let all the house of Israel know assuredly that God hath made that same Jesus, Whom ye have crucified, both Lord and Christ.’
2:37
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.12.2
… Therefore let all the house of Israel know assuredly, that God hath made that same Jesus, whom ye have crucified, both Lord and Christ.” And when the multitudes exclaimed, “What shall we do then?” Peter says to them, “Repent, and be baptized everyone of you in the name of Jesus for the remission of sins, and ye shall receive the gift of the Holy Ghost.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 3.15
… What can be a greater sin than to crucify Christ? Yet even of this Baptism can purify. For so spake Peter to the three thousand who came to him, to those who had crucified the Lord, when they asked him, saying, Men and brethren, what shall we do
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… How had they “favor with all the people?” On account of their alms deeds. For do not look to the fact, that the chief priests for envy and spite rose up against them, but rather consider that “they had favor with the people.”—“And the Lord added to the Church daily ( ἐπὶ τὸ αὐτό ) [together] such as should be saved.—And
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 13
… For to this end did God suffer the Apostles to be brought to trial, that both their adversaries might be instructed, and all might learn, and that the Apostles might be invigorated to boldness of speech. “And they hearing that, were cut to the heart.” ( v. 33 .) The
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 11
… vii .] and Ahab, and Ananias, and Sapphira, in order that by the one, we may cast out all despair, and by the other cut off all indolence; and that the soul become not reckless of the remedies suggested. And let us teach them of themselves to say what the Jews said on that day, approaching unto Peter, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
But let us look again, if it seem good to you, at the words of the jailor, “Sirs, what must I do to be saved?” What language sweeter than this? This makes the very Angels leap for joy. To hear this language, even the Only-begotten Son of God Himself became a servant. This language they who believed at the beginning addressed to Peter. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.17
… But since, when He had already passed by, so that His back parts were seen, upon the preaching to them by the Apostle Peter that it behoved Christ to suffer and rise again, they were pricked in their hearts with the grief of repentance,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.19
… tell us,”—said to them, “Repent, and be baptized every one of you in the name of the Lord Jesus Christ, for the remission of sins: and ye shall receive the gift of the Holy Spirit.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.33
… “And Peter said to them, Repent, and be baptized every one of you in the Name of Jesus Christ for the remission of sins, and ye shall receive the gift of the Holy Ghost.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 39.1
… and because they lay hid among thorns, He did not come to find them, save when torn by the thorns of His Passion; yet come He did, He found, He redeemed them. They had slain, not Him so much, as themselves. They were saved by Him who was slain for them. For, as the Apostles spake, they were pricked;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 40.2
… and they who in their rage slew Him were changed and believed; and they who in their rage shed His blood, now in the spirit of faith drank it; to wit, those three thousand, and those five thousand Jews
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 75.7
… let us hear now what He hath cried through these pillars.…He crieth what? “I have said to unjust men, Do not unjustly” ( ver. 4 ).…But already they have done, and they are guilty: already there hath flowed down the earth, and all they that dwell therein. Pricked to the heart were they that crucified Christ,
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 16
… For to you is the promise, and to your children and to all that are afar off, even as many as the Lord our God shall call unto Him. With many other words also he testified and exhorted them saying, Save yourselves from this crooked generation. They then that received his word were baptized, and there were added in that day about three thousand
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 67
… For to you is the promise, and to your sons, and to all that are afar off, whomsoever our Lord God has called,” and soon after the Scripture goes on to say: “they therefore that received his word were baptized, and there were added on that day about 3,000 souls
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.34
… 22–24 ); in order, to wit, that having been thrown down by a recognition of their cruelty, they might hear the building up of holy preaching by so much the more profitably as they anxiously sought it. Whence also they forthwith replied, What then shall we do, men and brethren? And it is presently said to them, Repent and be baptized, every one of you (
2:38
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 72.17
… For this promise is unto you, and to your children, and to all that are afar off, even as many as the Lord our God shall call.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.12
127. As to peace we have proved the point; but as to grace the prophet Zechariah says, that God promised to pour upon Jerusalem the spirit of grace and mercy, and the Apostle Peter says: “Repent and be baptized every one of you in the Name of the Lord Jesus Christ for the remission of sins, and ye shall receive the grace of the Holy Spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Instructions to Catechumens 2.3
… For the one says, “Bring forth fruit worthy of repentance, and begin not to say within yourselves, we have Abraham to our Father;” and the other says again to those who question him, “Repent ye and be baptized every one of you in the name of the Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… so have these also confessed that they are in extreme peril, and destitute of all hope of salvation. They did not say, How shall we be saved? but, “What shall we do?” Here again Peter, though the question is put to all, is the man to answer. “Repent,” says he, “and be baptized every one of you, in the name of Jesus Christ.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.6
… His side is pierced by the spear, and blood and water flow forth, twin emblems of baptism and of martyrdom. After His resurrection also, when sending His apostles to the Gentiles, He commands them to baptize these in the mystery of the Trinity. The Jewish people repenting of their misdoing are sent forthwith by Peter to be baptized.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 27.4
… because they had crucified, and slain Him, in whose name though slain by them they saw such great miracles wrought; and saw the presence of the Holy Ghost. And so seeking counsel they received for answer; “Repent, and be baptized every one of you, in the name of our Lord Jesus Christ, and your sins shall be forgiven you.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 59.1.14
… they were pricked through with their consciences, they besought counsel of safety from the Apostles, they heard, “Repent, and be baptized each one of you in the name of our Lord Jesus Christ, and your sins shall be remitted unto you.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.37
… before the feet of the Apostles they laid the prices of their sold goods, going up from that Laver, concerning which the apostle Peter doth admonish them, when they were troubled because they had shed the blood of Christ, and he saith, “Repent ye, and let each one of you be baptized in the name of the Lord Jesus Christ, and your sins shall be forgiven you.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 132.10
… and pricked at heart, at length believing that there was some hidden divinity in Him whom they had believed like other men, and asking counsel of the Apostles, they were answered, “Repent, and be baptized every one of you in the Name of our Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 139.6
… He is building an idol in his own heart. In these words then are mighty mysteries.…They who raged against the Lord, whom they saw, now seek counsel how they may be saved; and it is said to them, “Repent, and be baptized every one of you in the Name of Jesus Christ, and your sins shall be forgiven you.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… yet as far as the sense is concerned there is here no difference. Wherefore after the Lord had commanded to baptize in the name of the Father and of the Son and of the Holy Ghost the blessed Peter said to them who received his preaching and asked what they must do, “Believe and be baptized every one of you in the name of our Lord Jesus Christ,”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.30
… but ye are washed, but ye are sanctified ( 1 Cor. vi. 11 ); because, in truth, amended life sanctifies those whom the ablution of the affliction of tears cleanses through penitence. Hence Peter, when he saw some affrighted by consideration of their evil deeds, admonished them, saying, Repent, and be baptized every one of you (
2:39
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… Then he speaks of the gain; “For the remission of sins, and ye shall receive the gift of the Holy Ghost.” If you are to receive a gift, if baptism conveys remission, why delay? He next gives a persuasive turn to his address, adding, “For the promise is unto you” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 25
… Such peradventure were many in Jerusalem. For it is also written, that they sold their houses and lands, and laid the prices of them at the Apostles’ feet, that distribution might be made to every one as he had need. Because they were found, being near, and were useful to the Gentiles, who, being afar off,
2:40
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… “even as many as the Lord our God shall call.” Observe the time he takes for saying, “To those that are afar off.” It is when he finds them conciliated and self-accusing. For when the soul pronounces sentence against itself, no longer can it feel envy. “And with many other words did he testify, and exhort, saying.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.3
… Wherefore I beseech you, dearly beloved, and, casting myself down at your feet, I entreat you to grant to me and to yourself this one prayer, that you would save yourself, as it is written, “from an untoward generation.”
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 8
… or I should rather say Epiphanius throws himself as a suppliant at your knees, and casts his hoary locks beneath your feet, and, for a time laying aside his episcopal dignity, prays for your salvation in words such as these: “Grant to me and to yourself the favour of your salvation; save yourself, as it is written, from this crooked generation,
2:41
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.23
… and they persuaded a great multitude, who, however, [already] possessed the fear of God. And there were, in one day, baptized three, and four, and five thousand men.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 15.26
… Wear thou a garment of incorruption , resplendent in good works; and whatever matter thou receivest from God to administer as a steward, administer profitably. Hast thou been put in trust with riches? Dispense them well. Hast thou been entrusted with the word of teaching? Be a good steward thereof. Canst thou attach the souls of the hearers
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 21
… And if thou knowest not of them, it is nothing marvellous, since Elias too supposed he was alone, but was told, “I have left unto myself seven thousand men.” Whence it is manifest that even now there are many who show forth the apostolical life; like as the “three thousand” then, and the “five thousand.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 32
And had we attained to excellence in respect of concord, then had we no other home beside this. And that there is nothing over-burdensome in this saying, the “three thousand,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 1
… not now, to prevent thy receiving such a gift. Whereas now thou art wary before baptism, and negligent after it. But thou art waiting for Lent: and why? Has that season any advantage? Nay, it was not at the Passover that the Apostles received the grace, but at another season; and then three thousand (Luke says,) and five thousand were baptized: (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… “Save yourselves from this untoward generation.” He says nothing of the future, all is about the present, by which indeed men are chiefly swayed; he shows that the Gospel releases from present evils as well. “Then they that gladly received his word were baptized; and the same day there were added unto them about three thousand souls.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 14
… In fact, this man all but preached the Gospel. “ Ye were persuaded,” one may say, “that ye had not strength to overthrow it. Wherefore did ye not believe?” Such is the witness borne even by enemies. There it is four hundred, there, four thousand: and here the first movers were twelve. Let not the number which added itself affright you. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… this Table is calculated more (than all else) to shame us into friendliness. But many of us who come thereto do not even know one another. The reason, it may be said, is that there are so many of them. By no means; it is only our own sluggish indifference. (Once) there were three thousand (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 18
… This then is one proof, but the next, after it, is his saying, that “people whom He foreknew,” that is, who He knew clearly were suited to it, and would receive the faith. (Pococke on Hos. p. 23. See
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 2.1
… to be crucified by enemies, to be handled by friends: yet the Physician of all, both of the ungodliness of those, and of the unbelief of these. For ye heard when the Acts of the Apostles were read, how many thousands of Christ’s slayers believed.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 65.5
… Have there come old men, and not come young men; or have there come young men, and not come youths; or have there come youths, and not come boys; or have there come boys, and have there not been brought infants? In a word, have there come Jews (for thence were the Apostles, thence many thousands of men at first betraying, afterwards believing
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 79.2
… after His beast, saying, “Blessed is He that cometh in the name of the Lord:” among whom was also that company of children, in whom He declared to have been fulfilled, “Out of the mouth of infants and sucklings Thou hast perfected praise.” Hence also were those after His resurrection, of whom on one day three and on another five thousand were baptized,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.15
… At first suddenly three, afterwards five thousand; all living in unity, all laying the price of their possessions, when they had sold them, at the Apostles’ feet, that it might be distributed to each, as each had need, who had one soul and one heart toward God.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 132.10
… May the remnant be saved, as Isaiah saith, “And the remnant hath” clearly “been saved:” for out of them were the twelve Apostles, out of them more than five hundred brethren, to whom the Lord showed Himself after His Resurrection: out of their number were so many thousands baptized,
2:42
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.21
… So great was the grace which wrought in all the Apostles together, that, out of the Jews, those crucifiers of Christ, this great number believed, and were baptized in the Name of Christ, and continued steadfastly in the Apostles’ doctrine and in the prayers
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… “He testified and exhorted, saying.” This is the perfection of teaching, comprising something of fear and something of love. “Save yourselves from this untoward generation.” He says nothing of the future, all is about the present, by which indeed men are chiefly swayed; he shows that the Gospel releases from present
2:43
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… “And they continued steadfastly and with one accord in the Apostles’ doctrine and fellowship.” ( v. 42 .) Here are two virtues, perseverance and concord. “In the Apostles’ doctrine,” he says: for they again taught them; “and fellowship, and in breaking of bread, and in prayer.” All in common, all with perseverance. “And fear came upon every soul” (
2:44
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.18.2
… as that poor widow acted who cast all her living into the treasury of God.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… The wonders also bore witness to the words: “Many wonders and signs were done by the Apostles.” As was the case with Christ; first there were signs, then teaching, then wonders; so was it now. “And all that believed were together, and had all things common.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 11
… ( v. 32 .) Great, you perceive, is the virtue of this thing, seeing their was need of this (grace) even in that Company. For this is the foundation of all that is good, this of which he now for the second time makes mention, exhorting all men to the contempt of riches: “Neither
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 23
… and living in Christian love harmoniously with each other, they did not affirm anything to be their own, but they had all things in common, and were one in soul and heart toward God.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 46
… and come, follow me;” and dare not unite themselves to those dwelling together, among whom no one saith that any thing is his own, but all things are unto them common;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 17
… speaking, moreover, of the saints who had sold all that they had and distributed the same, and were dwelling at Jerusalem in an holy communion of life, not saying that any thing was their own, to whom all things were in common,
2:45
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 2.17.6
… “For as many as were possessors of lands or houses,” as the account says, “sold them and brought the prices of the things that were sold, and laid them at the apostles’ feet, so that distribution was made unto every man according as he had need.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 150.3
… and he proved the point from the acts of the apostles, because they sold their property and brought and laid it at the feet of the apostles, and by them it was distributed to each as every man had need.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… 44 .) They are all become angels on a sudden; all of them continuing in prayer and hearing, they saw that spiritual things are common, and no one there has more than other, and they speedily came together ( ἐπὶ τὸ αὐτὸ ), to the same thing in common, even to the imparting to all.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 5.18
… treasury was enriched were so poor, ought not all Christians, who make common property of their riches with a far nobler purpose, even that (according to what is written in the Acts of the Apostles) they may distribute to each one according to his need, and that no one may say that anything is his own, but that all things may be their common possession,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 25
… Such peradventure were many in Jerusalem. For it is also written, that they sold their houses and lands, and laid the prices of them at the Apostles’ feet, that distribution might be made to every one as he had need.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.37
… For those former Churches were of such sort, as that of them it is said in the Song of Songs, “Thy teeth—are like a flock of shorn ewes going up from the washing, all of which do bear twins, and a barren one is not among them.” For they then laid aside like as it were fleeces the burdens of the world,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 133.2
… All were from thence, and they first dwelt together in unity; who sold all they had, and laid the price of their goods at the Apostles’ feet, as is read in the Acts of the Apostles. And distribution was made to each one as he had need,
2:46
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… “He testified and exhorted, saying.” This is the perfection of teaching, comprising something of fear and something of love. “Save yourselves from this untoward generation.” He says nothing of the future, all is about the present, by which indeed men are chiefly swayed; he shows that the Gospel releases from present
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 15
… He that thinketh that he is “wise among you,” saith he, “let him become a fool, that he may become wise.” ( 1 Cor. iii. 18 .) Hearken too again to what Luke saith, “They did take their food with gladness and singleness of heart, praising God, and having favor with all the people.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 6
… The former murmured and quarreled with each other. The latter had one soul. “They were of one heart, and of one soul,” it is said, “and grace was upon them all.” ( Acts iv. 32 .) And they lived in great simplicity.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 3
… For if even without a gift, the mere consciousness of a pure life be sufficient to lift a man up, much more when the grace is added also. Wherefore to the humble, to the simple, it was rather given, and especially to the simple: for it is said, “in singleness and gladness of heart.” (
2:47
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism pref
The presiding ministers of the “mystery of godliness” have need of a system in their instructions, in order that the Church may be replenished by the accession of such as should be saved
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. To Those Who Had Not Attended the Assembly 2
… Where are they now who oppress us with their presence on the feast days? I look for them, and am grieved on their account when I mark what a multitude are perishing of those who are in the way of salvation,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 7
… For, as having become more earnest, they had increased devotion also to the place. For the Apostles did not for the present pluck them away from this object, for fear of injuring them. “And breaking bread from house to house, did take their portion of food with gladness and singleness of heart, praising God, and having favor with all the people.” (
2:1
1. Et cum complerentur dies Pentecostes. — Puta dies quinquaginta a Paschate, ita ut jam adesset dies quinquagesima; Pentecoste enim Graece significat tam dies 50 praevios, quam ipsam diem quinquagesimam, quae erat festum Pentecostes. Latinus ergo Interpres Pentecosten sumit priori modo, Graecus vero textus posteriori. Sic enim habet, ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς, in impleri, hoc est, dum impleretur dies Pentecostes, id est dum advenisset dies quinquagesima a Paschate et resurrectione Christi. Pentecoste enim unica duntaxat die, puta quinquagesima, celebrabatur; cum ex adverso Pascha, uti et Scenopegia, per septem dies continuos celebraretur, ut docet Philo, lib. De Decalogo, et liquet ex Levit. xxiii, 43. Hinc sequitur, vocem compleri ex phrasi Hebraea sumi hic in actu inchoato, non perfecto. Die enim quinquagesima inchoata, puta mane, venit Spiritus Sanctus, non vero in vespera et fine diei. Simile est Luc. ii, 22: «Postquam impleti sunt dies purgationis ejus,» hoc est postquam impleri coeperunt, cum scilicet advenisset et illuxisset dies quadragesimus a partu Deiparae. Et Jerem. xxv, 12: «Cum impleti fuerint septuaginta anni.» Nam, ut ex Josepho et Chronologis liquet, laxata est captivitas Babylonica anno septuagesimo ineunte, non finiente. Nota primo: Judaeis indictum erat a Deo festum Pentecostes duplici de causa. Prior fuit in memoriam datae illo die legis per Mosen in Sina, Exodi xix, 1. Posterior, in gratiarum actionem pro novis illius anni frugibus, quas tum metere incipiebant: unde earum primitias, puta duos panes ex frugibus illius anni pistos, Deo offerebant in Pentecoste. Haec fuerunt typus et umbra Christianae Pentecostes, in qua promulgata est lex nova a S. Petro et Apostolis per Spiritum Sanctum apparentem in linguis igneis: unde in ea pariter primitiae fidei, puta tria millia animarum oblata et dicata sunt Christo. Praeclare S. Chrysostomus, homil. 2 De Pentecoste: «Quae igitur lex, inquit, quam hodie e coelo datam discis? Spiritus gratia. Quae rationales tuae tabulae, in quibus haec lex insculpitur? Anima et corpus. Quae tua spiritualis circumcisio? Omnis malae concupiscentiae excisio, et ab ea aversio. Quod tuum altare? Mens tua spiritualis. Quod spiritale tuum sacrificium? Omnis bona operatio. Quis altaris tui ignis? Compunctionis calor. Quod templum tuum a Deo conditum? Mundum cor, in quo Deus habitare amat.» Nota secundo: Prima Christianorum Pentecoste incidit in diem Dominicum: in Dominica enim descendit Spiritus Sanctus, aeque ac Christus resurrexit. Numera enim a Dominica resurrectionis dies quinquaginta, et reperies quod Dominica septima sit dies quinquagesima, id est Pentecoste. Unde sequitur, primam Pentecosten Christianorum, quam hic describit Lucas, fuisse diversam et distinctam a Pentecoste Judaeorum. Illi enim eam celebrarant in sabbato immediate praecedente, Apostoli vero eam celebrarunt in Dominica subsequente; ut significaretur legem novam veteri succedere, veteremque in novam desinere, illique, quasi peracto cursu suo, lampada tradere. Cum ergo ait Lucas: «Dum complerentur dies Pentecostes,» Pentecosten Christianam, non Judaicam intellige. Sicut enim Christiani differunt a Judaeis in celebrando Paschate, ita et consequenter in Pentecoste. Judaei enim Pascha celebrabant 15 die primi mensis, quaecumque ea sit, indeque dies quinquagesima est eorum Pentecoste, sive ea incidat in feriam primam, sive secundam, sive quam aliam. Christiani vero Pascha celebrant in Dominica, quae proxime sequitur decimam quintam lunam, sive diem primi mensis, sive aequinoctii verni, idque in honorem resurrectionis Christi, qui in Dominica resurrexit: atque exinde numerando 50 dies, consequenter Pentecosten celebrant in Dominica; quia in illa pariter descendit Spiritus Sanctus, qui per Apostolos legem novam promulgavit in Sion. Et hoc enarrat hic Lucas: est enim ipse Historicus primitivae Ecclesiae, qui ejus infantiam, progressum, festa, religionem, etc., ordine prosequitur. Unde Evangelio suo haec Acta subnectere se scribit cap. 1, 1, quasi continuationem Historiae Christi et Ecclesiae. Sicut ergo finit Evangelium in primo Paschate Christiano, puta in resurrectione Christi, ita ab illa mox hic in Actis numerat primam Pentecosten Christianam, non Judaicam, in qua per Spiritum Sanctum facta est promulgatio legis novae: praesertim, quia ipse haec scripsit 28 annis post Christi ascensionem in coelum, uti dixi in Proemio, quo tempore abolita erat Pentecoste Judaica, et ubique apud Christianos celebris erat Pentecoste Christiana, cujus originem ipse hic describit. Ita Franciscus Suarez, III part., Quaest. LIII, disp. xLVI, sect. 1; Vatablus et alii. Pluribus idipsum confirmavi Levit. xxiii, 45. Moraliter: Notat R. Moses, filius Maymon, in Resolutione dubiorum legis, lib. III, cap. xliv, Deum statuisse 50 hosce dies ante suum in Sina ad Mosen et populum adventum, ut per tot dierum moram sui adventus desiderium in eis accenderet: «Sicut, ait, qui exspectat visionem amici quem diligit ex animo, numerat dies donec videat ipsum.» Unde tradunt aliqui Judaeos a Paschate quotidie convenire solitos in Synagoga, ibique post preces et benedictionem numerare et proclamare solitos: Hic est primus dies, hic secundus, hic tertius, etc., usque ad Pentecosten. Ita numerabant Apostoli et primi fideles singulos dies ab ascensu Christi, avide exspectantes Pentecosten et Spiritum Sanctum. Idem faciant Christiani. Quid enim optabilius adventu Spiritus Sancti, qui sicut primitus in Apostolos cum donorum suorum plenitudine descendit in Pentecoste, ita in eadem quotannis descendit in fideles, qui ad ejus adventum se digne praeparant et aspirant. Est enim Pentecoste festum proprium Spiritus Sancti ejusque jubileum. Sicut enim annus quinquagesimus erat jubileum, in quo servi fiebant liberi, omnesque redibant ad avitas haereditates, etiamsi millies fuissent divenditae, ita per Spiritum Sanctum redimus ad gratiam et amicitiam angelorum, ad libertatem gloriae filiorum Dei, ad haereditatem et regnum caeleste. Quocirca Graeci negantes Spiritum Sanctum procedere a Patre et Filio, sed a solo Patre, cum de hoc errore saepius, ac ultimo in Concilio Florentino a Latinis reprehensi fuissent, perstiterunt tamen in illo. Unde in Concilio Florentino praedixit eis Nicolaus V Pontifex per litteras, fore ut triennio exacto in Turcarum potestatem venirent: quod ita plane evenisse testatur Gennadius, ipsorum Patriarcha, in eo libro quem contra Graecorum errorem scripsit. Idem multo prius praedixerat illis S. Brigida, ut notavit Thomas Bozius in Signis Ecclesiae, sign. 99. Et ne quis dubitaret eos ob blasphemiam in Spiritum Sanctum hac poena mulctatos, capta est Constantinopolis a Turcis, occisus Constantinus, ultimus Graecorum Imperator, et deletum penitus Orientale Imperium die tertia Pentecostes, anno Christi 1453. Juste Turcis Deum unum confitentibus et trinum negantibus, ideoque Spiritum Sanctum respuentibus, traditi sunt Graeci, qui Latinis SS. Trinitatem et Spiritus Sancti divinam ex Patre et Filio processionem confitentibus consentire et subdere se noluerunt. Juste durum Turcarum jugum subeunt, qui suave Ecclesiae Romanae jugum excusserunt. Juste Turcis quasi mancipia serviunt, qui ad Turcarum errorem accesserunt, quique fraternam unionem et germanitatem cum Ecclesia Latina per immane odium et schisma dirupere. Implicite enim tollunt e medio Spiritum Sanctum. Si enim Spiritus Sanctus non procedit a Filio, ergo ab eo non distinguitur, sed est ipse Filius. In divinis enim non est personarum distinctio, nisi per processionem: ex hac enim oritur relationum oppositio, et ex ea personarum distinctio. Erant omnes. — Christiani numero 120, de quibus cap. praeced. a vers. 15 hucusque egit agitque Lucas. Ita S. Chrysostomus et S. Cyprianus, serm. De Spiritu Sancto; imo Joel, quem S. Petrus citat vers. 17. Quare inepte et imperite Beza restringit ad solos Apostolos hunc Spiritus Sancti adventum, ac ab eo excludit B. Virginem, ridetque pictores, qui eam pingunt in medio Apostolorum recipientem Spiritum Sanctum. Notat S. Augustinus, serm. 116 De Tempore, Spiritum Sanctum a Christo promissum duodecim Apostolis, datum vere numero decuplato: decies enim duodecim faciunt centum viginti. Ea est fidelitas, imo liberalitas Christi, docens nos pauca promittere, sed decuplo plura praestare. Pariter. — Graece ὁμοθυμαδόν, id est unanimiter. Unanimis enim concordia, consentio et oratio elicuit ad se Spiritum Sanctum, qui est amor increatus, ideoque amator concordiae. In eodem loco, — coenaculi, de quo dixi cap. I, vers. 13.
2:2
2. Et factus est repente de coelo sonus. — Hic sonus symbolum erat sonitus Evangelii toto orbe ab Apostolis recepto Spiritu Sancto praedicandi, juxta illud Psal. xviii: «In omnem terram exivit sonus eorum,» coelorum scilicet, non tam materialium, quam spiritualium, puta Apostolorum, «et in fines orbis terrae verba eorum.» Ad litteram, hic sonus excitabat tum animos fidelium ad devote excipiendum Spiritum Sanctum adventantem, tum Judaeos per orbem sparsos, ut ejus fragore exciti accurrerent ad coenaculum Apostolorum: in illud enim sonus hic ferebatur illique incumbebat, perinde ac tonitru et fulmen certum locum domumque ferit. Repente. — Duplici de causa. Prior est, ut ostenderet Spiritus Sanctus hanc sui plenitudinem suaque dona, praesertim linguarum, aliaque gratis, sine fidelium merito aut dispositione sufficienti, ex mera ejus liberalitate ipsis infundi. Posterior, ut declararet suam celeritatem, vim et efficaciam, qua repente homines terrenos in coelestes transmutat: perinde ac S. Paulum repente ex persecutore fecit Apostolum, Magdalenam ex peccatrice poenitentem et sanctam. «Nescit enim tarda molimina Spiritus Sancti gratia,» ait S. Ambrosius, in cap. I Evang. S. Lucae. Sic in Samsonem, quoties patraturus erat opus heroicae et supernaturalis fortitudinis, dicitur irruisse Spiritus Domini, quasi eum ad id praeparans, excitans, elevans et corroborans. Praeclare S. Gregorius, hom. 30 in Evang.: «O qualis est artifex iste Spiritus! Nulla ad discendum mora agitur in omne quod voluerit. Mox enim ut tetigerit mentem, docet, solumque tetigisse, docuisse est. Nam humanum subito ut illustrat, immutat affectum: abnegat hoc repente quod erat, exhibet repente quod non erat. Pensemus sanctos Praedicatores nostros, quales hodierna die reperit, quales fecit!» Et paulo ante: «Ecce gaudet Petrus in verberibus, qui ante in verbis timebat, et qui prius ancillae vocem requisitus timuit, post adventum Spiritus Sancti vires principum caesus premit.» De coelo. — Primo, quia in coelo est thronus gloriae Dei et Spiritus Sancti. Secundo, ut significaret se Apostolos et fideles ad coelum vocare et evehere eosque facere coelestes, ut ipsi caeteros homines pariter ad coelum vocent et deducant. Audi S. Chrysostomum, serm. 1 De Pentecoste: «Hodie nobis terra facta est coelum, non stellis de coelo in terram descendentibus, sed Apostolis ad coelos ascendentibus; quia effusa est copiosa gratia Spiritus Sancti, et universum orbem operata est coelum, non immutans naturam, sed voluntatem emendans. Invenit namque publicanum, et Evangelistam effecit; invenit persecutorem, et Apostolum reddidit; invenit latronem, et in paradisum induxit; invenit meretricem, et virginibus coaequavit; invenit magos, et Evangelistas ostendit; fugavit malitiam, et induxit benignitatem; exterminavit servitutem, et induxit libertatem; concessit debitum, et intulit gratiam Dei. Ideo coelum factum est terra, et hoc saepius dicens non cessabo. Quae enim tales stellae sicut Apostoli? Stellae in coelo, Apostoli super coelos. 'Quae sursum sunt (inquit Apostolus), sapite, ubi Christus est in dextera Patris sedens.' Stellae de igne insensibili, Apostoli de igne intelligibili. Stellae in nocte lucent, in die obscurantur: Apostoli in die et in nocte suis radiis, hoc est virtutibus, effulgent. Stellae orto sole obscurantur, Apostoli sole justitiae resplendente sua claritate lucescunt. Stellae in resurrectione cadent sicut folia, Apostoli in resurrectione rapientur in aera in nubibus. Et in illis quidem sideribus alius Noctifer, alius Lucifer appellatur: in Apostolis autem nullus Noctifer est, omnes Luciferi, et ideo stellis majores Apostoli.» Et paulo post: «Vinitores erant, et illis absentibus corpore, vinea florescit et botros affert. Etenim vinitores erant et piscatores, et turres, et columnae, et medici, et duces, et doctores, et portus, et gubernatores, et pastores, et athletae, et pugnatores, et coronas gestantes. Columnae quidem, quoniam virtute sua Ecclesiae robur sunt; fundamentum autem, quia in confessione ipsorum fundata est Ecclesia, dicente Domino: 'Tu es Petrus, et super hanc petram fundabo Ecclesiam meam.' Portus autem, quia tempestates impias represserunt. Gubernatores, quoniam orbem terrarum viam rectam docuerunt. Pastores, quoniam lupos abegerunt, et oves conservaverunt. Aratores, quoniam spinas eradicaverunt. Vinitores, quoniam labruscas eradicaverunt, et semina pietatis plantaverunt. Medici, quoniam vulnera nostra curaverunt. Et ut discas me non incassum haec dixisse, adducam Paulum in medium haec omnia facientem. Vis eum plantatorem videre? Audi: 'Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit.' Vis eum structorem videre? 'Sicut sapiens architectus fundamentum posui.' Vis eum dimicantem videre? 'Sic pugno, non ut aerem caedens.' Vis eum videre cursorem? Ab Hierosolyma et in circuitu usque ad Illyricum, et inde ad Hispanias et in ultimas partes repletum est Evangelium Christi. Vis eum videre athletam? 'Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.' Vis eum videre ducem? 'Assumite arma Dei, et induite loricam fidei, et galeam salutis et gladium Spiritus Sancti.' Vis eum videre certantem? 'Certamen bonum certavi, fidem servavi.' Vis videre coronatum? 'De cetero reposita est mihi corona justitiae.' Et cum esset unus, omnia faciebat, Dominum suum imitans. Etenim cum sit divinitas unius substantiae, et immutabilis, pro nostra salute omnibus omnia fit.» Idem, hom. 2: «Spiritus Sanctus nostrae imaginis est reformatio, mentis perfectio spiritalis, mentalium oculorum nostrorum sol, interni nostri hominis lumen, Lucifer in pectoris coelo. Spiritus Sanctus est copula unionis nostrae in Christo, animarum exultatio, cordis tripudium, ignis, fons rorulentus. Spiritus Sanctus lugentium consolatio, maestitudinis depositio, mentis requies, sapientiae communicatio, prudentiae inventio, praescientiae illustratio. Hoc Prophetae illustrantur, Reges inunguntur, Sacerdotes ordinantur, Doctores declarantur, Ecclesiae sanctificantur, altaria fundantur, unguentum consecratur, aquae purgantur, daemones abiguntur, morbi curantur.» Et mox: «Ostendit animae intrinsecus quasi in speculo, cum ineffabili gaudio futurum aeternum gaudium, adhortaturque eam, et dicit: Veni ad Patrem, veni ad supernam patriam, veni ad supernum regnum, veni ad incorruptibilem sponsi thalamum.» Ex dictis liquet quam insana fuerit arrogantia et haeresis Manichaei, qui docebat Spiritum Sanctum non per Apostolos, sed per Manichaeum ad nos venisse, ideoque hanc Lucae historiam Actaque Apostolorum velut conficta respuebat, quem recte confutat S. Augustinus, lib. De Utilitate credendi, cap. iii, et lib. XIX Contra Faustum, cap. xxxi. Ita juxta nomen suum Manes, id est insanus (hoc enim Graece est μανία: unde mania est insania), insanivit; qui proinde impietatis et insaniae suae meritas dedit poenas, cum a rege Persarum vivus excoriatus est, eo quod ejus filium aegrum, quem se sanitati restituturum promiserat, pro vivo mortuum stiterit, teste Socrate, lib. I Hist., cap. xvii, ubi et addit, quod Curbicus, qui se Manem appellavit, se non tantum Apostolum, sed et Paracletum nuncuparit. Tanquam advenientis spiritus. — Graece πνοῆς, id est flatus venti. Vehementis. — Graece βιαίας, id est violenti. Unde S. Cyprianus, lib. III Testimon. contra Judaeos, legit, «quasi ferretur flatus vehemens;» Vatablus, «similis flatui violento qui fertur;» Pagninus, «tanquam impetu venientis» (hoc enim est φερομένης πνοῆς, flatus vehementis). Hic ergo spiritus non fuit Spiritus Sanctus, sed flatus, sive ventus vehemens, ac proinde cum impetu veniens et quasi irruens in coenaculum, ut repraesentaret efficaciam, vehementiam et impetum Spiritus Sancti adventantis in Apostolos, quo eos facturus erat efficaces, validos et impetuosos ad invadendum, debellandum et subjugandum totum orbem Christo. «Flatus ille a carnali palea corda purgabat, ignis ille foenum veteris concupiscentiae consumebat,» ait S. Augustinus, serm. 188 De Tempore. Nota: Spiritus Sanctus varie in variis figuris, pro varietate operationum et significationum apparuit. Nam primo, apparuit in Christi baptismo in specie columbae, ad significandam innocentiam et foecunditatem bonorum operum, quae Christo et baptizatis facienda suggerit. Secundo, in transfiguratione apparuit tanquam nubes resplendens ad significandam pluviam doctrinae, quam tradit, et protectionem quam accipit, suorum fidelium. Tertio, in coenaculo a Christo fuit datus tanquam aspiratio ad significandam spiritualem vitam, quam per Sacramenta nobis confert. Unde et discipulis insufflans Christus dixit: «Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis,» Joan. xx. Quarto, in Pentecoste datus est in specie tum ignis, quia instar ignis mentes purificat, illuminat, accendit et ad res coelestes elevat; tum spiritus vehementis, ad significandam efficaciam praedicationis Apostolorum, eis inditam a Spiritu Sancto. Ita S. Thomas, 1 part., Quaest. XLIII, art. 7 ad 6. Sicut enim validus ventus, turbo et procella, praesertim si ecnephias, non tantum sternit segetes, frutices, arbores, sed et domos integras a fundamentis evellit, et in altum rapit alioque transfert; ita pariter omnem mundi potentiam, sapientiam, eloquentiam, etc., straverunt Apostoli, et a gentilismo in Christi Ecclesiam transtulerunt, juxta illud: «In spiritu vehementi conteres naves Tharsis,» Psal. XLVII, 8. Et: «Vox Domini in virtute, vox Domini in magnificentia,» Psal. xxviii, 4. Quocirca sonus hic Apostolos et fideles non perculit, nec exanimavit, sed ad amorem, reverentiam et desiderium Spiritus Sancti acuit et excitavit, simulque significavit quales ipsos et caeteros fideles esse oporteret, nimirum vehementes in stadio virtutis et salutis, «regnum enim coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud»: ita Cyrillus, Catech. 17. Ex adverso, Eliae zelanti et indignanti idololatris, optantique eorum necem et excidium, apparuit Spiritus Sanctus in vento et aura, non vehementi, sed leni, ut ejus indignationem et zelum nimium leniret, eique spiritum patientiae et mansuetudinis inderet, III Reg. xix, 11. Nam ut ait S. Bernardus, serm. 23 in Cant.: «Tranquillus Deus tranquillat omnia, et quietum aspicere quiescere est.» Vide septem dotes et commoda ventorum quae recensui Daniel. III, 65, eaque mystice accommoda Spiritui Sancto. Denique multi censent hic realem fuisse ventum, qui cum impetu perflaverit coenaculum Apostolorum: sicut realis fuit sonus a vento perstrepente, ut videtur, productus. Alii tamen censent realem fuisse sonum, sed non ventum, tum quia Lucas ait: «Tanquam advenientis spiritus,» festo Pentecostes: «Orantibus Apostolis Deum venisse nuntiat.» Auditus est sonus et fragor ingens, qualis excitari solet a vento valido ingruente; esto hic non esset talis ventus. Deus enim fragorem et sonum, quem causare solet ventus, sine vento producere potest: quin et homines certa arte et collisione corporum similem sonum repraesentant, perinde ac nonnulli vocem philomelae aliarumque avium et bestiarum ita imitantur, ut a voce ipsarum avium discerni nequeant. Tum quia si realis fuisset ventus, ejus vehementia laesisset et stravisset Apostolos, humique afflixisset; tum denique quia pariter linguae igneae non fuerunt reales et propriae, sed earum species et similitudo duntaxat, uti mox dicam. Moraliter S. Chrysostomus, hom. De Spiritu Sancto: «Da mihi navim vacuam, gubernatorem, nautas, funes, anchoras, omnia disposita, et nusquam esse spiritum venti, nonne tardat omnis quantuscumque est apparatus, si desit operatio spiritus? Ita fieri solet, licet sit ampla sermonis supellex, et mens profunda, et eloquentia, et intelligentia, si non adsit spiritus qui vim suppeditat, otiosa sunt omnia.» Et replevit (sonus venti, non ventus, ut jam dixi) totam domum. — Ut significaret incolas domus replendos Spiritu Sancto. Unde symbolum hoc explicans subdit, vers. 4: «Et repleti sunt omnes Spiritu Sancto.» Per domum ex phrasi Hebraea intellige coenaculum: in eo enim erant sedentes Apostoli et fideles; qui enim extra illud erant, non receperant Spiritum Sanctum. Unde S. Cyprianus, lib. III Testim., cap. 21, legit: «Et implevit totum illum locum.» Ubi erant sedentes. — Vel proprie, uti censet Cajetanus. Sessio enim quietis et collectae mentis (quae optima ad recipiendum Spiritum Sanctum est dispositio) est symbolum. Unde in vita S. Bernardi legimus eum fere sedendo contemplationi vacasse. Hinc illud Philosophi: «Anima sedendo fit sapiens.» Vel «sedentes,» id est degentes et commorantes, hoc enim significat Hebr. יָשַׁב iaschab, id est sedere. Credibile enim est fideles orationi vacasse et invocasse Spiritum Sanctum, cum ipse in eos advenit: ac proinde vel genibus nixos, vel stantes more Judaeorum idipsum fecisse, juxta id quod canit Ecclesia in festo Pentecostes: «Orantibus Apostolis Deum venisse nuntiat.» Nota: Voluit Spiritus Sanctus hoc visibili signo se quasi visibilem exhibere, et visibiliter Apostolis illabi. Causam dat Nazianzenus ejusque interpres Nicetas, orat. 44: «Nam cum Filius corpore sensibili et conspicuo nobiscum consuetudinem habuisset, par erat ut Spiritus quoque corporaliter appareret: sicut etiam apparuit primum in forma columbae, nunc in forma linguarum ignearum. Et cum Christus ad ea quae Deo conveniebant, reversus esset, suaeque gloriae restitutus, Spiritum ad nos post Christum descendere oportebat.» Sicut ergo Christus incarnatus est, ut ore proprio doceret nos viam virtutis et salutis, atque eructaret in sinu Patris abscondita a constitutione mundi, ita post Christum quasi incarnatus est Spiritus Sanctus in linguis igneis, ut iis imbueret Apostolos et fideles.
2:3
3. Et apparuerunt illis dispertitae linguae. — «Dispertitae,» id est distributae per singulos, ita ut quisque suam haberet partialem linguam capiti suo insidentem, licet integram et indivisam, uti communiter pictores eos depingunt. Multi tamen probabiliter censent linguas singulas proprie fuisse dispertitas, id est dissectas, ut vertit Tigurina (hoc enim significat Graecum διαμεριζόμεναι), ita ut sectili forma apparuerint, quam ita possumus concipere, ut imaginemur singulis incubuisse plures partiales linguas, quae tamen inferne in unam quasi radicem coalescerent, ita ut inferne videretur esse una totalis lingua, de qua dicitur: «Seditque supra singulos eorum;» quae exurgens in plures linguas quasi culmos et calamos, sese dispertiret et divideret. Unde Ecclesia in missa Pentecostes, infra Actionem, dicit linguas hasce fuisse innumeras. Ignis enim, cujus speciem habebant hae linguae, ob suam agilitatem et volubilitatem in varias partes quasi linguas facile se dividit et dispertit. Ratio est, quia hae linguae significabant Spiritum Sanctum incumbentem Apostolis, eisque indentem omnium linguarum tot gentium, ad quas ituri erant, cognitionem: multae ergo linguae multiplices gentium linguas (quas Apostolis indebat Spiritus Sanctus) repraesentabant. Addit S. Cyprianus, serm. De Spiritu Sancto, hac multiplicitate linguarum significari multiplicitatem donorum, quam cuique communicabat Spiritus Sanctus, juxta illud I Corinth. XII, 4: «Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus.» Simile est quod narrat Diodorus Siculus, lib. II, cap. ult., in insula quadam reperiri homines qui habent dissectam linguam, ita ut simul dupliciter, ideoque cum duobus loqui possint: una enim parte linguae loqui uni, alia alteri. Verum viri cordati jure id pro fabula habent, praesertim cum nulli Historici classici tanti prodigii meminerint. Porro serpentes, quorum prudentiam imitari nos jubet Christus, Matth. X, 16, linguam habent trifidam et trisulcam, eamque ardentem et urentem, ut trilingues esse videantur. Linguae. — Quaeres, cur specie linguae Apostolis insedit Spiritus Sanctus? Respondeo: Primo, quia Apostolos hic constituebat praedicatores Evangelii: praedicationis autem instrumentum est lingua. Per linguas ergo accipiebant donum linguarum. Ubi nota: Donum linguarum complectitur tria: primo, ipsam cognitionem vocum variarum; secundo, significationem earumdem; tertio, habituationem potentiarum motivarum et organorum, ad voces diversorum idiomatum recte et prompte formandas, per quam habituationem habebant habitualem facultatem debite componendi, coordinandi et pronuntiandi voces et sententias cujuscumque linguae. Haec enim habituatio alia est in lingua Hispanica, alia in Germanica, alia in Gallica. Et in hoc proprie consistit habitus, sive donum habituale linguarum. Adde quarto, cum linguis inditam fuisse Apostolis perfectam sapientiam et cognitionem rerum fidei ac sublimium mysteriorum, ad quae praedicandum destinabantur, idque significabatur per linguas, tum quia linguae et voces symbola sunt rerum et veritatum eis significatarum, tum quia eaedem sunt instrumentum ad eas praedicandum. Si enim Spiritus Sanctus dedit eis instrumentum accessorium, ergo multo magis dedit ipsum principale, quod est motor et fons talis doctrinae et praedicationis. Hoc autem est clara fides et contemplatio veritatis salutaris ad hominum salutem necessariae vel convenientis, inquit S. Bernardus, serm. 4 in Pentecoste. Insuper acceperunt Apostoli hic prudentiam supernaturalem, qua provide et prudenter omnes suos actus et sermones per tot difficultates, pericula, rerum et personarum diversitates componerent et dirigerent ad suam aliorumque salutem. Denique acceperunt audaciam et zelum cæterasque virtutes et dotes ad tantum munus necessarias, easque in actu perfecto et heroico. Cui enim sol ille divinus fulget, huic facile cuncta refulgent. Secunda causa est, quia, ut ait S. Gregorius, hom. 30 in Evang., habet cognationem maximam lingua cum verbo. Sicut enim verbum mentis producit vocem linguae, sic a verbo spiratur et producitur Spiritus Sanctus. Ita Nazianzenus, orat. 44 de Pentecoste, per linguam censet significari cognationem et vinculum quod est inter Filium et Spiritum Sanctum. Rursum, sicut lingua est ejusdem naturae cum ore et caeteris membris, ita Spiritus Sanctus est consubstantialis Patri et Filio, ita ut quasi lingua eorum arcana et secreta nobis enuntiet, juxta illud 1 Cor. XII, 3: «Nemo potest dicere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu Sancto.» Ita S. Gregorius, hom. 30 in Evang. Tertia, sicut lingua discernit sapores et distinguit dulce ab amaro, sapidum ab insipido, ita Spiritus Sanctus mentem illuminans, facit eam distinguere res coelestes et aeternas a terrenis et caducis, ut illas eligamus, has contemnamus. Hac de causa ait Apostolus, I Cor. II: «Animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus,» quia scilicet non habet gustum sincerum nec linguam hanc Spiritus Sancti. Linguae ergo hae significabant quod Spiritus Sanctus intimos gustus rerum divinarum vimque gustativam ipsarum divinitus Apostolis dabat, ait S. Bernardinus, serm. 1 de Pentecoste, cujus sermones pios et eruditos manu ipsius propria scriptos anno Domini 1427 magna cum animi voluptate vidi, legi et deosculatus sum Romae in illustri Bibliotheca Ducis de Altemps, qui proinde eosdem aureo involucro ornavit. Quarta, quia lingua multum juvat digestionem, nam cum dentibus cibum dividit, masticat et quasi in chilum vertit. Unde Physici docent primam digestionem fieri in ore, secundam in stomacho, ac proinde sanum et perutile esse ut cibus bene prius masticetur in ore, antequam in stomachum trajiciatur. Ita Spiritus Sanctus facit, ut per meditationem quasi linguam ruminemus et masticemus verba Dei, itaque ea in mentem trajiciamus nobisque incorporemus. Quinta, quia lingua est membrum homini vel utilissimum, vel maxime noxium. Nam ut dicitur Proverb. XVIII, 21: «Mors et vita in manu linguae.» Et S. Jacobus ait, cap. III, 8: «Linguam nullus hominum domare potest: inquietum malum, plena veneno mortifero.» Quare opus est Spiritu Sancto, qui linguam domet, regat, sanctificet, juxta illud Prov. XVI: «Hominis est praeparare cor, Domini autem gubernare linguam.» Spiritus Sanctus enim docet pauca loqui cum discretione et multa operari cum fervore, ac jugiter laudare Deum. In hoc enim perfectio vitae spiritualis consistit. Viderunt id per umbram Gentiles. Scitum est illud Anacharsis, qui rogatus, «quid esset in homine pessimum et quid optimum?» respondit: «Lingua.» Haec enim utilissima est, si recta ratione gubernetur; pestilentissima vero, si secus. Ita Laertius, lib. I De Vitis Philosoph., cap. IX. Stobaeus, serm. 34, narrat Theocritum Chium, cum Anaximenes dicturus esset, ita praefatum esse: «Incipit verborum flumen, mentis gutta;» significans illum esse multiloquum, sed parum sapientem. Demosthenem vero rogatum, «cur homo haberet unam linguam, aures vero duas?» respondisse: «Quoniam duplo magis audire hominis expedit, quam loqui.» Unde Zeno adolescenti in convivio loquaci dixit: «Aures tibi in linguam defluxerunt,» ut refert Laertius, lib. VII, cap. I. Tanquam ignis. — Vox tanquam videtur significare has linguas non fuisse verum ignem, sed ignis duntaxat habuisse speciem et similitudinem, primo, in colore rubeo; secundo, in fulgore; tertio, in volubilitate et motu. Ita Cajetanus. Verum multi probabiliter censent verum fuisse ignem et verus fuit sonus. Vox enim tanquam vel ut, saepe in Scriptura non similitudinem, sed veritatem significat, ut: «Vidimus gloriam ejus quasi unigeniti,» Joan. I, 14. Adde, tanquam significare potius multitudinem fuisse in linguis, quam in igne, ut sit hypallage, q. d. «Linguae tanquam ignis,» hoc est ignis tanquam linguae, aut potius: Linguae hae non erant verae linguae, humanae et carneae (hae enim fuissent crassae et indecentes, ac incongruae ad repraesentandum Spiritum Sanctum, qui subtilissimus est spiritus), sed erant similes igni; quia ignis hic in linguae specie apparebat et insidebat Apostolis. Prior sententia uti simplicior, ita germanior videtur, tum quia vox tanquam significat fuisse ignis similitudinem, non veritatem; tum quia graece est ὡσεὶ πυρός, id est tanquam ignis, in genitivo, q. d. Linguae hae non erant verae, sed instar ignis, sive erant linguae non carneae, sed ignis speciem referentes, perinde ac si ex igne fuissent effictae. Sicut ergo non fuerunt linguae carneae et humanae, sic nec verus fuit ignis, sed ejus species et similitudo, sicut pictores pingere solent ignem. Hic autem vivacior fuit ignis pictura et specie, quia videbatur ardere, agitari et in altum assurgere instar veri ignis. Tum denique, quia non fuit vera columba, sed ejus duntaxat species, quae descendit in Christum dum baptizaretur in Jordane, Matth. III, 16, uti graviores doctores censent, et significat Matthaeus dicens: «Et vidit Spiritum Dei descendentem sicut columbam.» Vox enim «sicut» indicat fuisse columbae similitudinem. Simile fuit de vento, ut dixi vers. 2; denique si fuisset verus ignis, afflasset et combussisset capillos et capita Apostolorum. Videtur ergo ignis hic similitudinarius fuisse aer aut vapor densior, cui Deus indidit lucem roseam et rubeam instar ignis, in linguae speciem conformatus, ita ut videretur esse lingua ignea, tum quia ignis per se pyramidalis est, sensimque se arctans in conum assurgit, uti facit et lingua; tum quia Deus hunc ignem proprie in linguae modum efformabat. Fuerunt itaque linguae ignis, id est ignis, puta flammae ignis, quae longe acutiores sunt, quam linguae nostrae. Quare plane pyramidales erant et in acumen assurgebant et desinebant, idque quinque de causis. Prima est ut significaretur quod Spiritus Sancti ardor mentem acuit et profunda Dei penetrare facit. Secunda, in signum quod corda discipulorum subtilissime et acutissime subintrabat et penetrabat. Tertia, in signum quod ea faceret suspirare et anhelare ad coelum et coelestia. Quarta, in signum quod linguis eorum ad penetrandum et inflammandum mentes auditorum miram efficaciam inderet, juxta id quod Christus promiserat Luc. XXI: «Ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri.» Quinta, in signum quod daret eis donum discretionis spirituum, quo penetrarent mentes, affectiones et secreta cordium, ut iis congrue ad salutem loqui, praedicare et consulere possent. Hoc enim donum iis qui animas tractant, ut Confessariis, Concionatoribus, Rectoribus est valde utile et opportunum. Quaeres, cur linguae hae fuerint igneae? Respondeo: Primo, quia Deus, ac praesertim Spiritus Sanctus, est amor subtilissimus, efficacissimus, potentissimus, agillimus. Unde ejus symbolum est ignis, juxta illud Deut. IV, 24: «Deus tuus ignis consumens est.» Idipsum per multas analogias ostendi Levit. IX, 23. Rursum, sicut lex vetus fuit data in Sina per ignem et cum igne, imo cum fumo, tonitruis et fulguribus, ut dicitur Exodi XIX, 16 et 18; ita multo magis ejus antitypa lex nova danda fuit per ignem. Ille enim ignis repraesentavit has linguas igneas, tonitrua repraesentarunt sonum venti vehementis, fulmina conciones et miracula Apostolorum, fumus contritionem et poenitentiam Judaeorum et Gentium. Causam dat Isidorus Pelusiota, epist. 494: «Ut unus Deus in utroque Testamento cognosceretur, quod scilicet idem ipse utriusque esset auctor, ideoque pro jure et arbitrio suo vetus aboleret novumque ei surrogaret.» Secundo, quia sicut Spiritus Sanctus auctoravit Prophetas per ignem, ita multo magis decebat ut auctoraret et Apostolos. De Prophetis liquet: nam Isaiam, cap. VI, 6, creavit Prophetam et sui aevi Apostolum, tangens purgansque labia ejus carbone ignito. Sic de Elia ait Ecclesiasticus, XLVIII, 1: «Surrexit Elias quasi ignis, et verbum ejus quasi facula ardebat;» unde et raptus est in coelum curru igneo, IV Reg. II, 11; et Jeremias, Thren. cap. I, vers. 13: «De excelso misit ignem in ossibus meis, et erudivit me.» Et Ezechiel quatuor Cherubinos stipatores currus gloriae Christi ita describit, cap. I, 13: «Aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium et quasi aspectus lampadarum.» Hi autem typi fuerunt Apostolorum, qui quasi Cherubini, imo Seraphini, currum Ecclesiae et gloriae Dei egerunt per totum orbem, dum Dei et Ecclesiae magnificentiam toto orbe celebrarunt et propagarunt. Quocirca Christus idipsum praedixit dicens, Luc. XII, 49: «Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur?» Hinc et Spiritus Sanctus repraesentatus fuit columna ignis et nubis, quae praeivit et deduxit castra Hebraeorum per desertum in terram promissam, uti dixi Exodi XIII, 21. Tertio, ut significaret legem Christi, quam mox promulgaturus erat, esse legem ignis, id est charitatis et zeli, juxta illud Deut. XXXIII, 2: «In dextera ejus ignea lex.» Ignis ergo significat incendium amoris, quod Apostolis et fidelibus immittat Spiritus Sanctus. Quarto, ut significaret effectum quem Spiritus Sanctus operaturus erat in animis Apostolorum caeterorumque fidelium, nimirum quod in eis torporem, timorem, concupiscentias et vitia consumeret et combureret quasi ignis, eosque igneos, id est zelosos, efficaces et agiles ad omne bonum efficeret, sicut ignis ignit ferrum, ait Cyrillus, Catechesi 17. «Hic ignis,» ait Chrysostomus, hom. 4, «mundi peccata quasi sylvam exussit.» Et inferius: «Sicut enim igneus homo, si in medias incidat stipulas, nihil laedetur, sed magis vim exeret suam; ita hic evenit.» Et S. Gregorius, hom. 30 in Evang.: «In linguis igneis apparuit Spiritus, quia omnes quos repleverit, ardentes pariter et loquentes facit. Linguas igneas doctores habent, quia dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam et otiosus est sermo doctoris, si praebere non valet incendium amoris. Hoc doctrinae incendium ab ipso veritatis ore conceperant, qui dicebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas?» Verum est illud Ciceronis de oratore praeceptum, lib. II De Orat.: «Ardeat orator, si judicem velit accendere.» Oportebat ergo hoc igne ardere Apostolos, ut eo totum orbem frigore torpentem et gelidum inflammarent. Quinto, Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 17: «Ignis portendit tribulationem magnam et multiplicem, quam passuri erant Apostoli et fideles; sed superaturi per ignem amoris divini, quem idcirco hic eis indidit Spiritus Sanctus.» Sexto, ignis significat acre examen et lumen quod menti suggerit Spiritus Sanctus. Audi S. Bernardinum, serm. 2 De Pentecoste: «Quid a te quaerit, qui tanta sollicitudine te quaesitum venit, nisi te sollicitum ambulare cum Deo tuo? Hanc sollicitudinem non facit, nisi Spiritus Sanctus, qui scrutatur profunda pectorum nostrorum, discretor cogitationum et intentionum cordis, qui nec minimam paleam intra cordis, quod possidet, habitaculum patitur residere, sed statim igne subtilissimae circumspectionis exurit. Spiritus dulcis et suavis, qui nostram voluntatem flectat, imo erigat et dirigat magis ad suam, ut eam et veraciter intelligere, et ferventer diligere, et efficaciter implere possimus.» Denique S. Augustinus, serm. 185 De Tempore: «Ipse (Spiritus Sanctus) Apostolos suos vivae lucis fonte perfudit, ut ipsi postmodum universum mundum, tanquam duodecim solis radii, ac totidem lampades veritatis illuminent, et inebriati novo vino repleant atque irrigent sitientia corda populorum.» Quocirca idem toto affectu eum invocans in Medit. IX: «Jam, divini amor numinis, Patris omnipotentis prolisque beatissimae sancta communicatio, omnipotens Paraclete Spiritus, moerentium consolator clementissime, jam cordis mei penetralibus potenti illabere virtute, et tenebrosa quaeque laris neglecti latibula, corusci luminis fulgore pii habitator laetifica, tuique roris abundantia, longo ariditatis marcentia squalore, visitando foecunda. Saucia interioris hominis arcana tui amoris jaculo, et torpentis medullas jecoris flammis salutaribus penetrando succende, sanctique fervoris igne illustrando intima mentis et corporis universa depasce. Pota me torrente voluptatis tuae, ut nil jam mundanorum degustare libeat venenatae dulcedinis. Judica me, Domine, et discerne causam meam de gente non sancta, doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu: Credo ergo, quia quemcumque inhabitaveris, Patris ac pariter Filii domicilium condis: Beatus qui te merebitur hospitari, quoniam per te Pater et Filius apud eum faciunt mansionem. Veni jam, veni, benignissime dolentis animae consolator, protegens in opportunitatibus, in tribulatione adjutor. Veni, mundator scelerum, curator vulnerum; veni, fortitudo fragilium, relevator labentium; veni, humilium doctor, superborum destructor.» Viderunt idipsum Gentilium Philosophi. «Stoici,» ait S. Cyrillus, lib. I Contra Julian., «Deum vocant ignem artificialem, via incedentem ad nativitatem mundi. Democritus asserit Deum esse mentem in igne orbicularis speciei, esseque animam mundi.» Seditque super singulos eorum. — «Sedit,» id est institit, incubuit: nec enim lingua, vel ignis proprie sedet. Jam sedit, non sonus, aut ventus: hic enim non sedebat, sed agitabatur et perflabat totam domum, sed ignis hic linguarum, vel lingua ignea, ac consequenter Spiritus Sanctus, hisce linguis repraesentatus, qui unus erat in omnibus linguis. Unde ait sedit, non sederunt: tum quia una erat lingua totalis, licet in varias partiales dispertita, quae singulis insidebant, ut dixi vers. 3; tum quia unus erat Spiritus Sanctus, cujus index erat lingua. Syrus tamen vertit, et sederunt, scilicet linguae igneae, quae plures erant in pluribus, imo in eodem, sed partiales, ut dixi. Ita S. Cyprianus, lib. III Testimon., cap. CI: «Et visae sunt illis linguae divisae quasi ignis, qui et insedit in unumquemque illorum.» Communiter Patres censent linguas has insedisse capitibus Apostolorum, licet aliqui eas in os eorum se inseruisse censeant. Causam dat Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 17: «Sedit super illos, ut novae coronae spirituales per linguas igneas imponantur capiti illorum.» Secundo, quia in Apostolis quasi in Cherubico throno resedit majestas Spiritus Sancti, ait Nazianzenus, orat. 44. Tertio, ut eos auctoraret orbis Doctores eosque ostenderet esse coelestes, ideoque coelesti sapientia et facundia praeditos. Ita Ammonius hic. Quarto, ut ostenderet Spiritus Sanctus, inquit Chrysostomus, se in iis eorumque successoribus permansurum usque ad finem mundi, juxta promissum Christi, Joannis XIV, 16. Quinto, sessio haec significabat primo, tranquillitatem animae omnique appetituum; secundo, stabilitatem et constantiam mentis, ne prosperis elevarentur et adversis dejicerentur; tertio, gravitatem et maturitatem morum, quam eis indebat Spiritus Sanctus. Sexto, addit noster Franciscus Turrianus, lib. I De Hierar. ordinat. Minist., cap. II, citans S. Dionysium, De Eccles. Hierarch., et S. Hieronymum, Dial. contra Lucifer.; item Ammonius, Damianus et alii, Apostolos hoc symbolo creatos esse Episcopos in Pentecoste, cum prius a Christo in ultima coena dicente: «Hoc facite in meam commemorationem,» creati essent Presbyteri. Ratio eorum est, quia in Pentecoste acceperunt Apostoli potestatem dandi Spiritum Sanctum, per impositionem manuum, puta per sacramentum Confirmationis et Ordinis. Verum ad hoc dici potest Apostolos potestatem hanc tunc accepisse in actu secundo, cum eam prius accepissent in actu primo; nam non congruebat eos hac potestate uti in actu secundo, antequam ipsi Spiritus Sancti plenitudinem in Pentecoste recepissent. Tunc enim ipsi in gratia confirmati, coeperunt confirmare et ordinare alios. Quare verius est eos creatos esse Episcopos ab ipso Christo post resurrectionem, cum eis dixit, Joan. XX, 21: «Sicut misit me Pater, et ego mitto vos.» Hisce enim verbis creavit suos Vicarios orbisque Doctores, ac consequenter suum officium et auctoritatem, puta omnem potestatem Ecclesiasticam eis communicavit, ac proinde eos creavit Episcopos, uti ibidem asserunt S. Cyrillus, Chrysostomus, Theophylactus, Rupertus et alii. Denique aliqui, ut Dionysius Carthusianus, censent Apostolos hic confirmatos esse in gratia per assistentiam et protectionem continuam Spiritus Sancti, quae eis hic ab illo deputatur et addicitur, ita ut deinceps ab ea excidere, nec mortaliter, sed venialiter duntaxat, peccare possent. Confirmatos enim eos fuisse in gratia docet S. Ambrosius, lib. De Benedict. Patriarch., cap. IV, et passim Scholastici: nec apparet ubi confirmati sint in ea, nisi in Pentecoste; tunc enim Spiritus Sancti plenitudinem acceperunt, perinde ac baptizati, in sacramento Confirmationis dicuntur in gratia baptismo accepta confirmari, roborari et perfici ac repleri Spiritu Sancto, licet non ea plenitudine qua Apostoli. Unde Eusebius Emissenus (vel quisquis est auctor), hom. De Pentecoste, asserit in sacramento Confirmationis illud robur Spiritus Sancti conferri, quod collatum est Apostolis in Pentecoste.
2:4
4. Et repleti sunt omnes. — Qui antea habebant Spiritum Sanctum, jam ejus plenitudinem acceperunt, ait S. Leo, serm. 3 De Pentecoste. Porro non omnes parem acceperunt gratiam, sed alius majorem, alius minorem, quisque scilicet pro suo, tum officio et gradu, tum dispositione, sicut vasa minora et majora replentur vino; sed majus plus recipit capitque quam minus, ob majorem capacitatem. Capacitas autem major ad recipiendum dona majora Spiritus Sancti, est major. S. Augustinus, serm. 185 De Tempore: «Quanta et quam ineffabilis pietas Redemptoris! Hominem portavit ad coelum, et Deum misit ad terras. Quanta est auctori cura pro instauratione facturae suae? Ecce iterum nova de supernis medicina mittitur, ecce iterum infirmos suos per seipsam majestas visitare dignatur. Ecce iterum humanis divina miscentur, id est vicarius successor Redemptoris, ut beneficia quae Salvator inchoavit, peculiari Spiritus Sancti virtute consummet, et quod ille redemit, iste sanctificet; quod ille acquisivit, iste custodiat.» Ubi nota: S. Augustinus Spiritum Sanctum vocat Vicarium, id est successorem Christi. Spiritus Sanctus enim voluit descendere in mundum, ut imitaretur Verbi, puta Christi, descensum, ejusque coepta et acta compleret. Quocirca descensus Spiritus Sancti in Apostolos similis fuit descensui Christi in mundum, puta incarnationi. Primo, quoad substantiam. Sicut enim Verbi substantia descendit in carnem, sic Spiritus Sanctus substantialiter descendit in Apostolos. Secundo, quoad modum. Sicut enim modus incarnationis fuit unio hypostatica, sic hypostasis Spiritus Sancti unita fuit Apostolis modo quodam simili. Unde sicut Verbum in carne fuit quasi ignis in carbone, ideoque illud carboni ignito assimilant S. Cyrillus, Damascenus et alii; ita pariter Spiritus Sanctus fuit quasi ignis incidens Apostolis. Ignis enim quoad splendorem repraesentat Verbum, quod est sapientia, lux et splendor Patris: ignis vero quoad calorem repraesentat Spiritum Sanctum, qui est calor, id est amor Patris et Filii: linguae vero repraesentant carnem, quae sunt pars carnis nobilissima, ac connexionem habent cum pulmone et corde, ex quo omnis spiritus, sanguis et vita carnis oritur. Tertio, quoad causam. Tam enim descensus Spiritus Sancti quam Christi causa fuit amor immensus et divinus, quo ipse quasi Deus et summum bonum, cupivit summe benefacere hominibus iisque se summo modo, adeoque substantialiter et personaliter communicare et donare. Quarto, quoad proprietates. Sicut enim proprietates humanae naturae in Christo attribuuntur Deo et Verbo, et vice versa per communicationem idiomatum, qua Deus dicitur natus, esuriisse, sitiisse, passus, mortuus, crucifixus, quia scilicet humana natura quam assumpsit, nata est, esuriit, passa est, mortua et crucifixa; ac vicissim hic homo dicitur esse Deus, omnipotens, immortalis, aeternus, quia scilicet persona Verbi cui juncta est humanitas, est Deus omnipotens, immortalis, aeternus: ita pariter est quaedam communicatio idiomatum inter Spiritum Sanctum et Apostolos, per quam communicationem Apostoli dicuntur effecti divini, spirituales, sancti, ob Spiritum divinum et sanctum quem receperunt, ac vicissim ipse Spiritus Sanctus dicitur apostolicus, multilinguis, propheticus, doctor, praedicator, quia tales effecit Apostolos, adeoque per eorum ora et linguas locutus docuit et praedicavit. Quinto, quoad fructus et effectus. Sicut enim Verbum incarnatum purgavit nos a peccatis, illuminavit, omni gratia donavit, perfecit, beavit et ad gloriam aeternam perduxit: ita pariter purgat, illuminat, perficit, beat nos Spiritus Sanctus. Spiritu Sancto. — Quaeres, quis, qualis, quantus est Spiritus Sanctus? Respondeo et dico: Primo, Spiritus Sanctus vocatur tertia persona S. Trinitatis quam spirant et spirando producunt Pater et Filius, sicut homo spirando producit flatum, sive anhelitum et spiritum. Sicut enim cor per os producit flatum, ita Pater per Filium producit Spiritum Sanctum, ipse ergo est spiritus et anhelitus Patris et Filii. Aut potius, sicut anima ex intellectione rei amabilis spirat et producit amorem ejusdem, ita Pater per Verbum spirat Spiritum Sanctum. Ergo Spiritus Sanctus est et dicitur Amor castus et sanctus, spiratus et productus a Patre et Filio. Amor enim est quasi spiritus quem expirat affectus: unde et amantes apud homines languent. Hinc et de Sapientia, cujus fons est Spiritus Sanctus, ait Sapiens, VII, 25: «Vapor est enim virtutis Dei, et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera.» Nota: Hic Spiritus non est extrinsecus Deo ab eoque emissus et efflatus, sed intrinsecus et substantialis. Est enim Spiritus hic non creatura, sed vere et proprie Deus, et tertia persona S. Trinitatis, in eadem numero Deitate cum Patre et Filio subsistens, ab iisque ab aeterno naturali emanatione spiratus et productus, ideoque utrique consubstantialis, coaeternus et per omnia aequalis. Audi S. Cyrillum Hierosolymitanum, Catechesi 17: «Unus est Spiritus Sanctus, subsistens, qui ubique Patri et Filio adest, non qui ab ore Patris et Filii loquente formetur, vel effletur, ut in aerem diffundatur, sed substantialis, loquens ipse et operans.» Hinc S. Gregorius Thaumaturgus in sua confessione, quam refert Gregorius Nyssenus, in orat. De illius Laudibus, Spiritum Sanctum vocat imaginem Filii, quia scilicet a Filio, ut a sui principio et exemplari procedit: «Unus Spiritus Sanctus ex Deo ortum et existentiam habens, qui per Filium apparuit, imago perfecta Filii perfecti.» Et S. Athanasius, in Symbol.: «Spiritus Sanctus a Patre et Filio non factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens.» Idem, serm. 4 Contra Arianos, ostendens quomodo in uno Deo sint tres personae, affert simile de sole. Sicut enim in sole sunt splendor et calor, quos duo ex se emittit, ita in Patre est Filius et Spiritus Sanctus, quos ambos ex se producit, Filium generando, Spiritum Sanctum spirando: «Non enim tria principia, aut tres Patres introducimus, sicut Marcionistae, cum non tres soles ad comparationes adducamus, sed unicum solem, ejusque splendorem, unicamque ex ambobus lucem.» Alias similitudines arboris et fontis affert Tertullianus, lib. Contra Praxeam: «Tertius est Spiritus a Deo (Patre) et Filio, sicut tertius a radice fructus ex frutice, et tertius a fonte rivus ex flumine, et tertius a sole apex ex radio. Nihil tamen a matrice alienatur, a qua proprietates suas ducit.» Dico secundo: Sicut Filius procedit ab intellectu et intellectione Patris, qua se Pater intelligit et comprehendit, quasi hujus intellectionis terminus adaequatus, et Verbum consubstantiale, ideoque genitus et Filius, sic Spiritus Sanctus procedit a voluntate et dilectione, qua se invicem Pater et Filius infinite diligunt, quasi hujus dilectionis terminus adaequatus et amor consubstantialis, ideoque Spiritus Sanctus, spiratus, non genitus. Unde Richardus de S. Victore, epist. ad S. Bernardum, de Processione Spiritus Sancti: «Si tu recte diceris amare te amore cordis tui, cur non etiam recte dicantur Pater et Filius amare se amore cordis sui, qui est Spiritus Sanctus?» Et communis est haec sententia Patrum: «Pater et Filius diligendo se invicem, producunt Spiritum Sanctum,» ait Franciscus Suarez, de Deo trino et uno, lib. XI, cap. II. Spiritus Sanctus ergo ex vi processionis suae est amor notionalis, primus, increatus, immensus, divinus, ipseque Deus: ac proinde hunc amorem nobis communicat, dum seipsum cum charitate creata quam nobis infundit, nobis communicat, juxta illud Apostoli, Roman. V: «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis.» Hinc verum est illud Philosophi: «Deus est circulus, qui incipiens in se, desinit in seipsum.» Incipiens enim in Patre generare Filium, desinit in Spiritum Sanctum qui idem Deus est cum Patre et Filio; «Deus enim charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo,» 1 Joan. IV, 16. Deus ergo charitas est ei cui charus ante omnia est Deus. Rursum S. Augustinus, lib. XI Civit., cap. XXIV: «Vocatur Spiritus Sanctus tanquam sanctitas substantialis et consubstantialis amborum.» Hinc idem S. Augustinus, lib. VI De Trinit., cap. V, Spiritum Sanctum vocat «unitatem, charitatem et sanctitatem Patris et Filii.» Et S. Bernardus, serm. De Pentec., ait, «Spiritum Sanctum procedere tanquam firmissimum et indissolubile vinculum Trinitatis.» Et serm. 8 in Cant., eum vocat «osculum Patris ad Filium.» Hinc dico tertio: Spiritus Sanctus est primum et increatum donum Patris et Filii, in quo suam essentiam cum omnibus divinis attributis ei donarunt, ut eamdem nobis donare et communicare posset; ita S. Augustinus, lib. IV De Trinit., cap. XX: «Spiritui Sancto donum Dei esse, est ex Patre (Filioque) procedere.» Idem, lib. V, cap. XV: «Quia Spiritus sic ab aeterno procedebat, ut posset donari, jam donum erat antequam esset cui donaretur. Aliter enim intelligitur cum dicitur donum, aliter cum dicitur donatum. Nam donum potest esse et antequam detur: donatum autem nisi datum fuerit, nullo modo dici potest.» Vide D. Thomam et Scholasticos, I part., Quaest. XXXVIII. Audi S. Basilium, lib. V Contra Eunomium, sub finem: «Spiritus imago Filii dictus est, et Dei spiritus, et verbum, et Spiritus oris, et bonus Spiritus, et rectus, et principalis, et Spiritus potentiae, et Dominus, et Deus dictus est Dei Spiritus, sicut etiam ipsum verbum.» Ubi nota improprie per catachresin Spiritum dici imaginem et Verbum, quia scilicet Patri et Filio, a quibus procedit, est similis, licet ex vi processionis suae formaliter non procedat ut similis: hoc enim proprium est generationi Filii, qui proinde solus proprie est imago et Verbum Patris, ac proinde ejusdem character, splendor et pulchritudo. Pulchritudo enim nihil est aliud, nisi summi boni splendor in Verbo, ac per Verbum in creaturis refulgens. Dico quarto, reipsa et physice nobis donari ipsam personam Spiritus Sancti, cum gratia et charitate, ac consequenter Patrem quoque et Filium; id patet ex Joan. xiv, 23: «Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.» Ergo mansio Dei et sedes, templum ac thronus Dei et S. Trinitatis est anima justi, ac proinde proprie magisque intime est in ea praesens Deus, quam est in rebus creatis per essentiam, praesentiam et potentiam; imo si per impossibile Deus non esset in anima per essentiam, praesentiam et potentiam, per gratiam et justitiam inciperet ibi esse realiter praesens, inquit Suarez, loco mox citando, sicut incipit esse corpus Christi sub speciebus panis per verba consecrationis, et sicut deitas Verbi coepit esse praesens humanitati Christi, cum eam sibi hypostatice univit; adeo ut, si ante non fuisset in ea praesens, per hanc unionem hypostaticam coepisset in ea realiter existere et esse praesens: coepit enim ibi esse hypostatice, id est personaliter; sic et hic. Est enim hic summa Dei unio inter Deum et animam sanctam, qua nulla creaturae purae potest dari major. Nam, ut ait S. Petrus, per eam fimus divinae consortes naturae. Sicut ergo Beatis realiter est praesens Deus, cum illis suam essentiam ostendit, eamque fruendam et possidendam communicat; sic et est in anima sancta, ac proinde mox in ea suam gratiam, charitatem aliaque dona divina diffundit et communicat: uti sol, ubi oritur, mox suam lucem, radios et calorem spargit. Posita ergo ultima dispositione ad justitiam, v. g. contritione, statim subintrat in animam Deus et S. Trinitas, ac deinde eidem suam charitatem et gratiam communicat. Hoc significat to «mansionem apud eum faciemus.» Ita S. Bonaventura, in I, dist. xiv, art. 2, Quaest. 1; ibid. Magister, Scotus, Gabriel, Marsilius ac D. Thomas, I part., Quaest. XLIII, art. 3 et 6; ibidem ejus discipuli, ac Gregorius de Valentia, Vasquez, et fuse Franciscus Suarez, lib. XII De Deo trino et uno, cap. v, ubi et aliam rationem moralem adjungit, scilicet hanc: Plena amicitia exigit praesentiam amici; justitia autem et charitas est amicitia Dei plena: ergo Deus animae sanctae, quasi amico suo, est praesens in eaque habitat quasi in templo suo, ut anima eum praesentem colat, amet et veneretur. Quocirca S. Basilius, homil. De Spiritu Sancto, docet justos per gratiam fieri Deos agereque vitam divinam, quia inhabitat eos Spiritus Sanctus, qui quasi anima eos vivificat et agit ad omne bonum. Verba S. Basilii sunt: «Habet homo per inhabitatorem Spiritum dignitatem propheticam, apostolicam et angelicam, cum antea fuerit terra et cinis.» Et mox: «Hujus gratia Deus est quisque Sanctorum; dictum enim illis a Deo est: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes. Et: Deus Deorum (utique Sanctorum) locutus est. Et: Videbitur Deus Deorum (videlicet Sanctorum) in Sion. Necesse est autem divinum esse Spiritum, et ex Deo esse, qui Diis divinitatis est causa.» Et paulo post: «Sicut in igne caliditas est partim quam in se habet, partim quam affert aquae; ita et Spiritus in seipso habet vitam, et qui participes illius sunt, divino quodam modo vivunt, vitam adepti divinam ac coelestem. Quapropter et omnia in illo perfecta sunt, dilectio, gaudium, pax, tolerantia, bonitas, prudentia, sapientia, consilium, securitas, pietas, scientia, sanctimonia, redemptio, fides, operationes virtutum, dona sanationum et quaecumque alia illis similia. Qui se illi conjunxerit, et quasi in unum coierit, audiet illud Apostoli: Qui Domino adhaeret, unus cum illo spiritus est.» Idem, lib. III Contra Eunom.: «Sicut ferrum quod in medio ignis jacet, ferri naturam non amisit, vehementi tamen ignis actione ignitum, cum universam ignis naturam in semetipsum acceperit, et colore, et calore, et actione ad ignem transit: sic sanctae virtutes ex communicatione, quam cum illo habent qui natura sanctus est, per totam suam subsistentiam receptam, jam quasi innatam sanctificationem habent: diversitas vero ipsis a Spiritu Sancto haec est, quod Spiritus natura sanctitas est, illis vero participatione inest sanctificatio.» Quocirca Cyrillus, Catechesi 16, Spiritum Sanctum vocat gratiarum parochum, id est praebitorem, largitorem ex officio. Parochus enim vocatur, cui officium rem aliquam curandi et praestandi incumbit. Dico quinto, omnibus quidem justis dari Spiritum Sanctum, sed tamen non dici mitti ad quempiam, «nisi quando proficit in aliquem novum actum, vel novum statum gratiae, ut puta cum aliquis proficit in gratia miraculorum, aut prophetiae; vel in hoc quod ex fervore charitatis exponit se martyrio, aut abrenuntiat his quae possidet, aut quodcumque opus arduum aggreditur,» ait D. Thomas, I part., Quaest. XLIII, art. 6, ad 2. Sic in Pentecoste missus est ad Apostolos, quia contulit eis excellentiam donorum omnium. Idem significat to «repleti sunt,» ita nimirum ut eo quo pleni erant, quasi supereffluentes in alios effunderent. Praeclare Richardus de S. Victore, serm. De missione Spiritus Sancti, tres in eo gradus ponit et distinguit, nimirum Sancti Spiritus infusionem, diffusionem, effusionem. Infusio est, cum suam gratiam animae infundit, etiamsi eam non impleat; sicuti cum vinum vasi infunditur usque ad vasis dimidium. Diffusio, quando per totam animam diffunditur, ita ut nullam ejus partem vacuam relinquat. Effusio, quando ita eam replet, ut supereffluat, eumque in alios effundat. Et sic Apostoli hic aliique fideles in Actis dicuntur repleti Spiritu Sancto. Unde S. Augustinus, serm. 185 De Tempore: «Affuit in hac die fidelibus suis non jam per gratiam visitationis et operationis, sed per ipsam praesentiam majestatis, atque in vasa non jam odor balsami, sed ipsa substantia sacri defluxit unguenti.» Idem asserit Nazianzenus, orat. 44. Et S. Leo, serm. De Pentecost.: «Spiritus Sanctus inspirator fidei, doctor scientiae, fons dilectionis, signaculum castitatis, et totius est causa virtutis.» Et, serm. 2, asserit Apostolos in Pentecoste accepisse «constantiam illius charitatis, quae omnem formidinem foras mitteret et furorem persequentium non timeret; quia Spiritus Sancti nova abundantia repleti, ardentius velle et efficacius posse coeperunt, proficientes a praeceptorum scientia ad tolerantiam passionum; ut sub nulla jam tempestate trepidantes, fluctus saeculi et elationes mundi fide supergrediente calcarent, et morte contempta omnibus Gentibus Evangelium veritatis inferrent.» Invocemus ergo sanctum hunc Spiritum, dicamus cum Poeta Christiano, imo cum S. Ecclesia: Aura potens, amor ignipotens, spirabile numen, Amborum (Patris et Filii) communis amor, coeli aurea flamma, Sancte, veni, sanctis accende ardoribus orbem. O divum flamen, nostris te mentibus afflate. Reple tuo nos flamine, flumine, lumine, numine. «Veni, creator Spiritus, mentes tuorum visita, imple superna gratia, quae tu creasti pectora. Accende lumen sensibus, infunde amorem cordibus: infirma nostri corporis virtute firmans perpeti. Redde mihi laetitiam salutaris tui et spiritu principali confirma me.» Denique proprietates, epitheta et dotes plurimas Spiritus Sancti recenset Sapiens, cap. VII, vers. 22, dicens: «Est enim in illa (Sapientia, cujus fons et auctor est Spiritus Sanctus) spiritus intelligentiae sanctus, unicus, multiplex, subtilis, disertus, mobilis, incoinquinatus, certus, suavis, amans bonum, acutus, quem nihil vetat, bene faciens, humanus, benignus, stabilis, certus, securus, omnem habens virtutem, omnia prospiciens, et qui capiat omnes spiritus, intelligibilis, mundus, subtilis.» Hinc vocatur «Spiritus,» non tantum ratione essentiae et modi procedendi, quia scilicet spiratur vi spiritus, uti dixi initio: sed etiam ratione efficaciae et efficientiae, quia subtilis est, penetrans, efficax, etc., ut spiritus, ut patet ex verbis jam citatis. Additur «Sanctus,» quia purissimus et sanctissimus est, omnisque sanctitatis creatae fons et causa. Et coeperunt loqui. — Non poterant se continere Apostoli Spiritu Sancto quasi musto pleni, quin illico in Dei laudes erumperent, ac donum sibi a Spiritu inditum monstrarent et in alios effunderent. Ad hoc enim eos urgebat vis et plenitudo Spiritus, perinde ac B. Virgo, Verbo concepto, Deo plena erupit cecinitque: «Magnificat anima mea Dominum,» etc. Praeclare S. Leo, serm. 1 De Pentecoste, exclamat: «O quam velox est sermo sapientiae; et ubi Deus magister est, quam cito discitur quod docetur! Ab hoc igitur die tuba Evangelicae praedicationis intonuit, ab hoc die imbres charismatum, flumina benedictionum omne desertum et universam aridam rigaverunt.» Et S. Augustinus, in Psal. LIV: «Per superbos homines divisae sunt linguae, per humiles Apostolos congregatae sunt linguae. Spiritus superbiae dispersit linguas, Spiritus Sanctus congregavit linguas.» Idem, lib. De Blasphemia in Spiritum Sanctum: «Ideo Apostoli linguis omnium Gentium locuti sunt, quia per linguas constat consociatio generis humani. Et oportebat per linguas omnium gentium significari istam societatem filiorum Dei et membrorum Christi futuram in omnibus gentibus, ut, quemadmodum tunc ille apparebat accepisse Spiritum Sanctum qui loquebatur linguis omnium, ita nunc ille se cognoscat accepisse Spiritum Sanctum, qui tenetur vinculo pacis Ecclesiae, quae effunditur in omnibus gentibus.» Variis linguis: — tum quia unus una, alius alia lingua, v. g. Andreas parthice, Joannes graece, Jacobus persice, Simon germanice loquebatur. Quaeres: Quomodo id factum? Aliqui censent Apostolos una duntaxat lingua locutos, nimirum patria, quae erat syro-hebraea; sed a variis variarum linguarum gentibus fuisse intellectos, sicut S. Vincentius Ferrerius hispanice loquens et concionans, ab Italis, Gallis, Flandris et Anglis intelligebatur; et S. Xaverius unica responsione duodecim diversa quaerentibus satisfaciebat. Favet huic sententiae quod dicitur, vers. 11: «Audivimus eos loquentes nostris linguis.» Et quia implicat eumdem eodem tempore simul diversis linguis loqui. Non enim potest quis simul nisi unam vocem et orationem proferre. Ita censent S. Cyprianus, serm. De Spiritu Sancto, Arator, Oecumenius et Dionysius Carthusianus hic. Verum dico Apostolos et fideles singulos hic vicissim et successive variis linguis esse locutos. Probatur primo, quia id clare hic dicitur: «Loquebantur variis linguis,» graece ἑτέραις, id est, «aliis et diversis a sua patria,» quae erat Syrochaldaica et Galilaea. Syrus, Loquebantur lingua et lingua, id est pluribus linguis. Secundo, quia alioquin miraculum hoc non tam loquentium, quam audientium fuisset: non enim fuisset in Apostolis, sed in Judaeis, qui eos audiebant. Deus autem hoc dono linguarum ornare et glorificare voluit ipsos Apostolos. Ita Nazianzenus, orat. 44. Tertio, quia idipsum promisit Isaias, cap. XXVIII, uti explicat Apostolus, I Corinth. xiv, 21, dicens: «In aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic.» Unde et Apostolus ibidem gloriatur: «Gratias ago Deo meo quod omnium vestrum lingua loquor.» Hoc est, quod eis pollicitus est Christus: «Linguis loquentur novis,» Marc. XVI, 17. Quarto, quia idipsum significat Ecclesia in Missa Pentecostes, dum infra Actionem ita orat: «Communicantes, et diem sacratissimum Pentecostes celebrantes, quo Spiritus Sanctus Apostolis innumeris (id est plurimis) linguis apparuit.» Quinto, quia multis miraculis fuisset opus, si ipsi una lingua loquentes, a variis gentibus in variis linguis fuissent auditi: debuisset enim sigillatim vox et lingua cujusque a Deo in aere formari, itaque ad aures ejus deferri. Sin autem ipsos variis linguis locutos dicamus, unum duntaxat fuit miraculum, scilicet infusio linguarum facta Apostolis. Deus autem et natura non solent opera et miracula sine necessitate multiplicare. Frustra enim fit per plura, quod fieri potest per pauciora. Sexto, quia ita censent Cyrillus, Catech. 17; S. Augustinus, tract. 93 in Joan.; S. Ambrosius, in Psal. xviii, ubi idipsum probat ex ejus vers. 4: «Non sunt loquelae neque sermones quorum non audiantur voces eorum;» Nazianzenus, orat. 44; S. Leo, serm. 1 De Pentecoste; S. Gregorius, hom. 30 in Evang., et alii. Addo tamen Apostolos subinde una lingua loquentes et concionantes, ab auditoribus variarum linguarum fuisse intellectos; ac consequenter utroque modo habuisse hoc donum linguarum quasi duplicatum. Si enim id concessum fuit S. Vincentio aliisque viris Apostolicis, multo magis ipsis Apostolis. Sane S. Franciscum Xaverium utroque modo habuisse donum linguarum testatur processus canonizationis ejusdem. Unde Illustrissimus Cardinalis de Monte, in revelatione facta in Consistorio coram Gregorio XV Pontifice, ita ex Actis de eo profitetur: «Diversarum gentium linguis quas non didicerat, cum eas Evangelii causa adiret, expedite et eleganter loquebatur, ac si ibi natus et educatus esset; et contigit non raro, ut eum concionantem diversarum nationum homines, sua quisque lingua plane et polite loquentem audiverit: id quod pro maximo miraculo ab ea gente habitum, non solum auxit.» Quin et deinceps primis illis Ecclesiae saeculis, multis hoc donum datum fuit. Nam Irenaeus, lib. V, cap. vi, testatur «audisse se multos universis linguis loquentes.» Sic S. Basilius, ait Amphilochius in ejus Vita, Syrum, Graecum, Armenium et Hebraicum loquebatur. Sic S. Antonius Ulyssipponensis coram Pontifice praedicans, a variarum nationum et idiomatum auditoribus intellectus est. Sic Bernardinum in Concilio Florentino latine loquentem, Graeci, Indi aliique latini sermonis ignari, intellexerunt. In his ergo verum est illud Sap. I: «Spiritus Domini replevit orbem terrarum, in hoc quod continet omnia, scientiam habet vocis;» ac proinde eam suis, quibus vult, communicat et aspirat. Sic etiamnum Patres Societatis nostrae, qui quasi Apostoli Indias obeunt, magnam facilitatem in addiscendis earum linguis, ex dono Spiritus Sancti, ad illas gentes convertendas necessario sentire se scribunt. Si enim natura non deest in necessariis, multo minus Deus et Spiritus Sanctus. Qui ergo linguas igneas desiderat, vitam Apostolicam ambiat easque ardenter et crebro efflagitet a Spiritu Sancto. Memorabile est exemplum F. Gentilis Franciscani, qui sub annum Domini 1330 in Persidem Evangelii causa profectus, cum Babylone degeret, neque in ediscendo Arabico idiomate, cujus illic usus est, magnopere proficeret, decrevit in Italiam regredi; in ipsa autem via accurrit ei adolescentulus, qui, causa cognita, redire eum jussit, quoniam Deus illius linguae notitiam ei inderet: itaque ab ea hora tam bene et expedite Arabice locutus est, ac si in Arabia natus fuisset. Ita habent Chronica Franciscanorum, et ex iis Hieronymus Platus, lib. II De bono Status relig., cap. xxx. Porro, Apostoli acceperunt hic cognitionem omnium linguarum totius orbis, quia ad omnes gentes destinabantur, omniumque erant Apostoli et doctores. Ita S. Ambrosius, epist. 33. Numerantur autem a plerisque primaevae linguae septuaginta: tot enim in divisione linguarum tempore fabricae turris Babel, totidem familiis ex Noe prognatis indita fuisse censent. Verum Gen. x, 32, ostendi, eo tempore 35 tantum fuisse familias, ac consequenter totidem linguas; sed ex illis multae aliae tot labentibus saeculis prognatae sunt, multae etiam novae adinventae. Legi in una duntaxat valle Indiae Occidentalis numerari septingentas linguas, adeoque quamlibet urbem saepe habere propriam linguam, ne ab incolis vicinae urbis, cum quibus hostilitatem exercet, intelligatur, neve cum hostibus vel in lingua communicet. An hae omnes Apostolis inditae sint, incertum est. Sed certum est omnes primaevas et primarias lateque patentes eis esse inditas: item dialectos earumdem, et particulares alias, quae illarum gentium ad quas Deus eos ituros praevidebat, erant propriae. Facile est enim Spiritui Sancto haec et plura indere, sicut eidem facile fuit omnibus angelis in primo instanti creationis indere species et scientias rerum omnium, earumque signa et linguas spiritales, quibus ipsi suos conceptus aliis enuntiare et inter se colloqui possent. Hinc S. Leo, serm. 1 De Pentec.: «Nec dubium, in illo omnium humanarum vocum exultante concentu, majestatem Sancti Spiritus fuisse praesentem.» Ex quo sequitur, non solos Apostolos, sed et caeteros fideles numero 120, tum viros, tum feminas, hoc donum linguarum accepisse, praesertim B. Virginem ac S. Magdalenam: ipsa enim fuit Apostola, ac ut talis praedicavit Massiliensibus, eosque convertit, uti habet ejus Vita. Ita contra Cajetanum id de B. Virgine negantem, docet inter alios Franciscus Suarez, III part., Quaest. XXXVII, disp. xx, sect. 2. Erat enim ipsa Apostolorum omniumque fidelium ad se, quasi ad Christi matrem, et toto orbe visendi causa confluentium doctrix et consolatrix, ac consequenter ut eos resalutare, animare et instruere posset, debebat eorum callere linguam. Addit Suarez eam ante adventum Spiritus Sancti habuisse hoc donum; nam cum tribus magis eorum lingua locuta est. Prout Spiritus Sanctus dabat eloqui illis. — Graece ἀποφθέγγεσθαι, id est praeclare et sententiose loqui quasi gnomas divinas et apophthegmata coelestia, inquit Chrysostomus, non ad elegantiam et pompam composita, sed ardentia, et ad corda audientium compungenda et inflammanda, igne Spiritus Sancti succensa. Improbabile est quod asserit Jacobus de Valentia super Magnificat, Apostolos hic vidisse Dei essentiam quasi obiter et per transennam, in eaque audisse arcana verba quae non licet homini loqui: nec enim Mosi, nec Paulo, nec ulli Prophetae, vel Apostolo, id in hac vita concessum fuisse ostendi II Cor. xii, 4, et Exodi xxxiii, 19. Porro loquebantur «magnalia Dei,» ut patet vers. 11. Moraliter: disce hic Apostolos et viros sanctos non loqui ea quae natura, imaginatio aut voluntas propria, sed quae Spiritus Sanctus suggerit. Ille enim in mente eorum degit sicut sol in mundo, illuminans eam; sicut rex in suo regno, gubernans eam; sicut pater in familia, regens eam; sicut magister in schola, erudiens eam; sicut hortulanus in horto, irrigans eam. Est enim ipse lux intellectus, ardor voluntatis, suscitator memoriae, fraenum timoris, anchora spei, sal gustus spiritualis animae, medicina passionum, nauclerus appetituum et desideriorum. Rursum disce quemque loqui ex spiritu intus in corde dominante: hic enim spiritus cor ad loquendum per os movet. Si sanctus est, movet ad sancta verba; si malus et impurus, ad mala et impura. Vis ergo scire cor et secreta cujusque? Vis scire qualis quisque sit? Considera qualia crebro et libenter loquatur. Si videris eum delectari colloquiis vanis, curiosis, turpibus, superbis, invidis, rixosis, maledicis, scito cor ejus esse vanum, curiosum, turpe, superbum, invidum, rixosum, maledicum; sin gravibus, pudicis, humilibus, benignis, beneficis, sapientibus, spiritualibus, scito eum gravem, pudicum, humilem, benignum, beneficum, sapientem, spiritualem. «Ex abundantia enim cordis os loquitur,» ait Christus. Quin et Socrates: «Loquere, adolescens, ut te videam. Imago enim et speculum mentis est sermo.» Hinc Apostoli, quia pleni erant Spiritu Sancto, non nisi sancta, divina, ignea eructabant. Vas enim per orificium exhalat odorem ejus rei, qua intus plenus est: si vino plenum, exhalat odorem vini; si aceto, aceti; si melle, mellis; si foetore, foetoris, etc. Quare assidue invocandus est Spiritus Sanctus doctori, concionatori et cuivis fideli, ut cor ejus possideat, ex eoque linguam regat, ut eo modo doceat, concionetur, loquatur, quo audientium mentes feriat illasque Dei cognitione illuminet, ejusque timore et amore accendat, uti sibi concionanti accidisse narrat S. Augustinus, apud Possidonium, in ejus Vita, cap. xv. Ita Esther conversura Assuerum orat Deum, dicens: «Tribue sermonem compositum in ore meo in conspectu leonis,» Esther xiv, 13.
2:5
5. Erant autem in Jerusalem habitantes, — id est commorantes, degentes ad tempus, ad celebrandum ibi festum Pentecostes, juxta legem Exodi, xxiii, 17, aut studiorum, vel pietatis causa, perinde ac multi Romam veniunt, ibique aliquot septimanas vel menses commorantur, ut visitent loca sancta; alii per plures annos, studiorum, vel negotiorum causa. Nam ex sequentibus liquet hos in aliis provinciis natos recedisse. Aiunt enim, vers. 8: «Audivimus unusquisque linguam nostram in qua nati sumus, Parthi, et Medi, et Aelamitae, et qui habitant Mesopotamiam.» Unde et a Judaeis in Judaea natis et habitantibus, se distinguunt vers. 11, dicentes: «Judaei quoque et Proselyti, Cretes et Arabes.» Denique expresse, vers. 7, inter eos nominantur «advenae Romani.» Ita Nazianzenus, orat. 44, Œcumenius et alii. Nota: In Jerusalem, quasi in matrice et metropoli Synagogae, erant collegia et hospitia omnium gentium: Judaei enim per gentes dispersi, aeque ac proselyti, in Jerusalem confluebant tum religionis, tum sapientiae et legis addiscendae causa. Talia jam sunt Romae. Viri religiosi. — Syrus, timentes Deum; alii, cultui Dei addicti; alii, Dei et pietatis cultores, quales vulgus jam devotos vocat. Non enim erant religionis votis, tribus religionis Deo seligati et astricti, quales jam sunt: sed Religiosi a virtute religionis, cui proprium est, ut Deo cultum reddat, illi debitum majestati, tum ob ejus praestantiam et excellentiam, tum ob beneficia quae ab eo accepimus et perpetuo accipimus. Unde Cicero, lib. II De Natura deorum, religionem dici putat a relegendo, ut qui omnia quae ad Dei cultum pertinent, diligenter pertractarent et tanquam relegerent, Religiosi appellarentur. S. Augustinus vero, lib. De Vera religione, circa finem, religionem a religando deducat, quasi haec virtus sit, quae quasi vinculum Deo nos alligat et religat, utpote creaturam suo Creatori, hominem suo Numini. Sic ait S. Jacobus, cap. I, 27: «Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem haec est, visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo;» quia scilicet virtus religionis hos actus misericordiae, puritatis et innocentiae non elicit, sed imperat. Praeclare S. Augustinus, tract. 29 in Joan.: «Quid tam tuum, quam tu? Quid tam non tuum, quam tu, si alicujus es, quod es?» Nam ut jumentum quidquid est, hominis est, sic homo multo magis totus est Dei. Et S. Gregorius, lib. X Moral., cap. x: «Necesse est ut homo in cunctis suis motibus sub dispositione disciplinae religetur, et tanquam domesticum animal loris vinctum serviat atque aeternis dispositionibus restrictum vivat.» Et S. Bernardus, serm. De quadruplici debito: «Ecce in januis est qui fecit coelum et terram; et Creator tuus est, tu creatura: tu servus, ille Dominus; ille figulus, tu figmentum. Totum ergo quod es, illi debes; a quo totum habes, illi praecipue Domino, qui et te fecit, et benefecit tibi, qui tibi ministrat siderum cursus, aeris temperiem, foecunditatem terrae, fructuum ubertatem. Huic revera totis medullis, totis viribus serviendum, ne forte indignationis oculo te respiciat et despiciat, et conterat in aeternum.» Ita Psaltes, imo Christus, Psal. XXI: «Anima mea illi vivet, et semen meum serviet ei.» Ex omni natione. — Judaei enim ob varias persecutiones, praesertim Antiochi Epiphanis, toto orbe dispersi, ubivis gentium degebant, uti etiamnum degunt. Ita Nazianzenus, orat. 44. Porro Deus ita disposuit, ut ex omni natione adessent, qui hujus prodigii testes, domum reversi, illud apud suos enarrarent, itaque essent semina futurae praedicationis in toto orbe: ita Chrysostomus. Hi ergo fuerunt quasi praecursores Apostolorum eisque viam ad evangelizandum straverunt. Nota to «ex omni,» id est ex plurimis. Est hyperbole, non enim erant absolute ex omni natione; quia non legimus hic adfuisse Indos, Japones, Sinas, imo nec Gallos, Germanos, Hispanos, Sarmatas.
2:6
6. Facta autem hac voce, — tum soni vehementis, vers. 2, hic enim quasi tuba sonora excivit omnes incolas Hierosolymae ad coenaculum Apostolorum, cui incumbebat, ut dixi vers. 2: ita Syrus; tum locutionis Apostolorum variis linguis. Unde liquet Spiritum Sanctum sonoram et tubalem vocem, aeque ac mentem ardentem Apostolis indidisse, quae procul audiretur, praesertim cum tot hominum, puta 120 fidelium, concurrerent et simul resonarent. Sic de S. Paulo ait S. Hieronymus, epist. 61 ad Pammachium: «Paulus vas electionis, tuba Evangelii, rugitus leonis nostri, tonitru Gentium, quem quotiescumque lego, videor mihi non verba, sed audire tonitrua.» Adde, hanc vocem a paucis auditam, in plures fuisse divulgatam. Unde Tigurina vertit, is rumor cum increbuisset, convenit multitudo, non tantum ob vocis citationem, sed maxime ob impulsum Spiritus Sancti, qui eos interius incitabat, ut causam hujus vocis inquirerent, eaque ratione Petri concionem audirent, converterentur et crederent in Christum. Ita Cajetanus. Multitudo, — multorum millium. Nam mox ex ea tria millia conversa esse ait Lucas, vers. 41. Coenaculum ergo hoc per omnium linguarum et gentium confluxum fuit quasi compendium mundi et microcosmus. Et mente confusa est. — To «mente» non est in Graeco, sed tantum συνεχύθη, quod primo, Syrus vertit, conturbata est. Secundo, Chrysostomus, perculsi sunt, ob pavorem conscientiae suggerentis se occidisse Christum, ejusque sceleris vindictam Deum eis hoc fragore comminari et intentare. Tertio, Beda, «confusa,» inquit, id est commista est, «sicut olim confusum est labium universae terrae, et vocatum est nomen loci ejus Babel,» Gen. xi, 9. Quarto, alii «confusa,» inquiunt, «est» pudore, q. d. Erubuit ad tantum prodigium quo Deus glorificabat Christum, quem ipsi occiderant. Quinto, alii, tumultuata est, uti solet fieri in hominum confluxu et turba ad spectaculum insolitum et prodigiosum. Alii enim stupebant, alii rogabant: Quidnam vult hoc esse? Alii irridebant dicentes, eos esse musto plenos, ut patet vers. 12. Sexto, et genuine, «confusa est» admiratione, stupore sacroque timore, reverentia et horrore tanti tamque novi et insoliti miraculi. Ita Vatablus, Cajetanus et alii. Nam, ut sequitur, vers. 7: «Stupebant omnes et mirabantur.» Unde causam hujus confusionis simulque ipsam confusionem explicans subdit Lucas: Quoniam audiebant unusquisque lingua sua illos loquentes. — Dubitat Nazianzenus, orat. 44, quo referri debeat to «lingua sua,» an ad audiebat, q. d. Quisque sua lingua audiebat et intelligebat illos loquentes una lingua, scilicet patria et Hebraica: an vero ad loquentes, q. d. Quisque audiebat eos loquentes variis linguis, ac consequenter et sua in qua natus erat. Verum dico ad utrumque pertinere: quia enim Apostoli variis linguis loquebantur, hinc audientium quisque audiebat in eis suam pariter linguam, uti dixi vers. 4.
2:7
7. Stupebant, — ἐξίσταντο, id est extra se rapiebantur quasi in extasin. Galilaei sunt. — Mirantur Galilaeos esse polyglossos, quia Galilaei hebetiori, sed martio ingenio, magis ad arma quam ad litteras et linguas erant idonei, ait Glossa.
2:9
9. Aelamitae. — Duplex est Aelam, una in Persia, altera in Media, contra quam prophetat Jeremias, cap. xlix. Vide ibi dicta. Qui habitant Mesopotamiam et Judaeam. — q. d. Tam ii qui Mesopotamiam, Parthiam, Cappadociam, etc., quam qui ipsam Judaeam incolunt. Mirabantur enim ipsi Judaei in Judaea habitantes, Apostolos Judaeos non tantum judaice, sed tot peregrinis linguis loqui, esto ipsi eas non intelligerent. Nota, Spiritum Sanctum Apostolis gentium plurium, quam hic nominentur, linguas indidisse. Nec enim nominantur hic Brasilii, Mexicani, Peruani, Germani, Galli, quorum tamen linguas calluerunt Apostoli, utpote ad eos propediem mittendi et ituri. Et Asiam. — Asia est tertia pars orbis, sed magnitudine caeteris duabus, puta Europae et Africae, par imo major, adeoque ipsa est quasi dimidia pars orbis: complectitur enim Indias usque ad Sinas inclusive. In Asia, puta juxta Babylonem, fuit paradisus terrestris. Asia est duplex, major et minor. Hugo hic Asiam minorem accipit, quae hodie Turcici imperii melior et feracior est portio, vocaturque Anatolia, eo quod ἀνατέλλειν, id est Orientem spectet, inquit Ortelius in Theatro orbis. Verum quia haec complectitur Cappadociam et Phrygiam, quae quasi discretae ab Asia hic recensentur, hinc distinctius alii per Asiam accipiunt Propontidem, de qua Ptolemaeus, lib. V, tab. I Asia, et S. Petrus, Epist. I, cap. 1, vers. 1: «Petrus, Apostolus Jesu Christi electis advenis dispersionis Ponti, Galatiae, Cappadociae, Asiae, etc.» Ita Salmeron, Lorinus et Sanchez hic, qui secundo addit, «Asiam» accipi posse civitatem in eo tractu praecipuam, ejusdem cum provincia nominis, ut in Africa est civitas Africa, a qua provincia nomen accepit; et in Hispania sunt metropoles Valentia, Toletum, Corduba, Hispalis, Murcia, a quibus provinciae integrae nomen sortitae sunt.
2:10
10. Libyae, quae est circa Cyrenem, — ideoque a sua metropoli Cyrene, apud Cosmographos vocatur Cyrenaica. Ex hac ortum fuisse Simonem Cyrenensem, patrem Alexandri et Rufi, quem Judaei angariaverunt ut Jesu crucem bajularet, censet Gagneius et alii; licet alii ex alia Cyrene, quae est in Cypro, aut ea quae est in Syria, prognatum putent. Advenae Romani. — Syrus, qui venerunt ex urbe Roma, nimirum erant Judaei Romae commorantes, qui Hierosolymam religionis vel negotiorum causa venerant.
2:11
11. Judaei quoque et Proselyti. — Paulo ante nominavit eos «qui habitant Judaeam:» hic ergo «Judaeos» vocat eos qui ex Judaeis ubivis terrarum et gentium, quas hucusque recensuit, erant prognati. Opponit enim eos Proselytis, qui scilicet erant oriundi ex Gentibus, sed Judaismum erant amplexi, q. d. Quos hactenus nominavi, «Parthi, Medi, Aelamitae,» etc., tam Judaei fuerunt, quam Proselyti. Cajetanus per Judaeos accipit eos qui orti erant ex tribu Juda, ac diversa a caeteris Judaeam incolentibus dialecto loquebantur. Proselyti. — Est vox Graeca προσήλυτοι, id est advenae, vel adventitii, qui scilicet ex Gentibus advenientes aggregabant se Judaeis eorumque circumcisionem et sacra capessebant. Hi ergo erant Gentiles natione, sed Judaei religione. Nota: Lucas non curat hic situm et ordinem nationum: unde subdit: «Cretes et Arabes,» qui a Cretensibus remoti, prae Parthis, Medis, etc., Judaeis sunt vicini, imo contermini. Tantum hac enumeratione significat, promiscue quoslibet populos audisse suam linguam ex ore Apostolorum resonantem, non tantum Judaeos, sed et Proselytos. Magnalia Dei, — Syrus, mirabilia Dei facinora, tum olim per Mosen, Patriarchas et Prophetas edita; tum paulo ante per Christum, et modo per Spiritum Sanctum patrata. Celebrabant enim Christi nativitatem, vitam, miracula, mortem, redemptionem, ascensionem, missionem Spiritus Sancti, aeque ac Spiritus Sancti erga se et Ecclesiam amorem, dignationem et magnificentiam: perinde ac cecinit B. Virgo Dei erga se munificentiam qua Dei mater est effecta, dicens: «Magnificat anima mea Dominum.» Idem videre est in cantico Annae, I Reg. II. Erant ergo linguae Apostolorum quasi canorae citharae, organa et plectra Spiritus Sancti, ore quasi decachordo personantia et modulantia Dei laudes et magnalia.
2:12
12. Et mirabantur, — διηπόρουν, quod Tigurina vertit haesitabant; alii, interrogabant: διαπορέω enim multa significat, nimirum dubito, ambigo, ancipitis animi sum et consilii inops, admiror, interrogo, inquiro. Hi enim affectus connexi sunt: nam ex admiratione sequitur dubitatio, ex dubitatione interrogatio.
2:13
13. Alii autem irridebant. — Verisimile est hos fuisse Scribas et Pharisaeos, eorumque asseclas. Hi enim uti Christum, ita et Christianos, praesertim Apostolos irriserunt et persecuti sunt: irrisio enim haec profecta est, non ex ignorantia, sed ex malitia, facile enim videbant Apostolos non vino, sed Spiritu Dei agi: nullum enim vinum est, quod peregrinas linguas inspiret. Ita Œcumenius. Musto pleni sunt isti. — Graecum γλεῦκος et mustum, et vinum succumque dulcem significat. Unde alii hic vertunt, «vino dulci pleni erant.» Nam haec dixerunt in Pentecoste, puta in maio, cum non sunt uvae, ut ex eis mustum vinumque recens exprimi possit. Verum irridendo et sub maledice loqui, q. d. Isti videntur ebrii et insanire, perinde ac si mustum bibissent. Mustum enim, quia lentum, turbidum et faeculentum magis inebriat turbatque cerebrum, quam vinum vetus et defaecatum, praesertim quia ob dulcedinem avidius et majori copia bibitur, atque ob lubricitatem facile cerebrum permeat. Ita Oecumenius. Unde ab Ovidio, lib. III Tristium, elegia X, vocantur fervida musta. Et Plinius, lib. XIV, cap. XX: «Pugnacibus mustis crapulae plus inditur, lenibus parcius.» Unde et Cicero, lib. De Claris orator.: «Sic ego istis censuerim, et novam istam quasi de musto ac lacu fervidam orationem fugiendam»: licet alii contrarium censeant, scilicet vinum vetus, utpote potentius, magis inebriare novo, puta musto. «Vera dicunt Judaei,» inquit Cyrillus, Catechesi 17, «sed irridendo. Novum enim vere erat illud vinum, novi Testamenti gratia. Sed novum hoc vinum est a spirituali vinea, quae jam antea saepe in Prophetis fructum ferebat, et in novo Testamento refloruit. Ut enim sensibilis vinea semper manet eadem, successu autem temporis novos affert fructus; sic et Spiritus Sanctus, idem semper manens sicuti est, qui saepe in Prophetis operabatur, nunc novum quiddam et admirandum declaravit.» Et inferius: «Non ita sicut vos existimatis, isti ebrii sunt, sed sicut scriptum est: Inebriabuntur pinguedine domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos. Inebriati sunt sobria ebrietate, quae peccatum mortificat, et cor vivificat: ebrietate omnino contraria illi corporeae ebrietati. Illa enim et cognitorum inducit oblivionem, haec etiam ignoratorum notitiam donat. Inebriati sunt bibentes vinum spiritualis vitis illius, quae dicit: Ego sum vitis, vos palmites.» Considera hic utriusque ebrietatis, corporalis scilicet et spiritualis, analogias. «Ebrietas,» inquit S. Bernardus, lib. De Modo bene vivendi, cap. XXV, «corpus debilitat, mentem illaqueat. Ebrietas generat perturbationem mentis. Ebrietas auget furorem cordis. Ebrietas nutrit flammam fornicationis. Ebrietas ita alienat mentem, ut homo nesciat semetipsum; nec est aliud ebrietas quam manifestissimus daemon.» Similis, sed in opposito genere, est ebrietas spiritalis; et sicut ebrius vino, videtur incarnatus diabolus, sic ebrius amore et Spiritu Sancto videtur incarnatus angelus. Primo, enim sicut ebrietas corporalis rationem naturalem adimit, ita et spiritalis facit hominem emotae mentis, ac a ratione naturali ad supernaturalem eum transfert, ut amplius non sapiat terrena et humana, sed coelestia et divina. Secundo, sicut ebrius non cognoscit amicos, sed eos impugnat et ferit, ita ebrius Spiritu Dei non curat parentes, fratres, cognatos, cum se a Dei cultu, a religione, a martyrio avocare conantur, uti fecerunt Levitae jussu Dei occidentes idololatras, etiamsi fratres essent, filii et patres, juxta illud Mosis, Deut. XXXIII, 9: «Qui dixit patri suo et matri suae: Nescio vos; et fratribus suis: Ignoro vos, et nescierunt filios suos, hi custodierunt eloquium tuum et pactum tuum servaverunt.» Tertio, sicut ebrius discurrit per plateas, et obvios invadit; ita Apostoli discurrerunt per orbem invadentes reges et principes, eosque subjugarunt Christo. Quarto, ebrius laetissimus est, ita et Apostoli. Audi S. Bernardum, tract. De diligendo Deo: «Tunc prorsus inebriat charissimos suos, tunc torrente voluptatis suae potat: quoniam quidem in complexu illo arctissimo et castissimo sponsi et sponsae, fluminis impetus laetificat civitatem Dei.» Quinto, vinum accendit hominem, ita et charitas gratiaque Spiritus Sancti. Unde S. Bernardus, ibidem: «Hinc sobria illa ebrietas vero, non mero, ingurgitans: non madens vino, sed ardens Deo.» Et serm. 49 in Cant., explicans illud Cant.: Introduxit me rex in cellam vinariam, ordinavit in me charitatem: «Ebria est sponsa, sed amore, non vino, nisi quod amor vinum est. Erant Apostoli ebrii, sed Spiritu Sancto, non musto.» Hanc ebrietatem sobriam sanctamque bibunt eximii Sancti in Eucharistia, de qua Psaltes, Psalm. XXII, 5: «Et calix meus inebrians quam praeclarus est;» et Zacharias, cap. IX, 17: «Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines?» Vide ibi dicta. Sexto, ebrius exhalat et eructat vinum et crapulam, quo plenus est, cantat et vociferatur: sic et Apostoli «bulliebant musto, et musto bulliente linguae gentium profluebant,» ait S. Augustinus, serm. 486 De Tempore. Et serm. 488: «Jam enim facti fuerant utres novi, sanctitatis gratia renovati, ut vino novo, hoc est Spiritu Sancto repleti, linguis omnibus loquendo ferverent, et Ecclesiam Catholicam per omnium Gentium linguas futuram, evidentissimo illo miraculo praesignarent.» Septimo, ebrius vino aestuans, animosus et pugnax nil timet, sed intrepidus ruit in enses et ignes. Unde Kosaki aliique milites pugnaturi implent se vino adusto, eoque pleni non nisi pugnas et minas spirant: ita Apostoli antea timidissimi, post receptum Spiritum Sanctum facti animosissimi, non nisi bellum contra infidelitatem, impietatem et daemonem spirarunt, ac intrepide in pericula, carceres et martyria se confecerunt. Audi ebrium Apostolum: «Quis nos separabit a charitate Christi: tribulatio? An angustia? An fames? Etc.» Rom. VIII. Octavo, ebrietas parit insaniam. Nam, ut aiebat Anacharsis, primus calix qui bibitur, est necessitatis, secundus hilaritatis, tertius voluptatis, quartus insaniae: ita ebrii Spiritu fiunt mundo et mundanis insani. Pulchre S. Bernardus, tract. De Natura divini amoris, cap. III: «Audi sanctam insaniam: Sive mente, inquit Apostolus, excedimus Deo, sive sobrii sumus, vobis. Vis ad haec audire insaniam? Si dimittis, inquit, eis hoc peccatum, dimitte: sin autem, dele me de libro vitae,» Exodi, cap. XXXII. «Vis aliam? Ipsum audi Apostolum: Optabam, inquit, anathema esse a Christo. Haec ad Sancti Spiritus adventum Apostolorum fuit ebrietas, haec Pauli insania, cum diceret ad eum Festus: Insanis, Paule. Mirumne erat si insanire pronuntiabatur, qui in ipso mortis periculo, ipsos judices suos a quibus pro Christo judicabatur, ad Christum convertere nitebatur? Non hanc insaniam multae litterae in eo faciebant, sicut dicebat Rex veritatem intelligens, sed dissimulans; sed, ut dictum est, Sancti Spiritus ebrietas, in qua et in parvo et in magno similes eos sibi facere gestiebat, qui eum judicabant. Et ut cetera omittam, quae major, quae magis inopinata insania, quam hominem relicto saeculo desiderantem et ardentem inhaerere Christo; pro Christo rursum necessitate obedientiae et charitatis fraternae inhaerere saeculo; tendentem in coelum semetipsum mergere in coenum? Hic est Benjamin adolescentulus, qui in mentis suae excessu nec suum aliquid sentit, sed eum solum in quem totus excessit. Hac insania insani erant Martyres, inter tormenta ridentes. Cur hic non dicam, quod in fervore lasciviae suae lascivus Poeta dixit: Insanire libet?» Sicut ergo vinum, ita et amor facit insanos. Videre hoc est in iis, qui perdite amant feminam quampiam: quid non agunt, quid non tentant, quae pericula non adeunt, ut ejus gratiam consequantur? Nil aliud cogitant, nil somniant, nil loquuntur nisi de ea, quasi insani. Idem, sed potentius, facit amor incensus zelusque Dei, qui hominem ita inebriat, ut non aliud cogitet, somniet, loquatur, quam Deum, et ea quae Dei sunt. Cupit enim ubique Deum celebrare omnesque ad Dei cultum et amorem pellicere, imo impellere. Quocirca multa dicit et facit, quae mundani aestimant insaniam. Denique optat pro Deo quotidie subire mille pericula, labores et mortes. Graphice hanc ebrietatem describit S. Augustinus, serm. 185 De Tempore, cujus proinde sensa plena spiritu hic ad verbum, in gratiam et commodum lectoris ascribam. Sic ergo ait: «Hoc musto inflammantur, et hoc praeclaro poculo quotidie inebriantur etiam corda fidelium, et animae convertentium. Quod frequenter fieri videmus, quando pro desiderio salutis suae parentes et patriam suam fugiunt. Exeunt, nullo compellente, de terra et de cognatione sua; et mortui huic mundo alios spiritualiter animarum inquirunt parentes, et liberi sub jugo veniunt, et paulo ante elati atque sublimes humilia affectant, superba fastidiunt et cupiunt esse quod antea despexerant: et odisse incipiunt quod fuerant. Praesentium hospites, futurorum appetitores, aeternam illam patriam, contempta temporalium falsitate, suspirant. Hoc itaque musto spiritales animae inebriatae, et penitus commutatae, abstinentiam deliciis, vigilias dulcibus somnis, paupertatem divitiis anteponunt. Arduum contra vitia laborem, jucundissimam computant voluptatem: dulcescunt eis vilia, et quae prius fuerant pretiosa, vilescunt: diligunt inimicos suos, et benefaciunt his qui se oderunt. Non convincuntur indignantibus, non irritantur in opprobriis; non franguntur in injuriis: prorsus horum nihil sentiunt propter fervorem Spiritus Sancti et propter aeternam retributionem. Hoc spiritali mero calebant Martyres, quando abjicientes et post se jactantes omnia saeculi blandimenta, ibant ad passiones, oblivisscentes facultates et affectiones, patrimonia ac matrimonia sua, et vincentes armatam contra se parvulorum pignorum fletibus pietatem, vociferantes quidem parentes, pulverem mittentes in capita sua, et matres facies suas avulsis crinibus dilacerantes. Sed illi haec omnia tanquam ebrii non videbant, nec cognoscebant suos: quia infuso praecordiis suis Spiritu Sancto ad dolores, ad supplicia, tanquam ad consolationes et ad praemia festinabant.»
2:14
14. Stans autem Petrus, — quasi Primas Apostolorum caputque Ecclesiae. Unde ipse solus pro omnibus loquitur, et prodigii rationem reddit ac legem Evangelicam solemniter promulgat. In Pentecoste a Petro, quasi Christi vicario, fieri debuit haec prima et solemnis in Sion legis Christi promulgatio, qua abrogata est lex vetus, ita ut deinceps obligare desierit, uti docet D. Thomas et Theologi passim. Porro erexit se Petrus stetitque, ut a tot millibus videri et audiri posset. Unde et levavit vocem, id est elata voce clamavit. Verisimile enim est, tot millia coenaculo capi non potuisse, sed circum illud in locis vicinis ipsaque platea constitisse; nisi quis dicat cum nonnullis, Petrum eduxisse turbam in templum ibique concionem hanc ad eam habuisse. Tropologice: To «stans» significat constantiam et celsitudinem animi in Petro post receptum Spiritum Sanctum, qui prius ad vocem ancillae expaverat et negarat Christum. Audi S. Chrysostomum, hom. 4 in Acta: «Erat Petrus os omnium, causam fidei agit pro omnibus, doctrina sua instruit omnes: ipse praecipuus fidei assertor est, praecipuus Catechista habetur, et primus extitit verbi concionator, et primus coegit Ecclesiam, eamque non ex Hierosolymitanis, et circumcirca habitantibus Judaeis; sed ex Parthis, Medis, Phrygiis, Libycis, Aegyptiis, Arabibus, advenis Romanis et aliis. Et qui omnium pastor fuit a Domino institutus, ex omnibus nationibus cogere coepit oves: docuit eos fidem, simul et Apostolicos mores, nempe renuntiare omnibus, simul convenire in oratione et panis a Christo edocta fractione.»
2:15
15. Non enim, etc., hi ebrii sunt, cum sit hora diei tertia. — Ab ortu solis Judaeis dies erat duodecim horarum, quas in quatuor partes dividebant, nimirum primam, tertiam, sextam, nonam, cuique ternas horas assignantes. Prima computabatur ab ortu solis, et complectebatur tres horas; quibus evolutis succedebat tertia, cum totidem horis, post quas in meridie sequebatur sexta, quae teste Plutarcho, lib. VIII Symp., Quaest. VI, apud omnes pene Gentes solet esse tempus et hora prandii. Unde et prandium, ait Plutarchus, dicitur quasi παρ' ἔνδιον, id est juxta meridiem, vel meridianum. Ita Josephus in Vita sua, et ex eo Baronius, tradunt Judaeos in festis omnibus abstinere solitos usque ad sextam. Hinc patet, Spiritum Sanctum descendisse in Apostolos tempore matutino, puta hora ab ortu solis tertia: idque primo, quia eo tempore homines post somnum vigiles, et ante cibum jejuni, solent esse aptiores ad recipiendos Dei illapsus. Secundo, quia iisdem de causis auditores magis idonei erant ad hoc prodigium considerandum et ad praedicationem Petri audiendam. Tertio, quia illa hora, ait Beda, apud Judaeos erat orationi destinata, uti et nunc est apud Christianos. Quocirca hac hora solent celebrari Missae, quia eadem in orantes Apostolos descendit Spiritus Sanctus, ait Rupertus, lib. X Officior., cap. xviii. Quarto, quia hora tertia, scilicet finiente, crucifixus est Christus, ait S. Marcus, cap. xv, vers. 25, qui proinde eadem hora implevit quod in vita promisit et in cruce promeruit, scilicet missionem Spiritus Sancti, ait S. Cyrillus, Catech. 17. Symbolice Hugo: «Hora tertia significat dari orbi tertiam legem. Prima enim fuit lex naturae, secunda Mosis, tertia Christi.»
2:17
17. Effundam de Spiritu meo. — Id est effundam Spiritum meum, ut vertit noster Interpres, Joel. cap. II, vers. 28. Est Hebraismus. Hoc Joelis oraculum exposui Joelis cap. II, vers. 28, eo enim spectat: quare quae ibi dixi, hic non repetam.
2:22
22. Virum approbatum. — ἀποδεδειγμένον, quod Pagninus vertit, designatum; Tigurina, exhibitum; Vatablus, demonstratum, quem scilicet multis signis ostendit a se esse missum; Tertullianus, lib. De Carne Christi, cap. xv, destinatum; Syrus, qui a Deo apparuit; Noster, approbatum a Deo, quem scilicet Deus multis demonstrationibus comprobavit esse suum filium et legatum. Non ergo necesse est dicere cum Erasmo, nostrum Interpretem legisse ἀποδεδειγμένον, ἀπὸ τοῦ ἀποδέχομαι, id est recipio, approbo; imo haec lectio frigidum et alienum dat sensum. Non enim vult dicere Lucas Christum susceptum fuisse a Deo, sed orbi demonstratum et comprobatum per multa prodigia. In vobis. — Syrus, apud vos; Pagninus et Tigurina, erga vos, vestri scilicet causa, ut vestris animis et corporibus consuleret vosque in utroque homine salvaret. Virtutibus, et prodigiis, et signis. — Haec tria idem, vel pene idem sunt, connotata duntaxat differentia; sed exaggerationis causa junguntur, ut multitudinem et magnitudinem miraculorum Christi significent. Miracula enim vocantur virtutes, Graece δυνάμεις, quia sunt opera virtutis, id est omnipotentiae Dei, quae hominum et angelorum vires transcendunt. Eadem vocantur prodigia, quia portentosa et stupenda sunt, praesertim cum in aere aut coelis fiunt. Eadem vocantur signa, quia significant res vel futuras, vel praesentes, v.g. Christum, eorum auctorem, esse Messiam Dei Filium, tum quia Messiam illa patraturum praedixit Isaias aliique Prophetae, tum quia Christus illa hoc fine faciebat, ut iis Judaeis probaret se esse Dei Filium.
2:23
23. Hunc definito consilio. — Hoc dicit, ne Judaei putent Christum casu, aut necessitate et violentia crucifixum, q.d. Ne putetis vos vestris viribus vim intulisse Christo, eumque non potuisse manus vestras evadere; fuit id ab aeterno decretum in consistorio S. Trinitatis, ac consequenter ab ipsomet Christo, qua Deus est: libere ergo et sponte mortem ipse subiit eique se obtulit. Poterat enim se subducere, poterat vos omnes arefacere, occidere, imo annihilare. Merito Tertullianus, Apolog., cap. xxv, ridet Gentiles, quod deos et Jovem subjicerent fato: «Misera illa conjux Jovis et soror, adversus fata non valuit (tueri Carthaginem contra Romanos) plane. Fato stat Jupiter ipse.» Moraliter S. Chrysostomus: «Petrus tentat liberare eos a crimine, ut quondam fratres suos Joseph, a quibus venditus fuerat, dicens, Genes. cap. XLV, vers. 8: Non vestro consilio, sed Dei voluntate huc missus sum.» Et cap. L, vers. 19: «Nolite timere; num Dei possumus resistere voluntati? Vos cogitastis de me mala, sed Deus vertit illud in bonum, ut exaltaret me, et salvos faceret multos populos.» Secundo, per «definito consilio,» significat quam Christus libenter ac libere passionem subierit, et a Deo praefinitis ea operatus sit, ait Oecumenius. Et praescientia. — Imperite et impie Calvinus, Beza, pro praescientia, vertunt, providentia et decreto. Censent enim Deum esse auctorem operum omnium, tam malorum, quam bonorum, v.g. tam proditionis Judae, quam vocationis Petri; tam crucifixionis Christi, quam conversionis S. Pauli. Deum enim esse primam rerum et actionum omnium causam, ac proinde actiones omnes, tam malas, quam bonas, quae in tempore fiunt, ab aeterno decrevisse et sanxisse ut fierent, atque ex vi hujus decreti Deum easdem in tempore procurare et efficere ut fiant. Unde sequitur, Deum esse auctorem peccati, aeque ac virtutis: quae horrenda etiam Gentilibus et saeculis omnibus inaudita est impietas et blasphemia. Hoc excludit hic Petrus dicens προγνώσει, id est praescientia, hoc est praenotione et praevisione, qua scilicet praevidebat impias Judaeorum voluntates, quae Christum eis a se traditum et objectum avide susciperent (quod significat Graecum λαβόντες) et morte afficerent. Haec ergo fuit series et combinatio praescientiae cum decreto Dei. Praevidebat Deus per suam omniscientiam, Scribas et Pharisaeos tali tempore et loco fore tam impios et perversos, ut, si Christum eis objiceret, praesertim taxantem eorum scelera, ipsi eum invaderent et crucifigerent. Tunc decrevit et dixit: Volo Christum eis objicere, ac volo ut ipse crucem et mortem ab eis infligendam patiatur et subeat, ut per eam satisfiat offensae et injuriae mihi factae per peccatum Adae et posterorum ejus, itaque redimatur et salvetur genus humanum. Praescientia ergo fuit impietatis Judaeorum, decretum vero passionis Christi et redemptionis nostrae. Hoc est quod Theologi communi axiomate celebrant: Actio displicuit, passio grata fuit. Actio, scilicet occisio et crucifixio Christi facta a Judaeis, summe displicuit Deo, quia fuit immane parricidium, imo Christicidium et Deicidium. Passio vero Christi, hanc crucem suscipientis, summe placuit Deo, quia fuit actus summae humilitatis, obedientiae, charitatis et religionis, qua se in holocaustum Deo pro nobis obtulit. Vide S. Leonem, serm. 16 De passione. Poterat Deus decernere et jubere alicui Regi aut Prophetae, ut Christum immolaret, sicut praecepit Abrahae immolare filium Isaac. Sed noluit, quia non decuit. Maluit ergo uti ad hoc impiis Judaeorum voluntatibus, quas ipse tali tempore certo fore certoque id facturas praevidebat. Dices: Posita hac Dei praescientia et decreto, infallibile et necessarium erat Christum a Judaeis occidi: praescientia enim Dei falli nequit, ideoque impossibile est ut non eveniat, quod ipse praescit fore. Ergo posita hac Dei praescientia, necessarium erat et fatale Judaeos occidere Christum. Quare occisio eorum fuit necessaria, quomodo ergo eis fuit libera? Respondeo: Duplex est necessitas, aeque ac impossibilitas: una antecedens actum liberum, sive consensum liberi arbitrii: altera eumdem consequens. Antecedens tollit libertatem facitque ut consensus voluntatis non sit liber, sed necessarius. Tale est Dei decretum, aeque ac gratia efficax et praedeterminans, quam ponit Calvinus. Haec enim se sola actum producit in voluntate, ea nihil libere cooperante. Consequens necessitas non tollit libertatem actus, sed eam sequitur et praesupponit. Talis est necessitas praescientiae Dei; haec enim sequitur actum liberum eumque praesupponit. Ideo enim vidit Deus Judaeos occisuros Christum, quia ipsi libere eum erant occisuri, si ipse illis eum objiceret; non vero e contrario, ideo Judaei occiderunt Christum, quia Deus praeviderat illos eum occisuros, hoc enim falsum est. Visio enim sequitur et praesupponit rem visam, quasi suum objectum: quod enim non est, videri nequit: prius ergo necesse est ut sit, ac deinde quasi posterius sequitur, ut videri possit, actuque videatur, uti recte docet S. Augustinus, lib. V Civit., cap. x. Instabis primo: Praescientia Dei est ab aeterno, actus vero liber fit in tempore: Prior ergo est praescientia, quam sit actus liber. Ergo necessitas praescientiae est antecedens libertatem, non consequens. Ergo libertatem ab actu libero tollit, eique necessitatem imponit, quia quidquid antecedit actum liberum, ita ut ex eo necessario sequatur actus, hoc actum determinat facitque necessarium, non liberum. Talis autem videtur esse Dei praescientia. Respondeo: Necessitas praescientiae est antecedens tempore, sed consequens causalitate. Antecedit enim actum liberum tempore, imo antecessit ab aeterno, eumdem tamen consequitur objective, et in genere causae materialis. Deus enim sua praescientia praevertit existentiam rerum futurarum, atque eminus quasi ex alta specula aeternitatis praevidet actus, qui post multa saecula futuri sunt. Itaque tempore eos antecedit, sed objective eos sequitur. Prius enim est rem esse futuram, quam futuram a Deo praevideri; sicut prius est hominem ambulare, quam a me videri ambulare. Sicut ergo visio mea, qua video Petrum ambulantem, illi non imponit necessitatem ambulandi, quia, ea non obstante, potest quandocumque vult cessare ab ambulatione eamque sistere; ita et praescientia Dei non imponit necessitatem actibus liberis futuris: quia, ea non obstante, potest voluntas quandocumque vult ab iis cessare, imo contrarium facere, itaque tollere Dei praescientiam, ac facere ut eos amplius Deus non praeviderit. Ergo necessitas praescientiae simpliciter non est antecedens libertatem, sed consequens, quae consensum voluntatis liberum sequitur et praesupponit, etiamsi tempore, imo aeternitate eam antecedat. Instabis secundo: Impossibile est haec duo inter se componi, simulque consistere et esse vera, nimirum Deum praescire actum futurum, et tamen illum non fore, sive non esse futurum. Ergo posito quod Deus praesciat eum futurum, necessario fit; ponitur autem Deus nunc eum praescire, ergo nunc necesse est ut quandoque fiat sitque futurus. Respondeo: Haec impossibilitas et necessitas est ex suppositione actus futuri, ideoque consequens, non antecedens. Ideo enim impossibile est ut non sit futurum, quod Deus praescit futurum, quia impossibile est ut id quod futurum est, ideoque praescitur a Deo esse futurum, non sit futurum; sed sicut futurum est libere, ita et Deus praevidet illud libere futurum: nullam ergo ei sua praescientia necessitatem imponit, qua necessario sit futurum. Haec ergo necessitas non est alia quam ea, qua res dum est, necessario est; dum est praeterita, necessario est praeterita; dum est futura, necessario est futura: quae rem reique existentiam consequitur; ideoque non tollit libertatem, sed eam praesupponit. Sic Antichristus peccabit libere; posito tamen quod peccabit, necessarium est ut peccet. Impossibile enim est, ut idem simul sit futurum, et non futurum, sive ut idem simul sit, et non sit. Sic posito quod videam Petrum ambulantem, necessarium est ut ambulet: nec enim videre possum id quod non est; et tamen libere ambulat Petrus, quia potest visionem meam non ambulando tollere. Instabis tertio: Id quod videtur et praevidetur, jam est extra causas, jamque existit, et est in facto esse: ergo impossibile est ut non existat, et sit infectum: ergo necessario existit, non libere. Respondeo: Actus liber dupliciter potest spectari: primo, ut est in fieri; secundo, ut est in facto esse: priori modo est liber, posteriori necessarius: libere enim egreditur a libera electione voluntatis, ita ut in potestate voluntatis sit eum elicere, vel non elicere, imo contrarium elicere; postquam tamen egressus est, non potest non esse egressus; utrumque sua praescientia praevidet Deus: praevidet enim eum libere egredi a voluntate, et postquam jam egressus est, non posse non esse egressum, ideoque priori consideratione esse liberum, posteriori necessarium: praevidet enim rem ut in se fit, omnemque ejus et dum incipit, et dum completur seriem modumque contemplatur. Haec dixi obiter ob quorumdam objectiones, qui iis se mire torquent: sed unica distinctione necessitatis in antecedentem et consequentem, et altera, qua consideratur actus nunc in fieri, nunc in facto esse, res tota facilis est clareque perspicitur, aeque ac concordia gratiae efficacis et praedestinationis cum libero arbitrio; utraque enim innititur praescientiae Dei. Gratia enim efficax est, quae ita allicit mulcetque liberum arbitrium, ut illi persuadeat eliciatque effectum, puta liberum arbitrii assensum: quare efficax non est, et consequenter praevideri nequit, nisi praevideatur quod liberum arbitrium libere sinet se ab ea flecti, quodque eam acceptabit eique libere consentiet, cum facile possit eamdem refutare illique dissentire, si velit. Idem est de praedestinatione, quae gratiae efficaci, et consequenter praescientiae Dei innititur. Praedestinatio enim non est aliud quam gratiae praeparatio, puta decretum Dei, quo decernit, v.g., Petro dare gratiam efficacem eamque continuare usque ad finem vitae. Hoc non intellexit Calvinus, ideoque censuit praescientiam et praedestinationem Dei esse quasi fatum inevitabile, quod homini liberum adimat arbitrium; sicut ex adverso Cicero ita liberum statuit arbitrium, ut Dei negaret praescientiam; utque tolleret fatum, sustulit providentiam, atque ita dum homines fecit liberos, fecit sacrilegos, ait S. Augustinus, lib. V De Civit., cap. ix et seq. Ex dictis sequitur, falso plebeios nonnullos culpare praescientiam Dei, in eamque conjicere suas et sortes et casus, quin et damnationem vel salutem. Narrat et reprehendit S. Augustinus, lib. De Bono persever., cap. xv, quemdam sui monasterii Religiosum, qui cum de defectibus suis argueretur, respondebat: «Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit.» Melius dixisset: «Talem me Deus fore praescivit, qualis vel per me peccando, vel per gratiam Dei bene agendo esse voluero.» Nam suo illo axiomate negligens curam suae salutis eamque in Deum rejiciens, tandem monasterium deserens, factus est velut canis reversus ad suum vomitum. Traditum. — Ἔκδοτον, id est expositum; Syrus, segregatum. Nota: Traditus est Christus, tum a Patre, Rom. viii, 32, et a seipso, Galat. ii, 20; tum a diabolo, Joan. xiii, 2, ac a Juda, a Judaeis, a Pilato in mortem et crucem: sed passive et objective a Patre et a se; a diabolo vero caeterisque ejus asseclis active et positive. Rursum fine diverso, nam a Patre et a se traditus est, ut mundum salvaret; a diabolo, ut Judaeos ad Christi parricidium impelleret; a Juda, per cupiditatem pretii; a Judaeis, per malignitatem; a Pilato, per metum. Ita Origenes et S. Thomas, in Matth. xxvi. Per manus iniquorum. — Haec verba referri possunt tum ad traditum, quod praecessit: Christus enim traditus fuit per manus iniqui Judae et satellitum ejus, Annae et Caiphae pontificibus; tum ad affigentes, scilicet cruci, ut habet Syrus; Christus enim cruci affixus est per manus iniquorum militum.
2:24
24. Quem Deus suscitavit, solutis doloribus inferni. — Hoc «inferni» legit quoque Irenaeus, lib. III, cap. xii; S. Augustinus et alii apud eum, epist. 99 ad Evodium, et Syrus qui vertit, solutis funibus inferorum. Hebr. enim חבל chebel, et funem, et dolorem significat: quia dolor est quasi funis ligans, arctans et stringens, acriterque pungens afflictum. Verum Graeca habent λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, id est solvens dolores mortis, idque clarius et planius est. Sed eodem res redit, nam idem quasi est mors et infernus, quia olim ante Christum omnes qui moriebantur, ibant in infernum. Unde tunc teneri morte, vel inferno, idem esse videbatur: anima enim post mortem ibat ad infernum, corpus ad sepulcrum. Unde de utroque resuscitando subdit, vers. 27: «Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem.» Quaeres, qui sunt dolores mortis et inferni, quos Deus solvit suscitans Christum? Primo, Calvinus censet esse poenas, anxietatem et desperationem, quam damnati patiuntur in inferno. Hanc enim nobis debitam, in se luendam suscepisse Christum, ideoque in cruce desperasse, dum clamavit: «Deus meus, Deus meus, ut quid Me dereliquisti?» Verum hoc non minus stolidum est, quam blasphemum et impium, uti ostendi Hebr. v, 7. Secundo, alii censuerunt hic significari quod Christus moriens liberarit damnatos ex inferno, idque videtur innuere S. Augustinus, epist. 99. Verum haec est haeresis, quam recenset et refutat idem S. Augustinus, haeresi 79, et S. Gregorius, lib. VI, epist. 179. Melius alii censent Christum morientem vel omnes, vel plurimos ex Purgatorio liberasse eisque dedisse primam et plenariam indulgentiam, uti dixi Zachar. ix, 13. Tertio, alii ex Syro censent dolores vel funes mortis hic vocari vires mortis, quibus quasi funibus corpus Christi mortui ligabat et detinebat in sepulcro, animam vero in inferno. Quarto, Cajetanus ex S. Thoma censet dolores mortis et inferni vocari poenalitates, quas naturaliter et communi sorte ac jure patiebatur Christi corpus in sepulcro, et anima in inferno, quae duae erant. Prior, quod anima esset separata a corpore, quasi a suo compare, ad quod naturalem habet inclinationem, itaque quasi esset altera sui parte trunca et mutila. Posterior, quod detineretur in loco tam vili et infimo, qualis est sepulcrum et infernus. Verum dolor et poena omnis Christi finita est in ejus morte. Et certum est Christi animam non fuisse detentam in inferno, nec corpus in sepulcro in vindictam, vel supplicium, aut satisfactionem alicujus peccati; sed fuit hoc corpori mortuo quasi naturae debitum et commoditas, animae vero fuit potius honor et triumphus: quia per eam Christus quasi victor inferni et liberator Patriarcharum, eo descendit. Quinto, alii respondent quod Christus dolores vel funes inferni paratos ut se constringerent, sicut alios omnes morientes constrinxerant et constringunt, solvit, id est discussit et dispulit, fecitque ne iis constringeretur. Rursum de facto solvit eos in aliis qui in limbo vel Purgatorio iis constricti tenebantur, dum eos inde liberavit et eduxit. Ita S. Augustinus, epist. 99. Hic sensus probabilis et appositus est. Sexto, S. Chrysostomus et Oecumenius respondent dolores hos non fuisse Christi, nec fidelium, sed ipsius mortis: «Mors enim illum detinens doluit, sicut cetus absorpto Jona quasi indoluit, ideoque eum evomuit,» q.d. Deus per Christi resurrectionem ipsam mortem a doloribus quasi parturientis liberavit: mors enim et infernus suo utero tantum Christi onus et pondus ferre non volentes, quasi dolorem patiebantur cum eum clauderent, quem tenere et capere non poterant. Verum hoc subtilius est quam solidius et germanius. Septimo ergo et genuine, dolores mortis et inferni metonymice vocantur dolores gravissimi, qui hominibus mortem afferunt eorumque animas in infernum mittunt, ut ibi quasi in tenebris et carcere ineluctabili perpetuo detineantur et degant. Hinc illud Psal. xvii, 5: «Circumdederunt me dolores mortis, dolores inferni circumdederunt me, praeoccupaverunt me laquei mortis,» quo alludit hic Petrus. Unde pro dolores mortis, Interpres, II Reg. xxii, 5, vertit, contritiones mortis; et pro dolores inferni, vertit funes inferni. Hebraei enim dolores metaphorice vocant חבלי, chable, id est funes, quia instar funium stringunt et affligunt. Ita S. Basilius et Theodoretus, in Psal. xvii, et Suarez, III part., Quaest. LII, disp. XLIII, sect. 1. Sensus ergo est, q.d. Deus suscitavit Christum, solutis doloribus mortis et inferni, hoc est, superata per Christi suscitationem morte et inferno cum omnibus doloribus illam comitantibus, puta tum praecedentibus in agonia, passione et cruce; tum qui illam subsequi solent in inferno, q.d. Deus per Christum resurgentem dissolvit et destruxit mortis et inferni regnum, cum omnibus suis doloribus et aerumnis. Rursum per hypallagen, dolor mortis et inferni accipi potest mors dolorosa, sive dolor mortalis et infernalis; qualis est morbus vel cruciatus lethalis, qui animam e corpore sua acerbitate avellit et extorquet, q.d. Per resurrectionem Deus solvit et abolevit mortem, quae in Christo fuit dolorosissima. Huc accedit expositio Riberae in Oseae cap. xiii, vers. 14, qui sic explicat: «Solutis doloribus mortis,» id est solvens et irritans id, quod per tot dolores et cruciatus mors effecerat, ut scilicet anima Christi a corpore separaretur, dum eam separatam rursum in resurrectione corpori univit. Mors enim et infernus suis aerumnis et doloribus, quasi funibus, videbantur Christi animam et corpus quasi colligata et incarcerata detinere, ut non videretur esse spes inde exeundi et remeandi ad vitam. Sed Deus haec vincula et hosce funes dissolvit, dum Christum ex iis ad lucem et vitam redivivum reduxit. Morti, sive inferno dat epithetum et titulum «dolorum,» tum quia mors in se est plena doloribus: unde «terribilium omnium terribilissimum est mors,» ait Aristoteles; tum quia proprie significat dolores Christi, quos in passione et morte habuit plurimos et maximos, adeo ut superarint omnes dolores omnium Martyrum. Ita S. Leo, serm. 1 De Ascensione: «Post passionem, ruptis mortis vinculis, quae vim suam in eum qui peccati erat nescius, incedendo perdiderat, infirmitas in virtutem, mortalitas in immortalitatem, contumelia transivit in gloriam.» Tropologice S. Hieronymus et S. Augustinus, in Psalm. xvii: Dolores inferni, inquiunt, sunt invidiae detrahentium et calumniantium et exprobrantium, quae mortem infernalem operantur, animamque in mortem secundam et infernum praecipitant, quales a Scribis et Judaeis passus est Christus, etiam pendens in cruce, dum ab iis audiit: «Vah! Qui destruis templum Dei, et in triduo reaedificas illud: salva temetipsum. Si Filius Dei es, descende de cruce,» Matth. cap. xxvii, vers. 40. Juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. — Inferno scilicet et morte: tum quia Christus erat innocentissimus et sanctissimus; mors autem et infernus sunt poena et carcer peccatorum; tum quia Christi divinitas, aeque ac humanitatis vis et robur claudi et detineri nequibant morte et inferno, sed potius Christus quasi victor, dominator et triumphator ea sua manu et potestate clausit, imo dissolvit, enervavit, abolevit.
2:25
25. David enim dicit in eum. — De eo: ita Syrus, puta de Christo. Vel, «in eum,» id est in persona ejus, ait Cajetanus, David enim in Christi persona haec dixit: Providebam Dominum in conspectu meo semper. — q.d. In omni Mea actione, passione, cruce et morte prospiciebam ad Dominum eumque Mihi proponebam, fortiter fortique spe omnia agens et sustinens, quasi decertans pro Deo in ejus conspectu; perinde ac milites acriter pugnant, dum sunt in conspectu sui ducis. Sciebam enim Me jugiter a Deo conspici, ac proinde vicissim jugiter eum conspiciebam, dicens cum Elia: «Vivit Dominus, in cujus conspectu sto,» III Reg. cap. xvii, vers. 1; ac proinde omnem Meam spem, amorem et affectum in Domino Me contuente defixi, certus quod ex omni tribulatione Me liberabit et a morte ad vitam gloriosam suscitabit. Unde subdit: «Quoniam a dextris est mihi,» tanquam hyperaspistes, protector et propugnator, «ne commovear,» etc. «Et caro Mea» crucifixa, mortua et sepulta «requiescet in spe» resurrectionis, quod scilicet tertio die eam a morte ad vitam suscitabis. Ita Sancti omnes ambularunt in conspectu Dei, cogitantes se semper et ubique praesentem habere Deum, ac in ejus praesentia omnia operari et pati, ideoque per omnia studuerunt ei placere. Hic enim acer est stimulus ad virtutem. Unde S. Ephrem, serm. De Virtute, cap. x, asserit, «continua Dei recordatione animae passiones recedere, instar maleficorum praetore accedente.» Hinc Deus praecepit Abrahae: «Ambula coram Me, et esto perfectus,» Gen. xvii, 1. Vide ibi dicta. S. Basilius, Admonit. ad filium spiritalem: «Memento te sub Domini conspectibus stare, qui occulta cordis prospicit et abdita mentium novit. Quodcumque opus inchoaveris, primo invoca Dominum, et ne desinas gratias agere, cum perfeceris illud. Quaere Dominum, et invenies eum: nec dimittas cum tenueris, ut copuletur mens tua in amore ejus. Hoc stude in vita tua, ut orationem puram offeras Deo. Qualem cupis erga te esse Dominum, talis esto ipse erga conservum tuum. In omni opere quod cogitas facere, prius examina si secundum Dominum est, quod cogitas. Et si rectum est coram Deo, perfice: si vero adversum fuerit repertum, amputa illud ab anima tua.» A dextris est mihi. — q.d. Mihi Christo, qua homo sum, Deus Pater proxime adest et assistit, ut Me protegat, conservet et resuscitet; Deus vero Filius Mihi assistit quasi hypostasis et suppositum Me sustentans, per unionem hypostaticam, quam nunquam dissolvet: ac proinde esto in morte separetur anima a corpore, tamen divinitas utrique manebit unita; perinde ac qui panem manu frangit, partes panis a sese invicem separat, sed utramque manu retinet, unam dextra, alteram sinistra. Ne commovear. — «Sed stabiliter in eo permaneam,» ait S. Augustinus, in Psalm. xv.
2:27
27. Quoniam non derelinques animam meam in inferno. — Ergo de fide est Christi animam post mortem descendisse ad inferos, ut habet Symbolum Apostolorum. Ita S. Ambrosius, serm. 74 De Mart.; S. Hieronymus, in Psal. xv; S. Augustinus, epist. 99, et alii passim. Inepte ergo et impie Beza secutus Calvinum, vertit: «Non derelinques cadaver meum in sepulcro;» animam in cadaver, infernum in sepulcrum inaudita metamorphosi histrionica levitate transmutans. Negat enim ipse cum suo Calvino Christum descendisse ad inferos, itaque reipsa tollit hunc articulum e Symbolo: «Descendit ad inferos,» dum eum ita interpretatur, ut idem sit quod descendit ad sepulcrum: explicat enim, inquit (imo obscurat, depravat et evertit), id quod praecessit: «Et sepultus est.» Inepte, inquam. Nam, ut alia taceam, opponitur hic anima carni. De carne enim praecessit: «Caro mea requiescet in spe;» et sequitur: «Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem,» scilicet in sepulcro. De anima vero per antithesin subjungit: «Non derelinques animam meam in inferno.» Secundo, quia Graecum ᾅδης semper infernum, nunquam sepulcrum significat. Vide Bellarminum, lib. IV De Anima Christi, cap. xii. Nota hoc «quoniam»: haec enim vox dat causam ejus quod praecessit: «Et caro mea requiescet in spe,» q.d. Ideo caro Mea secure in sepulcro quiescet in spe resurrectionis, quoniam Tu, Domine, non derelinques animam Meam in inferno, uti praedixisti et promisisti per Davidem, Psal. xv, sed tertio die eam ex inferno ad sepulcrum reduces, ut carnem rursum induat, vivificet et glorificet. Inepte rursum Calvinus et Brentius censent descendere in infernum idem esse quod exstingui, perire et interire, q.d., inquit Calvinus: Non sines animam meam interire et exstingui, quia divinitate suffulta est. Unde recte inferas caeterorum hominum animas, quae unione hypostatica divinitatis non suffulciuntur, interire et exstingui, perinde ac animas brutorum. Vide hic ut Calvinus viam sternat atheis et atheismo. Nec dabis Sanctum tuum. — (אַל תִּתֵּן al titten, id est non sines, non permittes.) Graece est vox masculina τὸν ὅσιόν σου, qua notatur Christus, qui est Sanctus per antonomasiam, utpote Sanctus Sanctorum, q.d. Non sines, o Domine, Me Christum secundum corpus corrumpi, quia sum Sanctus Sanctorum, quem non decet corruptio, sed incorruptio et immortalitas. Ubi nota: Sola unio hypostatica non sufficiebat (esto id exigebat) servare Christi corpus a corruptione; sed praeter eam requirebatur actio physica divinitatis, quae corpus conservaret, et tueretur ab aere, humoribus aliisque rebus quae corpora mortua corrumpere et putrefacere solent. Unde S. Augustinus, in Psal. xv, hunc locum sic exponit: «Neque sanctificatum corpus, per quod alii sanctificandi sunt, corrumpi patieris.» Idipsum ad sanguinem a Christo patiente effusum extendunt Durandus et Gabriel, quos citat et sequitur noster Suarez, III part., tom. II, disp. xlvii, sect. 3, scilicet sanguinem hunc in triduo mortis Christi non fuisse corruptum, uti corrumpi solet sanguis ab aliis hominibus effusus, eo quod eum a corruptione tutaretur Verbi divinitas, cui, aeque ut ante, manebat hypostatice conjunctus, ut fuse ibidem probat Suarez, aitque id definitum videri a Clemente VI et Pio II. Contrarium tamen, scilicet sanguinem Christi in triduo mortis ejus corruptum fuisse, mansisse tamen unitum hypostatice Verbo, non est improbabile: licet enim corruptus fuerit quoad formam vitalem (sive illa sit anima, sive alia) quam habuerat in corpore Christi vivo, idem tamen mansit incorruptus quasi sub forma cadaveris sibi accommodata; atque eo modo quo mansit ille sanguis quasi mortuus, seu quasi cadaver sanguinis, ita pariter mansit unitus Verbo. Videre. — Id est sentire, experiri. Est catachresis: visus enim omnium sensuum nobilissimus, pro quolibet sensu ponitur in Scriptura: hic pro tactu ponitur. Corruptionem. — Christi viventis corpus vidit corruptionem, quia mortuum est: mors enim est hominis et vitae corruptio. Christi vero morientis corpus non vidit corruptionem, Graece διαφθοράν, puta putrefactionem et incinerationem. Caeterorum enim hominum corpora post mortem putrefiunt: ex putrefactione nascuntur vermes et bufones, qui carnem usque ad ossa depascuntur: quo facto ipsi, deficiente alimento, moriuntur, putrescunt, et in sua elementa, terram et aquam, resolvuntur. Cadaver ergo abit in putredinem et vermes, inde in terram, itaque impletur prima Dei in hominem peccantem sententia: «Pulvis es, et in pulverem reverteris,» Gen. iii, 19. Christi vero corpus ab hac sententia immune fuit, tum quia peccato immune et sanctum; tum quia hypostatice unitum erat Verbo; tum denique quia passione sua meruit dominium mortis et corruptionis, ejusque exterminium per suscitationem sui et nostri.
2:28
28. Notas mihi fecisti vias vitae. — (Syrus, manifestasti, ostendisti, exhibuisti) vias (Hebr. et Syriace, viam) vitae, id est, Me ex morte et inferno ad vitam reduxisti et revocasti. Resurrectio enim et glorificatio corporis sunt viae quibus Christus progressus est ad vitam immortalem et gloriosam, nosque progredi faciet in universali resurrectione. Unde pro «notas mihi fecisti,» Hebr. est הוֹדִיעֵנִי todieni, quod cum sit futurum in Hiphil, proprie significat, facies Me docere, notas facere, demonstrare vias vitae, ut scilicet eas ostendam et exhibeam, tum Patriarchis et Sanctis Mecum resurrecturis, tum Meis fidelibus in die judicii Mea virtute resurrecturis. Hae vocantur viae vitae, tum quia ducunt ad novam resurgentium vitam; tum quia ducunt in coelum, quae est terra vitae et viventium. Hinc Theologi docent quod Christus in hac vita fuerit viator usque ad resurrectionem, operando et merendo nobis salutem, sibi resurrectionem: esto simul fuerit comprehensor, quia anima ejus videbat Dei essentiam, eaque visione erat beata. Tropologice S. Augustinus, in Psalm. xv, exponit: «Notas fecisti per Me humilitatis vias, ut ad vitam redirent homines, unde per superbiam ceciderant; in quibus quia ego sum, notas mihi fecisti.» Christus enim est via, veritas et vita. S. Bernardus, serm. I in festo Apost. Petri et Pauli: «Putas parva res est, scire vivere? Magnum aliquid, imo maximum est. Non vivit qui superbia inflatur, qui luxuria sordidatur, qui caeteris inficitur pestibus; quoniam non est hoc vivere, sed vitam confundere et appropinquare usque ad portas mortis. Bonam autem vitam ego puto et mala pati, et bona facere, et sic perseverare usque ad mortem.» Et paulo post: «Arbitror autem quod tu, qui in congregatione es, bene vivis, si vivis ordinabiliter, sociabiliter et humiliter. Ordinabiliter tibi, sociabiliter proximo, humiliter Deo. Ordinabiliter, ut in omni conversatione tua sollicitus sis observare vias tuas, et in conspectu Domini, et in conspectu proximi: cavens et tibi a peccato, et illi a scandalo. Sociabiliter, ut studeas amari et amare, blandum te et affabilem exhibere; supportare non solum patienter, sed et libenter infirmitates fratrum tuorum, tam morum quam corporum. Humiliter, ut cum haec omnia feceris, spiritum vanitatis studeas exsufflare, qui ex hujusmodi nasci solet; et quantumcumque illum senseris, negare consensum.» Et S. Ambrosius, serm. 22: «Martyres, sicut viam passionis Christi experti sunt, ita experientur et vitae. Scriptum est enim: Notas mihi fecisti vias vitae. Hoc utique in resurrectione ex persona dicitur Salvatoris, ut qui dum post mortem ab inferis redit ad superos,» ac proinde amplius non fuisse in sepulcro. Nam verius est Sanctos qui cum Christo resurrexerunt, non rediisse ad mortem et sepulcrum, sed resurrexisse ad vitam immortalem atque cum Christo in corpore et anima gloriosos et triumphantes ascendisse in coelum. Hoc enim decebat triumphum Christi, ut cum in corpore glorioso triumpharet, haberet pariter Sanctos in corpore triumphi sui asseclas et stipatores, quos quasi captivitatem et praedam morti ereptam, triumphans secum duceret in coelum. Hoc etiam decebat ipsos Sanctos, quibus sane miserius fuisset rursum mori, quam optabile resurgere ad vitam tam brevem. Adde, animae eorum jam erant beatae, ac proinde par erat eas non uniri corporibus nisi gloriosis et immortalibus. Ita Origenes, S. Hieronymus, Beda, Anselmus, D. Thomas, in Matth. xxvii, 58; Clemens Alexandrinus, lib. VI Strom.; Eusebius, lib. IV Demonstr., cap. XII; Epiphanius, haeresi 75, et passim Recentiores.
2:30
30. De fructu lumbi ejus. — In lumbis enim est origo seminis, quod ex iis per venas in membra generationi destinata descendit. Fructus ergo lumbi, vel ventris, ut vertit Syrus, sunt proles et posteri. Nota: Textus Graecus hic addit κατὰ σάρκα ἀναστῆσαι Χριστὸν, q.d. Sciens quod Deus sibi jurasset de fructu lumbi ipsius, nimirum Christum, secundum carnem suscitaturum, vel resurrecturum (nam τὸ ἀναστῆσαι, vel active suscitaturum, vel passive resurrecturum vertias), quem collocaret super sedem ejus. Vel, ut Œcumenius, q.d. Cum jurasset de fructu ventris ponere super sedem ejus, secundum carnem resurrecturum Christum praevidens, locutus est de ejus resurrectione. Verum haec verba nec habet Syrus, nec noster Interpres, et sine iis sensus constat. Unde Erasmus suspicatur ea in Graeco ab eruditulo quopiam, cui sensus non videbatur esse adeo clarus et absolutus, fuisse adjecta in margine, indeque postea in textum esse translata. Et sepulcrum ejus est apud nos. — q.d. Corpus Davidis usque ad hunc annum jacuit in sepulcro: ergo corruptum, putrefactum et in pulverem redactum fuit. Ergo David non de se, sed de Christo prophetavit, cum dixit: «Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem.» Nota: Caute dicit S. Petrus: «Sepulcrum ejus est apud nos,» non corpus, aut caro ejus: quia videtur David paulo ante inter alios Patriarchas, puta Adam, Abraham, Isaac, Jacob, Mosen, etc., cum Christo ex sepulcro resurrexisse, Matth. xxvii, 53, ac proinde amplius non fuisse in sepulcro. Sedere super sedem ejus, — occupare regnum Davidis patris sui in ejusque throno quasi regem sedere. Hoc Christi regnum non fuit temporale, uti Davidis, sed spirituale et aeternum. Regnum ergo Christi est Ecclesia, primum in Judaea, deinde per totum orbem sparsa, jam militans, quae in fine mundi erit triumphans. Christus enim stirpem et regnum Davidis collapsum restituit, sed augustius et nobilius: nam pro terreno coeleste, pro caduco perenne substituit. Hanc regni sui instaurationem a Prophetis promissam, avide Judaei tempore Christi exspectabant, uti etiamnum exspectant. Unde Gabriel nuntians Deiparae Christi conceptionem et incarnationem, Lucae I, 32: «Hic erit magnus et Filius Altissimi vocabitur, et dabit illi Dominus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis.» Quare frustra miseri et abjecti Judaei hoc sui Messiae regnum carnale, exile et caducum praestolantur.
2:31
31. Providens, — προϊδών, id est praevidens. Ita Syrus. Quia neque derelictus est in inferno, — quoad animam, sed illa ex eo egrediens ad sepulcrum carnem suam resumpsit, et cum ea gloriosa resurrexit.
2:33
33. Dextera igitur Dei exaltatus, — dum per dexteram, id est potentem Dei virtutem et operationem, quasi victor et triumphator peccati, mortis, daemonis et inferni, gloriose resurrexit et ascendit in coelum. Promissione Spiritus Sancti accepta a Patre. — q.d. Christus accepit a Patre potestatem promittendi et mittendi Spiritum Sanctum, vel accepit a Patre, ut posset mittere in Apostolos Spiritum Sanctum quem eis promiserat. Nam Deus Pater quasi promisit Christo, Christus nobis, Spiritum Sanctum. Effudit hunc (Spiritum Sanctum) quem vos videtis (in linguis igneis) et auditis, — per os nostrum variis linguis loquentem magnalia Dei. Hinc Patres probant contra Arianos, Christum esse Deum. Nam «quomodo Deus non est, qui dat Spiritum Sanctum? Imo quantus Deus est, qui dat Deum?» ait S. Augustinus, lib. XV De Trinit., cap. xxvi.
2:34
34. Non enim David ascendit in coelum. — q.d. Ergo David cum ait, Psal. cix, uti jam citabo, «Sede a dextris meis,» non de se loquitur, sed de Christo resuscitato, quia ascendit in coelum, sedetque ad dextram Patris, ac inde effudit Spiritum Sanctum in nos. Romae quidam eruditus, Rabbino-Christianus, mihi asseruit S. Petrum hoc dixisse contra μετεμψύχωσιν Pythagorae: censuit enim Pythagoras animas de uno corpore in aliud transmigrare. Qui error Hebraeos quoque pervasit, ut antiqua sit ipsorum Cabala: unde dicunt ipsorum Cabalistae, Adam tres habere litteras, quae singulae virum illustrem significant: prima est A, quae significat Adamum; secunda est D, quae significat Davidem; tertia est M, quae significat Messiam, sive Christum. Hos ergo tres facere Adam, id est unum quasi hominem; eo quod anima Adae migrarit in Davidem, et ex Davide in Christum. Quocirca S. Petrum hunc errorem hic perstringere, ac dicere animam Christi, non Davidis, ascendisse in coelum. Ita ipse. Nam alias, inquit, quis nescit David esse mortuum, nec ascendisse in coelum? Aut quis alius unquam deliravit dixitque quod David ascenderit in coelum, ut Petro idipsum hic refutandum esset? Favet, quod simili ratione Herodes putabat animam Joannis Baptistae, a se occisi, transmigrasse in Christum, Matth. xiv, 2. Et Judaei animam Phinees censent transmigrasse in Eliam, Eliae vero animam in Joannem Baptistam. Unde eum interrogant: «Elias es tu?» Joan. I, 21. Dixit autem ipse. — Hinc patet quod David sit auctor Psal. cix, non Melchisedech, nec Eliezer, servus Abrahae, aut quis alius, uti fingunt Rabbini. Canit enim David illo psalmo non Abrahae, nec Davidis, nec Ezechiae, uti somniant Judaei, sed Christi regnum per resurrectionem et ascensionem in coelo et in terra, quo ex Sion coepit regnare in omnes gentes, donec impios conterat in die judicii. Dixit. — Hebr. נאם neum, id est dictum, effatum, pronuntiatum, decretum, oraculum Domini de Christo Domino meo. Dominus (Deus Pater) Domino meo. — Hebr. אדוני adoni, q.d. Christo, qui meus, puta Davidis, cum sit filius, est tamen et Dominus, non tantum qua Deus est, sed et qua homo. Nam qua homo, jure et titulo redemptionis, aeque ac unionis hypostaticae, qua in immensum omnes homines et angelos antecellit, omnium hominum et angelorum, ac consequenter meus, id est Davidis, est Dominus. «Dixit» ergo Deus Pater Christo homini, cum triumpho ascendenti in coelum: Sede a dextris meis, — id est mihi proximus in summa mea gloria regna. Ita S. Hieronymus et Theodoretus, in Psal. cix. Quomodo Christus sedeat ad dextram Dei, fuse explicui Colos. III, 1. Citant hunc Psalmi cix versum Christus, Matth. xxii, et S. Paulus, Hebr. I, 13, ex eoque probant Christum esse majorem angelis, esseque Deum: hoc enim dominium in Davidem omnesque homines Christus homo obtinuit, non vi humanitatis, sed unionis hypostaticae, quia scilicet ipse non est purus homo, sed homo Deus.
2:35
35. Donec ponam inimicos tuos (in die judicii) scabellum pedum tuorum, — ut scilicet plane victi, tibi tuisque pedibus subjecti sint, et substrati quasi vile scabellum. Sic Sapores, rex Persarum, Valerianum Imperatorem bello victum fecit scabellum pedum: dorsum enim quasi scabellum praebebat pedibus Saporis in equum ascensuri, inquit Eutropius et Victor in Valeriano. Idem fecit Tamberlanes Bajazeti, Turcarum Imperatori victo et capto. Nota: τὸ «donec» non significat quod eousque duntaxat sessurus sit Christus ad dexteram Dei, quasi deinceps non sit sessurus et regnaturus; sed potius contrarium, q.d. Sede et regna apud me donec omnes hostes tibi subjiciam, quando longe magis sedebis et regnabis: nam non tantum apud me, sed toto orbe dominaberis, quia omnes hostes tibi subjugabo. Simile est Matth. I, 25: «Non cognoscebat eam donec peperit filium suum,» q.d. B. Virgo non concepit ex Joseph, quia non cognovit eam usque ad partum; multo minus cognovit eam post partum. Per inimicos vocat infideles, Saracenos, Paganos, haereticos omnesque impios, qui Christo noluerunt se subjicere et obedire. Omnis domus (id est tota familia, tota posteritas, tota gens) Israel, — id est Jacobi patriarchae.
2:36
36. Quia et Dominum eum, et Christum fecit Deus, hunc Jesum. — q.d. Deus Pater evexit Jesum ad hoc dignitatis fastigium, ut sit Dominus universorum et Christus sive Messias, hoc est, unctus gratiae plenitudine, de qua omnes accepimus: evexit, inquam, eo ipso quo eum divinae personae et naturae in incarnatione univit. Quare perperam Ariani haec verba torquent contra divinitatem Christi; q.d. Petrus: Christus non fuit Deus et Dominus per naturam divinam, sed a Deo Patre factus et denominatus est per communicationem divinae auctoritatis et potestatis. Nam S. Petrus loquitur de Christo, non qua Deus, sed qua homo est: Jesus enim est nomen proprium hujus hominis, et qua homo factus est Dominus omnium, et Christus orbisque redemptor, dum a Judaeis crucifixus est. Ita S. Cyrillus, lib. IX Thesauri, cap. III; S. Basilius, lib. IV Contra Eunomium, et alii. Perperam quoque Theodorus Mopsuestenus docens Christum fuisse merum hominem, quia sua sanctitate meruerit conjunctionem cum divina natura, idipsum ex hoc loco probabat. Audi Vigilium: «In suprascripto xxxix cap. rursum illud quod B. Petrus dixit, Actor. II, Jesum a Nazareth, quem unxit Deus spiritu et virtute, exponens dicit, per unctionem spiritus quod meruit, et immaculatum eum per omnia factum, et ad divinam naturam meruisse conjunctionem: quae verba Christum purum hominem aperte significant. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit, aut praedicat, anathema sit.» Ita Vigilius papa in codice Vaticano, quem citat Baronius, anno Christi 553, pag. 417. Quem vos crucifixistis. — Hic ingens est stimulus quo S. Petrus mira libertate et sinceritate pupugit corda Judaeorum, q.d. Videte quantum scelus commiseritis: crucifixistis enim Jesum, id est Salvatorem mundi, qui est Dominus universorum et Messias, sive Christus vester. Unde notat S. Chrysostomus multos ex Judaeis, qui coram Pilato contra Christum clamaverant: «Crucifige, crucifige eum,» huic Petri concioni interfuisse, eaque compunctos se ad Christum, quem crucifixerant, convertisse.
2:37
37. Compuncti sunt, — intimo dolore et contritione, quod Christum occidissent et sprevissent. Utrum hic miremur magis, Christi in suos parricidas potentiam? An clementiam? An potius utrumque? Clementia enim eos ad poenitentiam vocavit, et poenitentes in gratiam recepit habuitque loco carissimorum filiorum: potentia mentes eorum hostiles et saxeas compunxit, et commovit fecitque benevolas et amicas, ut Christum, quem antea summe oderant, diligerent. Haec mutatio dexterae Excelsi. Haec vis compunctionis. Praeclare S. Bernardus, tract. De Modo bene vivendi, serm. 10: «Maria Magdalena per compunctionem et lacrymas meruit a Domino audire: Remittuntur tibi peccata tua. Bona compunctio thesaurus est desiderabilis, et inenarrabile gaudium in mente hominis. Anima quae in oratione habet compunctionem, proficit ad salutem. Lacrymae poenitentium pro baptismate reputantur apud Deum. Compunctio cordis sanitas est animae. Compunctio lacrymarum remissio est peccatorum. Compunctio Spiritum Sanctum reducit ad se, quia cum Spiritu Sancto mens visitatur, statim homo peccata sua plorat.» Subdit deinde quatuor causas et motiva compunctionis: «Ploramus enim propter peccata nostra, et propter miseriam hujus mundi, ac propter compassionem proximi, et propter dilectionem coelestis praemii. Propter peccata flebat ille qui dicebat: Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo. Idem de miseriis hujus mundi gemebat, cum dicebat: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! Habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea. Dominus per compassionem flevit super Lazarum et super civitatem Jerusalem, dicens: Quia si cognovisses et tu. Etiam Paulus Apostolus, qui praecepit gaudere cum gaudentibus, et flere cum flentibus, per compassionem dolebat, dicens: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Cum dilectione coelestis praemii plorabant justi dicentes illud Psalmistae: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui Sion.» Actus vero heroicus effectusque compunctionis est, quem assignat S. Chrysostomus, lib. II De Compunctione, dicens: «Haec est humiliati cordis vera compunctio, magna agere et humilia loqui: justa operari et super peccatores timere ac tremere.»
2:38
38. Poenitentiam agite. — Poenitentiae ante baptismum requisita et necessaria est contritio, non perfecta, quae est dolor de peccatis ex amore Dei, quia scilicet homo per eum Deum super omnia diligit, quem olim offendit: quem tamen requirit Navarrus in Enchirid., cap. 1, n. 38; sed imperfecta, quae a Theologis dicitur attritio, estque dolor de peccatis ob metum gehennae et damnationis. Hac enim dispositione posita, baptismus, qui est regeneratio animae, ei gratiam, quasi novam primamque Spiritus vitam infundit: alioqui, si contritio perfecta requireretur, cum haec maneat ex perfecto amore Dei, ideoque hominem justificet et vivificet, sequeretur vitam requiri ante vitam; nec baptismum regenerare, sed contritionem illi praeviam. Excitandi tamen sunt poenitentes baptizandi ad veram contritionem, utpote perfectiorem, uti Petrus hic eos, licet compuncti essent, excitat ad compunctionem augendam, declarandam et perficiendam. Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, — puta in fide, professione, virtute, meritis et baptismo Jesu Christi (non Joannis Baptistae, aut Pharisaeorum, qui sua multaque habebant baptismata), credendo et profitendo hunc esse Christum, unicumque mediatorem a Deo Patre propositum ad assequendam remissionem peccatorum, justitiam et salutem. Porro baptismus Christi est is qui confertur in nomine SS. Trinitatis, dicendo: «Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.» Tres enim personae SS. Trinitatis (hujus enim confessio et professio est baptismus) explicite et distincte in baptismo exprimendae sunt. Licet enim de hac re olim nonnulli dubitarint, imo negarint id esse necessarium, censentes sufficere ut baptizans dicat: «Ego te baptizo in nomine Jesu Christi,» eo quod id hic dici videatur, tamen contrarium declaravit et definivit Ecclesia. Vide Franciscum Suarez, III part., tom. III, disp. xxi. Adde, fortasse Apostolos primis illis temporibus, formae baptismi addidisse nomen Jesu Christi dicendo: «Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii Jesu Christi, et Spiritus Sancti,» ut huic novo nomini fidem, amorem et reverentiam conciliarent. Quare certum est S. Petrum, antequam hosce poenitentes baptizaret, catechizasse eos ac docuisse mysterium SS. Trinitatis aliosque symboli articulos; ac deinde eos in nomine S. Trinitatis baptizasse: quae omnia compendio perstringens S. Lucas, ait eum dixisse: «Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi.» Nam, ut notat S. Augustinus, lib. III Contra Maximin., cap. xvii, una persona SS. Trinitatis aliam non excludit, sed includit: quocirca Scriptura nunc unam, nunc aliam, nunc omnes nominat, ut significet omnes tres esse ejusdem essentiae et potentiae. Et Theophylactus, in fine Evang.: «Christi, id est uncti, nomen, in se continet et Patrem ungentem, et unctionem Spiritum, et unctum Filium.» Tropologice S. Chrysostomus, hom. 42 in II ad Corinth.: «Cum per Jesum Christum mortuum vivamus, ei utique ob quem vivimus, vivere debemus.» Et S. Bernardus, serm. De quadruplici Debito: «Christo Jesu debes omnem vitam tuam, quia ipse vitam suam posuit pro tua, et cruciatus amaros sustinuit, ne tu perpetuos sustineres.» Ac post multa ita concludit: «Cum ergo ei donavero quidquid sum, quidquid possum, nonne istud est sicut stella ad solem, gutta ad fluvium, lapis ad montem, granum ad acervum?» Idem, tract. De Dilig. Deo: «Si totum me debeo pro me facto, quid addam jam pro refecto, et refecto hoc modo? Nec enim tam facile refectus quam factus; nam qui me semel, et tantum dicendo fecit, in reficiendo profecto et dixit multa, et gessit mira, et pertulit dura; nec tantum dura, sed et indigna. In primo opere me mihi dedit, in secundo se; et ubi se dedit, me mihi reddidit. Datus ergo et redditus, me pro me debeo, et bis debeo. Quid Deo retribuam pro se? Nam etiamsi me millies rependere possem, quid sum ego ad Deum?» Idem, serm. 20 in Cant.: «Dignus plane est morte, qui tibi, Domine Jesu, recusat vivere, et mortuus est; et qui tibi non sapit, desipit; et qui curat esse nisi propter te, pro nihilo est, et nihil est. Propter temetipsum, Deus, fecisti omnia, et qui vult esse sibi et non tibi, nihil esse incipit inter omnia.» Et accipietis donum Spiritus Sancti. — Primo, q.d. Accipietis ipsum Spiritum, qui est primum et increatum Dei donum, uti ostendi, vers. 4. Secundo, q.d. Accipietis gratiam et justitiam, quae est donum Spiritus Sancti. Tertio, Franciscus Suarez, tract. De Sacramento Confirmationis, disp. xxxii, sect. 1, per «donum Spiritus Sancti» accipit gratiam sacramenti Confirmationis, quae eximia est et singulare donum Spiritus Sancti. Unde sacramento Confirmationis hunc effectum tribuit Scriptura, quod conferat Spiritum Sanctum, ut patet Act. viii et cap. xix. Olim enim cum grandaevi baptizabantur, mox a baptismo conferebatur eis sacramentum Confirmationis.
2:39
39. Vobis enim est repromissio, — ad vos quasi filios Abrahae, pertinet promissio Abrahae facta de Christo, quod scilicet per eum benedicendae, id est justificandae et salvandae, essent omnes gentes, Gen. xxii. Haec ergo promissio est de Christo, ac consequenter de Spiritu Sancto, quem aeque ac Apostoli recepturi erant in baptismo, si crederent in Christum. Omnibus qui longe sunt, — a Deo, Ecclesia, fide et salute, puta Gentilibus, quibus ait Apostolus, Ephes. II, 12: «Eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conversatione Israel, et hospites testamentorum, promissionis spem non habentes et sine Deo in hoc mundo. Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi.»
2:40
40. Testificatus est, — διεμαρτύρετο, id est quasi testibus adhibitis asseverabat, confirmabat et contestabatur vera esse sua dicta et dogmata de Christo. Testes hi erant, tum Scriptura et prophetiae de Christo, tum commemoratio sanctitatis et miraculorum vitae et passionis Christi, tum ipsi Apostoli caeterique fideles, quin et ipsi Judaei, qui Christi vitam, miracula et mortem viderant. Exhortabatur. — Syrus, postulabat, vel efflagitabat ab eis. Salvamini a generatione ista prava. — q.d. Per fidem et baptismum Christi vitamque Christianam segregate vos ab hoc saeculo infideli et impio, puta a Judaeis et Gentibus infidelibus et impiis, ut salvetis animas vestras. Praeclare S. Eucherius, epist. ad Valerianum: «Vera beatitudo est, saeculi beatitudinem spernere, neglectisque terrenis in divina flagrare. Abrumpatur illa interminabilis saecularium negotiorum catena. Nihil est magnum re, quod parvum tempore: nec longis dilatatur gaudiis, quidquid arcto fine concluditur.» Moraliter nota, conversationem cum saecularibus et impiis esse periculosam ac ducere ad interitum aeternum. Pauci enim tam fortes et constantes sunt, ut tot pravis exemplis, sermonibus, invitationibus, irrisionibus, minis, etc., impiorum semper resistant, nec iis se ad eorum mores flecti sinant. Qui ergo sapit, cum Loth fugiat de Sodoma, ne ejus incendio afflictetur. Verum enim est illud Eccles. xiii: «Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui communicaverit superbo, induet superbiam.» Et illud S. Hieronymi, epist. 7: «Proclivis est malorum imitatio, et quorum virtutes assequi nequeas, cito imitaris vitia.» Nam, ut ait S. Cyprianus, lib. De Spectac., «nihil facilius, quam ut superbia superbiam, iracundia iracundiam, omne denique vitium, sui generis vitium in aliorum animis pariat, non modo nescientibus et non advertentibus, sed saepe etiam invitis.» Exemplo est S. Augustinus, qui lib. II Confess., cap. iii et ix, deplorat quod juvenis inter coaetaneos suos jactantes vitia sua, ipse etiam stimulabatur non modo ad eadem facienda, sed etiam ad fingenda quae non fecerat, ne videretur abjectior, quo erat innocentior; et ne vilior haberetur, quo erat castior. Nimis enim contagiosam rem esse malos sodales, cum dicitur: «Eamus, faciamus,» et pudet non esse impudentem. Similis huic concioni Petri est concio S. Joannis, Epist. I, cap. ii, dum ait: «Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo. Quoniam omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae.» Et S. Leonis serm. 5 De Quadrages.: «Plena omnia periculis, plena laqueis. Incitant cupiditates, insidiantur illecebrae; blandiuntur lucra, damna deterrent; amarae sunt obloquentium linguae, nec semper veracia sunt ora laudantium.» Quocirca sapienter S. Bernardus, epist. 103: «Beatus qui post illa non abiit quae possessa onerant, amata inquinant, amissa cruciant.» Vide S. Ambrosium, lib. De Fuga saeculi.
2:41
41. Appositae sunt — Ecclesiae et coetui fidelium qui tum collecti erant pauci numero, puta 120, super quos descendit Spiritus Sanctus. Sic ait Jeremias, L, 5: «Apponentur ad Dominum foedere sempiterno.» Animae, — homines. Est synecdoche: pars enim ponitur pro toto. Tria millia. — Vide hic fructum sanguinis Christi: vide et linguam igneam Spiritus Sancti, per os Petri jaculantem ignea verba quasi tela, quibus totum auditorum coetum amore Christi accendit et inflammavit. Erant hae primitiae fervoris et spiritus.
2:42
42. Erant autem perseverantes, — προσκαρτεροῦντες, id est perdurantes magna continuaque instantia et constantia. Vide dicta cap. 1, 14. In doctrina Apostolorum, — audienda, ruminanda, meditanda. Et communicatione fractionis panis. — Graece communicatione et fractione panis. «Communicatione,» scilicet bonorum, inquit Vatablus, et officiorum mutui obsequii, ait Cajetanus, q.d. Primi Christiani mutuo suas opes, res et obsequia magna charitate communicabant: erant enim ipsis omnia communia. Verum de hac operum communione dicet Lucas, vers. 44. Quare melius noster Interpres τὸ et accepit quasi exegeticum, pro id est, uti alibi saepe accipitur; aut potius censuit esse hendiadyn, qua unum per duo dicitur, ut apud Virgilium: «Aurum frenosque momordit,» id est aureos frenos momordit. Sic «in communicatione et fractione panis,» id est in communicatione fractionis panis, vel quae communicatio erat fractio, sive in fractione panis: alioqui τὸ «communicatione» caret genitivo, nec explicatur cujus rei fuerit haec communicatio. Unde pro «communicatione,» Graece est κοινωνία, id est communio, sive communis unio, quo nomine a S. Paulo et Patribus vocatur Eucharistia quatuor de causis. Prima est, quia ipsa est mensa et cibus communis, cui assident et communicant omnes fideles. Unde Graeci coenam quasi κοινήν, id est communem, nuncupari censent. Secunda, quia in Eucharistia communicamus cibo plane eidem et individuo, puta corpori Christi, quod non fit in aliis coenis, ubi unus hanc cibi partem, alius aliam sumit et manducat. Unde S. Chrysostomus, hom. 88 in Matth., ait «nos per communicationem cum Christi corpore fieri massam unam;» et Cyrillus Alexandrinus, lib. IV in Joan., cap. xvii: «Sicut cera cerae liquefactae miscetur, et ignis ferro ignito se insinuat, ita nos miscemur corpori Christi,» ac consequenter ejus divinitati; itaque efficimur «concorporei et consanguinei Christi,» imo Christiferi. Quocirca Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 228, asserit «communionem vocari, propter conjunctionem cum Deo, et quia regni participes reddit.» Hoc est quod ait Paulus, I Corinth. x, 16: «Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? Et panis quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est?» Ubi et tertiam rationem subdit, dicens: «Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus omnes, qui de uno pane participamus,» q.d. Eucharistia est communis omnium fidelium unio; nam unit omnes eidem corpori Christi, ac consequenter unit omnes inter se. Quae enim sunt eadem uni tertio, sunt et eadem inter se. Quocirca S. Dionysius, Eccles. Hier., cap. III: «Divinissima unius ejusdemque panis atque poculi communis pacificaque communicatio, divinam illis velut convictoribus morum conjunctionem sancit;» additque quod Eucharistia sit omnium «Sacramentorum consummatio et perfectio.» Denique Eucharistia uniendo nos Christo, omnibus et singulis Christi sanguinem, passionem et merita communicat. Fractionis panis. — Beza et haeretici, ac nonnulli Catholici accipiunt panem communem, q.d. Christiani habebant mensas communes, agitabant convivia communia. Verum haec non est laus Christianorum, sed Epicureorum. Dico ergo Graece esse τοῦ ἄρτου, id est illius panis, scilicet Eucharistici et divini. Unde Syrus clare vertit, Eucharistiae: hoc enim nomen, licet Graecum, retinuerunt Syri, uti et Latini. Et patet ex circumstantiis: haec enim fractio panis interjicitur inter doctrinam Apostolorum et orationes. Erat ergo ejusdem ordinis, puta spiritualis, uti illa erant spiritualia, non carnalis. Alludit enim Lucas ad verba sui Pauli, I Corinth. x, 16, paulo ante citata, ubi Eucharistiam vocat fractionem panis, ob causas quas ibidem recensui; quibus adde primos Christianos post Eucharistiam agitasse commune convivium, quod ob symbolum charitatis vocabant agapen, in qua eumdem panem cibumque frangebant et manducabant, de quo dixi, I Corinth. xi, 24. Porro haec mox a Pentecoste prima descensuque visibili Spiritus Sancti contigerunt. Post eam ergo illico a fidelibus coepit frequentari Eucharistia, indeque tantus eorum fervor. In cujus rei memoriam, festum Corporis Christi institutum ab Urbano IV Pontifice, ab eodem jussum est celebrari feria quinta post Octavam Pentecostes. Nam, ut ait S. Thomas, in Officio Eccles. illius festi, «congruit ut tanti Sacramenti institutionem illo tempore specialiter recolamus, quo Spiritus Sanctus corda discipulorum edocuit, ad plene cognoscenda hujus mysteria Sacramenti: nam et in eodem tempore coepit hoc Sacramentum a fidelibus frequentari.» Nota hic tria primaria primorum Christianorum munia et exercitia, nobis, quoad possumus, imitanda et frequentanda. Perseverabant enim primo, in doctrina Apostolorum: ita et nos in concionibus verboque Dei audiendo, legendo, ruminando perseveremus. «Qui enim ex Deo est, verba Dei audit,» ait Christus, Joan. viii, 47. Verbum Dei est lux animae et semen orationis, meditationis omniumque bonorum operum, juxta illud Psalm. cxviii, 105: «Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lux semitis meis.» Secundum est, sancta communio Eucharistiae, per quam ipsi Christo realiter et substantialiter unimur. Sicut enim cibus unitur corpori, et in illud convertitur; ita Christus quasi cibus unitur nobis: verum non se in nos, sed nos in seipsum convertit, juxta illud quod dixit S. Augustinus: «Non me mutabis in te, sed tu mutaberis in me.» Qua de causa primi fideles quotidie communicabant, uti hic innuit S. Lucas, eaque praecipua fuit causa tantae sanctitatis et perfectionis eorum. Idem facere etiamnum dicuntur Abyssini sub Preto-Joanne. Hoc est quod oramus in oratione Dominica: «Panem nostrum quotidianum,» Graece ἐπιούσιον, id est supersubstantialem, ut vertit Interpres S. Matthaei, cap. vi, 11, «da nobis.» Hinc Tertullianus, lib. De Oratione, cap. ult., ait «solvendam esse orationem, corpore Domini accepto.» Hac de causa olim fideles Eucharistiam domum deferebant, praesertim tempore persecutionis, ac quotidie eam sumebant, ut se armarent ad martyrium; eaque fuit causa fortitudinis tot Martyrum, uti docet S. Cyprianus, lib. De Spectac., et Exhort. ad Mart. Quocirca Concilium Florentinum docet effectum Eucharistiae esse augmentum gratiae, et omnem illum effectum, quem materialis cibus in corpore efficit. Et infra subdit Eugenius Pontifex: «Hujus Sacramenti effectus, quem in anima efficit digne sumentis, est adunatio hominis ad Christum; et quia per gratiam homo Christo incorporatur, et membris ejus unitur, consequens est, quod per hoc Sacramentum in sumentibus digne gratia augeatur.» Et Tridentinum, sess. xiii, cap. ii, docet «hoc Sacramentum esse institutum tanquam spiritualem animarum cibum, quo alantur et confortentur viventes vita illius qui dixit: Qui manducat me, et ipse vivet propter me; et antidotum quo liberemur a culpis quotidianis et a peccatis mortalibus praeservemur.» Hinc vocatur «panis,» sed sacer et transsubstantiatus, non tantum quia habet speciem panis, sed etiam quia ad omnem cibum adhibetur panis; unde panis a pascendo dicitur. Hinc et ab Hebraeis quilibet cibus et pabulum dicitur panis. Eucharistia autem omnimodo pabulo animam pascit; est ergo panis et plusquam panis. Praeclare S. Cyprianus, De Coena Domini: «Qui manducat ex hoc pane, ultra non esurit: qui bibit, ultra non sitit; quoniam mysterii hujus sic sufficit gratia, sic reficit intelligentia, ut cuicumque tantae rei innotuerit plenitudo, omnis consummationis fine invento, Christi bajulus ipsum ferat in pectore, ipsum gerat in mente, et omni tempore habitatori suo dicta et facta jubilatione consona laudes resonent et gratiarum actiones decantent. Haec ebrietas non accendit, sed exstinguit peccatum: in hoc vino non est luxuria, nec movetur ad ludum post hunc potum lascivia. Cum sopivit oblivio cuncta carnis ludibria, mira sunt quae sentit, magna quae videt, inaudita quae loquitur: quem Agnus iste paschalis inhabitat, cujus animam meri hujus fortitudo hilaritate inexplicabili laetificat et delectat.» Tertium est, oratio qua Deum laudamus, gratias agimus, novamque gratiam poscimus et impetramus. Ubi obiter nota, Lucam hic tribus verbis describere ritum et ordinem quem primi fideles servabant in suis coetibus et synaxibus: primo, enim audiebant verbum Dei; secundo, communicabant; tertio, Deo canebant hymnos, psalmos et cantica spiritualia, uti ostendi, I Corinth. cap. xiv. Haec enim tria sunt necessaria Ecclesiae et cuivis fideli, ejusque sunt quasi anima et vita. Sicut enim ad vitam corpoream requiruntur tria, scilicet sol, panis et halitus sive respiratio, ita totidem requiruntur ad vitam spiritualem, nimirum spiritualis sol, puta verbum Dei; spiritualis panis, puta Eucharistia; et spiritualis halitus, puta oratio: hac enim halitum spiritum divinum e coelo attrahimus et haurimus, juxta illud Psal. cxviii, vers. 131: «Os meum aperui, et attraxi spiritum.» Haec tria adumbrata fuerunt tribus vasis in templo veteri, puta in Sancto, quae erant candelabrum septiceps, mensa panum propositionis et altare thymiamatis: candelabrum enim repraesentat verbum Dei; mensa panum, Eucharistiam; altare, orationem, haec enim est thymiama Deo odoratissimum et gratissimum, ut patet Apoc. viii, 3. Porro, «oratio perfecta est,» ait S. Bernardus, tract. De Natura divini amoris, cap. III, «in qua tanta sit fides, ut speret omnia; tanta devotio, ut Deum videatur cogere (qualis erat S. Catharinae Senensis, dicentis: Domine, non dimittam te, nisi hanc illamve animam, virtutem aut gratiam mihi concesseris); tantus amor, ut omnia quae petit, in ipsa oratione se sentiat obtinere; tam benigna humilitas, ut in omnibus non suam, sed Dei voluntatem in se fieri praeoptet.» Talis fuit horum primorum fidelium, ideoque omnia quae poposcit a Deo, protinus impetravit. Panis. — Ex hoc loco colligitur, sufficere laicis sumere Eucharistiam sub una specie panis, nec requiri alteram, puta calicis. Crescente enim in immensum numero fidelium, difficile et pene impossibile erat omnibus dari calicem. Adde, multos esse abstemios, qui abhorrent a vino; esseque in tanto numero evidens periculum irreverentiae et effusionis sanguinis, praesertim in turba rudium et rusticanorum. Objiciunt haeretici, sub pane intelligi calicem; nam certum est Apostolos et sacerdotes obtulisse sacrificium, in quo requiritur consecratio tam vini, quam panis. Respondeo: Lucas hic non loquitur de sacrificio sacerdotum, ad quod requiritur utraque species, sed de communione fidelium laicorum, in qua cum duntaxat nominet panem, colligimus eum solum fuisse datum et distributum in tot millium turba.
2:43
43. Fiebat autem omni animae timor. — «Timor» hic erat sacer quidam horror et reverentia, qua videntes linguas igneas et audientes sermones igneos, timebant et venerabantur Apostolos quasi homines coelestes et divinos, qui miracula patrare, et cum Elia ignem e coelo devocare et in hostes vibrare possent. Sic «primus in orbe deos fecit timor,» ait Poeta. Sic, visis Christi prodigiis, dicuntur turbae timuisse, Lucae vii, 16: timor hic non erat aliud quam religio et reverentia erga Christum, ex ejus miraculis concepta. Sic Matthaeus, cap. ix, 8, sanato paralytico a Christo, ait: «Timuerunt turbae,» Graece ἐθαύμασαν, id est admiratae sunt; admirationis enim effectus est timor, sive reverentia. Unde S. Lucas idem narrans, cap. v, 26 Evang., scribit: «Apprehendit omnes» ἔκστασις, id est ecstasis, puta timor ex stupore manans et in Dei glorificationem erumpens. Ecce ut Spiritus Sanctus apostolos antea timidos veluti cervos, facit omnibus terribiles quasi leones. Ecce quanta est vis sanctitatis, quam etiam impii verentur et expavescunt. Prodigia. — Hisce enim a Deo erat confirmanda nova primaque fides de Christo, ut per ea credibilia fieret hominibus; alioqui temere credidissent. Quare similia ab haereticis nova dogmata afferentibus poscenda et exhibenda sunt, si sibi credi velint. Vere Richardus Victorinus, lib. 1 De Trinit., cap. II: «Si error est quod credimus, a te decepti sumus: ista enim in nobis iis signis et prodigiis confirmata sunt, quae non nisi a te fieri potuerunt.» Et metus erat magnus in universis. — Haec verba desunt in Graeco et Syro, quia idem sunt cum eo quod praecessit: «Fiebat autem omni animae timor,» illudque exaggerant et inculcant.
2:44
44. Omnes etiam qui credebant, erant pariter. — Graece ἐπὶ τὸ αὐτὸ, erant in idipsum; Syrus, erant simul; Tigurina et Pagninus, erant conjuncti, non quod simul habitarent; hoc enim erat impossibile in tanta hominum, praesertim conjugatorum et mechanicorum turba. Quae enim domus tot millia fidelium cepisset? Erant ergo simul, quia statis horis simul ad synaxin, puta ad concionem, communionem et orationem, de quibus paulo ante dixit Lucas, in templum conveniebant. Id nostri Anabaptistae, quasi simiae imitantur in Moravia: quisque enim eorum suam domum et officinam habet, sed statis horis ad suas synaxes coeunt omnes. Adde, Apostolos et capita Ecclesiae, puta primarios fideles, simul habitasse juxta templum in porticu Salomonis. Hoc est enim quod ait Lucas, cap. v, 12: «Per manus autem Apostolorum fiebant signa et prodigia multa in plebe. Et erant unanimiter omnes in porticu Salomonis.» Denique sociabant se, ut vicini invicem habitarent circa templum, quoad poterant, et quantum officia rerumque status cuique permittebant, uti videmus in urbibus recte constitutis, cives qui ejusdem sunt sectae, nationis, mercaturae, vel opificii, simul habitare in eadem platea. Et hoc innuit Lucas dicens, vers. 46: «Frangentes circa domos panem.» Et habebant omnia communia. — Meum enim et tuum est causa omnis discordiae, ait S. Chrysostomus. Plato ideam perfectae reipublicae describens deposcit, ut in ea omnia sint communia, ad perfectam civium unionem et concordiam, etiam uxores. Sed in eo foede erravit: uxorum enim communitas repugnat legi naturae, quae sancit unam cum uno copulandam ad prolis certitudinem et debitam educationem. Primi Christiani ergo hoc sustulerunt omniaque habuerunt communia praeter uxores, ac proinde vixerunt quasi Religiosi; imo religiosae vitae fundamenta ab eis jacta esse, docent S. Hieronymus, lib. De Viris illustr., in S. Marco; S. Augustinus, epist. 109, et S. Basilius in Regul. fusior., Reg. XIX et XXXII. Vidit hoc per umbram Pythagoras, cum auream hanc gnomen edidit: «Amicorum omnia communia;» ex quo Diogenes colligebat, «sapientis esse omnia quae in orbe sunt:» haec enim sunt Dei, cujus amicus est sapiens; testis est Seneca, lib. VII De Beneficiis, cap. XII. Ex hoc ergo loco, quod primi Christiani haberent omnia κοινά, id est communia, ortum est coenobiale vivendi institutum, puta Coenobia et Coenobitae, inter quos primi fuerunt Essaei, quorum parens fuit S. Marcus, de quorum sanctitate mira scribit Eusebius, lib. II Hist., cap. XVII; S. Hieronymus, lib. De Script. Eccles., in Vita S. Marci. Quocirca recte idem S. Hieronymus, eodem libro in Philone: «Talis primo credentium fuit Ecclesia, quales nunc Monachi esse nituntur et cupiunt, ut nihil usquam proprium sit, nullus inter eos dives, nullus pauper: patrimonia egentibus dividantur, orationi vacetur et psalmis, doctrinaeque et continentiae, quales et Lucas refert primum Hierosolymis fuisse credentes.» Quocirca ex tunc coepit vita Religiosa et Coenobitica a viris perfectionis avidis, qui primaevam Apostolorum et fidelium vitam aemulari conabantur, quorum ingens fuit multitudo per orbem sparsa, uti testatur S. Dionysius, Eccl. Hierarch., cap. X. Eam deinde post annum Domini 300, instauravit S. Antonius in Aegypto, S. Basilius in Graecia, S. Hieronymus in Syria, S. Augustinus in Africa, S. Benedictus in Italia totoque Occidente, quem deinde secuti sunt S. Bernardus, S. Dominicus, S. Franciscus, etc. Porro haec communio bonorum, magnum est virtutis et perfectionis compendium. Nam primo, ingens est charitatis mutuae incentivum. Unde S. Laurentius Justinianus, lib. De Obedientia, cap. XVIII: «Quid aliud esse dixerim Religiosorum monasteria, et Deo famulantium loca, quam stadia militaria atque spiritualia castra pugnantium? Nonne in eisdem frequentissimae devotionis lacrymae, compunctionis gemitus, suspiria pietatis, compassionis et charitatis ad Deum incessanter effunduntur vota?» Et paulo post: «Quid oro locupletius, quam nihil habere et omnia possidere? Carere rebus superfluis, et uti necessariis? Proprium spernere patrimonium, et Christi esse haeredem? Monasteriorum quippe redditus thesauri sunt Salvatoris, ii profecto communes fiunt omnibus in commune viventibus. Non secernitur persona divitis, non potentis statui defertur; sed prout cuique expedit, erogantur; quod est opus divinum, commendatio gratiae, charitatis officium et naturae exemplum.» Secundo, quia amorem et affectum avocat ab opibus et deliciis terrenis, quasi vilibus et exilibus, eumque totum transfert in Deum et res coelestes: quo fit, ut in coelo defixus quasi aquila, pompas omnes et dignitates terrae velut formicas aspiciat et despiciat, ac quasi rex omnibus emineat et dominetur, juxta illud ab Isaia, cap. LVIII, promissum: «Sustollam te super altitudines terrae, et cibabo te haereditate Jacob patris tui.» Nam, ut ait S. Cyprianus, tract. De Orat. Domin.: «Qui renuntiavit jam saeculo, major est honoribus ejus et regno; et ideo qui se Deo et Christo dedicat, non terrena, sed coelestia regna desiderat.» Coenobita ergo celsior est mundo, dominus universi, par angelis, civis Sanctorum, domesticus paradisi, haeres Dei, cohaeres Christi. Vide S. Chrysostomum, homil. 15 ad Popul. Hinc nullum, licet potentem et principem, timet, nulli adulatur, sed libere quorumvis vitia carpit, audacter tyrannis resistit, ut Elias restitit Achab, Nathan David, Eliseus Joram, Moses Pharaoni, qui proinde a Deo audivit: «Constitui te Deum Pharaonis,» Exod. VII. Tertio, parit meritorum et bonorum omnium communionem. Unde S. Basilius, Const. monast., cap. XIX: «Communis eis est Deus, communis pietatis mercatura, communis salus, communia certamina, communes labores, communia praemia et certaminum coronae, ubi multi unus, et unus, non solus, sed in pluribus.» Quarto, aufert materiam litium, cupiditatum, vitiorum et tentationum omnium; ac ex adverso materiam tempusque et aptitudinem suggerit vacandi sibi et Deo, meditandi, exercendi opera pietatis, spei, charitatis et virtutum omnium. Juxta illud Psal. XXXIX: «Ego autem mendicus sum et pauper: Dominus sollicitus est mei.» Vere S. Augustinus, serm. 33 De Verbis Apost.: «Amor rerum terrenarum viscus est spiritualium pennarum. Ecce concupisti, haesisti. Quis dabit tibi pennas ut columbae? Quando volabis ubi vere requiescas, quando hic ubi male haesisti, perverse acquiescere voluisti?» Quinto, parit animi pacem, serenitatem, laetitiam et jubilum perpetuum. Haec ergo vita accedit ad vitam quam egit Adam et Eva in paradiso, estque inchoatio vitae coelestis, quam Beati agunt in coelo. Quocirca haec primorum Christianorum «vita erat angelica,» ait S. Chrysostomus, juxta illud Christi: «Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo,» Matth. xix, 21. Et illud Psalm. LXXII: «Quid mihi est in coelo, et a te quid volui super terram, Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum?» Unde S. Laurentius Justinianus, Opusc. De Monastica conversat., cap. II, pulchritudinem vitae coenobiticae, qualem agunt claustrales, describens: «Est claustrum hortus conclusus, paradisus deliciarum, thalamus nuptialis, cubile immaculatum, virtutum schola, tabernaculum foederis, reclinatorium sponsi, bellatorum statio, sanctitatis domus, castitatis custos, prudentiae firmamentum, religionis magisterium et obedientiae sanctae speculum singulare.»
2:45
Possessiones. — Agrorum aut domorum, ut explicat Lucas, cap. IV; unde possessio dicitur quasi pedum sessio aut positio, ait Festus: fundi enim aut domus possessio capiebatur immittendo in eam pedem, quasi in rem propriam et peculium. 45. Et substantias (bona mobilia, ut pecora et supellectilia) vendebant, — studio tum paupertatis et perfectionis calcantes terrenas opes et anhelantes ad coelestes; tum vitae communis et charitatis, ut ea in fratres, puta Christianos, praesertim egentes distribuerent; tum ex instinctu Dei quasi praesagientes imminentem persecutionem, ne bona haec a Judaeis confiscarentur, sed ut ipsi ex eorum pretio viverent aliisque fidelibus in persecutione bonis suis spoliatis succurrerent, juxta illud Apostoli, Hebr. cap. X, vers. 34: «Nam et vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere meliorem et manentem substantiam.» Unde Melchiades Pontifex, XII, Quaest. I, cap. Futuram, ait quod futuram Ecclesiam in gentibus Apostoli praevidebant, idcirco praedia in Judaea minime sunt adepti, sed pretia tantummodo ad fovendos egentes: praesertim quia praevidebant Jerusalem et Judaeam paulo post a Tito et Romanis plane vastandam. Idem fecerunt deinceps Christiani, qui, vigente persecutione, parabant se ad martyrium, ut S. Valerianus, S. Cæcilia, S. Sixtus, S. Laurentius, qui bona etiam Ecclesiae divendebant et distribuebant inter fideles egenos, ne persecutores ea confiscarent et raperent, prudenti sane pioque consilio. Prout cuique opus erat. — «Non quod pueriliter quis gestire poterat: nil ibi otiosum erat, ac multo minus superbum: quod opus erat, hoc est, quantum ad indumenta, quod et nuditatem tegeret et frigus repelleret,» ait S. Bernardus, Apolog. ad Gul. Abb.
2:46
46. In templo. — Hoc imitantur hodie Coenobitae et saeculares pii, tam viri, quam matronae, quae omne tempus quod a negotiis liberum habent, in templo orationi, lectioni et concioni impendunt. Ubi enim quis melius, jucundius, utilius, nobilius versetur, quam cum Deo in ejus domo? Et frangentes circa domos panem, — (Graece κατ' οἶκον, id est circa domum, puta Dei, hoc est templum, ait Œcumenius) qui proinde cum multis aliis censet panem hunc quem in templo frangebant, fuisse Eucharistiam. Unde pro panem, Syrus vertit munus benedictum, puta panem consecratum et transsubstantiatum, Deoque quasi minchah in sacrificium oblatum. Idque est valde probabile, quia Eucharistia a Paulo et Luca vocatur fractio panis. Nec obstat, quod Noster Graece κατὰ οἴκους vertat circa domos, puta domatim, per domos singulas, idque recte ex graecismo; quia, crescente numero fidelium, per varias domos eos distribuere in iisque Eucharistiam celebrare oportebat. Atque exinde ortae et distinctae paroeciae, quibus singulis suus praeest Parochus, sive Pastor, cum primitus una esset οἶκος, sive domus et coenaculum fidelium, uti patet cap. I, vers. 13. Alii tamen, ut Lyranus, Cajetanus et Carthusianus significant hunc panem fuisse usualem et communem, q.d. «Frangebant,» id est distribuebant per domos panem, id est cibum, pro numero, qualitate et quantitate incolarum cujusque domus. Unde notat Chrysostomus, dici panem, q.d. Alimentum necessarium, non delicias. Huic sensui favet id quod sequitur: «Sumebant cibum cum exultatione,» sed hoc recte accipias de agape post Eucharistiam, q.d. Post Eucharistiam sumebant agapen, sive cibum in epulo et convivio communi, instituto in memoriam ultimae cenae Christi communis, ad symbolum et stimulum charitatis. Unde pro sumebant, graece est μετελάμβανον, id est simul sumebant cibum communem, scilicet in agape, quam post Eucharistiam celebrabant. Cum exultatione, — tum ob receptam Christianismi gratiam, tum ob supradictam Eucharistiam, tum ob agapen tantamque in se invicem charitatem mutuam. Videbant enim novam in mundo rempublicam Christianam, qualis nunquam visa fuerat in mundo, eamque similem vitae coelesti et angelicae; seque in eam per Dei gratiam esse cooptatos, ac proinde omnium Spiritus Sancti charismatum in ea factos esse participes. «Nullum enim majus signum inhabitantis Spiritus est, quam laetitia spiritualis,» ait S. Bernardus. Rursum: «Secura mens quasi juge convivium,» ait Sapiens. Nimirum: «Vox exultationis et salutis in tabernaculis justorum,» Psal. CXVII. Ita in S. Synaxi exultabat S. Franciscus, ut ait S. Bonaventura, in ejus Vita, cap. IX: «Flagrabat erga Sacramentum Dominici corporis fervore omnium medullarum, stupore admirans permaximo illam charissimam dignationem et dignantissimam charitatem: saepe communicabat et tam devote, ut alios devotos efficeret, dum ad immaculati Agni degustationem quasi spiritu ebrius, in mentis ut plurimum rapiebatur excessum.» Porro Tertullianus bona et delectationes Christianismi, in quibus jure exultant Christiani, ita strictim recenset et compensat, lib. De Spectaculis, cap. XXIX: «Quid jucundius quam Dei Patris et Domini reconciliatio, quam veritatis revelatio, quam errorum recognitio, quam tantorum retro criminum venia? Quae major voluptas, quam fastidium ipsius voluptatis, quam saeculi totius contemptus, quam vera libertas, quam conscientia integra, quam vita sufficiens, quam mortis timor nullus; quod calcas deos nationum, quod daemonia expellis, etc., quod Deo vivis? Hae voluptates, haec spectacula Christianorum sancta, perpetua, gratuita.» Et mox: «Vis et pugillatus et luctatus? Praesto sunt non parva, sed multa. Aspice impudicitiam dejectam a castitate, perfidiam caesam a fide, saevitiam a misericordia contusam, petulantiam a modestia obumbratam; et tales apud nos sunt agones, in quibus ipsi coronamur. Quale autem spectaculum in proximo est adventus Domini jam indubitati, jam superbi, jam triumphantis? Quae illa exultatio angelorum, quae gloria resurgentium Sanctorum? Quale regnum exinde justorum? Qualis civitas nova Jerusalem? Qualia illa sunt quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt?» Unde paulo ante concludit: «Delicatus es, Christiane, si et in saeculo voluptatem concupiscis, imo nimium stultus, si hoc existimas voluptatem. Dicas velim, non possumus vivere sine voluptate, qui mori cum voluptate debebimus? Nam quod est aliud votum nostrum, quam quod et Apostoli, exire de saeculo et recipi apud Dominum? Haec voluptas ubi et votum.» Et simplicitate cordis, — id est sine malitia, dolo, suspicione, invidia, moestitia; benevole, candide, sincere, integre, hilariter, liberaliter. Significat omnia bona fide esse gesta; nullas exquisitas fuisse delicias, nullas etiam sectas vel schismata; sed quemque sua libenti et alacri animo fratribus communicasse, ait Chrysostomus, ac vicissim quae ex distributione sibi obtingebant, simpliciter, candide, hilari et grato animo accepisse, non respiciendo an alteri melior vel major pars distributa fuisset. Nota: Sicut in rebus naturalibus simplicia dicuntur corpora, quae non sunt mixta et composita, qualia sunt coelum et elementa, ex quibus reliqua corpora componuntur et conflantur: ita in moralibus simplices vocantur, qui carent fuco, dolo et cupiditatum passionumque mixtura. Quocirca Deus simplicissimus est, tam physice in natura, quam moraliter in virtute, candore et puritate. Unde praeclare S. Augustinus, lib. XI Civit., cap. X: «Est bonum solum simplex, et ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia, et ob hoc mutabilia. Creata sane, id est facta, non genita. Quod enim de simplici bono genitum est, pariter simplex est,» puta Verbum et Filius Dei. Et mox: «Ideo simplex dicitur, quoniam quod habet, hoc est,» utpote «cui non sit aliquid habere, quod vel possit amittere; vel aliud sit habens, aliud quod habet, sicut vas aliquem liquorem, aut corpus colorem, aut aer lucem, aut anima sapientiam. Nam neque vas liquor est, nec corpus color, nec aer lux, neque anima sapientia est. Hinc est quod etiam privari possunt rebus quas habent.» Et inferius: «Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter vereque divina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia; nec aliorum participatione, vel divina, vel sapientia, vel beata sunt.» Unde idem alibi: «Simplex eris, si te mundo non implicaveris, sed explicaveris: explicando enim te a mundo (unies te cum Deo simplicissimo, itaque) simplex, implicando duplex eris.» Et Ficinus, in cap. VII Timaei Platonis: «Simplicitas suprema super aeternitatem extat, a qua in divinis mentibus sit integritas, et in animalibus rationabilibus aeternitas tempori mixta, et in mundi sphaeris sempiternitas temporalis: in his autem quae sphaerarum motu virtuteque fiunt, quaedam portio temporis.» Quo ergo quis simplicior est, eo proximius ad Deum et divinitatem accedit. Quocirca monet Christus: «Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae,» Matth. X; q.d., ait S. Hieronymus, epist. ad Rustic.: «Habeto simplicitatem columbae, ne cuiquam machineris dolos; et astutiam serpentis, ne aliorum supplanteris insidiis: quia non multum distat in vitio, aut decipere, aut decipi posse.» Idem, in cap. VII Oseae: «Prudentia absque simplicitate malitia est, et simplicitas absque ratione stultitia nominatur.» Simplicitati opponitur hypocrisis, quae virtutum simulatione clausum vitium abscondit et arte palliat, quam proinde acriter passim insectatur Scriptura. Hypocrita enim est vulpes, histrio, Mercurius triceps et simia in purpura. Ut camelopardalis collo refert equum, pedibus et cruribus bovem, capite camelum, maculis tigrim aut pardum: ita inter hypocritas sunt qui varias hominum formas exprimunt. Si cultum inspicias, sanctum quempiam esse existimes; si orationem audias, satrapam loqui putes; si vitam expendas, nebulonem invenies; si scripta, bubulcum. Vide S. Gregorium, lib. X Moral., cap. XXVII, in illud: «Deridetur justi simplicitas,» ubi graphice simplicium, aeque ac duplicium sensa et mores depingit; et Climacum, gradu XXIV, ubi inter alia ait, simplicitatem esse habitum animae varietate carentem totiusque perversae cogitationis ignarum, et qui nulla mala cogitatione moveatur. Sic S. Paulus exhortans ad eleemosynam, jubet ut eam faciant in simplicitate: «Qui tribuit, in simplicitate,» Rom., cap. XII, vers. 8. Vide ibi dicta. Simplicitatis insignis et primaevae fidelium aemulae, domesticum in Societate habemus exemplum et speculum R. P. Paschasium Broetum, qui, unus e decem primis Patribus S. P. N. Ignatii sociis, creatus Nuntius Apostolicus per Hiberniam, ac prae caeteris omnibus a S. Ignatio dignus judicatus patriarchatu Aethiopiae, ob raram sapientiam et sanctitatem cum miro candore et simplicitate conjunctam; adeo ut ab eodem Societatis angelus nuncuparetur. Sic enim de eo scribit noster Sacchinus, tom. II Hist. Societ., lib. VI, num. 97: «Propria ejus laus dicebatur simplicitas mixta prudentiae. Hanc principio complexus, toto vitae cursu tenuit. Hanc praedicabat ipse frequenter, et commendari ab omnibus cupiebat;» idque tribus de causis: «Prima, quia materia maxime capax coelestium donorum simplicitas est: perennis fons beatae cordis tranquillitatis, impenetrabile diabolo munimentum, virtutum caeterarum conciliatrix, altrix et decus. Nam quod in ore formoso est hilaritas, hoc est in virtutis quasi vultu simplicitas. Secunda, quod ipsa sit alienae benevolentiae rapax illicium. Nihil enim ita blandum et amabile, ut candidum et apertum, et cui te securus credas, ingenium; ut nescius cuiquam nocere, ac cuivis prodesse paratus animus. Tertia, quod simplicium congressu et Deus et homines mirifice delectantur. Denique simplicitas in eum maxime statum reponit humanam sobolem, unde serpentis fraus parentem primum dejecit.» Simplicitatis quoque illustre nuper dedit exemplum Illustrissimus Cardinalis Bellarminus; adeo ut, cum quidam liberius diceret eum non fuisse evectum ad pontificatum, eo quod haberetur simplex, candide et hilariter responderit: «Felix simplicitas, quae me tanto onere liberavit!»
2:47
47. Collaudantes Deum. — Notat eos post cibum gratias egisse Deo, eumque de suis alimentis quasi donis collaudasse. Hinc post agapen canebant Deo hymnos et cantica spiritualia, ut ait Apostolus, Ephes. v, 19. Qui rursum, I Tim. IV, 4: «Nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur.» Vide ibi dicta. Et habentes gratiam, — id est amabiles, grati et accepti toti plebi. Pro gratiam, Syrus vertit רחמית rachame, quod significat visceralem affectionem, et ex intimis visceribus manantem compassionem, amorem et benevolentiam. Porro hanc gratiam et dilectionem populi fidelibus «conciliabat beneficentia eleemosynae, et morum candor atque simplicitas,» ait S. Chrysostomus; item modestia, mansuetudo, sanctitas in vultu, verbis omnique actione relucens. Dominus autem augebat, — προσετίθει, id est addebat numero coetuique fidelium, puta Ecclesiae, ut habet Graecus, de quo mox, plures alios «qui salvi fierent,» inspirando eis fidem et desiderium baptismi ac Christianae vitae, quibus justificarentur, et, si in iis usque ad vitae finem perseverarent, salvarentur et aeternam beatitudinem consequerentur. In idipsum, — id est simul, videlicet in Ecclesia, ut habent Graecus et Syrus. Porro Graecus ἐπὶ τὸ αὐτὸ, id est in idipsum, rejicit ad initium capitis sequentis. Verum videtur Lucas scripsisse hic ἐπὶ τὸ αὐτὸ, quod aliquis explicuerit addens in margine, τῇ ἐκκλησίᾳ, id est in Ecclesia; quod deinde ab alio putante hoc ad textum pertinere, in textum translatum est, excluso ἐπὶ τὸ αὐτὸ in caput sequens. Sed quocumque modo legas, idem est sensus. In idipsum enim idem est quod simul, pariter, puta in Ecclesia, ut dixi. Denique tam exacte S. Lucas hic et in sequentibus enarrat virtutes et vitam primorum fidelium, quia ipsa fuit interpretatio Evangelii et praxis doctrinae Christi, quae ejus legem nobis ad vivum factis exprimit, ac proinde ipsa nobis viva est lex et norma vitae Christianae. «In Sanctorum vita cognoscimus quid in Scriptura legere debeamus,» ait S. Gregorius, hom. 10 in Ezech. Et vice versa Evangelium et «lex scripta est commentarius vitae Sanctorum,» ait Philo, lib. De Abraham.
2:1
v. 1 et cum complerentur dies Pentecostes, cum mensura illa quinquaginta dierum quasi compleretur (pluralem etiam habent syr arm aeth Ath Aug); graece legitur singularis. Sensus est idem; consideratur dies quasi mensura implenda, qui dies cum nondum adest, mensura illa nondum est impleta; incipit compleri die illo illucescente, quae dictio Hebraeis erat usitata (cf. Gen. 25,95; 50,30. Lev. 8,33; 12,4. 6 etc.) unde etiam saepius in libris novi testamenti reperitur (cf. 9,23. Luc. 2,6. 22 etc). Contendit δἰ. explicandum esse : cum in eo esset ut complerentur i. e. brevi ante diem pent., non ipso die haec esse facta; at nulla est ratio infinitivum praesentis temporis per futurum explicandi. Dies quippe completur (συμπληροῦσθαι prorsus, perfecte impletur), cum praesens adest. Atque de ipso die exponunt graeci : ἔδει γὰρ ἑορτῆς οὔσης πάλιν ταῦτα γίνεσθαι Chr., οἱ Severianus (cat. Cr.) ait sicuti lex data sit in die pentecostes, ita debuisse eodem die dari gratiam Spiritus sancti, et eadem ratione recentiores intelligunt : cum adesset dies Pentecostes (Beel. Patr. Felt. Wendt, Hilg.). | Ipso igitur sollemni die mane ante horam diei tertiam (cf. v. 15) erant omnes pariter in eodem loco; omnes i. e. non solum apostoli, verum alii quoque, uti ex v. 15.15.17 elucet; unde cum antea de turba hominum centum viginti narratum sit, hos merito intellexeris (cf. Chr. Didym. in cat. Oec. Lap. Beel. Patr, Felt. Wendt);
Primo die post diem sollemnem paschatis (16. nisan) manipulus, messis primitiae, in templo offerebatur; ita saltem posteriore tempore lex illa Lev. 23,10 intelligebatur, prout testis est Josephus (Antiq. 3, 10.5; cf. de Hummelauer Comment. in Ex. Lev. p. 514). fam ab eo die quo manipulus primitiarum offerebatur numerandi erant dies quinquaginta (Lev. 23,15. 260%. 16,9) et dies quinquagesimus dies erat sollemnis (Ex. 23,16. Num. 28,26); quem diem teste Josepho (l. c. 6) Hebraei 002202 appellant, σημαίνει δὲ τοῦτο πεντηχοστὴν. Haud diu igitur apostolis post ascensionem Domini i. e. post quadragesimum a resurrectione diem, exspectandum erat, donec baptizarentur Spiritu sancto (1,5). Nam
2:2
v. 2 et factus est repente de coelo sonus tanquam advenienlis spiritus vehementis zv; venti; exoritur repente quo magis omnium attentio excitetur et animi percellantur, quia eius nulla deprehendi potest causa, de coelo ex aere superiore sonitus percipiebatur quasi descendens; non tamen erat reapse venti tum divinitus excitati sonitus vel fragor, sed qui edebatur sonitus talis erat qualis editur (ὥσπερ) quando vehementer ruit ventus (Beel.); non igitur fuit ventus, sed verus sonus qualis excitari solet ingruente vento violento (Tir.). Spiritus sanctus sensibili modo se manifestat vim suam et efficaciam adumbrans, qua per apostolos sonitum evangelii omnibus vehementer ingerere vult; οἱ replevit totam domum ubi erant sedentes; domum illam, de cuius conclavi 1,13 sermo erat. Sonitum praeterea late per urbem esse auditum, patet ex v. 6. Cernitur quaedam huius divinae manifestationis similitudo cum illa qua Dominus olim in deserto Sinai suam declaravit maiestatem : ecce coeperunt audiri tonitrua ac micare fulgura, clangorque buccinae vehementius perstrepebat (Ex. 19,16); nam praeter sonitum, quo auditus percellebatur, etiam visui offerebatur signum
2:3
v. 3 et apparuerunt illis dispertütae linguae tamquam ignis, διαμεριζόμεναι, ὡσεὶ 025 linguae quasi igneae, quae igitur speciem ac colorem ignis prae se ferebant, 42 | ^ ACT. 2,9-4. | neque tamen igneae erant; erant quasi flammulae 80 modum linguarum efformatae, quae sese distribuebant in singulos : seditque una talis lingua supra singulos eorum; linguae apparent, symbola sermonis, praedicationis, testimonii viva voce reddendi; nam nuntius messianus praedicatione propagari debet (cf. Matth. 28,20. Marc. 16,15. Luc. 2&,V1. Rom. 10,16-18 etc.). In specie ignis; nam Messias baptzat in Spiritu sancto et igni (cf. ad Matth. 3,11. Luc. 3,16), venit ipse ignem mittere in terram (Luc. 12,49); Deus est ignis consumens (Deut. 4,294), in spiritu ardoris purgabit (Is. &,&; 6,6); vis illa declaratur, qua omnia mundanda et ad purum excoquenda sunt et quasi igne probanda et examinanda (cf. Is. 1,95. Ps. 11,7. Prov. 17,3. 1 Petr. 1,7). | Quae exterius exhibebantur symbolis, haec interius in eorum animis efficiebantur
2:4
v. & et repleti sunt omnes Spiritu sancto, quantum in animis acceperint illuminationis, fortitudinis, ardoris, satis declaratur narrationibus quae subsequuntur; hic unus refertur effectus qui statim palam manifestatur, operationem divinam declarat, symbolo linguarum respondet et significat missione Spiritus sancti fore ut praedicatio evangelii omnibus afferatur gentibus, et coeperunt loqui varits linguis , prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis, ἑτέραις Ὑλώσcat, 1. e. aliis linguis, scil. diversis ab ea qua antea utebantur; qua notione ἕτερος usurpatur; cf. Matth. 12,45, Marc. 16,19 (£v ἑτέρᾳ μορφῇ). Luc. 6,6; 9,56; 11,26. Act. 2,50; &,192 etc. Alii itaque ex illis loquebantur aliis linguis, prout unicuique Spiritus sanctus dabat eloqui ἀποφθέγγεσθαι, effari, verbum gravius (B/.), graviter, magnifice loqui (Beel.); est enim verbum hoc grandis ac sublimioris sermonis, et sapientium acute dicta ἀποφθέγματα vocarunt graeci (cf. Grimm, Lex. 8. V.). Quid grandi ea oratione pronuntiaverint , discimus in v. 11. Hoc modo narrandi clare affirmatur eos linguis aliis revera esse locutos et iis quidem linguis, quac enumeratione gentium v. 9-11 indicantur. Neque dici potest : « auditi sunt loqui; proinde sufficit, ut cum aliquibus statuatur miraculum auditus ». Id enim non uno nomine repugnat. Nam profecto describitur effectus et operatio Spiritus sancti in discipulis; verum si auditores aliislinguis pronuntiari percepissent quae una eademque lingua illi effabantur, tum miraculum non in discipulis, sed potius in auditoribus esset patratum. Praeterea verba haec, utpote inspirati auctoris narratio, non ideo significatione sua destitui possunt, quia homines de iis solum testari possunt quae audiunt (unde in miraculo auditus effectus et iudicium hominum utique idem fuisset) ; verum nobis offertur in verbis inspiratis ipsius auctoris primarii testimonium de illo eventu i. e. Spiritus sanctus dabat eloqui. Et cum Christus iam promiserit : linguis Joguentur novis, in qua promissione de miraculo auditus ne cogitari quidem potest, cur tandem in dubium esset vocandum quod adeo distincte hic affirmatur? Festum paschatis liberationem ex servitute in memoriam revocabat. Eo itaque tempore Christus liberator libertatem spiritualem, redemptionem ex captivitate peccati et mortis nobis promeruit et attulit. Pentecoste festum est messis (Ex. 23,16), primitiarum frugum messis triticeae (Ex. 34,92). Unde bene Chr. : « quae est haec pentecoste? cum.falx mittenda esset in messem (triticeam), cum fructus essent colligendi ; vidisti typum? vide iam veritatem. Cum. esset. falx sermonis immittenda, cum messis colligenda, tunc Spiritus ut acuta falx advolat .ג Iam enim fructus illi colligendi erant quos Christi doctrina et passio seminaverat. Adventu Spiritus sancti induuntur apostoli virtute ex alto, promulgatur nova lex in sermone Petri , sollemni modo Ecclesia exsistit et manifestatur statim tamquam universalis. Est itaque dies hic dies nascentis Ecclesiae ; iterum quasi Spiritus sanctus fertur super aquas ut ex elementis efformet novum mundum. Lex mosaica data est mense tertio egressionis Israel de Aegypto; cum festum Pentecostes etiam incidat in mensem tertium , orta est apud Iudaeos posteriores opinio hunc diem esse anniversarium legis datae, vel tabulas legis secundas esse eo die datas et ita Iudaei hunc diem sollemnem habebant in memoriam legislationis. Quae opinio prinum asseritur in tractatu Pesictha (apud Ugolini t. 16 p. 740) et qua ratione dies festus legis datae celebretur, scribit Buxtorf, de synagoga (Ugolini t. & p. 997). Haec opinio etiam quandoque affertur, ut declaretur, cur Spiritus sanctus eo die effusus sit in discipulos, scil. ut ostendatur Spiritum sanctum et tunc legem tulisse et nunc legem ferre (Theoph.); ei quoque sententiae calculum adiiciunt Severianus (in cat.), Beda, Barh. Lap. Beelen aliique; immo Hieronymus scribit confidenter : « supputemus numerum et inveniemus quinquagesimo die egressionis Israel ex Aegypto in vertice montis Sinai legem datam : unde et Pentecostes celebratur sollemnitas et postea evangelii sacramentum Spiritus sancti descensione completur, ut sicut priori populo quinquagesimo die, vero iubilaeo et vero anno remissionis et veris quinquaginta et quingentis denariis, qui debitoribus remittuntur, lex data est , apostolis quoque et qui cum eis erant, in centum viginti mosaicae aetatis numero constitutis, descenderit Spiritus sanctus » (ep. δὰ Fabiol. de 82 mansionibus; mans. 12; M. 92,707). Eo die legem datam esse, Leo Magnus quoque censet (de Pentec, serm. 1; M. 55,500). Sed nullum est eius rei indicium neque in s. litteris, neque apud Philonem vel Iosephum. Ex v. & videntur iam in domo antequam prodirent םג publicum locuti esse aliis linguis magnalia Dei, nisi malueris putare illud coeperunt quasi per anticipationem dici, quia narratio est satis concisa, quae iam progreditur ad describendam manifestationem Spiritus publice factam
2:5
v. 5 erant autem in Ierusalem habitantes ludaei viri religiosi ez omni natione quae sub coelo est, κατοικοῦντες dicitur de domicilio, de habitatione veri nominis; ea 'quippe notione adhibetur vox aliis in locis (cf. 1,19; 2,9; 7,9.5.48; 9,22; 11,29; 13,21; 17,94; 22,12 etc.) et ita explicant Chr. Oec. Theoph. Salm. Cai. Har. Beel. Felt. Wendt, Bl.; cum addatur viri religiosi, statim quoque innuitur, cur domicilium suum vel perpetuo vel ad longius tempus in urbe constituerint, scil. pietatis causa, ut cultui religioso, sacrificiis interessent, prope domum Dei, templum incolerent, sacris vacarent studiis. Dici ὑπερδολικῶς (Theoph.), populari loquendi modo ex omn: natione etc. patet 1. 6. ex multis nationibus, ex iis quae tum potissimum notae erant, ex omnibus terrae partibus tum nolis. Nam de huiusmodi solent homines quasi de omnibus loqui, idque recte , quia loquentibus revera sunt omnes quas scil. norint. Pauci explicant de iis qui solum ad breve tempus, ad festum celebrandum se iu urbem contulerint (Barh. Lap. Calm. Patr.); sed de huiusmodi legimus in v. 10 ἐπιδημοῦντες. cultatem plane diversam ibi deprehendit 27. : > pessime autem interpolatum in plerisque (praeter (א ᾿Ιουδαῖοι, cum de gentilibus manifesto agatur; ipsi Iudaei sunt ἔθνος (28,19 al.), neque possunt esse Iudaei ἀπὸ παντὸς ἔθνους vel Ἰουδαῖοι Πάρθοι, Μῆδοι, Αἰλαμῖται». Unde vult de solis gentilibus, proin de solis proselytis esse sermonem, qui in urbe sacra sedem collocavisse dicuntur, « quod minime a veri specie abhorret ». Adfuisse proselytos quoque planum est ex v. 11 et ex sermone Petri v. 39; at omnes isti qui ex nationibus recensentur fuisse gentiles certe falsum est. Nam eos ipsos Petrus alloquitur v. 14 viri Iudaei et qui habitatis Ierusalem; dein sicuti nos loquimur et recte loquimur de Iudaeis germanis, hispanis, polonis étc., ita ántiquitus quoque dici potuit. Atque revera eiusmodi locutiones reperiuntur in mischna; v. g. Baba mezia 7,9 ודיע הבבלי laddua Babylonius, et Baba bathra 5,2 נחום המדי Nahum Medus; et quae in textu dicuntur Medae, Arabes, explicantur a Bertenora filiae Israeliticae quae in Media, in Arabia sunt (vide Surenhusius II p. 26; IV p. 142. 178). Quare nihil obstat Parthos, Medos etc. censeri Iudaeos in iis regionibus natos et linguis illarum regionum utentes. Graeci quidem Chr. Oec. Theoph. ita loquuntur, ut illos non ex iudaico genere fuisse videantur indicare. Sonitus ille late per urbem percipiebatur. Unde factum est quod repentino strepitu exorto fieri solet
2:6
v. 6. facta autem hac voce φωνῆς, i. e. ἦχος. ν. 9 (Bl.) convenit multitudo et mente confusa est συνεχύθη i. e. obstupefacti sunt et conturbati prae admiratione rei plane inauditae, quoniam audiebat unusquisque lingua sua illos loquentes; supponitur quod per se ex narratione elucet, discipulos et apostolos in publicum prodiisse, neque uno loco constitisse, sed in multitudinem confertam ita sese insinuasse, ut omnes quotquot convenerunt testes et auditores esse possent. Divinitus autem factum esse censendum erit, ut singulis daretur eloqui illa lingua, quae erat adstantium ; proinde multitudinis concursum ita fere factum esse ut secundum nationes convenirent. Alias cogeris assumere vel insuper miraculum auditus vel magnam quandam audientium circumceursationem, ut tandem unusquisque suam perciperet linguam:
2:7
v. 7 stupebant autem omnes et mirabantur ; quae inter se locuti sunt vario modo, uno schemate effertur : dicentes : nonne ecce omnes isti qui loquuntur. Galilaei sunt ? erant igitur cogniti ut discipuli Iesu qui cum eo e Galilaea ascenderant;
2:8
v. 8 et quomodo nos audivimus ἀκούομεν audimus unusquisque linguam nostram tn qua nati sumus?
2:9
v. 9 Parthi et Medi et Aelamitae, oriundi ex provincia Elymaide, quae meridiem versus ad sinum persicum pertingit (Bee/.) inter flumina Eulaeum et Oroatem; de Persis in universum explicat Patr., quia inter Parthos, Medos et Mesopotamiam incolentes'velut medii locantur, nec probabile in illa gentium enumeratione nobilissimam nationem Persarum | 46 . ACT. 2,9-14. praetermissam esse ; et qui habitant Mesopotamiam, Iudaeam et Cap- | padociam; hoc loco poni Iudaeam, sane non exspectaveris; explicant quidem homines Iudaeam incolentes mirari posse, quod Galilaei loquantur in dialecto hierosolymitana, iudaica (cf. Matth. 26,73) — esto! at estne Iudaea collocanda inter Mesopotamiam et Cappadociam? id quod eo magis mirum est, quia ceteroquin in enumeratione ordo quidam non deest. Pro Iudaea legunt Armeniam Tertullianus (adv. Iud. 7; M. 92 ,610( et semel quoque Augustinus (c. ep. Manich. M. 42,180), quae regio ibi apte nominatur; Syriam eo loco nominat Hieronymus (ad Is. 11,10; M. 24,150), Pontum et Asiam i. e. Asiam provinciam proprie sic dictam, quae complectitur tunc temporis quidquid regionum 8 mari aegaeo patet inter meridianos Bithyniae terminos borealesque Lyciae et montis Tauri usque ad Galatiam et Cappadociam (Patr. ad 16,6); proin complectitur Mysiam, Lydiam, Cariam; cf. Piinius : a Telmeso asiaticum mare et quae proprie vocatur Asia; in duas eam. partes Agrippa divisit : unam inclusit ab oriente Phrygia et Lycaonia, ab occidente 862860 mari, a meridie aegyptio, 8 septentrione Paphlagonia ; alteram determinavit ab oriente Armenia minore, ab occidente Phrygia, Lycaonia, Pamphylia, a septentrione provincia pontica, a meridie mari pamphylio (Nat. Hist. 5,97, al. 98);
2:10
v. 10 Phrygiam et Pamphyliam , Aegyptum et partes Libyae, Africae legunt Tert. Aug. l. c., quae est circa Cyrenen i. e. Libya Cyrenaica, quae pentapolitana regio vocatur et quinque urbibus maxime illustratur teste Plinio (1. c. 5! Berenice, Arsinoe, Ptolomaide, Apollonia ipsaque Cyrene; et advenae Romani , οἱ ἐπιδημοῦντες, qui Roma adveneraní et per illos dies in urbe commorabantur; ita plerique vocem explicant (ef. Salm. Lap. Calm. Beel. Patr. Felt. Bels. Hilg. Bl.); alii intelligunt vocem de iis qui 6 Roma emigrerint et in Ierusalem domicilium collocaverint (Cai. Wendt) proin eodem sensu quo χατοιχοῦντες ; Sed consulto usurpatur alia vox; ef. 17,91 οἱ ἐπιδημοῦν- τες ξένοι advenae hospites;
2:11
v. 11 Judaei quoque et proselyti, ᾿Ιουδαϊοί τε xai zp., cum aliqua emphasi effertur non solum ludaeos, sed etiam proselytos adfuisse; nam « aliquanto gravior coniunctio est, si particulae τὲ-χαὶ inter se respondent; καὶ fortius aliquanto alterum membrum adiungit » ) 70/2, Devar. II p. 740); disceptari potest ad quos spectant hi; utrum scil. dicatur inter illos Romanos fuisse et genere Iudaeos et proselytos, alienigenas (ita Calm. Felt. Bl. Hilg.) an exprimatur, inter omnes qui enumerati sint et Iudaeos genere et alienigenas fuisse (cf. Bed. Lap. Har. Beel. Patr. Bels. Wendt). Atque hoc alterum magis ipsi enumerationi adeo generali congruere videtur. Uti itaque testes illi adventus Spiritus sancti describuntur antea ex regionum diversitate, 168 nunc quoque genere ac natione illos fuisse discretos; proin non solum adstitisse ludaeos ex variis regioni- = bus oriundos, sed etiam gentiles proselytos ex variis nationibus. Ita optime adumbratur indoles universalis Ecclesiae; Cretes et Arabes, audivimus eos loquentes, audimus, nostris linguis magnalia Dei, magna ac praeclara, insignia Dei facta. | esse, ut nemo non intelligeret, perinde ac si suam quisque linguam audis- Sel », id quod « secundum glossam et expositores communiter » evenisse Dionysius carth. indicat. Hanc interpretandi rationem Hilg. quoque sequitur. Aliter Wendt rem concipit; apostolos nova prorsus lingua esse locutos, sed huic novae linguae id divinitus esse inditum, ut omnes variarum linguarum homines eam intelligerent. Variorum varias opiniones referre supersedeo; nam verba narrationis inspiratae v. 4 nimis clara et distincta sunt. Solum adnoto testem doni linguarum esse /renaeum, qui affirmet : multos audivimus fratres in Ecclesia prophetica habentes charismata et per Spiritum sanctum universis linguis loquentes (adv. haer. 5,6,1; M. 7, 4131); quem locum ita Eusebius quoque intellexit, scil. charisma illud in Ecclesia perdurare et Irenaeum esse testem auritum (h. e. 5,7; M. 20,448), atque verba Irenaei graeca ita debere intelligi secundum contextum et grammaticam ostendit Fonck in periodico oenipontano Zeitschrift f. kath. Theologie, Innsbruck 1895 p. 377 seq. Res itaque non ex solo v. 11 est diiudicanda. Neque recurrendum est . cüm aliquibus ad allegoricam interpretationem, qua usus Philo decalogum dicit toti generi humano promulgatum per sonitum quendam ratione praeditum et vocem quae in linguam cuiusque gentis convertebatur (de decem oraculis 9) vel secundum modum rabbinorum, qui docebant vocem Dei promulgantis legem divisam esse in linguas septuaginta, ut ab omnibus 70 nationibus intelligi posset (cf. ZHfilg.). Rei novitas omnes percellit
2:12
v. 19 stupebant autem omnes et mtrabantur ad invicem dicentes : quidnam vult hoc esse? cf. v. 7; uti est stupentium, admirantium eadem saepius proferunt, quia ex abundantia cordis os loquitur (Dton.); διηποροῦντο 1. e. penitus incerti haerebant (cf. Luc. 9,7 haesitare; item Act. 10,7; ambigere Act. 5,94), quid hoc significaret. Neque deerant qui animorum ardorem qui in habitu vultuque loquentium apparebat et inflammatum impulsu divino dicendi genus frivole deridebant
2:13
v. 18 alii autem irridentes dicebant : quia musto pleni sunt isti; eos habent ludibrio tamquam ebrios; ex qua irrisione tamen recte "colligimus discipulos quasi in ecstasin raptos esse locutos; cf. 1 Cor. 18,93 nonne dicent quod insanitis? Verum malitia eorum 1nanifesta est; nam mustum non tribuit scientiam linguarum, immo ne. tempus quidem uvarum mustique erat; nam, ut Oec. dicit, γλεῦχος est vinum ab ipso torculari fluens dulce. Quare pessima eorum perversitas, qua sé obcaecare student et animi frivolam indolem manifestant, stulta illa cavillatione panditur (cf. Chr..Sever. Theoph.): Isti qui adeo manifestam Spiritus sancti operationem ludibrio habent aliosque ea irrisione ab ulteriore inquisitione rei extraordinariae avertere conantur, prorsus similes sunt pharisaeis qui opera 1650 attribuebant daemoni, ut plebem a fide Iesu retinerent et avocarent (cf. Matth. 12,94 seq.). Ex ipso narrandi modo (διαχλευάζειν verbum est grave) et ex frivola locutione illorum patet exhiberi a scriptore malitiam eorum infensissimam, cuius conscii ita irriserint. Quare perperam concludunt quandoque ex eorum verbis : isti ergo non audierunt eos loqui aliis linguis; nam si audivissent, quomodo loqui aliis linguis ad ebrietatem potuissent referre? Sed quid animus odio incensus non negabit aut omittet , si ei commodum videtur? Post exordium v. 15 Petrus brevi calumniam illam non posse consistere ostendit (v. 15), verum iam impleri vaticinium de effusione Spiritus Dei (v. 16-21). Cum vaticinium hoc spectet ad tempus messianum ( « in novissimis diebus » ), iam sermonem 8 v. 22 dirigit ad probandum Iesum esse Messiam; idque demonstrat ex resurrectione; nam David iam de resurrectione Messiae sibi promissi vaticinatus est — Iesus autem resurrexit, uti apostoli testes sunt, ergo Iesus est Messias qui in gloriam assumptus Spiritum sanctum misit; ergo quem ipsi interemerunt , hic a Deo declaratus est dominus et Messias (v. 22-36). Uti 1,15, ita hic quoque Petrus ut primas apostolorum agit; ibi curam et sollicitudinem de collegio apostolorum exhibuit, hic iam id agit ut ad Christi ovile quam plurimos adducat; muneris sui partes egregie ac fortiter obire incipit; v. 1% stans autem Petrus cum undecim, σταθείς cf. 5,90; 17,92; 27,91; ipsa dictione (cum undecim) Petrus corum quasi dux et princeps designatur, Jevaeit vocem suam, magna cum fiducia et fortitadine (Chr. Oec.) et locutus est eis, vox adhibetur sollemnior ἀπεφθέγξατο, cf. v. *, prout eius oratio non sine quadam sollemnitate a Luca inducitur; viri Iudaei et qui habitatis Jerusalem universi ci χατοιχοῦντες cf.
2:14
v. 5, hoc vobis notum stt et auribus percipite verba med , ἐνωτίζειν apud LXX pro האזין ; attentionem excitat et postulat. Loquitur aramaice , quam linguam certe etiam illi ludaei satis intelligebant qui iam diutius incolae urbis erant; eve- . nisse novo miraculo ut omnes exteri quoque diversarum linguarum eum intelligerent, putant aliqui (cf. Est. Patr.); sed de tali re mira nullum indicium reperitur; proin novum prodigium non est asserendum ;
2:15
v. 15 non enim, sicut vos aestimatts , hi ebrii sunt, γὰρ vim explicativam habet : nempe prudenter ac mansuete orditur; vides quam mitis sit defensio? neque dicit : vos subsannatis vel ridetis; neque in irrisores invehitur, benignius tractans eorum sermonem neque ad malitiam, sed ad ignorantiam eum referens et ita viam illis praestruens ad resipiscentiam (cf. Chr. Oec.); et rationem addit, ex usu et consuetudine vitae : cum sit hora diet tertia scil. post solis ortum; nemo autem matutino tempore convivium instituit. Apud rabbinos hora. qua primum liceat quidquam comedere assignatur quarta (cf. LigAtfoot, Horae hebr. ad h. 1. Wetst. Beel. Patr.). Quam apte et prudenter orationem insütuat Petrus, effert Chr. -- « nondum auditur nomen Christi , nec promissio illius est, sed Patris; vide sapientiam ; non statim transit ad ea quae Christum spectabant; alioquin omnia subvertisset » (sim. Oec.); viam sibi parat ostendens id fieri quod per prophetam erat promissum, et prophetiam recitans pios 1008608 sibi conciliat
2:16
v. 16 sed hoc est quod dictum est per prophetam Ioel :
2:17
v. 11 et erit in novissimis diebus (dicit Dominus), Ioel 2,98 seq. (hebr. 3,1) legitur : et erit post haec effundam etc. ; sed ex contextu apud prophetam sensus est : post periodum praeparationis orietur nova' epocha quae insignis futura sit larga effusione Spiritus Dei i. e. epocha messiana (vide Comment. in Proph. min. I. p. 231); quare Petrus necessario periodum messianam designat formula illa apud prophetas usitata (vide ad Is. 2,1. Mich. 4,1); non poterat in oratione hac dicere post haec contextu vaticinii totius omisso ; efundam de Spiritu meo (ἀπὸ, uti LXX) super omnem carnem; verbum effusionis ostendit muneris largitatem (Beda), quae non uni populo, sed omni carni, toti generi humano obtinget (vide Comment. 1. c.) et huius effusionis effectus, qui percipi facile possunt, recensentur aliqui : et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae i. e. divino impulsu loquentur salutaria, abscondita et futura, et iuvenes vestri visiones videbunt et sentores vestri somnia somniabunt; iis enim modis Deus se communicare velle iam Num. 12,6 edixit; nullus sexus, aetas nulla excluditur. Ad sermonem concinnum spectat illa singulorum donorum distributio per singulos ordines;
2:18
v. 18 e? quidem xai γε atque etiam, hebr. וגם (sed et, vulg.) super servos meos et süper ancillas meas (uti LXX) in diebus illis effundam de spiritu meo et prophetabunt;
2:19
v. 19 et dabo prodigia tn coelo sursum et signa tn terra deorsum, sanguinem et ignem el vaporem fumi, cum hac effusione mirabiles ait coniunctum iri effectus; uti moris est apud prophetas, uno quasi conspectu tota periodus messiana, eius initium ac consummata perfectio exhibetur; unde hic quoque effusioni Spiritus, qua Ecclesia conditur, conservatur, regitur, statim subiungitur id quod tandem in iudicio universali plenum suum habebit exitum
2:20
v. 20 sol convertetur in tenebras et. luna in. sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et manifestus; cf. Matth. 24,29. Marc. 13,94. 95. Luc. 21,95. Apoc. 6,12. seq. 8,7; 9,2; 16,9 seq. Contendunt aliqui critici, orationem Petri de dono linguarum nihil continere, unde illud in v. &. etc. tamquam interpolationem demon- Strari. Mira hominum ingenia et quandoque satis obtusa! Loquitur apostolus de effusione Spiritus, de prodigiis, de signis in terra! num clamores et gestus qui ebriorum esse censeri possunt veluti illius oraculi impletio proponuntur? nonne eo ipso quod /a/e oraculum nunc dicatur impleri, satis superque locutio illa miraculo effecta declaratur? Porro cum hac divina manifestatione coniungitur et promissio . et norma salutis :
2:21
v. 91 et erit, omnis quicumque invocaverit nomen Domini salvus erit i. e. qui Deum talem esse confitentur, implorant, diligunt ac venerantur, qualem nomine suo i. e. revelatione, promissis, beneficiis 56 manifestaverit. In hebr. nomen lIahve, quod nomen Deus foederi suo praefixit, quo et foederis illius constantiam, immutabilitatem , sublimitatem designaret et ultimum eius terminum, ipsius naturae divinae visionem ac fruitionem innueret; est enim lahve nomen Dei essentiale, 5 ὧν (cf. Ex. 3,15; vide de Hummelauer, Comment. in Exod. p. 50 seq. ; meum Comment. in Proph. min. I p. 55. 157. 233). — 0086 in v. 19. 20 dicuntur aliqui referunt ad stragem et cladem urbi et templo ἃ Romanis illatam, et prodigia cernunt in iis quae Iosephus refert in aere, urbe, templo esse facta (Bell. iud. 7,19), sanguinem, ignem intelligunt caedes, bella intestina et incendia urbis et templi (cf. Chr. Oec. Theoph. Cyr. in cat. Severiàn. Nicolaus in cat. Calm. lieel.); quae tamen acceptio angustior est; spectatur totum tempus messianum et praeprimis ultimum iudicium. Nova compellatione facta iam sermonem ad mentionem Iesu transfert v. 92 viri Israelitae, nomen est honoris ac dignitatis (cf. Gen. 32, 28. Act. 5,10) audite verba haec, « nec dicit; obtemperate, sed audite, quod sane molestum non erat; et adverte quomodo nihil sublime dicat, sed ab humilioribus incipiat » (CAr.), Iesum Nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis, apud vos, ei; 06, 8 scientibus et plane cognoscenüibus, virtutibus, prodigiis et. signis quae fecit Deus per illum in medio vestri, sicut et vos scitis; ostensurus Iesum esse Messiam ab iis incipit, quae in omnium conspectu gesta sunt; bene expendit σ΄». prudentem orationis dispositionem : « nec dicit statim eum resurrexisse, sed quod a Deo ad ipsos venerit; hoc autem manifestum est iis quae fecit; neque dicit ipsum fecisse, sed Deum per ipsum, ut modestius loquendo eos pertrahat, ad quam rem ipsos testes vocat »;
2:23
v. 93 hunc definito consilto et praescientia Dei traditum, sic enim Deus dilexit mundum ut Filium suum unigenitum daret (Ioan. 3,16); Deus Pater secundum suum consilium, decretum determinatum Iesum tradidit, permisit potestati inimicorum; tradidit eum in passionem et mortem ; nam calicem quem dedit mihi Pater non bibam illum (Ioan. 18,11) et sicut mandatum mihi dedit Pater, sic facio (loan. 14,31); proin quae Iesu acciderunt, a Deo praescita erant; sua enim praescientia a tota aeternitate sciebat fore ut Iudaei Iesu inferrent necem et a tota aeternitate decreverat, ut Iesus pro hominum salute oppeteret mortem. Nam proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. (Rom. 8,32). Hisce igitur Petrus obviam it tacitae quasi obiectioni, quae iis in mentem venire posset : quomodo potuit legatus Dei morte turpissima plecti? praevidit Deus malitiam Iudaeorum, eam permisit atque ita Iudaei voces prophetarum iudicantes et occidentes Iesum impleverunt (Act. 13,21), per manus iniquorum Pilati, militum praesidis, a/fligentes tnteremistis προσπήξαντες affigentes scil. cruci; nam clamoribus et minis eorum tandem praeses romanus invitus Iesum ,mortis damnavit. In vulg. legitur affligentes; sed recte habet « gigas librorum » uti etiam Lyranus a/figentes. 1008061 Iesum cruci affixerunt et occiderunt gladio linguae, ut ait Aug. (in Ps. 63,2), quia coegerunt iudicem romanum. Iam illud divinae approbationis signum iis proponit quod iis datum iri ipse Iesus saepius asseruit (Matth. 12,39; 16,&. Luc. 11,29. Ioan. 2,19)
2:24
v. 24 quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, i. e. solutis vinculis inferni (scheol cf. 2 Sam. 92,5 funes inferni חבלי שאול ; sed Ps. 18,5 hebr. funes mortis; LXX in Ps. ὠδῖνες, 2 Reg. 92, 'δ συν- τριμμοί; distinguunt ^an funis, han dolores); iuz(a quod καθὲτι secundum id quod, propterea quod impossibile erat teneri illum αὖ eo; fieri nullatenus potuit, ut Iesus captivus teneretur ab inferno, a scheol. Quia Jesus post resurrectionem se non populo manifestavit, Petrus prudenter probat ex vaticinio resurrectionem, priusquam ad testimonium apostolorum provocat. Nam ipso vaticinio animi ad notionem resurrectionis Messiae praeparantur ideoque etiam ad eius fidem, quam testimonio confirmari audient
2:25
v. 25 David enim dicit in eum, verba eius illum spectant, de eo enuntiantur : providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear, Ps. 15,8 (hebr. 16,8), iugiter mentem meam ad Dominum intendebam; adiutor mihi adstat, ne commovear, titubem;
2:26
v. 26 propter hoc laetatum est cor meum et ezultavit lingua mea (ita LXX; hebr. כבודי gloria mea i. e. animus meus), ?nsuper et caro mea requiescet in spe (hebr. secure, in quiete et securitate; LXX ἐπ᾽ ἐλπίδι)
2:27
v. 27 quoniam non derelinques animam meam in tnferno nec dabis sanctum tuum! videre corruptionem, LXX διαφθοράν; hebr. שחת , quae vox certe habet notionem putredinis, corruptionis, uti patet Iob 17,1% : putredini dixi : pater meus es; mater mea et soror mea vermibus; ita explicari debet ob membrum parallelum et eo sensu vocem acceperunt non solum LXX, sed etiam Aquila et Theodotion; adverte שחת Iob 17,1& nomen considerari masculinum; ergo vox ea distinguiter ἃ nn? fovea, quod est nomen femininum; vide quae dixi in Comment. in Iob p. 225. Pro corruptione vita et beatitate donatur
2:28
v. 98 notas mihi fecisti vias vitae, hebr. me edoces viam vitae; proin a Deo ad vitam educitur et replebis me iucunditate, cum facie tua μετὰ t. Xp. טסט Cum facie tua, apud faciem tuam, apud te; hebr. abundantia laetitiac apud faciem tuam. Nova compellatione eaque magis familiari jam transit ad vaticinium explicandum
2:29
v. 29 viri fratres, ad corda illorum. loqui vult, suum in eos ostendens amorem, /iceat audenter ἐξὸν μετὰ «agencias fas (est? esto?) cum libertate dicere ad vos de patriarcha David , quoniam defunctus est et sepultus et sepulcrum eius est apud nos usque in hodiernum diem, πατριάρχης, ἄρχων vel auctor πατριᾶς, auctor gentis vel stirpis ex qua Messias oriunÜlus erat; de sepulcro David cf. Neh. 3,16; eius sepulcri mentionem facit Josephus (Antiq. 7,15,3; 13,8 "ἘΣ 16,7,1 et Bell. iud. 1,9,5( ;
2:30
v. 30 propheta igitur cum esset et sciret quia iureiurando turasset illi Deus de fructu lumbi eius sedere super sedem eius, cf. 2 Reg. 7,19. Ps. 131,11; 88,30;
2:31
v. 31 providens locutus est de resurrectione Christi quia neque derelictus est in inferno, 66 dcscensu Christi ad inferos scribit Petrus etiam 1 Petr. 3,19; neque caro eius vidit corruptionem; unde oraculum David in Iesu est impletum; id quod testes oculati confirmant :
2:32
v. 32 hunc Iesum vesuscitavit Deus , cutus omnes nos testes sumus; cf. 1,22; 10,41. lam si iis de resuscitatione Iesu persuasum est, facile credent eius exaltationem; cum primum enim Messias demonstratus est, etiam probatum est impleri vaticinia messiana; unde concluditur
2:33
v. 33 deztera igitur Dei exaltatus; i. e. per Dei. potentiam ; sunt qui ob v. 36 explicent : ad dexteram Dei exaltatus; quae éxplicatio ab indole graecae linguae quidem non abhorret (nam poetae quandoque et scriptores aetatis posterioris verbis quae motum significant adiungunt dativum pro praepositione εἰς, πρός) et Winer-Moulton eam adoptat (A treatise on the Grammar, 1882 p. 269); attamen háec constructio alibi in novo testamento vix occurrit; dein magis videlur spectare ad contextam orationem, ut sicut dictum est Deum resuscitasse, ita exaltatio quoque Christi in coelum ad Dei potentiam referatur, id quod ad Ps. 15 (cf. v. 95-98 modo allatos) quoque congruit. Insuper habetur progressio orationis : enuntiatur exaltatio, quae qualis ac quanta sit, dein pro- | ponitur; e£ promissione Spiritus sancti accepta a Patre effudit hunc quem vos videtis οἱ auditis i. e. Christus accepit.a Patre potestatem promittendi et mittendi Spiritum sanctum ; Spiritus sanctus iam in vaticiniis messianis promissus erat (cf. 1061, Ez. 11 ,19; 86,20. Is. 44,3); unde facile patet fore ut per Messiam detur, quare iam praecursor id annuntiavit (Matth. 3,11) ; τοῦτο omnino potest referri ad τὸ πνεῦμα ἅγιον (cf. Patr. Feit.), vident, audiunt effectus Spiritus; potest etiam verti :d quod! videtis et auditis. Bene notat CÀr. quomodo Petrus progressione quadam dignitatem Christi explicet; iam enim dicit : ipse effudit. Ceterum quae Petrus dicit, doctrina Christi imbutus dicit; cf. Ioan. 15,16; 15,96; 16,7. Qualiter sit exaltatus declaratur
2:34
v. 38 non enim David ascendit in coelum; dixit autem ipse : dizit Dominus Domino meo : sede a deztris meis,
2:35
v. 35. donec ponam inimicos tuos scabellum: pedum tuorum, Ps. 109,1; cf. Matth. 22,43; Christus itaque in coelum assumptus factus est σύνθρονος Dei, eodem honore eademque regnandi dignitate praeditus. Sermo fit ad Messiam ; unde significatur Christum secundum humanam naturam esse assumptum ad. consessum dexterae Dei ; proin naturam illam humanam esse elevatam supra omnes creaturas et proximam Deo et iam possidere summam illam dignitatem regni. De sessione ad dexteram cf. 3 Reg. 2,19. Eph. 1,20. 21. Hebr. 1,3. lam vela contrahit Petrus conclusione gravissima quam magna dicendi libertate et fortitudine enuntiat, minime veritus accusationem tremendam, sed veram eorum auribus inferre
2:36
v. 36 certissime sciat ergo omnis domus Israel, tota natio, quia et Dominum eum et Christum fecit Deus, ut talem constituit et proinde ut talem agnosci vult et iubet, Aunc Iesum quem vos crucifizistis! magna vi epexegetice additur hunc Iesum et dein effertur, quanta in oppositione ipsi egerint : Deus eum constituit regem Messiam , vos turpissima morte eum occidistis! « Bene huc desinit illorum animos exagitans; postquam enim ostendit qualis. quantusque sit, tum reliquum erat ut et audax illud facinus declararet palam, ut sic maius ostenderetur eosque timore corriperet ; non enim sic homines beneficiis alliciuntur, ut timore castigantur » (CÀr.) et Lap. : > hic ingens est stimulus quo S..Petrus mira libertate et sinceritate pupugit corda Iudaeorum ». Ex hac Petri oratione et argumentatione simul discimus quam verum sit illud : tunc aperuit illis sensum , ut intelligerent Scripturas (Luc. 24,45). Nam hae interpretationes censendae erunt illae ipsae quas Dominus post resurrectionem loquens de regno Dei suos edocuit apostolos. Unde nobis-quoque norma interpretationis exhibetur. Petrus aramaice loquens eadem dialecto oracula recitasse putandus erit; Lucas graece scribens ea fere ex interpretatione graeca, quae sensu nullatenus differt, transsumpserit. Psalmum 109 sensu litterali esse messianum videtur certum; psalmum 15 typice messianum ita aliqui dicunt, ut totus psalmus significatione litterali ad Davidem, typice ad Christum spectet (cf. Calm. Hoberg); alii aliquam psalmi partem ad David, alteram ad solum Christum pertinere malunt. Qua sententiarum diversitate cum argumentatio Petri non tangatur, non est cur in ea discutienda hoc loco immoremur; est ea interpretis Psalmorum. | | \ Moyses quidem die pentecostes sollemnitatem primitiarum praece- - pit initiari, nunc autem superveniente Spiritu sancto, non manipuli spicarum, sed animarum sunt primitiae Domino consecratae (Beda); nam Spiritu sancto corda movente et vim ac vigorem addente verbis Petri
2:37
v. 37 hts autem auditis compuncti sunt corde χατενύγησαν quasi acri stimulo puncti dolore acerbo perculsi sunt, e£ dixerunt ad Petrum et ad reliquos apostolos : quid faciemus, viri fratres; culpam itaque nationalem quam condemnato Iesu contraxerant agnoscunt et de ea summopere dolent; adfuisse quoque qui clamaverant : crucifige, sane probabile est; illos prae reliquis sollicite.quaerere quid sibi iam praestandum sit planum est. Apparet exauditio illius : Pater, dimitte illis, nesciunt quid faciunt (Luc. 23,35);
2:38
v. 38 Petrus vero ad illos : poenitentiam , inquit, agite, γμετανοήσατε, advertunt imperativo aoristi hanc etiam inesse notionem, ut sine ulla mora, statim aliquid fieri praecipiatur; μετανοεῖν ita dicit mentem mutare ut simul dolor de actione praeterita significetur; respondet itaque verbo poenitere; cf. Matth. 11,21 in sacco et cinere μετανοεῖν, Luc. 10,13,29 Cor. 12,91; atque eo sensu etiam apud profanos adhiberi, certum est; vide exemplain Comment. in Matth. I p. 117. Uti Ioannes baptista et Christus ipse praedicationem inceperunt a poenitentia, ita Petrus quoque docet intrandum esse in regnum Dei, in regnum messianum per poenitentiam; sed simul promulgat praeceptum Christi (cf. Matth. 28,19. Ioan. 3,5) : et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi; nomine singuli cognoscuntur et ab aliis distinguuntur; unde nomen Dei, Iesu pro iis omnibus ponitur quae Deus de se revelavit, quibus nobis notus est. Nomen Iesu Christi proinde omnia complectitur, quae de eo credenda et confitenda sunt; ergo baptizari in eius nomine nibil aliud est nisiàmmersionem sacram illam suscipere quae adiunctum habet modum (iv) qui nomine Iesu Christidesignatur ; est itaque baptismus qui fit ex praescripto Christi et qui suscipitur cum fide et confessione Iesu Christi. Alii legunt hoc loco ἐπί, qua particula causa et fundamentum exprimitur cui aliquid innititur; pariter nomen Iesu, id quod de eoscitur et creditur illud est, in quo baptismus nititur, ex quo vim et efficaciam sortitur. Finis autem et terminus ad quem iste baptismus dirigitur est in remissionem peccatorum vestrorum et accipietis donum Spiritus sancti ; ita baptismus Christi discernitur ἃ baptismo Ioannis et declarátur quid sit Iesum baptizare in Spiritu sancto. Fit enim remissio peccatorum per infusionem gratiae sanctificantis et per Spiritum sanctum qui datus 6% nobis (Rom. 5,6). Donum illud est ipse Spiritus sanctus, quatenus simul eum gratia creata novo modo in anima iusti inhabitat (cf. 1 Cor. 6,19). rit baptisma christianum conferre necne. — Sententia S. Thomae hodie derelicta est. Adhortationi et promissioni quam enuntiavit (baptizetur, accipietis) adiungit rationem firmam et ad animos spe ac 800018 imbuendos aptissimam
2:39
v. 39 vobis enim est repromisstio et filiis vestris, illa. scil. promissio v. 33 quam ex Ioele recitavit v. 17, fore effusionem Spiritus " Sancti, quae promissio primo et per se genti ludaeorum fit, verum; uti alia vaticinia messiana, non in una stirpe quasi concluditur et absolvitur, sed ad exteras quoque nationes protenditur : et omnibus qui longe sunt τοῖς εἰς μαχράν (scil. χατοιχοῦσιν, cum εἰς cf. Matth. 29,93; &,13. Act. 7,4; etiam 2,5 apud aliquos testes), quoscumque advocaverit Dominus Deus noster, ex omnibus nationibus Dominus suos sibi vocaturus est ad regnum suum, ad Ecclesiam. Agi hic de gentibus ipsa verba omnino suadent. Nam Iudaei iam designati sunt vobis et filiis vestris; hos enim ad solos incolas urbis referrenon est ulla ratio, nam oraculum Ioel non de solis incolis urbis, sed de natione Iudaeorum agit. Neque οἱ ei; μαχράν Iudaei sunl inter gentes viventes; nam οἱ εἰς μαχράν tales sunt, ex quibus Deus dicitur ad se vocaturus esse quoscamque voluerit προσχαλέσηται; iam ea voce designantur qui eousque alieni sunt a Deo; alieni autem a Deo Iudaei conditione nationis foederisque spectata vocari non possunt. Etiam in evangelio ludaei omnes ratione habita regni messiani appellantur 22-00, χεχλημένοι; cf. Matth. 29,3. &.1& (Comment. II p. 241. 257). Recte itaque plerique de gentibus ea verba accipiunt (Oec. Theoph. Bed. Dion. Salm. Lap. Calm. Patr. Felt. Bl.); ad Iudaeos inter gentes commorantes referunt 2067. Wendt , ea quoque ducti opinione falsa: oraculum 106[ unam stirpem specíare iudaicam. Neque censeri potest vocationem gentium eo tempore fortasse Petro fuisse adhuc incognitam. Nam de ea iam locutus est Christus ante passionem (Ioan. 10,16), post passionem saepius (Matth. 98,19. Marc. 16,15. Luc. 25,47. Act. 1,8) et si Christus apostolis aperuit sensum vaticiniorum messianorum, non potuit non loqui de vocatione gentium. Non obstare Act. 10, vide infra. Quanto studio docuerit et exhortatus sit fratres, narratur
2:40
v. 0 aliis etiam verbis plurimis testificatus est et exhortabatur eos, proin graviter affirmans et testimonium reddens et arguens atque admonens et rogans loquebatur ad eos, dicens : salvamtint a. generatione ista prava σχολιᾶς, perversa et improba, quae scil. non recta graditur via, verum tortuosa et curva sequitur. Dicitur salvari ἀπὸ, scil. ut suam quaerant salutem, ut salutem messianam amplectantur sese separantes ab aequalibus improbis ; ita sese salvabunt a poenis et ab interitu . generationis perversae. Iam clare indicatur fore ut magna Iudaeorum pars repudiet salutem messianam. Sequetur itaque « generatio haec mala et adultera » (Matth. 12,39) pessima constantia viam quam semel ingressa est et a qua noluit revocari (cf. Matth. 8,12; 21,41 seq.), uti oraculis quoque prophetarum iam praedictum erat (cf. Is. 65,9. Rom. 10,21). Quam efficax fuerit Spiritus sancti operatio, collige ex v. h1 qui ergo receperunt sermonem eius baptizati sunt et apposttae sunt in die illa animae circiter tria millia; appositae scil. ad eos qui jam antea in Christum credebant, uti illi centum viginti 1,15 (cf. 5,18; 11,25) ; ψυχαί uti 21 Ex. 1,5. Num. 31,56 etc. Bene dicitur in cat. ; tunc impleta est prophetia 158186 : quis audivit unquam tale aut quis vidit huie simile? numquid parturiet terra in die una aut parietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios suos; laetare Ierusalem et exsultate omnes qui diligitis eam (Is. 66,8. 10). Quaerunt potuerintne omnes isti eo die baptizari? Varia possunt excogitari. Fortasse omnes illi centum viginti vel plurimi ex illis administrabant. baptismum; num necesse est ut omnes eodem die sint baptizati ? quomodo baptizabantur? probabilissime per immersionem ; sed iam antiquitus etiam aspersione vel potius infusione esse baptizatum , discimus ex Docirina 12 ap.: ἔχχεον εἰς τὴν χεφαλὴν τρὶς ὕδωρ εἰς ἔνομα 0105 etc. (cap. 7). In sequentibus exhibetur nobis vita primorum Christifidelium v. 1.2 erant autem perseverantes 1n doctrina apostolorum et communicatione fractionis panis et orationibus; graece quattuor assignantur : assidue institutioni assistebant quam apostoli tradebant eique operam navabant intentam; pari diligentia studebant τῇ χοινωνίᾳ fraternae inter se societati (Cai.), CÀr. vocem explicat τὸ ἐμοθυμαδόν, animorum unionem ac consensionem ; proin.inter se coniuncti et consuetudine religiosa ac familiari uniti iam incipiebant coetum peculiarem ab aliis distinctum efformare. Tertio assidue intenti erant (προσχαρτεροῦντες) τῇ χλάτε! τοῦ ἄρτου, fractioni panis i. e. celebrationi eucharistiae, uti syriaca versio simplex iam explicite effert. Refertur fractio panis ad panem cucharisticum, uti iam ipso contextu suadetur, cum praecedat institutio salutaris animorumque sacra consensio quae ex ipsa Christi doctrina efficitur, et subsequatur frequens precationum studium. Dictio illa ex ipsa institutione eucharistiae petita est (cf. Matth. 26,96); quare apostolus quoque scribit : panis quem frangimus, nonne participatio corporis Christi est (1 Cor. 10,15) ὃ Demum 'dediti erant assidue ταῖς προσευχαῖς. Notat Beel. :« cum vero certae quaedam preces sacrae (ταῖς πρ. cum articulo) iungantur institutioni in doctrina sacra et participationi corporis Domini, non obscure hic delineatum est incruen- tum illud novae legis sacrificium, sacrificii crucis commemorativum, : quod Deo in Ecclesia catholica ubique terrarum offertur ». Preces sane antiquissimae quae olim fundebantur in perceptione eucharistiae habentur in Doctrina 12 ap. cap. 9, ibique cap. 1^4 eucharistia dicitur illud sacrificium (θυσία) quod propheta praedixit, in omni loco et tempore oblatum iri oblationem mundam. Divinitus quoque factum est , ut coetus fidelium per aliquod tempus servaretur sine ulla ab adversariis molestia, quo scil. recens haec ac tenera plantatio firmiores ageret radices;
2:43
v. 43 fiebat autem omni ani- "ae timor 1. e. omnes iis quae die pentecostes acciderant religioso quodam timore ac sacra verecundia affecti sunt, ita ut ab omni vexatione fidelium longe abessent et potius illos magna quadam reverentia prosequerentur. Ad quam augendam accedebant signa : 6 quoque prodigia et signa per apostolos in lerusalem fiebant ; hac parte turbari narrationem aliqui volunt, quia demum in capite sequenti sanatio claudi tamquam primum miraculum referatur; sed ubi scribitur fuisse primum ? nos remittunt ad 3,11 seq. 8,106.91. Verum nullibi dicitur esse primum ; 1d solum elucet fuisse miraculum maxime notum, quod ratione habita et hominis et multitudinis quae in templo congregata testis erat nemini mirum videri potest. Signis illis crescebat reliquorum reverentia : et metus erat magnus in universis ; quae pars in sat multis deest, et deesse potest, quia in antecedentibus res iam satis est expressa. Fidelium vita porro describitur socialis
2:44
v. && omnes etiam qui credebant erant pariter. & τὸ αὐτὸ; profecto sensus esse nequit quem Wendt vult tn eodem loco; numerus enim fidelium iam maior erat; minorem habet difficultatem quod Beel. proponit, eos fortasse in certa quadam urbis parte domicilium collocasse, ut quantum fieri posset vicini essent inter se. Explicat CÀr. de κοινωνίᾳ ἐν πολιτείᾳ ; communiter accipiunt de continua inter eos concordia et benevolentia (Theoph. Cai. Beel. Calm. Patr.), una erant negato omni discidio (B/.); simul erant, quia statis horis ad synaxin, ad concionem, ad orationem conveniebant (Lap.); proinde iam se ut coetum quendam ab aliis distinctum palam exhibebant (Feit.) et habebant omnia communia; imitabantur itaque fideles eam vitae rationem, quam apostolos et discipulos antea iam amplexos esse sciebant. Quare ditiores v. 45 possessiones «à χτήματα, dieitur vox de fundis, agris etc. e£ substantias τὰς ὑπάρξεις, bona. mobilia (Beel.) vendebant et dividebant illa scil. pecuniam ex venditione acceptam omnibus prout cuique opus erat; eos omnia bona vendidisse non dicitur; sed ita vendebant, ut egenis necessaria tribuere possent, et ex suis opibus et facultatibus liberaliter pàuperibus tribuebant, uti dicitur 4,32 : nec quisquam eorum quae possidebat aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia. Possidebant itaque opes et bona; at ea non ita sua esse dicebant et existimabant, ut non largiter iisdem uti ac frui perniitterent pauperióribus. Ita. esse intelligendum patet ex natura rei; quomodo enim fieri posset ut omnes omnia venderent bona: immobilia et mobilia? unde tandem posteà pecunia mox expensa viverent? patet ex Act. 4,92; patet, quia venditio agri & Barnaba facta singulari mentione digna habetur, quae esset superflua, si omnes idem 'praestitissent, patet denique ex verbis Petri 5,& et ex 12,19. Statis horis quibus populus ad publicam precationem conveniebat ipsi quoque templum adibant
2:46
v. &6 quotidie quoque perdurantes unanimiter ἔπ templo, seduli erant in frequentatione templi exemplum Christi imitati et apostolorum (3,1); neque enim erat e consiliis Dei, ut statim fideles seiungerentur 8 Iudaeis neque ut statim ritus et observantias veteres abiicerent; paulatim transitus ille e synagoga àd Ecclesiam erat faciendus; ea coniunctione quae per tempus aliquod erat retinenda ludaeis via parabatur ad regnum messianum; verum cultui illi in templo alterum substituebant in domibus privatis, quem docuerat Christus : et frangentes circa domos panem xxv'clxcw potest omnino explicari. per domos, domatim; cf. 15,91 χατὰ πόλιν (in singulis civitatibus) et Luc. 8,1 χατὰ πόλιν xal χώμην, eodemque modo hic legitur xa0' ἡμέραν per unumquemque diem (Patr. Felt.). Potest tamen etiam accipi domi i. e. privatim, in oppositione ad ἐν τῷ ἱερῷ, in templo orationibus quidem vacabant, sed privatim celebrabant eucharistiam. Ita puto etiam hic verba esse intelligenda cum Saím. Lap. Tir. Feit.; at plerique non de pane eucharistico, sed de cibo communi explicant (οἴ. CAr. Oec. Theoph. Cai. Dion. Beel. Calm. Patr.);, verum est panem frangere etiam de comestione profana et communi adhiberi 90,11; 97,35, neque de eucharistia explicandum censeo Luc. 25,30. Verum hoc loco tamen quaedam reperiuntur, quibus explicatio de cibo communi excludi videatur. Nam illud χατὰ οἶχον opponitur «à ἐν τῷ ἱερῷ; sed eos cibum sumpsisse non in templo, sed domi, certe peculiari mentiohe non indigebat; in templo autem eos orasse, at cultum suum peculiarem privatim vcl per domos exercuisse, apte commemoratur simulque suppletur id quod in v. 42 dictum erat. Dein de cibo communi statim sermo infertur; cur id adderetur, si iam frangentes panem idem indicavit? sumebant cibum cum ezsultatione et. simplicitate cordis omni scil. gaudio spirituali repleti et animorum candore, integritate, ingenuitate conspicui morumque suávitàte; v. &7 collaudantes Deum « non coarctandum videtur ad preces ante et post mensam factas, sed universalius intelligendum : Dei laudes indesinenter praedicabant » (Beel.); quae acceptio magis generalis etiam sequenti membro confirmatur : et habentes gratiam ad omnem plebem ; grati erant omni plebi; omnes illis favebant ob vitae probitatem, modestiam, caritatem quam exhibebant. Eorum vitae sanctitate, institutione et doctrina. apostolorum et potenti Spiritus sancti gratia effectum est, ut numerus fidelium in dies augeretur : Dom:nus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idtpsum τοὺς σωζομένους Dominus addebat; cf. v. 40; qui itaque salutem messianam amplexi salvabantur ex generatione ista prava. Dominus eos apponit, addit; nam incrementum dat Deus (1 Cor. 3,7) et Deus vocat ad regnum messianum (of. Ioan. Si me persecuti sunt, et vos persequentur (Ioan. 15,20). Quam vere Christus id suis praedixisset, mox primi Christifideles experti sunt, et primo quidem ipsi apostoli. Eius persecutionis occasio fuit miraculum in nomine Iesu a Petro patratum et intrepida Petri de Iesu resurrectione concio. Synedristae enim, uti Iesum occiderant, ita eius noACT. 3,1-3. 67 minis mentionem plane exstirpare unice in votis habebant. Quare pugnam suscipiunt, quam primum Petrus in ipso templo Iesum Servatorem annuntiat. Quomodo itaque Ecclesia ipsis infestationibus creverit gloriosa et victrix, in sequentibus enarratur. Novae quasi huius periodi initium exstilit a sanatione hominis claudi a nativitate;
2:1
La promessa di Gesù riguardante l'invio dello Spirito Santo fu realizzata in due modi: visibile e particolarmente solenne nella Pentecoste (Act. 2, 1-4) e invisibile in tutti i battezzati, i quali son detti da s. Paolo « tempio di Dio » (I Cor. 3, 16) o « tempio dello Spirito Santo, che è in voi, che avete da Dio e non siete vostri …
PENTECOSTE. - I. S. SCRITTURA. - Festa ebraica, 7 settimane o 50 giorni (onde l'appellativo greco « cinquantesimo » [giorno]) dopo la Pasqua, divenuta solennità cristiana perché in quel giorno si inaugurò miracolosamente la comunità diretta dagli Apostoli (Act. 2, 1-14).
… Forse il fenomeno era simile alla glossolalia di cui Act. 2, 1-21; 10,44 sg.; 19,6; I Cor. 14. L'esaltazione si comunicava talvolta agli astanti, per qualche predisposizione o per un particolare intervento divino (cf. I Sam. 19, 20-24): da queste …
2:5
Un'idea dell'immensa diffusione degli Ebrei nella d. è data da Act. 2, 5: «Fra i Giudei residenti a Gerusalemme [in occasione della Pentecoste] c'erano uomini pii di ogni nazione di sotto il cielo». …
… Esaminati Gen. 41, 54 sgg.; Deut. 2, 25; II Par. 20, 29; Act. 2, 5, si ammetterà facilmente che si tratta di relativa universalità geografica. …
2:8
… dell'Asia [proconsolare], della Frigia o della Panfilia, dell'Egitto o delle parti della Libia Cirenaica; altri Romani avventizi, Giudei o proseliti; altri Cretesi ed Arabi; eppure tutti quanti li udiamo parlare delle grandezze di Dio nei nostri linguaggi» (ibid. 2, 8-11). Gli Oracoli sibillini (verso il 140 a. C.) scrivono che «tutta la terra e tutto il mare è pieno» di Giudei (III, 271).
2:9
Nel Nuovo Testamento A. (Act. 2, 9; 4, 9; 16, 6; 19, 10, 22, 26; 20, 4, 16, 18; 21, 27; 24, 19; 27, 2; Rom. 16, 5; I Cor. 16, 9; II Cor. 1, 8 II Tim. 1, 15; IPt. 1, 1; Apoc. 1-3) indica la provincia romana di A. (costituita …
V'erano ebrei della C. fra coloro che ascoltarono la prima predica di s. Pietro (Act. 2, 9) e lo stesso apostolo indirizza la sua prima lettera anche ai fedeli della C., evangelizzata forse da s. Paolo nel suo viaggio alla volta della Galazia. …
Act. 2, 9 parla di una diaspora giudaica nella Partia; e si può pensare alla presenza di convertiti al cristianesimo di ritorno dalla straordinaria Pentecoste cui avevano assistito. …
Sia per il suo significato che per la buona stagione in cui cadeva, la festa di P. era molto frequentata anche dai Giudei della diaspora (cf. Act. 2, 9-11). Anche s. Paolo nel suo terzo viaggio, tornando dalla Grecia, non volle fermarsi ad Efeso perché aveva fretta di giungere a Gerusalemme per la P. Essa è nominata anche in I Cor. 16, …
2:10
Lo storico Giasone (II Mach. 2, 23), e poi Simone (Mt. 27, 32; Mc. 15, 21), angariato a portar la croce di Gesù, erano di C. Nella prima Pentecoste cristiana Giudei della Cirenaica erano presenti al discorso di Pietro (Act. 2, 10); essi possedavano in Gerusalemme una propria sinagoga, i cui membri presero parte alla condanna e al martirio di s. Stefano (Act. 6, 9). Alcuni giudei ellenisti « ciprioti e cirenei …
… Ind., I, 6). Fra i presenti a Gerusalemme nel giorno della Pentecoste erano pure giudei «abitanti della L. presso Cirene» (Act. 2, 10). Le vicende del cristianesimo in L. sono strettamente unite a quelle d'Egitto e il personaggio più illustre ne è il vescovo Sinesio (v.).
2:11
… Ind., II, 7, 1). Testimoni a Gerusalemme della Pentecoste cristiana ne riportarono in patria il messaggio cristiano (Act. 2, 11). La nave che trasportava Paolo nel viaggio da Cesarea a Roma, girato il capo Salmone, avanzò verso la costa meridionale per giungere alla baia di «Buoni Porti» (οὐδὼν Αὐκέως, Volg. …
ELLENISTI ('Ελληνισταί). - Con questo nome venivano designati i giudei della diaspora (Act. 2, 11; 6, 1) che vivevano fuori della Palestina e parlavano greco. …
… Probabilmente era ancora con s. Paolo nel viaggio da Roma in Oriente dopo la di lui liberazione; in questo tempo fu incaricato di riorganizzare le cristianità di Creta, fondate forse da quei Cretesi convertiti un trentennio prima (Act. 2, 11). Poi seguì o raggiunse l'Apostolo, prigioniero a Roma nel 66, di dove si diresse, certo per motivi di apostolato, nella Dalmazia, ma sembra con dispiacere di Paolo, rimasto quasi …
2:14
I. LA C. APOSTOLICA. - Prima che comparissero gli scritti neotestamentari (c. scritta), era già viva ed operante la c. orale, espressione autentica del magistero della Chiesa, fonte primaria della c. scritta, che s'iniziò col primo discorso di Pietro (Act. 2, 14-36) e prese rapido sviluppo a misura che la religione cristiana progrediva in estensione e profondità. …
GIOELE (EBR. JÔ'EL « JAHWEH È DIO »)
… A quest'ultimo si riferisce il celebre oracolo (2, 28-32; ebr. 3, 1-5) realizzatosi nella Pentecoste (Act. 2, 14-21; cf. Rom. 10, 12 sg.).
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
… pescare trasse altri sei discepoli (Io. 21, 3). Dopo l'ascensione di Gesù, Pietro si trovò nel pieno possesso cosciente e operante del suo p. Egli presiedette all'idezione di un nuovo apostolo (Act. 1, 15-26); per primo, come capo degli Apostoli predicò (ibid. 2, 14) e come tale fu interpellato dagli uditori (ibid. 2, 37); operò il primo miracolo (ibid. 3, 6) e altri poi con la sola sua ombra (ibid. 5, 15); fu lui che rispose al Sinedrio (ibid. …
2:15
… Terruliano: «Porro cum in eodem commentario Lucae et tertia hora orationis demonstretur...» (De Ietunio, 2, 10, cf. Act. 2, 15). Clemente Alessandrino cita Act. 17, 23, «come Luca negli A. degli A. ricorda» (Stromata, 5, 12, 82: PG 9, 124). Origene: «Luca che scrisse il Vangelo e gli A.» (presso Eusebio, Hist. …
… Questa ora di preghiera, usata già nella Sinagoga (cf. Dan. 6, 10; Ps. 54, 18), passò nell'uso cristiano (Act. 3, 1; cf. 2, 15; 10, 9) come preghiera privata per santificare il giorno (Didaché, cap. 8, 3; Tertulliano, De oratione, 23; De ieiunii, cap. 10; Cost. apost., cap. VIII, n. 34, 1); come ora canonica …
… passi della Chiesa apostolica ed in particolare nei discorsi di s. Pietro, s. Stefano e di s. Paolo: l'ebraismo e il cristianesimo sono le due tappe uniche in cui si è attuata successivamente la divina « dispensazione » per la salvezza dell'uomo (cf. Act. 2, 15-36 [discorso di s. Pietro alla Pentecoste]; 7, 2-53 [discorso di s. Stefano ai farisei]; 13, 15-41 [discorso di s. Paolo ad Antiochia]). …
I. STORIA DELLE ORE LITURGICHE. – 1. Le Ore private dei tre primi secoli. – Dalla S. Scrittura appare che gli Apostoli per la loro orazione seguivano i tempi usati già nella sinagoga, cioè l'ora terza (Act. 2, 15), la sesta (Act. 10, 9) e la nona (Act. 3, 1), che perciò vengono dette anche «ore apostoliche». …
2:16
primi cristiani e l'effusione dei suoi carismi, predetta da Gioele (cf. Act. 2, 16 sgg.), apparivano notoriamente (ibid. 1, 4-8) come l'adempimento della grande promessa di Gesù nell'Ultima Cena. …
2:17
… alla fondazione e allo sviluppo del Regno di Dio (Lc. 1, 15, 35, 41, 67; 2, 25-27; Mt. 3, 16; 4, 1; 10, 20; 12, 28; Lc. 4, 1, 14; Io. 14, 17; 16, 7-15). Gli Atti degli Apostoli rilevano costantemente l'azione dello Spirito divino, sommo dono messianico (Act. 2, 17) nella Chiesa primitiva (Act. 1, 2, 8; 2, 2-33; 4, 8; 8, 17-19; 10, 44-47; ecc.; I Cor. 12-14).
… Infatti, il giorno della Pentecoste, s. Pietro citò il testo di Gioele (Act. 2, 17) e molti Padri e scrittori dei primi cinque secoli si fondarono volentieri nell'autorità del Vecchio Testamento (J. Lebreton, Histoire du dogme de la Trinité, I, 6e ed., Parigi 1927, …
2:20
… volte in I-II Thess., oltre la p. dell'Anticristo in II Thess. 2, 9), da Iac. 5, 7, 8, da II Pt. 1, 16; 3, 4, 12, da I Is. 2, 28, e da Mt. 24, 3, 27, 37, 39. Vi equivalgono i termini: « giorno [del Signore o Cristo] » (17 volte in s. Paolo: Act. 2, 20; I Pt. 3, 10, 12; Apoc. 16, 14), « manifestazione » (ἐπιφάνεια: 5 volte nelle epistole pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; …
2:22
… Pietro, sia per il posto preminente da lui tenuto tra i primi banditori della « buona novella », sia perché nei suoi discorsi sembra abbia tracciato le grandi linee della c. (cf. Act. 1, 22; 2, 22-40; 10, 36-43). E questa c. non fu il prodotto della collettività creatrice, come affermano molti razionalisti, e recentemente i fautori del « metodo della storia delle forme » (formgeschichte …
… Ora la predicazione di Pietro si estendeva dal Battesimo di Giovanni fino all'ascensione di Gesù (Act. 1, 21; cf. 10, 37-42), ed insisteva sui miracoli operati da Cristo (ibid. 2, 22; 1, 38). Tali sono appunto le caratteristiche del secondo Vangelo.
… Nazaraeus); 26, 71; Lc. 18, 37; Io. 18, 5, 7; 19, 19; Act. 2, 22; 3, 6; 4, 10; 6, 14; 22, 8; 26, 9. In Act. 24, 5 sg. Paolo viene accusato come «capo della setta dei Nazorei». …
2:23
… redenzione per molti (Mt. 20, 28); come un adempimento di profezie, necessario perché G. C. entrasse nella sua gloria (Lc. 24, 25-27). La prima catechesi apostolica vide pure nella Passione un fatto avvenuto perché e come Dio lo aveva previsto e decretato (Act. 2, 23), un ripudio da parte dei Giudei della pietra, che divenne poi la pietra d'angolo (Act. 4, 11); un riunirsi insieme di Erode e Pilato, dei gentili e degli Israeliti contro il santo …
2:24
… profeta David e sapendo che Dio gli aveva promesso con giuramento che uno della sua stirpe doveva sedere sopra il suo trono, profeticamente disse della Risurrezione di Cristo che egli non fu abbandonato nello fē'ōl, né la carne di lui vide la corruzione » (Act. 2, 24-31). Anche in altri passi del Nuovo Testamento si fa allusione alla dimora dell'anima di Cristo nel l. (Mt. 22, 40; Rom. 10, 6-7; probabilmente in I Pt. 3, 19-20).
2:25
… Il M., infine, come discendente di David (II Sam. 7, 16), è un uomo; e David ne descrive le sofferenze (Ps. 21 [22]) e la Risurrezione (Ps. 15 [16]; cf. Act. 2, 25-32; 13, 35 sgg.; A. Vaccari, La Redenzione, Roma 1934, pp. 165-90). Certo i contemporanei del gran Re e, talvolta, lo stesso profeta (Sum. …
2:28
… gli sarà propizio per i meriti di Cristo, e così comincia ad amarlo come fonte di ogni giustizia e perciò a ribellarsi contro i suoi peccati con quell'odio e quella detestazione che costituisce la penitenza, richiesta prima di ricevere il Battesimo (Act. 2, 28). E quindi il peccatore propone di ricevere il Battesimo, di cominciare una nuova vita e di osservare i comandamenti divini» (sess. …
2:32
ξ) Le manifestazioni della nuova vita. - Gli Apostoli nella loro predicazione si presentano come testimoni della nuova vita di G., e connettono costantemente il loro apostolato con G. risorto: cf. Act. 4, 33; 2, 32; 3, 15; 13, 31; I Cor. 9, 1. Gli Apostoli sentono inoltre che devono il dono dello Spirito Santo all'influsso del Risorto, che essi chiamano « spirito vivificante » (I Cor. 15, 45; …
… I suoi fratelli e lui hanno un identico concetto dell'apostolato: secondo l'ordine avuto da Gesù (Lc. 24, 48; Act. 1, 8), si presentano come i « testimoni » di fatti non avvenuti in angulo, in segreto (Act. 26, 26; 1, 21-22; 2, 32; 3, 15; 4, 19-20; 5, 32; 10, 39), non come spacciatori di favole ingegnosamente inventate, doctas fabulas secuti (II Pt. 1, 16; I Pt. 5, 1-4; I Io. 1, 1-3, ecc.). …
2:33
… costantemente il loro apostolato con G. risorto: cf. Act. 4, 33; 2, 32; 3, 15; 13, 31; I Cor. 9, 1. Gli Apostoli sentono inoltre che devono il dono dello Spirito Santo all'influsso del Risorto, che essi chiamano « spirito vivificante » (I Cor. 15, 45; cf. Act. 2, 33). La cristologia della prima predicazione apostolica chiama G. il C. e Figlio di Dio (Act. 2, 36; 13, 33; per tutto il contenuto di essa in relazione alla Risur-
… Si sogliono anche citare i testi dove si parla della missione temporale dello S. S. (Io. 14, 16; 14, 26; 15, 26; 16, 7; Lc. 24, 49; Act. 2, 33; Tit. 3, 6) la quale presuppone la dipendenza quanto all'origine della Persona inviata da quella che l'invia. …
2:36
… La predicazione apostolica ha per tema centrale che Gesù è il C., da Pietro (Act. 2, 36) e Paolo (Act. 9, 22; 17, 3; 18, 5, 28) a Giovanni (Io. 20, 31; I Io. 2, 22; 5, 1; II Io. 7, 9). Ferve in proposito la polemica contro i giudei, i quali aspettavano il C. (Io. …
… Gli Apostoli sentono inoltre che devono il dono dello Spirito Santo all'influsso del Risorto, che essi chiamano « spirito vivificante » (I Cor. 15, 45; cf. Act. 2, 33). La cristologia della prima predicazione apostolica chiama G. il C. e Figlio di Dio (Act. 2, 36; 13, 33; per tutto il contenuto di essa in relazione alla Risur-
2:37
COMPUNZIONE (LAT. COMPUNCTIO, IGNOTO AI CLASSICI; GR. BIBLICO ΚΑΤΈΝΥΞΙΣ)
… Il vocabolo si trova già nella S. Scrittura, adoperato metaforicamente per significare il pentimento e il vivo dolore per l'offesa di Dio e i peccati commessi (Act. 2, 37; Rom. 11, 8 « spirito di c. » equivale a « stordimento »). Questo è rimasto il senso fondamentale, ma con il tempo varie sfumature vi si sono aggiunte, modificandolo.
PRIMATO DI SAN PIETRO E DEL ROMANO PONTEFICE
… l'ascensione di Gesù, Pietro si trovò nel pieno possesso cosciente e operante del suo p. Egli presiedette all'idezione di un nuovo apostolo (Act. 1, 15-26); per primo, come capo degli Apostoli predicò (ibid. 2, 14) e come tale fu interpellato dagli uditori (ibid. 2, 37); operò il primo miracolo (ibid. 3, 6) e altri poi con la sola sua ombra (ibid. 5, 15); fu lui che rispose al Sinedrio (ibid. 4, 8) e che come capo del movimento venne incarcerato …
2:38
… Gaza, ad un alto funzionario dell'Etiopia (Act. 36-38). Pietro, alla domanda dei suoi ascoltatori: « Che dobbiamo fare? », risponde: « Fate penitenza e ciascuno di voi si faccia battezzare nel nome di Gesù Cristo per la remissione dei vostri peccati » (Act. 2, 38). Si dà il B. anche a persone inviate da Dio in modo miracoloso, p. es., al centurione Cornelio (Act. 10, 47) e a Paolo (Act. 9, 15). Ora gli Apostoli non avrebbero potuto amministrare …
momento della loro predicazione, considerarono il b. di Giovanni come inesistente e battezzarono «nel nome di Gesù» tutti che si presentavano, anche quelli che già prima erano stati battezzati dal precursore (Act. 2, 38; 19, 1-7); perché a tutti senza eccezione mirava l'ordine perentorio di Gesù (Mt. 18, 19). Perciò la Chiesa, sorti gli errori della cosiddetta riforma, definì nel Concilio di Trento: …
… nell'anima, ve ne sono altri che piuttosto indicano o il suo divenire (Spirito Santo mandato a noi: ibid. 14, 26; Gal. 4, 6; dato a noi: Io. 7, 39; 14, 16; Act. 5, 32; 8, 18; Rom. 5, 5; I Thess. 4.8; I Io. 3, 24; 4, 13; ricevuto come dono: Act. 2, 38; I Cor. 2, 12), ovvero la nostra trasformazione, anima e corpo, in tempio di Dio (ibid. 3, 16 sg.; 6, 19; II Cor. 6, 16).
… L'ultimo comando del Signore (« ... praedicari in nomine eius paenitentiam in remissionem peccatorum »: ibid. 24, 47) fu fedelmente eseguito nella predicazione apostolica (cf. Act. 2, 38; 3, 19; 8, 22; 17, 30). Se nelle epistole paoline, come via della vita viene proposta la fede, la morte di s. Paolo include la « metanoia », della quale lo stesso s. Paolo è fulgido esempio.
… Dall'esortazione di s. Pietro rivolta ai primi convertiti: «Fate penitenza e si battezzi ciascuno di voi per ottenere la remissione dei peccati» (Act. 2, 38, 41), fino alle calde esortazioni dei Padri ai catecumeni e ai penitenti, le fonti della Rivelazione inculcano, con insistenza, la necessità della fede e del pentimento, indicandone …
2:41
Perciò gli Apostoli hanno amministrato il B. fin dal giorno stesso delle Pentecoste (Act. 2, 41). Il diacono Filippo lo amministra ai convertiti di Samaria, e, lungo la strada di Gaza, ad un alto funzionario dell'Etiopia (Act. 36-38). Pietro, alla domanda dei suoi ascoltatori: …
2:42
… Così pure la Didaché o « Dottrina dei XII Apostoli » (che non s'identifica con la « dottrina degli Apostoli », Act. 2, 42; cf. Tit. 1, 9), prezioso documento dell'età subapostolica, è un vestigio della c. morale degli Apostoli, specialmente nella prima parte (capp. 1-6), che sotto la forma delle « due …
… Ciò si rileva per Gerusalemme da Act. 2, 42, 46; per Corinto da I Cor. 11, 17-22; per Smirno dalla lettera di s. Ignazio (ad Smyrnenses, 8: PG 5, 714). Ma l'uso si modificò assai presto e al sec. IV il digiuno eucaristico …
Nelle saggi fraterne che, all'indomani della morte di Gesù, i fedeli celebravano (Act. 2, 42 e 46) era vivo il ricordo del Maestro, che si era assiso a mensa con i suoi discepoli alla vigilia della Passione; si ripetevano volentieri le sue parole e i suoi gesti. …
… l'Ascensione di Gesù (Act. 1, 14): le parole non notano una presenza occasionale, ma presentano M. al centro della vita della Chiesa, naturale fonte e testimone della storia del Figlio, naturale presidente delle assemblee caritatevoli ed eucaristiche (cf. ibid. 2, 42, 46).
b) Tradizione. - La Chiesa, ubbidiente al comando del Signore: « Fate questo in memoria di me » (Lc. 22, 19; I Cor. 11, 24), subito celebrò l'Eucaristia a Gerusalemme (Act. 2, 42), a Troade (ibid. 20, 7-11), a Corinto (I Cor. 10-11) e in tutti i luoghi delle sue conquiste. …
… Gli Apostoli e i primi cristiani, se per qualche tempo si riuniscono, insieme con i Giudei, nel giorno di sabato per la lode a Dio (Act. 2, 46; 3, 1; 5, 12; 21, 26), ben presto hanno proprie adunanze per la preghiera e per la celebrazione eucaristica (Act. 2, 42), in modo da introdurre la consuetudine della santificazione del giorno seguente al sabato, che al mattino dopo il sabato il Cristo risuscitò. …
2:44
A Gerusalemme si trova sin da principio costituita la comunità volontaria dell'uso dei beni, destinata a soccorrere gli Apostoli intenti a predicare la buona novella e i poveri della Chiesa nascente (Act. 2, 44 sgg.; 4, 32 sgg.).
… Già nella comunità cristiana di Gerusalemme, accanto al gruppo che faceva la vita comune (Act. 2, 44), stavano altri che ne rimanevano fuori. …
… Nei primi secoli, il clero (p. es., a Gerusalemme: Act. 2, 44; 4, 32) viveva con il vescovo, sostentato dalle oblazioni dei fedeli, amministrate alla dipendenza del vescovo (v. CANONICI REGOLARI DI S. AGOSTINO). …
2:46
… Per quanto ristrette siano le notizie sul culto cristiano ai primi tempi della Chiesa, si sa tuttavia che gli Apostoli non hanno abbandonato del tutto gli usi giudaici, che hanno solo completato con il culto specificamente cristiano: l'Eucaristia (Lc. 24, 52 sgg.; Act. 2, 46; 3, 1). Non è escluso, anzi è probabile, che la parte formale del culto apostolico, compreso quello eucaristico, che non si faceva nel Tempio, usasse fin da principio il Vecchio Testamento …
… degli anni (Gal. 4, 10) e avverte i Colosssesi che non vige più l'obbligo di osservare i noviluni e i sabati (Col. 2, 16). Gli Apostoli e i primi cristiani, se per qualche tempo si riuniscono, insieme con i Giudei, nel giorno di sabato per la lode a Dio (Act. 2, 46; 3, 1; 5, 12; 21, 26), ben presto hanno proprie adunanze per la preghiera e per la celebrazione eucaristica (Act. 2, 42), in modo da introdurre la consuetudine della santificazione …
… Il suo esempio classico è quello dato nelle riunioni della comunità primitiva di Gerusalemme (Act. 2, 46-47), libere da ogni accezione di persona (Iac. 2, 1-4), da ogni contrasto egoistico (I Cor. 11, 20-22), da ogni calcolo nascosto (Lc. 14, 11-14), anzi da ogni affaccendarsi (Lc. 10, 41-42). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.