He magnifieth the grace of Gods eternal predestination and temporal vecation, 11 both of the Ievves, 13 and also of the Ephesians being Gentils, 13 for vvhose excellent faith and charitie he reioyceth, and continually praieth for their increase, that they may see more cleerly the greatnes both of the inheritance in heauen, and also of Gods might vvhich helpeth them therevnto: 20 an example of vvhich might they may behold in the supereminent exalting of Christ.
1Paul, an apostle of Jesus Christ, by the will of God, to all the saints who are at Ephesus and to the faithful in Christ Jesus.Paolo per volontà di Dio Apostolo di Gesù Cristo, ai santi tutti che sono in Efeso, e fedeli in Cristo Gesù.PAVL an Apostle of IESVS Christ by the vvil of God: to al the saincts that are at Ephesus: and to the faithful in Christ IESVS.Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, omnibus sanctis qui sunt Ephesi, et fidelibus in Christo Jesu. 2Grace be to you and peace, from God the Father and from the Lord Jesus Christ.Grazia, e pace a voi da Dio padre nostro, e dal Signor Gesù Cristo.Grace to you and peace from God our father, and our Lord IESVS Christ.Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. 3Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, who hath blessed us with spiritual blessings in heavenly places, in Christ:Benedetto Dio, e Padre del Signor nostro Gesù Cristo, il quale ci ha benedetti con ogni benedizione spirituale del cielo in Cristo,Blessed be God and the Father of our Lord IESVS Christ, vvhich hath blessed vs in al spiritual blessing, in coelestials, in Christ:Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in cælestibus in Christo, 4As he chose us in him before the foundation of the world, that we should be holy and unspotted in his sight in charity.Siccome in lui ci elesse prima della fondazione del mondo, affinchè fossimo santi, ed immacolati nel cospetto di lui per carità.as he chose vs in him before the constitution of the vvorld, that vve should be holy and immaculate in his sight in charitie.sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate. 5Who hath predestinated us unto the adoption of children through Jesus Christ unto himself: according to the purpose of his will:Il quale ci predestinò all'adozione de' figliuoli per Gesù Cristo a gloria sua secondo il beneplacito della sua volontà,Vvho hath predestinated vs vnto the adoption of sonnes, by IESVS Christ, vnto him self: according to the purpose of his vvil:Qui prædestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum: secundum propositum voluntatis suæ, 6Unto the praise of the glory of his grace, in which he hath graced us, in his beloved son.Onde si celebri la gloria della grazia di lui, mediante la quale ci ha renduti accetti nel diletto suo Figlio.vnto the praise of the glorie of his grace, vvherein he hath gratified vs in his beloued sonne.in laudem gloriæ gratiæ suæ, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo.
7In whom we have redemption through his blood, the remission of sins, according to the riches of his, grace,In cui abbiamo la redenzione pel sangue di lui, la remissione de' peccati per la dovizia della sua grazia,In vvhom vve haue redemption by his bloud (the remission of sinnes) according to the riches of his grace.In quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum secundum divitias gratiæ ejus, 8Which hath superabounded in us, in all wisdom and prudence,La quale ha soprabbondato in noi in ogni sapienza, e prudenza:Vvhich hath superabounded in vs in al vvisedō and prudence,quæ superabundavit in nobis in omni sapientia et prudentia: 9That he might make known unto us the mystery of his will, according to his good pleasure, which he hath purposed in him,Per far noto a noi il mistero della sua volontà, secondo il suo beneplacito, che aveva egli seco stabilito,that he might make knovven vnto vs the sacrament of his vvil, according to his good pleasure, vvhich he purposed in him self,ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suæ, secundum beneplacitum ejus, quod proposuit in eo, 10In the dispensation of the fulness of times, to re-establish all things in Christ, that are in heaven and on earth, in him.Di riunire nella ordinata pienezza de' tempi in Cristo tutte le cose, e quelle, che sono ne' cieli, e quelle, che sono in terra:in the dispensation of the fulnes of times, to perfit al things in Christ, that are in heauen and in earth, in him.in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia in Christo, quæ in cælis et quæ in terra sunt, in ipso; 11In whom we also are called by lot, being predestinated according to the purpose of him who worketh all things according to the counsel of his will.In lui, nel quale eziandio fummo noi chiamati a sorte, predestinati giusta il decreto di lui, che opera il tutto secondo il consiglio della sua volontà:In vvhom vve also are called by lot: predestinate according to the purpose of him that vvorketh al things, according to the counsel of his vvil:in quo etiam et nos sorte vocati sumus prædestinati secundum propositum ejus qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suæ: 12That we may be unto the praise of his glory: we who before hoped in Christ:Affinchè siamo argomento di lode alla gloria di lui noi, che abbiamo i primi sperato in Cristo:that vve may be vnto the praise of his glorie, vvhich before haue hoped in Christ:ut simus in laudem gloriæ ejus nos, qui ante speravimus in Christo; 13In whom you also, after you had heard the word of truth (the gospel of your salvation), in whom also believing, you were signed with the holy Spirit of promise.In cui (avete sperato) anche voi, udita la parola di verità, (il vangelo della vostra salute) al quale avendo anche creduto, avete ricevuto l'impronta dello Spirito di promissione santo,in vvhom you also, vvhen you had heard the vvord of truth (the Gospel of your saluation:) in vvhich also beleeuing you vvere signed vvith the holy Spirit of promis,in quo et vos, cum audissetis verbum veritatis, Evangelium salutis vestræ, in quo et credentes signati estis Spiritu promissionis Sancto,
14Who is the pledge of our inheritance, unto the redemption of acquisition, unto the praise of his glory.Il quale è caparra della nostra eredità per la redenzione del popol d'acquisto a lode della gloria di lui.vvhich is the pledge of our inheritance, to the redemption of acquisition, vnto the praise of his glorie.qui est pignus hæreditatis nostræ, in redemptionem acquisitionis, in laudem gloriæ ipsius. 15Wherefore, I also, hearing of your faith that is in the Lord Jesus and of your love towards all the saints,Per questo io ho pure udita la fede vostra nel Signor Gesù, e la dilezione verso tutti i santi,Therfore I also hearing your faith that is in our Lord IESVS, and loue tovvard al the sainctes:Propterea et ego audiens fidem vestram, quæ est in Domino Jesu, et dilectionem in omnes sanctos, 16Cease not to give thanks for you, making commemoration of you in my prayers,Non cesso di render grazie per voi, facendo di voi memoria nelle mie orazioni:cease not to giue thankes for your, making a memorie of you in my praiers,non cesso gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in orationibus meis: 17That the God of our Lord Jesus Christ, the Father of glory, may give unto you the spirit of wisdom and of revelation, in the knowledge of him:Affinchè il Dio del Signor nostro Gesù Cristo, il padre della gloria dia a voi lo spirito di sapienza, e di rivelazione pel conoscimento di lui;that God of our Lord IESVS Christ, the father of glorie, giue you the spirit of vvisedom and of reuelation, in the knovvledge of him,ut Deus Domini nostri Jesu Christi, Pater gloriæ, det vobis spiritum sapientiæ et revelationis in agnitione ejus, 18The eyes of your heart enlightened that you may know what the hope is of his calling and what are the riches of the glory of his inheritance in the saints.Illuminati gli occhi del vostro cuore, affinchè sappiate, quale sia la speranza della vocazione di lui, e quali le ricchezze della gloria dell'eredità di lui per li santi,the eies of your hart illuminated, that you may knovv vvhat the hope is of his vocation, and vvhat are the riches of the glorie of his inheritance in the sainctes,illuminatos oculos cordis vestri, ut sciatis quæ sit spes vocationis ejus, et quæ divitiæ gloriæ hæreditatis ejus in sanctis, 19And what is the exceeding greatness of his power towards us, who believe according to the operation of the might of his power,E quale sia la sopreminente grandezza della virtù di lui in noi, che crediamo secondo l'operazione della potente virtù di lui,and vvhat is the passing greatnes of his povver tovvard vs that beleeue: according to the operation of the might of his povver,et quæ sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos, qui credimus secundum operationem potentiæ virtutis ejus, 20Which he wrought in Christ, raising him up from the dead and setting him on his right hand in the heavenly places.Dispiegata efficacemente in Cristo risuscitandolo da morte, e collocandolo alla sua destra ne' cieli,vvhich he vvrought in Christ, raising him vp from the dead, and setting him on his right hand in celestials,quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, et constituens ad dexteram suam in cælestibus:
21Above all principality and power and virtue and dominion and every name that is named, not only in this world, but also in that which is to come.Al di sopra di ogni principato, e potestà, e virtù, e dominazione, e sopra qualunque nome, che sia nominato non solo in questo secolo, ma anche nel futuro.aboue al Principalitie & Potestate & Power, and Domination, and euery name that is named not only in this vvorld, but also in that to come.supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen, quod nominatur non solum in hoc sæculo, sed etiam in futuro. 22And he hath subjected all things under his feet and hath made him head over all the church,E le cose tutte pose sotto i piedi di lui: e lui constituì capo sopra tutta la Chiesa,And he hath subdued al things vnder his feete: and hath made him head ouer al the CHVRCH,Et omnia subjecit sub pedibus ejus: et ipsum dedit caput supra omnem ecclesiam, 23Which is his body and the fulness of him who is filled all in all.La quale è il corpo di lui, ed di complemento di lui, il quale tutto in tutti si compie.vvhich is his body, the fulnes of him vvhich is filled al in al.quæ est corpus ipsius, et plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur.
1:1
Witham
St. Chrysostom takes notice, in his preface to this epistle, that the doctrinal part in the first three chapters is treated in a very sublime manner, with long periods and sentences, which makes the style more perplexed and the sense more obscure than in his other epistles. On this account I shall first give the reader a paraphrase as literal as I can, and then make some short notes on the difficulties in the text. (Witham)
1:3
Witham
Blessed be the God, who, through his Son Jesus Christ, made man, hath blessed us with all spiritual blessings and gifts; and by his grace, infused into our souls, has given us a title to a happy eternity in heaven. (Witham)
In heavenly things; (in coelestibus) that is all spiritual blessings for heaven, or for eternity. This is the object of all the blessings we receive from God; and we ought, according to the first intention of them, to refer them all to eternal or heavenly beatitude. St. Paul distinguishes the blessings which we receive in Jesus Christ from those bestowed upon the Jews, which were temporal and limited to this earth. (Calmet; Challoner) [For additional comments on verse 3, see the Notes section, below.]
Witham
With all spiritual blessings in heavenly places: literally, in heavenlies,[Ver. 3. In caelestibus, en tois epouraniois, in supercaelestibus. St. Jerome, (p. 324, tom. 4. nov. edit.) Spiritualia in caelestibus expectanda....thesaurizamus nobis in caelis. See St. Chrysostom, log. a. p. 765.] or celestials, which some expound and translate, in heavenly things; but this being expressed just before by spiritual blessings, it rather seems to be understood of the glory prepared for us in heaven, or in the heavenly mansions; in which sense it seems to me, according to the interpretation both of St. Jerome and of St. Chrysostom in their commentaries on these words. Estius takes notice that the same expression, in the celestials, is used five times in this epistle, and in all of them signifies places above us. (Witham)
1:4
As by his eternal decree, according to the purpose of his good will and pleasure, he hath made choice of us to be his adoptive sons, and predestinated us to be saved and glorified by the merits and grace of his beloved Son, our Redeemer, without any merits of ours to the glorious praise and riches of his grace, by which he hath made us abound in all wisdom and true prudence. (Witham) [For additional comments on verses 6 and 8, see the Notes section, below.]
1:6
Witham
To the praise of the glory of his grace; that is unto the glorious praise or commendation of his grace. (Witham)
1:8
Witham
In all wisdom and prudence; which may be either referred to the wisdom and prudence of God, the giver of grace, or to the gifts of wisdom and prudence bestowed upon the elect. (Witham)
1:9
Witham
That he might make known to us, and to all men, the mystery of his will and pleasure in establishing his new law, of calling all Gentiles, as well as Jews, to believe in his Son, made man for us, in the dispensation of the fulness of times, (that is, at the time decreed from eternity) to establish, to accomplish, and, as it is in the Greek, to recapitulate all things in heaven and on earth, in Christ, and through him, and his merits; on earth, by fulfilling all the types, figures, and prophecies concerning the Messias; and in heaven, by filling up the number of his elect. (Witham)
The mystery of his will. The word mystery signifies a secret, an unknown design. It was the will of God, to reveal to us the great design he had in the incarnation of his Son, viz. the formation of one great body of true adorers; composed, without distinction, of Jew and Gentile: till (ver. 10) when the time appointed shall come, he will reunite and perfect in or under Christ this one body, composed of the Church triumphant, Angels and saints in heaven, and the Church militant upon earth. (St. Chrysostom, Estius, etc.) [For additional comments on verses 9 and 10, see the Notes section, below.]
Witham
Which he hath purposed in him;[Ver. 9. In eo; but in the Greek, en auto, in seipso.] that is in Christ: but in the Greek the sense is, in himself; that is in God the Father, who sent his Son. (Witham)
1:10
In the dispensation of the fulness of times. It may perhaps be translated, at the appointed fulness of time, which is generally expounded to signify at the time decreed from eternity.
Witham
To establish (or restore) all things in Christ.[Ver. 10. Instaurare, anakephalaiosasthai, recapitulare. See St. Jerome, p. 330.] The Greek is to recapitulate, or, as the Protestant translation, to gather together all things in Christ; which St. Jerome expounds, by a fulfilling at once in Christ all the ancient figures and prophecies of the former law. (Witham)
1:11
Witham
In Christ we also are called by lot; that is to this happy lot, this share and state of eternal happiness, (he seems to speak with an allusion to the manner by which the lands of a temporal inheritance was distributed to the Israelites, in Palestine) that we (ver. 12) who are saved, may be to the praise of his glory; might praise God for ever in the kingdom of his glory; particularly we Jews, who before hoped in the Messias to come, and also you Gentiles, who now having heard the gospel, have believed in Christ, and who, together with all Christians, have been now sealed as it were with the holy Spirit of promise; that is by the Spirit promised, and all those spiritual graces which are an earnest and pledge, which give us an assurance of our future glory and happiness. For our redemption from our sins, and in order to the acquired possession, to the possession of that glorious happiness which Christ, by his incarnation and death, hath acquired for us. (Witham)
1:13
Calmet
In whom you....were sealed, etc. Having been regenerated in baptism, you have received the Holy Spirit and the supernatural gifts which he communicates, by which he has, as it were, impressed upon you the seal of your sanctification and the pledge of your salvation. It is not an external impression, such as that by which soldiers are marked by their sovereigns, nor circumcision, as of old, but it is a mark within you---the grace with which you are filled---which shews itself outwardly by miraculous effects, etc. (Calmet)
Some refer these words, in whom you were sealed, to the sacrament of baptism; others to confirmation: both, with the sacrament of holy orders, confer a character, or mark, of which St. Paul seems to speak whenever he speaks of God sealing us.
1:14
[See the Notes section, below.]
Witham
The redemption of acquisition;[Ver. 14. Acquisitionis, peripoieseos. See St. Jerome and St. Chrysostom.] that is in order to the acquired possession, or to the obtaining of that glory which Christ, by redeeming us, hath acquired for us. (Witham)
1:15
Witham
etc. Wherefore....hearing of your constancy in the faith of Christ, and of your charitable love to all the saints, or faithful, I give always thanks to God; I pray that God may be more revealed to you, that the eyes of your heart may be enlightened, (ver. 18) that you may know what ground you have to hope in the transcendent greatness of God's almighty power, who raised Christ from the dead, (ver. 20) and set him on his right hand in heaven, above all the choirs and orders of blessed spirits, putting all things under his feet, making him, as man, head over all his Church militant on earth, and triumphant in heaven: which Church is his mystical body, who is filled all in all, (ver. 23) or as others have translated, who filleth all in all; the sense is, that the glory of Christ, as head of all, is filled and increased by the salvation and happiness of all his chosen members, and of all his elect, to the end of the world. (Witham)
1:19
His power. The greatest exertion of the power of God, or that action by which he shewed his power most, is the resurrection from the dead, which he exercised in Christ, when he raised him from the tomb, and placed him over all the Angels of heaven; and which shall likewise be exercised over us all, when we too shall be raised from the dead, and constituted members of the triumphant Church, and rewarded with a share of glory proportioned to our merits. These are the hopes to which we are called.
1:21
All principality. The Fathers agree that there are nine orders of blessed spirits, of which some are specified here; in the Epistle to the Colossians we have the order of thrones, to which if we add the cherubim, seraphim, Angels, and Archangels, we shall have nine. Calvin and other heretics strive to bring into doubt, and to corrupt many points of Catholic doctrine, sufficiently clear in holy writ, and sanctified by the general belief of the Universal or Catholic Church.
1:22
1:23
[See the Notes section, below.] Notes as to the style or expressions of St. Paul, in this chapter.
Witham
Who is filled all in all.[Ver. 23. Qui omnia in omnibus adimpletur, panta en pasi pleroumenou; which may either be in the passive or middle voice. St. Jerome, in his exposition, (p. 337) expressly says: Non ait, qui omnia in omnibus adimplet, sed qui omnia in omnibus adimpletur....sicut ergo adimpletur Imperator, si quotidie ejus impleatur exercitus, sic dominus Jesus, etc. See St. Chrysostom in the Latin edit. (p. 869) and in the Greek, (p. 776. lin. 31) dia panton oun pleroutai to soma, where the whole text requires a passive sense.] In the Latin the words have a passive signification, is filled; in the Greek may be signified, who filleth all in all. (Witham)
1:3
In heavenly places.... or, in heavenly things. In coelestibus.
1:14
Acquisition.... that is, a purchased possession.
1:4
Vve learne here that by Gods grace men be holy and immaculate, not onely in the sight of men, nor by imputation, but truely and before God: contrarie to the Doctrine of the Caluinistes.
1:6
〈Greek〉
1:10
〈Greek〉
1:13
Some referre this to the grace of Baptisme: but to many learned it seemeth that the Apostle alludeth to the giuing of the Holy Ghost in the Sacrament of Confirmation, by signing the baptized with the signe of the Crosse & holy Chrisme. For that vvas the vse in the Apostles time, as els where we haue prooued. Annot. Act. 8.
1:21
21. Al Principalitie.] The Fathers vpon this, and other places of the old and new Testament, vvhere they finde the orders of holy Angels or spirites named, agree that there be nine orders of them. Of vvhich some be here counted and called, as vve see: in the Epistle to the Colossians, the order of Thrones is specified, vvhich maketh fiue: to vvhich if vve adde these foure, Nine orders of Angels. Cherubim, Seraphim, Angels, and Archangels, vvhich are commonly named in holy vvrite, in al there be nine. S. Denys coel. Hier. c. 7. 8. 9. & Ec. Hier. c. 1. S. Athanas. li de Communi essent. in fine. Gregor, Moral. li. 32. c. 18. Therfore, good Reader, make no accoumpt of Caluins and others infidelitie, Cal. vpon this place. vvhich blasphemously blame and condemne the holy doctors diligence in this point of curiousitie and impietie. The vvhole endeuour of these heretikes is, to bring al into doubt, and to corrupt euery Article of our Religion.
Concordanza Ps. 8, 8.
1:22
22. Head.] As Christ is king, and yet men are kings also: so Christ is head of the Church, and yet man may be head thereof also. It maketh a high proofe among the Protestants, that no man can be head of the Church, because it is a calling and dignitie proper to Christ. But in truth by as good reason there should be no king nor lord, Apoc. 19. because, He is king and lord. neither should there be Bishop or Pastor, 1 Pet. 2, 25. because he is the Bishop and Pastor of our soules: nor Pontifex nor Apostle, for by those titles S. Paul termeth him Hebr. 3: none should be piller, foundation, rocke, light, or maister of the Church or truth, because Christ is properly al these. And yet our nevv doctors (though they be exceding seditious and vvould for the aduantage of their sect be gladly ridde of kings and al other Superiors temporal, if they feared not the sword more then God, and vvould finde as good Scriptures to be deliuered of them, as they now finde to discharge them selues of obedience to Popes:) yet (I say) they vvil not deny, Christ is head of his Church in a far more excellent sort, then any man can be. al the former titles and dignities (notvvithstanding Christes soueraine right in the same) to be giuen and communicated to the Princes and Magistrates of the earth both spiritual and temporal, though Christ in a more diuine, ample, absolute, excellent, and transcendent sort, haue al these things attributed or appropriated to him self. So then, though he be the head of the Church, and the onely head in such soueraine and principal maner, as no earthly man or mere creature euer is or can be, and it ioyned to the Church in a more excellent sort of coniunction, then any king is to his subiects or Countrie, or any Pope or Prelate to the Church vvhereof he is gouernour, euen so, farre that it is called his body Mystical: life, motion, spirit, grace issuing dovvne from him to it and the members of the same, as from the head of the natural body. though in this sort (we say) no man can be head but Christ, nor the Church be body to any but to Christ: yet the Pope may be the ministerial head, that is to say, the cheefe Gouernour, Pastor, and Prelate of the same, and may be his Vicar or Vicegerent in the regiment of that part vvhich is in earth. Hiero. ep. 123. as S. Hierom calleth Damasus the Pope, Summum Sacerdotem, the cheefe and highest Priest: and the Apostle saith of this ministerial head, The head can not say to the feete, you are not necessarie for me. 1. Cor. 12, 21. For therein also is a great difference betvvene Christ and euery mortal I relate, that (as the Apostle here saith) he is head of the vvhole Church, meaning of the triumphāt (& of al Angels also though in an other sort) no lesse thē of the Church militāt. So Peter vvas not, nor any Pope, nor any man can be. Where you must obserue, that for this soueraine preeminence of Christ in this case, the Church is not called the body mystical of any Gouernour, Peter, Paul, or vvhat Prelate or Pope so euer.
1:23
Christ is not ful, vvhole, and perfect without the church no more then the head without the body,
1:1
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 9
… God-bearers, spirit-bearers, temple-bearers, bearers of holiness, adorned in all respects with the commandments of Jesus Christ, being “a royal priesthood, a holy nation, a peculiar people,” on whose account I rejoice exceedingly, and have had the privilege, by this Epistle, of conversing with “the saints which are at Ephesus, the faithful in Christ Jesus.”
1:3
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.22
… ‘Blessed be God even the Father of our Lord Jesus Christ, who hath blessed us with all spiritual blessing in heavenly places in Christ Jesus, according as He hath chosen us in Him before the foundation of the world, that we should be holy and without blame before Him in love, having predestinated us to the adoption of children by Jesus Christ to Himself
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 19
‘ Blessed is God, the Father of our Lord Jesus Christ
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.35
… But ye who have been counted worthy of the name of Faithful (of whom it is written, Upon My servants shall be called a new name which shall be blessed on the earth ,) ye shall say with gladness, Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, who hath blessed us with every spiritual blessing in the heavenly places in Christ
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 2
… which also maketh the soul pure from envy and grudging, and draweth God in a greater measure towards the loving spirit of them that so render thanks. Wherefore also elsewhere he says, “Blessed be God and the Father of our Lord Jesus Christ, Who hath blessed us with all spiritual blessing.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 27
… And this we are to do not in this case only, but also in the case of those who are weak in other respects. As, for instance, if any be passionate, or insolent, or has any such like failing bear with him. And how is this to be? Listen to what comes next. For after saying “we ought to bear,” he adds, “and not to please ourselves.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 3 . “Blessed be the God,” he saith, “and Father of our Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
… for the expression “in the heavenlies” is equivalent to, “for the heavenly things.” It is not that they may gain anything by the conquest, but that they may despoil us. As if one were to say, “In what does the contract lie?” In gold. The word “in,” means, “in behalf of”; the word “in,” also means, “on account
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 20
… ‘Blessed be the God and father of our Lord Jesus Christ, who hath blessed us with all spiritual blessings in heavenly places in Christ; according as He hath chosen us in Him before the foundation of the world, that we should be holy and blameless before Him.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.35
… in whom also we have obtained a share, being predestinated according to the purpose; who worketh all things according to the counsel of His will, that we should be to the praise of his glory;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.36
… “Blessed,” says he, “be the God and Father of our Lord Jesus Christ, who hath blessed us in all spiritual blessing in the heavens in Christ; even as He hath chosen us in Himself before the foundation of the world, that we should be holy and unspotted.”
1:4
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.9
… sufficiently have you cut down the fruits of your dowries, before (receiving) the knowledge of saving disciplines. We are they “upon whom the ends of the ages have met, having ended their course.” We have been predestined by God, before the world was, (to arise) in the extreme end of the times.
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.5.4
… The apostle also, in the Epistle to the Ephesians, has employed the same language, saying, “Who hath chosen us before the foundation of the world;”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.74
… But that He Himself wills the same, is unmistakeably declared in the words, Father, those whom Thou hast given Me, I will, that, where I am, they also may be with Me . The Father wills that we should be with Christ, in Whom, according to the Apostle, He chose us before the foundation of the world
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 4 . “Even as,” he proceeds, “He chose us in Him before the foundation of the world, that we should be holy and without blemish before Him in love.”
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 1.22
22. To begin. In the first book I take the words of Paul:
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 24.2
… For all that comes before works should be counted of grace; although, doubtless, God foreknew the future when He sanc tified Jeremiah as yet unborn, when He made John to leap in his mother’s womb, and when, before the foundation of the world, He set apart Paul to preach the gospel of His son.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 17.6
… But it is not as if He knew not where he was that God thus seeks Him a man, but, speaking through a man, He speaks as a man, and in this sense seeks us. For not only to God the Father, but also to His Only-begotten, who came to seek what was lost, we had been known already even so far as to be chosen in Him before the foundation of the world.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.48
… Then, also, according to the Septuagint interpretation (for it also is a prophetic meaning), “shall come those who are elected of the Lord out of all nations.” For then indeed there shall come only those who are elected, whereof the apostle saith, “According as He hath chosen us in Him before the foundation of the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 13.11
… But I see that the Father loved us also before, not only before the Son died for us, but before He created the world; the apostle himself being witness, who says, “According as He hath chosen us in Him before the foundation of the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 38
… The meaning, however, of the phrase “ blameless ,” which is applied to him, we have already, as I suppose, sufficiently explained. “And,” he adds, “the blessed apostle says, ‘That we should be holy, and without blame before Him.’”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.34
… Therefore He chose them out of the world while He was wearing flesh, but as those who were already chosen in Himself before the foundation of the world. This is the changeless truth concerning predestination and grace. For what is it that the apostle says, “As He hath chosen us in Himself before the foundation of the world”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.15
… that He might show them the mystery of His will according to His good pleasure which He hath purposed in Him, in the dispensation of the fulness of times to restore all things in Christ which are in heaven and which are in earth; in Him, in whom also we have obtained a lot, being predestinated according to His purpose who worketh all things.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 45.12
… Such sometimes do not know themselves, but the Shepherd knoweth them, according to this predestination, this foreknowledge of God, according to the election of the sheep before the foundation of the world: for so saith also the apostle, “According as He hath chosen us in Him before the foundation of the world.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 68.1
… He has made them therefore in the way of fore-ordaining them; He has yet to make them in the way of actual elaboration. Just as the Gospel plainly intimates when He chose His disciples, that is to say, at the time of His calling them; and yet the apostle says, “He chose us before the foundation of the world,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 83.1
… On this account He had said to the blessed Peter, “If I wash thee not, thou shall have no part with me.” His joy, therefore, in us is the grace He hath bestowed upon us: and that is also our joy. But over it He rejoiced even from eternity, when He chose us before the foundation of the world.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 86.2
… But how could He say, “Ye have not chosen me,” save only because His mercy anticipated us? Here surely is at fault the vain reasoning of those who defend the foreknowledge of God in opposition to His grace, and with this view declare that we were chosen before the foundation of the world,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 98.2
… When this takes place in a man’s mind, he is said to be known of God; for it is God who endows him with this power of understanding, as it is elsewhere said, “But now, knowing God, or rather, being known of God.” For it was not then that God first knew those who were foreknown and chosen before the foundation of the world;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 105.7
… and that this had already been done by predestination before the world was, as also in its own time it was done in the world. For if the apostle has said of us, “According as He hath chosen us in Him before the foundation of the world,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 110.5
5. In close relation to these come also His further words: “And Thou hast loved them as thou hast loved me.” That is to say, in the Son the Father loveth us, because in Him He hath chosen us before the foundation of the world.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… Wherefore thou art no more a servant but a son; and if a son then an heir of God through Jesus Christ.” The lesson he gives to the Ephesians is “in love having predestinated us into the adoption of children by Jesus Christ to Himself.”
1:5
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… They say: “The whole earth is full of His glory.” For we believe that, together with the Son, who was made man for our sakes, according to the good pleasure of His will,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.30
… For Paul, whereas he was not before, became afterwards an Apostle ‘by the will of God ;’ and our own calling, as itself once not being, but now taking place afterwards, is preceded by will, and, as Paul himself says again, has been made ‘according to the good pleasure of His will
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 21.1
1. Having been baptized into Christ , and put on Christ , ye have been made conformable to the Son of God; for God having foreordained us unto adoption as sons
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 5 . “According to the good pleasure,” he continues, “of His will.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 4
… but in so far as He is the First-begotten, He has deemed it worthy of Him to give the name of brethren to all those who, subsequently to and by means of His pre-eminence, are born again into the grace of God through the adoption of sons, according to the truth commended to us by apostolic teaching.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 5
12. We believe also, that On the Third Day He Rose Again from The Dead , the first-begotten for brethren destined to come after Him, whom He has called into the adoption of the sons of God,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Acts or Disputation Against Fortunatus the Manichaean 2
29. Augustin said: Concerning adoption I remember that I spoke some days ago according to the testimony of the apostle, who says that we have been called into the adoption of sons.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 76.9
… But through His mercy, Alone as regards His Divinity and not Alone as regards the inheritance. The Father hath made coheirs with His Only Son; not begotten them like Him of His Own Substance, but adopted them by Him out of His Own family. For “we have been called,” as Holy Scripture testifieth, “into the adoption of sons.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 89.1
… But we are sons whom He hath made sons by His Own will, not begotten as sons of His Own Nature. And in truth He hath begotten us too, but as it is said, as adopted ones, begotten by the favour of His adoption, not by Nature. And this too are we called, for that “God hath called us into the adoption of sons;”
1:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 6 . “To the praise of the glory of His grace, which He freely bestowed on us in the Beloved.”
1:7
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.14.3
… But now, by means of communion with Himself, the Lord has reconciled man to God the Father, in reconciling us to Himself by the body of His own flesh, and redeeming us by His own blood, as the apostle says to the Ephesians, “In whom we have redemption through His blood, the remission of sins;”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.35
… in whom we have our redemption through His blood, the forgiveness of our sins, according to the riches of His grace, wherein He abounded towards us
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
“Which He freely bestowed on us,” he saith. He does not say, “Which He hath graciously given us,” ( ἐχαρίσατο ) but, “wherein He hath shown grace to us.” ( ἐχαρίτωσεν ) That is to say, He hath not only released us from our sins, but hath also made us meet objects
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
For our absolute redemption takes place then.
1:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 8, 9 . “In all wisdom and prudence, having made known unto us the mystery of His will.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.34
… For when he speaks of those persons as deserving reward who make a good use of their free will, and as therefore meriting the Lord’s grace, he asserts in fact that a debt is paid to them. What, then, becomes of the apostle’s saying, “Being justified freely by His grace”? And what of his other statement too, “By grace are ye saved”?
1:9
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… to what god will most suitably belong all those things which relate to “that good pleasure, which God hath purposed in the mystery of His will, that in the dispensation of the fulness of times He might recapitulate ” (if I may so say, according to the exact meaning of the Greek word ) “all things in Christ, both which are in heaven and which are on earth,”
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 5
… The apostle, too, writing to the Ephesians, says that God “had proposed in Himself, at the dispensation of the fulfilment of the times, to recall to the head” (that is, to the beginning) “things universal in Christ, which are above the heavens and above the earth in Him.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. Homilies on the Psalms 1
… For it will yield its fruits in its own season. And, pray, in what season? In the season, of course, of which the Apostle speaks: That He might make known unto you also the mystery of His Will, according to His good pleasure which He hath purposed in Himself, in the dispensation of the fulness of time
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 147
… that in the dispensation of the fulness of time He might gather together in one all things in Christ, both which are in heaven, and which are on earth, even in Him.”
1:10
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.3.4
… And they state that it was clearly on this account that Paul said, “And He Himself is all things;” and again, “All things are to Him, and of Him are all things;” and further, “In Him dwelleth all the fulness of the Godhead;” and yet again, “All things are gathered together by God in Christ.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.10.1
… Holy Spirit, who proclaimed through the prophets the dispensations of God, and the advents, and the birth from a virgin, and the passion, and the resurrection from the dead, and the ascension into heaven in the flesh of the beloved Christ Jesus, our Lord, and His [future] manifestation from heaven in the glory of the Father “to gather all things in one,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.16.6
… There is therefore, as I have pointed out, one God the Father, and one Christ Jesus, who came by means of the whole dispensational arrangements [connected with Him], and gathered together all things in Himself.
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.20
… Into this paradise the Lord has introduced those who obey His call, “summing up in Himself all things which are in heaven, and which are on earth;”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 14
… when He shall be made no longer “a stone of offence nor a rock of scandal,” but “the highest corner-stone,” after reprobation (on earth) taken up (into heaven) and raised sublime for the purpose of consummation,
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… For Moses had evidently received the law from God. When, therefore, he speaks of their “following the commandments and doctrines of men,” he refers to the conduct of those persons who “held not the Head,” even Him in whom all things are gathered together;
sant'Ippolito † 235 d.C. Against Beron and Helix 2
… and that He might establish the holy orders of intelligent existences in the heavens in immutability by the mystery of His incarnation, the doing of which is the recapitulation of all things in himself.
Costantino I † 337 d.C. The Oration of Constantine 3
… and this separation from and union with him is not local, but intellectual in its character. For this generation was accompanied by no diminution of the Father’s substance (as in the case of generation by seed); but by the determining act of foreknowledge God manifested a Saviour presiding over this sensible world, and all created things therein.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Sententia Dionysii. (Defence of Dionysius.) 6
… But if, when he had written his letter to Ammonius, and fallen under suspicion, he made his defence so as to better what he had previously said, but did so without changing, it must be evident that he wrote the suspected passages in a qualified sense
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Ver. 10 . “Unto a dispensation of the fulness of the times to sum up all things in Christ, the things in the heavens and the things upon the earth, even in Him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 3
… Was war and battle there also? How then do we pray, saying, “Thy will be done, as in heaven, so on earth”? ( Matt. vi. 10 .) What is it then? The earth was divided from heaven, the Angels were become enemies to men, through seeing the Lord insulted. “To sum up,” he saith, “all things in Christ, the things in the heavens, and the things upon the earth.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.18
… But after the deluge, like the quails given in the desert to the murmuring people, the poison of flesh-meat was offered to our teeth. The Apostle writing to the Ephesians
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 62
… Wherefore the apostle says, that “all things are gathered together in one in Christ, both which are in heaven and which are on earth.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.6
From this letter may be learnt the duplicity of the calumniators, and the injustice of the former judges, as well as the soundness of the decrees. These holy fathers have taught us not only truths respecting the Divine nature, but also the doctrine of the Incarnation
1:11
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.1
… For he lieth not who said, that to them that love God all things work together for good . God is lavish in beneficence, yet He waits for each man’s genuine will: therefore the Apostle added and said, to them that are called according to a purpose
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 15
… See how for those who love God all things work together for good. After mentioning then this great blessing, one which far exceeds man’s nature, since to many this seemed even past belief, he draws a proof of it from past blessings, in these words, “to them who are called according to His
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.38
… that faith by which we begin to believe, and that He chose and predestinated us before the foundation of the world, in order that we might be holy and immaculate by His grace and by His work.” But let them also hear in this testimony the words where he says, “We have obtained a lot, being predestinated according to His purpose who worketh all things.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.14
This grace He placed “in Him in whom we have obtained a lot, being predestinated according to the purpose of Him who worketh all things.”
1:12
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… and if separate, then opposed to him. But then how can opposites be gathered together into him by whom they are in short destroyed? Again, what Christ do the following words announce, when the apostle says: “That we should be to the praise of His glory, who first trusted in Christ?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
Ver. 12, 13 . “To the end that we should be unto the praise of His glory, we who had before hoped in Christ. In whom ye also having heard the word of the truth, the Gospel of your salvation.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.30
30. But let us proceed in our study of these Commentaries; otherwise, in dwelling too long upon a few special points, we may be prevented from taking notice of the greater number. In the same book and the same passage
1:13
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.8.1
… which also the apostle terms “an earnest,” that is, a part of the honour which has been promised us by God, where he says in the Epistle to the Ephesians, “In which ye also, having heard the word of truth, the Gospel of your salvation, believing in which we have been sealed with the Holy Spirit of promise, which is the earnest of our inheritance.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… Hence the apostle refers the statement to himself, that is, to the Jews, in order that he may draw a distinction with respect to the Gentiles, (when he goes on to say:) “In whom ye also trusted, after that ye heard the word of truth, the gospel (of your salvation); in whom ye believed, and were sealed with His Holy Spirit of promise.”
Tertulliano † 220 d.C. Five Books in Reply to Marcion 2
A pledge; that, by whose virtue men had been
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.12
… From Him then we have begun to receive the unction and the seal, John saying, ‘And ye have an unction from the Holy One;’ and the Apostle, ‘And ye were sealed with the Holy Spirit of promise
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 14
… Blessed David again, having humbled himself by fastings, used boldness, saying, ‘O Lord my God, if I have done this, if there is any iniquity in my hands, if I have repaid those who dealt evil with me, then may I fall from my enemies as a vain man .’ If we do these things, we shall conquer death; and receive an earnest
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.5
… He is also called the Spirit of revelation, as it is written, May give you the Spirit of wisdom and revelation in the knowledge of Him . He is also called the Spirit of promise, as the same Paul says, In whom ye also after that ye believed, were sealed with the Holy Spirit of promise
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.35
… For He is present in readiness to seal thy soul, and He shall give thee that Seal at which evil spirits tremble, a heavenly and sacred seal, as also it is written, In whom also ye believed, and were sealed with the Holy Spirit of promise
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.6
78. Do we live in the water or in the Spirit? Are we sealed in the water or in the Spirit. For in Him we live and He Himself is the earnest of our inheritance, as the Apostle says, writing to the Ephesians: “In Whom believing ye were sealed with the Holy Spirit of promise, Who is an earnest of our inheritance.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.14
… This is undoubtedly the Holy Spirit, Who is called both the fire and light of the countenance of God; light as we said above: “The light of Thy countenance has been sealed upon us, O Lord.” What is, then, the light that is sealed, but that of the seal of the Spirit, believing in Whom, “ye were sealed,” he says, “with the Holy Spirit of promise.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 1.9
… “Set Me as a signet upon thine heart, and as a seal upon thine arm;” that clearer proofs of your prudence and actions may be set forth, in which Christ the Figure of God may shine, Who, equalling fully the nature of the Father, has expressed the whole which He took of the Father’s Godhead. Whence also the Apostle Paul says that we are sealed in the Spirit;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 3
“Wherefore,” he says, i.e., because of what is to come,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 14
Moral . Let this seal then abide upon thy mouth,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.39
… in whom also, after that ye believed, ye were sealed with the Holy Spirit of promise, which is the pledge of our inheritance, to the redemption of the purchased possession unto the praise of His glory. Wherefore I also, after I had heard of your faith in Christ Jesus and with reference to all the saints, cease not to give thanks for you.”
1:14
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 19.14
… Thou hast seen the sickle! Thou hast seen the head of John! Thou hast heard the history pertaining to Saul! Thou hast heard the manner of the Jewish captivity! And beside all these, thou hast heard the sentence of Christ declaring, that not only to commit perjury, but to swear in any way, is a diabolical thing, and the whole a device of the evil one.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 12
… Take an instance of my meaning. Are you in the habit of false swearing? do not stop at this only, but away with all swearing, and you will have no further need of trouble. For it is far harder for a man that swears to keep from false swearing, than to abstain from swearing altogether.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 3
… So that if the promises are for His glory, our salvation also will certainly follow; to which also, in the Epistle to the Ephesians, he reverteth continually, saying, “to the maintenance of His glory ;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 2
… “having been foreordained,” saith he, “according to the purpose of Him who worketh all things.” That is to say, not merely have we been made a heritage, as, again, we have not merely been chosen, (for it is God who chooses,) and so neither have we merely been allotted, (for it is God who allots,)
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 5.12
… For what is more clearly spoken relatively than the word earnest? Since it is referred to that of which it is an earnest, and an earnest is always an earnest of something. Can we then, as we say, the earnest of the Father and of the Son,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 22
… They who have not believed. Who are living? They who have believed. What is said to the dead by the apostle? “Arise, thou that sleepest.” But, quoth an objector, he said sleep, not death. Hear what follows: “Arise, thou that sleepest, and come forth from the dead.” And as if the sleeper said, Whither shall I go? “And Christ shall give thee light.”
1:15
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 59
… and hath put all things under His feet, and given Him to be the head over all the Church which is His body, and the fulness of Him Who filleth all in all
1:16
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.17
… and so God is His Father because He is God of God, and God is His God, because He is flesh of the Virgin. All this the Apostle confirms in one short and decisive sentence, Making mention of you in my prayers that the God of our Lord Jesus Christ, the Father of glory, may give unto you a spirit of wisdom and revelation
1:17
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… Therefore the Spirit and the Gospel will be found in the Christ, who was foretrusted, because foretold. Again, “the Father of glory” is He whose Christ, when ascending to heaven, is celebrated as “the King of Glory” in the Psalm: “Who is this King of Glory? the Lord of Hosts, He is the King of Glory.” From Him also is besought “the spirit of wisdom,”
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 28
… And if, to quote another passage, “Thus saith the Lord to my Lord Christ,” the Lord who speaks to the Father of Christ must be a distinct Being. Moreover, when the apostle in his epistle prays, “That the God of our Lord Jesus Christ may give unto you the spirit of wisdom and of knowledge,”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 26
… And as is the power of seeing in the healthy eye, so is the operation of the Spirit in the purified soul. Wherefore also Paul prays for the Ephesians that they may have their “eyes enlightened” by “the Spirit of wisdom.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.5
… He is also called the Spirit of adoption, as Paul saith, For ye received not the spirit of bondage again unto fear, but ye received the Spirit of adoption, whereby we cry, Abba, Father . He is also called the Spirit of revelation, as it is written, May give you the Spirit of wisdom and revelation in the knowledge of Him
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.35
… And may God Himself the Father of our Lord Jesus Christ, the Father of glory, give unto you a spirit of wisdom and revelation in the knowledge of Himself, the eyes of your understanding being enlightened
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… And an indication of this is found in the fact that wherever the Natures are distinguished in our thoughts from one another, the Names are also distinguished; as you hear in Paul’s words, “The God of our Lord Jesus Christ, the Father of Glory.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.36
“The words which he uses “In the knowledge of him”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… For He is absolutely our God, but not absolutely our Father. And it is this conjunction of names which gives rise to the error of heretics. A proof of this lies in the fact that when natures are distinguished in thought, there is a distinction in names. Listen to the words of Paul. ‘The God of our Lord Jesus Christ, The Father of Glory,’
1:18
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… “Who is this King of Glory? the Lord of Hosts, He is the King of Glory.” From Him also is besought “the spirit of wisdom,” at whose disposal is enumerated that sevenfold distribution of the spirit of grace by Isaiah. He likewise will grant “the enlightenment of the eyes of the understanding,”
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 1.32
… For he who by the outward eyes was not able to see the Lord in His signs, he when those bodily eyes were closed, saw with those within. And because he had received the proof in his own person, he wrote to those who had their bodily eyes full of light;— May He illumine the eyes of your hearts .
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 14
14. He Was Crucified Under Pontius Pilate and Was Buried: He Descended into Hell . The Apostle Paul teaches us that we ought to have “the eyes of our understand ing enlightened”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 22.29
… but now mine eye seeth Thee: wherefore I abhor myself, and melt away, and count myself dust and ashes;” although there is no reason why we should not understand this of the eye of the heart, of which the apostle says, “Having the eyes of your heart illuminated.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 2.3
… If you held the identity, then, of course, when you heard or read the words, “Lighten my eyes, that I sleep not in death,” you merely thought of the eyes of the body. Or if this were an obscure point, at all events when you recalled the words of the apostle, “The eyes of your heart being enlightened,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 3.6
… And not without good cause; for there, in the heart, are the eyes, by which God is seen. Speaking of these eyes, the Apostle Paul saith, “The eyes of your heart being enlightened.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 18.10
… In thy body thou didst find eyes in one place, ears in another place: dost thou find this in thy heart? Or hast thou not ears in thy heart? Else of what did the Lord say, “Whoso hath ears to hear, let him hear?” Or hast thou not eyes in thy heart? Else of what saith the apostle, “The eyes of your heart being enlightened?”
1:19
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.17
… “Ask of me, and I will give Thee the heathen for Thine inheritance.” It was He who “wrought in Christ His mighty power, by raising Him from the dead, and setting Him at His own right hand, and putting all things under His feet”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.31
… to the working of the strength of His might, which He wrought in Christ, when He raised Him from the dead, and made Him to sit at His right hand in the heavenly places above all rule and authority and power and dominion, and every name that is named not only in this world but also in that which is to came, and put all things in subjection under His feet
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… And the Apostle Paul, writing to the Romans, says, It is Christ that died, yea rather, that is risen again, who is even at the right hand of God . And charging the Ephesians, he thus speaks, According to the working of His mighty power, which He wrought in Christ when He raised Him from the dead, and set Him at His own right hand
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 4
Again is Christ introduced, and it is a matter well worthy of our belief, because if the Firstfruits live, so do we also. He hath quickened both Him, and us. Seest thou that all this is said of Christ incarnate? Beholdest thou “the exceeding greatness of His power to us-ward who believe?” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 32
… shall see the Son of Man sitting at the right hand of the power of God.” And the Apostle Peter says of Christ, “Who is on the right hand of God, seated in the heavens.” And Paul also, writing to the Ephesians, “According to the working of the might of His power, which He wrought in Christ, when He raised Him from the dead, and seated Him on His right hand.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Counter-statements of Theodoret 1
… and after receiving what it had not, and being glorified, it is glorified by Him who gave. Wherefore also the Apostle exclaims, “According to the working of His mighty power which he wrought in Christ when He raised Him from the dead.”
1:20
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 4.6
6. But in answer to the weak and human notion of the Arians, their supposing that the Lord is in want, when He says, ‘Is given unto Me,’ and ‘I received,’ and if Paul says, ‘Wherefore He highly exalted Him,’ and ‘He set Him at the right hand
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.12
103. “But,” you object, “the Father said. ” Good, hear now a passage where the Father doth not speak, and the Son prophesies: “Hereafter ye shall see the Son of Man sitting at the right hand of power.” This He said with regard to taking back to Himself His body—to Him
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 5.15
… “Who wrought in Christ, raising Him from the dead, and setting Him at His own right hand in the heavenly places, above principality and power and might and dominion and every name that is named not only in this world, but also in that which is to come; and hath put all things under His feet.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
… v. 8 .) And again, “Blessed are the poor in spirit, for theirs is the kingdom of Heaven.” ( Mat. v. 3 .) And again, “Blessed are ye which are persecuted for righteousness sake, for great is your reward in Heaven.” ( Mat. v. 11, 12 .) Observe, how every where He speaketh of Heaven, no where of earth, or of the things on the earth.
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 1.23
23. I will deal shortly with the second passage which my brother tells me has been marked for blame, because the complaint is exceedingly frivolous, and bears on its face its calumnious character. The passage
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.4
… “How long will ye love vanity, and seek after leasing?” For I had loved vanity, and sought after leasing. And Thou, O Lord, hadst already magnified Thy Holy One, raising Him from the dead, and setting Him at Thy right hand,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.11
… Nor do I find what the heaven of heavens, which is the Lord’s, can be better called than Thine house, which contemplateth Thy delight without any defection of going forth to another; a pure mind, most peacefully one, by that stability of peace of holy spirits, the citizens of Thy city “in the heavenly places,” above these heavenly places which are seen.
1:21
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.19.2
… which contains in itself the breadth, and length, and the deep below, and the height above of the whole creation; which is seen, which is heard and understood, and which is invisible? And for this reason God is “above all principality, and power, and dominion, and every name that is named,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.24
… but here, [in the case of the Gentiles,] there was a certain foreign erudition, and a new doctrine [to be received, namely], that the gods of the nations not only were no gods at all, but even the idols of demons; and that there is one God, who is “above all principality, and dominion, and power, and every name which is named;”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 7.13
… Since, therefore, it was requisite, he says, that we should be revealed as the children of God, in expectation of whose manifestation, he says, the creation habitually groans and travails in pain, the Gospel came into the world, and passed through every Principality, and Power, and Dominion, and every Name that is named.
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 1.5.1
… and after this enumeration, as if knowing that there were still other rational offices and orders besides those which he had named, he says of the Saviour: “Who is above all principality, and power, and might, and dominion, and every name that is named, not only in this world, but also in that which is to come.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.15
… Besides the passages we have adduced, passages by no means inept or unsuited for our purpose,—much to the same effect might be collected from the Scriptures, so that it is clearly seen what is the glory of the good things in Jesus Christ shed forth by the Gospel, the Gospel ministered by men and angels, and, I believe, also by authorities and powers,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.34
… The Apostle, too, writing to the Corinthians, says: “As there are gods many and lords many,” and so we have spoken of these gods as really existing. Now there are, besides the gods of whom God is god, certain others, who are called thrones, and others called dominions, lordships, also, and powers in addition to these. The phrase,
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 3.6
… For the mountains are to be explained by the heavens, and the ninety and nine sheep by the principalities and powers
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 7.5
… on the contrary, the sense of the names clearly indicates that he is mentioning in his argument, not diversities of natures, but the varied peculiarities of the operations of the heavenly host: for there are, he says, “principalities,” and “thrones,” and “powers,” and “mights,” and “dominions
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 3
Ver. 21, 22 . “And made Him to sit at His right hand, in the Heavenly places, far above all rule and authority, and power and dominion, and every name that is named: and He put all things in subjection under His feet, and gave Him to be Head over all things to the Church, which is His body, the fulness of Him that filleth all in all.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 7
It seems necessary to state what are meant by “families.” ( πατριαί ) Here on earth, indeed there are “families” that is races sprung from one parent stock; but in heaven how can this be, where none is born of another? Surely then, by “families,”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.34
“We who formerly were held bound by the law of the infernal place, and, through our vices and sins were given over both to the works of the flesh and to punishment, shall now reign with Christ and sit together with him. But we shall sit, not in some kind of low place, but
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 109.1
… We, it is true, refuse to worship or adore, I say not the relics of the martyrs, but even the sun and moon, the angels and archangels, the Cherubim and Seraphim and “every name that is named, not only in this world but also in that which is to come.”
san Girolamo † 420 d.C. To Pammachius against John of Jerusalem 17
… Don’t conceal what you know, nor feign a simplicity which you do not possess. Origen never said that souls are made out of angels, since he teaches that the term angels describes an office, not a nature. For in his book Περὶ ᾽Αρχῶν he says that angels, and thrones, and dominions, powers and rulers of the world, and of darkness, and
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
… we pray you in Christ’s stead, be ye reconciled to God.’ Nor did He stand here, but taking the first fruits of thy nature He sat down ‘above all principality and power and might, and every name that is named not only in this world but in the world to come.’
1:22
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… of the Only Begotten, there is mention of him that holdeth “the head,” that is, Christ, “from which all the body by joints and bands having nourishment ministered increaseth with the increase of God.” And that Christ is the head of the Church we have learned in another passage, when the apostle says “gave him to be the head over all things to the Church,”
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.36
… unless it has some occult meaning. I do not find that you repent of any of these doctrines which these commentaries contain. Again, you teach that the Church is to be understood as being one body made up not of men only but of angels and all the powers of heaven. You say in commenting on the passage of the same book, in which the words occur
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.38
… We must consider therefore in each case whether he expresses any dissent from the ‘other.’ For instance, an opinion is put forward that the stars and the other things that are in heaven are reasonable beings and capable of sinning. We must see, therefore, what his own opinion is on this point. Turn to his note, in this book,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 22.18
… of the fullness of the whole body which is made up of all its parts, and it is of this measure it is said, “To the measure of the age of the fullness of Christ.” This fullness he spoke of also in the place where he says of Christ, “And gave Him to be the Head over all things to the Church, which is His body, the fullness of Him that filleth all in all.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.9
He did not say, I and they are one thing; although, in that He is the head of the church which is His body,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness chapter44
… Finally, if it be asserted that there either have been, or are in this present life, any persons, with the sole exception of our Great Head, “the Saviour of His body,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 83.8
… For if we were not He, “Forasmuch as ye have done it unto one of the least of Mine, ye have done it unto Me,” would not be true. If we were not He, “Saul, Saul, why persecutest thou Me?” would not be true. So then we are He, in that we are His members, in that we are His Body, in that He is our Head, in that Whole Christ is both Head and Body.
1:23
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.19
… but reconciled they could not possibly have been to any other than their own God. Accordingly, ourselves “who were sometime alienated and enemies in our mind by wicked works” does He reconcile to the Creator, against whom we had committed offence—worshipping the creature to the prejudice of the Creator. As, however, he says elsewhere,
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 13
… but now we have been emancipated from the law, being dead (to that) in which we used to be held, unto the serving of God in newness of spirit, and not in oldness of letter.” Therefore, if he bids us “be made dead to the law through the body of Christ,” (which is the Church,
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.4
… Since this seems right and just, it is, I take it, equally wrong and disorderly that all should wish to rule, and that no one should accept it. For if all men were to shirk this office, whether it must be called a ministry or a leadership, the fair fulness
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.99
… although he is still a babe, still fed with milk, still of those who are not numbered in Israel, nor enrolled in the army of God, although he is not yet able to take up the Cross of Christ like a man, although he is possibly not yet one of the more honorable members, yet will joyfully and eagerly accept his appointment as head of the fulness of Christ?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 24
… viii. 10 .) And again, “That Christ may dwell in the inner man.” ( Eph. iii. 16, 17 , al. punct .) For He would have our soul to be a dwelling for Himself, and Himself to be laid round about us as a garment, that He may be unto us all things both from within and from without. For He is our fulness; for He is “the fulness of Him that filleth all in all” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 3
Ver. 16, 17, 18 . “Now to Abraham were the promises spoken and to his seed. He saith not, And to seeds, as of many; but as of One, And to thy seed, which is Christ.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 6
… “For in Him dwelleth,” that is, for God dwelleth in Him. But that thou mayest not think Him enclosed, as in a body, he saith, “All the fullness of the Godhead bodily: and ye are made full in Him.” Others say that he intends the Church filled by His Godhead, as he elsewhere saith, “of Him that filleth all in all” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 90
The Lord has said to his prophet “See, I have this day set thee over the nations and over the kingdoms to root out and to pull down and to destroy and…to build and to plant.” In every age he bestows the same grace upon his church, that His Body
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 1.16
15. For the Church is His body, as the apostle’s teaching shows us;
1:1
1. Omnibus sanctis, — id est omnibus Christianis, qui sancti sunt vocatione, baptismo, debito et obligatione: quia in baptismo sanctificati, vocati sunt ad sancte vivendum, debentque in omni vita et conversatione esse sancti, ut dixi Rom. I, 7. Unde explicans subdit: Et fidelibus in Christo Jesu, — id est credentibus in Christum. Est hebraismus: Hebraeum enim נאמן neeman et nomen est significans fidelem, et participium significans credentem. Rursum, credere in Christo, et credere in Christum, idem sunt, ut dixi. Ubi nota: Conjunctio et est hic explicativa, et significat id est, uti et Galat. VI, 16, et Coloss. VI, 8.
1:3
3. Benedictus Deus. — Dupliciter, ait Hieronymus, hic locus legi potest: «Benedictus Deus, et Pater Domini nostri Jesu Christi: ut sit benedictus Deus, qui universorum conditor est, et hucusque distinctio; deinceps inferatur, qui est et Pater Domini nostri Jesu Christi. Vel ita, ut Deus et Pater ad Dominum nostrum in commune referatur: Benedictus Deus ejus, qui assumptus est, hominis; et Pater ejus, qui in principio apud Deum fuit Deus Verbum. Non quo alius assumptus homo, et alius sit sermo qui assumpserit; sed quo unus atque idem pro varietate causarum, nunc sublimis, nunc humilis praedicetur.» Simili sensu dicit Christus Magdalenae: «Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum; Deum meum, et Deum vestrum,» Joan. xx, 17. Et secundus hic sensus planior est, magisque fluit. Unde correctissima exemplaria inter Deus et Pater nullam diastoles notam, aut comma interjiciunt. Qui benedixit nos, — id est, qui benefecit nobis, copiose cumulavit nos suis bonis et beneficiis. Dei enim dicere non est aulicum (aulici enim aurea saepe promittunt, sed parum re ipsa praestant), sed simplex est, sincerum et efficax: Deus enim plura facit et praestat, quam promittat. Idem imitantur viri fideles et cordati. Omni benedictione (id est omni bono, beneficio et dono, non terreno, ut sunt honores, opes, forma, robur, voluptates: has enim non venit conferre nobis Christus; sed) spirituali, — puta fide, gratia, peccatorum remissione, justitia, amicitia Dei, virtutibus, bonis operibus, per ea nos destinando, et si in iis perseveremus, nos ad gloriam aeternam eligendo, ut dicatur nobis: «Venite, benedicti, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi,» ait Chrysostomus; haec enim summa est et extrema benedictio. Unde addit: In coelestibus, — scilicet donis, puta coelesti gratia, coelesti vita et moribus nunc, et postea coelesti gloria. Secundo, S. Hieronymus, «in coelestibus,» scilicet locis, inquit, et sedibus (sic enim capitur vers. 20) quas nobis Deus praeparavit, et ad quas nos destinat; «in» id est per Christum, per Christi sanguinem et merita, non per Simonem Magum, qui se jactabat esse mediatorem, esse Dei virtutem, Act. viii, 10. Hinc patet, omnem gratiam, omnemque dispositionem ad justificationem, ipsumque fidei initium non tantum esse gratiae Dei, sed etiam (quod male de fide et fidei initio negarunt nonnulli) esse ex meritis Christi. Apostolus enim dicit, quod Deus nos benedixit omni benedictione spirituali in Christo; ergo per Christum omne bonum spirituale nobis obvenit; atqui fides et gratia excitans nos ad credendum, est bonum spirituale, imo omnis boni fons et initium: ergo fides et prima gratia, ipsumque fidei initium obvenit nobis per merita Christi. Ita Augustinus, De Praedest. Sanctorum, cap. xix. Nota, benedictionem non tantum beneficentiam, bonum et donum significare, sed largitatem, copiam et abundantiam bonorum et donorum, ut dixi II Cor. IX, 6. Rursum, pro in coelestibus graece est ἐν τοῖς ἐπουρανίοις, in supercoelestibus, quod aliqui ad Deum referunt, q. d. Deus existens in supercoelestibus, id est, in coelo quod est super omnes coelos, imo existens super coelum empyreum in spatiis illis vacuis, quae supra coelum et mundum sunt, benedixit nos. Secundo et melius, ut dixi, refertur ad nos, q. d. Deus nos in coelestibus donis, vel locis benedixit, ut scilicet per coelestia gratiae bona perveniamus ad caelestia gloriae loca. Nota tertio: Pro in Christo, Erasmus et Vatablus legunt in Graeco Χριστῷ, Christo, q. d. ait Vatablus: Deus benedixit nos omni dono supernaturali, ut tandem locum habeamus in coelo cum Christo. Sed haec lectio, uti dura et obscura est, ita est et falsa. Unde Chrysostomus, Theophylactus, Ambrosius, Hieronymus, et passim alii legunt, ἐν Χριστῷ, in Christo. Hinc rursum videas Graeca exemplaria novi Testamenti magis dubia, varia et corrupta esse quam Latina.
1:4
4. Sicut elegit nos in ipso. — q. d. Deus actu benedixit, id est benefecit, nobis donando suas gratias et dona; sicut ab aeterno ad ea nos praedestinavit, et elegit in ipso, id est per ipsum, scilicet Christum et Christi merita praevisa. Ex hoc capite insignes et graves Theologi contendunt singulos electos ad gloriam ex solo beneplacito Dei ad eam electos esse: ita ut ab aeterno Deus ante praevisa merita non tantum propria, sed et ipsius Christi, singulos, qui salvabuntur, ad gloriam et salutem hanc efficaciter elegerit. Deinde decreverit illos Christo nascituro repraesentare, ut Christus pro iis passionem suam et merita offerret. Tertio, Christo jam incarnato Deus illi proposuerit singulos a se ab aeterno electos, ut pro iis merita sua Christus offerret, quibus eis gratiam ac omnia salutis media impetraret; et mox Christum Patri obtulisse pro iis merita sua dicunt. Inde quarto, singulos ex Christi meritis accepisse gratiam a Christo petitam et impetratam, cui ipsi electi cooperantes per propria merita re ipsa gloriam sint adepti: hunc enim providentiae ordinem censent esse optimum, et probatur maxime ex vers. 11, ubi sic ait: «In quo etiam et nos sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae.» Ecce, inquiunt, «in quo,» scilicet Christo, «vocati sumus,» quia vocatio et gratia actualis est ex meritis Christi; sed «praedestinati sumus secundum propositum et consilium voluntatis Dei.» Ecce solum Dei propositum ponit causam praedestinationis nostrae, non ergo illa facta est ex meritis Christi. Verum omissa quaestione de meritis propriis, quae alii non pauci graves Theologi censent esse praevisa, et causam electionis singulorum ad gloriam, de qua re alibi dicendum est; quod ad praesentem locum et quaestionem de Christi meritis attinet, verius videtur id quod alii illustres Theologi docent, nimirum Christi solius praedestinationem, electionem et incarnationem factam esse sine ullius, etiam ipsius Christi merito, ex solo Dei beneplacito, ut docet D. Augustinus, De Praedest. Sanctorum, cap. xv; caeterorum vero hominum praedestinationem, et quatenus est praedestinatio, sive praedilectio omnibus communis, et quatenus electio est unius prae aliis, sive aliis neglectis, esse ex meritis Christi, ob quae placuit Deo praedestinare eos et eligere tam ad gloriam, quam ad gratiam. Hoc enim exigunt merita, honor et dignitas Christi, ut scilicet electorum omnium et praedestinatorum primus sit, per quem eligantur caeteri omnes et praedestinentur. Probatur haec sententia primo, quia vers. 3 dixit Apostolus: «Benedixit nos in omni benedictione spirituali in Christo,» id est per Christum; atqui magna, imo maxima, benedictio spiritualis est haec praedestinatio et electio efficax ad gloriam: quam enim majorem benedictionem a Deo desiderare possim, quam ut sim electus ad beatitudinem, ac consequenter certissime hac beatitudine donandus? ergo haec praedestinatio et electio per Christum et Christi merita facta est nobisque obtigit. Secundo, si electio cujusque ad gloriam non est ex meritis Christi: ergo nec praedestinatio gratiae et mediorum ad eam assequendam erit ex meritis Christi; hoc autem est falsum, ergo et antecedens, ex quo id sequitur. Sequela majoris probatur: efficax intentio finis necessario imperat et elicit electionem mediorum ad finem necessariorum; atqui hic finis est gloria, media necessaria ad eam sunt gratia, adoptio et merita: ergo si Deus ante praevisa Christi merita efficaciter nos intendit glorificare, efficaciter etiam intendit nos in filios adoptare, gratiam et merita dare, quibus gloriam nobis praedestinatam assequeremur. Sicut qui intendit ire Romam, hoc ipso tacite et in confuso intendit transire Alpes, quia Alpium transitus est via et medium necessarium, ut finem, id est Romam, attingat: pari enim modo gratia, justificatio et merita, sunt media necessaria et connaturalia ad finem, id est, gloriam assequendam: incarnatio autem et merita Christi ad hunc finem, id est ad gloriam nostram, non sunt medium necessarium et connaturale, sed arbitrarium ex Dei libera voluntate, qui hoc medium elegit et instituit, cum alia multa eligere et instituere potuisset. Ergo hoc ipso, quo Deus intendit nos glorificare, intendit et nobis gratiam et justitiam, quasi medium per se ad glorificationem necessarium, dare; non autem hoc ipso intendit dare nobis gratiam et justitiam per merita Christi, qui ea nondum instituit et elegit: ergo si ante merita Christi nos praedestinavit ad gloriam, etiam ante merita Christi praedestinavit ad gratiam, justitiam et adoptionem. Minor probatur hic vers. 5: «Praedestinavit, inquit, nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum:» ergo non tantum adoptio nostra, sed et praedestinatio adoptionis facta est per Christum; quia quando Deus nos elegit ad gloriam, hoc ipso praedestinavit et statuit nos sibi in filios adoptare. Rursum, hic ait: «Elegit nos in ipso,» scilicet Christo: ergo non tantum executio electionis, sed et ipsa electio nostra per Christum facta est. Dices: Elegit nos in Christo, non qua Christus homo est, sed qua Deus et Verbum ac Sapientia Patris. Contra: Omnibus pene versibus vocant eum «Jesum Christum;» Jesus autem nomen est, non Verbi qua Deus est, sed qua incarnatum, ait S. Augustinus; est enim nomen huic homini, Christo scilicet, in circumcisione impositum; ergo loquitur de Christo ut homine, non ut Deo. Secundo, vers. 7 ait: «In quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum:» ergo clarum est, eum loqui de Christo homine, qui suum pro nobis sanguinem effudit. Tertio, vers. 10, docet quod Deus proposuerit omnia instaurare in Christo, scilicet lapsum hominem restaurando (per hominem enim angelos et omnia restauravit); hoc autem factum est per Christum hominem; ut homo enim, mediator fuit et redemptor omnium. Quae omnia rursum magis confirmant sententiam, quam hic probare conamur: si enim Deus proposuit instaurare nos in Christo, ergo etiam praedestinavit et elegit nos in Christo: ipsa enim praedestinatio et electio Dei est ipsum Dei propositum instaurandi nos. Dices secundo: «Elegit nos in ipso,» id est ad habendam fidem in ipso, vel ut nos ipsi, id est Christo et Christi Ecclesiae incorporaret. Contra: Nihil dicit Apostolus de fide, nec de incorporatione: unde ergo illa hic accersis et supples, cum verba Apostoli per se et nude sumpta plana sint? Secundo, «in Christo» idem esse, quod per Christum et Christi merita, docet Ambrosius, Chrysostomus, Photius et alii passim; imo ita se explicat Apostolus vers. 5, 7, 10. Probatur tertio, ex cap. III, vers. 11, ubi Apostolus ait, «praefinitionem saeculorum (id est praedestinationem, qua quos voluit quolibet saeculo praedestinavit et praedefinivit salvare)» factam esse per Christum, id est, per Christi merita praevisa. Ad argumentum petitum ex vers. 11, respondeo illud in quo, scilicet Christo, non tantum referri ad vocati sumus, sed etiam ad praedestinati, quod sequitur, q. d. Per Christum vocati sumus in tempore, sicut ab aeterno per Christum ad hanc vocationem praedestinati sumus ex consilio et beneplacito Dei: id enim clare fixit vers. 3, 4 et sequent.; cum enim toties nomen Christi hic repetiisset Apostolus, noluit hoc vers. 11 semel positum iterare. Adde, non loqui Apostolum hic de electione et praedestinatione immediata ad gloriam (quam satis constat factam ex meritis Christi), sed ad gratiam. Unde ait: «Sicut elegit nos ut essemus sancti,» id est, elegit nos ad gratiam, justitiam et sanctitatem. Id magis patebit vers. 5. Vide Can. 13. Ante mundi constitutionem. — Πρὸ καταβολῆς τοῦ κόσμου, id est, ut Hieronymus, ante jacta mundi fundamenta. Hoc addit contra Platonicos dicentes Deum creasse omnia non ex nihilo, sed ex materia sibi coaeterna et increata. Ut essemus sancti. — q. d. Elegit nos, non ut ventri et veneri serviamus, uti serviunt Epicurei, sed «ut essemus sancti,» id est puri, casti, immaculati. Perstringit hic primo, Platonicos, quos secutus Origenes docuit animas ante corpora extitisse, et vixisse in coelo inter angelos, illasque electas a Deo, quae ibidem sancte vixerant, ut in sancta corpora in terram mitterentur, ibique fierent magistrae animarum peccatricum, quae e coelis in corpora sibi similia dejectae sunt, uti refert hic S. Hieronymus. Contra, ait Apostolus nos electos, non quia sancti eramus, sed «ut essemus sancti.» Secundo, perstringit errorem Semipelagianorum, qui docuerunt Deum illos elegisse ad fidem et gratiam, quos praevidebat eam desideraturos, acceptaturos, ea bene usuros, itaque sanctificandos. Contra quos docet Apostolus Deum nos elegisse non ex praevisa sanctitate usuque gratiae, sed «ut essemus sancti,» ut gratia bene uteremur et sanctificaremur. Unde et vers. 11, ait nos praedestinatos secundum beneplacitum, non nostrum, sed Dei, nosque a Deo non ex praescientia futurae bonitatis, sed sorte vocatos esse. Rursum tertio, Chrysostomus et Theophylactus sic exponunt, q. d. Elegit nos Deus ob virtutem nostram, ut permaneamus sancti. Non enim, inquiunt, eligitur unus prae altero, nisi qui melior est. Sed respondeo, hoc verum esse apud homines: hi enim meliores eligunt ad officia et dignitates (ac utinam semper); non tamen apud Deum: Dei enim electio a gratia et mero ejus beneplacito pendet, eligitque Deus hominem, non quia est melior, sed ut fiat bonus et melior. Secundo, non ait Apostolus, ut permaneremus, sed «ut essemus sancti»: loquitur ergo de prima gratia, eamque docet pure et gratis dari a Deo. Et immaculati. — Graece ἀμώμους, id est inculpati, irreprehensibiles; μῶμος enim graece reprehensionem significat. Inde Momus deus est, inquit Hesiodus, nocte matre, et somno patre progenitus, qui nihil operis edit, sed aliorum deorum opera curiose contemplatur, et si quid in iis viderit omissum, aut perperam factum, id summa cum libertate carpit. Unde opus perfectum dicitur, in quo Momus nihil habet quod redarguat, et irreprehensibile vel judice Momo: sic hic dicitur: «Ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus,» q. d. Ut essemus omnino sancti et puri, ut non homo aut momus, sed Deus ipse; cujus sincerissimum et exactissimum est judicium, quique omnia dicta, facta, imo et cogitata, cordisque fundum penetrat, nullam in nobis graviorem maculam, naevum aut culpam cernat, quam arguat. Hinc patet primo, in homine justo et sancto peccata non tegi per justitiam Christi illi imputatam, sed omnino tolli, ita ut Deus ea videre et carpere non possit. Secundo, concupiscentiam in homine justo non esse peccatum, quod Deus culpare possit. Tertio, ita sancte, integre ac perfecte nos omnia nostra opera facere debere, quasi memores in conspectu Dei nos ea facere, ut Deus eorum inspector nihil in eis inveniat quod judicet et damnet. In charitate. — Adamus refert ad elegit, q. d. Elegit nos in charitate, id est per charitatem, quia scilicet dilexit nos. Secundo, Chrysostomus et Theophylactus referunt ad sequentia, in charitate προορίσας ἡμᾶς, in charitate, id est per charitatem, qua nos amavit, praedestinavit nos. Unde et Syrus vertit, per charitatem praesignavit nos sibi. Tertio, planius et facilius refertur ad proxime praecedentia, q. d. Elegit nos Deus ut in sanctitate sine macula et culpa serviamus illi, non ex timore poenae, sed ex charitate et liberali amore, «ut amor Dei,» inquit Ambrosius, «sanctam faciat nostram conversationem.» Sic et Anselmus.
1:5
5. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum. — Nota: Idem est, «elegit nos ut essemus sancti, et praedestinavit nos in adoptionem filiorum,» nam Sancti sunt filii Dei adoptivi; Apostolus tamen idem repetit et inculcat, tum quia plenus erat recordatione suavissima tantae dilectionis et electionis Dei, tum quia haec electio et praedestinatio Dei licet una sit, multa tamen involvit: quia per illam Deus elegit et praedestinavit nos ad sanctitatem, ad suam amicitiam, ad suam filiationem, ad suam haereditatem: nam formaliter aliud est esse sanctum, aliud esse Dei amicum, aliud esse filium Dei; potuissetque Deus nos eligere ad sanctitatem, et tamen nolle nos adoptare sibi in filios, imo nolle nos evehere ad suam amicitiam. Quis enim est homo quantumvis sanctus, qui sibi deberi putet, ut Deus secum amicitiam ineat, aut foveat, et quasi amicus cum amico agat et conversetur? Dei ergo clementiae, gratiae et liberalitatis fuit, quod per gratiam et charitatem simul et sanctos, et amicos, et filios nos efficere voluerit, quodque haec tria charitati indivulse annexuerit, scilicet justitiam, sive sanctitatem, amicitiam et filiationem Dei. Qui praedestinavit. — Nota ex S. Augustino, De Praedest. Sanctorum, cap. x, «praedestinatio est gratiae per Deum praeparatio,» qua scilicet creatura rationalis instruitur, dirigitur et ordinatur ut perveniat ad vitam et haereditatem aeternam: est enim haec praedestinatio liberale Dei decretum, quo ab aeterno decrevit Deus et angelos et homines per casum Adami lapsos ad se vocare, et sine ullis meritis propriis sanctificare, sibique in filios et haeredes adoptare, id est, decrevit eos vocare et adducere ad fidem, gratiam, sanctitatem omnemque perfectionem, et tandem ad gloriam et haereditatem aeternam. Estque duplex haec praedestinatio. Alia completa Sanctorum et Beatorum, tota scilicet illa series providentiae Dei gratiarum et mediorum omnium, ex quibus effectum et consecutum est, ut praedestinati a Deo vocarentur, vocati justificarentur, justificati in justitia libere perseverarent, perseverantes vitam finirent, itaque bearentur et glorificarentur. De hac loquitur saepe S. Augustinus. Altera praedestinatio est non completa, sed inchoata, scilicet ex parte Dei, qua Christianos omnes Deus praedestinat ad gratiam christianismi, in qua si perseverare velint, Christique gratia uti, eique in finem usque cooperari, complebunt suam praedestinationem, et beatitudinem ad quam creati et praedestinati sunt, assequentur. De hac secunda loquitur hic Apostolus: idque primo, colligitur ex eo quod totam hanc epistolam inscribit Ephesiis, non electis ad gloriam certoque beandis, sed «sanctis et fidelibus in Christo Jesu,» ut ipse ait vers. 1. Omnes ergo Ephesios Christianos vocat praedestinatos; inter quos quis asserat neminem fuisse reprobum, aut postea damnatum? quis asserat Apostolum voluisse omnes Ephesios fideles certos reddere de sua perseverantia, de sua salute et gloria, eamque omnibus revelare et propalare? Secundo, ex eo quod de ipsis dicit vers. 5: «Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum, etc., in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo;» et vers. 4: «Sicut elegit nos in ipso, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate.» Ubi clare vides eum loqui [de] electis, non ad gloriam, sed ad gratiam et sanctitatem, per quam adoptamur in filios Dei. Tertio, ex eo quod cap. iv, vers. 3 et sequent., praedestinatos non securos, non certos esse velit, sed vigiles et sollicitos, utpote quorum incerta et dubia sit salus, et in quorum arbitrio sit virtus et vitium, perseverare et cadere, salvari et damnari, uti pulchre docet S. Chrysostomus hic, homil. 2 in moral. Vide Can. 13. Nota hic notari omnes causas praedestinationis: primo, efficientem, cum ait, qui, scilicet Deus, praedestinavit; secundo, meritoriam, per Christum; tertio, materialem, nos; quarto, exemplarem, in ipsum, Christum scilicet, ut Christo quasi capiti et exemplari conformemur, hic per Dei cognitionem, amorem et gratiam; in futuro, per gloriam. Ita Anselmus, Ambrosius, D. Thomas, et docte Augustinus, De Praedestinat. Sanctor., cap. xv. Posset secundo, sic accipi, in ipsum, id est, in gloriam Christi, q. d. Christi gloria finis est nostrae praedestinationis. Tertio, Erasmus et Adamus, in ipsum, id est, in se, q. d. Ut Deus nos duceret in seipsum, et faceret nos unum cum seipso: sed hoc duriusculum est; nec enim filii sunt unum cum patre, sed patri conjuncti sunt, non per identitatem naturae, aut personae, sed per filiationem vel adoptionem, ut praecessit. Quinto, notat causam formalem, cum ait: «Secundum propositum voluntatis suae:» haec enim praedestinatio non est aliud quam propositum, sive decretum liberale voluntatis Dei. Sexto, finalem, cum ait, «In laudem gloriae gratiae suae,» id est ut laudetur gloria, splendor, et, ut Ambrosius legit, claritas gratiae Dei, vel gloriosa gratia Dei, qua nimirum mirabilior Deus apparuit in redimendo homine, quam in creando. Septimo, effectus sunt, redemptio, peccatorum remissio, et quod «glorificavit nos,» id est, gratos et charos sibi reddidit, gratia, amicitia, charitate sua nos donando. Secundum propositum (S. Hieronymus vertit, secundum placitum) voluntatis suae; — graece enim est εὐδοκία, quo nomine Septuaginta Hebraeum רצון ratson vertunt et explicant, novis rebus nova verba fingentes, inquit Hieronymus, additque: «εὐδοκία componitur ἀπὸ τοῦ εὖ καὶ τοῦ δοκεῖν, id est a bene et a placito, quod nos dicere possumus beneplacitum; quia non statim omne quod placuit et bene placere potest: sed ibi tantum εὐδοκία, id est beneplacitum, dicitur, ubi quod placuit, recte placitum comprobatur.» Ita Hieronymus. Ubi nota: Propositum, quod proprie vers. 11 Apostolus vocat πρόθεσιν, vers. 9 vocat εὐδοκίαν, hoc est beneplacitum, et vers. 11 rursum vocat βουλήν, id est consilium voluntatis divinae: idem ergo sunt propositum, beneplacitum et consilium Dei, liberale scilicet Dei decretum, quo praedestinavit, id est statuit et proposuit, nos vocare ad fidem et sanctitatem christianismi per Christum; quod non solis electis, sed omnibus Christianis competit.
1:6
6. In qua (gratia) gratificavit nos in dilecto Filio suo. — Graecum ἐχαρίτωσεν, Calvinus vertit gratiosos, vel acceptos habuit. Hinc enim stabilire nititur suam justitiam imputativam, q. d. Apostolus: Nos re ipsa in nobis sumus peccatores, ideoque Deo odibiles, sed in Christo, id est cooperti justitia Christi nobis imputata, gratiosi et amabiles fimus in oculis Dei. Verum respondeo, ἐχαρίτωσεν non significat gratiosos habuit, ut vult Calvinus, sed gratiosos fecit, et, ut Noster vertit, gratificavit, scilicet gratiam suam nobis communicando et infundendo. Ita Chrysostomus: «Gratiosos, inquit, nos reddidit, hoc est, non solum peccatis liberavit, sed et dilectos effecit. Sicut enim si quis scabrosum quemdam peste, morbo, senio, paupertate pariter ac fame corruptum nactus, formosum mox adolescentem reddat, qui quosvis venustate superet, vehementem splendorem ex genis emittat, ipsaque fulgura oculorum repercussionibus obscuret: quem deinde et in ipso aetatis flore constituat, atque insuper et purpura et omnigeno mundo vestiat atque exornet: non aliter animam nostram Deus et elaboratam, et pulchram, et desiderabilem ac dilectam reddit.» In dilecto Filio suo. — q. d. Gratiam hanc adepti sumus non meritis nostris, sed per merita dilecti Filii Dei, vel per amorem, quo Pater Filium diligit, cui nos fratres esse voluit, cuique pro nobis, nostraque gratia et adoptione ad hanc suam fraternitatem roganti et oranti, Pater omnia concessit et indulsit. Nota: Graece non est «Filio suo,» sed tantum τῷ ἠγαπημένῳ, in dilecto, scilicet absolute in omnibus, ac prae omnibus, sine quo nemo caeterorum diligitur, quique causa est cur caeteri omnes diligantur. Ita Hieronymus. Sic Christus, Psal. xxviii, 6, quo forte alludit hic Apostolus, vocatur «dilectus quemadmodum filius unicornium;» quia sicut hinnuli vel pulli unicornium valde amabiles sunt et gratiosi, ita et Christus. Secundo, quia Christus quasi monoceros potentissimus solo B. Virginis sinu captus est, ut dixi Num. xxiii, 22; ibi enim de eo dicitur: «Cujus fortitudo similis est rhinocerotis, vel monocerotis:» Hebraeum enim ראם reem et rhinocerotem, et monocerotem sive unicornem significat. Tertio, quia unicornis cornu habet bifurcum instar crucis, ait Justinus Martyr, estque modicum et validum: talis est et crux Christi. Quarto, unicornis tactu sui cornu aquas purgat a veneno serpentum: sic Christus tactu Jordanis aquas baptismi, peccati purgatrices et expiatrices effecit. Quinto, quia Christus quasi unicornis, cornu, id est fortitudinem omnem suam, habet in capite, id est divinitate, inque communione et unione cum Deo. Sexto, sicut dejectis cedris per tonitru, apparent et exiliunt hinnuli unicornium, quod ad litteram significat Psaltes citato Psal. xxviii, 6; ita allegorice Christus mundo apparuit post dejectas cedros, id est superbiam, impietatem, idololatriam per vim tonitrui Evangelii; tuncque patuit ejus species, decor et gratia. Ipse ergo est dilectus Patris, dilectus noster, amor noster, desiderium, gaudium, exultatio, quies, saties, salus animae nostrae, ut cum sponsa in Canticis dicamus: «Dilectus meus similis est capreae hinnuloque cervorum. Dilectus meus mihi, et ego illi, qui pascitur inter lilia, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae.»
1:7
7. In quo habemus redemptionem, — non tam activam (hanc enim non habemus nos, sed Christus), quam passivam, qua scilicet Christi sanguine quasi pretio redempti sumus a servitute peccati, mortis et inferni. Unde per epexegesin explicans subdit: Remissionem peccatorum. — Haec ergo redemptio est remissio peccatorum et justificatio nostra.
1:8
8. Qua (scilicet gratia) superabundavit in nobis (abunde in nos a Deo effusa est) in (id est cum) omni sapientia et prudentia, — q. d. Non per scholas Philosophorum, sed per gratiam christianismi, veram sapientiam et prudentiam adepti sumus. Nota: Prudentiam Christianam et veram intelligit eam, quae nos docet recte, pie et christiane vivere, quaeque mores nostros Christo, Christique legi et spiritui conformat, ut vitam beatam assequamur, quam Sapiens vocat «scientiam sanctorum,» et angelus ad Zachariam «prudentiam justorum,» Lucae 1, 17. Pari modo «sapientiam» intelligit Christianam, quae summa est, fidem scilicet Dei trini et unius, aliorumque divinorum mysteriorum, quibus justificari et salvari debemus: maxime autem intelligit fidem Christi redemptoris. Unde explicans subdit: «Ut notum faceret sacramentum quod proposuit, instaurare omnia in Christo.» Hoc etiam Graeca clarius hic, et magis connexe significant: sic enim habent, ἧς ἐπερίσσευσεν εἰς ἡμᾶς ἐν πάσῃ σοφίᾳ καὶ φρονήσει γνωρίσας ἡμῖν, etc., quam (scilicet gratiam) abunde effudit in nos cum omni sapientia et prudentia (vel, ut Vatablus vertit, de qua ubertim nobis effudit omnem sapientiam et prudentiam), patefaciens nobis, etc.; ἐπερίσσευσεν enim non passive hic capitur, ut significet abundavit; sed active, ut significet abunde effudit, ut notat Chrysostomus et Theophylactus. Et patet, quia alioqui γνωρίσας, quod sequitur, non habebit suppositum, nisi scilicet idem subintelligas quod subintelligitur in verbo ἐπερίσσευσεν, si active capiatur, abundare fecit, scilicet Deus, patefaciens nobis mysterium, etc. Nota: Gratiae copiam significat per divitias, et per superabundavit.
1:9
Ut notum faceret. — Noster legit γνωρίσαι, jam legunt γνωρίσας, id est, ut Hieronymus, notum faciens; vel potius, cum notum fecisset: est enim aoristus participii. Sacramentum voluntatis suae, — sacram et arcanam voluntatem suam. «Sacramentum» enim hic idem est quod arcanum vel mysterium, altum scilicet et secretum Dei consilium et decretum de vocandis Gentibus aeque ac Judaeis ad salutem per Christum: hoc enim hactenus incognitum fuerat mundo, putabantque Judaei hanc salutem et benedictionem Abrahae ad se solos pertinere; jam vero notum fecit Deus illam etiam ad gentes extendi. Quod (scilicet sacramentum) proposuit (statuit, decrevit exequi, supple et implere) in eo, — dilecto scilicet Filio suo, ut dixit vers. 6; eo enim omnia haec referuntur, ut patet ex initio vers. 7, q. d. Non per Simonem Magum, ut ipse jactat, non per Platonem, non per Pythagoram aliosque Philosophos qui veram sapientiam et viam ad beatam vitam se docere profitentur et falso jactant; sed per dilectum Filium suum verum mediatorem, et unicum redemptorem nostrum suam voluntatem de redimendis Judaeis et Gentibus Deus implere decrevit. Nota, τὸ αὐτῷ per spiritum tenuem significat, in ipso; sed per spiritum asperum, uti jam legunt, αὑτῷ, significat, in seipso, q. d. In seipso proposuerat et decreverat hoc sacramentum Deus. Ita Vatablus. Vel, ut Syrus, hoc arcanum proposuerat Deus exequi in seipso, id est per seipsum. Sed prior Interpretis nostri sensus magis est e mente et spiritu Pauli, qui hic praesertim nihil nisi Christum spirat, magisque vers. 6 et 7 connexus est. Ita Theophylactus, et passim alii. S. Hieronymus hic distinguit praedestinationem et propositum, quod praedestinatio sit rei, quam multo ante, quam fiat, in animo facere destinamus; propositum vero sit rei vicinae, ut paene cognitionem et propositum sequatur effectus. Hoc verum est apud homines, quorum brevis est vita, ac consequenter proposita arcta et brevia. Hinc est valgo praedestinationem Deo, propositum hominibus tribuimus, ut Deus praedestinet, homo proponat: in Deo vero idem est propositum et praedestinatio; omne enim decretum Dei, omneque propositum aeternum est, et ab aeterno: hoc ergo propositum ab aeterno parturiit Deus, inquit Chrysostomus, ac consequenter nos nostramque adoptionem parturiit ab omni aeternitate clementissimus et optimus Pater.
1:10
10. In dispensatione plenitudinis temporum. — q. d. Cum dispensata, id est constituta, distributa et ordinata ab eo tempora, essent evoluta et impleta; aut sit hypallage: «in dispensatione plenitudinis,» id est in plenitudine dispensationis, id est distributionis, temporum. Ita Anselmus et D. Thomas. Secundo et melius, q. d. Cum dispensata, id est erogata, expensa, evoluta esset plenitudo temporum, id est plenum et omne illud tempus, quod ex Dei ordinatione praecurrere debebat Christum, sic Christum dixit missum in plenitudine temporis, id est impleto tempore, quod Pater ab aeterno incarnationi ejus praefinierat, Galat. iv, 4. Instaurare omnia in Christo. — Graece ἀνακεφαλαιώσασθαι, id est recapitulare, ut legit S. Hieronymus, q. d. Proposuit Deus omnes homines et angelos, cum inter se admodum essent disjuncti, imo inimici, unire, et ad unum caput Christum revocare et conjungere: Christum enim dedit caput super omnem Ecclesiam, ut ait vers. 22. Et hinc cap. ii, vers. 19, infert: «Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei,» q. d. Christus nos revocavit ad societatem angelorum, ut eorum simus fratres, et cives coelestes in eadem Dei domo, id est Ecclesia, sub eodem duce et capite, qui est ipsemet Christus. Hic sensus genuinus est. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus, imo et S. Augustinus, Enchiridii LXII, qui legit et explicat nostrum instaurare: «In Christo, inquit, instaurantur quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur. Instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines, qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur.» Instaurat ergo Christus ea quae in coelis sunt, cum sedes gloriae, daemonum lapsu vacuas, et numerum angelorum hoc eodem lapsu imminutum, per homines restaurat et implet, cum, ut ait S. Gregorius, lib. xxxi Moral., cap. xxxv, «hic humiliati homines redeunt, unde apostatae angeli superbiendo ceciderunt;» sicque homines et angelos ad unam domum, scilicet Ecclesiam, et ad unum caput revocat. Dissociata enim et divisa per Adae peccatum erat haec Ecclesiae domus, et uno pariete, angelorum scilicet societate, integro et perfecto, inquit Chrysostomus, paries alter corruerat, nos scilicet homines ab Ecclesia et societate angelorum collapsi eramus in societatem jugumque daemonis: Christus ergo hunc domus parietem, id est nos homines, Ecclesiae restituit, sicque totam domum, scilicet Ecclesiam angelorum et hominum restauravit, ut jam una ex utrisque integra (uti ante lapsum Adae fuerat) et perfecta sit domus, sibi, quasi capiti et lapidi angulari devincta, astricta et unita: hoc enim significat Graecum ἀνακεφαλαιώσασθαι, id est recapitulare. «Tanto itaque dono, tanto honore, ait Chrysostomus, tanta benignitate cum nos dignatus sit Deus, ne dedecoremus benefactorem, ne tantam gratiam inanem reddamus: vitam angelicam, angelicam plane, oro ac supplico, virtutem et conversationem ostendamus.» Secundo, ἀνακεφαλαίωσιν, id est recapitulationem, ait Hieronymus, vocant oratores, cum in epilogo ea, quae tota oratione sparsim ac fuse dicta sunt, summatim repetuntur, et simul judici in memoriam revocantur. Hebraei quoque summam rei vocant caput rei, ut patet Num. i, 2; et sic de Christo dicitur Hebr. x, 7: «In capite (id est in summa) libri (S. Scripturae) scriptum est de me.» Sic ergo Christus fuit caput et recapitulatio omnium operum Dei visibilium et invisibilium: omnia enim Christi adventum praesignarunt, vel ad eum directa sunt et diriguntur, omnesque eorum dotes, gratias, perfectiones unus in se complectitur Christus; ut, si Christum intuearis, non sit quod scruteris et recorderis alicujus veterum patrum, aut gestorum, aut alicujus operis Dei; omnia enim tibi exhibet Christus, q. d. Quaecumque olim gesta sunt in coelo et in terra, quaecumque in eis sunt vel fuerunt (in Graeco enim non est sunt, sed tantum, quae in caelis et quae in terra, supple, sunt vel fuerunt), quidquid in Mose, Josue, Abrahamo, Davide, omnibusque veteribus historiis, regibus, Prophetis, Patriarchis excellens est et laude dignum, quidquid gratiae, quidquid virtutis, quidquid praeclare dictum, quidquid heroice gestum; si quid in lege est memorabile, si quid in templo Salomonis speciosum, si quid in sacrificiis Deo gratum; imo si quid inter coelestes spiritus est sanctum, gloriosum, illustre: id multo excellentiori ratione brevioriaque compendio habemus in Christo. Ita Hieronymus, Chrysostomus et Theophylactus: «Christus enim, inquit Theophylactus, est verbum consummans et abbrevians in justitia.» Hic sensus sublimis est, et bene respondet tum Graeco ἀνακεφαλαιώσασθαι, tum spiritui, sensui et amori D. Pauli in Christum. Tertio, Irenaeus, lib. III, cap. viii, docet in Christo omnia esse recapitulata, quia in natura humana omnes res et rerum species ac gradus quasi in summa continentur. Unde homo dicitur microcosmus, ac consequenter cum Verbum divinum humanam naturam assumpsit, tunc quasi res omnes in summam redactas sibi conjunxit, et ad se quasi ad auctorem et primam originem, ad Verbum scilicet, quo creata sunt, revocavit, sicque incarnatione sua Christus magnam rebus omnibus attulit dignitatem, omnesque quasi deificavit. Hic sensus symbolicus est. Primus maxime est litteralis: agit enim Paulus de restauratione lapsi hominis et Ecclesiae. Unde subdit: «In quo etiam nos sorte vocati sumus.» In ipso — redundat, more Hebraeo; unde illud hic non legunt Ambrosius, Hieronymus, Chrysostomus. Hebraei enim repetunt pronomen cum suo antecedente. Idem ergo hic est «in ipso,» quod «in Christo,» uti paulo ante dixit. Nimirum ita satiari nomine Christi non poterat Paulus, ut eum, ut ita dicam, superflue, et singulis saepe versibus nominaret. Hinc nomen «Jesu» in parvis et paucis hisce quatuordecim epistolis suis repetit ducenties decies novies, «Christi» nomen quadringenties et semel.
1:11
11. In quo, — ἐν ᾧ potest referri ad ἀνακεφαλαιώσασθαι, ut in quo significet ad quod, scilicet recapitulare, vocati sumus, nimirum ut recapitulemur et instauremur, et ad Christum quasi caput nostrum revocemur. Secundo et planius, referas ad immediate praecedens, «in ipso,» scilicet Christo, «in quo,» id est per quem, vocati sumus, supple ad instaurationem, recapitulationem et unionem jam dictam cum Christo in christianismo. Sorte vocati sumus. — Chrysostomus et Theophylactus sic explicant, quasi Deus prudenti suo consilio nos ad sortem hanc vocaverit: quia priusquam vocaret nos, illa jam sorte nos esse dignos praeviderat. Verum hoc non est sorte vocari, sed merito, et hoc dicere de vocatione ad primam gratiam, est Pelagianum; sed excusandus est Chrysostomus, quod loquatur de vocatione non ad primam gratiam et fidem, sed ad justitiam: de hac enim egit Apostolus, vers. 4, 5, 7, et de hac verum est dicere quod Deus neminem vocet ad justitiam suamque amicitiam, nisi quem per actus fidei, spei, poenitentiae, etc., ad illam se praeparare, et dignum, id est idoneum, se efficere praeviderit. Sed hoc non est ad mentem Apostoli: Apostolus enim loquitur de vocatione prima ad fidem et christianismum: ad hanc enim sorte vocati sumus, et, ut graece, ἐκληρώθημεν, id est sortiti sumus, hoc est, sine merito vocati sumus: est enim metaphora ab aleatoribus, qui aleae jactu de lucro, aliave re sortiuntur; sic enim Deus hic inducitur quasi dixisset: Jaciant omnes homines sortem, et sorte ac aleae jactu decidatur, qui vocandi sint ad fidem et salutem, qui non vocandi et negligendi; jactaque super omnes alea et sorte, cecidit super nos Ephesios sors haec et alea, ut vocaremur, ita ut ex parte nostra fuerit sors et fortuitum vocari ad fidem, gratiam, baptismum et christianismum: quia nihil agebamus ut vocaremur, ac ne cogitabamus quidem de vocatione, imo aliqui eam fugiebant et adversabantur; ex parte tamen Dei non fuit sors, sed electio, et destinatum propositum nos vocandi, ut sequitur. Ita Anselmus, D. Thomas, et passim Latini cum S. Augustino in Psal. xxxiv, ubi ait: «Sorte, id est gratia: nam ubi sors est, non est electio, sed voluntas Dei; ubi enim dicitur: Iste fecit hoc, iste non fecit, merita considerantur: et ubi merita considerantur, electio est, non sors; quando autem Deus merita nulla invenit, sorte voluntatis suae nos salvos fecit, quia voluit, non quia digni fuimus: haec est sors.» Hinc patet totam praedestinationem, primumque ejus effectum, hoc est vocationem, non ex bono usu liberi arbitrii, sed ex mera Dei voluntate pendere; habito tamen primo hoc effectu, caeteros qui ex eo consequentur, mereri possumus, scilicet justificationem ex congruo, glorificationem ex condigno. Potest secundo, ἐκληρώθημεν, id est sortiti sumus, cum Ambrosio et Hieronymo sic accipi, q. d. In sortem filiorum, et ad partem haereditatis Dei sumus asciti: inde enim haereditaria sors dicitur haereditas, quod olim illa inter haeredes sorte divideretur; ut sorte divisa est terra sancta inter duodecim tribus Israel, Josue xv; et forte ad illam sortem Israel alludit hic Paulus. Sic ad Coloss. i, 12, dicit nos vocatos «in partem sortis Sanctorum,» id est ad partem haereditariam, sive ad haereditatem Sanctorum. Secundum propositum ejus, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. — Hinc patet, sortem jam dictam, id est vocationem ad fidem et gratiam, licet nobis sit sors fortuita et immerita, in Deo tamen procedere ex proposito et decreto non casuali, sed prudenti, adeoque ex consilio divino, quod hac de re habitum est in consistorio SS. Trinitatis: habuit enim Deus rationes justissimas, licet nobis saepe ignotas, hos vocandi, alios, et non alios: v. g. cur Judaeos primo vocaverit ante alias Gentes, causa fuit, quia iis proprie et primo promissus fuerat Christus; cur deinde secundo loco vocarit Samaritanos, Palaestinos, Syros, causa fuit, quia hi Judaeis erant vicinissimi, et ex parte Judaeorum fratres; cur tertio proserpente paulatim Apostolorum praedicatione, Paulus in Graecia praedicarit Ephesiis, Corinthiis, Philippensibus, eosque ad Christi fidem vocarit, potius quam Megarenses, Thebanos, Lacedaemones; causa videtur esse, quia Ephesus, Corinthus, Philippi, primariae erant urbes, eaque aetate florentissimae, tum opibus, tum copia hominum. Itaque eo se contulit Paulus, quia majorem in eis sperabat messem et fructum praedicationis suae. Unde I Corinth. xvi, 8, ipsemet Paulus hanc causam dat: «Permanebo, inquit, Ephesi usque ad Pentecosten: ostium enim mihi apertum est magnum et evidens.» Sic cur Romani prae caeteris Occidentalibus vocati sint primi, causa fuit, quia Roma erat caput orbis: eo ergo statim se contulit S. Petrus, et convertit deinde Paulus, ut Roma quasi capite conversa, fides per universum orbem facillime propagaretur, et, ut inquit S. Leo, serm. 1 De Nativitate Apostolorum Petri et Pauli, «ut lux veritatis, quae in omnium gentium revelabatur salutem, efficacius se ab ipso capite per totum mundum effunderet,» uti clarissime factum videmus, cum Constantinus et Romani Imperatores fuerunt conversi. Erant enim Romae omnium gentium homines, ita ut quod Roma audiret et disceret, hoc omnes gentes audirent et discerent. Pari modo, cur Itali prius Germanis, Anglis, Francis vocati sint, causa est, quia viciniores erant Romae, ex qua Pontifex ibi residens praecones Evangelii primo in proximas urbes et gentes misit, ut ita sensim ulterius in alias et alias, et tandem ad nos, ac denique ad remotissimas in Norvegia, Islandia, Moscovia proserperent, et fidem propagarent: sic enim caput humanum primo in collum sibi vicinissimum, deinde in pectus, tertio in femora, ac deinde in pedes sensum et motum influit; hic enim est naturalis et commodissimus ordo. Hae rationes nobis notae sunt et probabiles; sed in his, et aliis magis particularibus vocationibus tam gentium et urbium, quam hominum singulorum, v. g. cur Magdalenam tam illustri ratione et modo vocaverit prae aliis meretricibus, cur Paulum prae aliis Judaeis persecutoribus, Deus alias plures et sublimiores habet rationes, intentiones et fines nobis incognitos secundum consilium voluntatis suae, ut inquit Apostolus, et in iis dicendum est illud Rom. xi: «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei!»
1:12
12. Ut simus in laudem gloriae ejus, — ut per nos laudetur et celebretur gloria Dei, ejusque gloriosa misericordia; ut simus Deo laudi et gloriae, ut laudemus et glorificemus Deum, gloriosam ejus in nos clementiam admirando, ac ubique depraedicando. Nos qui ante speravimus in Christo. — Primo, S. Hieronymus refert haec ad praescientiam divinam, in qua ante mundum conditum praescivit Deus nos credituros et speraturos in Christo. Secundo, Theophylactus sic explicat: Speramus in Christo bona, quae nobis contingent in futuro saeculo, speramus inquam nunc, antequam illud et illa adipiscamur. Tertio et genuine: «Nos,» scilicet Apostoli et Judaei, qui ante alias Gentes credidimus, et credendo speravimus bona promissa a Christo (per metalepsim enim sub spe intelligit fidem, nimirum per speravimus intelligit credidimus) q. d. Nos Judaei, quibus antea promissus a Prophetis, et jam ante alias Gentes exhibitus et evangelizatus est Christus, et apud quos coepit Ecclesia, et per quos propagatur, primi sumus per quos laudatur et celebratur gloria Dei, gloria Evangelii Christi. Ita Ambrosius, Anselmus et Tertullianus, lib. v Contra Marcion. Hic sensus patet ex antithesi vers. sequentis.
1:13
13. In quo (supple Christo, sperastis) et vos, — o Ephesii Gentiles, sicut et nos Judaei ante vos speravimus in ipso. Secundo et potius, refer ad vers. 11: «In quo,» id est per quem, vos, o Ephesii, supple sorte vocati estis, ut sitis in laudem gloriae ejus; sicut nos Judaei, qui ante vos credidimus, et speravimus in Christo, per ipsum ad hanc fidem et spem sorte vocati sumus. Cum audissetis verbum veritatis, Evangelium salutis. — Graeca τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, τὸ Εὐαγγέλιον τῆς σωτηρίας, id est, ut Syrus, verbum veritatis, quod est Evangelium salutis, q. d. Qui Simonem Magum, qui Platonem, qui veteres poetas ac philosophos docent, falso veritatem promittunt: solum enim Evangelium docet veritatem veramque viam ad salutem; solum Evangelium est verum nuntium, vera doctrina salutis et veritatis. In quo et credentes signati estis. — Graece πιστεύσαντες, id est postquam credidistis; hoc ergo signaculum spiritus non est ipsa fides, sed fidem consequitur. Signati estis, — ἐσφραγίσθητε, hoc est, sigillati estis, sigillo obsignati estis: sicut enim sigilli impressione obsignantur litterae regis, ac tabulae publicae, ut authenticae a dubiis, genuinae a falsis secernantur, certoque constet has esse litteras et tabulas regis: ita vos Christiani Ephesii, quasi «epistola Christi, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus,» signati, id est obsignati, estis Spiritu Sancto quasi sigillo, ut constet vos esse non fictam, sed authenticam Christi epistolam, vos vere esse fideles conscriptos a Deo, vere esse populum et Ecclesiam veri ac summi Dei. Dices: Ergo fideles ex hoc sigillo certi omnino sunt se esse in vera fide et gratia. Respondeo: Nego consequentiam, quia sicut sigillum hoc non est eis physice et omnino certum et evidens (quis enim certo scit, quis jurare audeat se signatum esse Spiritu Sancto tanquam sigillo), sed tantum probabile, et subinde moraliter quasi certum ex signis et conjecturis: ita pariter non est eis certum et clarum, se esse in vera fide et gratia Dei. Vide dicta Rom. viii, 16. Spiritu promissionis, q. d. Signati estis non signo corporali, puta circumcisionis, quasi pecudes, ait Chrysostomus, uti Judaei signati sunt; sed quasi Christiani, et filii rationales, signati estis «spiritu promissionis,» id est promisso, quem scilicet per Prophetas Deus promisit, ut per Ezech. xxxvi, 26: «Dabo vobis cor novum, et spiritum novum;» per Joelem, cap. II, vers. 28, et alios. Hic spiritus promissus a Deo, est charitas, justitia, pax et gaudium conscientiae, quae accepistis, postquam credidistis, in baptismo; quaeque jam experimini et ostenditis in conversione morum, et sanctitate ac innocentia vitae Christianae. Aliqui sic intelligunt, «signati estis Spiritu,» id est donis Spiritus Sancti, linguarum, prophetiae et similibus visibilibus, quae olim dabantur in baptismo. Sed haec non dabantur omnibus, sicut jam nemini dantur, imo incertum est an Ephesii hoc tempore ea receperint: parvo enim tempore, et tantum in primordiis Ecclesiae haec dona visibiliter data sunt. Sancto. — Hinc Didymus, lib. De Spiritu Sancto, probat Spiritum Sanctum non participatione alterius, sed suapte natura bonum ac sanctum esse, ac consequenter esse Deum; quia nimirum in sigillo, quo character bonitatis et sanctitatis imprimitur, Spiritus archetypus est bonitatis et sanctitatis, ut qui signatur Spiritu Sancto, formam et speciem sanctitatis ejus assumat. Ubi adverte, sicut imago cerae impressa refert, et plane conformatur suo sigillo, quod imaginem illam imprimit: ita sanctitatem in anima nostra expressam a Spiritu Sancto, illi quasi sigillo imprimenti, et quasi archetypo sanctitatis conformari, planeque exprimere et repraesentare sanctitatem Spiritus Sancti. Quanta ergo animae nostrae est dignitas! quanta cura sanctitas hic tuenda et conservanda est!
1:14
14. Qui est pignus hereditatis. — q. d. Signati estis Spiritu Sancto quasi sigillo, non tantum ut constet vestrae fidei tabulas esse veras, a vero Deo cordi vestro inscriptas, sed etiam ut tabulas spei vestrae obsignet, ut scilicet ex hoc quasi sigillo certam habeatis spem et jus ad futuram haereditatem: unde hic Spiritus et sigillum est, et etiam pignus haereditatis caelestis. Nota: Pro pignus graece est ἀρραβών, id est arrha; nam, ut docet S. Hieronymus, Chrysostomus et ex Augustino Beda, Spiritus hic melius dicitur arrha quam pignus: quia pignus datur in mutuo, et soluto debito repetitur et aufertur; arrha autem datur in contractu vendentis et ementis, ut firmus sit contractus; datur, inquam, quasi pars anticipata futurae plenae solutionis: hic autem Spiritus datur quasi pars et praegustus futurae nostrae haereditatis et felicitatis. Addunt alii, Spiritum Sanctum esse pignus quoad fidem et spem; haec enim dona deficient, et in coelo transibunt in visionem et possessionem Dei; arrham autem dici quoad charitatem quae nunquam excidit, sed permanebit et perficietur in beatitudine. Si tanta et tam suavis est arrha, quam Deus hic suis elargitur, quanta erit haereditas ipsa, quam suo tempore praestabit! In redemptionem acquisitionis, — id est, ut perfecte redimatur, et in perfectam libertatem vindicetur ipsa acquisitio, scilicet ut, cum haereditatem jam dictam cernemus et adibimus, liberemur ab omni malo, tentatione, morbo, morte, aerumna, nos, qui sumus acquisitio, id est acquisita possessio Dei et Christi. Nota primo: «Redemptio» hic tam active accipi potest, qua scilicet nos redimit Spiritus Sanctus et Christus, quam passive, qua nos redimimur: haec enim terminus est activae. Nota secundo: Redemptio nostra est duplex. Prima, inchoata, qua hic redimimur a servitute peccati, et asserimur in libertatem gratiae filiorum Dei. Secunda, completa in coelo, qua ab omni prorsus concupiscentia, poena, miseria liberati asseremur in libertatem gloriae Beatorum. Hanc secundam hic intelligit Apostolus: hoc enim significat praepositio in, q. d. Spiritus Sanctus est pignus haereditatis, in, id est ad, redemptionem perfectam assequendam. Nota tertio: Pro acquisitionis graece est περιποιήσεως, quod nonnulli vertunt, vindicationis, assertionis; melius Noster, Theophylactus, Photius, quin et Vatablus, Budaeus, Erasmus, acquisitionis; περιποιεῖσθαι enim non tantum asserere, sed comparare ac acquirere significat, uti omnes Graeci fatentur. Jam acquisitio vocatur acquisita possessio, substantia, peculium, scilicet populus Christianus, quem Christus tot laboribus, doloribus, lacrymis, imo et sanguine et morte sua sibi et Deo acquisivit.
1:15
15. Ego audiens dilectionem (quam scilicet ostenditis) in omnes sanctos, — id est Christianos. Non cesso gratias agens. — Graecismus; pro non cesso gratias agere, ut legit Hieronymus.
1:17
17. Ut Deus Domini nostri Jesu Christi, — hoc est, Deus Pater, qui est Deus tam omnium hominum, quam Christi secundum humanam naturam; ita ut omnes gloriemur nos eumdem cum Christo homine habere Deum patrem. Pater gloriae. — Adamus et alii putant esse hyperbaton, ut genitivus gloriae pertineat, non ad Pater, sed ad Deus, sicque legunt, et parenthesi intercipiunt cum Plantinianis Bibliis: «ut Deus (Domini nostri Jesu Christi Pater) gloriae,» q. d. Ut Deus gloriae, id est gloriosus, qui est Domini nostri Jesu Christi Pater, det vobis, etc. Sed haec lectio nimis implexa et obscura repugnat Graecis et Romanis: Graeca enim sic habent, ἵνα ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴρ τῆς δόξης, id est, ut Romana distinguunt, ut Deus Domini nostri Jesu Christi Pater gloriae; et ita legunt et distinguunt S. Hieronymus, Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus et alii. Quaeres: Quomodo Deus dicitur «Pater gloriae?» Respondet Anselmus, esse «Patrem gloriae,» id est Christi, qui est gloria Patris. Sic et Nazianzenus apud Theophylactum, per gloriam accipit divinitatem Filii, ut Pater aeternus dicatur Deus respectu humanitatis Christi, dicatur vero Pater respectu divinitatis ejusdem. Sed hoc obscurius videtur et remotius. Dico ergo: Pater, id est, auctor omnis gloriae et gloriosae nostrae redemptionis per Christum; Pater enim Hebraeis auctorem et causam efficientem significat, tribuiturque Deo respectu creaturarum inanimatarum. Sic dicitur Job xxxviii, 28: «Quis est pluviae pater?» id est productor. Sic Apostolus vocat Deum, patrem, id est auctorem, misericordiarum. Ita Theophylactus: «Dicitur,» ait, «Pater gloriae, quia ingentia, celebria et praeclara nobis bona dedit.» Ubi nota, aliud est esse «Deum gloriae,» uti Deum vocat Stephanus, Act. vii, 2, vel «Dominum gloriae,» uti eum vocat Apostolus, 1 Cor. cap. II, vers. 8, vel «Regem gloriae,» uti eum vocat David, Ps. xxiii, 7; aliud vero est esse «Patrem gloriae.» Dicitur Deus «Dominus» vel «Rex gloriae,» id est gloriosissimus, plenus gloria et majestate, q. d. Regalis, dominica, divina est gloria; sicut enim Regem vocamus regiam majestatem vel jestatem, sic Deus dicitur divina gloria et majestas, hoc est, gloriosa et augusta divinitas; gloria gloriosa ergo idem est, quod majestas gloriosa; ipsa enim majestas et divinitas est origo et fundamentum gloriae: gloria vero ex majestate et divinitate emanat et resultat, sicut radius a sole; est enim haec gloria, Dei et divini nominis claritas et celebritas, qua ab angelis, hominibus creaturisque omnibus dignus est Deus laudari, celebrari, glorificari, ob immensam suam sapientiam, potentiam, sanctitatem, majestatem; sicut enim dux belli per fortitudinem suam praeclarasque victorias, egregii sibi ducis nomen et gloriam acquirit: ita Deus ob naturalem suam perfectionem et excellentiam, immensam habet in se gloriam, ob quam dignus est, debetque ab omnibus glorificari. Hinc in veteri Testamento Deus Mosi et Judaeis per ingens lumen se spectandum exhibuit, dicunturque Moses et Hebraei vidisse gloriam Domini, id est, corpus mire lucidum, quod luce sua repraesentabat gloriam Domini, id est, Deum gloriosum; et a Psalte dicitur Deus «amictus lumine sicut vestimento:» lumen enim et radii symbolum sunt claritatis et gloriae: unde Sanctis quasi beatis et gloriosis radios appingimus. Pater vero gloriae dicitur Deus, quia gloriam immensam, quam in se habet quasi Dominus, rex, fons et origo gloriae, creaturis communicavit, et communicat, dum scilicet coelos, solem, elementa, homines, angelos aliasque creaturas excellentes et gloriosas produxit; dum (quod proprie hic spectat Apostolus) per Christum gloriose nos redemit, et de diabolo, morte, peccato ab inferno triumphavit; dum gloriosam gratiam, Sacramenta et miracula partim per Christum, partim per Apostolos (unde II Cor. III, 8, docet Apostolatum novi Testamenti esse ministerium gloriae) contulit, instituit, patravit, quibus ad aeternam beatitatem et gloriam regni caelestis dirigamur: hoc enim proprie est praesentis loci. Vocat ergo Apostolus Deum Patrem gloriae, ob gloriosam fidem, sapientiam, cognitionem, spem et gratiam novi Testamenti per Christum exhibitam Ephesiis aliisque Christianis. Hinc explicans, subdit: 17. Ut Pater gloriae det vobis spiritum sapientiae et revelationis, in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri. — q. d. Oro, ut Deus pater et auctor gloriosae sapientiae, fidei, spei et gloriae coelestis, det vobis spiritum sapientiae et revelationis, quae scilicet inspiret vobis et revelet hanc suam arcanam gloriam et sapientiam; «in agnitione ejus,» id est, ut agnoscatis illum esse patrem gloriae jam dictae; «illuminatos,» inquam, vobis det, ait Ambrosius, «oculos cordis vestri,» ut ejus lumine illustrati, agnoscatis eum talem, ut dixi. Taxat Simonem Magum, qui inducebat Deum quemdam et patrem incognitum, teste Epiphanio, haeresi 27, q. d. Adeo noster Deus et Pater non est incognitus, non celat, non abscondit se, ut sit pater gloriae et claritatis, tanquam ipsa increata gloria et claritas, quae sui notitiam et claritatem ubique diffundit; oro ergo eum, ut clara sui cognitione vos, o Ephesii, illuminet, ut eum clare agnoscatis. In agnitione. — Caute hic legendus S. Hieronymus, qui distinguit ἐπίγνωσιν, id est agnitionem, qua agnoscimus olim cognita, sed quae jam nosse desimus, sive qua olim cognita recordamur, a γνώσει, id est cognitione, qua prius incognita nosse incipimus: Quia, inquit, quidam sic intelligunt, quod patrem olim in coelo cognoverint animae, sed detrusae in corpora, rursum per revelationem spiritus illius coperint recordari, illumque demum agnoscere. Verum hic est error Origenis, et ex ejus sententia, non autem ex sua dicit hoc Hieronymus. Ubi nota: Solet Hieronymus in Comment. multa ex aliis transcribere, unde solet eos, quos secuturus est, in proaemio nominare et praemittere: sicut in proaemio hujus epistolae nominat Origenem ejusque commentarium in hanc epistolam. Ita ipse se excusat in sua Apologia Contra Rufinum. Dico ergo: Agnitio hic idem est quod cognitio prima, vel certe agnitio est illa, qua Gentiles et Philosophi Deum Patrem, quem prius in gentilismo obscure, involute et in confuso cognoverunt, jam per Evangelium penitus, clare, explicate et distincte, ut auctorem gratiae et gloriae agnoscere coeperunt.
1:18
18. Ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, — ut scilicet, quae et quanta bona sperare debeatis ex vocatione, qua vos vocavit ad christianismum, id est ex christianismo ipso ad quem a Deo vocati estis. Quae divitiae gloriae hereditatis ejus in sanctis, — id est, quam dives, copiosa et abundans sit gloria hereditatis, id est hereditas gloriae (est enim hypallage) quam Deus promisit et confert sanctis, id est, Christianis qui juxta Christi doctrinam et legem christiane ac sancte vivunt.
1:19
19. Et quae sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos qui credimus, — τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος, id est, ut Hieronymus, sublimis magnitudo; Ambrosius, excelsa magnitudo «virtutis,» graece δυνάμεως, id est potentiae, «ejus in nos,» q. d. Ut sciatis quantam potentiam Deus ostenderit in nostra conversione a gentilismo ad christianismum, qua scilicet nos ex idololatris fecit Dei veri cultores; ex ebriis, sobrios; ex libidinosis, castos; ex superbis, humiles; ex lupis, oves; ex iracundis, mites; ex barbaris, comes et humanos; ut cor barbarum, carnale, ferum nobis abstulerit, et pro eo dederit nobis cor mentemque Christianam, spiritualem, humanam, imo angelicam et divinam. Hanc potentiam et potentem sui mutationem mirantur etiamnum Indi et Japones, cum ab idolis convertuntur ad Christum, et ex ea agnoscunt veritatem fidei et vim gratiae Christi. Secundum operationem potentiae virtutis ejus, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, id est secundum energiam, hoc est efficaciam et vim, potentiae fortitudinis ejus.
1:20
20. Quam operatus est (graece ἐνήργησεν, id est, per energiam potenter et efficaciter operatus, vel, ut Tertullianus vertit, inoperatus est) in Christo suscitans illum a mortuis. — q. d. Illa Dei virtus, potentia et energia, qua nos resuscitavit ab idololatria, peccatis, morte et inferno, similis illi est, quam Deus ostendit in Christo, cum illum a morte suscitavit, et ad suam dexteram evexit; nam, ut ex S. Augustino et Chrysostomo, docet S. Thomas, I II, Quaest. CXIII, art. 9, difficilius est, majorisque potentiae, peccatorem justificare, quam coelum et terram creare: quia magis contraria sunt peccatum et gratia, quam aliquid et nihil, et longe magis distat a Deo, illique contrarium est peccatum et peccator, quam nihil; sunt enim duo extrema summe et in immensum distantia et contraria, Deus et peccatum. Denique gratia et justitia est ordinis supernaturalis et divini, ut summa potentia opus est, ut peccator per peccatum depressus et abjectus infra omnes creaturas, supra omnes attollatur, et assurgat ad justitiam, fiatque Dei amicus, filius et consors divinae naturae. Et constituens ad dexteram suam in coelestibus. — Graece ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ, id est sedere eum fecit in dextera, id est ad dexteram suam. Ita Hieronymus. De hac sessione dicam ad Coloss. cap. III, vers. 1.
1:21
21. Supra omnem principatum, et potestatem et virtutem, et dominationem. — Adamus putat Apostolum hic non recensere ordines angelorum, sed tantum contra Gnosticos docere Christum supra omnes, quantumvis principes, potentes, dominantes, et supra omnia quantumvis potentia et eminentia evectum esse. Verum S. Dionysius, S. Pauli discipulus, Hieronymus, Chrysostomus, Theophylactus, et passim Patres et Scholastici ex hoc loco, et Coloss. cap. I, vers. 16, accipiunt et distinguunt quatuor choros angelorum: imo Ecclesia hinc inter novem angelorum choros ponit Principatus, Potestates, Virtutes et Dominationes: nec enim aliunde colligi possunt. Nota: Coloss. I, 16, alio ordine hos angelorum ordines enumerat Apostolus; descendendo enim sic ait: «Sive Throni, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates.» Unde S. Gregorius, S. Thomas et alii Latini putant Virtutes esse inferiores Potestatibus, et Virtutes esse primos in tertia hierarchia. Rursum Principatus ponunt medios in secunda, ut illa constet Dominationibus, Principatibus et Potestatibus; tertia vero Virtutibus, Archangelis et Angelis. Contra S. Dionysius Virtutes immediate subjicit Dominationibus, ponitque eos medios in secunda hierarchia, ut ea constet Dominationibus, Virtutibus, Potestatibus. In tertia vero primo ponit Principatus, secundo Archangelos, tertio Angelos. Huic sententiae favet hic locus et S. Dionysius, qui Caelestis Hierarch. cap. VI, se haec accepisse ait a magistro suo, scilicet Hierotheo, vel certe Paulo, qui in tertium coelum raptus haec ibi audivit, imo conspexit. Nota secundo: Pro virtutem graece non est ἀρετή, sed δύναμις, id est potentia, robur, fortitudo. Rursum pro dominationem graece est κυριότης, id est dominium, sive auctoritas, et jus domini in servum, vel in rem suam. Nota tertio, haec abstracta sumi pro concretis, «Principatus,» id est principes; «Potestates,» id est potestate praediti; «Virtutes,» id est robusti, fortes; «Dominationes,» id est dominantes: sunt enim nomina angelorum. Vide Can. 21. Et omne nomen, — id est, omne quod nominatur et celebratur: sic enim Hebraei vocant אנשי השם ansche hasschem, viros nominis, id est celebres. Perstringit nomina deorum, quos fingebant Gnostici et Poetae, Hesiodus, Orpheus et alii Gentium Theologi, qui mira fabulabantur de rebus coelestibus. Perstringit etiam triginta Aeones Valentini, qui tantum erant nominum portenta, et crimina insana potius quam numina, quos describit D. Pamelius in Tertulliano, initio libri Contra Valentinianos; triginta hos Valentinus videtur sumpsisse ex Platone, qui in Timaeo mundum dixit factum esse ex cubo ternarii, qui est viginti septem: nam ter tria faciunt novem, et ter novem faciunt viginti septem; eo quod in hoc numero omnis harmonia et consonantia consistat. Tot enim fere Aeones confinxit Valentinus, nimirum triginta. Hisce omnibus Apostolus opponit et anteponit nomen Christi. Quod nominatur non solum in hoc seculo, sed etiam in futuro. — Hinc discimus, nomina quaedam, gradus et distinctiones angelorum et spirituum coelestium nobis hic esse incognita, quae in coelo revelabuntur, ait Theophylactus.
1:22
22. Omnia subjecit sub pedibus ejus. — Hinc patet angelos subjectos esse Christo homini, et Christum, ut homo est, regem esse ac dominum coeli et terrae, hominum et angelorum. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam. — Graeca, ὑπὲρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, super omnia ipsi Ecclesiae, id est, Christum dedit caput Ecclesiae, qui est super omnia visibilia et invisibilia praesidens et dominans. Ita Hieronymus, Chrysostomus et Theophylactus, unde Syrus vertit, ipsum qui est caput angelorum tantum hac ratione, quod illis emineat eorumque sit superior. Probant primo, quia Scriptura et Patres docent Christum propter homines, non autem propter angelos natum et passum esse. Sed responderi posset, Christum primario ad hoc venisse, ut homines lapsos sua cruce et morte repararet, adeoque non moriturum fuisse, imo nec nasciturum, nisi peccasset Adam, quem sua morte redimeret: posito tamen quod propter hominem venturus erat Christus, Deum voluisse ut merita ipsius etiam ad angelos se extenderent: id enim nihil tollit de misericordia Dei in homines lapsos, et maxime decebat Christum Deo hypostatice unitum, qui tam angelorum, quam hominum rex erat et caput. Et sic responderi posset ad locum Apostoli ad Hebr. II, 11: «Qui sanctificat,» scilicet Christus, «et qui sanctificantur,» scilicet a peccato, puta homines lapsi (de his enim agit: nam vox enim dat causam, cur, ut dixit vers. praeced., propter eos Christus debuerit consummari, id est, mori in cruce), «ex uno,» scilicet Adamo, «omnes» prognati sunt. Unde non sequitur: Angeli non sunt prognati ab Adamo: ergo non sunt sanctificati, id est, primam suam gratiam non acceperunt a Christo. Tropologice, vide Chrysostomum, homil. 3 in morali, quam per Christum supra omnes angelos exaltati sint homines, quamque turpe sit, se, cum membra sint Christi, subdere ventri, irae, daemoni; quamque digne ad sacram communionem se comparare debeant, ut adeo sublimato Christi corpori uniantur. Apostolus hic recenset quatuor ordines angelorum. Probatur Christum angelorum esse caput, quoniam est Christus ut homo, angelorum caput, quia ut homo angelis praeest et imperat. Secundo, quia, ut multi volunt, Christus ut homo, angelis gratiam et gloriam meruit: nam D. Thomas, Albertus, Ruardus, Arboreus et alii quos citat et sequitur Suarez, III part., disp. XLII, sect. 1, Gregorius de Valentia et alii docent probabiliter Christum esse causam gratiae non tantum hominum, sed et angelorum, eamque triplicem, scilicet finalem, exemplarem et meritoriam; ac consequenter angelos, per fidem Christi, id est in Christum mediatorem, sanctificatos et gloriam adeptos esse: eos vero, qui Christo homini hanc mediatoris dignitatem superbe inviderunt, sibique arrogare voluerunt, factos esse daemones, et hoc fuisse peccatum Luciferi, quod scilicet Christi mediatoris officium ambiverit: non enim potuit divinitatem in se sibi appetere Lucifer; hoc enim sciebat fieri non posse, imo involvere contradictionem, ut scilicet creatura in creatorem; Lucifer in Deum transmutetur. Probant hanc sententiam ex hoc loco: «Dedit, inquit, eum caput supra omnem Ecclesiam;» caput enim in sua membra influit; unde subdit: «Quae,» scilicet Ecclesia, «est corpus ipsius, et plenitudo ejus, qui omnia in omnibus (membris suis, ergo et in angelis) adimpletur,» et adimplet. Et vers. 10 dixit in Christo instaurata esse «omnia quae in caelis sunt et quae in terra,» quia scilicet sicut Christus Adamum et homines lapsos instauravit, ita et daemonibus labentibus, eorum lapsum per angelorum gratiam et perseverantiam instauravit et complevit. Secundo, quia haec dignitas Christum, qui est unigenitus Dei Filius, decuisse videtur, et eadem opera, qua hominibus, potuit et angelis mereri. Alii tamen graves Theologi contrarium docent, Christum scilicet solis hominibus, non autem angelis, meruisse gratiam et gloriam, eumque dici caput angelorum tantum hac ratione, quod illis emineat eorumque sit superior. Hinc rursum exclamat Chrysostomus: «Papae! quo rursus et ipsum sanctum, qui est quasi unus culex et pulex, ut alibi ait Chrysostomus, evexit? Quasi quadam machina trahens in magnam ipsam sublimitatem sustulit, inque ipsius coelestem thronum sedere fecit: nam ubi est caput, ibi est et corpus, supra omnia visibilia et invisibilia,» etc. Sed Latina Biblia passim, etiam Romana legunt, et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, angelorum scilicet et hominum, militantem et triumphantem. Ita S. Augustinus et alii. Putant aliqui Christum, qua homo est, caput esse hominum; qua Deus est, esse caput angelorum: sed ex hoc loco recte colligunt Doctores, Christum etiam ut homo est, caput esse angelorum, sicut et hominum, quia ex angelis et hominibus una Ecclesia, et una quasi respublica constituitur. Nam de Christo non qua Deus, sed qua homo et redemptor hic agit Apostolus. Probant secundo, quia angelus prius est creatus et gratiam accepit, quam homo aut crearetur, aut peccaret: Christus autem non venisset, nisi peccasset homo; ergo prius decrevit Deus dare gratiam angelo, quam Christum incarnari. Responderi rursum posset negando consequentiam; licet enim in executione prius dederit Deus gratiam angelo, quam Adae aut Christo, in Dei tamen praeordinatione et decreto omnia haec facta sunt unico divinae voluntatis actu, quo totum hunc rerum ordinem, qui de facto extitit, simul et semel elegit et instituit cum mutua contradependentia per praescientiam conditionatam; ut v. g. decerneret in hoc rerum ordine non creare angelos, nec Adam, nec permittere eum labi, nisi simul praevidens et praeordinans Christum, qui ejus lapsum repararet, et qui consequenter sua merita et gloriam ad angelos extenderet: quia decrevit totum hunc rerum ordinem instituere propter Christum, eumque primo intendit, et ad eum cetera ordinavit, quia in Christo statuerat maxime ostendere suam potentiam et gloriam: sed haec quaestio exactius alibi discutienda est.
1:23
23. Plenitudo ejus, — πλήρωμα, id est, complementum, q. d. Ecclesia, tanquam corpus, est complementum Christi tanquam sui capitis: caput enim corpore completur et perficitur; cum enim caput habet omnia corporis membra, ita ut nullum desit, tunc completum plane est et dicitur. Ita S. Chrysostomus, Ambrosius, Œcumenius, D. Thomas, Anselmus. Nota hic unionem et amorem Christi in Ecclesiam: licet enim in se plenissimus sit et perfectissimus, tamen mancum se, et quasi membris mutilum caput esse putat, nisi habeat Ecclesiam instar corporis sibi adjunctam. Hinc Christus aliquando vocatur tota Ecclesia, ut dixi I Cor. XII, 12. Hinc toties dicitur nos esse, nos crescere, nos agere, nos pati in Christo. Hinc Apostolus ait Christum in se, seque in Christo vivere. Hinc illa Christi vox: «Saule, Saule, quid me persequeris?» Vide Coloss. I, 24. Hinc omnis spes et consolatio nostra. Qui omnia in omnibus adimpletur. — Est graecismus: omnia, id est, quoad omnia, intelligitur enim κατά. Sensus est primo, Christus in praesenti vita completur omnibus suis membris: singuli enim fideles conferunt ad Christi complementum: completur, inquam, quoad omnia, id est, quoad omnes gratias, virtutes; non quod singuli habeant omnes, sed quod singuli singulas, ita ut simul collecti habeant omnes: nam in hoc excellit charitas, in illo patientia, in isto castitas, et sic singuli singularum virtutum excellentiam et plenitudinem ipsi Ecclesiae, quae corpus est Christi, ac consequenter ipsi Christo, conferent. Ita Hieronymus, Chrysostomus, Anselmus. «Sicut, ait Hieronymus, adimpletur Imperator, si quotidie ejus augeatur exercitus, et fiant novae provinciae: ita et Christus;» et Theophylactus: «Christus, ait, quoad manum, impletur in homine misericorde; quoad pedem, in eo, qui Christi amore peregrinatur, vel visitat aegros; quoad linguam, in doctore,» sicque Christus in omnibus proficit sapientia, gratia et omni virtute, ait Hieronymus. Secundo, in futura vita Christus omni gloria et omnibus suis electis membris implebitur. Ita Hieronymus et Theodoretus. Potest tertio verti cum Vatablo et Erasmo, qui omnia in omnibus implet: Graecum enim πληρούμενον est vocis mediae, unde tam active quam passive verti potest. Implet ergo Christus omnia in omnibus, quia scilicet facit ut omnes et singuli omnibus virtutibus proficiant et impleantur. Ita Hieronymus. Secundo, quia, ut Chrysostomus in morali, implet Christus omnes Eucharistia et seipso, in quo sunt omnes gratiae: ipse enim est fons gratiarum. Sed prior sensus est genuinus, q. d. Christus non indiget hoc supplemento corporis Ecclesiae, ut qui omnia in omnibus impleat; sed amoris est, quod sibi tam arcte Ecclesiam uniat. Nota: Christus per se non omnia complevit, sed Apostolis aliisque verbi Dei praeconibus multa complenda reliquit, procurationem nimirum salutis omnium hominum, ut Christus omnibus suis electis quasi membris compleatur. Qui ergo saluti animarum incumbunt, quot animas Christo lucrifaciunt, tot membris Christi corpus, Christumque perficiunt et complent. Quae sane magna est dignitas, magnus stimulus, ut singuli totos se conversioni animarum impendant, easque Christo inserant, compleantque Christi corpus ea parte adhuc mancum. Sic Coloss. I, 24, dicit: «Adimpleo ea, quae desunt passionum Christi, in carne mea, pro corpore ejus, quod est Ecclesia.» Patiendo ergo et laborando pro salute proximorum, passiones et labores Christi, ipsumque Christi corpus, et Christum ipsum adimplemus.
1:1
Hanc epistolam scribit apostolus ad Ephesios. Ephesii sunt Asiani ab Asia minore, quae est pars Graeciae. Hi non fuerunt per apostolum Paulum in fide fundati, sed confirmati. Iam enim antequam veniret ad eos, erant conversi, ut haberi potest Act. XIX, v. 1: factum est cum Apollo esset Corinthi, et cetera. Post conversionem vero suam et apostoli confirmationem, in fide perstiterunt, nec pseudo receperunt. Non ergo reprehensione, sed consolatione digni erant. Ideo Paulus eis non increpatoriam, sed consolatoriam scribit epistolam. Scribit autem eis ab urbe Roma per Tychicum diaconum. Intentio vero eius est, eos in bonis habitis confirmare, et ad altiora provocare. Modus autem agendi patet in divisione epistolae. Primo ergo ponit salutationem, in qua suum affectum ad eos demonstrat; secundo narrationem, in qua eos in bonis habitis confirmat, ibi benedictus Deus, etc., usque ad IV cap.; tertio, exhortationem, in qua eos ad ulteriora bona provocat, a cap. IV usque ad locum illum cap. VI de caetero, fratres, confortamini in domino, etc.; quarto epistolae conclusionem, in qua eos ad certamen spirituale confortat a loco isto de caetero, usque in finem. In salutatione primo ponitur persona salutans; secundo, personae salutatae, ibi sanctis omnibus, etc.; tertio forma salutationis, ibi gratia vobis, et cetera. In prima, primo nominat personam, ibi Paulus; secundo personae auctoritatem, ibi apostolus Christi; tertio auctoritatis datorem, ibi per voluntatem Dei. Dicit ergo: Paulus apostolus. Paulus nomen est humilitatis, apostolus vero nomen dignitatis, quia qui se humiliat, exaltabitur, Lc. XIV, 11 et XVIII, 14. Apostolus, inquam, Iesu, non Satanae, sicut pseudo. V. 11: non est ergo magnum si ministri eius, scilicet Satanae, transfigurentur velut ministri iustitiae, et cetera. Apostolus, inquam, et hoc non meis meritis, sed per voluntatem Dei. Econtra est in multis. Os. VIII, 4: ipsi regnaverunt, et non ex me, et cetera. Sanctis omnibus, scilicet qui sunt Ephesi, et fidelibus, supple scribit. Vel ego Paulus scribo sanctis exercitio virtutum quo ad mores; fidelibus, rectitudine cognitionis quo ad fidem. Vel sanctis, id est maioribus et perfectis; fidelibus, id est minoribus et imperfectis. Et fidelibus, inquam, in Christo, non in factis suis.
1:2
Gratia vobis et pax, et cetera. Hic subditur salutationis forma, in qua implicantur tria, donum quodlibet gratificantia: doni sufficientia, ibi gratia vobis et pax, datoris potentia, ibi a Deo patre, mediatoris excellentia, ibi et domino Iesu Christo. Tunc enim gratum est donum quando sufficiens est quod datur; quando a potente datur, ut quando a rege, vel principe datur; quando per solemnem nuntium datur, ut per filium. Dicit ergo: gratia, scilicet iustificationis a culpa, et pax, id est tranquillitas mentis, vel reconciliatio ad Deum, quoad liberationem a debita poena pro offensa. Vobis, supple sit, ex hoc, scilicet a Deo patre nostro, a quo bona cuncta procedunt. Iac. I, 17: omne datum optimum, et cetera. Et domino Iesu Christo, sine quo nulla bona dantur. Ideo fere omnes orationes finiuntur: per dominum nostrum Iesum Christum. Spiritum sanctum non nominat, quia cum sit nexus patris et filii, intelligitur in extremis, vel intelligitur in donis sibi appropriatis, quae sunt gratia et pax.
1:3
Deinde cum dicit benedictus Deus, etc., hic, gratias agendo, eos in bono confirmat, et hoc tribus modis. Primo, ratione sumpta ex parte Christi, a quo multa bona adepti sunt, capite isto; secundo, ratione sumpta ex parte ipsorum, qui de praeterito statu malo, ad bonum praesens translati sunt, cap. II, ibi et vos cum essetis mortui, etc.; tertio, ratione sumpta ex parte apostoli, cuius ministerio et diligentia in bono statu positi, confirmati sunt, cap. III, ibi huius rei gratia, et cetera. Iterum prima in tres dividitur, quia primo gratias agendo, tangit beneficia generaliter; secundo, beneficia exhibita ipsis apostolis specialiter, ibi quae superabundavit in nobis, etc.; tertio, beneficia exhibita ipsis Ephesiis specialiter, ibi in quo et vos cum audivissetis, et cetera. Beneficia vero exhibita generaliter humano generi tangit sex. Primum benedictionis, in certitudine futurae beatitudinis, ibi benedictus, et cetera. Secundum electionis, in praeordinata separatione a massa perditionis, ibi sicut elegit nos in ipso, et cetera. Tertium praedestinationis, in praeordinata associatione cum bonis, scilicet cum filiis adoptionis, ibi qui praedestinavit nos, et cetera. Quartum gratificationis, in collatione gratiae, ibi in quo gratificavit nos, et cetera. Quintum redemptionis, in liberatione a poena, id est, a Diaboli servitute, ibi in quo habemus redemptionem, et cetera. Sextum remissionis in deletione culpae, ibi remissionem peccatorum, et cetera. Circa beneficium benedictionis, tangit duo. Primo, praeconium, quod debet impendi, ibi benedictus Deus, etc.; secundo, beneficium, propter quod debet impendi, ibi qui benedixit nos, et cetera. Dicit ergo benedictus, scilicet a me, a vobis, et ab aliis, scilicet corde, et ore, et opere, id est laudatus, Deus et pater, id est ille, qui est Deus per essentiam divinitatis, et pater propter proprietatem generationis. Incidit autem copulatio, non ratione suppositionis, quia idem est suppositum, sed ratione significationis essentialiter et relative. Pater, inquam, domini nostri Iesu Christi, id est filii, qui est dominus noster secundum divinitatem, Iesus Christus secundum humanitatem. Qui, scilicet Deus, benedixit nos in spe in praesenti, sed in futuro benedicet in re. Ponit autem praeteritum pro futuro propter certitudinem. Benedixit, inquam, nos, licet nostris meritis maledictos, in omni benedictione spirituali, scilicet quantum ad animam, et quantum ad corpus. Tunc enim erit corpus spirituale. I Cor. XV, 44: seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale. Benedictione, inquam, habita, in caelestibus, id est in caelo; et hoc, in Christo, id est per Christum, vel in Christo operante. Ipse enim est qui reformabit corpus humilitatis nostrae, etc., Phil. III, 21. Valde appetenda est benedictio haec. Et ratione efficientis, quia Deus est benedictio haec; et ratione materiae, quia nos benedixit; et ratione formae, quia in omni benedictione spirituali benedicit; et ratione finis, quia in caelestibus benedicit. Ps. CXXVII, 4: ecce benedicetur homo, qui timet dominum. Deinde cum dicit sicut elegit nos, etc., tangitur beneficium electionis, ubi commendatur electio ista, quia libera, ibi sicut elegit nos in ipso, quia aeterna, ibi ante mundi constitutionem, quia fructuosa, ibi ut essemus, etc., quia gratuita, ibi in charitate. Dicit ergo: ita benedicet nos, non nostris meritis, sed ex gratia Christi, sicut elegit nos, et gratis, a massa perditionis separando, praeordinavit nos in ipso, id est per Christum. Io. XV, 16: non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et cetera.
1:4
Et hoc ante mundi constitutionem, id est ab aeterno, antequam fieremus. Rom. IX, 11: cum nondum nati fuissent, et cetera. Elegit, inquam, non quia sancti essemus, quia nec eramus, sed ad hoc elegit nos ut essemus sancti, virtutibus, et immaculati, a vitiis. Utrumque enim facit electio secundum duas partes iustitiae. Ps. XXXIII, v. 15: declina a malo, et fac bonum. Sancti, inquam, in conspectu eius, id est interius in corde, ubi ipse solus conspicit. I Reg. XVI, 7: Deus autem intuetur cor. Vel in conspectu eius, id est ut eum inspiciamus, quia visio est tota merces, secundum Augustinum. Et hoc fecit, non nostris meritis, sed in charitate sua, vel nostra, qua nos formaliter sanctificat. Deinde cum dicit qui praedestinavit, etc., subdit tertium beneficium, scilicet praedestinationis, in praeordinata associatione cum bonis. Ubi circa praedestinationem implicat sex. Primo actum aeternum, ibi praedestinavit, secundo, temporale obiectum, ibi nos, tertio, praesens commodum, ibi in adoptionem, etc., quarto, fructum futurum, ibi in idipsum, quinto, modum gratuitum, ibi secundum propositum, sexto, effectum debitum, ibi in laudem gloriae, et cetera. Dicit ergo qui, scilicet Deus, praedestinavit nos, id est sola gratia praeelegit, in adoptionem filiorum, id est ut associaremur cum aliis filiis adoptionis in bonis, quae habituri sunt; ideo dicit in adoptionem filiorum. Rom. VIII, 15: non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum; et infra: adoptionem filiorum expectantes. Quia vero illud quod fit ignitum, per ignem hoc oportet fieri, quia nihil consequitur participationem alicuius, nisi per id quod est per naturam suam tale: ideo adoptionem filiorum oportet fieri per filium naturalem. Et ideo addit apostolus per Iesum Christum. Et hoc est tertium, quod tangitur in isto beneficio, scilicet mediator alliciens. Gal. IV, 4-5: misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret; ut adoptionem filiorum reciperemus. Et hoc in ipsum, id est inquantum ei conformamur, et in spiritu servimus. I Io. III, 1: videte qualem charitatem dedit nobis Deus, ut filii Dei nominemur et simus. Et sequitur ibidem et scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus. Ubi notandum est, quod duplex est similitudo praedestinatorum ad filium Dei, quaedam imperfecta, quae est per gratiam. Et dicitur imperfecta, primo quidem, quia solum est secundum reformationem animae, de qua Col. III: reformamini spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, etc.; secundo, quia etiam secundum animam habet quamdam imperfectionem, ex parte enim cognoscimus, ut dicitur I Cor. c. XIII, 9. Alia vero similitudo erit perfecta, quae erit in gloria, et quantum ad corpus, Phil. III, v. 21: reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum, etc., et secundum animam, quia cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est, I Cor. XIII, 10.
1:5
Quod ergo dicit apostolus, quod praedestinavit nos in adoptionem filiorum, potest referri ad imperfectam assimilationem filii Dei, quae habetur in hac vita per gratiam; sed melius est quod referatur ad perfectam filii Dei assimilationem, quae erit in patria, de qua adoptione dicitur Rom. VIII, 23: ingemiscimus adoptionem filiorum Dei expectantes. Causa praedestinationis divinae non est necessitas ex parte Dei, nec debitum ex parte praedestinatorum, sed magis est secundum propositum voluntatis suae. In quo, quarto, commendatur beneficium, quia ex amore puro proveniens, quia praedestinatio secundum rationem praesupponit electionem et electio dilectionem. Duplex tamen hic causa huius beneficii immensi assignatur. Una est efficiens, quae est simplex Dei voluntas, ibi secundum propositum voluntatis suae. Rom. IX, 18: cuius vult miseretur, et quem vult indurat. Iac. I, v. 18: voluntarie enim nos genuit verbo veritatis suae. Alia vero causa est finalis, quae est, ut laudemus et cognoscamus bonitatem Dei, quae notatur ibi in laudem gloriae gratiae suae. Et hoc iterum est, a quo commendatur istud excellens beneficium, scilicet servitium sibi conveniens. Causa enim divinae praedestinationis est voluntas mera Dei, finis vero cognitio eius bonitatis. Unde notandum est, quod Dei voluntas nullo modo habet causam, sed est prima causa omnium. Nihilominus tamen potest ei aliqua ratio assignari dupliciter, scilicet vel ex parte volentis, et sic quaedam ratio divinae voluntatis est eius bonitas, quae est obiectum voluntatis divinae, et movet eam. Unde ratio omnium eorum quae Deus vult, est divina bonitas. Prov. XVI, 4: universa propter semetipsum operatus est Deus. Ex parte autem voliti, ratio divinae voluntatis potest esse aliquod esse creatum, sicut dum vult coronare Petrum, quia legitime certavit; sed hoc non est causa volendi sed est causa quod ita fiat. Sciendum tamen est, quod effectus sunt ratio voluntatis divinae ex parte voliti, ita scilicet quod effectus prior sit ratio ulterioris; sed tamen cum venitur ad primum effectum, non potest ultra assignari aliqua ratio illius effectus, nisi voluntas divina; puta, Deus vult hominem habere manum, ut serviat rationi, et hominem habere rationem, quia voluit eum esse hominem, et hominem esse voluit propter perfectionem universi. Et quia hic est primus effectus in creatura, non potest assignari aliqua ratio universi ex parte creaturae, sed ex parte creatoris, quae est divina voluntas. Ergo secundum hunc modum, nec praedestinationis potest ex parte creaturae ratio aliqua assignari, sed solum ex parte Dei. Nam, effectus praedestinationis sunt duo, scilicet gratia et gloria. Effectuum autem qui ad gloriam ordinantur, potest quidem ex parte voliti assignari ratio, scilicet gratia; puta, Petrum coronavit quia legitime certavit, et hoc quia fuit firmatus in gratia; sed gratiae, quae est primus effectus, non potest aliqua ratio assignari ex parte hominis, quod sit ratio praedestinationis; quia hoc esset ponere, quod principium boni operis sit in homine ex seipso et non per gratiam, quod est haeresis Pelagiana, quae dicit principium boni operis esse ex parte nostra. Sic ergo patet, quod ratio praedestinationis est simplex Dei voluntas; propter quod dicit apostolus secundum propositum voluntatis suae. Qualiter autem intelligatur, quod Deus omnia facit et vult propter suam bonitatem, sciendum est, quod aliqua operari propter finem, potest intelligi dupliciter. Vel propter finem adipiscendum, sicut infirmus accipit medicinam propter sanitatem; vel propter amorem finis diffundendi, sicut medicus operatur propter sanitatem alteri communicandam. Deus autem nullo exteriori a se bono indiget, secundum illud Ps. XV, 2: bonorum meorum non eges. Et ideo cum dicitur, quod Deus vult et facit omnia propter bonitatem suam, non intelligitur quod faciat aliquid propter bonitatem sibi communicandam, sed propter bonitatem in alios diffundendam. Communicatur autem divina bonitas creaturae rationali proprie, ut ipsa rationalis creatura eam cognoscat. Et sic omnia quae Deus in creaturis rationalibus facit, creat ad laudem et gloriam suam, secundum illud Is. c. XLIII, 7: omnem, qui invocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum, ut scilicet cognoscat bonitatem, et cognoscendo laudet eam.
1:6
Et ideo subdit apostolus in laudem gloriae gratiae suae, id est ut cognoscat quantum Deus sit laudandus et glorificandus. Non dicit autem in laudem iustitiae; nam iustitia ibi locum habet ubi invenitur debitum, vel etiam redditur; quod autem praedestinatur ad vitam aeternam, non est debitum, ut dictum est, sed gratia pure gratis data. Nec solum dicit gloriae, sed addit gratiae, quasi gloriosae gratiae, quae est gratia, in qua ostenditur magnitudo gratiae, quae consistit etiam in magnitudine gloriae, et modo dandi, quia nullis meritis praecedentibus, sed adhuc immeritis existentibus eam dat. Unde Rom. V, 8 s., commendat autem Deus suam charitatem in nobis, quoniam si cum adhuc peccatores essemus, secundum tempus Christus pro nobis mortuus est, etc., et parum post, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo. Patet ergo quod praedestinationis divinae nulla alia causa est, nec esse potest, quam simplex Dei voluntas. Unde patet etiam, quod divinae voluntatis praedestinantis non est alia ratio, quam divina bonitas filiis communicanda.
Hic ponit apostolus quartum beneficium, scilicet gratificationis in collatione gratiae. Circa quod duo facit. Primo tangit huius beneficii collationem; secundo ostendit conferendi modum et conditionem, ibi in quo habemus redemptionem, et cetera. Dicit ergo primo: ego dico, quod praedestinati sumus in adoptionem filiorum, in laudem gloriae gratiae suae, et dico gratiam, in qua gratificavit nos, et cetera. Circa quod sciendum est quod idem est aliquid esse gratum alicui et esse dilectum ei. Ille enim est mihi gratus quem diligo. Cum ergo Deus dilexerit nos ab aeterno, nam elegit nos ante mundi constitutionem in charitate, sicut dictum est, quomodo ergo in tempore gratificavit? Et dicendum est quod illos quos ab aeterno in seipso dilexit, in tempore prout sunt in naturis propriis gratificat, et illud quidem quod ab aeterno est, factum non est; quod vero in tempore est, fieri dicitur. Unde hic apostolus dicit gratificavit, id est gratos fecit, quod simus digni dilectione sua. I Io. III, v. 1: videte qualem charitatem dedit nobis Deus pater, ut filii Dei nominemur, et simus. Consuevit autem distingui duplex gratia, scilicet gratis data, quae sine meritis datur, Rom. XI, 6: si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia, iam non est gratia, et gratia gratum faciens, quae nos facit Deo gratos et acceptos, de qua dicitur hic. Notandum est autem, quod aliqui diliguntur propter alium, et aliqui propter seipsos. Cum enim aliquem multum diligo, diligo illum, et quidquid ad illum pertinet; nos autem a Deo diligimur, sed non propter nos ipsos, sed in eo, qui per seipsum dilectus est patri. Et ideo apostolus addit in dilecto filio, pro quo, scilicet, nos diligit, inquantum sumus ei similes. Dilectio enim fundatur super similitudine. Unde dicitur Eccli. c. XIII, 19: omne animal diligit sibi simile. Filius autem est per naturam suam similis patri, et ideo principaliter et per se dilectus est, et ideo naturaliter et excellentissimo modo est patri dilectus. Nos autem sumus filii per adoptionem, inquantum scilicet sumus conformes filio eius, et ideo quamdam participationem divini amoris habemus. Io. XIII, v. 35: pater diligit filium, et omnia dedit in manu eius; qui credit in filium, habet vitam aeternam. Col. I, 13: transtulit nos in regnum filii dilectionis suae. Deinde cum dicit in quo habemus redemptionem, etc., ponit modum ipsius. Circa hoc autem duo facit. Quia primo proponit modum ex parte Christi; secundo ex parte Dei, ibi secundum divitias gratiae eius, et cetera. Ex parte Christi ponit duplicem modum, nam Christus per duo nos gratificavit. Sunt enim duo in nobis quae repugnant gratificationi divinae, scilicet peccati macula, et poenae noxa. Et sicut mors repugnat vitae, ita peccatum repugnat iustitiae, ita ut per hoc elongati a Dei similitudine, Deo grati non essemus. Sed per Christum nos gratificavit. Primo quidem ablata poena, et quantum ad hoc dicit, quod in Christo habemus redemptionem, scilicet a servitute peccati. I Petr. I, 18: non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine, et cetera. Apoc. V, 9: redemisti nos Deo in sanguine tuo. Secundo dicimur redempti, quia a servitute, qua propter peccatum detinebamur, nec per nos plene satisfacere poteramus, per Christum liberati sumus, quia moriendo pro nobis satisfecit Deo patri, et sic abolita est noxa culpae. Unde dicit in remissionem peccatorum. Io. I, 29: ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Lc. ult. 46: oportebat Christum pati et resurgere a mortuis die tertia, et praedicari in nomine eius poenitentiam et remissionem peccatorum. Modus autem ex parte Dei ponitur, cum dicit secundum divitias, etc., quasi dicat, quod Deus gratificans nos, non solum culpam remisit nobis, sed filium suum dedit, qui pro nobis satisfecit. Et hoc fuit ex superabundanti gratia, qua voluit per hoc honorem humanae naturae conservare, dum, quasi per iustitiam, homines a servitute peccati et mortis voluit liberare per mortem filii sui. Et ideo dicit secundum divitias gratiae eius, quasi dicat: hoc quod redempti sumus et gratificati sumus per satisfactionem filii eius, fuit ex abundanti gratia et misericordia, prout immeritis tribuitur misericordia et miseratio. Haec autem, quae dicta sunt, prosecuti sumus secundum expositionem Glossae, quae quidem expositio videtur extorta, quia idem continetur in uno, quod in alio. Nam idem est dictu elegit nos et praedestinavit nos. Et idem dicitur per hoc, quod dicit ut essemus sancti et immaculati, et per hoc quod dicit in adoptionem filiorum. Propter quod sciendum est, quod est consuetudo apostoli, ut cum loquitur in aliqua difficili materia, quae immediate sequuntur, sunt praemissorum expositio, nec est ibi inculcatio verborum, sed expositio, et hunc modum servat hic apostolus. Unde, servato eodem verborum pondere, aliter a principio dividamus, et dicamus, quod pars ista, benedictus Deus, etc., dividitur primo in tres partes, quia apostolus primo reddit gratiarum actionem, ibi benedictus Deus, etc.; secundo recitat omnium beneficiorum simul largitionem, ibi qui benedixit nos in omni benedictione spirituali, etc.; tertio ponit divinorum beneficiorum in speciali apertam expressionem, ibi sicut elegit, et cetera. Et haec dividitur in duas partes, quia primo beneficia distincte exprimit; secundo ea exponit, ibi qui praedestinavit nos, et cetera. Explicat autem beneficia: primo quantum ad electionem; secundo quantum ad ea quae sequuntur, ibi ut essemus sancti, et cetera. Exponit autem primo de electione. Est enim duplex electio, scilicet praesentis iustitiae, et praedestinationis aeternae. De prima Io. VI, 71: nonne duodecim vos elegi, et unus ex vobis Diabolus est? Et de hac apostolus non intendit hic, quia ista non fuit ante mundi constitutionem, et ideo statim manifestat de qua intelligit, quia de secunda, scilicet de aeterna praedestinatione; propter quod dicit praedestinavit nos, et cetera. Et quia dicit in Christo, scilicet ut Christo essemus similes et conformes, secundum quod adoptamur in filios, ideo subdit in adoptionem filiorum per Iesum Christum.
1:7
Hoc vero, quod dicit in charitate, exponit cum dicit in quo habemus redemptionem per sanguinem eius, quasi dicat: nos habemus, et cetera. Quod vero dicit et immaculati, exponit cum dicit in remissionem peccatorum. Hoc vero quod dicit in conspectu eius, exponit, dicens in laudem gloriae gratiae suae.
Positis beneficiis communiter omnibus collatis, hic apostolus ponit beneficia specialiter apostolis collata. Dividitur autem haec pars in duas, quia primo proponit beneficia singulariter apostolis collata; secundo ostendit causam eorum, ibi in quo et nos sorte vocati, et cetera. Circa primum tria facit, quia primo proponit singularia apostolorum beneficia quantum ad excellentiam sapientiae; secundo quantum ad specialem revelationem sacramenti absconditi, ibi ut notum faceret, etc.; tertio exponit quid sit illud sacramentum, ibi secundum beneplacitum, et cetera. Dicit ergo primo: dico quod secundum divitias gratiae eius omnes fideles communiter, tam vos quam nos, habemus redemptionem et remissionem peccatorum per sanguinem Christi; quae quidem gratia superabundavit in nobis, id est abundantius fuit, quam in aliis. Ex quo apparet temeritas illorum (ut non dicam error), qui aliquos sanctos praesumunt comparare apostolis in gratia et gloria. Manifeste enim patet ex verbis istis, quod apostoli habent gratiam maiorem quam aliqui alii sancti, post Christum et virginem matrem. Si vero dicatur alios sanctos tantum mereri posse quantum et apostoli meruerunt et per consequens tantam gratiam habere, dicendum est quod bene argueretur si gratia pro meritis daretur; quod si ita esset, iam non esset gratia, ut dicitur Rom. XI, 6. Et ideo sicut Deus praeordinavit aliquos sanctos ad maiorem dignitatem, ita et abundantiorem gratiam eis infudit, sicut Christo homini, quem ad unitatem personae assumpsit, contulit gratiam singularem. Et gloriosam virginem Mariam, quam in matrem elegit et quantum ad animam et quantum ad corpus gratia implevit; et sic apostolos, sicut ad singularem dignitatem vocavit, ita et singularis gratiae privilegio dotavit; propter quod dicit apostolus Rom. VIII, 23: nos ipsi primitias spiritus habentes. Glossa: tempore prius, et caeteris abundantius. Temerarium est ergo aliquem sanctum apostolis comparare. Superabundavit ergo gratia Dei in apostolis in omni sapientia. Nam apostoli praepositi sunt Ecclesiae sicut pastores. Ier. c. III, 15: dabo vobis pastores secundum cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Duo autem spectant ad pastores, scilicet ut sint sublimes in cognitione divinorum, et industrii in actione religionis.
1:8
Nam subditi instruendi sunt in fide, et ad hoc necessaria est sapientia, quae est cognitio divinorum, et quantum ad hoc dicit in omni sapientia. Lc. XXI, 15: ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere nec contradicere omnes adversarii vestri. Item, gubernandi sunt subditi in exterioribus, et ad hoc necessaria est prudentia; dirigit enim in temporalibus, et quantum ad hoc dicit prudentia. Matth. X, 16: estote ergo prudentes, et cetera. Sic ergo apparet beneficium apostolorum quantum ad excellentiam sapientiae. Sequitur eorum beneficium quantum ad excellentiam revelationis, ibi ut notum faceret sacramentum, etc., quasi dicat: sapientia nostra non est ut sciamus naturas rerum et siderum cursus et huiusmodi, sed in solo Christo. I Cor. II, 2: non enim iudicavi me scire aliquid inter vos, nisi Christum Iesum, et cetera.
1:9
Unde hic dicit ut notum faceret sacramentum, id est sacrum secretum, scilicet mysterium incarnationis, quod fuit ab initio absconditum. Causam autem huius sacramenti absconditi subdit, dicens voluntatis. Nam effectus futuri non cognoscuntur, nisi cognitis causis, sicut eclipsim futuram non cognoscimus, nisi cognoscendo causam eius. Cum ergo causa mysterii incarnationis sit voluntas Dei: quia propter nimiam charitatem quam Deus habuit ad homines, voluit incarnari, Io. III, v. 16: sic enim Deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, voluntas autem Dei occultissima est, I Cor. II, 11: quae Dei sunt, nemo novit, nisi spiritus Dei, causa ergo incarnationis occulta fuit, nisi quibus Deus revelavit per spiritum sanctum, sicut apostolus dicit I Cor. II, 10. Dicit ergo ut notum faceret sacramentum, id est sacrum secretum, quod ideo est secretum, quia voluntatis suae. Matth. XI, 25: confiteor tibi, domine, pater caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Item Col. c. I, 26: mysterium, quod absconditum fuit a saeculis et generationibus; nunc autem manifestatum est sanctis eius, quibus voluit Deus notas facere divitias gloriae sacramenti huius. Quid autem sit hoc sacramentum, exponit dicens secundum beneplacitum, et cetera. Quae quidem sententia intricata est, et debet sic construi: ut notum faceret, etc., quod quidem sacramentum est instaurare omnia in Christo, id est per Christum. Omnia dico, quae in caelis et in terra sunt. Instaurare, inquam, in eo, scilicet Christo, cum dispensatione plenitudinis temporum, et hoc secundum beneplacitum eius. Ubi tria tangit, scilicet sacramenti causam, temporis congruitatem, et sacramenti utilitatem. Causam quodam modo tangit, cum dicit secundum beneplacitum. Licet autem quidquid Deo placet, bonum sit, hoc tamen beneplacitum Dei anthonomastice bonum dicitur, quia per ipsum ad perfectam fruitionem bonitatis perducimur. Ps. CXLVI, 11: beneplacitum est domino super timentes eum, et cetera. Rom. XII, 2: ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta.
1:10
Congruitas temporis fuit in dispensatione plenitudinis, de qua dicitur Gal. c. IV, 4: at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum factum ex muliere. Unde apostolus hic excludit quaestionem frivolam, quam gentiles quaerere consueverunt. Ut enim dicitur Iob XXIV, 1, ab omnipotente non sunt abscondita tempora, unde sicut omnia ordinat et dispensat, ita et tempora, dispensando et accommodando ea effectibus quos producit secundum congruentiam eorum. Sicut autem aliis effectibus ab eo productis tempora ordinata sunt, ita et certum tempus praeordinavit ab aeterno mysterio incarnationis. Quod quidem tempus, secundum Glossam, existens fuit postquam homo convictus fuit de sua insipientia ante legem scriptam, dum scilicet creaturas colebat ut creatorem, ut dicitur Rom. I, 22: dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt; et de impotentia per legem scriptam, quam implere non poterat. Ut sic homines adventum Christi, de sua sapientia et virtute non praesumentes, non contemnerent, sed, quasi infirmi et quodammodo ignari, Christum avidius affectarent. Et effectus huius sacramenti est instaurare omnia. Nam inquantum facta sunt propter hominem, omnia instaurari dicuntur. Amos IX, 11: suscitabo tabernaculum David quod cecidit, et reaedificabo aperturas murorum eius, et ea quae corruerant, instaurabo. Omnia, inquam, quae in caelis, id est Angelos: non quod pro Angelis mortuus sit Christus, sed quia redimendo hominem, reintegratur ruina Angelorum. Ps. CIX, 6: implevit ruinas, et cetera. Ubi cavendus est error Origenis, ne per hoc credamus Angelos damnatos redimendos esse per Christum, ut ipse finxit. Et quae in terris, inquantum caelestia terrenis pacificat. Col. I, 20: pacificans per sanguinem crucis eius, sive quae in terris, sive quae in caelis sunt; quod est intelligendum quantum ad sufficientiam, etsi omnia non restaurentur quantum ad efficaciam.
1:11
Supra posuit apostolus abundantiam gratiae, quam ipse et alii apostoli a Christo receperunt. Ne autem crederet aliquis eos propriis meritis eam recepisse, ideo consequenter ostendit, quod gratis eam receperunt, vocati a Deo non propriis meritis. Dividitur autem pars ista in tres: quia primo proponit gratuitam vocationem; secundo voluntariam Dei praedestinationem, ibi praedestinati secundum propositum eius, etc.; tertio utriusque finem, ibi ut simus in laudem gloriae eius, et cetera. Dicit ergo: dixi quod huiusmodi gratia superabundavit in nobis, et quod in Christo omnia restaurata sunt. In quo etiam, id est per quem Christum, nos sorte sumus vocati, id est non nostris meritis, sed divina electione. Col. I, 12: gratias agentes Deo et patri, qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum, in lumine, et cetera. Ps. XXX, 16: in manibus tuis sortes meae. Ad huius autem intellectum sciendum est quod multa fiunt inter homines, quae fortuita videntur et contingentia; quae tamen sunt secundum divinam providentiam ordinata. Sors nihil aliud est, quam exquisitio providentiae divinae de aliquo contingenti et humano. Unde Augustinus super illud Ps. XXX, 16: in manibus tuis sortes meae, dicit quod sors non est aliquod malum, sed in rebus dubiis divinam exquirens voluntatem. Est autem in sortibus triplex peccatum vitandum. Primo quidem superstitionis; nam omnis vana et illicita religio superstitio est. Tunc ergo in sortibus incurritur peccatum illicitae superstitionis, quando in eis initur aliquod pactum cum Daemonibus. Unde dicitur Ez. XXI, 21: stetit rex Babylonis in bivio in capite duarum viarum divinationem quaerens, commiscens sagittas. Interrogavit idola, exta consuluit. Commiscere enim sagittas, ad sortilegium pertinet et interrogare idola ad superstitionem. Et ibi sortilegium damnatur inter peccata ad superstitionem pertinentia. Secundo vitandum est peccatum tentationis Dei; nam quamdiu per se homo aliquid potest facere et scire quid debeat facere, si tunc a Deo sorte, vel aliquo alio loco tali exploret quid facere debeat, Deum tentat. Quando autem necessitas imminet, neque ipse per seipsum iuvari potest, tunc licite a Deo inquirit quid facere debeat. II Par. XX, 12: cum ignoremus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos nostros dirigamus ad te. Tertio vitandum est peccatum vanitatis, quod fit si de inutilibus et impertinentibus ad nos inquiramus, ut puta de futuris contingentibus. Unde dicitur Act. I, 7: non est vestrum nosse tempora, vel momenta, quae pater posuit in sua potestate. Potest ergo secundum hoc triplex sors accipi, scilicet quaedam divisoria, quaedam consultoria et quaedam divinatoria. Divisoria est cum aliqui dividentes haereditatem et concordare non valentes, mittunt sortes, puta annulum, vel chartam, vel aliquid tale ostendendo, dicentes: ille cuicumque evenerit, habebit partem istam in haereditate. Et huiusmodi sortes possunt mitti licite. Prov. XVIII, 18: contradictiones comprimit sors: et inter potentes quoque diiudicat, id est inter volentes dividere. Consultoria autem fit, quando quis dubitans quid facere debeat, consulit Deum, mittens sortes. Ionae I, 7 dicitur, quod quando supervenit tempestas illa in mari, consuluerunt Deum, sortem mittentes, ut scirent cuius peccato tempestas illa venisset. Et hic modus licitus est, maxime in necessitatibus et in electionibus potestatum saecularium. Unde faciunt rotulos de cera, in quorum quibusdam ponunt aliquas chartas, et in quibusdam non, quos bussulos vocant, ut illi quibus veniunt bussuli cum chartis, habeant voces in electione. Sed hoc, ante adventum spiritus sancti, apostoli fecerunt etiam in electione spirituali, Act. I, 26, quando sors cecidit super Mathiam; sed hoc post adventum spiritus sancti amplius non licet in praedictis electionibus, quia hoc faciendo iniuriaretur spiritui sancto. Credendum est enim, quod spiritus sanctus providet Ecclesiae suae de bonis pastoribus. Unde post adventum spiritus sancti quando apostoli elegerunt septem diaconos, non miserunt sortes; et ideo in nulla electione ecclesiastica hoc modo licet. Divinatoria autem sors est inquisitio de futuris soli divinae cognitioni reservatis. Et haec semper habet vanitatem admixtam, nec potest sine vitio curiositatis fieri. Quia ergo sors nihil aliud est quam inquisitio rerum quae ex divina voluntate fiunt, gratia autem eius ex sola divina voluntate dependet, inde est, quod gratia divinae electionis dicitur sors, quia Deus per modum sortis secundum occultam providentiam, non ex alicuius meritis, per gratiam internam vocat. Deinde cum dicit praedestinati, etc., ponit voluntariam Dei praedestinationem, de qua dicitur Rom. VIII, 30: quos praedestinavit, hos et vocavit. Cuius quidem praedestinationis ratio non sunt merita nostra, sed mera Dei voluntas, propter quod subdit secundum propositum eius. Rom. c. VIII, 28: scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Quod autem secundum propositum praedestinaverit, probat, quia non solum hoc, sed etiam omnia alia, quae Deus facit, operatur secundum consilium voluntatis suae. Ps. CXXXIV, 6: omnia quaecumque voluit dominus fecit. Is. XLVI, 10: consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet. Non autem dicit secundum voluntatem, ne credas quod sit irrationabilis, sed secundum consilium voluntatis suae, id est secundum voluntatem suam quae est ex ratione, non secundum quod ratio importat discursum, sed secundum quod designat certam et deliberatam voluntatem. Ultimo autem tangit finem utriusque, scilicet praedestinationis et vocationis, scilicet laudem Dei.
1:12
Unde dicit ut simus in laudem gloriae eius nos, qui ante speravimus in Christo, et per nos, qui credimus in Christo, laudetur gloria Dei. Is. LV, 12: montes et colles cantabunt coram Deo laudem. Laus autem gloriae Dei, ut dicit Ambrosius, est cum multi acquiruntur ad fidem, sicut gloria medici est cum multos acquirit et curat. Eccli. II, 9: qui timetis dominum, sperate in illum, et in oblectatione veniet vobis misericordia.
1:13
Postquam enarravit apostolus beneficia collata communiter omnibus fidelibus, exhibita specialiter apostolis, hic consequenter enumerat beneficia ipsis Ephesiis collata. Dividitur autem pars ista in duas, quia primo proponit beneficia eis exhibita; secundo insinuat affectum suum ex ipsis beneficiis excitatum, ibi propterea et ego audiens, et cetera. Prima iterum in tres dividitur, secundum tria beneficia eis exhibita; quia primo proponit beneficium praedicationis; secundo beneficium conversionis ad fidem, ibi in quo et credentes signati estis; tertio beneficium iustificationis, ibi signati estis, et cetera. Dicit ergo quantum ad primum in quo, scilicet Christo, et vos cum audivissetis, id est cuius beneficio et virtute audivistis, verbum veritatis, id est verbum praedicationis, in quantum ipse Christus ad vos praedicatores misit. Rom. X, 14: quomodo audient sine praedicante? Quomodo vero praedicabunt, nisi mittantur? Item infra eodem: ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Dei. Eius ergo beneficio audiunt, qui praedicatores eis mittit. Lc. XI, 28: beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Hoc verbum praedicationis tripliciter commendat apostolus. Primo a veritate cum dicit verbum veritatis quippe quia accipit originem a Christo, de quo dicitur Io. c. XVII, 17: sermo tuus veritas est; Iac. I, v. 18: voluntarie genuit nos verbo veritatis suae. Secundo quia est Annuntiatio bona. Unde dicit Evangelium, quod quidem annuntiat summum bonum et vitam aeternam; et anthonomastice verbum fidei, Evangelium dicitur, quasi Annuntiatio summi boni. Is. LII, 7: quam pulchri pedes annuntiantis et praedicantis pacem, annuntiantis bonum, praedicantis salutem, eodem 41, super montem excelsum ascende tu qui evangelizas Sion. Et hoc est quantum ad futura bona. Tertio describitur et commendatur quantum ad bona praesentia, quia salvat. Unde dicit salutis vestrae, id est quod creditum dat salutem. Rom. I, 16: non enim erubesco Evangelium: virtus enim Dei est in salutem omni credenti. I Cor. XV, 1: notum autem vobis facio, fratres, Evangelium, quod praedicavi vobis, quod et accepistis, in quo et statis, per quod et salvamini. Quantum autem ad beneficium conversionis ad fidem, dicit in quo, scilicet Christo, id est, in cuius operatione vos credentes, signati estis. Quod quidem beneficium ideo apponitur fidei, quia fides necessaria est audientibus. Frustra enim quis audiret verbum veritatis, si non crederet, et ipsum credere est per Christum. Infra II, 8: gratia enim estis salvati per fidem. Et hoc non ex vobis, donum enim Dei est. Quantum vero ad beneficium iustificationis dicit signati estis, et hoc per spiritum sanctum, qui datus est vobis, de quo dicit tria, scilicet quod est signum, et quod est spiritus promissionis, et quod est pignus haereditatis. Signum quidem est inquantum per eum infunditur charitas in cordibus nostris, qua distinguimur ab his qui non sunt filii Dei. Et quantum ad hoc dicit signati estis, scilicet divisi a grege Diaboli. Infra cap. IV, v. 30: nolite contristare spiritum sanctum Dei, in quo signati estis, et cetera. Sicut enim homines gregibus suis apponunt signa, ut ab aliis distinguantur, ita dominus gregem suum, id est populum suum, spirituali signo voluit signari. Dominus autem populum peculiarem habuit, in veteri quidem testamento Iudaeos. Ez. XXXIV, 31: vos autem greges mei, greges pascuae meae homines estis. Unde Ps. XCIV, v. 7: nos autem populus eius, et oves pascuae eius. Sed quia hic grex in pascuis corporalibus pascebatur, scilicet in doctrina corporali et in bonis temporalibus, Is. I, 19: si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis, ideo eum dominus corporali signo, scilicet circumcisionis, ab aliis separavit et distinxit. Gen. XVII, 13: eritque pactum meum in carne vestra. Prius autem dicitur: circumcidetis carnem praeputii vestri, ut sit signum foederis inter me et vos. In novo autem testamento gregem habuit populum Christianum. I Petr. II, 25: conversi estis nunc ad pastorem et episcopum animarum vestrarum. Io. X, 27: oves meae vocem meam audient, et cetera. Sed grex iste pascitur in pascuis doctrinae spiritualis et spiritualibus bonis, ideo eum signo spirituali ab aliis dominus distinxit. Hoc autem est spiritus sanctus, per quem illi qui Christi sunt, distinguuntur ab aliis qui non sunt eius. Quia autem spiritus sanctus amor est, ergo tunc spiritus sanctus datur alicui, quando efficitur amator Dei et proximi. Rom. V, 5: charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, et cetera. Signum ergo distinctionis est charitas, quae est a spiritu sancto. Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis ad invicem. Spiritus ergo sanctus est quo signamur. Spiritus vero promissionis dicitur triplici ratione. Primo quia promissus est fidelibus. Ez. XXXVI, 26: spiritum novum ponam in medio vestri. Et Ez. XXXVII, 6: dabo vobis spiritum novum. Secundo quia datur cum quadam promissione; ex hoc enim ipso quod datur nobis, efficimur filii Dei. Nam per spiritum sanctum efficimur unum cum Christo, Rom. VIII, 9: si quis autem spiritum Dei non habet, hic non est eius, et per consequens efficimur filii Dei adoptivi, ex quo habemus promissionem haereditatis aeternae, quia si filii, et haeredes Rom. VIII, 17. Tertio dicitur pignus, inquantum facit certitudinem de promissa haereditate. Nam spiritus sanctus inquantum adoptat in filios Dei, est spiritus promissionis, et ipsemet est signum promissionis adipiscendae. Sed, ut dicitur in Glossa, alia littera habet qui est arra haereditatis, et forte melius, quia pignus est aliud a re pro qua datur, et redditur postquam ille, qui pignus recipit, rem sibi debitam recipit. Arra autem non est aliud a re pro qua datur, nec redditur; quia datur de ipso pretio, quod non est auferendum, sed complendum. Deus autem dedit nobis charitatem tamquam pignus, per spiritum sanctum, qui est spiritus veritatis et dilectionis. Et ideo huiusmodi non est aliud, quam quaedam particularis et imperfecta participatio divinae charitatis et dilectionis, quae quidem non est auferenda, sed perficienda, ideo magis proprie dicitur arra quam pignus. Tamen potest nihilominus et pignus dici. Nam per spiritum sanctum Deus nobis diversa dona largitur, quorum quaedam manent in patria, ut charitas, quae nunquam excidit, I Cor. XIII, 8; quaedam vero propter sui imperfectionem non manent, sicut fides et spes, quae evacuabuntur ut ibidem dicitur. Sic ergo spiritus sanctus dicitur arra per respectum ad ea quae manent, pignus vero per respectum ad ea quae evacuabuntur. Ad quid autem signati sumus, subdit, dicens in redemptionem. Nam si aliquis de novo aliqua animalia acquireret et adderet gregi suo, imponeret eis signa acquisitionis illius. Christus autem acquisivit populum ex gentibus. Io. X, 16: alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et cetera. Et ideo impressit eis signum acquisitionis. I Petr. II, 9: gens sancta, populus acquisitionis. Act. XX, 28: quam acquisivit sanguine suo. Sed quia Christus acquisivit populum istum, non sic quod nunquam fuerit suus, sed quia aliquando fuerat suus, sed opprimebatur a servitute Diaboli, in quam peccando se redegit, ideo non dicit simpliciter acquisivit, sed addit in redemptionem, quasi dicat: non simpliciter de novo acquisiti, sed quasi a servitute Diaboli per sanguinem eius redempti. I Petr. I, 18: non corruptibilibus auro et argento redempti estis, et cetera. Acquisivit ergo Christus nos redimendo, non quod accrescat inde aliquid Deo; quia bonorum nostrorum non indiget. Iob XXXV, 7: si iuste egeris, quid donabis ei? Aut quid de manu tua recipiet?
1:14
Ad quid autem acquisiverit nos Christus, subdit in laudem gloriae ipsius, id est ut ipse Deus laudetur. Is. XLIII, 7: qui invocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum.
1:15
Postquam enumeravit apostolus beneficia Ephesiis collata per Christum, hic ostendit quomodo affectus suus crevit ad eos. Dividitur autem haec pars in tres partes, quia primo praemittitur bonorum, quae audivit de eis, commemoratio; secundo de perceptis beneficiis gratiarum debita actio, ibi non cesso gratias agens, etc.; tertio subditur pro futuris beneficiis eius oratio, ibi memoriam vestri faciens, et cetera. Bona autem quae de eis audivit, sunt duo, unum quo ordinantur ad Deum, et hoc est fides, et quantum ad hoc dicit propterea et ego audiens fidem vestram, quae est in Christo Iesu, quae quidem facit habitare Deum in homine. Infra III, 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Item, corda purificat. Act. XV, 9: fide purificans corda eorum. Item, sine lege iustificat. Rom. III, 28: arbitramur iustificari hominem per fidem sine operibus legis. Secundum quo ordinantur ad proximum, et hoc est dilectio, et quantum ad hoc dicit et dilectionem, id est opera charitatis, quae quidem dilectio est spirituale signum, quod homo sit discipulus Christi. Io. XIII, 35: in hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem, et cetera. Et ibidem XIII, 34: mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, et cetera. Dilectionem, dico, in omnes sanctos. Nam omnes quos ex charitate diligimus, debemus eos diligere vel ideo quia sancti sunt, vel ut sancti sint. Gal. VI, 10: dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei, et cetera.
1:16
Deinde cum dicit non cesso, etc., agit apostolus gratias de bonis et beneficiis huiusmodi auditis, dicens non cesso gratias agens, et cetera. Contra, quia non semper poterat continue pro eis gratias agere. Respondeo. Apostolus dicit non cesso, id est horis debitis; vel non cesso quia affectus gratias agendi pro vobis sine cessatione habitualiter est in me. Col. I, 9: non cessamus pro vobis orantes, et postulantes, et cetera. Rom. I, 9-10: sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. Consequenter orat apostolus pro beneficiis eis in futurum concedendis, et quantum ad hoc dicit memoriam vestri, et cetera. Et haec dividitur in tres, quia primo proponit quaedam quae eis petit; secundo exponit ea, ibi in agnitionem eius, etc.; tertio ostendit exemplar et formam illorum, ibi secundum operationem potentiae, et cetera. Dicit ergo quantum ad primum: non solum gratias ago quantum ad beneficia praeterita, quae recepistis, et quantum ad bona audita de vobis, sed etiam oro ut omnino in futurum accrescant. Memoriam vestri faciens in orationibus meis, pro his scilicet, ut Deus domini nostri Iesu Christi, pater gloriae, et cetera. Ubi sciendum quod dominus noster Iesus Christus et Deus et homo est. Et inquantum homo est, Deum habet, cum sit compositus ex anima et corpore, quorum utrique, cum sint creaturae, competit Deum habere; secundum autem quod Deus est, patrem habet. Io. XX, 17: ascendo ad patrem meum et patrem vestrum; Deum meum et Deum vestrum. Similiter etiam secundum quod est Deus, est gloria patris. Hebr. I, 3: qui cum sit splendor gloriae, et cetera. Est etiam gloria nostra, quia ipse est vita aeterna. I Io. c. ult., 20: simus in vero filio eius, hic est verus Deus, et vita aeterna.
1:17
Sic ergo dicit ut Deus domini nostri Iesu Christi, secundum quod est homo, et pater eiusdem, secundum quod est Deus; pater, inquam, gloriae, scilicet Christi, qui est gloria eius, Prov. X, 1: gloria patris filius sapiens, etc., et gloriae nostrae, inquantum dat omnibus gloriam. Deinde cum dicit det vobis, etc., ponit ea quae petit, quae sunt duo. Ubi sciendum est, quod quaedam sunt dona communia omnibus sanctis, scilicet illa quae sunt necessaria ad salutem, ut fides, spes, charitas, et haec habebant, ut iam patet. Alia autem sunt dona specialia, et quantum ad hoc pro eis orat; primo quidem pro dono sapientiae, et quantum ad hoc dicit ut det vobis spiritum sapientiae, quem nullus potest dare, nisi Deus. Sap. IX, 17: sensum autem tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris spiritum sanctum tuum de altissimis? Secundo orat pro dono intellectus, et hoc consistit in revelatione spiritualium secretorum, propter quod dicit et revelationis, quae etiam a solo Deo est. Dan. II, 28: est Deus in caelis revelans mysteria. Exponit autem quae sint ista quae petit, et primo quod pertinet ad donum sapientiae; secundo quod pertinet ad donum intellectus, ibi ut sciatis, quae sit spes, et cetera. Ad donum autem sapientiae pertinet cognitio divinorum. Unde petere donum sapientiae est petere quod habeant cognitionem Dei, et hoc petit ibi in agnitionem Dei, etc., quasi dicat: hoc peto ut per spiritum sapientiae habeatis illuminatos oculos cordis vestri in agnitionem, scilicet clariorem, eius, scilicet Dei. Ps. XII, 4: illumina oculos meos, et cetera. Hoc est contra eos, qui habent oculos illuminatos tantum ad temporalia cognoscenda, cum magis tamen sit necessarium et etiam gloriosum cognoscere Deum. Ier. III, 23 s.: non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, scire et nosse me. Ad donum autem intellectus tria pertinentia ponit: unum quantum ad statum praesentem, et duo quantum ad futurum. Ad statum vero praesentem pertinet spes, quae est necessaria ad salutem. Rom. VIII, v. 24: spe enim salvi facti sumus, et cetera. Et quantum ad hoc dicit ut sciatis quae, id est quanta, sit spes vocationis eius, id est virtus spei, et de quanta re sit. Quae quidem et maxima est, quia de maximis. I Petr. I, v. 3: regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Iesu Christi ex mortuis, et cetera. Et fortissima virtutum. Hebr. VI, 18: fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem; quam sicut anchoram habemus animae, et cetera.
1:18
Sed quia ea quae speramus, sunt de futura vita, ideo alia duo pertinent ad vitam futuram; unum quidem pertinet ad omnes iustos communiter, quod est praemium essentiale, et quantum ad hoc, dicit et quae divitiae gloriae, et cetera. Ubi ponit quatuor ad illa dona pertinentia. Primum est, quod sunt copiosissima, et quantum ad hoc, dicit divitiae. Prov. I, 33: abundantia perfruetur, terrore malorum sublato. Ps. CXI, 3: gloria et divitiae in domo eius, et cetera. Prov. c. VIII, 18: mecum sunt divitiae et gloria, et cetera. Secundo quod sunt clarissima, et quantum ad hoc dicit gloriae. Rom. II, 10: gloria autem, et honor, et pax omni operanti bonum, et cetera. Tertio quod sunt stabilissima, et quantum ad hoc dicit haereditatis. Ea enim quae haereditaria sunt, stabiliter possidentur. Eccli. XXXI, 11: stabilita sunt bona illius in domino. Ps. XV, 5: dominus pars haereditatis meae et calicis, et cetera. Quarto, quod erunt intima, et quantum ad hoc dicit in sanctis. Rom. VIII, 18: non sunt condignae passiones huius temporis, et cetera. II Cor. IV, 17: supra modum in sublimitate gloriae pondus operatur in nobis. Aliud quod ponit pertinens ad futuram gloriam, est quod specialiter pertinet ad apostolos, unde dicit et quae sit (supple sciatis) supereminens magnitudo virtutis eius in nos, scilicet apostolos. Quasi dicat: licet omnibus sanctis abundanter divitias gloriae tribuat, supereminentius tamen tribuet apostolis. Magnitudo enim virtutis ostenditur in effectu. Unde quanto magis effectus virtutis divinae in aliquo invenitur, tanto ibi virtus divina maior ostenditur, licet in seipsa sit una et indivisa. Et ideo, quia maior effectus virtutis divinae est in apostolis, ideo magnitudo virtutis erit in eis. Et quod maior sit in eis effectus ostendit, dicens qui credimus, id est qui sumus primitiae credentium. II Cor. IV, 13 s.: nos credimus, propter quod et loquimur, scientes quod ille, qui suscitavit Iesum, et nos cum Iesu suscitabit. Propter quod dicebat II Tim. c. I, 12: scio cui credidi, et cetera. Ideo illi inter vos per quos alii instructi sunt et vocati ad fidem, sicut doctores, praeeminentius praemiabuntur; quia, ut dicitur in Glossa quoddam incrementum gloriae habebunt summi doctores ultra illud quod communiter omnes habebunt propter quod Dan. XII, 3 docti assimilantur splendori firmamenti, sed doctores assimilantur stellis: qui autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti, et qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates.
1:19
Enumeratis beneficiis, quae apostolus conferenda optat Ephesiis in futurum, hic consequenter ponit formam et exemplar illorum beneficiorum. Sicut autem vita Christi est forma et exemplar iustitiae nostrae, ita et gloria et exaltatio Christi est forma et exemplar gloriae et exaltationis nostrae. Ideo hic apostolus duo facit, quia primo proponit formam exaltationis beneficiorum et donorum in generali; secundo manifestat eam in speciali, ibi suscitans illum a mortuis, et cetera. Forma autem et exemplar operationis divinae in nos, est operatio divina in Christo. Et quantum ad hoc dicit secundum operationem, id est ad similitudinem operationis, potentiae virtutis eius, id est virtuosae potentiae Dei, quam operatus est in Christo, exaltans caput illud, supple: ita virtuose operabitur in nobis. Phil. III, 20 s.: salvatorem expectamus dominum nostrum Iesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, et cetera. Nos autem exaltari ad similitudinem exaltationis Christi frequenter legimus in Scriptura. Rom. VIII, 17: si compatimur, ut et glorificemur. Item Apoc. III, 21: qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo, sicut et ego vici et sedi cum patre meo in throno eius. Consequenter explicat formam et exemplar in speciali, manifestans ea quae pertinent ad exaltationem Christi, loquendo de Christo inquantum est homo, dicens suscitans illum, et cetera. Circa quod tria beneficia ponit exaltationis Christi.
1:20
Primum est transitus de morte ad vitam, et quantum ad hoc dicit suscitans illum a mortuis. Secundum est exaltatio ad gloriam altissimam, et quantum ad hoc dicit constituens illum ad dexteram suam. Tertium est sublimatio ad potentiam maximam, et quantum ad hoc dicit et omnia subiecit sub pedibus eius. Dicit ergo quantum ad primum: dico quod hoc erit secundum operationem quam operatus est in Christo, scilicet Deus pater eadem virtute, quam habet cum Christo. Unde et ipse Christus seipsum resuscitavit, et Deus pater eum resuscitavit. Rom. c. VIII, 11: si spiritus eius, qui suscitavit Iesum a mortuis habitat in vobis, qui suscitavit Iesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra. Quantum vero ad secundum dicit constituens illum, et cetera. Quae quidem celsitudo gloriae potest tripliciter considerari, scilicet per comparationem ad Deum, per comparationem ad corporales creaturas, et per comparationem ad creaturas spirituales. Si ergo consideretur per comparationem ad Deum, sic constitutus est ad dexteram suam, quae quidem dextera non est intelligenda pars corporalis, quia, ut dicitur Io. IV, v. 24, spiritus est Deus, sed metaphorice dicitur, ut sicut per dexteram intelligitur nobilior et virtuosior pars hominis ita cum dicimus Christum Iesum constitutum ad dexteram Dei, intelligatur secundum humanitatem constitutus in potioribus bonis patris, et secundum divinitatem intelligatur aequalis patri. Unde Ps. CIX, 1: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, et cetera. Item Mc. ult.: et dominus quidem Iesus postquam locutus est eis, assumptus est in caelum, et sedet ad dexteram Dei. In comparatione vero ad corporales creaturas dicit in caelestibus. Nam corpora caelestia tenent supremum locum in comparatione ad alia corpora. Infra, IV, 10: qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos. In comparatione vero ad spirituales creaturas, primo dicit Christum exaltatum super aliquas specialiter; secundo super omnes generaliter, ibi et super omne nomen, et cetera. Ad horum autem intelligentiam sciendum est, quod novem sunt ordines Angelorum, quorum quatuor apostolus tangit hic, qui quidem sunt medii. Nam supra eos sunt tres superiores, scilicet throni, Cherubim et Seraphim. Sub eis autem sunt duo inferiores, scilicet Archangeli et Angeli. Qui quidem novem ordines distinguuntur in tres hierarchias, id est, sacros principatus, in quarum qualibet assignantur tres ordines. Sed in assignatione ordinum hierarchiae primae conveniunt omnes doctores in hoc scilicet quod supremus ordo ipsius sit Seraphim, secundus Cherubim, tertius throni. In assignatione vero ordinum aliarum duarum hierarchiarum, scilicet mediae et infimae, discordant Dionysius et Gregorius. Nam Dionysius in supremo ordine mediae hierarchiae ponit dominationes, in secundo virtutes, in tertio potestates, descendendo. In supremo vero ordine infimae hierarchiae posuit principatus, in secundo Archangelos, in tertio Angelos. Et haec assignatio ordinum concordat litterae praesenti. Nam apostolus ascendendo incipit a supremo infimae hierarchiae, qui est septimus. Gregorius autem aliter ordinat, quia ponit principatus in medio dominationum et potestatum, quod pertinet ad secundum ordinem mediae hierarchiae; virtutes vero ponit in medio potestatum et Archangelorum, quod pertinet ad supremum ordinem infimae hierarchiae. Et haec assignatio etiam fulcimentum habet ex verbis apostoli, Col. III ubi dicit sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, ubi illos ordines enumerat descendendo. Sed, reservata ordinatione Gregorii, usquequo legamus epistolam ad Colossenses, ad praesens viam Dionysii magis competentem praesenti litterae prosequemur. Ad cuius intellectum sciendum est, quod potest considerari tripliciter ordo rerum. Primo quidem secundum quod sunt in prima omnium causa, scilicet in Deo; secundo vero secundum quod sunt in causis universalibus; tertio secundum determinationem ad speciales effectus. Et quia omnia quae fiunt in creaturis ministrantur per Angelos, ideo secundum triplicem acceptionem ordinis rerum distinguuntur tres angelicae hierarchiae, ad quarum unam pertinet accipere rationes rerum in ipso rerum vertice, scilicet Deo; ad aliam vero pertinet accipere rationes rerum in causis universalibus; ad aliam vero in propriis effectibus. Nam quanto mentes angelicae sunt superiores, tanto divinam illuminationem in maiori universalitate recipiunt. Et ideo ad supremam hierarchiam pertinet administratio rerum in comparatione ad Deum. Propter quod ordines hierarchiae istius denominantur per comparationem ad Deum, quia Seraphim dicuntur ardentes, et uniti Deo per amorem. Cherubim vero quasi lucentes, in quantum supereminenter divina secreta cognoscunt. Throni vero dicuntur sic, in quantum in eis Deus sua iudicia exercet. Et de istis tribus ordinibus nullam facit hic apostolus mentionem. Ad mediam hierarchiam pertinet rerum administratio per comparationem ad causas universales. Unde denominantur ordines hierarchiae illius nominibus ad potestatem pertinentibus, cum causae universales sint virtute et potestate in inferioribus et particularibus. Ad potestates autem, quae habent universale regimen, tria pertinent. Primo quod sint aliqui per imperium dirigentes; secundo quod sint aliqui qui impedimenta executionis repellant; tertio quod sint aliqui qui ordinent qualiter alii imperium exequantur. Horum autem primum pertinet ad dominationes, quae, ut dicit Dionysius, sunt liberae ab omni subiectione, nec ad exteriora mittuntur sed eis, qui mittuntur, imperant. Secundum vero pertinet ad virtutes, quae praebent facilitatem ad imperium implendum. Tertium vero pertinet ad potestates imperium exequentes. Ad infimam autem hierarchiam pertinet administratio rerum in comparatione ad speciales effectus, unde nominibus ad eos pertinentibus nuncupantur. Unde Angeli dicuntur illi, qui exequuntur ea quae pertinent ad salutem singulorum; Archangeli vero qui exequuntur ea quae pertinent ad salutem et utilitatem magnorum. Principatus vero dicuntur illi, qui praesunt singulis provinciis. His ergo expositis, Christus super omnes est. De his vero quatuor apostolus specialem mentionem facit. Cuius ratio est, quia horum quatuor ordinum nomina a dignitate imponuntur; et quia agit de dignitate Christi, ideo hic specialiter eos nominat, ut ostendat Christum omnem dignitatem creatam excedere. Consequenter cum dicit et omne nomen quod nominatur, etc., ostendit Christum exaltatum esse communiter supra omnem creaturam spiritualem. Dixerat enim supra Christum esse exaltatum super omnes creaturas spirituales, quae a potestate denominantur, sed quia praeter illos Angelorum ordines, in sacra Scriptura quidam alii ordines caelestium spirituum inveniuntur, scilicet Seraphim et Cherubim et throni, et de istis non fecerat mentionem, ideo ostendit Christum, secundum quod homo, supra omnes huiusmodi ordines esse exaltatum: propter quod subiungit, dicens et super omne nomen, etc., id est, non solum principatus sed super omne nominabile. Sciendum est enim, quod nomen imponitur ad cognoscendum rem, unde significat rei substantiam, cum significatum nominis sit diffinitiva ratio rei. Cum ergo dicit et omne nomen quod nominatur, dat intelligere quod exaltatus est supra omnem substantiam, de qua potest haberi notitia et quae possit nomine comprehendi. Quod dico ut excludatur substantia divinitatis, quae incomprehensibilis est. Unde Glossa dicit supra omne nomen, id est nominabile. Et ne intelligatur, quod sit supra nomen Dei, ideo subdit quod nominatur. Nam maiestas divina nullo nomine concludi, vel nominari potest.
1:21
Addit autem non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro, quia multa fiunt in hoc saeculo, quae notitia comprehendimus et nominamus: quaedam tamen sunt in futuro saeculo, quae hic comprehendi non possunt, nec etiam nominari, quia, ut dicitur I Cor. c. XIII, 9: ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Nominantur tamen haec a beatis, qui sunt in futuro saeculo. Huiusmodi autem sunt de quibus dicit apostolus II Cor. XII, 4, quod audivit arcana verba, quae non licet homini loqui. Et tamen super haec omnia exaltatus est Christus. Phil. II, v. 9: dedit illi nomen, quod est super omne nomen.
1:22
Supra egit apostolus de exaltatione Christi, et quantum ad eius transitum de morte ad vitam in illa particula suscitans illum, etc.; et de eius exaltatione ad gloriam altissimam, in illa particula et constituens ad dexteram, etc., hic agit de eius exaltatione quantum ad potestatem maximam. Circa quod duo facit, quia primo agit de Christi potestate respectu totius creaturae; secundo de eius potestate respectu Ecclesiae, ibi et ipsum dedit, et cetera. Dicit ergo, quod respectu totius creaturae habet universalem potestatem, quia omnia subiecit, scilicet Deus pater, sub pedibus eius. Ubi sciendum est, quod hoc quod dicit sub pedibus, potest accipi dupliciter. Uno modo, ut sit locutio figurativa et similitudinaria, ut scilicet per hoc detur intelligi, quod omnis creatura totaliter est subiecta potestati Christi. Illud enim est a nobis omnino subiectum, quod pedibus conculcamus. Et de ista potestate dicitur Matth. ult.: data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Hebr. II, 8: in eo enim, quod ei omnia subiiciuntur, nihil dimisit non subiectum ei. Alio modo, ut sit locutio metaphorica. Nam per pedes intelligitur infima pars corporis, per caput vero suprema. Licet autem in Christo divinitas et humanitas non habeant rationem partis, tamen divinitas, quae est supremum in Christo, intelligitur per caput, I Cor. XI, 3: caput vero Christi Deus, humanitas vero, quae infima est, intelligitur per pedes, Ps. CXXXI, 7: adorabimus in loco ubi steterunt pedes eius. Est ergo sensus, quod omnia creata non solum subiecit pater Christo inquantum est Deus, cui ab aeterno omnia sunt subiecta, sed etiam humanitati eius. Advertendum est autem hic, quod Christo subiiciuntur aliqua dupliciter, quia quaedam voluntarie, et quaedam involuntarie. Hoc autem Origenes non intelligens, sumpsit ex hoc verbo apostoli occasionem erroris, dicens, quod omnia quae subiiciuntur Christo participant salutem, quia ipse est vera salus. Et ideo dixit, quod omnes Daemones et damnati aliquando salvabuntur, cum subiiciantur sub pedibus Christi. Hoc autem est contra sententiam domini Matth. XXV, 41: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius; et concludit in fine capituli: ibunt hi in supplicium aeternum. Dicendum est ergo, quod omnia subiecit sub pedibus eius, sed quaedam voluntarie tamquam salvatori, puta iustos, qui in vita praesenti implent voluntatem Dei, et isti subiiciuntur ei ut impleat eorum desiderium et voluntatem, expectantes illud quod dicitur de bonis Prov. X, 24: desiderium suum iustis dabitur. Quaedam vero subiiciuntur ei invite tamquam iudici, ut Christus de his suam voluntatem faciat. Et isti sunt mali, de quibus potest intelligi illud Lc. XIX, 27: verumtamen inimicos meos illos qui noluerunt me regnare super se, adducite huc et interficite coram me. Deinde cum dicit et ipsum dedit caput, etc., agit de potestate Christi respectu Ecclesiae. Circa quod tria facit; quia primo ponit habitudinem Christi ad Ecclesiam; secundo habitudinem Ecclesiae ad Christum; tertio exponit illam habitudinem. Quantum ad primum dicit et ipsum dedit, Deus pater, caput super omnem Ecclesiam, scilicet tam militantem, quae est hominum in praesenti viventium, quam triumphantem, quae est ex hominibus et Angelis in patria. Christus enim secundum quasdam communes rationes caput est etiam Angelorum, Col. c. II, 10: qui est caput omnis principatus et potestatis; sed secundum speciales rationes est Christus caput hominum spiritualiter. Nam caput triplicem habitudinem habet ad membra. Primo quidem quo ad praeeminentiam in situ; secundo, quo ad diffusionem virtutum, quia ab eo omnes sensus derivantur in membra; item, quo ad conformitatem in natura. Sic ergo quantum ad praeeminentiam et quantum ad diffusionem Christus est caput Angelorum. Nam Christus praeest Angelis, etiam secundum humanitatem. Hebr. I, v. 4: tanto melior Angelis effectus, quanto prae illis differentius nomen haereditavit. Item Christus, etiam secundum quod homo, Angelos illuminat et in eis influit, ut Dionysius probat ex verbis Is. LXIII, 1 scilicet: quis est iste, qui venit de Edom, etc., dicens haec verba esse supremorum Angelorum. Quod autem sequitur: ego qui loquor iustitiam, dicit esse verba Christi eis immediate respondentis. Ex quo datur intelligi quod non solum inferiores, sed etiam superiores Angelos Christus illuminat. Quantum autem ad naturae conformitatem, Christus non est caput Angelorum, quia non Angelos apprehendit, sed semen Abrahae, ut dicitur Hebr. II, 16 sed est caput hominum tantum. Cant. IV, 9: vulnerasti cor meum, soror mea, scilicet per naturam, et sponsa per gratiam. Quantum ad habitudinem Ecclesiae ad Christum, dicit quae est corpus eius, scilicet inquantum est ei subiecta, et recipit ab eo influentiam, et habet naturam conformem cum Christo. I Cor. XII, 12: sicut enim corpus unum est et habet multa membra, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum tamen corpus sunt, ita et Christus; etenim in uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus. Exponit autem quod dixit, quae est corpus ipsius, subdens et plenitudo eius, et cetera. Quaerenti enim cur in corpore naturali sint tot membra, scilicet manus, pedes, os et huiusmodi, respondetur hoc esse ideo ut deserviant diversis operibus animae, quorum ipsa potest esse causa, principium, et quae sunt virtute in ipsa. Nam corpus est factum propter animam, et non e converso. Unde secundum hoc corpus naturale est quaedam plenitudo animae. Nisi enim essent membra cum corpore completa, non posset anima suas operationes plene exercere. Similiter itaque est hoc de Christo et de Ecclesia. Et quia Ecclesia est instituta propter Christum, dicitur quod Ecclesia est plenitudo eius, scilicet Christi, id est, ut omnia, quae virtute sunt in Christo, quasi quodam modo in membris ipsius Ecclesiae impleantur, dum scilicet omnes sensus spirituales, et dona, et quidquid potest esse in Ecclesia, quae omnia superabundanter sunt in Christo, ab ipso deriventur in membra Ecclesiae et perficiantur in eis.
1:23
Unde subdit qui omnia in omnibus adimpletur, scilicet dum hunc quidem, qui est membrum Ecclesiae, facit sapientem secundum perfectam sapientiam, quae est in ipso: illum vero iustum secundum perfectam iustitiam, et sic de aliis.
1:1
1. Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntotem Dei. Id est, voluntate et jussu Dei, non meis meritis ad Apostolatum Jesu Christi vocatus et assumptus. Idem prorsus titulus 2. epist. ad Cor., nec non epist. ad Col. et 2. ad Tim. In prima vero ad Tim. epist. pro voluntate scripsit imperium.
Omnibus sanctis, qui sunt Ephesi. Omnibus in Graeco non est. Et fidelibus in Christo Jesu. Eosdem dicit sanctos et in Christo fideles, licet diversa ratione: fideles in Christo propter fidem, qua in Christum credunt; sanctos autem, quia mundos a peccatis, utpote sanctificatos in Christo, sicut dicitur in 1 Cor. 1. Porro qua ratione fideles omnes vocentur sancti, diximus ad initium epist. ad Komanos.
1:2
2. Gratia vobis ei pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo. Subaudi multiplicetur. Eadem salutationis forma, quae in omnibus Epistolis praecedentibus ac plerisque sequentibus.
1:3
3. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi. Expositum hoc est in 2 Cor. 1. Utitur autem iisdem verbis Petrus in exordio prioris suae epistolae.
Qui benedixit nos in omni benedictione spirituali. Nos quidem Deum benedicimus, quum eum pro beneficiis laadamus; ille vero nos benedicit, quum nos beneficiis afiicit. Nam Dei benedicere benefacere est. Proponit Apostolus hoc exordio Dei beneficentiam erga omnes electos eo ordine, ut primum in genere de electis loquatur, deinde speciatim ad Judaeos, mox ad gentiles, ac nominatim ad ipsos Ephesios descendat. Sensus est- Laudetur et praedicetur a nobis Deus noster, idemque Christi Domini nostri Pater, quod multa et praeclara dona spiritualia nobis contulerit. Spiritualia, id est, ad vitam spiritualem pertinentia, cujusmodi consequenter ab Apostolo enumerantur. Itaque benedictionem spiritualem, velut novo testamento propriam, fide, quem docet esse constitutum caput super opponit benedictioni terrenae, quam promittebat vetus testamentum. Illud in omni continet Hebraismum, nam in praepositio redundat et omne perfectionem magis, quam universitatem significat. Quod utrumque familiare est Hebraeis.
In coelestibus. Quinquies in hac epistola legitur iri coelestibus, nec usquam alibi. Nam ec infra hoc capite dicitur: Et constituens ad dexteram suam in coelestibus, et cap. 2. Consedere fecit in coelestibus, et cap. 3. ut innotescat principibus et potestatibus in coelestibus, et cap. 6. contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Ac nomen quidem illud coelestia in his omnibus significat loca, quae supra nos sunt, sed non eadem est in omnibus verificatio, sicut per singula videndum. Quod vero Theophylacti interpres modo vertit: in supercoelestibus, modo in coelestibus, quodque Erasmus modo in coelestibus, modo inter coelestes, cum in eo, quod Graece scripsit Paulus iv toTq STZOOpavioiQ, nulla sit diversitas, absque ratione factum ab illis. Libenter autem in hac epistola coelorum ac coelestium meminit Apostolus, sicut et angelorum et principatuum et potestatum et virtutum et dominationnm, eo quod de angelis, deque naturis coelestibus multa fabulosa et sanae doctrinae contraria traderentur a Simone mago ejusque discipulis: et haec praecipue, mundum ab angelis factum esse, non a Filio Dei, eosdemque angelos, non autem Christum esse mediatores, per quos necessario purgandi sint homines, priusquam ad Deum perveniant. Contra quos errores Apostolus, tum in hac epistola, quam in ea, quam ad Col. scripsit, diligenter inculcat eminentiam Christi supra angelos, docens, Christum esse ante omnia, et per eum omnia condita in coelis et in terra, etiam ipsos angelos. Item Christum esse caput omnium, etiam angelorum, ac per eum reconciliari coelestia terrenis; denique religionem angelorum, quam Simoniani introducebant, qua nimirum angeli relicto capite Christo colebantur, aperte damnans. De quibus suo loco dicendum erit. Hic sane, quod ait, in coelestibus, connectendum videtur cum eo, quod proxime praecedit, et hunc sensum habere: Qua benedictione spirituali provehimur ad coelestia, ubi caput nostrum Christus ad dexteram Dei constitutus est, sicut infra dicitur.
In Christo. Graeci codices plerique legunt Christo sine praepositione. Verum Complutensis editio praepositionem addit. Pro qua lectione faciunt veteres interpretes tam Graeci quam Latini, qui omnes partem hanc exponunt, tanquam dictum esset in Christo; nequidem Ambrosiano excepto; nam etsi textus ejus, ut nunc legitur, praepositione careat, commentarius tamen studiose exprimit. Sensus autem expeditus "est: in Christo, id est, per Christum nobis a Deo conferri, quidquid habemus donorum spiritualium.
1:4
4. Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Id est, secundum quod elegit nos per ipsum Christum, antequam mundus fieret, hoc est, ab aeterno, quasi dicat: affectus electioni respondet, praestat nobis Deus in tempore beneficia per Christum, quae per eum se nobis daturum ab aeterno decrevit. Illud ante mundi constitutionem, Erasmus vartit: antequam jacerentur fundamenta mundi; nimirum explicans vim Graecae dictionis xaTapoXrjc quasi dicas, in imo collocationem, fundationem. De qua vide plura apud Hieronymum, qui etiam ex hac parte subtiliter probat, mundum ex nihilo conditum esse, non autem ex praejacente materia, quae fundamenti loco esset, quemadmodum voluerunt antiqui haeretici. Sciendum autem, hac phrasi ante mundi constitutionem, qua et alibi Scriptura utitur, ut Joan. 17. et 1 Petr. 1., significari aeternitatem, eo quod ante mundum conditum nihil fuerit, nisi quod aeternum est. ITnde evidenter ostendi videtur, ante mundi creationem, quae Gen. 1. describitur, angelicam naturam non extitisse. Porro alibi factum aliquid dicitur, a constitutione vel origine mundi, id est, a mundo condito, ut Matth. 13. et 25., Luc. 11., Hebr. 9., Apoc. 13. et 17. Q/albus omnibus locis eadem est vox Graeca xatajjQA^. Quae etiam legitur Hebr. 11., ubi noster vertit conceptionem. Cujus versionis eo loco rationem reddituri sumus. Jam ex eo, quod ait, elegit nos in ipso, bene probatur, ipsam electionem seu praedestinationem nostram ac totius Ecclesiae esse per Christi mevitum; licet id aliqui negent, et Cajetanus particulam in ipso conetur alio tcrquere. Sed refellitur per sententiam mox sequentem, qua idem sub nomine praedestinationis repetitur. Indigna sunt lectu, quae hic pro suo novo dogmate arroganter inculcat Catharinus de duplici ordine salvandorum, contra sacras Scripturas.
Ut essemus sancti et immaculati $n conspectu ejus. Exponit effectum, ad quem a Deo electi sumus, non totum quidem illum, sed quem consequimur in hac vita. Ubi notandum, non dicere Apostolum, Deue elegit nos, quia eramus sancti, aut quia in ejus praescientia futuri eramus sancti, sed ut essemus sancti: ne quis vel cum Origene putet, animas, antequam in corpora mitterentur, aliquid egisse iu alia vita, propter quod eligerentur, vel cum Pelagio sentiat, hemines ex meritis eorum praevisis eligi a Deo. Annotarunt hoc Hieronymus et Primasius in commentariis, et August. lib. de praedest. sanct. cap. 17. 18. et 19. atque alibi. Sa.ictos vocat Apostolus mundos a peccatis, ut jam supra diximus: immacu- Jatos vero, graece irreprehensibiles, eos dicit, qui sine crimine vivunt. Itaque sancti sumus per remissionem peccatorum, mentisque renovationem, irreprehensibilespev observationem mandatorum, quae sunt duae partes justitiae nostrae. Aliter quidem Hieronymus distinguit, sed haec nostra distinctio conformior est 21 * phrasi Paulinae et textui Graeco, Graecorumque commentariis. Addit autem Apostolus in conspectu ejus, significare volens, de vera sanctitate et integritate vitae se loqui, qualis judicio Dei omnia cernentis probetur. Multi enim coram hominibus sancti sunt et immaculati, non coram Deo, sive per hypocrisim, sive quod Dei justitiam ignorent. Si quaeras, quomodo saucti et immaculati sumus, qui sine peccatis non vivimus: breviter respondeo, secundum modum justitiae, qui habetur in hac vita, sanctos et immaculatos dici more Scripturae eos, qui peccatorum accepta remissione sic deinceps ambulant in lege Domini, ut a gravioribus peccatis, quae mortalia dicuntur, abstineant. Arbitrantur nonnulli, Paulum dicentem nos a Deo electos, ut in ejus conspectu sancti simus et immaculati, voluisse notare familiam Simonis, quasi dicat: Elegit nos Deus, non ut omne libidinis ac lasciviae genus stidiose consectemur, sicut docebat Simon, sed ut vitam agamus ab omni contaminatione puram et integrair. Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem, 1 Thess. 4. Hinc et in Epist. ad Col. 1. similibus verbis utitur, inquiens: Exhibere vos sanctos et immaculatos et irreprehensibiles coram ipso.
In charitate. Hanc particulam alii alio referunt. Ambrosianus commentarius annectit iis, quae proxime praecedunt, hunc faciens sensum: ut coram Deo sancti simus et immaculati, idque per charitatem, qua Deum diligentes sanctam reddamus conversationem nostram. Oecumenius refert ad verbum elegit, charitatem intelligens Dei erga nos. Similiter Thomas. At vero Chrysostomus, Theodoretus et Theophylactus adjungunt ei, quod sequitur: Qui praedestinavit etc. Nam ejus loco Graece participium est praeteriti temporis, pro quo Hieronymus et Ambrosianus legunt praedestinans; ut proinde nulla sit in Graeco sermonis incommoditas, quae apparet in Latino, si particula in charitate sequentibus jungatur. Et hoc modo sensus est: Qui per charitatem, qua nos dilexit, praedestinavit nos in adoptionem etc. Haec tertia expositio, quam etiam adducit Hieronymus secundo loco, magnam probabilitatem habet, cum Scriptura passim beneficium praedestinationis et salutis nostiae adscribat charitati Dei Patris erga genus humanum, ut Joan. 3. Sic Deus dilexit mundum etc. Item Rom. 5. et 8. Et iterum hac epist. cap. 2. Deus, inquit, propter nimiam charitatem suam, qua dilexit nos, convivificavit nos in Christo. Ratio quidem haec etiam quadrat in secundam expositionem, sed illi nonnihil obstat hyperbaton, quod per hanc Graecorum interpretationem facile evitatur.
1:5
5. Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum. Vel in sese, est enim pronomen reciprocum, ex ^.postoli mente referendum ad illam partem in adoptionem filiorum, quo declaret cujus filiorum; scilicet ipsius Dei praedestinantis, ut sensus sit: Qui aeterno consilio et decreto praedestinavit nos per meritum Jesu Christi Filii sui naturalis ad illam eximiam dignitatem, qua essemus ipsius filii adoptivi. Sic et Joannes in Evangelio: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus, et 1 Epist. 3. Videte, qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Ex quibus etiam locis satis apparet de ea adoptione, quam in hac vita per gratiam consequimur, Apostolum loqui, tametsi S. Thomas malit accipere de adoptione perfecta, quae est futurae vitae, de qua Rom. 8. dicit idem Apostolus: nos ingemiscere adoptionem filiorum Dei exspectantes. Fortasse rectius, ut utramque adoptionem, tam perfectam, quam imperfectam, generali nomine complexum fuisse Apostolum intelligamus: est enim una eademque adoptionis gratia, quae nunc inchoatur ac proficit, et in futuro perficitur. Porro quomodo differant, et quem ordinem inter se habeant electio, dilectio et praedestinatio Dei, quae tria hic ab Apostolo nominata sunt, requirat studiosus apud S. Thomam 1. qu. 23. art. 4., ubi rem istam erudite explicat.
Secundum propositum voluntatis suae. Propositum, Graece s56*oxiav, pro qua Hieronymus et Ambrosianus placitum legunt. Sed admonet Hieronymus rectius verti beneplacitum. Est autem Graeca vox sacris literis peculiaris, atque eodem Hieronymo teste primum a LXX. interpretibus excogitata, qua significatum vocis Hebraicae Ratson exprimerent. Et quamvis interpres noster, hcc loco, propositum, verterit; alibi tamen fere vertit beneplacitum, ut et paulo inferius hoc cap. Interdum autem ejus loco bonam voluntatem habet vulgata editio. Dicit ergo Apostolus, Deum nos praedestinasse sibi in filios adoptivos non ullis meritis nostris provocatum, sed ex mero beneplacito suae voluntatis. Nam, ut annotat S. Thomas, causa praedestinationis nostrae est purus amor ac voluntas Dei, non autem aliqaid ex parte voluntatis nostrae praevisum a Deo, licet inter effectus praedestinationis ordo sit, secundum quem unus ad alterum, ut gratia ad gloriam, tanquam meritum ad mercedem ac praemium referatur. Sed ipsius gratiae, quae est primus effectus praedestinationis, non potest, inquit, aliqup. ratio assignari ex parte hominis, quod sit ratio praedestinationis; hoc enim esset ponere, quod principium boni operis sit in homiae ex seipso et non per gratiam; quod est haeresis Pelagiana, quae dicit principium boni operis esse ex parte nostra. Sic ille.
1:6
6. ln laudem gloriae gratiae suae. Id est, in laudem et gloriam gratiae suae. Haec enim alibi copulative conjungit, ut Phil. 1. in gloriam et laudem Dei, et Petrus 1 Epist. 1., ut probatio fidei vestrae inveniatur in laudem et gloriam et honorem, et Joannes Apoc. 19. Laus et gloria et virtus Deo?iostro. Quod ergo hic dicit ac tertio repetit laudem gloriae, vel laudem gloriosam, Hebraismus est. Igitur Apostolus, sicut parte praecedenti causam assignavit efficientem nostrae praedestinationis, scilicet simplicem ac solam Dei voluntatem; ita nunc finalem causam aperit, quae est glorificatio divinae bonitatis, quasi dicat: qui praedestinavit nos ad tantam dignitatem, idque eo fine, ut ipse laudetur et glorificetur in tanto beneficio gratis nobis collato; laudetur, inquam, et glorificetur non tantum a nobis tam ingenti beneficio affectis, verum etiam ab angelis canentibus gloriam in excelsis Deo. Cur autem non dixit in laudem justitiae suae, sed tantum gratiae? Respondet B. Thomas, quia justitia ibi locum habet, ubi debitum invenitur aut redditur; quod autem quis praedestinatur ad vitam aeternam, non est debitum, ut dictum est, sed gratia pure gratis data.
In qua gratificavit nos in dilecto filio suo. Graeci filio suo non addunt; tantum legunt in dilecto, quod Graece non est a^a.r^TM, nomen verbale, ut alibi etiam Filio Dei attributum, velut Deo Patre dicente: Hic est filius meus dilectus, sed participium Y]ya7n)uivt». Hieronymus quoque, quod in Latinis codicibus habetur in dilecto filio suo, negat s,criptum esse ab Apostolo, sed simpliciter in dilecto. Quare et verisimile est Hieronymum in sua vulgatae versionis emendatione partem illam filio suo e textu lemovisse. Nam et Primasius tantum legit in dilecto, admonens subaudiendum filio suo. Sic legit et Sedulius. Porro Syrus interpres per dilectum suum vertit, nomine Filii omisso. Ac sane emphasim habet vocabulum dilecti singulariter positum, quemadmodum diligenter explicat idem Hieronymus, non tam ut significetur is, qui ab omnibus sine exceptione diligitur, quod Hieronymus et post eum Sedulius volunt, sed ille, quem Pater diligit et dilexit ab aeterno, non propter alium aliquem, sed propter ipsum, utpote Filium suum naturalem, in quo perfecta est similitudo Patris. Notandum etiam, pro Latino verbo gratificavit, Graece verbum esse, a quo participium gratiftcata, quod Latinus interpres in salutatione angeli ad B. Virginem dixit gratia plena, ut etiam hoc loco quaedam excellentia gratiae divinae in omnes electos ciifFusae commendetur. Sensus: Per quod gratiae beneficium nos sibi vehementer charos et acceptos reddidit, propter meritum ejus, quem utFilium suum naturalem singulariter dilexit. Locus hic contra sectarios notandus pro gratia et justitia inhaerente.
1:7
7. In quo habemus redemptionem per sanguinem ejus. Id est, per quem dilectum redempti sumus e captivitate peccati, mortis ac diaboli, dato pro nobis in cruce pretio sanguinis ipsius. Nam Graeca vox proprie redemptionem significat, qua captivus, soluto pro capite ejus pretio, liberatur. Hoc autem pretium nostrum Apostolus declarat esse sanguinem dilecti, id est, Filii Dei.
Remissionem peccatorum. Haec particula exponit, quod dixerat redemptionem, eique appositive coordinanda est, qaasi dicat: Habemus redemptionem, quae est remissio peccatorum. Per hoc enim, quod peccata nobis remittuntur, redimimur a servitute peccati, et consequenter a servitute mortis ac diaboli, quibusperpeccatum eramus obnoxii. Graece quidem est delictorum, non peccatorum, sed his duobus vocabulis Scripturae promiscue passim utitur.
Secundum divitias gratiae ejus. Id est, non per merita nostra bona, quae nulla erant, sed per abundantem gratiam ejus, scilicet habemus redemptionem etc. Hoc modo pronomen ejus refert Christum, de quo praecessit per sanguinem ejus. Verum potest haec pars per hyperfcaton referri ad eum, de quo dixit, quod praedestinavit et gratificavit nos in dilecto, ut verba media, in quo habemus redemptionem etc, parenthesim faciant, et cum Ambrosiano, Hentenio et Erasmo legamus gratiae suae, non ejus; cum Graeca possint utroque modo verti. Ita sensus erit: haec fecit nobis Deus juxta divitias gratiae suae, id est, pro copiosa et profusa erga nos beneficentia sua. Haec Graecorum est expositio, certe consentanea iis, quae sequuntur.
1:8
8. Quae superabundavit in nobis. Graece, quam abundare, sive exuberare fecit in nos, pro quo alii verterunt, de qua ubertim nobis impertivit. Graecum verbum, etsi plerumque absolutum sit, ab ipso tamen Apostolo etiam alibi transitive sumitur, ut 2 Cor. 9. Potens est Deus, omnem gratiam abundare facere in vos.
In omni sapientia et prudentia. Dubium est, utrum nostram intelligi velit sapientiam et prudentiam, an Dei. De nostra quidam Ambrosianum secuti interpretantur, hoc pacto: quam gratiam copiose in nos Apostolos ac primos fideles effudit, una cum praeclaris sapientiae et prudentiae donis, ut nimirum ad dona gratiae credentibus collatae pertinere etiam intelligantur varia charismata, de quibus 1 Cor. 12., inter quae sermo sapientiae et sermo scientiae primo loco nominabantur; quasi prudentiam hic vocet, quam illic scientiam. Et cap. 3. hujus meminit prudentiae sibi tanquam Apostolo competentis, et ad Coloss. cap. 1. de ipsorum sapientia et intellectu spirituali loquitur. Ita ut hic sensus videatur probabilior. Alii putant Apostolum hic loqui de sapientia et prudentia Dei, quemadmodum et id, quod supra dixit in charitate, ostendimus de charitate Dei dictum esse. Sic autem intellectam hanc partem alii quidem connectunt cum eo, quod praecedit, hoc sensu: Quam gratiam nobis elargitus est mira sapientia et prudentia usus in ea re, quasi dicat, sapientissime et prudentissime id fecit. Alii vero referunt ad verba sequentia.
1:9
9. Ut notum faceret nobis sacramentum voluntatis suae. Pro quo Hieronymus legit: Notum nobis faciens mysterium voluntatis suae. Nam in Graeco participium est, sed quo praeteritum tempus significetur; proinde commodius ita vertas: Notificato seu patefacto nobis arcano voluntatis suae. Quae pars conjuncta superiori sensum hunc faciet: Deus summa sapientia et prudentia sua notum fecit nobis arcanum suae voluntatis, id est, elucet in hujus mysterii revelatione admirabilis Dei sapientia et prudentia. Quod quam verum sit, satis idem Apostolus declaiat 1 Cor. 1. et 2. Postremam hanc distinctionem et sensum suggerunt Graecorum commentarii. Hieronymus utramquedistinctionera adfert, variosque sensus indicat, sed nihil certi definit. Potest aurem inter sapientiam et prudentiam, at ad Deum referuntur, ita distingui, quod sapientia sit, qua disponit ac praeordinat, prudentia vero, qua exsequitur. Caeterum Cajetanus sapientiam et prudentiam non ad totum, quod sequitur, referendum putat, sed ad particulam sacramentum voJuntatis suae, ut sensus et ordo sit: Patefacto nobis mysterio voluntatis suae, quod mysterium est in omni sapientia et prudentia, id est, sapientissime et prudentissime dispositum a Deo. Qui sensus bonus est, sed constructio violenta. Nobis apparet re diligenter expensa, quod priino loco dictum est, magis esse ex mente Apostoli. Vult enim Apostolus primum declarare, quanta gratia in Apostolos et alios ex Judaeis credentes effusa sit, ut deinde transeat ad commemorationem ejusdem beneficii gentibus praestiti ac nominatim Ephesiis, quibus et a Deo similiter spiritum sapientiae precatur in sequentibus. Inde enim colligitur, sapientiam et prudentiam, etiam hoc loco, ad homines referendam esse, et nomine duorum charismatum caetera comprehendi, eodemque pertinere, quod sequitur: Ut notum faceret nobis etc., id est, revelato nobis Judaeis sacramento suae voluntatis. Nam et Ephesiis spiritum revelationis hujusmodi infra exoptat a Deo, videlicet cupiens illos primis credentibus omnino similes efiici. Sensus hic admodum convenit cum iis, quae 3. cap. dicuntur. Eundem videre est apud S. Thomam docte explicatum, nisi quod ille de solis Apostolis hunc locum interpretetur. Vocat autem Apostolus consilium redemptionis ac salutis humanae sacramentum voluntatis divinae, id est, arcanam Dei voluntatem, quia paucissimis hominibus ante promulgatum Evangelium, ct quidem imperfecte, cognitum hoc mysterium fuerat; simul ut nomine voluntatis Dei, prorsus gratuitum insinuet esse beneficium, utpote a sola Dei voluntate profectum.
Secundum beneplacitum ejus, potius suum, ut legit Hieronymus. Refertur enim ad eandem personam Dei Patris, et sensus est, Deum hujus tanti mysterii notitiam Apostolis, aliisque fidelibus Judaeis tribuisse, non propter illorum merita, sed quia sic ipsi placuit. Ubi nota, beneplacitum nunc ab interprete dici, quod paulo ante verterat propositum. Codex tamen Landensishic habet bonum placitum.
Quod proposuit in eo in dispensatione plenitudinis temporum. Graeca et Syra, consentiente Ambrosiano et Latinis quibusdam MSS., legunt in dispensationem. Relativum quod non sacramentum respicit, sed beneplacitum, ut ex Graeco manifestum est, ita tamen, ut beneplacitum pro re objecta sumatur. Rursum illud in eo licet plerique referant ad dilectum, id est, filium, ex Graeco tamen, ut nunc legitur, vertendum seipso, ut sensus sit: quod beneplacitum, id est, quam rem benigna ac liberali voluntate proposuit et constituit apud se, secretamque tenuit, usque ad dispensationem plenitudinis temporum, id est, donec completa essent tempora, quae ad dispensationem sive exsecutionem illius beneplaciti ac propositi fuerant ab ipso praefinita.
1:10
10. Instaurare omnia in Christo, quae in coelis et quae in terra sunt, in ipso. Quaeritur, quomodo instaurentur in Christo, quae in coelis sunt, hoc enim non nisi de angelis accipi posse videtur; atqui boni angeli, cum lapsi non sint, instauratione non egent; mali vero post lapsum sine ulla spe instaurationis addicti sunt aeternae damnationi. Respondet Augustinus Ench. 62. per Christum instaurari ea, quae in coelis sunt, quando id, quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur, quam Theologi vocare solent instaurationem ruinae angelicae, quae fit ex hominibus electis. Porro Hieronymus pro instaurare legit recapitulare, quemadmodum legit et Irenaeus, seu potius ex Graeco reddidit ejus interpres lib. 3. advers. haeres. cap. 18. Atque ld proprie significat veibum Graecum avaxscpaXatojaaafrai, a quo etiam deducitur verbale nomen anacephalaeosis, id est, recapitulatio, rhetoribus usitata, quam Hieronymus recordationem vocat, qua scilicet in sammam colligit orator multa, quae prius dixit. Hieronymus igitur ad hunc modum exponit: Deum in Christo, tanquam in scopo, ad quem omnia referuntur, recapitulare, colligere, implere, non solum onmes historias in terra gestas, quas Scripturae commemorant, sed etiam, quae in coelestibus ante mundum conditum, etsi nobis sint occultae. Verum hic comvnentarius sapit Origenianum aliquid. Proinde longe probabilior est Graecorum interpretum expositio, quae et Irenaei esse videtur; qui, servata proprietate Graeci verbi, sic locum hunc interpretantur: Quibus temporibus completis, Deus in Christo recapitularet utraque, coelestia et terrestria; hoc est ad Christum, tan^uam ad unv.m caput, revocaret, angelos et homines, seu clarius Christum constitueret angelorum et hominum caput. Id enim fecit, quando constituit eum caput totius Ecclesiae, quae ex angelis et hominibus consrat. Huic sensui congruit, quod in fine capitis dicitur: Et ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, cum paulo ante varios angelorum ordines enumerasset, supra quos Christum dixerat constitutum. Quoniam autem quae sui capiti subjiciuntur, connexionem et pacem inter se habent, velut unius corporis membra, propter hoc Col. 1. dicit Apostolus, Deum pacificasse per Christum, quae in terris et quae in coelis sunt. Obiter notandum ex eo, quod Hieronymus mirari se dicit, cur in Latinis codicibus pro recapitulare scriptum sit instaurare, atque ex aliis ejusmodi locis, quae apud eundem autorem occurrunt: satis evinci (quod et alias non semel ad monuimus), versionem novi Testamenti, quam nos in manibus habemus, non eam esse, qualis ab Hieronymo vel edita fuit, vel emendata. Quod demum addit Apostolus, in ipso, id est, per ipsum, scilicet Christum, pleonasmus est Hebraeis familiaris, inculcandi vim habens, quale illud Psalmi: Aaron, quem elegit ipsum.
1:11
11. In quo etiam nos sorte vocati sumus. Nos in Graeco non exprimitur. Nec Hieronymo legitur, et totum illud: sorte vocati sumus, uni verbo Graeco responiet, quasi dicas: sortiti sumus, passive, pro quo Ambrosianus legit: sorte constituti sumus. Loquitur autem adhuc Apostolus in persona eorum, qui sunt ex Judaeis, et sensus est: Per quem Christum nos iidem, scilicet Judaei, sortem adepti sumus; id est, per quem sors nobis obvenit; intellige vocationis, adoptionis filiorum, haereditatis, aut quid simile. Convenit autem maxhne, ut haereditatis sors intelligatur, de qua Hieron. et Oecum. exponunt; solet enim antiquitus sorte dividi haereditas, unde et a sorte nomen habet apud Graecos, et sortis nomine quandoque significatur in Scripturis. Ipsum quoque Graecum verbum, quo Paulus usus est, apud LXX. interpretes Jesaiae 17. activo genere legitur pro eo, quod est haereditatem dare. Visum est autem Apostolo; divinam electionem seu vocationem sortitionis vocabulo designare, non quod temere et absque ratione Deus alios prae aliis eligat aut vocet, de quo mox sequitur, quod operatur omnia secundum consilium voluntatis suae, sed quia in ipsis electis nulla est causa, cur eligantur prae aliis. Itaque sorte electi sunt et vocati, si ipsorum qualitas et merita considerentur; judicio autem electi, si Dei sapientia cogitetur, quae nihil facit temere. ITane rationem reddit August. conc. 2. super Psahn. 30. et alibi, nec non Thomas in comment. Similis est locus Col. 1. Qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum. Ne autem audita mentione sortis suspicetur quis, casum aut fortunam intervenire iu hominum electione, ideo subjungit:
Praedestinati secundum propositum ejus, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Id est, ad beneficia superius commemorata praedestinati ex proposito certoque decreto ejus, qui non solum haec gratiae beneficia, sed simpliciter omnia quaecunque sunt, vi sua operatur, secundum deliberatam suam voluntatem. Propositum hoc loco non est ebdoy.ia, ut supra, sed izpo&saiz, sicut et Rom. 8., iis qui secundum propositum vocati sunt sancti, qui locus a Pelagio perverse tractatus, ex hoc loco vindicandus est, quemadmodum illic admonuimus. Porro verbum Graecum evspysTVj quo hic utitur, operationem significat efficacem. Itaque sentit Apostolus, Deum efficaciter operari salutem et totam justificationem nostram, sicut universa operatur, nimirum causalitate phjsica seu proprie dicta, quod imprudenter a quibusdam alioqui doctis negatur. Ex quo praeterea consequens est non ex meritis, sed mera Dei voluntate nos praedestinari. Id quod etiam hoc loco diserte S. Thomas annotat. Consilium autem De<- tribuit Apostolus, non quo significet, discursum rationis esse in Deo, sed quatenus ipsa ratio rerum agendarum consilium dicitur, non propter inquisitionem, sed propter certitudinem cognitionis, uti declarat idem Doctor 1. p. quaest. 22. art. 1.
1:12
12. Ut simus in laudem gloriae ejus nos, qui ante speravimus in Christo. Significatur electionis seu praedestinationis causa finalis, scilicet laus et gloria Dei. Sensus est: Ad tanta bona praedestinati sumus a Deo, ut ipse in nobis laudetur et glorificetur, tanquam in opere suo, in quo insigniter reluceat ejus bonitas et sapientia, in nouis, inquam, qui prius speravimus in Christo, id est, Judaeis, adhuc enim ex horum persona loquitur. Dicuntur autem Judaei prius in Christo sperasse: vel prius, quam Christus veniret; erant enim ante Christi adventum iu populo Judaico multi Christum exspectantes, quales Simeon justus, Anna prophetissa, et ante hos reges et Prophetae cupientes videre et audire ea, quae Christi discipulis videre et audire contigit. Luc. 10.; ve\ prius, quam gentiles in Christo sperarent, id est. salutem a Christo exspectarent. Qui posterior sensus Apostolico scopo magis convenit, quemadmodum ex sequentibus patebit. Hieronymus in comment. duos a superioribus diversos adfert sensus, sed quorum prior ad Origenis damnata dogmata rejiciendus sit: alter vero nimium longe quaesitus atque a praesenti instituto alienus.
1:13
13. In quo et vos, cum audissetis verbum veritatis, Evangelium salutis vestrae. Transit a Judaeis ad gentiles, vocatione et fide posteriores, inter quos erant Ephesii. Hos igitur alloquens commemorat divi?iam etiam erga illos beneficentiam. Supplendum autem ex praecedenti sententia verbum hoc modo: In quo Christo vos etiam sperastis, non quidem olim, ut nos; eratis enim sine lege et Prophetia; sed nuper sperare coepistis, cum ex nobis Christi ministris audissetis verbum veritatis, quod idem est Evangelium salutis vestrae. Verbum Apostolicae praedicationis vocat verbum veritatis, quia non nisi veritatem continebat, eamque divinitus revelatam: vocat etiam Evangelium salutis, quia bonum annunciabat ac promittebat, non qualecunque, sed omnibus exoptatum, salutem scilicet ac felicitatem aeternam. Graeci codices etsi nonnihil hic varient in pronominibus, ut videre est in annotationibus Erasmi, quae ris etiam Cajetanum fefellit, meliores tamen astipulantos Graecorum veterum commentariis, nostram lectionem confirmant. Porro Hieronymus nihil hic supplet, sed redundare aliquid putat, nempe particulam in quo, positam secundoloco. Verum sensus, quem dedimus, planior est., et cum eo, quod praecedit, optime cohaerens, tametsi sententiam Hieronymi non rejicimus, imo paulo post probabilem 03tendemus.
In quo et credentes signati estis spiritu promissionis sancto. Signati, Graece, obsignati. Verbum dictum a sigillo, quo tabulae pactorum seu promissorum robur ac firmitatem accipiunt. Sensus est: Item per quem, scilicet Christum, postquam Evangelio credidistis, obsignati estis Spiritu sancto, velut promissionis sigillo; id est, Spiritum sanctum accepistis, quae certa nota est certumque testimonium, vos esse filios Dei, ad quos promissa spectat haereditas. Sed quaeritur, quomodo Spiritum sanctum acceperant. Nonnulli referunt hoc ad gratiam justificationis exercentem se per bona opera apud Ephesios, ut conveniat hic locus cum illo Rom. 8. Ipse enim spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Sed verisimilius est, Apostolum loqr.i de charismatum SpiritusS. effusione superEphesios, cujusmodi erant dona linguarum, Prophetiae, sanitatum etc. Sic enim alium locum huic persimilem, qui est 2 Cor. 1., illic ostendimus intelligendum esse. Sic et Galatas ex virtutibus, id est, miraculis, apud eos factis ostendit accepisse Spiritum sanctum, Gal. 3. Nec obstat, quod istiusmodi charismata non sint certa signa gratiae adoptionis: nam etsi non.quoad singulos, in quibus apparebant, quoad Ecclesiam tamen, in qua vigebant, certa erant argumenta, quibus Spiritus sanctus testificabatur illius Ecclesiae membra filios esse promissionis Vitari tamen poterit haec difficultas, si cum nonnullis aliis spiritum promissionis interpretemur spiritum promissum credentibus et ex promissione datura. Extat enim ea promissio apud Joelem Prophetam cap. 2. et a Petro Apostolo Act. 2. allegatur. Porro si cui placet cum Hieronymo, particulam in quo, velut redundantem, in sensu reddendo praetermitti, totam sententiam construat hoc modo: In quo et vos, cum audissetis verbum veritatis, eique credidissetis, obsignati estis Spiritu promissionis sancto; quod enim interpres vertit credentes, in Graeco praeteriti temporis est participium, aeque ut illud cum audissetis, ideoque similiter vertendum, nisi quod defendi potest interpres beneficio ampliationis logicis notae. Sane pro Hieronymo facit, illud in quo bis superius positum pro eo, quod est: per quem; ut consentaneum sit etiam hoc tertio et quarto luco similiter accipi; quod quidem fiet juxta constructionem modo datam, qua utrumque in quo, tanquam unum esset, refertur ad verbum signati estis; hoc sensu: per quem Christum obsignati estis etc.
1:14
14. Qui est pignus haereditatis nostrae. Pro pignore Graece est appaftcov, arrhabo; et hoc modo potius vertendum censet Hieron. annuente Thoma. Differt enim pignus ab arrhabone, quam usitatius arrham Latini vocant; quod arrhabo datur in emptione vel sponsione, quo firma sit obligatio: pignus vero pro mutuata pecunia traditur, ut cum illa redditr. fuerit, pignus recipiatur. Male contendit hoc loco Faber Stapulensis, relativum qui referre Christum, non spiritum, eo quod articulus relativus in Graeco masculini sit generis, spiritus autem neutrius: recte enim Cajetanus observat, relativum aliquando concordare non cum antecedente dictione, sed cum ea, quae sequitur; id quod Graecis perquam familiare est. Cum ergo dictio sequens arrhabo Graece masculina sit, atque in suum genus praecedentem articulum trahat; nihil impedit differentia generis, quo minus idem articulus Spiritum sanctum referat, consentiente etiam Graeco Oecumenio. Et quidem eo referri oportere, prorsus exigit locus ille similis 2 Corinth. 1., qui sic habet: Qui et signavit nos, et dedit pignus spiritus in cordibus hostris. Ipsum igitur Spiritum sanctum Apostolus vocat et sigillum promissionis, quo obsignati sumus; et pignus sive arrham haereditatis nostrae, id est, qua nobis confirmetur haereditas promissa, quae est vita aeterna. Hoc autem, sicut et ilHd de Spiritu sancto, dicitur ratione charismatum ejus, quae tribuit credentibus 5 quae cum magna sint et multiplici.i, cogitandum relinquitur, quam excellens futura sit haereditas, in cujus arrham haec interim Ecclesiae donantur; ut merito exclamet Hieronymus: Si arrluibo tantus, quanta erit possessio. Quaeres, cur h<«c pignus sive arrha reudat nos omnino certos ac securos adipiscendae haereditatis promissae: quippe cum ad hoc detur, ut confirmetur promissio. Nam eo argumento utuntur inter alia, qui fidem specialem statuunt. Primum respondeo, nec de ipso pignore accepto, id est, Spiritu sancto, quantum quidem ad donum charitatis attinet, quemque fidelium esse plane certum. Nihil, inquit, mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum, 1 Corinth. 4. Deinde arrham ab eo, cui datur, custodiri debere, tunc repraesentandam. quando res promissa accipienda est; quod nisi fecerit, jus accipiendi amittet: quemadmodum et fit in sponsionibus humanis. Quare nisi Spiritum sanctum pro pignore acceptum quis servaverit usque iu finem: excidet haereditate promissa. Non enim promittitur haereditas, nisi ei, qui vicerit et custodierit usque in finem opera filii Dei; quae eadem sunt dona Spiritus sancti. Apoc. 2.
In redemptionem acquisitionis. Vetus editio tempore Hieronymi habebat adoptionis, quod corrigit Hieronymus, docens ex Graeco legendum, acquisitionis seu possessionis; tametsi neutra voce vim Graeci vocabuli satis exprimi fateatur; acquisitionis etiam apud Ambrosianum legitur. Non male autem Erasmus rem clarius exprimere volens utrumque conjunxit, in redemptionem acquisitae possessionis Sic enim et Petrus 1 Epist. 2. Christi fideles vocat populum acquisitionis; id est, populum acquisitum a Christo in possessionem. Porro redemptionem qequisiHonii alii intelligunt eam, quae continue agitur in hoc saeculo; alii referunt ad saeculi consummationem. Priores hanc partem construunt cum verbo signati estis; et hunc faciunt sensum: In quo Christo signati estis Spiritu sancto, variis ejus donis acceptis; per quod exercetur et paulatim completur redemptio populi, quem sibi Christus pretio sanguinis sui (sicut dictum est supra) comparavit, acquisivit et suum fecit. Nam redemptio quidem illa, quoad pretii solutionem, semel facta est in Cruce; fit autem et completur quotidie, dum possessio semel empta paulatim in singulis vendicatur. Posteriores vero pioxime praecedentibus annectunt, hoc sensu: Qui spiritus est nobis arrha haereditatis, hoc est, vitae aeternae; idque iu redemptionem acquisitionis, hoc est, quousque veniat tempus perfectae redemptionis ecclesiae, quam sanguine suo acquisivit: nempe saeculo hoc finito, quando plenam adituri sumus haereditatem. Dico, perfectam redemptionem, sic ut nihil remaneat servitutis, nec neccati, nec miseriae, morte ipsa penitus absumpta. Hic sensus et planior est et probabilior. Explicat enim arrhabonis officium, quod est, ad rei promissae possessionem per.lr.cere. Et favet locus similis Roman. 8., ubi dicit, nos primitias spiritus habentes, adoptionem fiJiorwn exspectore, redemptionem corporis nostri.
In laudem gloriae ipsius: vel Christi, vel Spiritus sancti, vel Dei patris. Ad omnia enim haec referri potest wjtuj, ipsius. Et quidem ad Patrem bis ante relatum est; sed hic magis apparet, ad Christum redemptorem referri oportere; nam tota hac postrema periodo Dei patris non est facta mentio. Sensus autem manifestus est ex superioribus.
1:15
15. Propterea et ego audiens fidem vestram, quae est in Domino Jesu, et dilectionem in omnes Sanctos. Sensus: Cum igitur ex iis, quae dixi, constet, etiam ad vos pertinere beneficium electio- 018 et vocationis divinae; idcirco et ego vester Apostolus, audita fide vestra in Christo, et dilectione in omnes sanctos; id est, cum audissem fidem vestram, qua me praedicante in Christum credidistis, integram esse, nec corruptam per falsos magistros, nec turbatam per mea vincula; cumque etiam audivissem, quanta dilectionis opera exerceatis erga omnes fideles:
1:16
16. Non cesso gratias agens pro vobis. Id est, quam frequentissime, et ut ita dicam, incessanter et continue Deo gratias ago pro vobis. Graecismum retinuit interpres, pro eo quod Latine dice ret, non cesso gratias agere. Porro non ageret gratias Apostolus pro fide et dilectione Ephesiorum, nisi utrumque sciret ejus esse donum, cui gratias agit.
Memoriam vestri faciens in orationibus meis. Sicut 0ratias agit pro datis beneficiis, ita precatur pro iis, quae adhuc deerant, obtinendis. Quod procul dubio etiam est divinae gratiae certissimum argumentum respectu omnium eorum, quae orando petuntur.
1:17
17. Ut Deus Domini nostri Jesu Christi pater gloriae. Ita connectitur cum superiori, in orationibus meis, quibus peto, ut Deus etc. Quod veteres tam Graeci quam Latini sic intelligunt: ut Deus Christi hominis, qui idem est pater gloiiae, id est, auctor totius glorificationis. Neoterici vero quidam per hyperbaton verba transponunt, hoc modo: ut Deus gloriae, qui est Domini nostri Jesu Christi Pater; Deum gloriae phrasi Hebraea interpretantes Deum gloriosum. Placet haec constructio, quatenus ista conjungit, Domini nostri Jesu Christi Pater. Id enim congruit stylo Pauli Apostoli, qui multis locis Deum, Christi patrem appellat. Verum nt Deus ad genitivum distantem gloriae referatur, inconsuetum etnimis violentum esthyperbatum. Unde rectius fortasse plana constructione sic exponetur: Ut Deus, qui est Domini nostri Jesu Christi pater gloriosus, idemque gloriam suam Filio communicans; secundum illud Philip. 2. Quia Christus in gloria est Dei patris.
Det vobis Spiritum sapientiae et revelationis in agnitione ejus; vel sui potius, ut ad Patrem referatur. Hoc enim postulat omnino sequens oratio; qua ad Christum transit tanquam diversum, dum quibusdam interpositis ait: Quam operatus est in Christo etc. Porro conjunctio et expositive sumitur. Est enim sensus: Ut Deus nostrorum charismatum etiam vos Ephesios participes faciat, largiens et adaugens vobis sapientiam, qua ipsum ejusque mysteria. quae ratione humana percipi nequeunt, sed sola discuntur re velatione divina, cognoscatis. Hanc sapientiam vocat spiritum sapientiae et revelationis, quia Sphitus Sancti donum est.
1:18
18. Illuminatos oculos cordis vestri. Graece mentis vestrae. Quidam huic parti connectunt illud praecedens, in agnitione ejus; hoc sensu: Det vobis oculos mentis illuminatos in vera cognitione sui. Nobis probabilius est hanc partem, commate divisam a superiore, ad sequentia respicere hoc modo. Det, inquam, vobis habere oculos intellectus vestri illuminatos, ad hoc: JJt sciatis, quae sit spes vocationis ejus. Id est, ut magis etiam ac magis cognoscatis, quae et quanta sint bona, ad quae ipse vos vocat, et quae vos jubet sperare. Spes enim pro re speranda more Hebraeo posita est, ut et alibi interdum. Unde sequitur:
Et quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis. Id est, et quam opulenta, splendida, magnifica sit gloria coelestis, quae est haereditas sanctis, hoc est fidelibus in Christo sanctificatis, tanquam filiis adoptionis, ab ipso promissa.
1:19
19. Et quae sit supereminens magnitudo virtutis ejus in nos, qui credimus. Chrysostomus et Theophylactus hanc partem exponunt de virtute seu potentia Dei, qua utitur in vocandis infidelibus ad fidem, et convertendis ab omni vitiorum genere, quibus ante dediti erant, ad vitam vere Christianam; ad quam rem utique potenti gratia opus est. Verum si contextum Apostoli consideremus, magis apparebit, eum loqui de futuri saeculi bonis, quae adhuc speranda restant; id est, de beata resurrectione et gloria coelesti. Introducit enim resurrectionem et gloriam Christi, ut doceat nos sperare, quod eadem virtute Dei similiter resuscitandi sumus ad vitam immortalem et gloriosam. Id autem prosequitur sequenti capite, illis verbis: Deus autem qui dives est in misericordia etc. Atque haec expositio est Ambrosiani commentarii, nec non Aquinatis et Cajetani; quam et Oecumenius secundo loco probat et explicat. Itaque sensus est: item ut cognoscatis excellentem magnitudinem potentiae Dei, quam ostendet erga nos, qui credimus Evangelio, scilicet resuscitando nos ad vitam et gloriam, sicut Christum resuscitavit. Hoc enim est, quod jam sequitur:
1:20
20. Secundum operationem potentiae virtutis ejus; quam operatus est in Christo. Graeca significant efficacem Dei operationem. Et sensus est: Quam vir- +utem erga nos declarabit efficaci operatione potentissimae virtutis seu fortitudinis suae; quam et in Christo efficaciter exercuit, quasi dicat: Xon minus erit potens Deus in resuscitr ndis et glorificandis nobis, atque fuit in Christo.
Suscitans illum a mortuis. Id est, cum suscitavit cum a morte ad vitam immortalem: participium enim Graecum praeteriti temporis est. Quum dicit Apostolus, quod Deus suscitavit illum, non negat, Christum a seipso resuscitatum esse, qui dixerat Judaeis; Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Et alibi: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Joan. 2. et 10., sed de Christo secundum naturam assumptam Paulus loquitur. Ipse vero Christus in verbis ex Evangelista citatis insinuare voluit eam naturam, quam habet cum Patre communem.
Et constituens ad dexteram suam in coelestibus. Graece, et constituit in dextera sua in coelestibus. Constituit, id est, collocavit, sedere fecit, ut legit Hieronymus; quomodo etiam interpres noster eandem vocem reddidit sequenti capite. Dicitur autem Christus a Deo patre collocatus sive sedere jussus ad dexteram ipsius in locis coe!estibr»3: quia (prout hanc phrasim etiam ad illud Rom. 8. qui est ad dexteram Dei; exposuimus) corporaliter et secundum humanam naturam elevatus in coelum, qui est locus beatorum ac sedes Dei, proximam illic a Deo patre dignitatem, auctoritatem et gloriam quietus possidet; proximam dico, quatenus homo est; nam inquantum Deus, ab aeterno omnia habet eadem cum patre. Loquitur autem Apostolus de Christo homine; sicut et Symbolum Apostolicum et Scripturae, quoties testantur, Christum sedere ad dexteram Patris. Hoc enim ei tribuunt post ascensionem, quando in coelum receptus, quietam supremae felicitatis ac dignitatis, qua omni creatura superior est, possessionem accepit. Unde etPatres passim ac diserte docent, humanam naturam in Christo collocatam esse ad dexteram Dei; ac nominatim in hujus loci commentar. Theophyl. et Theodor. Nec vero sic addexteram Patris sedere Christus dicitur, quasi a Patre collocatus honoratiori loco; quod nefas est opinari; aut quod (ut quidam volunt) antiquitus dextera fuerit minus honorata quam sinislra, quod non putamus absolute verum; sed haec sessio debet intelligi per quandam analogiam e rebus humanis, ubi rex in excelso ac medio throno residens, eum, cui primum post se honorem deferri vult, sedere jubet ad dexteram solii sui; et cui secundum, ad sinistram. Qua ratione et Salomon rex matrem ad dexteram suam sedere fecit. 3. Reg. 2. Quamvis autem ista sessionis dignitas Christo homini competat potissimum propter unionem hypostaticam, maxime post ascensionem ejus manifestatam; hac tamen unione circumscripta etiam ei competeret, ut ex declaratione jam dicta patet. Hac de re plura vide, si placet, in cap. 1. Epist. ad Hebr. Porro, ne existimetur Christus quomodocunque collocatus in coelestibus, quoniam in coelis mansiones multae sunt; simul ut explicetur illa Christi sessio ad dexteram Patris, ideo subjungit:
1:21
21. Supra omnem principatum et potestatem et virtutem et dominationem. Nomina sunt ordinum angelicoruru Deo ministrantium in coelestibus. Qui quomodo inter se et ab aliis ordinibus vel dignitate naturae et gloriae, vel officiis differant, exquiritur a Theologis in 2. Sent. dist. 9. Sed an invenerint, affirmare con audeo; cum Hieronymus putet, nec ipsum Paulum, ut in gravi corpusculo constitutum, omnia coelestium ministeriorum vocabula enumerare valuisse, quamvis in coelum raptus audiverit verba, quae non licet homini loqui. Certe Hilarius, Augustinus et Bernardus ingenue profitentur, horum proprietates et discrimina se ignorare; negantque,abhominecognosci posse in hac vita. Observant Graeci, non dixisse Apostolum av(o id est, supra, sed aTCcpavco, id est, longe supra; ad significandam eminentem excellentiam Christi hominis supra omnem creaturam, quantumvis subHmem et excellentem. Jam nec improbabile est, quod a nonnullis annotatur, Apostolum hac parte respicere poetas et theologos Graecorum, qui de coelestibus indocte ac temere multa fabulabantur, praecipue vero scholam Simonis magi, quae principatus ac potestates et alia hujusmodi nomina angelorum tanquam mundi principum, pro magna sapientia, cum fastu et auditorum admiratione inculcabat; ut referunt Irenaeus et Epiphanius. Contra docet Apostolus, veram esse sapientiam, si sciamus Christum hominem, dominum ac salvatorem nostrum, summa potestate accepta a Deo regnare supra omnem altitudinem etiam coelestium potestatum, quibuscunque tandem censeantur nominibus. Unde et addit:
Et omne nomen, quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Nomen ponitur pro re vel persona, quae ratione potestatis aut dignitatis cum fama nominari potest. Vult enim dicere Apostolus, Christum a Patre evectum et collocatum supra omne, quod in creaturis habet aut habere potest nominis celebritatem; idque sine exceptione, sive in hoc saeculo, quod est hominum mortalium, sive in futuro, quod est angelorum immortalium. Vocatur autem futurum, non quod jam non existat, sed quia nobis futurum est, ait Primasius, nobis, inquam, qui per resurrectionem exspectamus aequalitatem angelorum. Porro supra haec omnia Christus constitutus dicitur, non modo situ corporis, verum etiam ac multo magis superexcellentia potestatis. Eo namque pertinet, quod sequitur:
1:22
22. Et omnia subjecit sub pedibus ejus. Graece, sub pedes ejus. Respicit Apostolus ad versiculum Psalmi octavi, qui mystice competit in Christum, ut certius liquet ex epist. ad Hebr. 2., ubi diserte de Christo exponitur. Quod dicit omnia, praecipue complectitur omnem intellectualem creaturam, tam angelicam quam humanam, comprehensis etiam daemonibus et hominibus impiis ac reprobis: ex consequenti vero etiam creaturam omnem intellectus expertem; quoniam haec tota propter intellectualem facta est. Quod autem ait, sub pedibus ejus, perfectam signiticat subjectionem, sed quae aliter respectu bonorum angelorum et hominum, aliter respectu malorum accipi debeat, quemadmodum id accurate exposuimus:n 1. epist. ad Cor. 15., ubi eadem haec verba habentur. Ex quo etiam loco, sicut et ex Hebr. 2., perspicuum est, non ita dictum esse, omnia subjecit sub pedibus ejus, quasi id jam sit completum; nunc enim, inquit, necdum videmus omnia subjecta ei: sed a Propheta quidem id scriptum esse prophetice, de re multo post futura; Paulum vero suis verbis idipsum referre velut rem, quae jam impleri coeperit, et paulatim impleatur, perfecte autem implenda sit in saeculi consummatione; sic tamen, ut jam data sit Christo perfecta et suprema potestas, per quam omnia tandem sibi subjecturus sit. Quod quidem totum de Christo homine intelligendum: Christus enim ut Deus una cum Patre semper omnia subjecta habet. Sciendum est autem, hac parte plus aliquid Apostolum dixisse, quam superiore; non solum, quia sententiam fecit universaliorem, dicendo omnia, verum etiam, ut a Graecis annotatum est, quod Christum declaret omnium esse dominum, utpote cujus pedibus subjecta sint omnia, cum in verbis praecedentibus honore quidem et dignitate praelatum caeteris signiticaverit, non tamen dominandi polestate.
Et ipsum dedit caput supra omnem ecclesiam. Graece, super omnia, ecclesiae; ut ecclesiae dativi sit casus, atque hoc ordine proferenda sit sententia; et ipsum dedit Ecclesiae caput super omnia. Suffragantur huic lectioni Hieronymus, Anselmus et Syriaca versio; nec non MSS. quaedam Latina. Annuit et Primasii textus ex parte: sic enim habet: Et ipsum dabit caput omni ecclesiae. Graeci suam lectionem varie exponunt, ut apud Theophylactum et Oecumenium videre est; sed maxime probabilis hic sensus: Et ipsum, qui est super omnia, dedit ecclesiae caput; icl est, eum, qui superior est omnibus et omnium domimis, sicut jam ante dictum est, peculiariter esse voluit Ecclesiae caput. Ubi non tantum significatur excellentiaChristi; verum etiam magnitudo beneficii, in ecclesiam collati a Deo, quod illi dederit ac praefecerit caput eminentissimum, scilicet illud, quod potestatem ac dominium habet super omnia. Nostra lectio sensum habet planiorem: Et ipsum fecit esse caput supra totam ecclesiam. Dicitur autem Christus ecclesiae caput, non ea solum ratione, quia regit ecclesiam, eamque sibi subjectam habet; hoc enim modo omnium caput est, quia omnia subjecta sunt sub pedibus ejus: sed ex analogia capitisincorporenaturali, quemadmodum docte S. Thomas explicat. Sicut enim caput non solum praeest corpori, verum etiam influit ac diffundit in membra virtutem operandi; et cum illis ejusdem est naturae; sic et homo Christus non solum praeest toti ecclesiae; sed etiam influit in eam, occulto quodam modo, gratiae suae dona; et denique humanam cum ea naturam participat. Ex quo manifestum est, Christum non per omnia sic esse caput angelorum, quomodo est caput ecclesiae, de qua hic sermo est. Nam licet angelis praesit, non tamen ejusdem cum illis est naturae particeps. Quamquam ob priorem rationem Apostolus Col. 2. Christum caput vocat etiam omnis principatus et potestatis: sed ob defectum alterius rationis nusquam legitur angelos esse membra Christi; sicut id multis locis scriptura de fidelibus hominibus testatur. Quidam illud: supra omnem ecclesiam, distributive exponunt; tam supra eam, quae regnat in coelis, angelos et beatas animas complecteas, quam supra eam, quae militat in terris. Sed hoc praeter mentem Apostoli, qui sicut nusquam angelos vocat membra Christi, ita nec eos agnoscit corpus Christi. Hoc autem Apostolus omni ecclesiae, de qua nunc loquitur, tribuit. Sequitur enim:
1:23
23. Quae est corpus ipsius. Ecclesia tota vocatur corpus Christi, ut capitis, quia instar corporis naturalis varietate wembrorum distincta, a Christo sibi per naturam humanam unito regitur et influxum accipit suarum operationum. Quo fit, ut singuli fideles, boni ac mali, quamdiu ecclesiae adhaerescunt, non solum membra dicantur ecclesiae tanquam corporis, verum etiam membra Christi tanquam capitis. Quemadmodum enim, ut in commentario scribit Hieronymus, caput plurima sibi habet membra subjecta, e quibus sunt nonnulla vitiosa et debilia; ita et Dominus noster Jesus Christus, cum sit ecclesiae caput, habet membra eos omnes, qui in ecclesia congregantur, tam sanctos quam peccatores. Hoc observandurc propter nonnullos, qui non audent fateri, malos fideles esse membra Christi. Quod tamen haud obscure etiam alibi significat Apostolus; ut 1 Cor. 6. cum ait: Nescitis, quoniam corpora vestra membra sunt Christi? etc. Vide, quae ibi commentati sumus.
Plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur. Locus et per se difficilis et propter ambiguitatem, quae in tribus est Graecis vocabulis; pro quibus ab interprete posita sunt plenitudo, omnia, adimpletur. Horum enim primum et secundum in Graeco possunt et nominandi et accusandi casu accipi. Tertium autem participium medium est, ut vel active vel passive possit intelligi, qui implet, aut qui impletur. Nam significationem activam ejus verbi, licet Hieronymus rejicere videatur, non esse tamen inusitatam Graecis auctoribus ex Platone et Xenophonte doceri potest. Sane Graeci interpretes Theophylactus et Oecumenius secundum utramque significationem locum hunc exponunt. Active quidem, hoc modo: Quae eadem ecclesia est plenitudo et complementum ejus, sicut corpus est complementum capitis, membra illi suppeditans: ejus, inquam, Christi, qui omnia in omnibus adimplet, vel ut homo, quatenus influxu suo totum ecclesiae corpus perficit, alias aliis membris operationes et officia distribuens; vel ut Deus, quatenus omnia, quae sunt, Spiritu suo replens, conservat et regit. Passive autem, subintellecta praepositione xaia more Attico, ad hunc modum: Quae ecclesia lanquam corpus sui capitis complementum est ejus, scilicet Christi, qui secundum omnia, seu quoad omnia, in omnibus sui corporis membris adimpletur. Nisi emm essent, hic quidem pes ejus, ille vero manus, alius autem aliud membrum, et haec omnia propriis officiis distincta; non perficeretur Christus secundum rationem capitis, quia non haberet integrum et consummatum corpus. Hujus sensus etiam meminit Hieronymus, tametsi is mavult hanc partem in Deum patrem interpretari: quod et Theodoretus facit. Utriusque argumentum est ex eo, quod 1 Cor. 15. simili sermone de Deo Patre dicitur, ut sit Deus omnia in omnibus. Secundum hos igitur sensus est: Eandem ecclesiam, quae Christi corpus est, esse plenitudinem ejus, scilicet Dei Patris; qui hic quidem secundum inchoationem, perfecte autem in futuro saeculo, est omnia in omnibus, ut sicut ipse in se perfectissimus est, ita et in electis suis perficiatur complemento virtutum, quae tunc omnes in omnibus absque ullo defectu futurae sunt. Sed an hic sensus congruat verbis Epistol. ad Corinth. merito dubitatur. Proinde ut alias expositiones, quae adhuc adferri possent praetermittam, maxime placet, quod secundo loco dictum est.
1:3
v. 3 qui benedixit etc., compendio quodam universa Dei in nos collata beneficia complectendo. laudem gloriae eius v. 6. 49. 14. Et cùñoynrós quidem iam recte explicuit Thd. M. ávw toù &moweto0ot xol Üxoy.dtesOat dEtoc, dignus quem laudemus. et miremur, et Euth. eügmóc úuvytós, insuper nolum est. .verba in «ó; potius id efferre quod fieri possit et congruere latinae formationi ilis, Quare eOorazós laudabilis, laudandus, celebrandus explicetur oportet (cf. Ab- Hpt. Corn. ad. 2 Cor. 14, 3); unde supplendum erit, non sit (id quod Bels. vult) sed est, quemadmodum Victorinus praebet : benedictus est, el Ambr. recle sensum expressit : benedicitur Deus, cum laudibus dignis extollitur. Quod sequitur Deus et pater Domini nostri dupliciter legi posse veteres iam advertunt, ita scil. ut geneltivus a solo nomine praecedente dependeat vel ab utroque (cf. Theod. M. Hier. Euth.); de utraque acceptione egit Corn. ad 2 Cor. 4,3 et merito praelem creavit, et secundum divinitatem genuit, atque ita est Deus et nis, et pater eius qui in principio apud Deum fuit. Deus Verbum (er.) et secundus hic sensus planior est magisque fluit (Lap.), qui eam in .17 enuntiatur et in ipsis Christi verbis indicatur : ascendo ad Deum , Nostra benedictio Dei est laus et gratiarum actio, agnitio et celebratio maiestatis eius; benedictio autem Dei nobis facta sunt dona eius et beneficia; nam Dei benedicere benefacere est (Est.). Iam beneficiorum benedixit nos in omni benedictione spirituali, nullum donum nobis conveniens et utile ab eius beneficentia excluditur, dona omnis generis, quaecumque pro hominibus statuit, contulit ; eaque sunt ordinis altioris, spiritualia ; est nempe zvepa, spiritus apud nostrum apostolum vel ipse Spiritus sanctus, vel illud Dei et Spiritus sancti donum, illa animi indoles et habitudo, qualitas, cuius virtute homo vitae supernaturalis particeps efficitur vel consors fit divinae naturae (2 Petr. 14, 4). Inde elucet excellia ad fovendam augendamque vitam illam supernaturalem ; in coelestibus iv volg ¿novoavlois, saepe referunt vocem ad dóna.-et paea quae non terram respiciunt, sed coelum, ne scil. terrena sapiamus sed quaè sunt in coelis «à ¿v «ei; ojoxvoic (Chrys.) et Theod. M. èv «. dici vult gym toù Tep töv imovpuvíov, benedictionem esse circa coelestia, non ut terram hereditemus: nec terrena sapiamus, similiter $E Thyph. &xoupdvt&. navta, neque aliter Hier : omnis benedictio de. coelestibus computatur. Bene aulem advertit Est. vocem eam quinquies in hac epistola legi neque usquam alibi ; legi 4,20; 2,6; 3,10 et 6,12 et nomen quidem in his omnibus significare loca quae supra nos sint (ad dexteram suam in coelestibus, consedere fecit in coelestibus, potestatibus in coelestibus). Unde merito infertur etiam in 4,3 sensum localem esse retinendum. Sed ad quid referatur &» «oic &novpxv(otc, disputatur. Ad Deum qui exsistat in coelis aliquos vocen trahere Lap. commemorat neque tamen notionem localem perspexit. Euth. &vo8cv «oic xávo yapıķóweva de supernis beneficia obtingere iis qui infra degunt; at id potius dx ” oùpævoð Supponit; alı exponunt : benedictione spirituali provehimur ad coelestia gloriae loca; sensus quidem localis servatur, at nimis facile relinquitur notio èv coi; neque talis permutatio praepositionum hodie admittitur, quae utique veteribus familiaris erat. Relinquàmus itaque vocem insuo loco. Arcte adiungitur ad notionem in omni benedictione spirituali, ergo locum proprium habere in coelestibus regionibus, ibi esse thesauros illos repositos, ex quibus singula nobis proveniunt. Quae notio valde commendatur eo quod sequitur in Christo (qui iam est ad dexteram - Patris in coelestibus), in quo omnia pro nobis dona et beneficia conclusa sunt. Quidquid enim benedictionis spiritualis sperare possumus, id omne in Christo tamquam in causa meritoria est repositum et totus ordo supernaturalis in Christo tamquam in suo centro constituitur. Quam arcte consistant in Christo cuncta consilia Dei Patris de salute modo pertractatur. Eius rei indicium quoddam et. praeludium cernitur semine tuo omnes nationes terrae (Gen. 42,3; 18,18; 22,18), quae benedictio omnibus ‘gentibus contingit in Cie o. uti apostolus Maus spiritualem in Christo nobis obvenire, in subsequentibus per singulas — constitutum, ut in Christo cuncta beneficia reponantur conclusa, plane consentaneum esse consilio divino jam ab aeterno concepto, v. 4 sicut aeterno, nam tempus incepit simul cum creatione rerum, quod autem est ante initium temporis, est aeternum; ita solet aeternitas designari immaculatum praecognitum fuisse ante mundi constitutionem ; de electione fidelium ab aeterno sermo fit quoque 2 Thess. 2,13 secundum lectionem år’ ágy?c : debemus Deo gratias agere, quod elegerit nos dn’ &oy Ti; in salutem (cf. Rom. 8,29). Fidelibus autem suggeritur magna in Deum caritas et gratiarum actio, simulque insignis suae ad fidem vocalionis aestimatio, cum sibi conscii esse debeant, se ab aeterno esse : -a Deo electos, se itaque ab aeterno, antequam exsisterent, a Deo esse dilectos ;-Deus autem eos elegit ¿v «òrọ, in ipso, in Christo, ralione habita Christi eiusque operis redemptionis, quia omnia beneficia divina in uno Christo fundata nobis obveniunt ; neque enim est aliud nomen in quo nos oporteat salvos fieri (Act. 4,12). Haec autem electio.ad fidem intuitu Christi ab aeterno facta in id dirigitur et tendit pro tempore vitae eivat 4c, bene explicant graeci: sts, tva uev (Chrys.), eic tò eiat (Euth. Oec.), ut essemus sancti &y(ouc, segregati a mundo et consecrati Deo, quam conditionem exprimamus in vita, &uópous et immaculati, expertes maculae, sceleris, adeoque vere puri in conspectu eius, coram eo, scil. ut essemus in oculis Dei inculpati, irreprehensibiles; merito adnotat Est. : « addit autem apostolus in conspectu eius, significare volens de vera sanctitate et integritate vilae se loqui, qualis iudicio Dei omnia cernentis probetur ». Quia electio in hunc finem et statum vitae fiat in Christo, simul consequitur, istum statum non posse haberi neque conservari nisi in Christo, in coniunctione cum eo, eius ope et auxilio. Iam Hier. notat, dupliciter legendum esse, ut in caritatevel cum superioribus vel eum inferioribus copuletur. Qui ad superiora referunt, explicant de Dei in nos caritate qua elegit (Oec. Thom. Tust. Nat.); verum obstat ipsa vocis collocatio, qua &v &ráz7 nimis distat ab &£eAé£oxo; alii accipiunt de nostra in Deum et proximos caritate, in qua simus sancti et immaculati (Ambrst. Lap. Bels.); at nec collocatio placet nec sensus; neque enim immediate iungitur £v yzy cum illis attributis et quid sibi vult : ut simus incontaminati seu irreprehensibiles in nostra erga Deum caritate? Restat tertium idemque obvium et optimum, ut cum sequentibus iungatur (Chrys. Thph. Est. Ew. i» &yánn mpoopícas Auts, id quod Hier. pariter admittit et Fulgentius habet : qui in caritate praedestinavit nos (M. 65,654) et Est. inde confirmat, quod Scriptura passim beneficium praedestinationis et salutis nostrae adscribat caritati. Dei Patris erga genus humanum, ut Ioan. 3. sic dilexit Deus mundum etc., item Rom. 5 et 8, et iterum hac epistola cap. 2 Deus propter nimiam caritatem qua dilexit nos convivificavit nos in Christo; ratio quidem haec quadrat in primam expositionem, sed illi obstat hyperbaton, quod per hanc Graecorum expositionem facile evitatur. Simul cum illa aeterna electione Deus destinavit ac statuit ab aeterno in eximia sua | erga homines caritate, ut nobis conferretur adoptio filiorum zooopicas ets vioüsc(av. Benedictio illa spiritualis v. 3 iam accuratius declaratur filia- et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Christi (Rom. 8,17) et insuper, quoniam estis filii, misit-Deus spiritum Filii sui in corda vestra clamantem : abba, Paler (Gal. 4,6). Hanc autem excellentiam dignitatis et hune iuris titulum ad eximia Dei bona et beneficia Deus nobis largitur per Iesum Christum, per meritum Filii eius naturalis, qui dat potestatem filios Dei fieri his qui credunt (Ioan. 1,129). Quam filiationem apostolus designat : filii Dei estis in Christo, quicumque enim in Christum baptizati estis, Christum induistis (Gal. 3,26. 27 graece). Quod additur in ipsum eic «oxóv, recte explicat Euth. eig vic0sciuv thy si; aùtóv (sim. Oec.), ut fili Dei nominemur et habeamur (7AdM.); Deo concessa, facit filios Dei, quorum indoles ac dignitas filialis spectat ad Deum, refertur ad eum. Haec autem praedestinatio in adoptionem filiorum facta est secundum propositum voluntatis suae xazxX thv e0»oxízxv secundum beneplacitum (v. 9); notat Zier. vocem esse ex graeca translatione assumptam &98oxía PY Septuaginta transtulerunt rebus novis nova verba fingentes. Summa exprimitur libertas Dei in constitutione ordinis supernaturalis ; complacuit Deo tantam exhibere manifestationem suae bonitatis, quanta cernitur in communicatione gratiarum ac donorum ordinis pu ralis. Relucet in ea manifestatione, in illa benedictione spirituali, i filiatione adopliva, in opere CHristi, maiestas et excellentia divinae E tatis, quae est simul ratio cur ei placuerit talem condere ordinem sublimem; quare additur v.-6 in lau lem gloriae gratiae suae, suam enim spectat gloriam, quam a nobis agnosci et laudibus ac actione gratiarum vult praedicari et extolli, « ut ex magnitudine eius in nos caritatis, quae sempiterna laude digna sit, nostra in ipsum benevolentia maiora capiat incrementa » (Zust.). Dei enim in nos caritas (£v &ydmy vpoopícac) in nulla alia re fundatur,nisi in summa eius bonitate quam manifestare ei complacet; est itaque quam maxime 725, favor ipsa eius benevolentia et clementia, quae 74e: sua excellentia et sublimitate splendet, id est, tamquam 55£x gloria apparet, ideoque a nobis laudibus prosequenda est, quem finem Deus a nobis exposcit iz &xatvov BóEns viis yápiTos aoco9. Gratia aulem hic non tam gratuitum donum supernaturale denotat, quam iuxta tamquam a primo suo fonte omnia bona in nos emanant (vide ad Rom.5, 15.17), ad quam igitur etiam nostra praedestinatio ad adoptionem velut sequitur diserte declaratur, quia Deus in sua gratia i. e. in sua erga nos clementia, nos gratificavit, nos sibi gratos acceptosque reddidit et id quidem in.dileeto Filio suo; haec igitur divina benevolentia nobis obtingit nosque Deo gratos aeceptosque facit in Christo, cuius membra fide et baptismo facli sumus. Bene Chrys. ad hoc beneficium clare efferendum vim genuinam ac potestatem verbi &yapízocev explicat : non tantum a peccatis nos liberavit sed etiam amabiles éregáozovc (amore dignos) nos fecit. Verbum yaæpıtoðy profanis scriptoribus incognitum solum legitur Eccli. 18,16 (17) et Luc. 1,28 et hic. Iam graeci illud idem ‘valere aiunt quod ` yaplevra xol £mépasrov motiv twd, gratum, amabilem facere aliquem (cf. Chrys. Theod. Oec. Thph. Dam. Ewth:, eundem sensum vulgatus interpres suo gratificavit attribuit, uti Pelagio praeeunte vix non omnes latini explanatores censent. Eadem explicatio etiam ad Eccli. 18,17 congruit, ubi latinus interpres parlicipium | xeyagtvop.évoc suo iustificatus liberius quidem sed satis fideliter reddidit, ac praesertim ad Luc. 1,28 ubi b. Virgo ab angelo xej«pvcopév salutatur. Cum itaque Deus fideles sibi gratos acceptosque reddidisse dicatur, enuntiari hic doctrinam de iustitia inhaerente seu de gratia sancüificante merito censent theologi. Quod lectionem attinet, plerique testes et editiones praebent ñs, aliiiv *, Thph ^. Genetivum ñs altraclione ad, genetivum praecedentem y4ewoc ortum esse omnes consentiunt. At genelivum hunc non pro accusativo 4v positum esse, ex ipsa notione ys9eow» consequitur; quare assumere diclionem pw yaæpıtoŭy cw, uL significat. Habetur igitur attractio hoc loco liberiore quodam modo, qui apud Paulum et in novo testamento saepius cernitur (cf Rom. 4.17; 2 Cor. 14,4; Eph. 4,1; Act. 1,22; 24,21; 26,16; Iudae 15 etc.): dativus *; est instrumentalis sensuque cum £v 7 plane consonat. np communior graeca ¿v «à hyannwéve, sensu quidem a vulgata lectione (in dilecto Filio suo) non differt, at ob maiorem quae ei inest vim praeferenda est. Christus enim, cum quasi nomine proprio Dilectus vocetur, singulari ratione -et prae ommbus duae cogitari possint Patri dilectus esse significatur. Ut beneficii de quo gratias agit magnitudinem ostendat, varias quodammodo praedestinationis causas complectitur ; efficientem (secundum beneplacitum voluntatis suae), motivam (in caritate), meritoriam (per Iesum Christum), finalem proximam (in adoplionem filiorum i. e. Aliqua notanda restant. Dictionem in ipsum els a)cóy nonnulli antiquiores latini (Ambrst. Thom. Herv.) referunt ad Christum velut ad causam exemplarem praedestinalionis nostrae, quatenus « Christo tamquam capiti et exemplari conformari debeamus, hic per Dei cognitionem amoremque et gratiam, in futuro autem per gloriam » (Lap.). Quamvis haec explicatio aliqua forte probabilitate non careat, cum graecis tamen plerique iuniores etrecentiores pronomen aixóv velut reflexivum ad sententiae subiectum. (Deus) aptius referunt, ita ut dictio eis aùtdy tamquam complementum priori membro ele vtofzoíav adiungatur, utpote quod non satis definitum esse videatur, cum per se non exprimat, cuius filii futuri simus; unde Deus praedestinavit nos, ut per Iesum Christum filii sui adoptivi essemus, ut Euth. ait: ó yàp Iathe mgocptew hule vilevnüqvatadt. Recentissimi editores pronomen reflexivum 3 pers. tempore apostolico formis íxoroU vel ajr09 exprimi solitum esse censent (cf. Tischendorf-Gregory, Nov. Test. HI p. 126; Blass 8 13,1; Winer-Schmiedel, Gram. p. 211). silii electionis ac praedestinalionis nostrae. Ad hanc ulterius declarandam nunc progreditur, exponens quaenam bona spiritualis benedictionis nobis in Christo collata sint (cf. v. 3). Et statim tangitur illud quod ante omnia naturae hominis lapsae conferri debuit v:
1:7
7 in quo habemus redemptionem per sanguinem etus, nos in Christo habere redemptionem non tam significat nos per Christum esse redemptos, quam in eo velut in fonte nunc iam nostram redemptionem reperiri, ita ut non nisi eum eo coniuncli et uniti illam obtinere et possidere possimus; nam £v designat servi vel captivi liberationem quae per iusti pretii Avgov solutionem efficitur. Christus Sanguinem suum tamquam pretium non solum iustum ac sufficiens, sed superabundans divinae iustitiae offerens nos redemit, ergo per sanguinem suum ; vide Rom. 3,25; 6,9; Col. 1,14.20* Hebr. 9,44. 4 Petr. 1,19.1 Ioan. 1,7; Apoc. 1,5; 9,5. Huius redemptionis primum et certo quodam modo primarium fructum appositione subiungit remissionem peccatorum, non condonationem qualemcumque, sed veram remissionem, thy Zgsstv, i. e. ablationem et exstinclionem peccatorum omnium Christus nobis promeruit. Quam aulem excellens hic modus redemptionis sit et quantam bonorum ubertatem pro nobis contineat, indicatur cum addatur secundum divitias gratiae eius, «ùòtoù scil. Dei, de quo antea et postea potissimus lexitur sermo; nam apostolus id praeprimis agit, ut beneficiis quae Deus Pater in Christo concessit recensitis Patris graliam ac clementiam commendet; quam donis non exhauriri ostendit de eius divitiis loquens (cf. Rom. 2,4; 9,23; 11,33). In redemptione et remissione peccatorum iam aperiuntur s divitiae gratiae Dei; verum abundantiores quoque pro liberalitate divina offeruntur v. 8 quae-superabundavit, Ñs &xspíacsuaev quam superabundare fecit; ponitur ^c vi altraclionis (76 7*pvcos «5x09 7) pro 4v» el xegiucsósty rite vertitur, sensu transitivo abundare facere in vulg. 2 Cor. 9,8 et 4 Thess. 3,12, quae eadem notio ex ñs hoc quoque loco exigitur; hanc abundantiam gratiae eic huäs in nobis seu erga nos (relate ad nos) exhibuit Deus in omni sapientia et prudentia, tantam horum donorum copiam conferens, ut abundemus in iis; cf. ¿v similiter 2 Cor. 3,9;8,7.8. Phil. 4,9. Col. 2,7. Eximia illa dona et charismata , intelliguntur, quibus multiplex rerum divinarum intelligentia, sapien- ` lia quaevis pro illustratione mentis, et normae pro quavis prudentia in agendi ralione, fidelibus communicantur; videtur alludi ad largam effusionem donorum-Spiritus (4 Cór. 12,4-11. Rom. 12,6-8. Col. 1,9 1 Thess. 5,19.90). i Cuius doctrinae revelatione effecta sit haec superabundans effusio gratiae secum afferens omnem sapientiam et prudentiam pro cognitione ac vita, declaratur :
1:9
v. 9 ut notum faceret yvopicas, dum nobis notum fecerit sacramentum voluntatis suae sh uuothoov, arcanum illud et reconditum Dei consilium, quod a sola libera Dei voluntate dependet neque cuiquam innotescere potest nisi Deus revelaverit. Hoc secretum Dei consilium describitur in subsequentibus, secundum beneplacitum suum xarà Thy cùdoxiav qòtoð, iterum effertur liberrimum Dei propositum seu decretum, quod proposuit in eo ùy xgo£0ezo £v x9x9, quod in Christo valere etin opus deduci sibi constituit v. 40 £n. dispensatione eis ocixovopízw ad insütutionem plenitudinis temporum. Oixovoyíx proprieac proxime id sonat, quod administratio domus rerumque domesticarum sive suprema ipsius patris familias (toù oixoBeanócou Matth. 20,1 etc.) sive inferior procuratoris ab hero constituti (cf. Luc. 16,2; ubi vulg vertit: villicatio) ; sed inde iam ab Aristotelis aetate de administratione reipublicae fructuumque publicorum tum suprema tum inferiore adhibetur ; a Paulo autem (et Petro) in sermonem sacrum recepta dictio. non tantum ad munus sibi z i ` EPH. 1,107 d 45 veluti procuratori concreditum, ad spiritualium regni messianici bonorum dispensationem et administrationem transfertur (4 Cor. 9,17; Col. 1.28; eodem sensu translato oixovóuoc 1 COR VAAI — TE L7; 1 Petr. 4,10), sed etiam ad supremam aeternamque illam administrationem, qua Deus universum salutis nostrae regnum cum omnibus suis gratiis ac donis praeparavit, in mundum invexit, ad perfectionem paulatim adducit ac tandem gloriose consummabit. Ultima hac significatione in nostro loco. sumitur et addito genetivo plenitudinis temporum accuratius definitur; nam locutione toù c) mpóp.ococ 16» xov (cf. Gal, 4,4) eadem aetas designalur, quae ab apostolo alibi v . LI s DA X . prophetarum usum loquendi, propius accedentibus žoyatoç xætpóç novisnimirum aetas messianica, quae a primo Domini adventu initium sumens secundo eius adventu eatenus terminatur, qualenus Christus omnibus hostibus prostratis electisque in beatitudinem adductis imperium illud, quo adregnum suum fundandum propagandumque usus est, non iam exercebit (cf. Cornely in 4 Cor. 15,24). Tempus autem ipsum in hac dictionevelut vas quoddam spatiosum cogitatur quod decurrentibus periodis, quae generi humano assignatae sunt, impleri debuit, atque plenitudo temporum definitorum (tò zX£goy& töv xo:9ov) advenit, quando spatium praeparalioni regni messianici assignatum erat expletum ipso primo Christi adventu, uti res proponitur Gal. 4,4 at ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Cardo rei verlitur in acceptione vocis dvancegod aaa a ', legitur adhuc semel apud Paulum &vaxeozhoizz: Rom. 13,9: non adulterabis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo énstauratur : diliges proximum tuum sicut teipsum. Inde petenda erat explicatio, quae sane haec erit: in hoe verbo diliges colliguntur, continentur et cum eminentia pa N ; A z , 1. Vocem explicat Zorell : repetens breviter rei summam ac caput (xeg&^atov) dico, ad testamenti). A notionem transferimus ad nostrum locum, explicabimus : omnta, quae in coelis et in terra sunt, praeclarissima quaeque bona vel quidquid boni, pulchri, quidquid appetibile reperiri potest in coelis et in terra, omnia continentur et excellenti modo collecta et quasi in unam summam seu formam redacta exhibentur in Christo. Sacramentum seu mysterium Christi excellentia, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi (Col. 2,3). Est itaque mysterium Dei omnibus patefactum, omnia et singula bona coelestia et supernaturalia pro vita nostra terrestri nobis exhiberi et esse conclusa pro tempore et aeternitate in Christo. Quae cognitio si altas radices in animis egerit, abundanti gratiae Dei accepta refertur (v. 8). nam etsi angelis perditio reputatur (illud) : in ignem’praeparatari diabolo et angelis eius, nunquam tamen illis restitutio repromissa est, nullum mandatum de salute angelorum suscepit Christus a Patre. Quod autem Pater neque repromisit neque mandavit, Christus administrare non potuit ». Neque in Scripturis neque in fontibus traditionis quidquam de salute daemonibus promerenda continetur, e contra in revelationis testimoniis haud pauca reperiuntur de daemonum contumacia poenisque in aeternum duraturis neque unquam finem habituris (cf. Petavius, de angelis 2,8; Pesch, Praelect. dogm. IX n. 668 sq). Inter catholicos theologos quoque aliqui in interpretatione huius loċĉi iustos limites transgredi videntur eo quod ex eo derivare conantur « Christum Dominum angelis (bonis).gratiam ét gloriam meruisse, quippe quae illis data sit propter praevisa merita Christi » (Suarez, de Incarn. diss. 42, sect. 4,2, qui alios eiusdem sententiae allegat). At immerito ex hoc loco impugnatur communis theologorum sententia, qua statuunt gratiam angelis datam a Christi meritis -nequaquam dependere; nam et Scriptura, ubicumque de fine et causis Incarnationis loquitur, solius generis humani redemptionem nominat, et Patres aperte negant Christum pro angelis mortuum esse (ac proinde pro eis gratiam gloriamque meruisse ;-cf. Petav. de Incarn. 42, 10,7 seq. Stentrup, de Verbo incarn. II, 4 p. 326 seq.). Quócamque demum modo locus noster explicatur, nulla ratione cogimur dicere Christi meritis angelos debere suam gratiam gloriamque. Apposite enim Chrys. monet, domum cuius pars collapsa sit, totam dici in integrum restitutam, quamprimum pars quae collapsa erat aedificata et restaurata fuerit; similiter igitur Pater in Christo universa, coelestia et terrestria, recapitulasse dicendus est, quia genere humano, quod lapsum erat, per Christum redempto omnialam ad pristinum ordinem a Patre stabilitum et ad primitivam in Christo unitatem sunt. revocata. Addi potest, si cui haec recapitulandi notio placuerit, quod Hervaeus sentit: « ea quae sunt iu coelis instaurata sunt, i. e. in melius commutata, in Christo, i. e. in Christi operatione, quia in revelatione mysterii Incarnationis receperunt angeli quandam in melius promotionem et gaudium eorum crevit, cum homines in suum consortium coepissent recipere ». Vide ad Eph. 3,10. Benedictio spiritualis (v. 3) nobis contingit in redemptione ac remissione peccatorum (v. 7), dein in omni sapientia et prudentia (v. 8), cuius culmen et fastigium nobis offertur secundum manifestationem arcani Dei consilii in cognitione Christi (v. 9,10); porro aliud adiungitur, quod simul cum iis in Christo nobis confertur (£v 20:9); quare pergitur, similiter uti v. 7, à 6, et novum hoc bonum inducitur particula xaí v. 14 £y & xal ExXnpo8 uev hereditate donati sumus, vel heredes constituti sumus, scil. regni Dei; haud bene vertitur in vulg in quo etiam (et nos) sorte vocati sumus, quod neque ad vocem graecam salis congruit neque - ad sensum et ulteriorem explicationem benedictionis coelestis; perperam quoque additur et nos. Proprie quidem xX1ov significat sortiri, sortitionem instituere, ac frequentius rem vel personam àliquam sortitione vel sorte designare ; quam designalionem interpres vulg. per vocationem explicuit; unde interpretes latini saepius de vocatione divina explicabant : Sorte, i. e. gralia divina, divina electione, non nostris meritis vocati 50 ‘EPH. 1,11 n S sumus ( Thom.); at de gratia vocationis hoc loco sermo esse nequit, neque Paulus de vocatione elegisset verbum :Je«poiv. Vox ipsa xoc translate haud raro rem significat quae sorte alicui tribuitur vel gratis obvenit (cf. Deut. 19,12. Act. 1,27 ; 8,21). Quia autem partes hereditatis singulis sorlitione assignari solebant, xìñgos etiam idem valet quod hereditas ; cf. Num. 32,49 &n£yopev oc. xXMpouc uy, hereditates vel possessiones nostras; Deut. 3,48; 5,31 etc. Dominus Israelitis Palaestinam dedisse dicitur èv x)po, et Deut. 5,33 5 47, 7» xXneovouwssse, terram quam hercditabitis. Qdia autem Palaestina filiis Israel in hereditatem ac possessionem divinitus data typus estsalutis messianae et aeternae beatitudinis (cf. Matth. 5,4) mirum non est, quod haec quoque in libris sacris novi foederis EAE E xXÁnoo; vocatur (Act. 26,18, Col. 4,12; plerumque tamen x\npovopia). Porro sicut Palaestina appellatur Israelitarum »poc, xingovop.la;, hereditas, ita vicissim populus Israel ipse, quem Deus sibi peculium élegit (Ex. 19, 5) xAñcos hereditas vel possessio Domini vo- . catur (Deut. 4,20; 9,29. Is. 19,95). Qui loquendi modus-etiam a novo testamento non abest; ita Israel Dei (Gal. 6,16) et xXzcoc (4 Petr. 5,3). Inde Patres videntur ansam cepisse ad viros illos, qui sacro ministerio deputati. et consecrati prae reliquis fidelibus peculium Dei constituunt, nomine x\ñpos designandos. : Hae vocis xňńpov significationes translatae etiam notionibus verbi derivati xxqgo?v ortum. dederunt. Ita nomine xX/4po» mox satis vulgato pro ministris sacris xXcoov induit nolionem aliquem sacrum ministrum facere. Hane. notionem supponit Eu/h., qui de solis apostolis locum explicans vocem declarat : a Christoad apostolatum el praedicationem sunt deputati (àXmpó0nszv); similiter Ambr. ex voce colligit, dispensationem praedicationis his solis, qui ex Iudaeis crediderant, a Deo decretam esse. Quam explicationem admitti non posse iam ex eoapparet, quia apostolus neque de solis apostolis neque de solis Iudaeochristianis loquitur, sed generatim de fidelibus. d Alii propriam verbi significationem retinentesnostrum iXrnoó6nuey cum. S. Ambrosio (de exhort. virg. 6,39) vertunt sorte constituti sumus vel , potius sorte. destinati sumus, illudque membro mox sequenti (ut simus in laudem gloriae eius) arcte connectentes cum "Theod. interpretantur r sorte (utique divinitus gubernata) constituti sumus,... ut simus.in laudem gloriae eius ». Etsi autem haec constructio. per se a ziden possit. el facilis, tamen nequit probari. Sensus enim, utut verus est, ad nostrum locum non congruit. Nam. Paulus duobus beneficiis specialibus, quae. in adoptione continentur omnibusque filiis Dei conceduntur (peccatorum remissioni et. supernaturali institutioni) iam enumeratis veluti tertium beneficium non potuit addere finem. ultimum, propter iam immediate ante enumerationem beneficiorum specialium manifestationem divinae gloriae velut adoptionis finem ultimum iisdem fere verbis indicavit (v. 5.6) atque in fine totius huius sectionis (v. 14) denuo indicaturus est. d » Neque sufficit explanare : assumti sumus in populum Dei. Id quippe et 8-10 novas partes et. dona illius benedictionis spiritualis affert, ita hic quoque in v? 11, uti postmodum in. v. 13-14 novam quandam rationem illius benedictionisassignare voluisse censendus erit. Atque id praeclare habetur, si notionem priorem (x3750c i. e. xXwpovopíx, hereditas) supponentes ex ea explicamus xJ«poüv hereditatem distribuere, heredem constituere, xXvoUc0xc hereditatem accipere, heredem constitui. Quam notionem merito assumimus (cf. Is. 17,14 graece et xX4geovoustv Ios. 17,14. Prov. 13,22; Is. 53,12), quae etiam apud. profanos invenitur (xX:poUs0ot sortitione aliquid attributum accipere); eam secutus est ille latinus inhereditatis et sortis, per quae in Christi partem venimus, ostendit nos de alia potestate ad aliam. transmigrasse ») eamque. alii; proponunt. (Tust. regnum Dei, heredes constituti sumus regni, Deus dignos nos fecit in 23. 4,6sq.), nam iusad coelestem hereditatem veluti sorte nobis obvenit (Nat.)-. à bis proponitur tamquam donum: magnificentiae et liberalitatis Dei (cf. v. B) praedestinati secundum propositum eius, ultimum fundamentum salute et beatitate aeterna ex uno: beneplacito Dei pendet ; vel, üt theologi lóquuntur, praedestinatio complete spectata non innititur praevisis nostris meritis, verum. ultima etus ratio est liberum Dei propositum (xarà ap60estv, V. 9 xard thy cóBoxízv ele.) ; iam quantae sit efficaciae et quomodo unice ad consilium voluntatis. divinae referatur, cum emphasi effertur : qui operatur omnia secundum consilium (xarà thy Bovy secundum: decreverbum éveeyeiv operationem significat efficacem (Est. Y}. Uti in v. 6, ita hic quoque praedeslinationis nostrae et electionis ad - gloria Dei
1:12
v. 12 ut simus in laudem gloriae eius, vult enim Deus habere consortes et participes gloriae suae, quia in hac participatione gloriae Dei excellentissima sunt documenta et argumenta, quanta magnificentia: et liberalitate Deus pro sua bonitate electis suis coelestia beneficia et seipsum tribuat; inde gloriam suam manifeslat ab omnibus summis laudibus celebrandam. Verum non tantum in futuro, in ipsa possessione gloriae coelestis fideles erunt in laudem gloriae eius ; iam nunc, ait apostolus, sumus in laudem gloriae eius, scil. tamquam tales qui ante spéravimus in Christo, quia lam spem nostram collocavimus in Christo nunc antequam plenam manifestationem regni Dei et hereditatis nostrae adipiscamur; speravimus enim omnes anle tempus impletionis et spem nostram direximus in Christum sola annuntiatione bonorum illorum nobis facta. Hac autem fide et spe, quam verbis divinis exhibuimus, Deo gloriam tribuimus, sumus in laudem gloriae eius. Bene explicat. TAph. zobe noonànıxóraç qui priusquam instet futurum saeculum, speramus. : Verum est, longe plerosque ex veteribus et recentioribus aliter explicare. Videnl enim ea voce «obe mponzixóva; jam induci distinctionem Iudaeos inter et gentes ; illos iam sperassein Christum antequam nomini christiano consecrarentur; unde volunt ea voce solum designari fideles. ex ludaeis, Iudaeo-christianos. Sed merito dubitare licet sitne haec explicatio ex mente apostoli. Nam in omnibus quae antecedunt à v. 3 nos etc. de fidelibus generatim usurpabatur ; de distinctione inter Iudaeos el gentes solum infertur sermo explicitus cap. 2; novum beneficium, de quo mentio fit v. 14, iterum pertinet ad omnes et est ulterior quaedam explicatio illius benedictionis spiritualis qua Deus nos benedixit v. 3; etiam a v. 15 et sq. apostolus eos solum alloquitur ad quos epistolam dirigit, id quod iam facit v. 13, ubi pariter secundum stilum epistola- - rem sermonem inflectit ad eos quibus mittit epistolam et xoi ópeic-et vos dicendo declarat de ipsis quoque valere cuneta quae exposita sunt. Si fideles nunc vocat nponìnixóras, haec appellatio bene congruit ad ixinoó- 9nsv, heredes constituti sumus, hereditatem accepimus ; eam enim completam nondum possidemus, verum antea spem nos olim possessuros illam esse tenemus. Neque valet dicere: omnis spes ést de re nondum obtenta, ergo in antea sperare voluit apostolus Iudaeos designare. Hoc loco enim apostolus efferre vult, nos omnes spem concepisse in Christum et quidem eo tempore, quo hereditas illa coelestis et eius possessio, sicuti nuncadhuc, plane estfutura. Duplex spes itaque exprimiturin mpockminet, spes in Christum et spes enascens ex spe in Christum, i. e. altera spes in gloriam futuram. Rem explicat TAd M. :« qui et ante exitum rei credidimus Christo et de his spem accepimus ;... nam quod dixit qui ante speravimus in comparatione incredulorum dicit; ut dicat illos qui ante exitum rei, per illam fidem quae in Christo est, qui etiam et ista se adquirere sperant ;... et quod dicit nos, non de illis qui tunc erant dicit, sed in communi de omnibus qui quolibet tempore credunt » (Swete, I, p.131). In salutatione v. 2 gratia vobis et pax allocutus est eos qui legunt vel legr audiunt epistolam ; deinceps in universum ad fideles sermonem extendit, iam opportunum censet se ad eos convertere quibus epistola destinatur, ut explicite efferatur quae de cunctis dicta sint, etiam ad suos spectare lectores
1:13
v. 13 in quo et vos cum audissetis verbum veritatis, est Dei, aeternae veritatis, sit verbum (Thom.), aut ratione claritatis, quia obscuratum (Chrys.), quam ratione suae praestantiae, quia nihil nisi veritatem, omni prorsus errore excluso, eamque divinitus revelatam conünet. Haud male Zap. aliique indirecte innui volunt antea alios magislros, falso promittentes veritatem, iis praesto fuisse. Hoc verbum veritatis appositione declaratur esse evangelium salutis vestrae, evangeln fide suscepti. effectus explicatur, salus aeterna fidelium. Evangelium esl quippe virtus Dei (efficax Dei instrumentum) ad salutem omni eredenti (Rom. 1,16). Hac appositione inserta apostolus repetit àv à in quo et altero participio adiecto xoi ziecsóoavcsc absolvit sententiam inceptam addens alium effectum et aliud donum, quod evangelium auditum et fide susceptum ex liberali Dei decreto subsecutum est et credentes signati estis spiritu promissionis sancto; per prophetas Deus iam olim promiserat Spiritum sanctum tempore messiano effusum iri (Ioel 2,28. iri Christus promiserat (Joan. 14,16.26; 16,7) ; unde vocatur Spiritus promissionis, utpote promissus (Theod), ex promissione datus (Thph.) vobis annuntiatus (Euth.), vel ut Vict. habet, Spiritus promissionis Christi ; signati estis, simul cum dono adoptionis filiorum acceperunt Spiritum sanctum (Rom. 5,5; 8,415. Gal. 4,6), tamquam sigillum, quod animis impressum eos singulari modo velut filios adoptivos, qui 1us haberent ad hereditatem et ad Deum pertinerent, demonstraret; signati estis velut Dei-2&yoc xai xX5eos (Thph.) ut Dei sors et pars (hereditas), vel, ut ait Oec., Spiritus sanctus qui innumera bona promittit, simul antea esset adhibitum — dein quod secundum hanc interpretationem verbum àzojsw audire hic idem. valeret quod cum fide audire; nemo enim in Christo esse potest, nisi cum fide audierit evangelium eique se subiecerit; ac proinde participium zisteósavtes (postquam ,credidistis) tautologice additum. Alii ex antecedente supplent: in quo (Christo) et vos evangelio' audito spem vestram collocastis (cf. Est. Tust. Nat.) ; sed valet idem, quod verbum audire velut synonymum cum stcceósw esset sumendum. Alii demum malunt supplere in quo et vos ixÀqpibünce (ex v. 11) evangelio audito heredes estis constituti (Lap. Henle); sed in v.41 id iam etiam de iis qui epistolam legunt dictum est, ergo inepte repeteretur quasi antea non de omnibus fidélibus sermo fuisset; dein habetur idem quod iam dictum est, verbum audire non esse synonymum cum credere, et:si esset, haber oirr tauiologis: — Durissimo anacolutho Simar (Theol. d. h. Paulus, ed. 2 p. 220) participium miotevsayvtes quasi pro verbo finito ¿ntoteboate positum esse AFbM dir alterumque iy © non parallelum habet cum priore, sed cum ‘Chrys. Thph. Euth. paucisque modernis ad e9ayyeAcov refert : quo (Christo).et vos — audito verbo veritatis, evangelio salutis vestrae in Hx etiam credidistis — Digne estis Spiritu sancto promisso. Qua perplexa constructione multo simplicior et clarior est illa anacoluthi ratio, quam ab Ambrst. et ThdM. (omissione alterius à» 6) insinuatam et ab Hier. disefte vindicatam cum haud paucis modernis quivis facile adoptaverit; dicamus itaque álterum iy œ esse repetitionem praecedentis utique per,se supervacaneam. Aliqui, uti Est. malunt sigillum Spiritus sancti intelligere de charismatis (similiter, uti 2 Cor. 4,22); at discrimen iam in eo est, quod 2, dicuntur, nostro autem loco de omnibus fidelibus agitur et enuntiatur generalis veritas, quae a dono particulari charismatum non dependet, neque nostro loco describitur Spiritus sanctus velut distributor charismatum, sed tamquam sigillum, quo adoptio filiorum et ius hereditatis vel donatio roboratur (Nat. Lap.). Ipsum Spiritum sanctum acceperunt inhabitantem in eis, atque de eo inhabitante hoc loco agi et non de disiributione charismatum, pariter elucet ex eo, quia v. 14 Spiritum promissum, quo fideles obsignantur, arrham dicit hereditatis nostrae ; charismata autem, quae interdum ipsis conceduntur peccatoribus neque communiter iustis dantur, futurae hereditatis arrha vel pignus appellari vel aestimari minime possunt ;
1:14
v. 14 qui est pignushereditatis nostrae, esse legendum ôs diserte Oec. affirmat ; &ocapóv luces vertitur gamentum datur », vel accuratius loquitur Euth. àpoafov piépos EOT} c0 ov, pars est totius. Est scil. arrha prima pars pretii, quae in emptione eum in finem solvitur, ut integri pretii postea solvendi fidem faciat. Discrimen bene assignat Aug. « melius dicitur arrha quam pignus; haec liam non negligendam. Et pignus quando datur et arrha quando datur, ideo fit, ut quod promittitur impleatur ; sed quando datur pignus, reddit homo quod accepit, re completa propter quam pignus accepit ; arpha autem quando datur, non recipitur, sed superadditur ut adimpleatur » (sermo 378 ; of. serm. 23,8; vide Cornely, Comment. in 2 Cor. p.48); similiter TAM. : «hereditatem vocat ipsam futurorum bonorum Ífruitionem ixóAzosw, -arrham hereditatis hodiernum | Spiritus donum (thv ivcaiüx Bóst» toù mveóvaros perfectam Spiritus largitionem exspectantes brevem quandam delibationem (Bpoayeidv tiva kxapyh» coU zaxpóvvoc) receperunt ». De quo discrimine saepe monent (cf. Thom. Just. Lap. Bels, Henle etc.) Recte tamen Thom. notat, Spiritum etiam apte dici pignus ; « nàm per Spiritum sanctum Deus nobis diversa largitur, quorum quaedam manent in patria, uli caritas, quae nufiquam excidit (4 Cor. 13,8) ; quaedam. vero propter imperfectionem non manent, sed evacuabuntur, sicut fides et spes; sic ergo s. Spiritus dicitur arrha per respectum ad ea quae manent ; pignus vero per respectum ad ea quae evacuabuntur ». Et Dam. &egafovx explicat &py'v xvíjococ.. Merito nos attendere iubent (Irenaeus c. haer. 5,8,1, TAdM. Theod. Thph. Oec. Aug. Hier. etc) arrham non esse nisi parvam partem rei promissae, atque ex magnitudine rei nobis datae, Spiritus sancti nobis inhabitantis, nobisconcludendum esse ad immensam magnitudinem hereditatis promissae; si arrha tanta est, quanta erit ipsa possessio completa et perfecta ! Sicut nostrum ius ad hereditatem constituitur et fundatur in Christo, in nostra cum Christo unione v. 41 êv à xoi ixmpónuev, ita pariter in eo fundatur et in eius unione habetur nostra obsignatio v. 13 év ó.... ċcopayisõnts, quae obsignatio ulterius declaratur in nos sumus zee5/nsis, acquisitio, et Thph. eiusdem acceptionis meminit, quae notio plane est ad rem. Nam etiam LXX hebr. nob peculium semel ea voce explicant, Mal. 3,17 £covzaí wo: ei; nèprmotnow, erunt mihi in peculium. Iam eodem nomine in novo foedere appellari fideles et coetum fidelium, iam ex eo patet, quia isti in sortem ac conditionem populi electi ingressi sunt; undedicitur Act. 20,28: ecclesia Dei quam acquisivit (neprenorjoato) sanguine suo, et 1 Petr. vocantur fidelés Aa? cis xspmofnsiw, populus acquisilionis, quem scil. Deus sibi acquisivit et peculium fecit. Ouare merito vox intelligitur de coetu fidelium, seu de ecclesia. Obsignatio igitur eum in finem fit cis 4xoXóteos, ut tandem habeatur redemptio perfecta, scil. ut fructus redemplionis semel et perfecte a Christo peractae etiam in redemptis plenus ac perfectus appacorporis immortalitate sitam si spectaveris, nostra redemptio hisce in Christus nobis promeruit, bitantis Spiritus sancti, et cis sumitur non sensu Spiritus sanctus est arrha nomen quod nominatur non solum. in hoc | mavzóe yd €. ! ) uóvoy è saeculo, sed-etiam in futuro. 92. Et omnia | xà roe Mu I DM M subiecit sub pedibus eius et ipsum dedit 29. xal závta Reda nò toùe ibat Ar caput supra omnem ecclesiam, 93. quae est | zai avtoy tütxey xeQa hv bnip návta tij uc corpus ipsius et plenitudo eius qui omnia xÀnoía, 93. ws 6ovlv 10 oO. adcog T. in omnibus adimpletur. | mAxeou« coU tă xávca èv riot s)agovudyoo. S * i In v. 15 om ayanny tny N* BAP. Or. Hier. at legendum esse DEFG cum omnibus fere minuse, Chrys Theod Cyr alex Dam Thph Oec, cum versionibus, satis constat. In v. 16 om ugoy NABD mu minusc, go. In v. 48 B om vuwv. In v. 19 ec vuxc DFGP alq minusc A gratiarum actione de eorum perseverantia in fide et caritate exorsus (46 b.17), quo cognoscant, quae sibi spes ex vocatione divina exorta sit quantaque sit gloria hereditalis inter sanctos repositae (v. 18), cuius praestantiam credentibus destinatam expendant: secundum supereminentem Dei virtutem qua Christum glorificavit (19-21) supremumque caput Ecclesiae statuit. — Quemadmodum praecedentem partem absolvit, modum tamen expositionis eatenus mutavit, qualenus non iam per laudationem Dei, qui fidelibus beneficia contulit, argumentum tractat, sed precationis forma adhibita ita a Deo pro fidelibus expelit cognitionem beneficiorum, ut illa simul recenseat et ex parte describat, Exposuit aposlolus beneficia in benedictione spirituali ~ fidelibus collata : redemptionem, remissionem peccatorum, supernam illustrationem, ius hereditatis acquisitum, adoptionem filiorum per Spiritum sanctum inhabitantem; tamquam per arrham,obsignatam. Ad haec beneficia respiciens eaque summopere aestimans impellitur ad Deo gratias - agendas eo quoque quia dona illa in fidelibus permanere et suis fruclibus sese manifestare nuper certior est. factus. Unde v. 13 propterea, non est cur solum ad v. 13-14 referatur (ut Hpt. vult), recte cum aliisad omnia antecedentia pertinere dicitur (Henle, Bels. Ew.), ta ut ea omnia menti apostoli obversentur eiusque animam ad gralias agendas impellant, et ego, praeter se omnes fideles et praesertim eos, qui apostolo bonos illos nuntios attulerant, Deo gratias persolvere supponit et indicat, audiens fidem vestram thy xab’ óuxe xíovw (cf. Col. 4,7 «à xax '&u£, Act. 18,15; 26,3) quae est in Domino Iesu i» «à xopío, in eo fundatur fides, in eo habet originem et incrementum et in eo firmiter consistit et "manet, et dilectionem in omnes sanctos, in omnes fideles qui baptismo Deo et Christo sunt consecrati, sacri &yto:. Mentione facta dilectionis simul ostenditur fides non sterilis, sed fruc58 unem. 4347. — libus et bonis operibus se manifestans (cf. Gal. 5,6. Iac. 2,24 sq.). Apposite Chrys. adnotat fidem ac dilectionem velut admirabilem (cf. 4 Thess. 4,3. 2 Thess: 1,3. Col. 4,4 ete.). Quanti aestimet haec dona el quantum sibi cordi sit eiusmodi virtutibus imbui animos fidelium pro vobis, quotiescumque scil. preces ad Deum fundit, memoriam vestri faciens in orationibus meis; eodem sensu dicit alias se semper, sine intermissione, «ávtoze, G»ursínros orare pro fidelibus (4 Thess. 1, 2.3. Rom. 1,10. Col. 1,4). Merito 1ubet Chrys. nos considerare hoc loco amorem vere apostolicum Pauli, utpote qui continuis precibus gratiarumque actionibus, quae in omnibus fere eius epistolis leguntur, beneficia in discipulos suos et in omnes fideles collata velut sibi ipsi data exhibeat. Iam declarat, quomodo memoriam eorum faciat in orationibus Christi, ita iam v: 3 Deum Patrem nominavit, à quo praeclarissima quoque sperantur. Et videtur consulto appellari Deus Domni nostri, quo titulo efficaciter quasi monetur, ut opus, ad quod Christum misit in mundum, eliam potenti subsidio apud fideles promoveat ; insuper fideles intime cum Christo Domino nostro iuncli, tamquam membra Christi Oec. : « apostolus Deum semper iuxta subiectam materiam appellat : patrem misericordiarum (2 Cor. 1,3), Deum pacis (2 Cor. 43,41), Dominum virtutum (Ps. 23,10); nune autem patrem gloriae, quia maximam gloriam donavit generi humano; omnia quippe beneficia nobis tradita nomine generali vocat gratiam, ulpote nomine apud nos magnificenliore ». Verum hic potissimum pater gloriae vocatur, quia gloriosam fidem, sapientiam, cognitionem graliamque novi testamenti fidelibus per Christum exhibet (Lap.) et in antecedentibus iam ter proposuit apostolus Deum cuncta largiri in laudem gloriae suae, unde rite advertit Henle Deum esse continuo creatorem suae gloriae, eum esse sensu eminenti patrem gloriae. Hisce itaque titulis petitionem suam commendat et fulcit : ut det. vobis spiritum. sapientiae et revelationis 4n. agnitione eius, spiritum hoc loco non ipsum Spiritum sanctum intellitestamenti, quem apostolus alias queque adhibet, satis apparet varias animorum affectiones addito nyepa describi; ita cui Deus dat prudenliam, is dicitur repleri spiritu prudentiae (Ex. 28,3) et cf. Num. 5,44; sciatis elc tò eiBévat us, ut certo cognoscatis, clare sciatis, quae sit spes vocationis eius, scil. Dei, ad quam spem vos Deus vocaverit, quae et quanta bona. vocatione divina vobis proponantur. Spes dicitur sensu obiectivo pro re sperata ; cf. Col. 4,5 *; £vris À &xoxetévm èv o9pxvoic. Petit itaque apostolus, ut clare A et viva fide intelligant quae et quanta sint bona fidelibus a Deo praeparata et ultimatim in coelo possidenda, quae vi divinae vocationis ad fidem ob Dei fidelitatem se obtenturos esse sperare possint ac debeant. Haec autem spes altero membro etiam accuratius determinatur : tis xAoUcvoc quae divitiae gloriae hereditatis eius, her editas a Deonobis destinata ultimatim consistit in divitiis gloriae, et petendum est a Deo, ut apprehendamus «& ô xAo)cvoc, quam dives, copiosa et abundans sit haec gloria ( Lap.), quam opulenta, splendida, magnifica ( Est.) sit haec gloria hereditatis seu regni Dei. Agitur hoc loco de gloria hereditatis nostrae, cuius arrham iam possidemus v. 14 et quae nobis iam altribula est v. 11, quae iure ad nos pertinet et in adoptione filiali quoque exprimitur. Haec hereditas dicitur - hereditas Dei tanquam auctoris et largitoris, dicitur hereditas nostra, nobis destinata, a nobis possessa in sua inchoátione et demum in gloria plene attingenda. Hisce suppositis facile explicatur id quod legitur additum zn sanctis èv col; &ylo:s, &yt10v sunt et appellantur fideles hisce im terris viventes (cf. v. 1). Unde iam solvitur quaestio, pertineatne èv &yíorg ` ad integram dictionem (divitiae gloriae hereditatis), an ad hereditatem tantum. Nam hac in terra oi £yv« gloriam hereditatis non possident ; hereditas autem reponitur in sanctis, apud eos invenitur, iis concredita est; est enim hereditas nostra. Et revera videtur hoc loco poni in sanctis simpliciter pro 4uov, qui genetivus non potuit addi post xìnpovouias 20-09, cum tamen sensus totius sententiae alius non sit, nisi hic : quae: sint divitiae gloriae" hereditatis nostrae quam Deus nobis dedit. De modo dictionis vide Act. 20. 32 xXw«povouíxv èv «oic dpwxcpévow, 26,18 xXnpov év tois ġyiacuévors (et alia apud Henle). A c Porro petit apostolus, ut clare cognoscant
1:19
v. 19 quae sit supereminens: magnitudo virtutis eius in nos qui credimus, erga nos credentes, cic *uxc toc mioteúovtas tamquam tales qui credunt, Deo adhibent fidem; Deus: exhibet et manifestat supereminentem magnitudinem suae potentiae ; apostolus cum emphasi seligit et cumulat verba desiderans, ut quam fir-/ missimam persuasionem de maxima Dei erga se potentia animis insculpant. Sed quorsum ? Adnotat Est. hanc. parlem exponia Chrys. Thph. de virtute seu potentia Dei, qua utatur in vocandis infidelibus ad fidem et convertendis ab omni vitiorum genere — ad quam rem utique opus: esse potenti gratia — et ita etiam exponunt Lap. Nat. Iust., similiter ` Bels. quoque loquens de miraculo iustificationis. At bene pergit Est. = i EPH. 1,19-20. 61 « verum si contextum apostoli consideremus magis apparebit eum loqui de futuri saeculi bonis quae adhue speranda restant i.e. de beata resurreclione et gloria coelesti; introducit enim resurrectionem et gloriam Christi, ul doceat nos sperare, quod eadem virtute Dei similiter resuscitandi sumus ad vitam immortalem et gloriosam». Atque revera in hoc contextu non est sermo, quomodo pervenerint ad fidem, ad conversionem, ad -iustificalionem, neque quomodo haec iustlificatio in dies crescere possit {quem sensum admitti posse Bels. censet), sed sermo est : Tis h Anis tis xXáosoc, tis b mAoUtoc ths Dózm, ergo ut haec bona, ad quae a Deo vocantur, ut has divitias gloriae et rite aestiment et spe invicta mediis in tribulationibus firmissime in animis retineant, apostolus efflagitat pro illis gratiam bene intelligendi summam Dei promiltentis potentiam, quae potentia fundamentum praebet inconcussum spei fidelium (cf. Henle). Causam et nexum similem Theod. Ambrst. Dam. Euth. Thom. Cai. aliique proponunt. Iam indicat apostolus, quomodo nobis efforrhare debeamus notionem de hac supereminente magnitudine virtutis Dei, ex qua simul excellentiam spei vocationis nostrae et gloriae meliamur; mittit nos apostolus ad ea quae Deus praestitit in Christo homine, ut indehabeamus firmissimum argumentum eius potentiae fet spei nostrae : secundum operationem potentiae virtutis eius; xarà secundum etc refertur ad sententiam ti «5 véys0oc, haec scil. magnitudo virtutis Dei colligenda est et dimetienda XATO Thy &v£o eeu efficaciam, seu vim et vigorem TOV Xo& touc Tc icy boc 22:00 potentiae fortitudinis eius; en quomodo voces conquirit et cumulat ad suggerendam in nobis sublimem de Dei potentia notionem. Nomina ita distinxeris : nomen ic;óc synonymum nominis 2óvzp:c facultatem significat qua quis quidpiam efficere valet; eius aulem significatio, augetur tum praecedente nomine xpzzow, quod ipsam quoque virtutem aut robur sonat, sed vittutem potius victricem, quippe quae superatis difficultatibus et obstaculis probetur, tum nomine regente £veoyeízc, quo proprie efficacia virtutis designatur; ergo Deus egit secundum efficacis- - simam suam et insuperabilem virtutem suam. Argumentumomni exceptione maius potentiae illius etcertitudinis spei nostrae eiusque excellenliae est tamquam exemplum vivum ipse Chris- -tùs homo glorificatus ; unde
1:20
v. 20 quam operatus est ñy èvhpynxey quam efficaciter exercuit et exercet seu exserit adhuc continuo (attende vim et - nolionem perfecti graeci) in Christo, et primo quidem suscitans illum a mortuis, &1síoz; eo quod eum suscitabat xai xa0/szc et eum sedere fecit ad - dexteram suam in coelestibus, consortem eum fecit divini imperii et ea ratione eum exaltavit summa dignitate instructum. Ut firmum habeamus fundamentum pro spe vocationis nostrae, apostolus efficacissimam Dei vim ac fortitudinem commemoravit eamque nobis nunc proponit in suscitatione Christi a mortuis, quod est documentum insigne divinae ram humanam eum. a Patre. suscitatum esse £yso0svox dicit (Rom. 4, 24 seq : 6,4.9.8,11. 34; 10,9.1 Cor 6,14 ; 15,4.12 sq. ; nota in. vulgata saepe adhiberisurgere, resurgere, ubi graece habetur érye(óes0m: suscitari). Eodem modo dicitur in altero membro xaðísas eum sedere fecisse ad dexteram suam; «Filius a dextris Palris esse dicitur, ut qua Deus illi excellentiamque adeptus et in potissimis bonis honoris ac gratiae gloriaeque a Deo ei communicatis constitutus esse denotetur » (Lap.). Sessione hac declaratur itaque suprema excellentia supra omnes creaturas, suprema ac singularis beatitudo, supremum dominium in coelo et in terra a Patre Christo collatum (cf. Thom. Summa IJI qu. 78, a. 1-4 Stentrup, de Verb. inc. II, 2; thes. 71). Summam Christi exa dope ac dignitatem apostolus ulterius (v. 91-23) describit ; qua enim potentia Deus Christum exaltavit, eadem potentia etiam illa maxime admirabilia et grandia cirea nos («X x«0" huls önephohxà, Buth.) efficit. Et de Christi quidem dignitate supereminente in coelestibus dicit v. 21, supra, nsgayo longe supra, omnem principatum et potestatem. et virtutem et dominationem ; nomina quidem sunt abstracta, at iis creaturas vivas ae potentes declarari, non notiones, jam patet ex oppositione ad Christum. Quattuor istis nominibus, quibus rationes quaedam gubernationis, dominii, administrationis connotantur, hoc in loco neque magistratus humanos neque humanos una cum angelicis, sed solos angelorum ordines seu classes designari, communior fuit interpretum catholicorum sententia inde a Patrum aetate, atque hodie (uti dicunt Zpt. Ew.) etiam inler acatholicos communis est. Id iam tus elevatus sit, agatur. Porro ex supremis.creaturarum spiritualium ordinibus eos esse qui recenseantur, non tam nomina docent, quae | secundum Hier. (Comment. et in Apolog. c. Ruf. 1,23) alias elasses sibi subiectas supponant, quam contextu evincitur, ex quo elucet apostolum Christo summam dignitatem summummque in coelo loeum assignare, ac proinde excellentissimas creaturas spirituales nominari debuisse. Idem tens longiorem enumerationem nullas esse creaturas asserit, supra quas Christus non elevetur, quocumque demum nomine, seu honoris, potentiae, dominationis titulo vel auctoritate, nominentur. sive in hoc saeculo quo vitam agimus, sive in futuro; in periodo coelesti . scs messiani. Ceterum vide ad 3,10. S Interpunctione in vulgata conspicua : in nos, qui credimus secundum operationem potentiae virtutis eius, videntur multi interpretes latini inducti esse, ut totam Dei potentiam hoc loco in'sé et in exaltatione Christi descriptam referrent ad modum quo Deus infideles adducat ad fidem. At melius vidit ea in re Cai. «et ne incredibilis huiusmodi superexcellens magnitudo divinae potentiae credatur futura in nos, manifestat eam a simili efficacia, quam iam exercuit in Christo. Hanc enim similem efficaciam significat dicendo : secundum operationem potentiae fortitudinis eius quam operatus est in Christo Iesu. Ita quod particula ers. operationem refertur ad particulam supereminens magnitudo potentiae, etc. ». Sententiam et mentem apostoli solum ex parte attingunt, qui in ATAT Christi nihil aliud deprehendunt nisi exemplum; ita Ambr. : « exemplum salutis credentium et gloriae in resurrectione Salvatoris consistere profitetur, ut ex ea cognoscant fideles quid eis promissum sit ». Eodem modo scribit Thom. ad v. 19 : « enumeratis beneficiis quae apostolus conferenda optat Ephesiis in futurum, hie consequenter ponit formam et exemplar illorum beneficiorum. Sicut autem vita Christi est forma et exemplar iustitiae nostrae, ita etgloria et exaltatio Christi est forma et exemplar gloriae et exaltationis nostrae ». Haec quidem vera sunt, at rem non exhaüriunt. Argumentum potius. proponitur quo fideles efficaciter docentur ut ad excelsam illam spem animos firmiter erigant, ut eig xo ci:va: omni ex parte consistat. Hoc autem argumentum conficitur ex Dei potentia manifestata in Christi exaltatione (cf. Dam.). Porro describitur dignitas et exaltatio Christi simulque affertur ratio, cur haec Christi sublimis excellentia sit pro nobis firmum spei et gloriae argumentum (v. 22-23). Ad Christi dignitatem pertinet universale dominium, quod constructione mutata i. e. verbo finito loco parlicipiorum inducit et verbis psalmistae profert
1:22
v. 22 et. omnia subiectt sub pedibus-eius, cf. Ps. 8,7 et Hebr. 2,8 : in eo enim quod omnia ei ; subiecit, nihil dimisit non subiectum. Quod dominium Christus, ex mor- - tuis resurgens sibi attribuit : data est mihi omnis potestas in coelo et in terra (Matth. 28,18). De: verbis psalmi eorumque ad Christum applicatione vide Cornety, Comment. 1 Cor. p. 477. Iam idem Christus, cui omnia subiecta sunt, constitutus est caput ecclesiae; et ipsum dedit eaput supra. omnem. ecclesiam xegxXiy» Unio navt tH £xxXt(oígy dedit eum capul super omnia ecclesiae, ut scil. fideles ex capitis excellentia magnitudinem et certitudinem beneficii in ecclesiam, in suum ipsorum coetum et proinde in se ipsos collati colligant et clare cognoscant. Ad 'hanc conclusionem indicandam, cumemphasi ponitur in initio xci ajró», ipsum illum, de quo adeo magnifica dieta sunt; ad explicandum ni TANTA —€— assumebant traiectionem : ita iam Chrys. Ñ sv vta org. quam maxime probabile : et ipsum, qui est super omnia (prout syr. quoque); verum eiusmodi traiectio est admodum dura et hoc loco valde supervacanea, cum modo dictum sit Christum esse super omnia et in collocatione xci aoxóy idem exprimatur. Debet zo návta referri ad xeqxMv, tionem capitum inferiorum, nam hoc in loco caput minime habet significationem praefecti seu domini, potius proprium suum capitis sensum relinet. Unde dicitur Deum dedisse ecclesiae caput excellentissimum, ila ut óxip ndvra ipsius capitis summam praestantiam et dignitatem per codicum graecorum et interpretum reliquorum fidem profertur. Ex qua lectione latina saepe concludunt cum Aug. Thom. Christum esse caput etiam angelorum, quippe qui triumphanti ecclesiae accenseantur; veruni adverti debet, quo sensu hic dicatur Christus caput. Christus est quidem caput angelorum secundum significationem metaphoricam, quatenus est superior ac dominus, seu rex angelorum; at caput ecclesiae eo sensu-hoc loco dicitur, quatenus ecclesia est corpus eius (myslicum) quo sensu Christus nequit dici caput angelorum. Ad naturalis capitis similitudinem Christus nunc est mysticum caput ecclesiae, quia erga eam, uli postea docet apostolus (4,15.16;. 5,99), simili ratione se habet atque caput naturale ad corpus suum, quippe in cuius membra singula ex capite, quod quasi sedes et centrum est membra habeant non. solum, ut nutriantur, conserventur, crescant agantque, sed etiam ut inter se ad unum corpus constituendum compinganlur et uniantur. Hoc autem sensu nomen capitis unice esse intelli- tur de ecclesia v. 23 quae est corpus ipsius tis utpote quae, qua dictione etiam causa redditur praecedentis assertionis. Bene adnotant Chrys. capitis valet) dicit Christum caput esse ecclesiae veluti corporis sui et cum ecclesia velut cum suo corpore coniunctum ét unitum ». De corpore mystico Christi vide ad Rom. 12,5 et ad 4 Cor. 12,12.13.277. Apte dicit Thom. : exponit autem quod dieit, quae est corpus ipsius, subdens « et plenitudo eius » etc. Cardo rei vertitur in notione TO potat. Veteres et iuniores longe plerique voci tribuunt notionem complemen- .. tum, ita ut ecclesia dicatur complementum eius i. e. id quo Christus, si consideretur ut caput completur; namque caput et corpus ita inter se continentur, ut caput vivum non habeatur sine corpore, uli altera ex parte. corpus vivum non habsabur deficiente capite. Unde: Chrys. - ait : «complementum capitis est corpus et complementum corporis est caput ». Complet itaque in hac acceptione ecclesia Christum, ei tamquam capili praebens membra per quae agat. Comparalione rem declarat Thom. : « corpus naturale est quaedam plenitudo animae ; nisi, enim essent membra cum corpore completa, non posset anima suas operationes plene exercere ». Quo sensu etiam aliqui accipiunt alterum membrum : qui omnia in omnibus adimpletur, ita graeci (Chrys. Thph. Oec. Euth.) hoc fere modo : nam si non essent, hic quidem pes eius, ille vero manus, alius aliud membrum, et haec omnia propriis officiis distincta, non perficeretur Christus secundum rationem capitis, quia non haberet integrum et consummatum corpus; similiter Mier. : adimpletur imperator, si quolidie eius augetur exercitus, ita Christus credentibus qui veniunt ad eum. Verum quod graece habetur toù zxávcx iv mot mXnpovuívou potest active quoque concipi, uti Oec. inter alia explicat toù nànpoùvros et revera Tànpoúuevos quamvis sit medii generis, activa (transitiva) significatione hic adhiberi recte dicitur. Unde quemadmodum ecclesia Christum complet, ei tamquam capiti praebens membra, ita Christus sua ex parte ecclesiam complet omnibus membris illa subministrans quibus agere possint. Itaque Christus omnia quae ad ipsum pertinent seu omnia corporis sui membra, omnibus èv zc (dicitur quippe zov «t £y vw. cf. 5,18, Col. 2,10) viribus complere asseritur, quibus corpus eiusque membra singula ad munera exercenda opus habent; ex capite enim in corpus eiusque membra vita virtusque omnis diffunditur. Quam activam notionem eliam probant interpretes latini (Cai. Est. Lap. Tust. Nat. etc.) et recentiores (Bels. Benle, Abb. Hpt: Ew.) paucis exceptis. Si igitur z^eopa intelligitur complementum (quam notionem ex recentioribus A55. Ew. et alii quoque retinent) habemus acute dictum quoddam : ecclesia appellatur. complementum (die Ergänzung, Vervollstándigung) illius qui ipse est complementum ecclesiae, quam scil. et cuius membra omnia omnibus gratiis donisque complere debeat ac revera continuo complet; Ioan. 15,5 sine me nihil potestis facere. Sed diversam vocis: zXáooux acceplionem iam praebet nobis Theod. ; dicit enim ecclesiam vocari plenitudinem Patris, Patrem enim eam implevisse donis omnis generis. Unde z»£poy« sumitur non sensu activo, sed sensu passivo : id quod impletum est. Notum est voces in uz generatim habere sensum passivum. Quam notionem recentiores sat multi etiam pro nostro loco postulant. In usum vocis ac nolionem eius passivam diligenter inquisitum est (cf. Fritzsche, Rom. II, p. 469 sq. ; Expositor 1890 p. 462-472; Lightfoot, Ep. Coloss. p. 255-271) et Cremer (Bibl. theol. Woerterb. edit. 9.) simpliciter asserit. vocem semper usurpari vóuou 1 &yárn implelio legis est caritas (vulg. plenitudo legis) et v. 8 i 6 dam Toy Etepoy vóuov men fooxev, item Gal. 4,4 et in nostra hac epi- numerus completus; sensu passivo adhibetur Col. 4,49; 2,9; pariter Ioan. 1,16 ix «o9 zÀ. «ùro de plenitudine eius nos omnes accepimus, etc. Quare 1,93 ecclesia est plenitudo Christi i. e. quatenus Christus eam implet, suis donis ac gratiis eam complet ac perficit. Quae explicatio proponitur a Bels. Henle, Hpt. etc., et cum epistolae contextu melius quam prior illa congruere videtur. i Agitur enim primo et per se de exaltatione Christi eiusque dignitate a v. 20 et deinceps. Haec autem habetur in eo quod ipse praestat ecclesiae, non in eo quod ei quasi praebet ecclesia. Dein ex contextu fideles debent concipere spem firmissimam propter supereminentem magnitudinem virtutis Dei secundum operationem potentiae virtutis eius quam operatus est in Christo ; iam fideles (ecclesia) sunt corpus Christi impletum donis eius ac gratiis, ergoiam habent firmissimum argumentum etcertissimum pignus bonorum ad quae divinitus vocali sunt etita excellentiaet magnitudo promissionis : tís ô mioŭtos tùs óns iis quam maxime persuadebitur, qui eo modo iam intime. Christo iuncti sunt. Nam quae Deus Pater Christo praestitit, praestabit et praestare debebit pariter corpori eius et membris iam vita Christi et eius donis animalis et exornalis. Ad hanc acceptionem prope accedit Dam. explicans : 4 xxinota èotiy, À dextixý, otv, coU Oráxovcoc, vOv oùpaviwy mdÀat, vOv è xat Entyelov, ecclesia est recipiens eum, qui olim coelestia pervadebat, nunc autem etiam terrena — ecclesia est plenitudo Christi quatenus Christum recipit, 8&xcocn Xowco) igilur. Et eodem modo Ephr.intellexisse censendus est, dum scribit : quemadmodum vestivit ipse sibi corpus nostrum hie, fit in fine ecclesia corpus eorporis eius : atque (a implentur omnia ab eo, quiin omnibus impletur.
1:2
1) Episcopato monarchico. - S. Ignazio di Antiochia (m. nel 107) attesta che tutte le Chiese, a cui scrisse le sue lettere, erano dotate di un solo v., come capo riconosciuto e venerato, di cui ricorda anche il nome: Onesimo nella Chiesa di Efeso (Eph. 1, 2), Damas nella Chiesa di Magnesia (Maga. 2, 1), Polibio nella chiesa di Tralle (Troll. 1, 1), Policarpo nella Chiesa di Smirne (Ad Polye, prologo); il v. di Filadelfia è ricordato …
1:3
Cor. 2, 21; 13, 13; Gal. 4, 6; Eph. 1, 3-14; Tit.
S. Paolo inoltre parla esplicitamente della p. in Rom. 8, 28-30 (cf. Eph. 1, 3-6): « Sappiamo poi che tutto coopera a bene per chi ama Dio, cioè per quelli che secondo il suo piano sono chiamati. …
… Il sentimento di gratitudine verso Dio trova dunque campo immenso nella generosità con cui il cuore fedele rende a Dio i suoi doni, mirando al massimo ed al più perfetto nel divino servizio (I Cor. 9, 4-27). Il dovere naturale di gratitudine è elevato a legge di grazia nell'economia evangelica (Eph. 1, 3-14), il cui inizio assoluto sta nella carità di Dio verso l'uomo: dono primo, nel quale Dio comunica all'uomo non solo l'essere creato, ma inoltre l'Essere divino nella Grazia soprannaturale …
… Marc. 2, 11). S. Giovanni Crisostomo distinse la volontà prima « ut non pereant qui peccarunt », e seconda, « ut pereant qui male egerunt » (In Eph. 1, 3). S. Giovanni Damasceno introdusse la distinzione di volontà antecedente, con la quale « Deus vult omnes salvos esse », e conseguente, con la quale « peccantes puniri vult » (De fide …
1:4
… immacolati davanti a lui nella carità; li ha predestinati a diventare suoi figli adottivi per mezzo di Gesù Cristo, in cui gli uomini trovano la redenzione e la remissione dei peccati; vuole che tutto sia unito in Cristo per essere in Cristo portato a Dio (Eph. 1, 4-6, 10; J. Huby, Les Épîtres de la captivité [Verbum Salutis, 8], Parigi 1935, pp. 153-61). Questo piano divino di salvezza abbraccia tutti, anche i pagani, che, non meno dei giudei, …
CALVINO (CALVINUS, CAUVIN, CHAUVIN, CALVIN JEAN)
C. corrompe il senso dei testi paolini (Eph. 1, 4; Col. 1, 12; I Tim. 1, 9; Rom. 9, 11, ed altri) per sostenere la sua orribile sentenza della predestinazione alla dannazione, ed impugnerà la dottrina di Ambrogio, Origene, Gerolamo …
DONI SOPRANNATURALI E GIUSTIZIA ORIGINALE
Questa dottrina si fonda sopra la grande verità che Gesù è il nuovo Adamo che ripara ciò che il primo aveva perduto (Rom. 5, 9-21; II Cor. 5, 15-21; Eph. 1, 4-12; 4, 22-24; Col. 1, 12-22; 3, 9-10). Consistendo questo stato di giustizia e di santità interiore essenzialmente nella Grazia santificante, ne segue che essa fu data al primo uomo antecedentemente …
La dottrina della Scrittura intorno alla p. può essere riassunta nei tre punti fissati da s. Roberto Bellarmino (De Gratia et libero arbitrio, I, II, capp. 9-15) e dai tomisti: 1) Dio ha eletto certi uomini (Mt. 20, 16; 24, 31; Lc. 12, 32; Rom. 8, 33; Eph. 1, 4); 2) Dio li ha eletti efficacemente, affinché raggiungano infallibilmente la vita eterna (Mt. 24, 24; Io. 6, 39 e 10, 28; Rom. 8, 30); 3) Dio ha scelto gli eletti in una maniera del …
… Per sostenerla, corrompe il senso dei testi paolini (Eph. 1, 4; Col. 1, 2; Rom. 9, 11 e altri) e combatte la dottrina di Origene, di s. Ambrogio, di s. Girolamo e di tutta la tradizione cattolica che insegna altrimenti (Inst., III, cap. …
… Tale verità consta dalla S. Scrittura (Mt. 5, 48; Lc. 14, 25; Phil. 4, 8; I Cor. 7, 29-31; Eph. 1, 4; II Tim. 3, 10; I Pt. 1, 15; I Io. 2, 15; Apoc. 22, 11), dai ss. Padri (s. Agostino, Sermo 96, 7; PL. 38, 588; s. Basilio, Sermo de renunciatione saeculi; PG 31, 628), dalla costante …
1:5
… all'idea di filiazione adottiva (v. ADIZIONS SOPRANNATURALE) in forza di una rigenerazione dell'uomo rinato da Dio; idea non ignota a s. Pietro (I Pt. 1, 3 e 23), frequente negli altri due Apostoli (Io. 1, 12-13; I Io. 3, 1; Rom. 8, 14-15; Gal. 4, 4 sg.; Eph. 1, 5 sg.). …
1:7
sommo sacerdote tra Dio e gli uomini (Hebr. 4, 14-15, 10), esercitò durante la sua vita terrena l'i. d'impetrazione (Lc. 22, 31 sg.; 23, 34; Io. 17, 6-26) e di perfetta soddisfazione dei peccati di tutto il genere umano mediante il sacrificio del suo sangue (Hebr. 9, 11-28; Rom. 3, 25 sg.; Eph. 1, 7), divenendo così l'universale Redentore. …
… nello stile biblico queste due espressioni, anche separatamente prese (per la traditio corporis cf. Is. 53, 12; Mt. 20, 28; Rom. 8, 32; Gal. 1, 4; 2, 20; Eph. 5, 25; I Tim. 2, 6; Tit. 2, 14; Hebr. 10, 10; per l'effusio sanguinis cf. Rom. 3, 25; 5, 9; Eph. 1, 7; I Cor. 14, 20; Hebr. 9, 7; I Pt. 1, 19; I Io. 1, 7) indicano sempre un'immolazione sacrificale. …
1:9
… in ogni sapienza e prudenza, facendosi riconoscere il mistero della sua volontà ch'egli aveva in sé prestabilita per tradurla in atto nella pienezza dei tempi: è (il mistero) di raccogliere tutte le cose in Cristo, sia le celesti come le terrestri » (Eph. 1, 9-10; cf. Col. 1, 26 sgg.).
1:10
… Parallelo antitetico della caduta umana e avveramento della promessa divina nell'Eden (Gen. 3), il mistero dell'A. segna la « pienezza dei tempi » (Gal. 4, 4; Eph. 1, 10) e l'inizio del « Testamento Nuovo » (Jer. 31, 31). « Termine fisso d'eterno consiglio » (Dante, Par., 33, 3), cooperatrice nel divino disegno della Redenzione, « novella Eva », Maria …
… del Corpo della Chiesa» (Col. 1, 18). L'Incarnazione poneva Cristo a capo dell'umanità; il Figlio di Dio fatto uomo diventava di necessità assoluta «il Primogenito di tutta la creazione» (Col. 1, 15), la ricapitolazione delle cose celesti e terrestri» (Eph. 1, 10), «il Mediatore fra Dio e gli uomini» (I Tim. 2, 5). Il Verbo eterno, «nel quale era la vita» (Io. 1, 4), assunse la nostra natura nell'unità della sua Persona divina e la colmò di …
Lc. 1, 32 sg.). È la concezione di tutto il Nuovo Testamento: il tempo messianico è detto: καιρός ἕπανος (I Pt. 1, 5, 20; Ind. 18; I Tim. 4, 1; I Io. 2, 18); πληρωμᾶ τοῦ χρόνου (Gal. 4, 4); τῶν καιρῶν (Eph. 1, 10); τὰ τέλη τῶν αἰώνων (I Cor. 10, 11); συντέλεια τῶν αἰώνων (Hebr. 9, 26; cf. F. Spadafora, Ezechiele, Torino 1948, pp. 280 sg., 291 sg.; E. B. Allo, Apocalypse, p. cxxix; J. Bonsirven, p. 307 sg.).
… Il Figlio di Dio, principio di unione e di coordinazione di tutte le cose create (cf. Col. 1, 16), accentra e ricapitola (ἀναχεραλαιόακαθαι), come principio dell'elevazione ad un ordine soprannaturale, tutto in se stesso (Eph. 1, 10).
… per unirsi al Signore (II Cor. 5, 6-8). Mentre aspetta la morte, Paolo è tutto proteso nella attesa della p. (Phil. 3, 13-21; II Tim. 4, 8), culmine di speranza e di salvezza; intanto continua a compiersi in Gesù l'unione del celeste e del terrestre (Eph. 1, 10). Siamo perciò nell'epoca nuova, ultima, poiché l'era vecchia, con la sua
… In essi e per mezzo di essi tutto confluisce a lui: « Tutto è vostro ma voi siete del Cristo » (I Cor. 3, 23). Tale, infatti, è il disegno di Dio riguardo a Gesù Cristo, cioè che egli abbia il p. in tutto, e che tutto, nel corso dei secoli, tenda a costituirsi e a conformarsi a lui (Col. 1, 1-18; Eph. 1, 10).
… Questo svolgimento del piano divino di salvezza che costituisce la struttura intima della storia umana è detto da s. Paolo olomegis (Eph. 1, 10; sull'uso del termine nel senso di p. divina in atto, cf. G. Kittel, Theol. …
Codice, testimonianza (Deut. 31, 26), sintesi e fondamento dell'alleanza di Jahweh con Israele, la t. di Mosè, cioè i 5 primi libri della Bibbia, si svolge intorno a un tema generale unificatore, che può esprimersi nella tesi seguente: esiste un eterno piano divino (cf. Eph. 1, 10; 3, 9: « economia ») che si realizza progressivamente, contro tutti gli ostacoli, e il cui termine è la creazione del popolo eletto come nazione teocratica, con la legge mosaica quale …
1:12
Secondo il Concilio di Trento (Denz-U, 799): « Justificationis causa efficiens est misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat (I Cor. 6, 11) signam et ungens Spiritu promissionis Sancto, qui est pignus haereditatis nostrae » (Eph. 1, 12 sg.). …
1:13
… Alcuni Padri vedono un cenno di questo segno distintivo in tre testi di s. Paolo (Eph. 1, 13; 4, 30; I Cor. 1, 21-22) che parlano di un σφρχεις (= sigillo) impresso dallo Spirito Santo sui cristiani e sugli Apostoli (ad es. s. Cirillo di Gerusalemme, Catechesis 17, 35; PG …
… In alcuni dei testi del Nuovo Testamento, ove occorra quest'ultima parola, alcuni teologi vedono accenni al c. s. (II Cor. 1, 21, 22; Eph. 1, 13; 4, 30). La esegesi cattolica non è unanime in proposito. …
… specialmente per merito del p. Gardell O. P., che si ricollega alla tesi di Giovanni di S. Tommaso, e del p. Galtier S. J., che, sviluppando una spiegazione accennata già dal Petavio (De Trinit., I. VIII, cap. 5, nn. 1-3) e basata su alcuni testi di s. Paolo (Eph. 1, 13; 4, 30; II Cor. 1, 22) e di alcuni Padri, spiega l'i. con una specie di impressione delle divine Persone nell'anima, come un sigillo produce la sua impronta mediante un contatto reale e immediato.
… 15, 30-32), dalla vittoria perfetta di Cristo sulla morte (ibid. 15, 53-57), dal desiderio posto da Dio nel cuore umano di una reintegrazione perfetta del composto umano (Rom. 8, 22-23), dal carattere e dal dono dello Spirito Santo come divina caparra (Eph. 1, 13-14; 4, 30; II Cor. 5, 4-5), dall'inabitazione dello Spirito Santo (Rom. 8, 11); ne illustrò la possibilità dalla analogia del seme (I Cor. 15, 36). Nella lettera agli Ebrei (6, 1-2) pose …
1:15
… intercede per Sodoma e intercederà per Abimelec; Ex. 32, 11-14; Num. 14, 13-20: Mosè intercede per il popolo; I Sam. 7, 8 sg.; Samuele; Job. 42, 8: Giobbe), sia del Nuovo (ad es., la forma plurale nelle domande del Pater; Act. 7, 60; 12, 5; Rom. 15, 30; Eph. 1, 15; 6, 8-20; I Tim. 2, 1-4; Iac. 5, 16-18), nonché dai documenti della tradizione ecclesiastica sulla prassi dei fedeli, sia privata, sia liturgica, ad es., l'ammonimento della Didachè, …
1:17
… (Mt. 11, 28), pacifica il cuore, rinnova l'uomo interiore (II Cor. 4, 16); altre volte sorge come un'improvvisa fiammata di amore divino, che non permette più sul momento di amare alcunché all'infuori di Dio (Ps. 72, 23-28), o una viva luce di fede (Eph. 1, 17-19), un giubilo del cuore che accelera il santo operare (Ps. 118, 32), o una specie di ebbrezza spirituale che si effonde in lodi divine (Eph. 5, 18-19), quali il Magnificat.
… conoscenza, che Dio ha di se stesso, e in genere ai misteri di Dio non può avvenire con la sola intelligenza naturale, ma suppone un influente interiore di Dio, la comunicazione di un nuovo principio conoscitivo (1 Cor. 2, 16; 1 Cor. 2, 10-11; cf. Mt. 16, 17; Eph. 1, 17-18; 3, 14-19).
1:18
… La sua Risurrezione è sicura garanzia della nostra (I Cor. 6,14; cf. anche Eph. 1, 18-20). Uniti a lui come membra al capo, noi siamo già in un certo senso nella gloria, poiché non c'è
1:20
Nello stesso Nuovo Testamento suppongono od attestano la realtà dell'A. o della presenza dell'umanità glorificata di Cristo in cielo gli apostoli Paolo, Pietro e Giovanni (I Thess. 1, 10; Eph. 1, 20-22; 4, 10; 6, 9; specialmente Hebr. 9, 24 [e 7, 27; 8, 1, 10, 12; ecc.]; I Pt. 3, 22; I Io. 2, 1). Le testimonianze sono più che sufficienti per compensare il silenzio di Mattos, …
1:21
… detto ἀρχάγγελος; l'« arcangelo » (v.) ricorre in I Thess. 4, 14 e in Iud. 9, Oltre i cherubini e i serifini noti dal Vecchio Testamento, il Nuovo Testamento accenna a classi chiamate troni, dominazioni, virtù, principati e potestà (Col. 1, 16; Eph. 1, 21; 3, 10); ma non è chiara la distinzione gerarchica. …
… Ma fin dall'evo apostolico, viviamo nella « fine dei tempi » (I Cor. 10, 11), e la campagna vittoriosa di Gesù contro il suo nemico è in corso (Io. 16, 33; Apoc. 2, 27; Eph. 1, 21-22); la parousia di Gesù segnerà lo scontro decisivo, l'epilogo del trionfo eterno, dopo l'estremo sussulto del mostro.
1:22
… Un solo Dio e Padre di tutti, che è sopra di tutti, e per tutte le cose, e in tutti noi » (Eph. 4, 3-6; cf. 1, 22-23). Nel testo citato altri esegeti intendono « spirito » come detto dello Spirito Santo. …
1:23
Il corpo di Cristo è la Chiesa (Eph. 1, 23). Con il B. si entra a far parte di essa. …
… La Chiesa, come egli sovente insegna (ad es., Eph. 1, 23; Col. 1, 24), è il corpo di Cristo; i fedeli si rivestono di Cristo, sono inseriti in Cristo; « in Cristo Gesù » è la sua espressione preferita, caratteristica, ripetuta ben 164 volte …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.