He rebuketh them for going to lavv before Iudges that vvere not Christians, 9 telling that extorsion (as many other offenses likevvise) is a mortal sinne. 12 And vvith diuers reasons he inueigheth against fornication, bidding also to flee al occasion thereof.
1Dare any of you, having a matter against another, go to be judged before the unjust: and not before the saints?Ha cuore alcuno di voi, avendo lite con un altro, di stare in giudizio dinanzi agli ingiusti piuttosto, che dinanzi ai santi?DARE any of you hauing a matter against an other, to be iudged before the vniust, and not before the saincts?Audet aliquis vestrum habens negotium adversus alterum, judicari apud iniquos, et non apud sanctos ? 2Know you not that the saints shall judge this world? And if the world shall be judged by you, are you unworthy to judge the smallest matters?Non sapete voi, che i santi giudicheranno il mondo? Che se per voi sarà giudicato il mondo, siete voi indegni dì giudicare di cose tenuissime?Or knovv you not that the saincts shal iudge of the vvorld? And if the vvorld shal be iudged by you: are you vnvvorthie to iudge of the lest things?an nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt ? et si in vobis judicabitur mundus, indigni estis qui de minimis judicetis ? 3Know you not that we shall judge angels? How much more things of this world?Non sapete voi, che noi giudicheremo gli Angeli? Quanto più delle cose del secolo?Knovv you not that vve shal iudge Angels? hovv much more secular things?Nescitis quoniam angelos judicabimus ? quanto magis sæcularia ? 4If therefore you have judgments of things pertaining to this world, set them to judge who are the most despised in the church.Se adunque avrete lite di cose del secolo: ponete a tribunale per giudicarle quegli, che non sono niente stimati nella Chiesa.If therfore you haue secular iudgements: the contemptible that are in the Church, set them to iudge.Sæcularia igitur judicia si habueritis: contemptibiles, qui sunt in ecclesia, illos constituite ad judicandum. 5I speak to your shame. Is it so that there is not among you any one wise man that is able to judge between his brethren?Dico questo per farvi arrossire. Così adunque non v'ha tra voi neppur un sapiente, che possa entrar di mezzo a giudicare del fratello?I speake to your shame. So is there not among you any vvise man, that can iudge betvvene his brother?Ad verecundiam vestram dico. Sic non est inter vos sapiens quisquam, qui possit judicare inter fratrem suum ? 6But brother goeth to law with brother: and that before unbelievers.Ma il fratello litiga col fratello: e questo dinanzi agl'infedeli?but brother vvith brother contendeth in iudgement: and that before infidels?Sed frater cum fratre judicio contendit: et hoc apud infideles ? 7Already indeed there is plainly a fault among you, that you have law suits one with another. Why do you not rather take wrong? Why do you not rather suffer yourselves to be defrauded?E già assolutamente delitto per voi l'aver tra voi delle liti. E perché non piuttosto vi prendete l'ingiuria? Perché non piuttosto soffrite il danno?Novv certes there is plainely a fault in you, that you haue iudgements amōg you. Vvhy do you not rather take vvrong? vvhy do you not rather suffer fraude?Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habetis inter vos. Quare non magis injuriam accipitis ? quare non magis fraudem patimini ?
8But you do wrong and defraud: and that to your brethren.Ma voi fate ingiuria e portate danno: e ciò a' fratelli.But your selues doe vvrong and defraude: and that to the brethren.Sed vos injuriam facitis, et fraudatis: et hoc fratribus. 9Know you not that the unjust shall not possess the kingdom of God? Do not err: Neither fornicators nor idolaters nor adulterers:Non sapete voi, che gli ingiusti non saranno eredi del regno di Dio? Badate di non errare: né i fornicatori, né gli idolatri, né gli adulteri,Knovv you not that the vniust shal not possesse the kingdom of God? Do not erre, Neither fornicatours, nor seruers of Idols, nor aduouterers, nor the effeminat, nor the liers vvith mankinde,An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt ? Nolite errare: neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, 10Nor the effeminate nor liers with mankind nor thieves nor covetous nor drunkards nor railers nor extortioners shall possess the kingdom of God.Né gli effeminati, né quei, che peccano contro natura, né i ladri, né gli avari, né gli ubbriachi, né i maledici, né i rapaci avranno l'eredità del regna di Dio.nor theeues, nor the couetous, nor drunkards, nor railers, nor extorsioners shal possesse the kingdom of God.neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt. 11And such some of you were. But you are washed: but you are sanctified: but you are justified: in the name of our Lord Jesus Christ and the Spirit of our God.E tali eravate alcuni: ma siete stati mondati, ma siete stati santificati, ma siete stati giustificati nel nome del Signore nostro Gesù Cristo, e mediante lo spirito del nostro Dio.And these things certes you vvere: but you are vvashed, but you are sanctified, but you are iustified in the name of our Lord IESVS Christ, and in the Spirit of our God.Et hæc quidam fuistis: sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in Spiritu Dei nostri. 12All things are lawful to me: but all things are not expedient. All things are lawful to me: but I will not be brought under the power of any.Tutto mi è permesso, ma non tutto torna bene. Tutto mi è permesso, ma io non sarò schiavo di cosa alcuna.Al things are lavvful for me, but al things are not expedient. Al things are lavvful for me, but I vvil be brought vnder the povver of none.Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt: omnia mihi licent, sed ego sub nullis redigar potestate. 13Meat for the belly and the belly for the meats: but God shall destroy both it and them. But the body is not for fornication, but for the Lord: and the Lord for the body.Il cibo per il ventre, ed il ventre per i cibi: ma Dio distruggerà e quello, e questi: il corpo poi non per la fornicazione, ma pel Signore: e il Signore pel corpo.The meate to the belly, and the belly to the meates: but God vvil destroy both it and them: and the body not to fornication, but to our Lord, and our Lord to the body.Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et has destruet: corpus autem non fornicationi, sed Domino: et Dominus corpori.
14Now God hath both raised up the Lord, and will raise us up also by his power.Iddio però e risuscitò il Signore: e noi risusciterà con la sua potenza.But God both hath raised vp our Lord, and vvil raise vp vs also by his povver.Deus vero et Dominum suscitavit: et nos suscitabit per virtutem suam. 15Know you not that your bodies are the members of Christ? Shall I then take the members of Christ and make them the members of an harlot? God forbid!Non sapete voi, che i vostri corpi sono membra di Cristo? Prese adunque le membra di Cristo, le farò membra di meretrice? Dio me ne guardi.Knovv you not that your bodies are the members of Christ? Taking therfore the members of Christ, shal I make them the members of an harlot? God forbid.Nescitis quoniam corpora vestra membra sunt Christi ? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis ? Absit. 16Or know you not that he who is joined to a harlot is made one body? For they shall be, saith he, two in one flesh.Non sapete voi, che chi si unisce ad una meretrice, divien (con essa) un solo corpo? Imperocché (dice) saranno i due solo una carne.Or knovv you not, that he which cleaueth to an harlot, is made one body? For they shal be, saith he, tvvo in one flesh.An nescitis quoniam qui adhæret meretrici, unum corpus efficitur ? Erunt enim (inquit) duo in carne una. 17But he who is joined to the Lord is one spirit.Chi poi sta unito col Signore, è un solo spirito con lui.But he that cleaueth to our Lord, is one spirit.Qui autem adhæret Domino, unus spiritus est. 18Fly fornication. Every sin that a man doth is without the body: but he that committeth fornication sinneth against his own body.Fuggite la fornicazione. Qualunque peccato, che faccia l'uomo, è fuori del corpo: ma il fornicatore pecca contro il proprio corpo.Flee fornication. Euery sinne vvhatsoeuer a man doeth, is vvithout the body: but he that doth fornicate, sinneth against his ovvne body.Fugite fornicationem. Omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est: qui autem fornicatur, in corpus suum peccat. 19Or know you not that your members are the temple of the Holy Ghost, who is in you, whom you have from God: and you are not your own?Non sapete voi, che le vostre membra son tempio dello spirito santo, il quale è in voi, ed il quale è stato a voi dato da Dio, e che non siete di voi stessi?Or knovv you not that your members are the temple of the holy Ghost vvhich is in you, vvhom you haue of God, and you are not your ovvne?An nescitis quoniam membra vestra, templum sunt Spiritus Sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo, et non estis vestri ? 20For you are bought with a great price. Glorify and bear God in your body.Imperocché siete stati comperati a caro prezzo. Glorificate, e portate Dio nel vostro corpo.For you are bought vvith a great price. Glorifie and beare God in your body.Empti enim estis pretio magno. Glorificate, et portate Deum in corpore vestro.
6:1
Witham
Go to law before the unjust. St. Paul here dissuades the new Christians from carrying their differences and causes about their temporal concerns before judges who were infidels, especially seeing the saints and the elect shall one day judge, that is, condemn all the wicked, and even the apostate angels, by approving the sentence which Christ shall pronounce against them at the day of judgment. (Witham)
6:3
St. Thomas Aquinas
Judge angels? That is, the wicked angels, the devils. (St. Thomas Aquinas)
6:4
Witham
Set them to judge, who are the most despised in the Church. Rather make choice of Christians of lesser parts and talents, than have recourse to infidels, who will be scandalized at the injuries and injustice done by Christians to each other. Besides you cannot but have some wise men among you to decide such matters. (Witham)
Estius
St. Paul does not here mean to tell the Corinthians that they must choose the most despised and the most ignorant, but he wishes to inform them that if there were none but men of this description in the Church, it would still be much more preferable to appoint these judges than to go to law before idolatrous judges. (Estius)
It is plainly a fault,[Ver. 7. Omnino delictum est, ettema, a diminutive, from etton, minus, a failing, a weakness, a fault.] weakness in you to run to such heathen judges: you should rather bear, and put up with the injuries done to you.
Challoner
A fault. Law-suits can hardly ever be without a fault, on one side or the other; and oftentimes on both sides. (Challoner)
6:8
Witham
Defraud....your brethren. That is, you still make yourselves much more guilty by the injustices done to one another: for the unjust, and all they who are guilty of such crimes as I have mentioned, shall not possess the kingdom of God. And some of you were guilty of part of them, which have been washed off by your conversion, and your baptism, when you were justified. (Witham)
Estius
And such some of you were. It is probable that this was added by the apostle, to soften his preceding words, lest he might seem to accuse all the Corinthians of each of these sins, and he likewise adds, such indeed you were, but now you are washed, etc. etc. (Estius; St. Thomas Aquinas)
6:12
All things are lawful to me. We cannot take the words in the obvious sense, St. Paul having just before declared, that unjust dealers, fornicators, drunkards, shall not possess the kingdom of God. Some expound the words, as if he said, I have free-will and liberty to do what I will. Others think that the apostle speaks not of all things in general, but with this or the like limitation, all things that are indifferent of their own nature, or all things that are not forbidden by the law of God, and this seems agreeable enough to what he had said of going to judges that were infidels, which, though not a thing unlawful in itself, was not expedient. It may also be connected with what follows of meats, to signify that in the new law any meats may be eaten; (see 1 Corinthians 8.) but it may be expedient to abstain, when it would be a scandal to the weak.
Witham
But I will not be brought under the power of any. It does not appear by the Latin or Greek text, whether the construction be under the power of any person or of any thing. There are divers interpretations; the most probable seems to be, that these words are again to be taken as connected with what went before, and with what follows, to wit, that though it be not unlawful in itself to go before judges that are infidels, or to eat any kind of meats, yet I will not permit my love of money, nor my sensual appetite, to make me a slave to such passions, so as to do things that are not convenient, much less to do things unlawful. (Witham)
Challoner
All things are lawful, etc. That is, all indifferent things are indeed lawful, inasmuch as they are not prohibited; but oftentimes they are not expedient; as in the case of law-suits, etc. And much less would it be expedient to be enslaved by an irregular affection to any thing, how indifferent soever. (Challoner)
6:13
etc. Meat for the belly. That is, meat is necessary for the support of nature, though this or that kind of meat be indifferent: and we ought to reflect, that God in a short time will destroy both the meats, and the appetite of eating, and the body shall shortly die, but it shall rise again.
Know you not that your bodies are the members of Christ....and the temple of the Holy Ghost. Man consists of soul and body; by baptism he is made a member of that same mystical body, the Church, of which Christ is the head: In baptism both the soul and body are consecrated to God: they are made the temple of the Holy Ghost, inasmuch as the spirit and grace of God inhabits in men, who are sanctified. Christ redeemed both our souls and bodies, both which he designs to sanctify, and to glorify hereafter in heaven; so that we must look upon both body and soul as belonging to Christ, and not as our own.
Shall I, then, taking the members of Christ, make them the members of an harlot, by a shameful and unlawful commerce?
Witham
Fly fornication. Such sins are chiefly to be avoided by flight, and by avoiding the occasions and temptations. Other sins are not committed by such an injury done to the body, but by an abuse of something else, that is different from the body, but by fornication and sins of uncleanness, the body itself is defiled and dishonoured, whereas the body ought to be considered as if it were not our own, being redeemed by our Saviour Christ, consecrated to him, with an expectation of a happy resurrection, and of being glorified in heaven. Endeavour, therefore, to glorify God in your body, by employing it in his service, and bear him in your body by being obedient to his will. (Witham)
We know and we believe that we carry about Jesus Christ in our bodies, but it is the shame and condemnation of a Christian to live as if he neither knew or believed it. If fornication is a great crime in a pagan, in a Christian it is a species of sacrilege, accompanied with injustice and ingratitude. Whoever yields to impurity, converts his body into the temple of Satan, glorifies and carries him about, tearing away the members of Jesus Christ, to make them the members of a harlot.
6:7
A fault.... Lawsuits can hardly ever be without a fault, on the one side or the other; and oftentimes on both sides.
6:12
All things are lawful, etc.... That is, all indifferent things are indeed lawful, inasmuch as they are not prohibited; but oftentimes they are not expedient; as in the case of lawsuits, etc. And much less would it be expedient to be enslaved by an irregular affection to any thing, how indifferent soever.
6:2
The faithful iudge and giue sentence vvith God at the later day, specially the Apostles and the perfect Christiās that haue forsaken al for Christs sake.
6:6
6. Contendeth in iudgement.] Going to law before heathen or heretical iudges. To be giuen much to brabling and litigiousnes for euery trifle, to spend a pound rather then lose a peny, the Apostle much reprehendeth in Christian men. For a Christian man to dravv an other to the iudgements seates and courtes of Heathen Princes (vvhich then onely reigned) and not to suffer their controuersies and quarels to be taken vp among them selues brotherly and peaceably, was a great fault: as, for one Catholike to draw an other for mere trifles, Going to lavv not for biddē: but to agree othervvise, better. before secular or heretical Officers, is a very vnchristian part.
6:7
7. A fault.] He forbade not al iudgements of controuersies, but onely signified that it was a fault, and that it proceded of some iniuries done one to an other, and imperfections, that they so molested one an other: and that it had been more agreeable to Christian perfection and charitie, rather to tolerate and suffer a smal iniurie, then to draw his fellow to iudgement and seates.
6:9
〈Greek〉
For this, the English bible 1562 falsely translateth, vvorshippers of images.
6:15
Concordanza Gen. 2, 24.
6:18
Fornication is not onely enemy to the soule, but wasteth, weakeneth, corrupteth and defileth the body, more properly and directly then any other sinnes doe.
6:1
Tertulliano † 220 d.C. To His Wife 2.6
… And she will have to go forth (from her house) by a gate wreathed with laurel, and hung with lanterns, as from some new consistory of public lusts; she will have to sit with her husband ofttimes in club meetings, oft-times in taverns; and, wont as she was formerly to minister to the “saints,” will sometimes have to minister to the “unjust.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
… Whence the apostle withal judges, and that in a case of fornication, that “such a man must be surrendered to Satan for the destruction of the flesh;” chiding them likewise because “brethren” were not “judged at the bar of the saints:”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.45
In the first Epistle of Paul to the Corinthians: “Dares any of you, having a matter against an other, to discuss it among the unrighteous, and not among the saints? Know ye not that the saints shall judge this world?”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.79
… And now may their blasphemy fall upon the head of the ungodly! All fear has been banished from souls, shamelessness has taken its place, and knowledge and the deep things of the Spirit are at the disposal of anyone who will; and we all become pious by simply condemning the impiety of others; and we claim the services of ungodly judges,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.27
27. And that he has chosen heathen is rightly to be condemned; for he has disregarded the Apostle’s command, where he says: “Dare any of you, having a matter against another, go to law before the unjust and not before the saints? Do ye not know the saints shall judge the world?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 16.1
… For it was not becoming, that you should be instructed by him; but you ought yourselves to be teachers to all the unbelievers. Paul did not permit even going to law before the unbelievers;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[4.] C. vi. ver. 1 . “Dare any one of you, having a matter against his brother, ( τὸν ἀδελφὸν , rec. text τὁν ἓτερον .) go to law before the unrighteous, and not before the saints?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 5
… yea, I judge not mine own self. For I know nothing against myself, yet am I not hereby justified.” ( 1 Cor. iv. 3, 4 .) This is of a spirit that becomes a Christian; and again, “Dare any of you, having a matter against his neighbor, go to law before the unrighteous, and not before the saints”? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.18
… Now therefore there is utterly a fault among you, because ye go to law one with another: why do ye not rather take wrong? why do ye not rather suffer yourselves to be defrauded? Nay, ye do wrong, and defraud, and that your brethren. Know ye not that the unrighteous shall not inherit the kingdom of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 78
… “But I speak this by permission, and not of commandment.” Who, then, can deny that it is a sin, when confessedly it is only by apostolic authority that permission is granted to those who do it? Another case of the same kind is where he says: “Dare any of you, having a matter against another, go to law before the unjust, and not before the saints?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.15
… or at least harass the weak, and compel them to bring their causes before us: to whom we dare not say, “Man, who made me a judge or a divider over you?” For the Apostle instituted ecclesiastical judges of such causes, forbidding Christians to contend in the forum.
Ecumenical Councils The Canons of the 217 Blessed Fathers who assembled at Carthage 59
“According to the Apostolic law,” viz., that of St. Paul,
6:2
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 11
… If a man does not keep himself from covetousness, he shall be defiled by idolatry, and shall be judged as one of the heathen. But who of us are ignorant of the judgment of the Lord? “Do we not know that the saints shall judge the world?”
Tertulliano † 220 d.C. To His Wife 2.6
… she will have to sit with her husband ofttimes in club meetings, oft-times in taverns; and, wont as she was formerly to minister to the “saints,” will sometimes have to minister to the “unjust.” And will she not hence recognise a prejudgment of her own damnation, in that she tends them whom (formerly) she was expecting to judge ?
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Epistles, or Fragments of Epistles 3.10
10. Those sainted martyrs, accordingly, who were once with us, and who now are seated with Christ, and are sharers in His kingdom, and partakers with Him in His judgment
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 11
… xv. 8 .) But notwithstanding, see this lowly man, when the time called on him, to what a pitch he raises the spirit of the disciples, not teaching pride but instilling a wholesome courage. For with these same discoursing he saith, “And if the world shall be judged by you, are ye unworthy to judge the smallest matters?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[8.] Having thus, you see, abashed them from arguments on general principles, and before that, from the rewards proposed
6:3
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 2.9
… Undoubtedly, when you demand for it an equality with God, that is, a freedom from fault, I contend that it is infirm. But when the comparison is challenged with an angel, I am compelled to maintain that the head over all things is the stronger of the two, to whom the angels are ministers, who is destined to be the judge of angels,
Tertulliano † 220 d.C. On Repentance 7
… Grieve and groan he must of necessity over the fact that, by the grant of pardon, so many works of death in man have been overthrown, so many marks of the condemnation which for merly was his own erased. He grieves that that sinner, (now) Christ’s servant, is destined to judge him and his angels.
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women 1.2
… but that, being turned from simplicity and sincerity, they, together with (the angels) themselves, might become offensive to God. Sure they were that all ostentation, and ambition, and love of pleasing by carnal means, was dis pleasing to God. And these are the angels whom we are destined to judge:
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 14
… have I not seen Christ Jesus our Lord?” With what kind of superciliousness, on the contrary, was he compelled to declare, “But to me it is of small moment that I be interrogated by you, or by a human court-day; for neither am I conscious to myself (of any guilt);” and, “My glory none shall make empty.” “Know ye not that we are to judge angels?”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.13
… While we say this, we are not ignorant that the men who will be saved in Christ surpass some angels—namely, those who have not been entrusted with this office—but not all of them. For we read, “Which things angels desire to look into,” where it is not said “all” angels. And we know also this—“We shall judge angels”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 22.16
16. Remember that the Apostle also said, We shall judge angels .
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 75
… and, behold, a greater than Jonas is here;” and, “The queen of the south shall condemn this generation, because she came to hear the wisdom of Solomon;” and of an equal again, “They shall be your judges;” and again of one at advantage, “Know ye not, that we shall judge angels, how much more things that pertain to this life?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 17
… But if this even with thy fellow-servants were an insult, how much more with the Master! But if you have a mind to learn on other grounds to feel scorn for the thing, be of a lofty mind, laugh at appearances, increase thy love of real glory, be filled with a spiritual temper, say to thy soul as Paul did, “Knowest thou not that we shall judge angels?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… These things are not so, surely they are not! Deceive not yourselves, beloved. For if there is no hell, how are the Apostles to judge the twelve tribes of Israel? How cometh Paul to say, “Know ye not that we shall judge Angels? how much more things of this life?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… vi. 12 .) Then too he puts our prize in heavenly places. For we struggle not for things of the earth, he says, but for Heaven, and the things in the Heavens. And to others, he says, “Know ye not that we shall judge Angels? how much more the things of this life?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 11
… Ought we not to judge ourselves and our own misdeeds? Yes surely: there is great need to do this when we sin. But Paul said not this, “For I know nothing,” saith he, “against myself.” What misdeed then was he to judge, when he “knew nothing against himself?” Yet, saith he, “he was not justified.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
Ver. 3 . “Know ye not that we shall judge angels? how much more, things which pertain to this life?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.5
… but he unmistakeably considers himself to be included in the number of the judges when he says, “Know ye not that we shall judge angels?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.18
… of whom the apostle says, that in the judgment of the resurrection they shall be condemned by the saints: ‘Know ye not,’ says he, ‘that we shall judge angels?’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 28.6
… until justice is turned into judgment.” “Until the justice,” which is now in His saints, “be turned into judgment;” when that shall be fulfilled which was said to them, “Ye shall sit upon twelve thrones, judging the twelve tribes of Israel.” The apostle had righteousness, but not yet that judgment of which he says, “Know ye not that we shall judge angels?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.10
… For like as they that are to judge are from the whole world, so also they that are to be judged are from the whole world. The Apostle Paul of himself, when he was reproving believing laymen, because they referred not their causes to the Church, but dragged them with whom they had matters before the public, said, “Know ye not that we shall judge Angels?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.39
… and the virtue of Him in the clouds.” For not alone He shall come to judgment, but with the elders of His people: to whom He hath promised that they shall sit upon thrones to judge, who even shall judge angels.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 86.21
… Yet wherefore saith He not this also? Was it not said to servants, “Ye shall sit upon twelve thrones, judging the twelve tribes of Israel”? and the servants say, “Know ye not that we shall judge Angels?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 87.4
… “Ye shall sit,” says our Saviour, “on twelve thrones, judging the twelve tribes of Israel.” If there are twelve thrones there, there will be no room for the judgment-seat of Paul, the thirteenth Apostle, though he says that he shall judge not men only, but even Angels; which, but the fallen Angels? “Know ye not, that we shall judge Angels,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 101.9
… “Mine eyes,” he saith, “were upon such as are faithful in the land, that they might sit with me” ( ver. 6 ). That is, that with Me they might be seated. In what sense are they “to sit”? “Ye shall sit on twelve thrones, judging the twelve tribes of Israel.” The faithful of the earth judge, for to them it is said, “Know ye not, that we shall judge angels?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 111.6
6. “The works of His hands are verity and judgment” ( ver. 7 ). Let verity be held by those who are judged here. Martyrs are here sentenced, and brought to the judgment-seat, that they may judge not only those by whom they have been judged, but even give judgment on angels,
6:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[6.] Ver. 4 . “If then ye have to judge things pertaining to this life, set them to judge who are of no account in the Church.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 78
… “If then ye have judgments of things pertaining to this life, set them to judge who are least esteemed in the Church. I speak to your shame. Is it so, that there is not a wise man among you? no, not one that shall be able to judge between his brethren? But brother goeth to law with brother, and that before the unbelievers.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 37
… To your abashment I say it: is it so that there is not among you any wise man who can judge between his brother, but brother goeth to law with brother, and that before infidels?”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.7
… ii. 4 ). Hence to the rulers of the Church he both commends the studies of leisure and points out the remedies of counsel, saying, If then ye should have secular judgments, set them to judge who are contemptible in the church (
Pseudo-Cyprian On the Glory of Martyrdom 28
… That is the very voice of Christ, who says: “He that loveth his life in this world, shall lose it in the world to come; but he that hateth his life in this world, shall find it in the world to come.” Moreover, also, the Apostle Paul says: “Be ye imitators of me, as I also am of Christ.”
6:5
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.27
… “Dare any of you, having a matter against another, go to law before the unjust and not before the saints? Do ye not know the saints shall judge the world?” And below he says: “Is it so, that there is not a wise man among you, who can judge between heathen? But brother goeth to law with brother, and that before the unbelievers.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 10
… Since for their sake they were made such as they were, yea, moreover, had received grace. But seeing that these also were sure to boast, on this account he cuts out beforehand this disease too, saying, “As God gave to every man,” (Supr.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
… “Is it so, that there is not a wise man among you, not even one?” he adds, “who shall be able to judge in the case of his brother.” For when brother goes to law with brother, there is never any need of understanding and talent in the person who is mediating in the cause, the feeling and relationship contributing greatly to the settlement of such a quarrel.
6:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
Ver. 6 . “But brother goeth to law with brother, and that before unbelievers.”
6:7
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.45
… “Now indeed there is altogether a fault among you, because ye have judgments one against another. Wherefore do ye not rather suffer injury? or wherefore are ye not rather defrauded? But ye do wrong, and defraud, and this your brethren. Know ye not that the unrighteous shall not obtain the kingdom of God?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 16
And what is the unsuitable time? When we do so as avenging ourselves: which Paul also forbidding, said “Avenge not yourselves, dearly beloved, but rather give place unto wrath.” When we are contending for riches: yea, for this hath he also taken away, where he saith, “Why do ye not rather take wrong? why do ye not rather suffer yourselves to be defrauded?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[7.] Ver. 7 . “Nay, already it is altogether a defect in you, that ye have lawsuits one with another.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 26
… iii. 18 .) And where he advises them not to go to law before them that are without, and to do no wrong; he goeth further, and takes away even the very going to law, and counsels them not only to do no wrong, but even to suffer wrong. (c.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 23
… Therefore neither is the passion natural to us. So then if thou art made captive by it, thou wilt suffer so much the more the vilest punishment. Therefore surely, it is, that Paul, permitting even a second marriage, demands in the case of money great strictness, saying, “Why not rather take wrong? why not rather be defrauded?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 10
… And how will you be able to excuse yourself? Do you not hear Paul saying, “Why not rather take wrong? Why not rather be defrauded? Nay, but ye yourselves do wrong, and defraud, and that your brethren.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 16
… For had not this been so, Paul would not have enjoined the disciples rather to endure wrong than to inflict it, when he says, “Why do ye not rather take wrong? Why do ye not rather suffer yourselves to be defrauded?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 41
… Wherefore Paul, knowing that we slay ourselves when we smite others, saith, “Why do ye not rather take wrong? Why do ye not rather suffer yourselves to be defrauded?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 20
Why then dost thou grieve? Because thou hast no property? But consider that thou hast had the occasion of sin taken away. But is it because thou hadst [property] and hast been deprived of it? But thou hast acquired the good will of God. And how have I acquired it (you say)? He has said, “Wherefore do ye not rather suffer wrong?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 25
… if thou art injured, then thou art uninjured; if thou punish, then thou hast not punished another, but hast punished thyself. For “he that loveth iniquity,” it is said, “hateth his own soul.” ( Ps. xi. 5 , LXX.) Seest thou that thou dost not injure, but art injured? Therefore also Paul says, “Why do ye not rather take wrong?” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 78
… “Now therefore there is utterly a fault among you, because ye go to law with one another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 5.9
… But I speak this by permission, and not of commandment." To such the same apostle also says, "Now therefore there is utterly a fault among you, that ye go to law one with another;" while, in consideration of their infirmity, he adds, "If ye have judgments of things pertaining to this life, set them to judge who are least esteemed in the Church."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 5
… For why do ye not rather suffer wrong? Why are ye not rather defrauded? Nay, ye do wrong and defraud; and that, your brethren. Know ye not that the unrighteous shall not possess the kingdom of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 81.20
… He does not take away other men’s things, but reclaims his own, and has a law-suit with his brother. For to such it is said, “Now indeed there is altogether a fault among you, because ye have law-suits with each other.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 146.6
… what “truth” doth He “keep,” and wherein doth “He keep it for ever”? “Who executeth judgment for them that suffer wrong” ( ver. 7 ). He avengeth them that suffer wrong. There cometh at once to thee the voice of the Apostle: “now therefore there is altogether a fault among you, that ye go to law one with another: why do ye not rather suffer wrong?”
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 2.2
… And consequently, as His will suffers no change, let no man presume on matters which are not conceded to him. And herein is the meaning of that word which the apostle speaks: “Now therefore there is utterly a fault among you, because ye go to law one with another. Why do ye not rather take wrong? why do ye not rather suffer yourselves to be defrauded?”
6:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
Ver. 8 . “Nay, ye yourselves do wrong, and defraud, and that your brethren.”
6:9
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 16
Do not err, my brethren. Those that corrupt families shall not inherit the kingdom of God.
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 7
… neither adulterers, nor effeminate persons, nor abusers of themselves with mankind, nor fornicators, nor revilers, nor drunkards, nor thieves, can inherit the kingdom of God.”
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 5
… For it is well that they should be cut off from the lusts that are in the world, since “every lust warreth against the spirit;” and “neither fornicators, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, shall inherit the kingdom of God,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.27.4
… and the apostle says, “Know ye not that the unrighteous shall not inherit the kingdom of God? Be not deceived: neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, not effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor thieves, nor covetous, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners, shall inherit the kingdom of God.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.11
… And these ye indeed have been; but ye have been washed, but ye have been sanctified, but ye have been justified in the name of the Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… Just as, again, among all other crimes—nay, even before all others—when affirming that “adulterers, and fornicators, and effeminates, and co-habitors with males, will not attain the kingdom of God,” he premised, “Do not err”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 12
… And such indeed were you; but ye are washed; but ye are justified; but ye are sanctified in the name of our Lord Jesus Christ, and by the Spirit of our God.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.66
… “Neither fornicators, nor those who serve idols, nor adulterers, nor effeminate, nor the lusters after mankind, nor thieves, nor cheaters, nor drunkards, nor revilers, nor robbers, shall obtain the kingdom of God. And these things indeed ye were: but ye are washed, but ye are sanctified in the name of our Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 3.8
… Though thou be a publican, or a fornicator, have hope of salvation: the publicans and the harlots go into the kingdom of God before you . Paul also is witness, saying, Neither fornicators, nor adulterers, nor the rest, shall inherit the kingdom of God. And such were some of you: but ye were washed, but ye were sanctified
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… The former is a discipline which accustoms to courteousness and good morals, the latter to abstinence and patience; the former as it were on an open stage, the latter in secret; the one is visible, the other hidden. And so he who was a good athlete said: “We are made a spectacle to this world and to Angels.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Instructions to Catechumens 1.3
… And in order that thou mayest not think that what is said is mere vain boasting, hear Paul speaking of the power of the laver, “Be not deceived: neither idolators, nor fornicators, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with men, nor covetous, not drunkards, not revilers, not extortioners shall inherit the kingdom of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 16
Let us not then regard the words merely, but realizing the things themselves, and his feeling, let us consider how great a wound is made by this word, and unto how much evil it proceeds. For this cause Paul likewise cast out of the kingdom not only “the adulterous” and “the effeminate,” but “the revilers”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 9
As I said then; that it hath no end, Christ has declared. Paul also saith, in pointing out the eternity of the punishment, that the sinners “shall pay the penalty of destruction, and that for ever” ( 2 Thess. i. 9 .) And again, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[8.] Having thus, you see, abashed them from arguments on general principles, and before that, from the rewards proposed ; he shuts up the exhortation with a threat, making his speech more peremptory, and saying thus, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 37
… xi. 16 .) But he doth not this everywhere, but only where the offences are not very great, and then rather as putting them to shame. Since when he discourses of other sins, he speaks not thus. But how? “Be not deceived: neither fornicators, nor effeminate, shall inherit the kingdom of God.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 4
… And who then is this? The Devil. He does much the same also in the Epistle to the Corinthians, where, after saying, “Be not deceived, neither fornicators, nor idolaters,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 5
… For where love is, with virtue, no man overreacheth another in any matter. Mark also what Paul says, “Be not deceived, neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor covetous, nor drunkards, nor revilers, shall inherit the kingdom of God. And such were some of you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 30
“Without which” (he says) “no man shall see the Lord.” Which he also says in the [Epistle] to the Corinthians. “Be not deceived: neither fornicators, nor adulterers, nor idolaters, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor covetous persons, nor thieves, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners, shall inherit the kingdom of God.” (
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 1.31
… But I give you fair warning, and will repeat it again and again. You are attacking a creature who has horns: and, if it were not that I lay to heart the words of the Apostle
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.18
“We believe that not only those who have committed great sins will be cast out from the kingdom of heaven, such as fornicators and adulterers, and those who defile themselves with mankind, and thieves, but those also who have done evil of a less flagrant kind, since it is written;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 29.5
… And such were some of you: but ye are washed, but ye are sanctified, but ye are justified in the name of the Lord Jesus, and by the Spirit of our God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 67
… And that must be false which Paul himself says in another place: “Be not deceived: neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor thieves, nor covetous, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners; shall inherit the kingdom of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.19
… "Be not deceived," he says: "neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor thieves, nor covetous, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners, shall inherit the kingdom of God."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.25
… that the spirits were subject unto them: “But rejoice,” says He, “because your names are written in heaven;” I suppose, in that city of Jerusalem which is in heaven, in which only the righteous and holy shall reign. “Know ye not,” says the apostle, “that the unrighteous shall not inherit the kingdom of God?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 23.15
… “Be not deceived: neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor defilers of themselves with mankind, nor thieves, nor covetous persons, nor drunkards, nor railers, nor extortioners shall possess the kingdom of God.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.27
… For, when Paul inserted the vice of fornication among so many execrable crimes, he indicated the guilt of it, saying, Neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with mankind, nor thieves, nor covetous, nor drunkards, nor revilers, nor extortioners, shall possess the kingdom of God (
6:10
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.38
… for we have been taught, “Bless, and curse not,” and it is said that “revilers shall not inherit the kingdom of God.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.41
… for it is best to deal equally with both sides,—although these (gods) severely punish the scorner, so that he must either flee and hide himself, or be taken and perish.” Now to these statements I would answer that we revile no one, for we believe that “revilers will not inherit the kingdom of God.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 54.4
4. For since it is written, “Neither shall revilers inherit the kingdom of God,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence of His Flight. (Apologia de Fuga.) 1
… I could write, which even they are unable to deny, and which all who have heard of their proceedings know to be true, yet I shall not be prevailed upon to make any reply to them, except only to remind them of the words of our Lord, and of the declaration of the Apostle, that ‘a lie is of the Devil,’ and that, ‘revilers shall not inherit the kingdom of God
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
… he shuts up the exhortation with a threat, making his speech more peremptory, and saying thus, ( ver. 9 .) “Know ye not that the unrighteous shall not inherit the kingdom of God? Be not deceived: neither fornicators, nor idolaters, nor adulterers, nor effeminate, nor abusers of themselves with men, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 6
… From the mouth that has been vouchsafed such holy Mysteries, let nothing bitter proceed. Let not the tongue that has touched the Lord’s Body utter anything offensive, let it be kept pure, let not curses be borne upon it. For if “revilers shall not inherit the kingdom of God” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 65
… To the graven images they sacrifice oxen and sheep, but avarice saith, Sacrifice to me thine own soul, and the man obeyeth. Seest thou what kind of altars it hath, what kind of sacrifices it receiveth? The covetous shall not inherit the Kingdom of God, but not even so do they fear. (
Tirannio Rufino † 411 d.C. Rufinus's Epilogue to Pamphilus the Martyr's Apology for Origen; otherwise The Book Concerning the Adulteration of the Works of Origen 1
“Some of those persons who take a pleasure in accusing their neighbours, bring against us and our teaching the charge of blasphemy, though from us they have never heard anything of the kind. Let them take heed to themselves how they refuse to mark that solemn injunction which says that
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 5.4
… so a just man, whose is the entire world of wealth, and who, as having nothing, yet possesseth all things
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 69
… This cannot, however, be the case of any of those of whom it is said, that they “shall not inherit the kingdom of God,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.4
… For neither does the avaricious man, baptized within the Church, become the temple of God unless he depart from his avarice; for they who become the temple of God certainly inherit the kingdom of God. But the apostle says, among many other things, "Neither the covetous, nor extortioners, shall inherit the kingdom of God."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.9
… Scripture declares openly, "Neither covetous nor extortioners shall inherit the kingdom of God;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.17
… or, being cut away from unity, do not gather with Christ, but scatter abroad, —seeing that the sacrament of baptism can be common to us, if we are the wheat of the Lord, with the covetous within the Church, and with robbers, and drunkards, and other pestilent persons of the same sort, of whom it is said, "They shall not inherit the kingdom of God,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.23
… And such truly were they who, being bishops and established in Catholic unity with Cyprian himself, used to plunder estates by treacherous frauds, preaching all the time to the people the words of the apostle, who says, "Nor shall extortioners inherit the kingdom of God."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.23
… but the guilt of theft is fastened on you, even if you disapprove of everything that Optatus did, not in virtue of our accusation, but by your own decision. And that you may not think this a trivial fault, read what the apostle says, "Nor shall thieves inherit the kingdom of God."
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Eran. —Revilers are excluded by the Apostle from the kingdom.
6:11
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.37.4
… walk honestly as children of the light, not in rioting and drunkenness, not in chambering and wantonness, not in anger and jealousy. And such were some of you; but ye have been washed, but ye have been sanctified in the name of our Lord.”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 21
… nor to make a generation of vipers bring forth fruits of repentance.” And if so, the apostle too was in error when he said in his epistle, “Ye were at one time darkness, (but now are ye light in the Lord:)” and, “We also were by nature children of wrath;” and, “Such were some of you, but ye are washed.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… But to them from whom “the kingdom” is taken away, of course the life which exists in the kingdom is not permitted either. Moreover, by superadding, “But such indeed ye have been; but ye have received ablution, but ye have been sanctified, in the Name of the Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God;”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 21
… And again he says: “Know ye not that ye are the temple of God, and that the Spirit of God dwelleth in you? If any man defile the temple of God, him shall God destroy.” And again: “But ye are washed, but ye are justified in the name of our Lord Jesus, and by the Spirit of our God.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 19
… Working of miracles, and gifts of healing are through the Holy Spirit. Demons were driven out by the Spirit of God. The devil was brought to naught by the presence of the Spirit. Remission of sins was by the gift of the Spirit, for “ye were washed, ye were sanctified,…in the name of the Lord Jesus Christ, and in the holy Spirit of our God.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 27
… What amount of difference and similarity there is between the two we have already shewn. And our argument is confirmed by the fact that the Apostle uses either word indifferently,—saying at one time “in the name of the Lord Jesus and by the Spirit of our God;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
74. And that you may know that distinction does not depend upon a syllable, he says also in another place: “And these indeed were you, but ye are washed, but ye are sanctified, but ye are justified in the Name of the Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.4
23. For how without the operation of the Holy Spirit could there be the type of a sacrament, the whole truth of which is in the Spirit? As the Apostle also set forth, saying: “But ye were washed, but ye were sanctified, but ye were justified in the Name of our Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 10
… for in this “we are buried with Him,” and our old man was then crucified with Him, and before the cross there doth not appear remission anywhere; for everywhere this is imputed to His blood. And Paul too saith, “But ye are washed, but ye are sanctified,” not by the baptism of John, but “in the name of our Lord Jesus Christ, and by the Spirit of our God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
[9.] Ver. 11 . “And such were some of you: but ye were washed, but ye were sanctified.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 30
… And that what is here said is no conjecture, hear how he mentions Son and Spirit, and is quite silent of the Father. For, writing to the Corinthians, he says, “But ye were washed, but ye were sanctified, but ye were justified in the name of the Lord Jesus Christ, and in the Spirit of our God.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 78
… viii. 15 .) All the wonders too which they then wrought, they wrought at the coming of the Spirit. And Paul writing to the Corinthians, said, “But ye have been washed, but ye have been sanctified in the name of our Lord Jesus Christ, and by the Spirit of our God.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.4
… The apostle says:—“And such were some of you: but ye are washed, but ye are sanctified, but ye are justified in the name of the Lord Jesus, and by the Spirit of our God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 35
… Flee fornication. Whatever sin a man doeth is without the body: but he that committeth fornication sinneth against his own body. Know ye not that your members are the temple of the Holy Spirit which is in you, which ye have of God, and ye are not your own? For ye are bought with a great price: glorify God, and carry Him in your body."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 86.4
… but if holy as made holy, as it is written, “Be ye holy, for I am holy,” then the body of Christ may venture, and that one Man “crying from the end of the earth,” may venture with his Head, and under his Head, to say, “For I am holy.” For he hath received the grace of holiness, the grace of Baptism, and of remission of sins.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 7.18
… “Who was made unto us righteousness and sanctification and redemption.” Elsewhere also he says: “But ye were washed, but ye were justified, but ye were sanctified in the name of our Lord Jesus Christ.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.30
… l. 19 ). For whosoever mourns his sins yet forsakes them not bruises indeed his heart, but scorns to humble it. But he who forsakes his sins yet mourns them not does indeed already humble his heart, but refuses to bruise it. Hence Paul says, And such indeed were ye; but ye are washed, but ye are sanctified (
6:12
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.37.4
4. No doubt, if any one is unwilling to follow the Gospel itself, it is in his power [to reject it], but it is not expedient. For it is in man’s power to disobey God, and to forfeit what is good; but [such conduct] brings no small amount of injury and mischief. And on this account Paul says, “All things are lawful to me, but all things are not expedient;”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 42.3
… All bread is nutritious, but it may be injurious to the sick. Just so all Scripture is God inspired and profitable, and there is nothing in it unclean: only to him who thinks it is unclean, to him it is unclean. “Prove all things; hold fast that which is good; abstain from every form of evil.” “All things are lawful but all things are not expedient.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.6
… “But godliness is profitable unto all things, having promise of the life that now is, and of that which is to come.” Thus in the holy Scriptures, if we look carefully we shall often find that what is virtuous is called useful: “All things are lawful unto me, but all things are not profitable” [useful].
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Widows 11
… The consideration of human weakness is one thing, the grace of chastity is another. I say more, I do not forbid second, but do not approve of often repeated marriages, for not everything is expedient which is lawful: “All things are lawful to me,” says the Apostle, “but all things are not expedient.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 5
… From the one, it learns sobriety; from the other, unchastity. For it is unchastity, not merely to have carnal intercourse with women, but even to look upon a woman with unchaste eyes. From the one, it learns modesty; from the other, conceited self-importance. For, “All things,” says the Apostle, “are lawful for me, but not all things expedient.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.8
… But lest any one should apply my words (that it is better for a woman to prostitute herself to one man than to several) to a first marriage when my whole argument dealt with digamy and trigamy, I marked my own view of these practices with the words: “‘All things are lawful, but all things are not expedient.’
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.18
… They are meant as alleviations of an unhappy lot, and in no way redound to the glory of continence. I have spoken to the same effect elsewhere. “When a woman marries more than once—whether she does so twice or three times matters little—she ceases to be a monogamist. ‘All things are lawful…but all things are not expedient.’
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.13
… Do not arrogate to yourself a widow’s license and appear in public preceded by a host of eunuchs. It is a most mischievous thing for those who are weak owing to their sex and youth to misuse their own discretion and to suppose that things are lawful because they are pleasant. “All things are lawful, but all things are not expedient.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 123.11
… You cannot too closely imitate your grandmother, your mother, and your aunt; whose teaching and advice as to life will form for you a rule of virtue. For if many wives in the lifetime of their husbands come to realize the truth of the apostle’s words: “all things are lawful unto me but all things are not expedient,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.15
… If more than one husband be allowed, it makes no difference whether he be a second or a third, because there is no longer a question of single marriage.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 33
… with many the reason for so doing is not this, but that they may have a cheaper diet, and may lead a life of the greatest tranquillity, with the least expensive provision for the support of the body. "For all things are lawful for me," he says; "but I will not be brought under the power of any."
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 167
Reply . To demand just debts is indeed one thing and to think nothing of one’s own property from the perfection of love is another. But one who craves pardon for unlawful doings ought to abstain even from many things that are lawful, as says the Apostle, “all things are lawful for me, but all things are not expedient
6:13
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.6
… Also, that our bodies are raised not from their own substance, but by the power of God, he says to the Corinthians, “Now the body is not for fornication, but for the Lord, and the Lord for the body. But God hath both raised up the Lord, and shall raise us up by His own power.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… Why does (the apostle) clothe us and Christ with symbols of the Creator’s solemn rites, unless they had relation to ourselves? When, again, he warns us against fornication, he reveals the resurrection of the flesh. “The body,” says he, “is not for fornication, but for the Lord; and the Lord for the body,”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… Recognise, too, in what follows, Paul (in the character of) an immoveable column of discipline and its rules: “Meats for the belly, and the belly for meats: God maketh a full end both of the one and of the others; but the body (is) not for fornication, but for God:”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 1
… and their ever increasing blindness is confuted in this present epistle, wherein I have briefly discoursed concerning their meats, because that in them they consider that they only are holy, and that all others are defiled.
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… The apostle cries out: “The kingdom of God is not meat and drink, but righteousness, and peace, and joy.” Also elsewhere: “Meats for the belly, and the belly for meats: but God shall destroy both it and them. Now the body is not for fornication, but for the Lord; and the Lord for the body.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. Canonical Epistle 1
… For the apostle says, “Meats for the belly, and the belly for meats: but God shall destroy both it and them.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… and when dead, they shall be tormented, because they have made a boast of such a death. To this effect also Paul bears witness, saying, ‘Meats for the belly, and the belly for meats; but God shall destroy both it and them
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 13
Wilt thou see also the belly with its proper beauty? Hear what he saith about it, ( ch. viii. 13 .) “If meat make my brother to stumble, I will eat no flesh while the world standeth: ( Rom. xiv. 21 .) It is good neither to eat flesh nor to drink wine, nor anything whereby thy brother stumbleth, or is offended, or is made weak: (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 17
… To prove that so it is, hear what follows: “And the belly for meats; but the body is not for fornication, but for the Lord.” And yet “the belly” also is of “the body.” But he puts down two pairs of things, “meats” and gluttony, (which he terms “the belly;”) “Christ,” and “the body.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 23
Here he implies that they are subject to the lust of the belly and give up the reins to it, and under a pretence of perfection fulfil their own greediness; a thought which before also he was travailing to express, when he said, “meats for the belly, and the belly for meats.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… vi. 8, 9 .) You see that this is spoken to all; and how is it when he says again, “Make not provision for the flesh to fulfill the lusts thereof” ( Rom. xiii. 14 .), is not this said absolutely to all? and what when he says, “Meats for the belly, and the belly for meats, but God shall bring to nought both it and them” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.10
… By them you will understand why the first man, obeying his belly and not God, was cast down from paradise into this vale of tears; and why Satan used hunger to tempt the Lord Himself in the wilderness; and why the apostle cries: “Meats for the belly and the belly for meats, but God shall destroy both it and them;”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 55.2
… God forbid. What! Know ye not that he which is joined to an harlot is one body? For two, saith he, shall be one flesh. But he that is joined unto the Lord is one spirit. Flee fornication. Every sin that a man doeth is without the body; but he that committeth fornication sinneth against his own body,”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.0
II. (c. 5–17). That there is no difference (morally) between one who fasts and one who takes food with thanksgiving. Jovinian has quoted (5) many texts of Scripture to show that God has made animals for men’s food. But (6) there are many other uses of animals besides food. And there are many warnings like
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.6
… Eat and drink, and, if you like, with Israel rise up and play, and sing “Let us eat and drink, for to-morrow we shall die.” Let him eat and drink, who looks for death when he has feasted, and who says with Epicurus, “There is nothing after death, and death itself is nothing.” We believe Paul when he says in tones of thunder:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 29.11
… a warning expressly given by the apostle to such, when he says of them their “god is their belly,” inasmuch as he has elsewhere said, “Meats for the belly, and the belly for meats; but God shall destroy both it and them.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 33
… They remember, "Meats for the belly, and the belly for meats; but God shall destroy both it and them;"
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.19
… For as a snare shall it come on all them that dwell on the face of the whole earth ( Ibid. 35 ). Let the latter hear, Not that which goeth into the mouth defileth a man; but that which cometh out of the mouth, this defileth a man ( Matth. xv. 11 ). Let the former hear, Meat for the belly, and the belly far meats; but God shall destroy both it and them (
6:14
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 2
… To Him all things in heaven and on earth are subject. Him every spirit serves. He comes as the Judge of the living and the dead. His blood will God require of those who do not believe in Him. But He who raised Him up from the dead will raise
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.7
1. In the same manner, therefore, as Christ did rise in the substance of flesh, and pointed out to His disciples the mark of the nails and the opening in His side (now these are the tokens of that flesh which rose from the dead), so “shall He also,” it is said, “raise us up by His own power.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… “The body,” says he, “is not for fornication, but for the Lord; and the Lord for the body,” just as the temple is for God, and God for the temple. A temple will therefore pass away with its god, and its god with the temple. You see, then, how that “He who raised up the Lord will also raise us up.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… but the body (is) not for fornication, but for God:” for “Let Us make man,” said God, “(conformable) to Our image and likeness.” “And God made man; (conformable) to the image and likeness of God made He him.” “The Lord for the body:” yes; for “the Word was made flesh.” “Moreover, God both raised up the Lord, and will raise up us through His own power;”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 49
… “But when the good pleasure of God was with us, He sent His Son, made of a woman;” and again, “Christ our passover is sacrificed for us;” and once more, “God hath both raised up the Lord, and will raise up us together with Him by His own power?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 11.14
… For if no one would dare to receive the royal purple with filthy hands, how shall we receive the Lord’s Body with a tongue that has become polluted! For the oath is of the wicked one, but the Sacrifice is of the Lord. “What communion then hath light with darkness, and what concord hath Christ with Belial?”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 17
Ver. 14 . And God both raised up the Lord, and will raise up us also through His power.
6:15
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.34
… Well, then, what is a husband to do in your sect, if his wife commit adultery? Shall he keep her? But your own apostle, you know, does not permit “the members of Christ to be joined to a harlot.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… A temple will therefore pass away with its god, and its god with the temple. You see, then, how that “He who raised up the Lord will also raise us up.” In the body will He raise us, because the body is for the Lord, and the Lord for the body. And suitably does he add the question: “Know ye not that your bodies are the members of Christ?”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 10
… However, let me meanwhile add that in the same passage Paul “carries about in his body the marks of the Lord Jesus;” he also forbids our body to be profaned, as being “the temple of God;” he makes our bodies “the members of Christ;”
Tertulliano † 220 d.C. To His Wife 2.3
… What is prohibited (in the pas sage just referred to) is not “adultery;” it is not “fornication.” The admission of a strange man (to your couch) less violates “the temple of God,” less commingles “the members of Christ” with the members of an adulteress.
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… “Overturn this temple, and I will in three days’ space resuscitate it.” “Taking away the members of Christ, shall I make (them) members of an harlot? Know ye not, that whoever is agglutinated to an harlot is made one body? (for the two shall be (made) into one flesh): but whoever is agglutinated to the Lord is one spirit? Flee fornication.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.63
… “Know ye not that your bodies are the members of Christ? Shall I take the members of Christ, and make them the members of an harlot? Far be it from me. Or know ye not that he who is joined together with an harlot is one body? for two shall be in one flesh. But he who is joined to the Lord is one spirit.”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 46.3
… and not only your mind but also your body has been defiled. Even that last horror has come to pass which I shrink from saying, and yet cannot leave unsaid, for it is as a burning and blazing fire in my bones, and I am undone and cannot endure. You have taken the members of Christ and made them the members of a harlot.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 48
For thou wilt not surely tell me, that when full of wine, and drunken, and looking at a woman who is dancing and uttering base words, thou dost not feel anything towards her, neither art hurried on to profligacy, overcome by thy lust. Nay, that awful thing befalls thee, that thou “makest the members of Christ members of an harlot.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 6
… calling lust Venus, and anger Mars, and drunkenness Bacchus. If then you do not grave images as did they, yet do you with great eagerness bow under the very same passions, when you make the members of Christ members of an harlot, and plunge yourself into the other deeds of iniquity. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 63
… How then shall the modest woman, being a member of Christ, receive such an one, or how shall she join to herself the member of an harlot. And observe the excess of the one (fornication) over the other (idolatry). The woman who dwelleth with an unbeliever is not impure; (“for,” It saith, “the unbelieving husband is sanctified by the wife”—
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.4
… and that the bodies of believers are not temples of Christ,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 56
… And He would not have a temple, for He Himself would be part of a temple. Now He has a temple, of which the apostle says: “Know ye not that your body is the temple of the Holy Ghost, which is in you, which ye have of God?” Of which body he says in another place: “Know ye not that your bodies are the members of Christ?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Continence 24
… That on the side of souls it pertains unto Christ, on the side of bodies unto the devil? What to this saith the Teacher of the Gentiles in faith and truth? “Know ye not,” saith he, “that your bodies are members of Christ?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 4
… But how great good the faith of married women, that is, of Christian and religious women joined in marriage, hath, may be understood from this, that, when he was giving charge for the avoiding of fornication, wherein assuredly he was addressing married persons also, he saith, “Know ye not that your bodies are the members of Christ?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 8
… since the Apostle Peter, making mention of Sarah, saith only “holy women,” and saith not, “and in body;” let us consider that saying of the same Paul, where forbidding fornication he saith, “Know ye not, that your bodies are members of Christ? Taking, therefore, members of Christ, shall I make them members of an harlot? Far be it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 3.17
… Why, therefore, do you rather maintain that they ought to become Christians? Was there not in their parents, to whom it is said, “Know ye not that your bodies are the members of Christ?”
Pseudo-Cyprian Of the Discipline and Advantage of Chastity 6
… such honour did He put upon chastity. Hence arose the decree: “Ye shall not suffer adulteresses to live.” Hence the apostle says: “This is the will of God, that ye abstain from fornication.” Hence also he says the same thing: “That the members of Christ must not be joined with the members of an harlot.”
6:16
san Basilio † 379 d.C. The Letters 188
… The sentence of the Lord that it is unlawful to withdraw from wedlock, save on account of fornication, applies, according to the argument, to men and women alike. Custom, however, does not so obtain. Yet, in relation with women, very strict expressions are to be found; as, for instance, the words of the apostle “He which is joined to a harlot is one body”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
… that he uses as a proof that it was right in him to speak freely. For neither does he refuse afterwards to humor them fearlessly, when he finds he can do this. For he that said farther above such things as these, “He that is joined to an harlot is one body,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 29
… And here, “This is the third time I am coming to you. At the mouth of two witnesses or three shall every word be established.” He joins the unwritten to the written, as he has done also in another place, saying, “He that is joined to an harlot is one body; for the twain,” saith He, “shall become one flesh.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 77.3
… For it cannot be that, while an adulterous wife is to be put away, an incontinent husband is to be retained. The apostle says: “he which is joined to an harlot is one body.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 6.3
… unless there be added, or understood in what they are one, that is, one man, or one animal [person]. Thence the apostle says, “He who is joined to a harlot, is one body;” he does not say, they are one or he is one; but he has added “body,” as though it were one body composed by being joined together of two different bodies, masculine and feminine.
6:17
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.6.3
… inseparably and indissolubly in Him, as being the Wisdom and Word of God, and the Truth and the true Light, and receiving Him wholly, and passing into His light and splendour, was made with Him in a pre-eminent degree one spirit, according to the promise of the apostle to those who ought to imitate it, that “he who is joined in the Lord is one spirit.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 2.9
… “Lo, I am with you alway, even to the end of the world.” And we quote these passages, making no distinction between the Son of God and Jesus. For the soul and body of Jesus formed, after the οἰκονομία , one being with the Logos of God. Now if, according to Paul’s teaching, “he that is joined unto the Lord is one spirit,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.47
… It is said of husband and wife, “They are no longer twain, but one flesh;” and of the perfect man, and of him who is joined to the true Lord, Word, and Wisdom, and Truth, that “he who is joined to the Lord is one spirit.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.7
… no sin to be sin on behalf of us,” who bear the body of our sin), is likened to a certain king who is understood in relation to Jesus being united to Him, if we may dare so to speak, having more capacity towards being united and becoming entirely one with the “First-born of all creation,” than he, who, being joined to the Lord, becomes one spirit with Him.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.16
… there is indeed concord, and unison, and harmony, between husband and wife, when he is as ruler and she is obedient to the word, “He shall rule over thee,” then of such persons we may truly say, “They are no more twain.” Then since it was necessary that for “him who was joined to the Lord,” it should be reserved “that he should become one spirit with Him,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… as he, being of this mind, speaks about himself and others like-minded, saying boldly, ‘Who shall separate us from the love of God ?’ For such men, being confirmed in the Lord, and possessing an unshaken disposition towards Him, and being one in spirit (for
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.2
18. Moreover, if in all them that believed there was, as it is written, one soul and one heart: if every one that cleaveth to the Lord is one spirit,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.11
… “But thou hast rejected thy Christ, and brought Him to nought; thou hast driven Him to wander;” and again: “And He was made the derision of His neighbours.” Of His neighbours, mark you—not of them of His household, not of them who clave to Him, for “he who cleaveth to the Lord is one Spirit;”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 18
Ver. 17 . “But he that is joined unto the Lord is one spirit.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 20
Why does he call it a great mystery? That it was something great and wonderful, the blessed Moses, or rather God, intimated. For the present, however, saith he, I speak regarding Christ, that having left the Father, He came down, and came to the Bride, and became one Spirit. “For he that is joined unto the Lord is one Spirit.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.4
… Hers however still stands in the Lord, and does not refuse its shelter to you; you can still be joined in spirit to her to whom you were once joined in body. For, as the apostle says, “he that is joined unto the Lord is one spirit” with him.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 123.13
… In days gone by men rejoiced to hear it said of them: “thy children shall be like olive plants round about thy table,” and “thou shalt see thy children’s children.” But now it is said of those who live in continence: “he that is joined unto the Lord is one spirit;”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.11
… and, while he is the bondservant of a wife, he is, so to speak, the freedman of the Lord. Moreover, he who when called by the Lord had not a wife and was free from the bondage of wedlock, he is truly Christ’s bondservant. What happiness to be the bondservant, not of a wife but of Christ, to serve not the flesh, but the spirit!
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.1
… And those are worthily united, after a spiritual manner, to God, in accordance with the analogy of marriage, who, from love to him, have set at nought human alliances. In their case, that saying of the apostle finds its fullest possible fulfillment, “He who is joined to the Lord,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 6.8
… For in those things which are not great by bulk, to be greater is to be better. And the spirit of any creature becomes better, when it cleaves to the Creator, than if it did not so cleave; and therefore also greater because better. “He,” then, “that is joined unto the Lord is one spirit:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.14
… For it is so reckoned in the order, not of place, but of natures, as that there is none above it save Him. When, finally, it shall altogether cleave to Him, then it will be one spirit, as the apostle testifies, saying, “But he who cleaves to the Lord is one spirit.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.11
… We read, indeed, of those being justified in Christ who believe in Him, by reason of the secret communion and inspiration of that spiritual grace which makes every one who cleaves to the Lord “one spirit” with Him,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.24
… Lest, then, he make such a rejoinder, consider some other words of his on this subject: “The man,” says he, “who hastens to the Lord, and desires to be directed by Him, that is, who makes his own will depend upon God’s, who moreover cleaves so closely to the Lord as to become (as the apostle says) ‘one spirit’ with Him,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.51
… who, moreover, cleaves so closely to the Lord, that he becomes (as the apostle says) ‘one spirit’ with Him?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Harmony of the Gospels 2.4
… On the contrary, inasmuch as, by clearing us of all sin and purging us, He places us in a right relation to His own and His Father’s righteousness (so that the apostle’s word is made good: “But he that is joined to the Lord is one spirit”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 14.9
… when thou askest concerning the Trinity, thou gettest for answer, God. For if the spirit of man, when it cleaves to God, is one spirit, as the apostle openly declares, “He that is joined to the Lord is one spirit;”
6:18
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… Flee fornication.” If revocable by pardon, in what sense am I to flee it, to turn adulterer anew? I shall gain nothing if I do flee it: I shall be “one body,” to which by communion I shall be agglutinated. “Every sin which a human being may have committed is extraneous to the body; but whoever fornicateth, sinneth against his own body.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 51.26
… the former, a violator of the matrimonial tie of another, or entering a brothel, into the sink and filthy gulf of the common people, has befouled by detestable impurity a sanctified body and God’s temple, as says the apostle: “Every sin that a man doeth is without the body, but he that committeth fornication sinneth against his own body.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.64
In the first Epistle of Paul to the Corinthians: “Every sin whatsoever a man doeth is outside the body; but he who committeth fornication sinneth against his own body. Ye are not your own, for ye are bought with a great price. Glorify and bear the Lord in your body.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Repentance 1.14
75. Let us also pass over this fire of lust, fearing which Paul—but fearing for us, inasmuch as by buffeting his body he had come no longer to fear for himself—says to us: “Flee fornication.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 4
… For there is not, there surely is not, a more grievous evil than this insolent dealing. For if when discoursing about fornication Paul said, that “Every sin which a man doeth is without the body, but he that committeth fornication sinneth against his own body” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 15
… For neither does he refuse afterwards to humor them fearlessly, when he finds he can do this. For he that said farther above such things as these, “He that is joined to an harlot is one body,” ( 1 Cor. vi. 16 .) and, “Deliver such an one to Satan for the destruction of the flesh,” ( 1 Cor. v. 5 .) and, “Every sin that a man doeth is without the body,” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.9
… while living in the flesh not to live after the flesh; to strive with yourself day by day and to watch the foe shut up within you with the hundred eyes of the fabled Argus. This is what the apostle says in other words: “Every sin that a man doeth is without the body; but he that committeth fornication sinneth against his own body.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 55.2
2. Secondly, you ask me concerning the passage in the first epistle of the blessed apostle Paul to the Corinthians where he says: “every sin that a man doeth is without the body; but he that committeth fornication sinneth against his own body.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 12.10
… But when the soul does anything in order to attain those things which are perceived through the body, through lust of proving or of surpassing or of handling them, in order that it may place in them its final good, then whatever it does, it does wickedly, and commits fornication, sinning against its own body:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.62
140. Augustin answered: This too is not written as you have quoted it, and see how far it has led you astray. The apostle, writing to the Corinthians, says, "Every sin that a man doeth is without the body; but he that committeth fornication sinneth against his own body."
6:19
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 15
… He who possesses the word of Jesus, is truly able to hear even His very silence, that he may be perfect, and may both act as he speaks, and be recognised by his silence. There is nothing which is hid from God, but our very secrets are near to Him. Let us therefore do all things as those who have Him dwelling in us, that we may be His temples,
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 7
… Now, some suspected me of having spoken thus, as knowing beforehand the division caused by some among you. But He is my witness, for whose sake I am in bonds, that I got no intelligence from any man. But the Spirit proclaimed these words: Do nothing without the bishop; keep your bodies as the temples of God;
Tertulliano † 220 d.C. To His Wife 2.3
… What is prohibited (in the pas sage just referred to) is not “adultery;” it is not “fornication.” The admission of a strange man (to your couch) less violates “the temple of God,” less commingles “the members of Christ” with the members of an adulteress. So far as I know, “we are not our own, but bought with a price;”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 16
… “And ye are not your own;” immediately opposing (thereto), “for bought ye are with a price”—the blood, to wit, of the Lord: “glorify and extol the Lord in your body.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Dress of Virgins 2
… We are the worshippers and priests of those temples; let us obey Him whose we have already begun to be. Paul tells us in his epistles, in which he has formed us to a course of living by divine teaching, “Ye are not your own, for ye are bought with a great price; glorify and bear God in your body.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.12
… “The foxes have holes, and the birds of the heaven have nests; but the Son of man hath not where He may lay His head.” Also in the same place: “Whoso forsaketh not all that he hath, cannot be my disciple.” Of this same thing in the first to the Corinthians: “Ye are not your own, for ye are bought with a great price. Glorify and bear God in your body.”
san Gregorio Taumaturgo † 270 d.C. A Sectional Confession of Faith 21
… If any man defile the temple of God, him shall God destroy.” And again: “But ye are washed, but ye are justified in the name of our Lord Jesus, and by the Spirit of our God.” And again: “What! know ye not that your bodies are the temple of the Holy Ghost which is in you, which ye have of God?”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 26
… From the Lord himself in the words “The true worshippers shall worship the Father in spirit and in truth.” This place Jacob saw and said “The Lord is in this place.” It follows that the Spirit is verily the place of the saints and the saint is the proper place for the Spirit, offering himself as he does for the indwelling of God, and called God’s Temple.
san Basilio † 379 d.C. The Letters 8.11
… Dust we are and unto dust we shall return. And He will send the Holy Ghost and create us and renew the face of the earth. For what the holy Paul calls resurrection David describes as renewal. Let us hear, once more, him who was caught into the third heaven. What does he say? “You are the temple of the Holy Ghost which is in you.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.23
… and if by this latter it be given over to fornication, it becomes defiled: but if it dwell with a holy soul, it becomes a temple of the Holy Ghost. It is not I that say this, but the Apostle Paul hath said, Know ye not, that your bodies are the temple of the Holy Ghost which is in you
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 12.26
… None of the members of the body as formed from the beginning is polluted. Let the mouths of all heretics be stopped who slander their bodies, or rather Him who formed them. But let us remember Paul’s saying, Know ye not that your bodies are the temples of the Holy Ghost which is in you
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.12
90. But how shamelessly do you deny this, since you have read that the Holy Spirit has a temple. For it is written: “Ye are the temple of God, and the Holy Spirit dwelleth in you.” Now God has a temple, a creature has no true temple. But the Spirit, Who dwelleth in us, has a temple. For it is written: “Your members are temples of the Holy Spirit.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.2
13. We are not, then, to suppose that the Father Who raised the flesh is alone [God]; nor, again, are we to suppose the like of the Son, Whose Body
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 12
… Now that they may not say this, he shows that from benefits already conferred, it is binding on us to choose it: and this he lays down more clearly in other passages, where he says, “Ye are not your own;” and, “Ye are bought with a price;” and, “Be not ye the servants of men” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… And this is a point he is everywhere giving proof of, that what God hath done for us is not matter of debt, but of mere grace. But after this, what we do is no longer matter of free-will offering, but of debt. For when he saith, “Ye are bought with a price, be not ye the servants of men” ( 1 Cor. vii. 23 ); and when he writes, “Ye are not your own” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 10
… Wherefore David saith, “My substance is with Thee:” ( Ps. xxxix. 7. ὑπόστασις Sept. “hope” rec. vers. of. ver. 6; Ps. cxxxix. 14 .) and Paul too, “For in Him we live and move and have our being:” ( Acts xvii. 28 .) and plying the argument about the faith, he says, (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 18
… And again, explaining himself still further, he added, “which ye have from God.” He mentioned Him that gave also, both exalting the hearer and putting him in fear, both by the magnitude of the deposit, and by the munificence of Him that made it.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
29. It is mere trifling to quote the passage:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.6
… because we must needs owe to Him, of whom our body is the temple, that service wherewith God only is to be served, which in Greek is called λατρεία . And accordingly the apostle says, “Therefore glorify God in your body.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 7.3
… For the Spirit of God does not dwell in the temple of God as a servant, since he says more plainly in another place, “Know ye not that your body is the temple of the Holy Ghost which is in you, and which ye have of God, and ye are not your own? For ye are bought with a great price: therefore glorify God in your body.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 56
… for He Himself would belong to the Church, to that part of it which is in the heavens. And He would not have a temple, for He Himself would be part of a temple. Now He has a temple, of which the apostle says: “Know ye not that your body is the temple of the Holy Ghost, which is in you, which ye have of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Creed 13
… highest equality, no division, no diversity, perpetual dearness of love. Would ye know the Holy Ghost, that He is God? Be baptized, and ye will be His temple. The Apostle says, “Know ye not that your bodies are the temple within you of the Holy Ghost, Whom ye have of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Marriage 13
… Forsooth unto all the faithful it was said, “Know ye not that your bodies are a temple of the Holy Ghost within you, Whom ye have from God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Widowhood 8
… or let him not dare to separate from the members of Christ the bodies of the faithful that are married. Whence, also, a little after he saith, “Your body is the temple within you of the Holy Spirit, Whom ye have from God; and ye are not your own; for ye have been bought with a great price.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 32
Therefore it is not said to a man: “It necessary for you to sin that you may not sin;” but it is said to a man: “God in some degree forsakes you, in consequence of which you grow proud, that you may know that you are ‘not your own,’ but are His,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 1.20
… and ye are not your own, for ye are bought with a great price: therefore glorify and carry God in your body.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 4.4
… Therefore it is by the catholic faith that God has mercy, seeing that by condemning both mischievous doctrines it comes to the help of the infant for salvation. It says to the Manicheans, “Hear the apostle crying, ‘Know ye not that your body is the temple of the Holy Ghost in you?’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 32.13
… conceit meet for punishment! The flesh is called grass, because it dies; but take thou heed that that which dies for a time, rise not again with guilt. Wouldest thou ascertain a plain judgment on this point also? “Know ye not,” says the same Apostle, “that your body is the temple of the Holy Ghost which is in you, which ye have of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 49.9
… Now the Spirit is God. God therefore remits, not ye. But what are ye in regard to the Spirit? “Know ye not that ye are the temple of God, and the Spirit of God dwelleth in you?” And again, “Know ye not that your bodies are the temples of the Holy Ghost which is in you, which ye have of God?”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 12
… By your fastings and prayers and perpetual watching, together with your other good works, mortify the works of the flesh by the power of the Holy Spirit. He who acts thus “is a temple of the Holy Spirit of God.”
6:20
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.13.3
… Now, what is mortal shall be swallowed up of life, when the flesh is dead no longer, but remains living and incorruptible, hymning the praises of God, who has perfected us for this very thing. In order, therefore, that we may be perfected for this, aptly does he say to the Corinthians, “Glorify God in your body.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.7
… And suitably does he add the question: “Know ye not that your bodies are the members of Christ?” What has the heretic to say? That these members of Christ will not rise again, for they are no longer our own? “For,” he says, “ye are bought with a price.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 10
… However, let me meanwhile add that in the same passage Paul “carries about in his body the marks of the Lord Jesus;” he also forbids our body to be profaned, as being “the temple of God;” he makes our bodies “the members of Christ;” and he exhorts us to exalt and “glorify God in our body.”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 16
… So, again, when he is ascribing certain praiseworthy actions to the flesh, he says, “ Therefore glorify and exalt God in your body,”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 6
… It did not bear the names of “body of Christ,” of “members of Christ,” of “temple of God,” at the time when it used to obtain pardon for adultery. And thus if, from the moment when it changed its condition, and “having been baptized into Christ put on Christ,” and was “redeemed with a great price”—“the blood,” to wit, “of the Lord and Lamb”
Origene † 254 d.C. A Letter from Origen to Africanus 1
… Are we to suppose that that Providence which in the sacred Scriptures has ministered to the edification of all the Churches of Christ, had no thought for those bought with a price, for whom Christ died;
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.28
… A man, therefore, could not give anything as an exchange for his own life, but God gave an exchange for the life of us all, “the precious blood of Christ Jesus,” according as “we were bought with a price,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 11
… since the Lord God Himself has said, “Them that honour me I will honour; and he that despiseth me shall be despised.” The blessed apostle also has laid down in his epistle: “Ye are not your own; for ye are bought with a great price. Glorify and bear about God in your body.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Exhortation to Martyrdom, Addressed to Fortunatus 6
… As it is written, Because for Thy sake we are killed all the day long, we are counted as sheep for the slaughter. Nay, in all these things we overcome on account of Him who hath loved us.” And again: “Ye are not your own, for ye are bought with a great price. Glorify and bear God in your body.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 6
… So the Apostle exhorts all men to this, saying, ‘Glorify God with your body;’ and the prophet commands, saying, ‘Give glory to God.’ Although testimony was borne by Caiaphas
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 26
… But when he doeth this, he not only withdraws them from the several crimes, but invites them also to their contraries. Thus he said not only that one must not commit fornication, but likewise that one ought to exhibit great holiness. Wherefore he added, “Therefore glorify God in your body, and in your spirit.” (c.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 4
Moral . Let us then “glorify God,” and bear God
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.14
… Her desire is to be to her husband that he should rule over her. It is not the widow, then, but the bride, who is handed over to labor and sorrow in childbearing. It is not the virgin, but the married woman, who is subjected to the sway of a husband.” And in another place, “Ye are bought,” says the apostle, “with a price;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.13
… also the Son, which, whether they will or not, they are compelled to acknowledge, since the apostle says, “Who is over all, God blessed for ever;” and the Holy Spirit, since the same apostle says, “Therefore glorify God in your body;” when he had said above, “Know ye not that your body is the temple of the Holy Ghost, which is in you, which ye have of God?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.13
… But proud men, by whom Christ is despised, because He died, wherein He bought us with so great a price,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 71.5
… Whereby is it brought to pass, whereby? “And the Word was made Flesh, that It might dwell among us.” Wondrous exchange; He made Flesh, they spirit. What is this? What condescension is here, my brethren! Lift up your minds to the hope and comprehension of better things. Give not yourselves up to worldly desires. “Ye have been bought with a Price;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 23
… since, as the Lord Jesus became our flesh by being born, so we also became His body by being re-born. Therefore are we both members of Christ, and the temple of the Holy Ghost: and for this reason the blessed Apostle says, “Glorify and carry God in your body
6:1
1. «Audet aliquis vestrum habens negotium (litem) adversus alterum (puta fratrem, sive Christianum. Ita Syrus) judicari?» — Syrus dan-dun, id est judicio experiri, judicio contendere: sic enim Hebraei dicunt נשפט nispat, judicatus est, pro judicio contendit, ut I Reg. xii, 7, dicit Samuel: «Nunc ergo state, ut judicio contendam (hebraice אשפטה isscapeta, id est judicer) adversum vos coram Domino.» Et Ezech. xx, 35: «Adducam vos in desertum populorum, et judicabor (id est judicium subibo, litigabo) vobiscum ibi facie ad faciem: sicut judicio contendi adversum patres vestros in deserto terrae Aegypti.» Et Jerem. ii, 35: «Ecce ego judicio contendam tecum,» hebraice נשפט אותך nispat otach, id est judicabor tecum. Pari modo Graecum κρίνεσθαι, id est judicari, verbum medium est, tam activae quam passivae significationis: hic autem activae est. Nam Apostolus non carpit eos, qui ad tribunalia Ethnicorum trahebantur, hi enim ea declinare non poterant; sed eos, qui fratres ad haec tribunalia trahebant, aut communi utriusque litigantis consensu eadem adibant. «Judicari apud iniquos» (puta apud Gentiles infideles: iniquos enim opponit sanctis, cum ait) «et non apud sanctos.» — «Sancti» autem vocabantur fideles et Christiani, uti saepe jam dixi. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Graece est ἐπὶ τῶν ἀδίκων, id est, apud injustos, quia infideles carent fide, qua justus vivit, ac consequenter injusti sunt, et saepe proprie injustitiam committunt, q. d. Cum sint injusti hi judices, ab eis justitia non est exspectanda, cum saepe uti fidem, ita et justitiam pervertant.
6:2
2. «Si in vobis judicabitur mundus, indigni estis qui de minimis judicetis?» — q. d. Si per vos Christianos et sanctos judicabitur totus mundus, quanto magis per vos, quasi arbitros, minimae vestrae lites componi debent?
6:3
3. Nescitis quoniam angelos judicabimus? — Aliqui per «angelos» sacerdotes intelligunt: hi enim a Malachia, cap. ii, vocantur «angeli Domini exercituum.» Sed hoc alienum est a mente Pauli. Unde et Patres passim hic proprie angelos accipiunt. Nota hic agi de die judicii generalis. Ita Chrysostomus, Theodoretus, Ambrosius, Anselmus. Hinc sequitur primo, illo die judicandos esse non tantum homines, sed et angelos bonos et malos (de malis angelis hunc locum accipiunt Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Anselmus). Est enim una Ecclesia hominum et angelorum, unumque caput et judex Christus. Hoc etiam pertinet ad publicam gloriam divinae justitiae et ad laudem angelorum. Sequitur secundo, quod Christus et Sancti non improprie, quomodo dicitur Matth. xii, 41, quod regina Austri et Ninivitae surgent in judicio, et condemnabunt generationem istam, gentem scilicet Judaeorum; sed judicio proprie dicto (tali enim judicabant saecularia Corinthii) judicabunt sua potestate et auctoritate angelos, uti et homines: bonos quidem judicio approbationis, laudis et glorificationis; malos vero propriissime judicio condemnationis et exprobrationis: quod scilicet ipsi, cum homines essent in corpore fragili, Dei cultum omnemque puritatem amplexi sint, quod illi, cum essent incorporei et puri spiritus, facere noluerunt, ait Theophylactus et Theodoretus. Rursum, quia Sancti victores daemonis in hac vita fuerunt, hinc pro praemio in judicio malitiam ejus, superbiam et imbecillitatem coram toto mundo traducent et quasi victo, vili, contemptibili, a Deo projecto et in aeternum damnato insultabunt; uti et Christus, Coloss. ii, 15. Quae res daemonibus superbissimis maxima et molestissima poena erit, ut pulchre docet Franciscus Suarez, III part., Quaest. lix, disp. lvii, sect. 8. Adde Apostolos et viros Apostolicos, qui, relictis omnibus, Christum proxime secuti sunt, judici Christo proximos fore, quasi primores et assessores regni: itaque una et eadem cum Christo sententia, uti Cardinales cum Papa, omnes alios judicabunt, Matth. xix, 28. Quanto magis saecularia? — scilicet negotia, quae ad communem hominum usum pertinent (hoc enim significat Graecum βιωτικά), subaudi, digni et apti sumus judicare: si nimirum hoc judicium ad nos deferatur a partibus litigantibus, aut si huic judicio praeficiamur ab Ecclesia, vel a republica: nam si angelos judicare valemus, quidni et saecularia? Angeli enim tantum saecularibus praestant, quantum caelum terrae praecellit.
6:4
4. «Contemptibiles in Ecclesia» (potius quam Gentiles, judices sive arbitros) «constituite ad judicandum.» — Ita Theodoretus. Unde subdit:
6:5
5. Sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit judicare inter fratrem suum? — Est mycterismus, sive ironia cum stomacho, et tacita quadam subsannatione et exprobratione. Paulo aliter haec, quasi serio dicta, accipiunt Sedulius et Gregorius, lib. xix Moral., cap. xxi: «Contemptibiles, inquiunt, qui sunt, constituite ad judicandum. Quasi dicat: Qui minoris sunt meriti in Ecclesia, et nullis magnarum virtutum donis pollent, ipsi de terrenis negotiis judicent: quatenus per quos magna nequeunt, bona minora suppleantur.» Nota: Hoc judicium causarum saecularium postea inter Christianos commissum fuit presbyteris et Episcopis, ut patet ex Clemente, lib. I Constit., cap. xlix, l, li, et epist. 1 ad Jacobum fratrem Domini: «Si qui, inquit, fratres negotia habent inter se, apud cognitores saeculi ne judicentur, sed apud presbyteros Ecclesiae quidquid est illud dirimatur, et omni modo obediant statutis eorum.» Idque postea lege Caesarea, quae exstat XI, Quaest. 1, can. Quicumque, et can. Volumus, statuit Theodosius Imperator et confirmavit Carolus Magnus, nimirum ut quisque, sive reus, sive actor, possit, relicto tribunali saeculari, etiam post litem contestatam, adire judicem Ecclesiasticum. Unde hoc munere judicis inter fideles suos functi sunt Gregorius Thaumaturgus, Neocaesariensis Episcopus, ut patet ex Nysseno in ejus Vita; S. Ambrosius, ut patet lib. ii Offic., cap. xxix, ubi etiam Imperatorum injusta judicia irritasse se dicit; S. Augustinus, ut patet De Opere monach., cap. xxvi; Synesius, ut patet epist. 57 et 58. Sed crescente nimis numero Christianorum et litium, Episcopi hoc judicium ad judices saeculares, sed Christianos, rejecerunt; idque ex doctrina et institutione S. Petri, qui ad Clementem, et in eo ad quosvis Episcopos ita loquitur, epist. 1 Clementis jam citata: «Nec enim judicem, inquit, aut cognitorem saecularium negotiorum hodie te ordinatum vult Christus, ne praefocatus praesentibus non possis verbo Dei vacare, et secundum veritatis regulam secernere bonos a malis.» Dices: Cur ergo Apostolus judicium non demandat hic Episcopo? Respondet Ambrosius, quia is nondum erat Corinthi: «Necdum, ait, rector in eorum Ecclesia erat constitutus;» recenter enim a Paulo conversi erant Corinthii, erantque fideles adhuc pauci.
6:7
7. Jam quidem omnino delictum est in vobis. — «Delictum,» Graece ἥττημα, quod Theophylactus vertit, «condemnatio et pudor.» Secundo, simplicius, ἥττημα, id est minoratio, diminutio, defectus; ut cum quis ab alio vincitur, et per hoc viribus aut animo minuitur, q. d. Imperfectio, dejectio, impotentia animi est in vobis, quod scilicet irae, lucri, contentionisque affectu vincimini, et quod nihil pati et sufferre potestis. Parvi enim et abjecti est animi, ab ira, ab injuria, ab avaritia, ab impatientia vinci: magnanimus enim animum habet supra haec omnia elatum et excelsum; omnia ut se minora et indigna despicit, ideoque injurias non curat, sed contemnit: impotentia, inquam, animi et lucri cupido sunt, quae vos impellunt, ut in infidelium tribunali litigetis, cum scandalo aliorum, tum fidelium, tum infidelium, qui sic Christi fidem contemnunt. Quare non magis injuriam accipitis? — Id est, ut graece, ἀδικεῖσθε, damnum patimini, ut decet Christianos novos in tanta paucitate, primo fervore, pacis et perfectionis professione. Unde nota: Hic locus non favet Anabaptistis, qui hinc volunt omnem potestatem judiciariam auferre magistratibus. Nam, ut Chrysostomus, Apostolus hic non judicium taxat, sed primo, impatientiam litigantium. Secundo, quod fratribus, id est Christianis, injuriam faciant; hoc enim est quod ait vers. 8: «Sed vos injuriam facitis, et fraudatis, et hoc fratribus.» Tertio, quod de his judicium infidelibus et injustis permittant. Quarto, quod apud eos per calumniam pauperes opprimant. Quinto, quod pacem fraternam, vinculum charitatis, fidemque ipsam hoc scandalo laedant. Addit Cajetanus alterutrum litigantium semper delinquere, quia alteruter fovet injustam causam, nisi per ignorantiam excusetur. Quare S. Augustinus, Enchirid. cap. lxxviii, lites etiam justas vix suscipi ait sine peccato, saltem veniali; quia fere procedunt ex nimio amore rerum temporalium, et vix carent periculo odii, malevolentiae, calumniae. Accedit jactura temporis, pacis ac tranquillitatis internae, quae nisi bono majore compensentur, non sine peccato lites etiam justae suscipiuntur. Hinc Christus, Matth. v, 40, ita sancit: «Ei qui vult tecum in judicio contendere, et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium.» Bonum majus est necessitas propria, publica, familiae, pietas, justitiae obligatio; ut cum monasterii aut pauperum bona vis tutari aut recuperare publico judicio. Sic Paulus ad judicium Caesaris appellat, Act. xxv, 11. Denique Apostolus non reprehendit hic judicia ex parte judicis, sed ex parte litigantium. Itaque etiamsi peccatum esset litigare, non tamen peccatum esset judicare; judicia enim finem imponunt litibus, quod valde bonum est. S. Paulo astipulatur S. Clemens Romanus illi coaevus, imo discipulus, lib. ii Constit. Apost., xlv: «Pulchra, ait, christiani hominis laus est, cum nemine litigare. Sin autem alicujus opera aut tentatione quapiam factum fuerit, ut incidat ei lis, det operam, ut dirimatur, quamvis opus sit aliquid damni facere, et ne adeat ad judicium gentilium; imo ne patiamini, ut saeculares magistratus de causis vestris judicent: per eos enim diabolus studet, ut famulis Dei probrum etiam excitet; quasi non habeatis vos quempiam sapientem, qui possit inter vos jus dicere, aut controversiam dirimere.»
6:9
9 et 10. «Neque fornicarii, neque adulteri, etc., regnum Dei possidebunt.» — Hinc patet non tantum adulterium, sed etiam fornicationem, qua solutus cum soluta peccat, esse contra legem, tam Christi quam naturae. Erravit turpiter in hac re R. Moses Aegyptius, lib. iii More, cap. l, ubi congressum Judae cum Thamar, Genes. xxxviii, excusat hoc nomine, quod ante legem Mosis licitum esset meretricari. Turpius errant nostri politici, qui licet concedant lege Christi vetitam esse fornicationem, negant tamen eam lege Mosis fuisse vetitam. Id enim admittit Moses, et alii Rabbini passim docent, Exod. xx, sexto Decalogi praecepto: «Non moechaberis,» non solum moechiam sive adulterium, sed etiam incestum, sodomiam, fornicationem omnemque concubitum et libidinem, quae limites matrimonii egreditur, esse vetitam. Ita Tobias, cap. iv: «Attende, inquit, fili mi, ab omni fornicatione, et praeter uxorem tuam, nunquam patiaris crimen scire.» Ita Apostolus hic fornicationem annumerat adulterio, idololatriae aliisque peccatis quae sunt contra legem naturae et Decalogi, hominesque natura sua excludunt a regno Dei: repugnat enim fornicatio primae creationi hominis et institutioni matrimonii, qua Deus naturae omniumque Dominus alligavit usum membrorum generationi servientium, matrimonio, et extra illud homini utendi facultatem ademit: repugnat et fidei conjugali atque bono prolis, quae recte educari nequit in fornicatione, sed tantum in matrimonio. Hinc Deuter. xxii, 21, jubetur lapidari puella, quae ante nuptias in domo patris fornicata est. Et Sapiens, Eccli. xix, 3, ait: «Qui se jungit fornicariis, erit nequam: putredo et vermis haereditabunt illum.» Denique ut alia taceam, Num. xxv, 9, ob fornicationem Hebraeorum cum filiabus Madian mortui sunt ex eis viginti quatuor millia. «Molles.» — Mollities est pollutio. «Avari.» — Hi sunt qui per fraudes, injustos contractus et dolosas lites aliena expilant. Distinguuntur enim hic a furibus et a rapacibus. Vide dicta cap. v, 10. Ebriosi. — Graecum μέθυσοι, tam ebrium, quam ebriosum significat: quare «ebriosi» hic non proprie frequentiam, vel consuetudinem se inebriandi, sed actum denotat; sic enim et cetera hic, ut fur, maledicus, adulter, actum significant; unus enim eorum actus eos a caelo excludet. Idem patet Galat. v, 21. Una ergo perfecta ebrietas est peccatum mortale, quia privat hominem usu rationis, ut sit quasi bestia; et hominem exponit periculo rixae, libidinis et multorum peccatorum. Aliter S. Thomas: Ebrietas, inquit, non est peccatum mortale, ob ignorantiam fortitudinis vini, vel debilitatem proprii capitis: quae tamen excusatio tollitur per frequentem experientiam: ideo signanter ait Apostolus «ebriosus,» non ebrius. Sed prior explicatio est solidior.
6:11
11. «Sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed justificati estis» (per baptismum), «in Spiritu Dei nostri,» — per Spiritum Sanctum. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius. Pulchrum hujus ablutionis et mutationis morum per baptismum et Christianismum factae exemplum de seipso narrat S. Cyprianus, epist. 2 ad Donatum, ubi candide confitetur, qualis fuerit ante baptismum, qualis subito evaserit per gratiam baptismi, quidque sibi contulerit Christianismus, qui, ut ipse ait, est «mors criminum et vita virtutum.» Similia habet Nazianzenus, Orat. funebr. in laudem Cypriani, ubi enarrat mirabilem ejus conversionem, et cordis vitaeque commutationem, quam baptismo percepit.
6:12
12. Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. — «Omnia mihi licent,» per liberum arbitrium, inquit Theodoretus et Oecumenius, puta licet, et in mea potestate est fornicari, rapere, inebriari et cetera, quae hic praemisit Apostolus: verum haec non expediunt saluti animae meae, quia peccata sunt. Sed hunc sensum recte refellit Ambrosius: «Quomodo, inquit, licet quod prohibetur? aut certe si omnia licent, nihil potest esse illicitum,» q. d. Ambrosius: Illud dicitur licere quod nulla lege est prohibitum; non autem id quod est liberi arbitrii facere, vel omittere. Sensus itaque hujus loci est: «Omnia mihi licent,» omnia nimirum adiaphora, et lege non prohibita. Ita Chrysostomus, qui cum Theophylacto haec refert ad vers. sequent.
6:13
13. «Esca ventri, et venter escis.» — q. d. Licet mihi omnibus cibis vesci, sed non sinam gulam alicujus cibi mihi dominari, ut fiam mancipium ventris. Secundo, Ambrosius et S. Thomas referunt ad sumptus, q. d. Licet mihi evangelizanti a vobis accipere sumptus et victum; sed ego eos non accipiam, ne ulli fiam obnoxius et meam libertatem perdam; ut more epistolico varia misceat Apostolus, quae sciebat illos ad quos scribit, aliunde intelligere. Tertio et aptissime, Anselmus et S. Thomas referunt hanc sententiam ad superiora de judiciis, q. d. Haec contra judicia dixi, non quasi illicitum sit ex se in judicio sua repetere, sed quod nolim sub aliorum, scilicet judicum, advocatorum, procuratorum, maxime infidelium, potestatem vos redigi. Unde vertit Syrus, «nemo in me potestatem exercebit.» Moraliter S. Bernardus, lib. iii De Consider. ad Eugenium: «Spiritualis, inquit, homo omne opus suum trina consideratione praeveniet, primo, an liceat; deinde, an deceat; postremo, an expediat. Nam etsi constat, in Christiana utique philosophia, non decere nisi quae licent, non expedire nisi quae decent et licent; non continuo tamen omne quod licet, decere aut expedire consequens erit.» «Esca ventri» (scilicet destinata est, aeque ac) «venter escis.» — q. d. Cur lites suscipitis ob temporalia, quae fere ad escas et ventrem tendunt? Esca enim res caduca est et vilis, ad hoc facta, ut in ventrem projiciatur: venter autem vilissima pars hominis tantum est ad hoc, ut escas coquat, digerat, egerat, corrumpat, estque vas sordium; et tam esca quam venter peribunt, quia in morte fient esca vermium; et licet venter resurget, non tamen amplius escas admittet. Simul secundo, transit hic ex composito ad gulam Apostolus, quia gula est mater libidinis, quam deinceps insectatur. Ita Theophylactus. Unde S. Athanasius, vel quisquis est auctor (nam non esse S. Athanasium Alexandrinum, patet ex eo quod Quaest. xxiii citet ipsum Athanasium, et ab eo diversam sequatur sententiam; et ex eo, quod citet Epiphanium et Gregorium Nyssenum, qui S. Athanasio fuerunt posteriores), Athanasius, inquam, ad Antiochum, Quaest. cxxxiii, per ventrem hic intelligit ingluviem et crapulam, q. d. «Esca ventri et venter escis, id est ad crapulam venter habet desiderium, et haec ad illum: verum qui crapulae ventrique deditus est, non potest servire Deo, sed sui ipsius ventris servus est, ideo abolebit illum Deus.» «Deus et hunc (ventrem) et has (escas) destruet» — καταργήσει, abolebit, in morte et resurrectione, ut scilicet non sit amplius venter escarum, qui escis pascatur; nec escae sint ventris, ut ventrem inescent et impleant. «Corpus non fornicationi» (destinatum et datum est, ut fornicemur), «sed» (ut) «Domino» (casto corpore serviamus, Christumque ut caput castis et sanctis moribus sequamur. Ita Anselmus et Chrysostomus. Unde sequitur), «et Dominus corpori.» — Christus scilicet corpori nostro datus est in caput, ut illi quasi immineat, q. d. Ergo corpora nostra non fornicationi, sed Christo capiti quasi membra pure servire debent, semperque caput suum Christum, Christique puritatem aemulari. Secundo, «Dominus corpori,» id est Christus corpori casto et puro erit praemium, eique incorruptionem et immortalitatem donabit. Ita Ambrosius et Anselmus. Prior sensus est simplicior, nam de resurrectione sequitur, cum subdit:
6:14
14. «Deus vero et Dominum» (Christum et crucifixum et mortuum) «suscitavit:» et nos (si cum Christo gulae et libidini moriamur, eaque crucifigamus) «suscitabit.»
6:15
15. Nescitis quoniam corpora vestra membra sunt Christi? — Vos ipsi enim, ac consequenter corpus et anima vestra, estis membra Ecclesiae et Christi. Pulchre S. Augustinus, serm. 18 in haec Apostoli verba: «Vita, inquit, corporis anima est, vita animae Deus est. Spiritus Dei habitat in anima, et per animam in corpore, ut et corpora nostra templum sint Spiritus Sancti, quem habemus a Deo.» Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit. — «Tollens,» non quasi avellens et separans a Christo; Christi enim et Ecclesiae membrum manet fornicator, quamdiu fidem veram retinet. Sed «tollens,» id est accipiens, et, ut D. Thomas, injuste subtrahens sua membra generationi destinata, obsequio et servitio Christi, cujus sunt. Fidelis enim fornicans haec generationis membra et corpus suum, quasi membrum, Christo, cujus est, suffuratur, et dat meretrici. Tollit ergo a Christo corporis sui usum, non dominium.
6:16
16. «Qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur. Erunt enim, inquit, duo in carne una.» — «Unum corpus,» per corporum unionem et commixtionem, ut, sicut mercatores in societate unas habent opes, quia communes, sic fornicarii unum habeant corpus, quia utriusque corpus est utrique commune, ait Cajetanus. Et sic sunt «duo in carne una,» id est duo sunt una caro, q. d. E duobus fiet unus homo, non spiritalis, sed carnalis, et quasi totus caro. «Erunt enim, inquit (Scriptura sacra), duo in carne una.» — Citat haec verba Paulus ex Gen. cap. ii, vers. 24, ubi dicuntur de conjugibus: bene tamen Apostolus ea refert ad fornicantes, quia actus externi seu conjugum, seu fornicantium, secundum speciem naturae non different, licet in genere moris specie, imo genere, different: horum enim actus sunt libidinis et vitii, illorum vero actus sunt temperantiae, justitiae et virtutis. Ita S. Thomas. Nota: De conjugibus dicitur, quod «erunt duo in carne una,» id est duo erunt una caro: primo, per copulam carnalem, ut hic explicat Apostolus. Secundo, «erunt una caro,» synecdochice, id est unus homo, una persona: vir enim et femina civiliter unum sunt, et censentur una persona civilis. Tertio, quia conjux est dominus corporis sui comparis, et sic unius caro est alterius caro. Patet cap. seq., vers. 3. Quarto, effective, quia unam carnem, scilicet prolem, generant. Nota secundo: Hac phrasi utitur Scriptura hoc fine, ut ostendat inter humanas necessitudines arctissimum et inviolabile esse vinculum matrimonii. Hinc ex Adami costa fecit Deus Evam, quasi vir et femina non tam duo quam unus sint, debeantque unum esse amore et voluntate, adeoque si sit opus, conjux conjugis causa debeat patrem et matrem deserere, ut dicitur Genes. ii, 24. Citat ergo Apostolus hunc locum, ut demonstret quantum se dejiciat et infamet fornicator, utpote qui tam arcte conjungatur cum meretricula vilissima, ut unum fiat cum illa, et in ipsam, in scortum scilicet et meretricem, se quasi transformet.
6:17
17. «Qui autem adhaeret Domino» (cum eo fit et) «est unus spiritus.» — «Unus,» non essentialiter, ut voluit Almaricus et illuminati quidam fanatici, teste Ruisbrochio, lib. De alta Contemplatione, sed accidentaliter: unus, inquam, charitate, voluntatis consensu, gratia et gloria, quae hominem faciunt quasi divinum et Deum, ut cum Deo quasi unus idemque sit spiritus. Ita Ambrosius, Anselmus, Oecumenius. Unde ex hoc loco S. Basilius, lib. De Vera Virginit., demonstrat animam castam et sanctam esse sponsam Dei, eamque in divinae imaginis excellentiam transferri, ut cum Deo unus fiat spiritus; atque ex hac cum Deo conjunctione haurire omnem puritatem, virtutem, incorruptionem, pacem et tranquillitatem: «Quocirca, inquit, anima quae Christo copulata est tanquam sapientiae Verbi Dei sponsa, sapiens ac prudens sit necesse est, ut omni stultitiae et insipientiae nota jugi divinarum rerum meditatione explosa, sapientiae, cui conjuncta est, ornetur pulchritudine: donec aeternam sapientiam sibi penitus jungat, unumque cum eo, cui inhaesit, effecta, ex corruptibili fiat incorruptibilis, ex imperita prudens ac sapientissima, tanquam Verbi cui adhaesit costa, atque (ut breviter dicam) ex homine mortali immortalis Deus; sic ut ille, cui conjuncta est, omnibus manifestetur.» Praeclare vero S. Bernardus, serm. 7 in Cantica, hoc Dei cum anima (quae pura et casta dilectione Deo adhaeret) connubium, et ex eo manantem bonorum communicationem ita describit: «Anima, inquit, quae diligit Deum, sponsa vocatur: haec enim duo nomina, sponsa et sponsus, maxime indicant internos affectus; his enim omnia communia sunt, una haereditas, una domus, una mensa, unus lectus, una caro. Propter hanc relinquet homo patrem et matrem, etc., et erunt duo in carne una.» Deinde eorumdem amorem et osculum prosequitur dicens: «Sponsa itaque dicitur illa, quae amat; amat autem quae osculum petit, non petit libertatem, non mercedem, non haereditatem, sed osculum more plane castissimae sponsae, ac sacrum spirantis amorem, nec omnino valentis flammam dissimulare, quam patitur. Osculetur, inquit, me osculo oris sui. Quasi dicat: Quid mihi est in caelo, et a te quid volui super terram?» Denique hujus amoris puritatem et vehementiam ita explicat: «Amat profecto caste quae ipsum, quem amat, quaerit, non aliud quid praeter ipsum. Amat sancte, quia non in concupiscentia carnis, sed in puritate spiritus. Amat ardenter, quae ita proprio inebriatur amore, ut majestatem non cogitet. Quid enim? respicit terram, et facit eam tremere; tangit montes, et fumigant; et ista se ab eo postulat osculari? ebria est? ebria certe, quia fortassis de cella vinaria egressa erat. O quanta amoris vis! quanta in spiritu libertatis fiducia! Perfecta charitas foras mittit timorem. Nec dicit: Me osculetur iste, vel ille sponsus, vel amicus, vel rex; sed indeterminate loquitur: Osculetur me, quemadmodum et Maria Magdalena dixit, loquens de Christo Domino, quem in monumento non reperiens, sublatum credidit: Si tu sustulisti eum, dicito mihi, ubi posuisti eum, et ego eum tollam. Quem eum? non aperit; quia palam omnibus esse credit, quod a suo corde nec ad instans recedere potest. Sic sponsa: Osculetur me, ait, ille qui nunquam a corde meo absens est: quia amore accensa credit nomen sponsi omnibus conspicuum esse.» Plura de hac animae Deo adhaerentis cum Deo desponsatione et conjunctione dicam II Corinth. xi, 2. Rursum idem Bernardus, sive auctor tract. De Vita solitar., ante finem: «Unitas, inquit, spiritus cum Deo hominis cor sursum habentis, proficientis in Deum voluntatis est perfectio. Cum jam non solum vult quae Deus vult, sed talis est non tantum affectus, sed etiam in affectu profectus, ut non possit velle nisi quod Deus vult: velle autem quod Deus vult, hoc jam simile Deo esse est: non posse velle nisi quod vult Deus, hoc est jam esse quod Deus est, cui jam velle et esse idipsum est. Unde bene dicitur, quod tunc videbimus eum sicuti est; cum sic similes ei erimus.» Deinde prosequitur Bernardus triplicem similitudinem hominum cum Deo, ac deinde subjungit: «Dicitur autem haec similitudo Dei unitas spiritus, non tantum quia efficit eam, vel afficit ei spiritum hominis Spiritus Sanctus, sed quia est ipsa Spiritus Sanctus, Deus charitas: qui cum sit amor Patris et Filii, et unitas, et suavitas, et bonum, et osculum, et amplexus, et quidquid commune potest esse amborum in summa illa unitate veritatis et veritate unitatis, hoc idem homini suo modo fit ad Deum, quod cum substantiali unitate Filio est ad Patrem, et Patri ad Filium; cum in amplexu Patris et Filii mediam quodammodo se invenit hominis beata conscientia: cum modo ineffabili incogitabilique fieri meretur homo Dei, non Deus; sed tamen quod Deus est ex natura, homo ex gratia.»
6:18
Vers. 18. «Fugite fornicationem.» — Quia, ut Anselmus, Cassianus et passim Patres docent, alia vitia pugnando, sola libido fugiendo vincitur, scilicet fugiendo feminas, objecta, occasiones libidinis, divertendo oculos et mentem, ut alia videat et cogitet. Si enim turpi tentationi te opponas et cogitationi repugnes, cogitando magis commoves imaginationem earumdem, indeque carnem et concupiscentiam innatam et in libidinem profusam magis accendis. Oecumenius decem alias ejus loci habet expositiones. Totidem adfert Isidorus Pelusiota, lib. IV, epist. 129. Verum sensus proprius et genuinus hujus loci est: «Qui fornicatur, in corpus suum peccat,» hoc est, qui fornicatur, corpori suo injurius est, corpori suo gravem injuriam irrogat: primo, quia corpus suum polluit, coinquinat et maculat. Ita Nyssenus, oratione in hanc Apostoli sententiam. Secunda, in corpore defigit stimulos venereos, qui etiam post peccatum, cum vult poenitere, ad pristina eum titillent. «Alia, ait S. Hieronymus, peccata forinsecus sunt, quae post factum poenitudinem habent, et licet invitet lucrum, mordet conscientia. Sola libido etiam in ipso tempore poenitendi, praeteritos stimulos patitur, et titillationem carnis et incentiva peccati, ut per haec quae corrigi cupimus cogitantes, rursum sit materia peccandi.» Id expertum se fatetur S. Hieronymus, epist. 22 ad Eustochium. Experta idipsum est et sancta Maria Aegyptiaca, quae totidem annos quot veneri servierat, scilicet 17, hos stimulos poenitens est passa, ut narrat Sophronius, Hierosolymorum Patriarcha, in ejus Vita. Secundo, quia corpus suum fornicando debilitat, exhaurit, et saepe lue venerea, aliisque morbis inficit et consumit. Ita S. Athanasius apud Oecumenium. Utroque modo gulosus quoque et ebriosus in corpus suum peccat: quia illud phlegmatibus, vomitu aliisque sordibus saepe dedecorat, illiusque vires et calorem naturalem debilitat, laedit et obruit. Unde sub fornicatione hic gula et ebrietas quasi illi affinis, imo mater, intelligi potest: qua de causa de gula paulo ante, vers. 13, egisse videtur Apostolus: haec enim duo, scilicet gula et libido, propria sunt vitia corporis, unde et peccata carnalia vocantur; reliqua vitia sunt spiritus et mentis, uti paulo ante dixi. «Omne peccatum extra corpus est,» — corpus proprium non maculat, non polluit. Dices: Si quis se occidat, mutilet, castret, hic in corpus suum peccabit: ergo non omne peccatum a fornicatione distinctum extra corpus est. Respondeo: Omne peccatum, id est omne genus peccatorum, quod communiter et ordinarie committunt homines, extra corpus est. Septem enim sunt vitia capitalia, quae Theologi ex S. Paulo dividunt in spiritualia, et corporalia sive carnalia; carnalia duo sunt, gula, et libido: spiritualia sunt quinque, puta superbia, avaritia, ira, invidia, acedia, ex quibus ira et invidia subinde per se prorumpunt in necem proximi, non autem in necem propriam nisi per accidens, raro et extraordinarie; ac consequenter iracundus per se et ordinarie non peccat in corpus proprium, sed alienum, quod laedit vel occidit, q. d. Apostolus: Omne peccatum, id est pleraque omnia peccata, quae ordinarie et communiter faciunt homines, extra corpus sunt. Non ergo sub vò omne peccatum, comprehendit sui mutilationem vel occisionem, quae per accidens, raro et extravaganter fiunt; non etiam comprehendit gulam, uti mox dicam. «Qui fornicatur, in corpus suum peccat.» — S. Hieronymus, epist. ad Amandum, tom. III, duas hujus loci expositiones affert, quarum prima est: fornicator peccat in corpus, id est in uxorem suam. Tertio, fornicator corpori suo injurius est, quia ipse solus corpus suum liberum, purum et nobile vilissimae meretricis juri, servituti et potestati subjicit, ut cum ea quasi unum quid fiat. Perinde enim ac si quis corpus nobile, sanum et speciosum colligaret corpori alicujus putidi leprosi, quam diceretur injuriam gravem facere corpori tam nobili et pulchro; ita qui corpus suum liberum, purum ac nobile, a Deo creatum, et sanguine Christi redemptum et ablutum, meretrici sordidae, abjectae et infami commiscet, gravem corpori suo injuriam irrogat; hanc enim injuriam omnibus hisce versibus exaggerat Apostolus. Quarto, fornicator in corpus suum peccat et injurius est, quia in corpore foedam et pudendam libidinem excitat, quae ita mentem absorbet, ut in illius actu nihil aliud homo cogitare possit. Facit ergo fornicator corpus suum mancipium libidinis et concupiscentiae, ut in eo foeda libido dominetur, illudque totum sibi vindicet: nec gula, nec aliud vitium in corpore tam pudendam et tam vehementem concupiscentiam excitat, qua ita sibi corpus mancipet, ut libido. Sola ergo libido dominatur corpori, illudque sua concupiscentia et peccato inficit, subjugat et corrumpit.
6:19
Vers. 19. «An nescitis quoniam membra vestra templum sunt Spiritus Sancti?» etc. — Ergo quasi sacrilegi sunt, qui per libidinem polluunt corpora sua, quae sunt templa Spiritus Sancti. Illi enim injuriam irrogant, dum corpus ipsi dicatum auferunt et transferunt ad veneris daemonem. Porro corpora fidelium templum sunt Spiritus Christi, quia ipsi membra sunt Christi, et quia fideles cum Deo unus sunt Spiritus. Vide dicta vers. 16 et 17, et quae dicturus sum Epist. II, cap. vi, vers. 16. Acute et eleganter Tertullianus, De Cultu femin., cap. 1, hujus templi aedituam et antistitem constituit pudicitiam: «Nam cum omnes, inquit, templum simus Dei, illato in nos et consecrato Spiritu Sancto, ejus templi aeditua et antistes pudicitia est, quae nihil immundum, nec profanum inferri sinat, ne Deus ille qui inhabitat, inquinatam sedem offensus derelinquat.» Fidelis ergo et justus est templum, in quo per gratiam habitat et colitur Spiritus Sanctus, quem iis dedit Deus, ut in iis operetur sanctas cogitationes, affectiones, sermones, actus. Quare indignum est, ut ejus corpus et anima per fornicationem fiat fanum impurae Veneris et Priapi: haec enim gravis est injuria in Deum et Spiritum Sanctum. Hinc S. Seraphia virgo et martyr, cum Praeses ei diceret: «Ubi est templum Christi quem adoras, et quo sacrificio?» respondit: «Ego castitatem colens templum sum Christi, cui meipsam in sacrificium offero.» Ait Praeses: «Si castitas tibi ablata fuerit, Christi templum esse desines?» Ad quem virgo: «Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus.» Immisit igitur Praeses duos juvenes qui eam violarent: sed illa orante terraemotus extitit, juvenesque exanimati cecidere; verum illius precibus vitae restituti sunt. Ita habet ejus Vita apud Surium, 3 septembris. Nota, Corinthios fuisse in venerem, ac consequenter in gulam propensos. Id patet ex Suida verbo Cothys, qui ait: «Cothys daemon apud Corinthios colitur, praeses effeminatorum et impudicorum.» Idem docet Herodotus in Clio, et Strabo, lib. VIII: «Fanum Veneris, ait Strabo, Corinthi ita fuit locuples, ut plures quam mille habuerit sacrorum famulas meretrices, quas Deae viri mulieresque dedicarunt.» Inde in proverbium abiit κορινθιάζειν, hoc est, lascivire, genio et libidini vacare. Hinc Apostolus impense Corinthios dehortatur a solita fornicatione; idque variis rationibus ex diversis locis petitis: primo, a creatione; secundo, a resurrectione corporis; tertio, a foeditate libidinis et injuria in corpus; quarto, a dignitate corporis. Ex quibus colligas sex argumenta, quibus eos deterret a scortatione. Primum est, quia corpus non est nostrum, sed Domini, vers. 13. Secundum, quia, si castum sit, resurget in gloria, vers. 14. Tertium, quia corpus nostrum membrum est Christi, vers. 15. Quartum, quia corpus castum templum est Spiritus Sancti, ut per castitatem Deo adhaerens fiat unus spiritus cum Deo, vers. 17. Quintum, quia libido corpus dedecorat et contaminat, vers. 18. Sextum, quia corpus nostrum Christi sanguine emptum est; ergo indignum est, et Deo, Christo ac Spiritui Sancto injurium, si quis illud det meretrici, vers. 20. Vide Chrysostomum in Morali. Moraliter et S. Bernardus in psal. Qui habitat, serm. 7: «Glorificate, inquit, dilectissimi, et portate interim Christum in corpore vestro, onus delectabile, suave pondus, sarcinam salutarem, etiamsi premere aliquando forte videtur, etiamsi interdum latera tundit et flagellat recalcitrantem, etiamsi aliquando in camo et fraeno maxillas constringit, et coercet omnino feliciter. Esto ut jumentum, minime tamen jumentum, patienter quidem sustinens onus, sed honorem intelligens: sapienter et delectabiliter cogitans tam ipsius oneris qualitatem, quam propriam utilitatem.» Sic S. Ignatius Martyr vocatus est Deifer et Christifer, idemque B. Virginem in suis ad eam epistolis Christiferam consalutat, ait S. Bernardus. «Glorificate Deum in corpore vestro,» — castum illud servando in obsequium spiritus et Dei. Nota: To portate non est in Graeco. Ut equus, ait D. Thomas, portat dominum et sessorem, et ad ejus voluntatem movetur; ita corpus Dei voluntati et obsequio mancipetur. Graeca addunt: καὶ ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἄτινά ἐςι τοῦ Θεοῦ, et in spiritu vestro, quae sunt Dei, q. d. Glorificate et portate Deum, et in corpore et in mente, quia utraque sunt Dei.
6:20
20. «Empti estis pretio magno. Glorificate et portate Deum in corpore vestro,» — q. d. Magni aestimate, magni facite vestra corpora, cum ea licetur daemon turpi et brevi corporis voluptate. Ne corpus tuum vilipendas, ne gratis vendas, imo maximi ducas: haec est enim gloria Dei, si magni fiant illa corpora, quae Deus tanto sibi pretio comparavit, scilicet sanguine suo. Hinc nomen gloriosum Christiani est Emptus et Redemptus, scilicet a peccato et gentilismo, idque pretio sanguinis Christi. Sic olim filii Christianorum empti a Turcis, et a christianismo ad turcismum traducti, vocabantur mamluchi, id est empti. Cum enim Tartari subegissent Armeniam, vendiderunt pueros Christianorum: hos Melech-Sala, Aegypti Sultanus, emit magno numero, ipsosque in militia exerceri curavit, et vocavit mamluchos, id est emptos. מלך malac enim Arabice significat emere et acquirere. Post mortem Sultani Melech-Sala coeperunt Mamluchi ex suo collegio, quod solis Christianis apostatis constabat, regem constituere anno Christi 1252. Ut autem coeperunt Mamluchi sub Frederico II Imperatore, ita extirpati sunt a Selymo Aegyptum occupante, anno Christi 1516. Tunc enim Mamluchi regnare et esse desierunt.
6:1
Supra apostolus reprehenderat Corinthios de negligentia iudicii, hic reprehendit in eis quaedam alia peccata circa iudicia. Et primo quantum ad iudices eorum coram quibus litigabant; secundo quantum ad ipsa iudicia, ibi iam quidem omnino. Circa primum tria facit. Primo arguit eos de inordinatione; secundo rationem reprehensionis assignat, ibi an nescitis; tertio remedium adhibet, ibi saecularia igitur iudicia. Dicit ergo primo: ita negligitis in iudicando vestros, sed tamen praesumptuosi estis subire infidelium iudicia, et hoc est quod dicit audet, id est, praesumit, aliquis vestrum habens negotium, scilicet saeculare, adversus alium, iudicari apud iniquos, id est, subire iudicium infidelium, et non apud sanctos, id est, apud fideles, qui sunt sacramentis fidei sanctificati. Hoc enim est inordinatum multipliciter. Primo quidem, quia per hoc derogatur auctoritati fidelium; secundo, quia derogatur dignitati fidelium quantum ad hoc quod infidelium iudicia subeunt; tertio quia per hoc datur occasio infidelibus iudicibus contemnendi fideles, quos dissentire vident; quarto, quia per hoc datur occasio infidelibus iudicibus calumniandi et opprimendi fideles, quos odio habent propter fidem et ritus diversitatem. Et ideo dicitur Deut. I, v. 15 s.: tuli de tribubus vestris viros sapientes et nobiles, praecepique eis, dicens: audite illos, et quod iustum est iudicate. Et eod. XVII, 15: non poteris alterius gentis facere regem, qui non sit frater tuus. Sed videtur esse contra id quod dicitur I Petr. II, 13: subditi estote omni humanae creaturae propter Deum, sive regi tamquam praecellenti, sive ducibus tamquam ab eo missis: pertinet enim ad auctoritatem principis iudicare de subditis. Est ergo contra ius divinum prohibere quod eius iudicio non stetur, si sit infidelis. Sed dicendum quod apostolus non prohibet, quin fideles, sub infidelibus principibus constituti, eorum iudicio compareant, si vocentur, hoc enim esset contra subiectionem, quae debetur principibus; sed prohibet quod fideles non eligant voluntarie infidelium iudicium. Deinde cum dicit an nescitis, etc., assignat rationem contra id, quod illi faciebant, sumptam ex hoc, quod derogabant auctoritati sanctorum. Et primo quantum ad auctoritatem quam habent super res mundanas; secundo quantum ad auctoritatem quam habent ad res supermundanas, id est, super Angelos, ibi an nescitis, quoniam Angelos iudicabimus? Dicit ergo primo: inordinatum est iudicium apud infideles, quia fideles habent auctoritatem iudicandi, an nescitis, quia sancti de hoc mundo iudicabunt, id est, de hominibus mundanis huius mundi? Quod quidem impletur tripliciter. Primo quidem secundum comparationem, scilicet secundum quod non solum boni iudicabunt malos, et sancti mundanos; sed etiam secundum quod boni iudicabuntur a melioribus, et mali iudicabunt peiores, secundum illud Matth. c. XII, 41: viri Ninivitae surgent in iudicio cum generatione ista, et condemnabunt eam. Secundo iudicabunt approbando sententiam iudicis, scilicet Christi, et hoc erit proprie iustorum, secundum illud Ps.: laetabitur iustus cum viderit vindictam. Unde Sap. III, 8 dicitur: iudicabunt sancti nationes. Tertio modo per sententiae prolationem. Et hoc erit apostolorum et similium, qui contemptis rebus mundi, solis spiritualibus inhaeserunt. Spiritualis enim iudicat omnia, ut dictum est supra II, 15. Unde et Matth. c. XIX, 28 dicitur: vos qui secuti estis me, sedebitis super sedes, iudicantes duodecim tribus Israel. Et in Ps. CXLIX, 6 s. dicitur: gladii ancipites in manibus eorum, ad faciendam vindictam in nationibus. Intelligitur autem ista prolatio sententiae non vocalis, sed spiritualis, inquantum per superiores sanctos inferiores vel etiam peccatores spirituali quadam illuminatione illuminabuntur, quales poenae, et qualia praemia eis debeantur: sicut etiam nunc homines illuminantur ab Angelis, vel etiam inferiores Angeli a superioribus. Secundo ex hoc, quod dictum est, argumentatur ad propositum, dicens et si in vobis, id est, per vos, iudicabitur mundus, id est, mundani homines, numquid indigni estis, qui iudicetis de minimis, scilicet de negotiis saecularibus, Lc. XVI, 10: qui in modico iniquus est, et in maiori iniquus erit. Deinde cum dicit nescitis, etc., argumentatur ad idem ex auctoritate sanctorum super Angelos.
6:2
Et primo ponit eam, dicens an nescitis, quoniam nos, scilicet fideles Christi, iudicabimus Angelos? Quod quidem potest intelligi de malis Angelis, qui condemnabuntur a sanctis, quorum virtute sunt victi. Unde dominus, Lc. X, 19, dicit: ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes, et super omnem virtutem inimici. Et in Ps. XC, 13: super aspidem et basiliscum ambulabis. Potest etiam hoc intelligi de bonis Angelis, quorum plurimi in comparatione quadam invenientur Paulo et similibus sibi inferiores. Unde signanter non dicit: iudicabitis, sed iudicabimus. Quamvis etiam dici possit, quod ex consequenti, si sancti iudicabunt homines bonos et malos, erit iudicium de bonis Angelis, quorum accidentale praemium augetur ex praemio sanctorum per Angelos illuminatorum, et etiam de malis Angelis, quorum poena augetur ex poena hominum per eos seductorum.
6:3
Secundo argumentatur ad propositum, dicens quanto magis saecularia, scilicet iudicia, idonei erimus iudicare: qui enim est idoneus ad maiora, multo magis est idoneus ad minora. Unde et dominus, cui commiserat quinque talenta, postmodum commisit unum, ut habetur Matth. XXV, 28.
6:4
Deinde cum dicit saecularia igitur iudicia, adhibet remedium contra culpam eorum. Et primo ponit remedium; secundo exponit, ibi ad verecundiam vestram dico. Dicit ergo primo: ergo ex quo sancti de hoc mundo iudicabunt, si habueritis inter vos saecularia iudicia, quae tamen habere non debetis, illos qui sunt contemptibiles in Ecclesia constituite ad iudicandum, potius scilicet quam iudicemini apud infideles. Unde et in Ps. CXL, 5 dicitur: corripiet me iustus in misericordia, et increpabit me, oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Et Eccle. IX, 4 dicitur: melius est canis vivus leone mortuo. Deinde cum dicit ad verecundiam vestram dico, exponit quo sensu praedicta dixit. Posset enim aliquis credere, quod ad litteram essent eligendi contemptibiliores ad iudicandum; sed hoc excludit, dicens ad verecundiam vestram dico. Quasi dicat: non hoc dixi ut ita fiat, sed ut vos faciam verecundari, illa scilicet confusione, quae adducit gratiam et gloriam, ut dicitur Eccli. IV, 25. Contemptibiles enim in Ecclesia essent eligendi ad iudicandum, si non invenirentur inter vos sapientes, quod esset vobis verecundum.
6:5
Unde subdit sic non est inter vos sapiens quisquam, qui possit iudicare inter fratrem et fratrem, sed frater cum fratre in iudicio contendit, et hoc apud infideles? Potius autem quam hoc faceretis, deberetis constituere contemptibiles, qui sunt in Ecclesia, ad iudicandum et supplendum defectum sapientum, qui tamen non est apud vos, secundum illud quod supra primo, dixerat: divites facti estis in illo, in omni verbo et in omni scientia. Vel aliter ab illo loco saecularia, et cetera. Dixerat enim, quod sancti idonei sunt ad iudicandum saecularia, et ideo vult ostendere per quos iudicia saecularia debeant exerceri, scilicet per contemptibiles qui sunt in Ecclesia. Vocat autem contemptibiles illos, qui sunt sapientes in rebus mundanis, per comparationem ad illos, qui sunt sapientes in rebus divinis, quibus est reverentia exhibenda, qui in rebus temporalibus non occupantur, ut solis spiritualibus vacent. Et hoc est quod subditur ad verecundiam vestram dico; secundum aliam litteram: ad reverentiam vestram. Unde et apostoli dixerunt Act. c. VI, 2: non est aequum relinquere nos verbum Dei, et ministrare mensis. Postmodum autem redit ad id quod supra reprehenderat, scilicet quod Corinthii sub infidelibus iudicibus litigabant, dicens sic non est inter vos sapiens quisquam, scilicet in rebus temporalibus, quem supra contemptibilem dixit. Unde alia non mutantur a prima expositione, quae tamen videtur esse magis litteralis.
6:6
Postquam apostolus reprehendit Corinthios de hoc quod coram infidelibus iudicibus litigabant, hic reprehendit eos quantum ad ipsa iudicia. Et circa hoc duo facit. Primo ponit in quo peccabant circa iudicia; secundo manifestat quod dixerat, ibi an nescitis, et cetera. Circa primum duo facit. Primo reprehendit in eis circa iudicia id quod est licitum, sed non expediens; secundo id quod est penitus illicitum, ibi sed et vos, et cetera. Circa primum duo facit: primo ponit reprehensionem; secundo removet excusationem, ibi quare non magis, et cetera. Dicit ergo primo: dictum est, quod frater cum fratre in iudicio contendit, quod non solum malum est quod apud infideles contenditis, sed iam quidem, post conversionem vestram, omnino delictum est in vobis, id est, ad delictum vobis reputatur, quod iudicia habetis inter vos, inter quos scilicet debet esse pax: quia, ut dicitur II Tim. II, 24, servum domini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad omnes. Apparet autem ex hoc, ut dicit hic Glossa Augustini, quod peccatum est iudicium habere contra aliquem, sed hoc videtur esse falsum: quia si peccatum est iudicium habere, videtur sequi quod etiam peccatum sit iudices constituere, cum hoc sit occasionem dare iudicium habentibus, cum tamen dicatur Deut. I, 16: audite illos, et quod iustum est iudicate, et postea subditur, quia Dei iudicium est. Solvitur enim in Glossa quod infirmis permittitur in iudicio sua repetere, non autem perfectis: quibus licet sua repetere, sed non in iudicio. Est autem sciendum hic, quod aliquid est perfectis illicitum, aliquid autem omnibus. Perfecti quidem proprium non habent, secundum illud Matth. XIX, 21: si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequere me; et ideo non licet eis in iudicio repetere quasi propria, cum eis non liceat habere proprium, licet tamen eis in iudicio repetere ea quae sunt communia. Non enim hoc faciendo peccant, sed magis merentur. Est enim opus charitatis defendere vel recuperare res pauperum, secundum illud Ps. LXXXI, 4: eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Sed iudicium adversus aliquem est illicitum omnibus quantum ad tria. Primo quidem quantum ad causam ex qua aliquis iudicium habet, puta ex cupiditate et avaritia. Unde, Lc. XII, 13, cum quidam de turba domino dixisset: dic fratri meo ut dividat mecum haereditatem, dominus dixit: quis me constituit iudicem ad dividendum inter vos? Postea subdit: videte et cavete ab omni avaritia. Secundo quantum ad modum iudicii, quia scilicet cum contentione et detrimento pacis iudicium prosequuntur; ut enim dicitur Iac. c. III, 16, ubi zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus pravum. Et hoc videtur apostolus in eis reprehendere, ut patet ex hoc quod supra dixit: frater cum fratre in iudicio contendit. Tertio ex perversitate iudicii, puta cum aliquis iniuste et fraudulenter in iudicio procedit, secundum illud Is. X, 2: ut opprimerent pauperem, et vim facerent causae humilium populi mei. Et hoc etiam apostolus in eis reprehendit, ut patet per id quod subdit: sed vos iniuriam facitis. Quarto propter scandalum quod sequitur. Unde et dominus mandat, Matth. V, 40: qui vult tecum in iudicio contendere, et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium. Ex charitate vero, sua in iudicio repetere licitum est. Unde Gregorius dicit in moralibus: cum curam rerum nobis necessitas imponit, quidam dum ea repetunt, solummodo sunt tolerandi: quidam vero servata charitate sunt prohibendi, scilicet ne rapientes non sua, semetipsos perdant. Deinde cum dicit quare non magis, etc., tollit excusationem. Possent enim dicere: necessitas nos inducit ad iudicia habenda, ut scilicet resistamus iniuriis et fraudibus aliorum; sed hoc excludit, subdens, quantum ad primum, quare non magis iniuriam, scilicet manifestam, accipitis, scilicet patienter sustinendo, secundum illud quod dominus dicit, Matth. V, 39: si quis te percusserit in maxillam, praebe ei et alteram.
6:7
Quantum vero ad secundum subdit quare non magis fraudem patimini, id est, dolosam seductionem, secundum illud Matth. V, 41: si quis te angariaverit mille passus, vade cum illo et alia duo. Sed, sicut Augustinus dicit in libro de sermone domini in monte, haec praecepta domini non sunt semper observanda in executione operis, sed semper sunt habenda in praeparatione animi, ut scilicet simus parati hoc facere vel sustinere potius, quam aliquid agere contra charitatem fraternam. Deinde cum dicit sed vos, etc., reprehendit in eis id quod est omnino illicitum.
6:8
Et primo arguit in eis manifestam iniustitiam, cum dicit sed vos iniuriam facitis, scilicet manifeste loquendo contra iustitiam aliorum, vel in iudicio, vel extra iudicium. Eccli. IX, 17: non placeat tibi iniuria iniustorum. Secundo dolosam deceptionem, cum subdit et fraudatis, Prov. XII, 5: consilia impiorum fraudulenta. Tertio aggravat utrumque, cum subdit et hoc fratribus, id est, fidelibus, ad quos debemus bonum maxime operari, secundum illud Gal. ult.: dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes; maxime autem ad domesticos fidei. Et ideo contra quosdam dicitur Ier. IX, 4: omnis frater supplantans, supplantabit, et omnis amicus fraudulenter incedet. Deinde, cum dicit an nescitis, etc., manifestat quod dixerat. Et primo, quantum ad id quod est omnino illicitum; secundo, quantum ad id quod est licitum, sed non expediens, ibi omnia mihi licent. Circa primum duo facit. Primo movet quaestionem; secundo determinat eam, ibi nolite errare, et cetera. Dicit ergo primo: dixi quod vos iniuriam facitis, et defraudatis, quod est iniquitatem committere, sed an nescitis quod iniqui regnum Dei non possidebunt? Quasi dicat: videmini haec nescire, dum ab iniquitate non receditis, cum tamen in Ps. VI, 9 et Matth. VII, 23 dicatur: discedite a me, omnes qui operamini iniquitatem. Deinde, cum dicit nolite errare, etc., determinat veritatem. Et primo ostendit periculum quod imminet iniquis; secundo ostendit quomodo ipsi hoc periculum evaserunt, ut timeant iterum in ipsum incidere, ibi et hoc quidem aliquando fuistis, et cetera. Dicit ergo primo: nolite errare, quod signanter dicit, quia circa impunitatem peccatorum aliqui multipliciter errabant, secundum illud Sap. II, 21: et cogitaverunt, et erraverunt. Quidam enim philosophi erraverunt credentes Deum non habere curam rerum humanarum, secundum illud Soph. I, 12: non faciet dominus bene, et non faciet dominus male. Quidam vero credentes solam fidem sufficientem esse ad salutem, secundum illud Io. XI, 26: qui credit in me, non morietur in aeternum. Quidam vero credentes per sola Christi sacramenta salvari, propter id quod dicitur Mc. ult.: qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit, et Io. c. VI, 55: qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Quidam vero propter sola opera misericordiae se impune peccare arbitrantur, propter illud quod dicitur Lc. XI, 41: date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Nec intelligunt quod haec omnia sine charitate non prosunt, secundum illud quod dicitur infra XIII, 2 s.: si habuero omnem fidem, et distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest.
6:9
Et ideo subdit quod peccata contraria charitati a regno Dei excludunt, in quod sola charitas introducit, dicens neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri (de quibus dicitur Hebr. ult.: fornicatores et adulteros iudicabit Deus), neque molles, id est, mares muliebria patientes, neque masculorum concubitores, quantum ad agentes in illo vitio, de quibus dicitur Gen. XIII, 13: homines Sodomitae pessimi erant et peccatores coram domino nimis, neque avari, neque fures (de quibus dicitur Zach.
6:10
V, 3: omnis fur, sicut scriptum est, iudicabitur), neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt. Dicitur enim Is. XXXV, 8: via sancta vocabitur, non transibit per eam pollutus. Et Apoc. XXI, 27: non intrabit in illam aliquid coinquinatum, faciens abominationem. Et est advertendum quod hic enumerat eadem vitia quae in praecedenti capitulo posuerat. Addit autem quaedam in genere luxuriae, scilicet adulterium et vitium contra naturam, in genere autem iniustitiae, furtum. Deinde, cum dicit et haec quidem, etc., ostendit quomodo praedictum periculum evaserunt. Et primo commemorat statum praeteritum, dicens et quidem aliquando fuistis, scilicet fornicarii et idolis servientes, etc., et ideo specialiter haec vitia commemorat, quia in eis abundaverunt, secundum illud Eph. V, 8: eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. Secundo ostendit quomodo ab his intus fuerunt liberati, dicens sed abluti estis, scilicet virtute sanguinis Christi in Baptismo, secundum illud Apoc. I, 5: lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Sed sanctificati estis virtute sanguinis Christi per gratiam consecrati, secundum illud Hebr. ult.: Iesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est. Sed iustificati estis, ad statum iustitiae et virtutis, secundum illud Rom. VIII, 30: quos vocavit, hos et iustificavit. Subditur autem horum beneficiorum causa.
6:11
Et primo ex parte humanitatis, Christi, cum dicit in nomine domini nostri Iesu Christi, id est, in fide et invocatione nominis Christi, secundum illud Act. IV, 12: non est aliud nomen datum sub caelo hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri. Secundo ex parte divinitatis, cum subdit et in spiritu Dei nostri, secundum illud Ez. XXXVII, v. 5: ecce ego mittam in vos spiritum, et vivetis. Quia igitur tam potenti virtute liberati estis, ad eadem redire non debetis. Deinde, cum dicit omnia mihi licent, etc., manifestat id quod dixerat de prohibitione iudicii, ostendens quo sensu id reprehenderit, quia scilicet non reprehendit illud quasi omnino illicitum, sed quasi non expediens et nocivum. Et circa hoc duo facit. Primo proponit quod intendit; secundo rationem assignat, ibi esca ventri, et cetera. Circa primum duo facit. Primo proponit quod reprehenderat esse licitum, sed non expediens, dicens omnia mihi licent. Dicuntur autem illa licita quae homo facere non prohibetur; est autem duplex prohibitio, una coactionis, alia praecepti, et secundum hoc quidam intellexerunt illa licere a quibus non prohibetur aliqua necessitate cogente; et ideo, quia arbitrium hominis naturaliter liberum est a coactione, intellexerunt apostolum eo sensu dicere: omnia mihi licent, quia scilicet libero arbitrio hominis subiacent, sive sint bona, sive sint mala, secundum illud Eccli. XV, 18: ante hominem bonum et malum, vita et mors, quodcumque voluerit, dabitur ei. Sed hic modus loquendi alienus est a Scriptura sacra, in qua dicitur non licere ea quae divina lege prohibentur, secundum illud Matth. XIV, 4: non licet tibi habere uxorem fratris tui. Et ideo quod hic apostolus dicit omnia mihi licent, non potest absolute intelligi, sed ut sit accomoda distributio sub hoc sensu: omnia mihi licent, quae scilicet divina lege non prohibentur. Et potest hoc ad tria referri, primo quidem ad id quod dixerat de iudiciis, quia scilicet unicuique licet omnia sua iudicio repetere, cum non sit lege divina prohibitum. Alio modo potest referri ad id quod infra VIII, 8 dicturus est de indifferenti usu ciborum, ut sit sensus: licitum est mihi omnes cibos comedere, secundum illud Tit. I, v. 15: omnia munda mundis. Tertio potest referri ad id quod dicturus est infra IX, 4 ss., de sumptibus accipiendis, ut sit sensus: omnia mihi licent, scilicet accipere ad necessitatem vitae, sicut coapostolis meis. Subdit autem sed non omnia expediunt. Dicitur autem illud expedire, quod est sine impedimento finem consequendi. Contingit autem quod aliquid non totaliter excludit finem, sed impedimentum aliquod affert, sicut matrimonium non excludit hominem a regno Dei, impedimentum tamen affert, quia scilicet, ut infra VII, 34 dicit quae sub viro est mulier, cogitat quomodo placeat viro. Unde, Matth. XIX, 10, discipuli dicunt: si ita est causa hominis cum uxore sua, non expedit nubere. Sic ergo fornicari nec licet, nec expedit, quia totaliter excludit finem, qui est vita aeterna; matrimonium autem est licitum, sed non expediens. Secundum igitur hunc modum, sua in iudicio repetere, indifferenter omnibus cibis uti, sumptus accipere ab his quibus praedicatur, est quidem licitum, quia non est contra iustitiam, nec aliqua prohibetur lege; non tamen est expediens, vel quia impeditur pax ad proximum, vel infirmis scandalum aliquod generatur, vel aliqua maledicendi occasio praebetur; unde Eccli. XXXVII, 31: non omnia omnibus expediunt. Alio modo potest intelligi non absolute, sed sub conditione, ut sit sensus: dixi quod neque fornicarii, etc., regnum Dei possidebunt, et ideo non licent, quia finem excludunt; sed si omnia licerent mihi, non omnia expediunt, quia per ea praestatur impedimentum vitae humanae. Unde in persona impiorum dicitur Sap. V, 7: lassati sumus in via iniquitatis et perditionis, et ambulavimus vias difficiles.
6:12
Secundo ostendit esse nocivum id quod supra reprehendit, dicens omnia mihi licent, ut supra expositum est, sed tamen ego sub nullius redigar potestate, scilicet hominis. Ille enim qui utitur eo quod non expedit, sive licitum, sive illicitum, quodammodo redigitur sub potestate rei alicuius, vel hominis. Rei quidem, quia qui nimis rem aliquam amat, quodammodo servus illius rei efficitur, secundum illud Rom. ult.: huiusmodi non Christo domino serviunt, sed suo ventri. Hominis autem, quia dum aliquis facit quod non expedit, quodammodo subiicitur iudicio aliorum, et specialiter ille qui sua in iudicio repetit, subiicitur potestati iudicis. Infra X, 29: ut quid enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia?
6:13
Deinde, cum dicit esca ventri, etc., assignat rationem eius quod dixerat. Et primo quare omnia licent, dicens esca ventri, scilicet debetur, ut scilicet in ventre decocta in nutrimentum totius corporis cedat. Et venter escis, scilicet recipiendis et decoquendis deservit. Quia igitur ex Dei ordinatione venter est sollicitus ad escas recipiendas, et escae ad hoc deputatae sunt, quod in ventre ponantur, secundum illud Gen. I, v. 29 s.: ecce dedi vobis omnem escam et cunctis animantibus, ut habeant ad vescendum, non est illicitum quod homo res suas repetat, vel praedicator stipendia accipiat propter necessitatem escarum, vel ut etiam homo omnibus escis utatur. Secundo ibi Deus autem, etc., assignat rationem quare omnia non expediunt. Non enim expedit, quod homo patiatur aliquod detrimentum in eo quod numquam corrumpitur, scilicet in regno caelesti, propter id quod corrumpitur; et hoc accidit de esca et de ventre. Cessabit enim post hanc vitam escarum usus et ventris, quia corpora resurgentium conservabuntur absque cibo, Deo id faciente. Et hoc est quod dicit Deus autem destruet, id est, cessare faciet, hunc, scilicet ventrem, non quidem quantum ad essentiam, sed quantum ad effectum, quem nunc habet; et has, scilicet escas, quantum pertinent ad usum hominis, quia in resurrectione homines erunt sicut Angeli in caelo, ut dicitur Matth. XXII, 30.
Supra apostolus tripliciter reprehendit Corinthios circa iudicia, nunc autem redit ad reprehendendum peccatum fornicarii, cuius supra V, 1 mentionem fecerat, et in cuius iudicio Corinthii negligentes erant; improbat autem fornicationem quatuor rationibus, quarum prima sumitur ex divina ordinatione; secunda ex unione ad Christum, ibi an nescitis quoniam corpora, etc.; tertia ex corporis inquinatione, ibi fugite fornicationem; quarta ex gratiae dignitate, ibi an nescitis, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit divinam ordinationem; secundo ordinationis finem, ibi Deus enim, et cetera. Circa primum considerandum est quod aliqui argumentum suae lasciviae sumunt ex ordinatione Dei. Qui enim fornicantur, utuntur suo corpore ad usum a Deo institutum. Sed hoc excludit, dicens quod esca est ordinata ad ventrem, et venter ad escas, corpus autem hominis non fornicationi, id est, non est ordinatum ad fornicandum, sed domino, id est, ad hoc est ordinatum, ut sit domini nostri Iesu Christi, et dominus corpori, id est, dominus Iesus Christus ad hoc datus est hominibus, ut humana corpora suae gloriae conformet, secundum illud Phil. III, 21: reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae. Sed contra hoc videtur esse quod sicut venter ordinatus est a Deo ad usum ciborum; ita quaedam membra humani corporis sunt ordinata a Deo ad usum generationis, quibus fornicatio exercetur. Sed attendenda est differentia quantum ad duo. Primo quidem quod apostolus supra locutus est de uno corporis membro, scilicet de ventre, hic autem loquitur de toto corpore, quod sicut non est ordinatum ad fornicandum, ita nec ad escas sumendum; sed potius usus escarum est propter corpus, corpus autem propter animam, a qua percipit vitam secundum eius conditionem. Et quia omnia ordinantur in Deum sicut in finem, ideo corpus debet esse subiectum domino et ei dedicatum. Et quia supra locutus est de usu escarum in communi absque inordinatione, fornicatio autem est usus inordinatus ex membro fornicatoris. Unde nec ipsa membra sunt propter fornicationem, sed propter usum generationis ordinata ratione, cui omnia membra corporis deservire debent, sicut etiam venter non propter crapulam et ebrietatem, sed propter convenientem usum ciborum. Deinde, cum dicit Deus vero, etc., ponit finem ordinationis praedictae.
6:14
Et primo ponit quid Deus circa dominum fecerit, dicens Deus vero et dominum, scilicet dominum Iesum Christum, suscitavit a mortuis, a quo ipse Christus petit in Ps. XL, v. 11: tu autem, domine, miserere mei, et resuscita me. Deus autem est et pater, et filius, et spiritus sanctus, unde et ipse Christus, qui est filius Dei, se suscitavit, et sua virtute resurrexit, secundum illud Ps. III, 6: ego dormivi, et soporatus sum, et exsurrexi, quia dominus suscepit me; et II Cor. ult.: si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei. Secundo ponit quid circa nos facturus sit, dicens quod nos suscitabit Deus per virtutem suam, per quam scilicet Christum suscitavit, secundum illud Rom. VIII, 11: qui suscitavit Iesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra. Et est advertendum, quod supra de escis et ventre loquens, quae pertinent ad usum animalis vitae, dixit eas a Deo destruendas; nunc autem loquens de corpore et domino, facit mentionem de resurrectione, quia scilicet animali vita cessante natura corporis in melius reformabitur. Unde patet quod non est utendum corpore ad fornicationem, quae impedit futuram incorruptionem, secundum illud Gal. ult.: qui seminat in carne, de carne et metet corruptionem. Deinde, cum dicit nescitis, etc., ponit secundam rationem, quae sumitur ex affinitate humani corporis ad Christum, quae talis est: membra hominis fornicantis sunt membra meretricis; sed membra hominis sunt membra Christi; ergo per fornicationem fiunt membra Christi membra meretricis, quod est inconveniens. Circa quod quatuor facit.
6:15
Primo ponit maiorem, dicens an nescitis quoniam corpora vestra sunt membra Christi? Quasi dicat: hoc non debetis nescire, quia quicumque estis regenerati in Christo, membra Christi estis effecti, secundum illud infra XII, 27: vos estis corpus Christi, et membra de membro. Et hoc non solum quantum ad animas quae ab eo iustificantur, sed etiam quantum ad corpora quae ab eo resuscitabuntur, ut dictum est. Secundo ponit conclusionem, dicens tollens ergo membra Christi, id est, iuste subtrahens servitio Christi, cui debent deputari (secundum illud Rom. VI, 13: exhibeatis membra vestra, arma iustitiae, Deo), faciam, scilicet eadem, membra meretricis esse fornicando? Absit: hoc enim est horrendum sacrilegium. Unde dicitur Mal. II, v. 11: contaminavit Iudas sanctificationem domini quam dilexit, et habuit filiam Dei alieni.
6:16
Tertio ponit minorem, dicens an nescitis quia qui adhaeret meretrici, scilicet fornicando, unum corpus efficitur? Scilicet per immundam commixtionem. Et ad hoc probandum, inducit auctoritatem Genesis, dicens: inquit, enim Scriptura, scilicet Gen. II, 24: erunt duo, scilicet vir et mulier, in carne una, id est, per mixtionem carnalem una caro efficiuntur, et sic membra unius fiunt membra alterius. Sunt enim haec verba Adae de viro et uxore loquentis, quae apostolus hic etiam ad fornicationem refert, quia secundum speciem naturae non differunt utriusque actus. Est autem intelligendum, quod, sicut dicit philosophus in libro de generatione animalium, in masculo est principium activum generationis, in foemina est passivum. Et sicut in planta, cuius vita principaliter ordinatur ad generationem, semper est unum corpus, in quo utrumque principium unitur; ita in animalibus quae ordinantur ad altiores actus vitae, non semper est unum corpus habens haec duo principia, sed ex duobus fit unum in actu generationis. Quod quidem non est tantum viri, quia, sicut infra cap. VII, 4 dicitur, vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier.
6:17
Quarto probat minorem, dicens qui autem adhaeret domino, etc., scilicet per fidem et charitatem, est unus spiritus cum illo, quia scilicet unitur ei unitate spirituali, non corporali. Unde et Rom. VIII, 9 dicitur: si quis spiritum Christi non habet, hic non est eius; et Io. XVII, 21 s.: ut sint unum in nobis, sicut nos unum sumus, scilicet per connexionem spiritus: et quia corpus deservit spiritui, consequens est ut etiam corpora nostra, membra eius sint, cui per spiritum unimur, non quidem carnali coniunctione, sed spirituali. Potest autem ex praemissis duabus rationibus una ratio conflari, ut scilicet quia corpus nostrum non est deputatum fornicationi, sed domino, hoc scilicet modo quod membra nostra sunt membra Christi, ut postmodum exponit, non faciamus ea membra meretricis fornicando. Deinde, cum dicit fugite fornicationem, etc., ponit tertiam rationem, quae sumitur ex corporis inquinatione. Primo ponit conclusionem intentam, dicens fugite fornicationem. Ubi notandum quod caetera vitia vincuntur resistendo, quia quanto magis homo particularia considerat et tractat, tanto minus in eis invenit unde delectetur, sed magis anxietur: sed vitium fornicationis non vincitur resistendo, quia quanto magis ibi homo cogitat particulare, magis incenditur; sed vincitur fugiendo, id est, totaliter vitando cogitationes immundas, et quaslibet occasiones, ut dicitur Zach. II, 6: fugite de terra Aquilonis, dicit dominus. Secundo assignat rationem, dicens omne peccatum aliud quodcumque fecerit homo, et cetera.
6:18
Ad cuius evidentiam sciendum quod quaedam peccata non consummantur in carnali delectatione, sed in sola spirituali, ideo spiritualia vitia dicuntur, sicut superbia, avaritia, acedia; fornicatio autem completur maxime in carnali delectatione, et secundum hoc posset intelligi quod hic dicitur omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est, quia scilicet completur praeter sui corporis delectationem. Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat, quia scilicet eius peccatum in carne consummatur. Sed huic expositioni contrarium videtur esse, quod etiam peccatum gulae consummatur in delectatione corporis. Ad quod posset dici quod peccatum gulae sub luxuria continetur, inquantum ad ipsam ordinatur, secundum illud Eph. V, 18: nolite inebriari vino, in quo est luxuria. Sed melius potest dici, quod apostolus non dicit qui fornicatur corpore suo peccat, quod congrueret primae expositioni; sed peccat in corpus suum, id est, contra corpus suum, corrumpendo et inquinando illud praeter usum rationis. Unde et Apoc. III, 4: habes pauca nomina in Sardis, qui non inquinaverunt vestimenta sua, id est, corpus; et Apoc. XIX, 4: hi sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati. Vel aliter secundum Augustinum, hic in Glossa, qui fornicatur, in corpus suum peccat, quia anima eius totaliter carni in illo actu subiicitur, ita quod non possit aliud ibi cogitare. Unde in Ps. XXXI, 9 dicitur: nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. Vel aliter: in corpus suum peccat, id est, contra uxorem suam, quae dicitur corpus viri, contra quam non ita directe sunt alia peccata, sicut viri fornicatio. Unde et I Thess. c. IV, 4 dicitur: ut sciat unusquisque vestrum possidere vas suum in sanctificatione, id est, uxorem suam. Vel secundum Augustinum potest intelligi de fornicatione spirituali, per quam anima adhaeret per amorem mundo, et recedit a Deo, secundum illud Ps. LXXII, 27: perdes omnes qui fornicantur abs te. Est ergo sensus qui fornicatur, recedens a Deo propter amorem mundi, in corpus suum peccat, id est, per corporalem concupiscentiam. Omne autem aliud peccatum, puta quod homo committit ex oblivione, vel ex ignorantia, seu negligentia, est extra corpus, id est, corporalem concupiscentiam. Deinde, cum dicit an nescitis, etc., ponit quartam rationem, quae sumitur ex dignitate gratiae, quae quidem ex duobus consurgit, scilicet ex gratia spiritus sancti, et ex redemptione sanguinis Christi. Circa hoc igitur tria facit. Primo proponit dignitatem corporis nostri, quam habet ex gratia spiritus sancti, dicens an nescitis, quasi dicat, ignorare non debetis, quoniam membra vestra, scilicet corporalia, templum sunt spiritus sancti? Sicut supra III, 16 dictum est: nescitis quia templum Dei estis. Et huius rationem assignat subdens qui in vobis est. Dicitur autem templum, domus Dei; quia igitur spiritus sanctus Deus est, conveniens est, quod in quocumque est spiritus sanctus, templum Dei dicatur. Est autem spiritus sanctus principaliter quidem in cordibus hominum, in quibus charitas Dei diffunditur per spiritum sanctum, ut dicitur Rom. V, 5. Sed secundario etiam est in membris corporalibus, inquantum exequuntur opera charitatis. Unde in Ps. LXXXIII, 3 dicitur: cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum.
6:19
Et ne hanc dignitatem sibi ascriberent, subdit quem habetis a Deo, non ex vobis. Unde Ioel. II, 28: effundam de spiritu meo super omnem carnem; et Act. V, 23: spiritum suum dedit obedientibus sibi. Secundo ponit dignitatem, quam habent corpora nostra ex redemptione sanguinis Christi, dicens et non estis vestri sed Iesu Christi, secundum illud Rom. XIV, 8: sive vivimus, sive morimur, domini sumus; II Cor. V, 15: qui vivit, iam non sibi vivat. Rationem huius assignat, dicens empti estis pretio magno, et ideo servi estis eius, qui vos redemit de servitute peccati. Unde infra VII, 22 dicitur: qui liber vocatus est, servus est Christi; pretio enim empti estis; et in Ps. XXX, 6: redemisti me, domine Deus veritatis. Dicitur autem pretium redemptionis magnum, quia non est corruptibile, sed aeternam habens virtutem, cum sit sanguis ipsius Dei aeterni. Unde I Petr. I, 18 s.: redempti estis de vana vestra conversatione, non corruptibilibus auro vel argento, sed sanguine agni immaculati et incontaminati, Iesu Christi.
6:20
Tertio infert conclusionem intentam, dicens glorificate ergo et portate Deum in corpore vestro. Quia enim membra vestra sunt templum Dei, in corpore vestro nihil debet apparere, nisi quod ad gloriam Dei pertinet, et hoc est glorificare Deum in corpore vestro, quia in Ps. XXVIII, 9 dicitur: in templo eius omnes dicent gloriam. Ex. ult. dicitur: operuit nubes tabernaculum testimonii, et gloria domini implevit illud. Quia vero non estis vestri, sed estis servi Dei, debet corpus vestrum portare Deum, sicut equus vel aliud animal portat dominum suum. Unde in Ps. LXXII, 23 dicitur: ut iumentum factus sum apud te. Portat autem corpus nostrum dominum, inquantum divino ministerio deputatur. Sic ergo homo debet vitare, ne in corpus suum peccet fornicando, quod est contra gloriam Dei, et contra ministerium quod corpus nostrum debet Deo.
6:1
1. Audet aliquis vestrum, habens negotium adversus alterum, judicari apud iniquos? Alia Corinthiorum reprehensio, quod judicia seu lites agitarent apud judices non Christianos. Audet dictum pro sustinet; quo significat rem Christianis indignam JMciicaWj id est, judicio experiri. Pro quo Cyprianus disceptare, lib. 8. testimon. cap. 44. Syra vux litigare significat. Apud iniquos. Graece utio Toiv aSixcoVj apud injustos, vel sub injustis, quomodo Latine Horatius, adhuc sub judice lis est. Dirigitur hic Apostoli sermo contra actorem, cujus in potestate erat apud ethnicum judicem agere vel non agere; non contra reum, qui compellebatur: cui nec integrum erat judicem ethnicum declinare, modo competentem. Peccatum ergo Corinthiorum in eo erat, quod cum ^ossent causam agere apud fideles, saltem ut delectos arbitros; mallent apud infideles judices experiri, non sine ethnicurum scandalo et Christianae religionis injuria. Nam eo pacto vitia Christianorum detegebantur apud infideles, primum dissidia, deinde avaritia, tum injuriae mutuae. Sensus est: Potestne quisquam vestrum in animum inducere, ut si super aliquo negotio controversiam habeat cum altero, eam agitet in judicio apud injustos? Quae notatio est infidelium. Unde hujus loco postea vers. 6. dicit apud infideles. Hos enim, quia fide carent, exqua justus vivit, generaliter injustos appellat Apostolus: simul insinuans ah injustis judicandi justitiam non perinde exspectandam esse. Me- • rito autem injustos vocat, etiamsi de speciali justitia sermo sit: hujus enim pars quaedam estreligio; quam virtutem apud infidelesreperiri impossibile est. Loquitur autem de negotiis saecularibus, uti statim declarat. Nam ecclesiastica negotia nullo modo tractari debebant apud infideles, utpote judices incompetentes: quando nec fidelibus laicis competit de iis judicare. Notandum quoque, non hic agi nisi de litibus Christianorum adversum se mutuo. Sic enim intelligendum ilhid, adversus alterum, scilicet fratiem. Nam si frater non erat is, contra quem agebatur, non poterat ea lis terminari apud fideles: quod consequenter vult Apostolus. Unde sub ejus reprehensionem minime cadit factum S. Julittae martyris, quae referente Basilio homilia 5. res suas injuste occupatas a quodamhomine potente, eoqueinfideli, repetivit apud judices infideles; ea tamen animi christiani integritate servata, ut cum jus ei ab impiis judicibus negaretur, nisi prius Christum abjuraret; magis elegerit una cum terrenis facultatibus vitam amittere, quam Christum verbo negare.
Et non apud sanctos. Graece stA tcov ayttoVj sub sanctis, id est, fidelibus seu Christianis. Quos sanctos appellat eo, quod ecclesia fidelium sancta sit; etsi non singuli quique sancti. Utitur autem hoc vocabulo Pauhis, ut insinuet, eos merito judices adhibendos esse, qui et professione et re sancti sunt. Ab his enim rectum et aequum judicium exspectandum. Et quamvis Christiani non essent judices a principe constituti cum potestate; poterant tamen, ut dictum est, eligi et assumi tanquam arbitri, quorum sententiis ex compromisso starent, qui controversias habebant. Unde ex hac Apostoli doctrina Christianis olim in more fuit, etiam tempore Christianorum principum, ut ad episcopos causas suas deferrent dijudicandas: non quod proprie episcoporum sit saecularia negotia tractare, cognoscere, judicare: sed ita fieri placebat, ut fideles, qui non absque Christianae caritatis ac pacis detrimento de rebus terrenis adversum se mutuo disceptabant; autoritate episcopi, causas eorum judicantis, redigerentur ad concordiam: simul et cohortatione ejus paterna discereht, quantum prae bonis temporalibus, pro quibus ant consequendis aiit retinendis ardentius aequo certabant, amanda essent aeterna. Quod quidem proprium episcopi munus est. Idque fecisse beatum Augustinum testis est Possidius in ejus vita cap. 19. referens, eum interpellatum non sohim a Christianis, verum etiam a cujuscumque sectae h;imiuibus, causas eorum audivisse diligenter ac pie, et ut eas dirimeret, aliquando tota die jejunantem perdurasse, ubi etiam hoc addit, quam sancta intentione genus illud occupationis, alioqui molestissimae, fuerit ab illo susceptum. Qua de re et ijose Augustinus lib. de opere monach. cap. 29. verbis etiam huc a Beda relatis, ita scribit: Dominum Jesunitestem invoco super animam meam, quoniam quantum attinet ad meum commodum, multo mallem per singulos dies certis horis, quantum in bene moderatis monasteriis constitutum est, cdicjuid manibus operari, et caeteras horas habere ad legendum et orandum, aut cdiquid de divinis literis agendum, liberas; quam tumultuosissimas perplexitates causarum aJienarum pati, de negotiis saecularibus vel judicando dirimendis, veJ iyitervenioido praecidendis: nuibus nos molestiis affixit Apostolus, non utique suo, sed ejus, qui in eo loquebatur, arbitrio. Et infra: Quem tamen laborem non sine consolatione Domini suscipimus pro spe vitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. Servi enim sumus ejus ecclesiae, et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. Haec Augustinus. Quibus similia refert concione 24. super Psalm. 118. Exstat apud Gratianum, 11. quaest. 1. lex imperatoris Theodosii cap. Quicumque, et altera Caroli magni cap. Volumus, qua Theodosianam in usum revocat: quibus legibus sancitum fuit, ut liceret cuiq ue tam actori quam reo, quamvis etiam lite jam apud judicem saecularem coutestata, judicium ecclesiasticum adire. Ex quo patet, episcopos non solum arbitros hujusmodi causarum fuisse, sed per dictas imperatorum constitutiones, dum illae vigebant (nam postea sunt abrogatae), judicandi potestatem habuisse. Consule notatioues Gregorianas iis capitulis additas. Vide etiam, quae de hac re scribit Franciscus Turi-ianus lib. 3. pro epistolis pontificum.
6:2
2. An nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt? MSS. de mundo sine pronomine. Porro Graeca et Syriaca sichabent: Nescitis, quod sancti mundum judicabunt? quemadmodum et Cyprianus loco prius citato legit: nec non Hilarius in enarrat. Psalmi 2. ei Possidius in vita Augustini. Sanctos assumendos esse judices suadet Apostolus, ex eorum dignitate: quae tanta est, ut etiam mundum, scilicet reliquum, hoc est, totum genus infidelium et reproborum sint judicaturi. Quod fiet in extremo judicio, ubi boni malos judicabunt, non sola comparatione, verum etiam approbatione sententiae divinae, Imo et qui Apostolicae vitae vestigia secuti fuerint, judicabunt ut assessores Christi, secundum ipsius promissionem Matth. 19. Vos, qui secuti estis me, sedebitis super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Quae assessoria judicandi potestas quomodo sit accipienda, declarat Thomas in comment., licet eam rem alii aliter explicent; ut videre est in iis, quae disputantur a Theologis in 4. sent. dist. 47. Quanquam videtur Apostolus hoc loco non dealiquibus, sed de omnibus sanctis loqui. Sequitur enim:
Et si in vobis judicabitur mundus. In vobis Hebraismus, id est, a vobis, per vos Judicabitur, graece "/pivsTat^ judicatur: quemadmodum et legitur in commentario Ambros. et apud Possidium. Explicatio est superioris argumenti. Si igitur, inquit, per vos mundus judicatur, seu judicabitur, id est, si vos estis mundi judices, utpote mundum aliquando judicaturi: absolvitur enim a tempore verbum, judicntur. Sequitur:
Indigni estis, qui de minimis judicetis? Graece, indigni estis judiciis minimis? Possidius Graeco casu retento legit, indigni estis judiciorum minimorum? Quod tamen recte, et Valla teste pereleganter, vulgatus interpres: qui de minimis judicetis? Sensus enim est: Cum sitis judices universales, de maximis rebus judicaturi, ut per quos omnium impiorum vita condemnanda sit; an vos indignos censetis, qui praeficiamini minimis judiciis? veluti cum disceptatur de negotiis hujus saecuU, plerumque frivolis atque exigui momenti, certe extremo loco habendis a Christiano. Graeca vox xptxTjptov etiam forum significat, id est, locum judicii, ubi causae aguntur. Et ita Faber accepit, dum sic interpretatus est: Indigni estis praetoriorum tninimorum. Sed eam significationem huic loco non convenire, satis declarat illud, quod statim sequitur, saecularia judicia si habueritis. Est enim idem in Graeco vocabulum. Quanquam et ibi Faber praetoria transtulit, ut sibi constaret.
6:3
3. Nescitis quoniam angelos judicabimus? Amplificatio est ejusdem argumenti sumpti ex dignitate Christianorum, qui non solum judicaturi sint mundum, id est, homines; verum etiamangelog, utique malos, id est, daemones. Unde TertuII. lib. de poenit. cap. 7. Dolet diabolus, inquit, quod ipsum et angelos ejus Christi servus lUe peccator judicaturus est. Apparet sane tum ex Apostolo, tum ex Tertulliano, judicium hoc, de quo dicitur, quod angelos judicabimus, ad omnes omnino Christianos electos pertinere, et non tantum ad certum genus Christianorum, id est, ad perfectos. Paulus enim in sequentibus etiam contemptibiles comprehendit, Tertullianus poenitentes. Judicabunt autem omnes electi Christiani angelos, non sola, ut supra dictum est, comparatione, quomodo viri Ninivitae et regina Austri condemnabunt Judaeos incredulos, Matth. 12. et Luc. 11., sed quia cum diaboli et angelorum ejus victores fuerint, malitiam ejus et superbiam, atque etiam imbecillitatem, coram toto mundo traducent: eique tanquam victo, et vili et contemptibili, et a Deo projecto, et in aeternum damnato, insultabunt. Quae res erit superbissimis illis spiritibus maxima et molestissima poena. Facient autem hoc electi homines imitatione quadam Christi capitis sui; de quo dicit Apostohis Colos. 2., quod per crucem suam exspolians principatus et potestates, traduxit confidenter palam, triumphans illos in semetipso.
Quanto magis saecularia? Graece, jiT^xtys ^uoiVKa, nedum mundana, temporaria. Possidius, nedum saecularia: tametsi graecum vocabulum haud commode potest una Latina dictione exprimi. Significat enim ea, quae pertinent ad usum hujus vitae. ut est victus, vestitus, agri, domus, pecunia, supellex; circa quae versantur quotidianae lites. Quidam vertunt vitalia: sed vitale Latinis aliud significat. Alii victualia, sed id contractius est. Syra versio sic sonat: Quanto magis ea, quae sunt mundi, seu saeculi hujus? Leguntur et apud Lucam cap. 21. fji£pt.fivat PtcoTtxal^ id est, curae hujus vitae. Caeterum vox primitiva ptog legitur 2 Tim. 2. Nemo militans implicat se negotiis saecularibus, graece xaTc toO ^tou Tipayijtarstatc^ id est, negotiis ad hanc vitam victumque pertinentibus. Et ita locum hunc exponunt Laurentius et Erasmus. Si, inquit Apostohis, judicaturi sumus angelos, id est, creafuram omnium praestantissimam; quanto magis digni habendi, qui inter nos de rebus infimis, ut sunt ea, quae spectant ad usum vitae praesentis, judicemus? Dicit enim hoc sub persona fidelium in genere.
6:4
4. Saecularia igitur judicia si habueritis. Graece: PtciVttxa fjisv ouv xpiTTjpta etc. Erasmus: Proinde judicia siquidem habueritis de iis, quae ad vitae usum attinent. Sequitur:
Contemptibiles, qui sunt in ecclesia, illos constituite ad judicandum, In Graeco tantum legitur: contemptos in ecclesia eos constituite, seu collocate. Sed et Augustinus it.a legit: Eos, qui contemptibiles sunt in ecclesia, hos collocate, lib. 5 contra Faustum cap. 9. et de opere monachorum. Pro constituite verti quidem etiam potest constituitis: idque malunt Laurentius et Faber; at nescio, quam ob causam, quum certe modum imperativum huic loco magis congruere satis appareat, totam sermonis seriem consideranti. Est autem in Graeco verbum xa^tCsTS^ id est, sedere facite. Nam sedere judicantium est. Et id voluit noster interpres, quando explicandi gratia de suo addidit, ad judicandum. Quod et Syrus fecit ita vertens: eos collocate vobis in judicio. Possidius quoque legit ad hunc modum: Hos collocate ad judicandum. Recte etiamnoster, quodGraece est TouQ l6ou{^svy]/isvouC;, id est, contemptos, nihili habitos, vertit contemptibiles, eadem ratione, qua Gal. 2. reprehensibilem scripsit pro reprehenso, et Heb. 1 2. accensibilem pro accenso. Quod scite ab eo factum ostendemus, quum ad ea loca pervenerimus. Porro contemptos seu contemptibiles in ecclesia vocat non laicos in universum, ut quibusdam videtur; neque enim arbitror Apostolum epitheto tam odioso totum genus laicorum notare vohiisse, praesertim quum inter eos quidam digni sint, qui ad ecclesiasticam functionem vocentur, eoque nomine honorabiles; nec nisi ex laicis clerici fiant. Sed eos intelligit, qui iu ecclesia, id est, inter Christianos sive laicos sive clericos, minimi fiunt; aut certe inepti habentur ad majora magisque propria ecclesiae ministeria. Tales, inquit, potius vobis negotiorum saecularium judices arbitrarios deligite, quam ut conferatis vos ad infidelium tribunalia: ut ipsi videlicet dispensationibus terrenis inserviant, quos dona spiritualia non exornant, ait Gregorius parte 2. curae pastor. cap. 7. Quod tamen non ita accipiendum, tanquam praecipiat Apostolus eos, qui contemptibiles in ecclesia sunt, adhibendos judiciis saecularium negotiorum; nam alioqui male quondam episcopi judicia hujusmodi exercuissent, accedente etiam voluntate principum, sicut ostendimus supra: sed comparative loquitur, docens hoc agendum potius, etsi parum deceat, quam ferendum, ut Christiani litigent apud infideles. Unde sequitur:
6:5
5. Ad verecundiam vestram dico. Ad verecundiam, Graece Tzpbc, hxpoTzrjV, ad erubescentiam, seu pudorem. Hoc, inquit, quod dixi de contemptibilibus constituendis ad judicandum inter vos, non dixi, quod ita fieri debeat; sed ut ab eo, quod agitis, pudor vos avocet. Sic enim confugitis ad profana tribunalia, quasi desint apud vos viri sapientes et honorati, qui causas ve^iras dijudicent. Quod vobis profecto pudorem incutere debet. Atque hoc est, quod sequitur.
Sic non est inter vos sapiens quisquam, qui possit judicare inter fratrem suum? Quisquam graece &u»5£ sic, id est, ne unus quidem. Qui sermo expressior est, et rei indignitatem auget. Judicare, Graece ^ici.xp\vat, dijudicare; quomodo legit Possidius. Et illud, inter fratrem suum, sive, ut ad verbum, in Graeco: inter medium fratris sui, dictum est Hebraea phrasi, pro eo, quod Latine plenius dicitur, inter fratrem et fratrem, vel plurali numero, inter fratres. Priori modo locum hunc citat August. ench. cap. 78. Sensus est: Adeone non est vel unus sapiens apud vos, qui fratrum inter se disceptantium causas possit, judicando sive arbitrando, secundum jus et aequitatem dirimere? Sapientem inteJligere videtur, quoad materiam praesentem, id est, doctum et peritum judicandi de negotiis saecularibus, ut sunt legum periti. Sic enim Thomas exponit: tametsi nec male sapientem intelligas absohite, id est eum, qui verae ac Christianae sapientiae causa in ecclesia sit honoratus, qui proinde cum autoritate judicare possit: ut maxime sunt episcopi. Nam sapientem Paulus opponere videtur ei, qui contemptibilis est in ecclesia. Et sic Apostolum intellexit Augustinus in libro de opere monach. verbis supra recitatis in eo, quod dicit: quibus nos (utique episcopos) molestiis affixit Apostolus. Nec non concione 24. super Psalm. 118. ita scribens: Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens jurgare Christianos. Ubi forum intellige, in quo judices erant non Christiani.
6:6
6. Sed frater cum fratre Judicio contendit, et hoc apud infideles? Quod in quibusdam Graecis legitur Itv. aStxcov^ apud injustos: oscitanti librario imputandum reor, qui hic rescripsit, quod superius scriptum meminerat, quum et iu Syriaco textu apud infideles, et in omnibus Latinis. Porro quod nos habemus judicio contendit, Graece una dictio est y.pivzTai judicatur, nt legit Augustinus, vel ut alii vertere malunt, litigat. Id autem est judicio contendere. Atque idem Graecum verbum eodem modo ab interprete redditum habemus Matth. 5. vers. 40. Duplex makim, inquiunt Theophylactus et Oecumenius post Chrysostomum: et quod frater adversus fratrem judicio agat, et quod apud judices infideles. Non refert autem magnopere, sive cum interrogatione, sive quod magis placet, enuntiativo sermone legatur haec sententia: quemadmodum et ilha huic similis, paulum infra: Sed vos injuriam facitis, etc.
6:7
7. Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habetis inter vos. Prosequitur prius membrum versus praecedentis, quo dixit fratiem cum fratre judicio contendere. Nam de posteriore jam ante satis egerat. Graeca sic habent ad verbum: Jam quidem igitur omnino minoratio in vobis est, quod judicia habetis cum vobis ipsis, aut vobiscum, utpassimlegit Augustinus: tametsirectius noster interpres, inter vos, etiam Erasmo teste, qui explicatius vertit intervosinvicem. Judicia Graece xpi/laTa^ pro quo superius dixit xp'.TryP'.a. Lites vertit Erasmus, id est, disceptationes forenses. Porro delictum Graece non est -apaTttcoiaa^ quod proprie delictum significat, estque in Scriptura Graeca frequentissimum: sed TJXTfiiia, quod significat minorationem, vel ut Rom. 11. verterunt plerique, diminutionem. Interpres Oecumenii hoc loco dejectionem; 'i'heophylacti, defectum interpretatur. Est autem ■^'TXTjiJLa, cum quis ab alio vincitur, et per hoc deterius habet, utpote viribus aut numero diminutus; ut exponunt Graeca scholia. Sic usurparunt alicubi LXX. eoovTat sic; •^TTTjfJia^ erunt in diminutionem, id est, vincentur. Quidam igitur hic non intelligunt peccatum, sed imperfectionem, ac si diceret Apostolus: Hoc ad vestram imperfectionem pertinet, quod vestra judicio repetitis; cum sit evangelicaeperfectionis, no7i resistere malo, Matth. 5., Domino ibidem dicente: Et ei, qui vult tecum in judicio contendere, et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium, ct Luc. 6. Qui aufert, quae tua sunt, ne repetas. Huc allegatur Theodoretus, qui dicit ea, quae Paulus hic tradit, esse perfectionis. At vero sciendum est, ea ipsa jam recitata Domini verba praeceptum continere, sic ut saltem ad venialem culpam obligent, si non praestentur secundum animi praeparationem. Qui verus est ejusmodi praeceptorum intellectus. Quare et hic Pauli locus sic accipiendus est, ut vere proprieque delictum sit, Christianos habere judicia inter se: quatenus scilicet hoc contrarium sit memoratis Christi praeceptis. Et ita locum hunc acceperunt veteres: ut commentator Ambros., Sedulius, Primasius, qui delictum interpretantur peccatum. Item Chrysost., qui crimen vocat, id est peccatum justa Pauli accusatione dignum. Nec aliter Theophyl. et Oecnmen. A quibus nec admodum dissentit Theodoretus, qui haec monita Pauli legem perfectiorem vocat: ut intelligas, oppositam ei imperfectionem per f^Tzrina, significatam esse avo^''av quandam, ideoque vitiosam et culpabilem. Quam proinde merito noster interpres atque etiam Erasmus vertenint delictum. Hujusmodi namque minorationem, quae ex delicto nascitur, aut ipsa delictum est, haud dubie Paulus intellexit. Porro sunt nonnulli, inter quos Cajetanus, qui peccatum significari quidem non abnuant, sed sic Apo.stolum exponunt: Delictum in vobis est, quod judicia seu lites inter vos habeatis: propter quod judicia non exerceantur sine peccato saltem alterius collitigantium. Nam ubi duo disceptant in judicio, necesse est, alterum eorum injustam habere causam, ideoque peccato teneri: nisi forte per ignorantiam excusetur. Verum non id Paulum velle, satis ex antecedentibus liquet. Nam, ut initio monui, non adversus eos agit, qui in jus vocantur, quos certe necesse est comparere apud legitimum judicem, quamvis ethnicum: sed tota ejus reprehensio circa actores versatur; quos primum increpat, quod apud judices infideles actionem instituerent, deinde culpat, quod omnino judiciahaberent, id esthtesfacerent; nec admittit excusationem, qua dicant se injuria affectos a fratribus. Quare enim, inquit verbis consequentibus, n07i magis injuriam accipitis? etc. i Sic Apostolum intellexit August, ench. \ cap. 78. et alibi, Sic et commentatores quos dixi. Verba Augustini in enchiridio tractantis hunc Pauli locum, ista sunt: Hic posset putari, judicium habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo extra Ecclesiam velle judicari: nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est inter vos, quia judicia habetis vobiscum. Et ne quisquam hoc ita excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit judicum sententio removeri; continuo talibus excusationibus occurrit: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Deinde Pauli doctrinam ad Christi magisterium referens, subjungit: TJt ad illud redeatur, quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, dimitte illi et pallium, etc. Prohibuit itaque Dominus suos, de saecularibus rebus cum aliis hominibus habere judicium. Ex qua doctrina dicit Apostolus, esse delictum. Haec et plura Augustinus eo loco. Vide eundem his consentanea scribentem in enarr. Psalm. 80., ubi Christianum sua lepetentem, et pro iis habentem ciim fratre judicium, numerat inter eos, qui super fundamentum, quod est Christus, aedificant lignum, foenum, stipulam: allegato Pauli testimonio, qui ejusmodi judicia delicta esse dicit. Et concione 24. in P.3alm. 118., ubi sic litigantium vocat vitiosas et negotiosas cu- 2)iditates. Igitur ex Apostoli Pauli sententia, sicut eum interpretati sunt Augustinus et alii scriptores memorati, delictum, id est peccatum est, in judicio,sua repetere: non quod id per se makim sit, sed quia malum non unum, sed multa fere conjuncta habet. Nam suscipiuntur hujusmodi lites ut plurimum ex inordinato rerum temporalium amore. Contendit enim Christianus (inquit Augustinus in dicta Psalm. 80. enarratione) pro rebus terrenis ampUus, quam decet eum, cui promissum est regnum coelorum. Nec totum cor sursum levat, sed aliquam parfem ejus trahit ad terram. Deinde nec carent certo periculo multarum offensionum, quae ex illis nascuntur: ut sunt sinistrae de fratre su.spiciones et judicia, obtrectationes, odia, acerbitates, malevolentiae. Nec leve malum e,st jactura temporis, quam patiuntur omnes, qui litigant; non sine detrimento pacis ac tranquillitatis inter- I nae, quam omnes quaerere debemus. Propter quod malum vitandum praecipit Apostolus. ut tempus redimamus, Ephes. 5. Coloss. 4. Quocirca, nisi bono aliquo majore dispendium hoc spirituale compensetur, cum stadio cavendi pericula, qiiaedixi, non sine peccato lites hujusmodi forenses suscipiuntur, ac minus sine peccato aguntur: quantumvis quidam nimis cupidi rerum suarum possessores redament. Compensationem excipio. Nam certis casibus delicto caret, imo laudabile et pium et necessarium est, injuriam judicio repellere: velut ubi quis non suum ac privattim, sed publicum alicujus communitatis agit negotium, ut Ecclesiae, monasterii, collegii, maxime si ex obedientia aut ex officio id faciat; ubi quis bona pauperum, pupillovum, viduarum vel ablata, seu male alienata reposcit, vel ne tollantur obsistit; ubi quis sua repetit, quae conjugi et liberis alendis sint necessaria; ubi quis in judicio vitam suam defendit, praesertim multis profuturam; quemadmodum ipse Paulus fecit Caesarem appellans. Act. 25; denique cum adversarius videtur futurus ad nocendum audacior, ac plures alios injuinis affecturus, si non autoritate judicis reprimatur.
Quare non magis injuriam accipitis? Grraece a^^r/csla&s^ injuriamini, passive, id est injtiriam patimini. Quare non magis fraudempatimini? Graece, 0:7:00- Tspslai^s^ fraudamini, ut legunt Cyprianus et Augustinus, id est damnum accipitis. Id enim proprie vox Graeca significat. Particula magis seu potius, in utroque membro sensum suspendit, explendum hoc modo: Cur non potius injurias et damna patienter accipitis, quam ut judicio agatis adversus eum, qui injuriam aut damnum fecit? Hinc liijuet Apostolum in eo, quod praecessit, egisse proprie contra actores. Nec sane hujusmodi erotematis urgeret eos, qui ad judicia provocant, nisi propter delictum dignos increpatione putaret, quamvis justum habentes negotium. Nam ad eos, Cui injustis litibus fratres vexant, aut quomodolibetinjuste eoslaedunt, ideoque multo giavius delinquunt, pertinet objurgatio sequens.
6:8
8. Sed vos injuriam facitis et fraudatis. Repetit eadem verba active, quae passive posuerat; quo manifestior sit antithesis. Difi"ernut autem i^ixslv et aKoa-sps r;, quod illud significet actionem injtistani, istud vero magis importet effsctum actionis, id est damnum illatam. Tantum, inquit, abest a vobis hoc quod exigo, quodque non praestando delictum habetis: ut ipsi sitis injiTriarum autores.
Et hoc fratribus. Graece xal xa^Jta aSsAcpoug, et haec fratres. Erasmus, idque fratres, accusandi casu, quem regit utrumque verbum Graecum praecedens, nec non Latinum fraudatis. Interpres vertens fratribus, ad prius verbum a se redditum, id est injuriam facitis, respexit; aut certe ad rem utroque verbo significatam, id est injuriam et damnum, subandito verbo facitis. Est autem emphasis insignis in hac parte. Nam si omnis injuria in crimine est; maxime ea, quae fratri infertur.
6:9
9. An nescitis, quia iniqui regnum Dei non possidebunt? Iniqui, Graece injusti, quomodo Cyprianus legit. Nam sermo est non de omnibus iniquis, id est peccatoribus, ac legis divinae transgressoribus, quos scriptura Graeca passim avo/jiouc appellat: sed de injustis sive injuriosis, qui dicuntur a^txot^ quod Hentenius vertit injuriam inferentes. Possidebunt, Graece xATjpovcfiTjcouoi^ haereditabunt, id est haereditate consequentur, in possessionem haereditariam accipient. Observa Apostolum non dicere de iis, qui non potius injuriam patiuntur, quam judicio contendant, quod regnum Dei non possidebunt: quamvis et illos delicti accuset; sed id dicere solum de injustis. Qua in re manifeste nobis innuit discrimen venialium et mortalium peccatorum, quod negant novatores. Regnum Dei intellige, quo Deus in futuro saeculo regnaturus est. Cujus regni haereditatem injusti non consequentur; quia non sunt filii. Solis namque filiis debetar haereditas.
Nolite errare. Vetus eiTor est, salutem sibi promittere ex sola fide sine operibus. Cujus autorem ferunt Simonem magum. Neque fornicarii. Simplicem fornicationem intelligit, quia ab his adulteros et molles et masculorum concubitores, distinguit. Nequeidolis servientes. Graece idololatrae. De his actum est semel et iterum capite superiori. Nunc illud addo, ex specie genus intelligendum: ut comprehendantur quicumque pro Deo colunt, quod Deus non est. Neque adulteri. Adulter est, quisquis torum violat conjugalem.
6:10
10. Neque molles. Theophylactu s molles interpretatur turpia patientes. Thomas muliebria patientes. Sic enim legendum, non facientes, ut mendose scriptum in quibusdam codicibus. Turpitudinem hanc acerrima oratione flagellat Salvianus libro 7. de providentia Dei. Neque masculorum concubitores. Graece aposvoxolxai uno composito vocabulo. Hi sunt turpia agentes, quae nec nominari debent. De quibus etiam Rom. 1.
Neque fures, neque avari. Cyprianus pro avaris fraudatores legit super orationem dominicam, et testim. lib. 3. cap. 65. De hoc vitio vide quae dicta cap. praeced. Igitur differunt hoc loco fares et avari: quod illi clam aliena surripiunt nullo colore juris, hi fraude circumveniunt proximum, ut contingit in contractibus: aut certe justum aliquid praetendunt, ut foeneratores.
Neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces. Maledici, hic rursum Xoidopoi, id est conviciatores, qui iidem maledici: tametsi non omnis maledicus conviciator. Nam convicium, \oibopia., dicitur homini in faciem: maledictum etiam obtrectatio est de absente. Quanquam hic ex specie genus intelligi facile potest. Alias maledicere in scripturis est exsecrari, male precari, Graece xaxapao&ai. Ebriosi et rapaces qui dicantur, vide capite superiori.
Regnum Dei possidebunt. Graece haereditabunt, ut supra. Libenter meminit Apostolus haereditatis regni, cura de futuro praemio loquitur vel reddendo quibusdam vel non reddendo. Sic ad Galat. 5. Qui talia agunt, regnum Dei non consequentur, gra.ecehaereditabunt. Eph. 5. Omnis fornicator, etc. non habet hnereditatem in regno Christi et Dei. Significatur autem electorum magna dignitas, ut qui non solum futuri sint in regno Dei: sed etiam regni consortium habituri cum Deo et Christo, videlicet ut haeredes Dei et cohaeredes Christi, Rom. 8. Nam idcirco et reges vocantur Apoc. 1. et 5. et regnaturi cum Christo dicuntur, ibid. cap. 20. Quod vero ad rem ipsam attinet, non est aliud regnum Dei, quam vita aeterna nobis in scriptiuis promissa. Proinde male quidam olim sibi blandientes in suis peccatis, existimaverunt sese, quamvis ad regnum non admittendos propter hanc scriptm-am et similes, vitam tamen aeternam merito fidei consecuturos. Male, inquam, et perverse; cum apertissime dicat Dominus in evangelio: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, Matth. 19. Contra quos Augustinus cum alibi, tum ex professo multa disseiit in libro de fide et operibus. Quae eadem aeque valent adversus hujus saeculi Solifidianos haereticos.
6:11
11. Et haec quidam fuistis. Pro quidam in multis codicibus quidem legebatur vitiose. Graeca sic habent: xal zo.u-o. TiVcc; ri~z, et haec quidam eratis. Annuit textus Syriacus, et Latinus Ambros. atque Irenaei interpres lib. 4. cap. 46., suffragantibus item vetustis quibusdaia exemplaribus: ut merito lectionem hanc nobis restituerint castigatores Romani. Sunt autem, qui voculam "zi^tz quidam, putent superfluam esse, tantumque ornatus causa additam, non restrictionis. Atqui id inusitatum est. Verisimilius, additum ab Apostolo moderandi sermonis gratia (ne videretur omnia memorata vitia singulis impingere), tanquam si diceret: quidam hoc, quidam aliud fuistis eorum, quae enumeravi. Neque enim omnes fuerant adulteri, molles, fures, etc., tametsi idololatriae peccatum omnibus fuit commune. Non ergo propterea addit Apostolus quidam, quod inter Corinthios existimaret aliquos ab his omnibus, quae percensuit, esseliberos: sedutsignificaret, non omnes omnia, sed alios alia commisisse; non negans interim, fuisse quaedam omnibus communia.
Sed abluti estis. Dixit quales suo vitio fuerint: nunc addit, quales facti beneficio Dei per Christum, utens gradatione quadam, qua a minori progreditur ad majora. Per ablutionem intelligi potest vel ipse baptismus, qui est ablutio corporalis et exterior, vel baptismi effectus, qui est ablutio spiritualis et interior, quam exterior illa significat. Priori modo sensus est: Abluti estis aqua, baptizati estis, abluti corpus aqua munda Hebr. 10. Magis tamen arbitror spiritunlem ablutionem significari, tanquam effectum ablutionis corporalis, ut sensus sit: Ab his' omnibus vitiorum sordibus abluti atque mundati estis lavacro aquae, per quod omnia vobis peccata remissa sunt. At ne in sola ablutione, id est peccatorum remissione, consistere putaretur justitia Christiana, addit alterum gradum.
Sed sanctificati estis. Id est, puritatem consecuti, ita ut jam vere et coram Deo sancti sitis. Nam sanctitas non solum significat absentiam sordium, ut sentire videtur Cajetanus, verum munditiem sonat positivam et inhaerentem, qua quis applicatur ad Deum: quemadmodum justitia significat rectitudinem, de qua sequitur:
Sed justificati estis. Id est, veram justitiam adepti, quae non aliud est quam interioris hominis rectitudo, principaliter sita in conformitate mentis ad legem Dei. Plane monstrat hic locus contra sectarios, justitiam hominis Christiani non esse imputativam: qua nimirum is, qui revera justus non est, justus per imputationem dicatur; vel quod ei peccata neu imputentur, vel quod imputetur ei justitia Christi; sed talem prorsus esse, qua quis a peccatis ad Deum vere conversus, accepta eorum remissione, novum induerit hominem; atque ita mente renovatus ambulet in novitate vitae, et in observatione mandatorum Dei.
In nomine Domini tiostri Jesu Christi. Graece tantum legitur: In nomine Domini Jesu. Sensus: per meritum Domini ac redemptoris nostri Jesu Christi. Tota namque justificatio et renovatio nostra, a principio usque ad finem et consummationem, adscribenda est merito passionis Christi.
Et in spiritu Dei nostri. Id est, vir tute Spiritus sancti a Deo nostro procedentis. Huic enim auton ea, quae ad sanctificationem nostram pertinent, peculiariter in sacris litei-is adscribi solent.
6:12
12. Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. Expediunt, sive conducunt, Graece ou|jicpepsi. Tertull. libro de exhort. cast. cap. 8. legit et inculcat, sed non omnia pro salute. Hanc eandem sententiam Paulus infra repetit cap. 10., ubi ab idolothytis edendis Corinthios revocat. Verum diversa occasione eam profert hoc loco. Nec tamen inter expositores convenit, quorsum huc adferatur. Quidam referunt ad judicia, de quibus egit superius, quasi dicat Apostolus: Repetere sua judicio licet quidem, quatenus simpliciter non est prohibitum, nec per se malum: non tamen expedit ob causas supra dictas. Sed quia mox escarum et ventris, et deinde fornicationis mentio subsequitur; ideo putant alii, Paulum hic respicere ad fornicationem, contra quam superiori capite pluribus egit, et docere, unde ea nata sit, aut nasci soleat, scilicet ex ingluvie ventris, ut sensus sit: Cibo et potu saturari, quamvis per se non sit illicitum, saepe tamen non expedit: ne saturitas libidinem provocet. Rursum alii sunt, qui existiment Apostolum his verbis praeludere arguraentc, quod ex instituto tractaturus est cap. 9., ac velut iu transitu significare Corinthiis, uti se potuisse apud eos potestate omnibus evangelii ministris a Christo concessa, nempe vivendi ex evangelio; seJ uti noluisse, quud non expediret. Faciunt autem hanc connexionem: Idcirco liberius taxo vitia vestra, et dicere vobis audeo, quod tales et tales regnum Dei non consequen tur, quales tamen inter vos sunt non pauci, quia stipendia praedicationis meae a vobis non accipio; et per hoc minus sum vobis obnoxius, quam alii, qui vos devorantevangeliipraetextu, sed ulcera vestra tangere non audent. Quamvis enim absolute licitum mihi sit, accipere a vobis honoraria mei laboris, non tamen id expedit me facere, ne quod offendiculum ponam evangelio Christi, quemadmodum infra dicit cap. 9. Tres expositiones jam datas videre est apud Lombardum, Hervaeum et Aquinatem. Specialiter autem primam tradunt post utramque glossam Liranus et Burgensis, item Carthusianus, additis hoc loco quatuor rationibus, propter quas non semper expedit sua repetere judicio: deinde Cajetanus, Titelmannus et alii recentiores. Secunda expositio Graecortun est, atque etiam Latinorum quorundam veterum, Pelagii, Primasii et Sedulii. Tertia extat apud commentatorem Amb., quem sequuntur Haimo et Erasmus iu Paraphrasi. Ac pro ea facere videtur, quod Paulus haec loquatur in prima persona, tanquam de seipso. Quanquam infirmum est hoc argumentum. Nam et cap. 10. rursus eandem sententiam in prima persona pronuncians, alics instruit. Ita cap. 13. dicit: Si linguis hominum loquar, et plura quae sequuntur, utique ad exhortationem fidelium. Sane ut de cibis, ita de stipendiis in textu nihil praecessit, quo posset haec pars referri juxta secundam vel tertiam expositionem. Praecessit autem sermo de judiciis, et quidem ejusmodi, qui scrupulum relinqueret a Paulo eximendum. Quamobrem prima expositio maxime nobis videtur accommoda loco praesenti. Nam Paulus occasione eorum, quibus dixerat: Sed vos injuriam facitis et fraudatis, paululum digressas ad locum communem dejudicio etmisericordiaDei: hic jam declarat, quod in priori doctrina de judiciis obscurum ac minus explicatum videri po^^erat. Nam diceret aliquis: An non licet cuique jure agere pro re sua? Respondet Paulus: Omnia mihi licent, sed 7ion omnia expediunt. Quam puto sententiam ore sapientum tritam fuisse. Argumento est, quod invariatam infra repetat. Caeterum prorsus universaliter eam accipi non posse, manifestum est. Etenim quam multa sunt, quae nullo modo licent? Proinde sic exponatur: Multa mihi licent, quae non expediunt, vel hoc modo: Non quaecumque mihi licent, etiam expediunt: ut significetur quaedam universalitas eorum, quae licent, quae tamen non omnia expediant. Ea licere dicuntur Apostolo, quae adiaphora vocantur, id est, quae absolute non sunt prohibita; ut edere carnem, bibere vinum, matrimonio copulari. Expediunt autem, quae secundum particulares circumstantias considerata, bona sunt et eligenda. Patet igitur multa licere, quae non expediunt. Atque tale est rem suam ab injusto occupatore apud judicem repetere. Tale etiam ad satietatem edere et bibere, juxta alterum sensum. Denique tale erat Apostolo Paulo stipendia praedicationis a Corinthiis accipere, de quo tertius erat sensus.
Omnia mihi licent, sed ego sub nullius redigar potestate. Graece, sed non ego redigar in potestatem a quoquam, vel sub quoquam. Est autem inter duo verba l^saT'. et iiouataaO^TjaofJia'.^ id est, licet, et m potestatem redigar, quorum alterum ab altero deducitur, jucunda quaedam aHusio: quam Faber et Erasmus suis versionibus exprimere conati fuerunt; sed felicius Erasmus: Omnium mihi potestas est, at ego non redigar sub ullius potestatem: tametsi jam ante verterat, omnia mihi licent. Sensus autem est: Multa mihi licent, quae tamen facere nolim, ne redigar sub alienam potestatem. Sed hoc ad diversas expositiones supradictas aliter et aliter applicatur. Ubi primo notandum ilhid Gtio xtvog, sub quoquam, non necessario referri ad personam, id est hominem, sed esse commune personis et rebus; ut ita verti possit: Non redigar sub ullius rei potestatem. Nam et qui nimis rem aliquam amat, inquit Thomas, quodam modo servus illius efficitur. Igitur qui putant Apostolum respicere ad fornicationem tanquam guhie filiam, sic exponunt hanc partem: Cum sim dominus cibi potusque, committere non debeo ut, immoderate illis utens, servus eorum pro domino inveniar. Unde de talibus dicit idem Apostolus Rom. 16. Christo Domino nostro non serviunt, sed suo ventri, et Philipp. 2. Quorum Deus venter est. Ita Graeci. Qui vero Paulum agere existimant de potestate vivendi ex Evangelio, partem hanc plano et obvio sensu sic edisserunt: Potui vos gravare sumptu tanquam vester Apostolus: verum ea potestate uti nolui, ne cuiquam vestrum devinctus viderer, sed integram mihi libertatem servarem vos admonendi, et vitia vestra castigandi, ut facio in hac tota pene epistola. Nec enim (ait quidam)/"act7e offendit libertas admonentis, qui nullo nomine sit obstrictus ei, quem corripit. Commentarius hic plausibilis forte: sed, si bene consideres; non convenit. Nani Paulo non ea potissima ratio fuit abstinendi a stipendiis apud Corinthios, quod retinere sibi vellet eos corripiendi libertatem; sic enim nec a Macedonibus, nec ab ullis aliis, quibus praedicavit, accipere debuisset: sed propter Pseudoapostolos id fecit, ut haberet, de quo adversus eos gloriaretur: uti patebit infra cap. 9. Porro quibus prima placet expositio de tribus ante dictis, hanc partem sic explicant: Sub nullius redigar potestate, id est: Non patiar me propter res pecuniarias ac temporales, velut essem sub earum potestate, vel abstrahi, vel distrahi, quo minus libere et absque impedimento serviam Deo. Quod non potero, si tempus et cogitationes impendam litibus. Pro quo sensu notandum est, Apostolum fideles passim avocare ab implicamentis curarum hujus saeculi, quo sint expeditiores ad serviendum Deo. Hinc inter alia dicit capite sequenti: Volo vos sine solicitudine esse. Qui sine uxore est, solicitus est, quae Domini sunt, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore est, soUcitus est quae sunt mundi, quomodo placeat uxori, et divisus est, utique tanquam duorum dominorum servus, Dei et conjugis. Quo etiam loco virginitatem commendans hortari se dicit ad id, quod facultatem praebeat sine impedimento Dominum observandi. Quod non possunt, qui conjugio sunt alligati, utpote sibi invicem liouctaaiiivrsCj id est, sub mutuam potestatem redacti. Nam liac Graeca voce etiam illic utitur, cum dicit: Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir: similiter autem et vir, etc. Huc etiam ac proprie pertinet, quod alibi praecipit fidelibus, ut tempus redimant Eph. 5. et Col. 4., scilicet ut sibi vindicent libertatem serviendi Deo, quam retinere non poterunt, curis saecularibus detenti, tanquam rerum temporalium servi. Denique ad haec suum ipsius proponit exemplum. Volo, inquit, omnes esse sicut meipsum, infra cap. 7., ut non sit mirum, si et hic de se loquens alios exhortetur, in eo quod dicit: ego sub nullius redigar potestate. Igitur juxta hunc sensum, quem bene declarat Carthusianus, indicat Apostolus rationem insignem ac praecipuam, cur hoc, quod licet, id est, sua judicio repetere, non expediat. Redigit enim hominem in quandam servitutem, qua adimitur ei libertas cogitandi, quae Dei sunt.
6:13
13. Esca ventri et venter escis. Esca, Graece ^pcu^axa pluraliter escae, cibi. Ita Tertullianus lib. de pudicitia cap. 16. Cibi ventri et venter cibis. Subauditur autem verbum in utroque membro, debentur, destinantur, aut quid simile: ut sit sensus, cibos ventri destinatos esse, scilicet ut in ventre concocti cedant in nutrimentum corporis: ac vicissim ventrem cibis recipiendis et decoquendis servire. Quomodo haec pars a diversis aptetur ad diversas expositiones ante dictas, mox indicabimus.
Deus autem et hunc et has destruet. Destruet, Graece Y.azap^cqozi, abolebit, pro quo Tertull. conficit, August. evacuabit, quomodo vulgatus alibi vertit eam vocem. Et sensus est: Deus tam ventrem quam escas abolebit, aliquando cessare faciet, nempe quoad usum praedictum. Id autem futurum post hanc vitam. Filii namque resurrectionis, qua venter cum caeteris membris restituetur, sicuti neque nubent negue nubentur, ita nec comedent nec bibent; sed erunt, sicut Angeli Dei in coelo, Matth. 22. Sed quomodo haec de escis et ventre cohaerent superioribus? Qui secundam expositionem tradunt, ita connectunt: Si igitur haec abolenda sunt, quia usum non habent nisi temporarium, non debeo me eorum servum reddere, etiam cum periculo, ne me propellant in fornicationem. Nam, ut sequitur: Corpus non fornicationi, sed Domino. Juxta tertiam expositionem haec connexio est: Utique non debeo propter rem lemporariam et abolendam, ut sunt cibus etventer, subjicere me alienae potestati: non debeo propter haec pati detrimentum meae libertatis, idque cum dispendio vestrae salutis aeternae. At vero juxta primam expositionem, quae nobis visa probabilior, hic rursus occupatio est. Nam replicare quispiam poterat ex tenuioribus: Res meae sunt mihi ad alendam familiam necessariae: cogit me domestica necessitas, ut eas repetam judicio. Hinc ipse Paulus supra vocat ejusmodi judicia piiojtr/.a', id est, victualia. Respondet autem cum quadam concessione, dicens: Esca ventri, etc. quasi dicat: Ista tantum habent usum temporarium, ideoque nobis, qui sectamur aeterna, non est propter illa laborandum, nisi quantum postulat hujus mortalis vitae necessitas; ne propter res perituras detrimentum patiamur in iis, quae semper mansurae sunt.
Corpus autem non fornicationi, sed Domino. Redit ad exhortationem fugiendae fornicationis, de qua capite superiori. Connexio autem hujusmodi est: Docui vitandam fol-nicationem; deinde dehortatus sum a judiciis fol'ensibus; quae tamen ostendi licere, sed ut plurimum non expedire. Non sic autem sentire debetis de fornicatione, nec de ea usurpare illud: Omnia mihi licent, quantumvis vulgo permissa sit apud gentiles, nec ullis legibus coercita. Non enim sicut escae ventri, et venter escis, ut propter ventris necessitatem temporariam liceat res suas judicio repetere, nec omnino peccet qui id facit: ita corpus attributum est fornicationi, ne quidem in hac vita et ad tempus, ut proinde liceat aliquando fornicari, quum sit>es per se illicita. Igitur hic rursus supplendum verbum, quale in parte praecedenti, debetur, destinatur, attributum est. Significat enim, usum corporis a Deo institutum non esse, ut fornicetur ac libidini obsequatur, sed ut serviat Christo Domino, qui pretio sui sanguinis totum hominem sibi servum mancipavit. Non servit autem corpus Do mino, nisi sanctum sit et purum ab orani immunditia. Quia vero totum hominem Christus redemit, idcirco et totum corpus hic intellige, constans omnibus membris, etiam illis, quibus ad libidines abutuntur fornicarii: quae etsi deputata sint ad usum gignendae prolis, non tamen ad fornicationem, nec ad ullum actum turpem et inordinatum. Ostendit hic locus, etiam in ipsa copulatione carnali posse conjuges Domino servire; si non ad turpitudinem, sed ob finem a Deo institutum, opus illud exerceant. Dices: Si totum corpus Domino, igitur et venter Domino. Respondeo, Paulum id non negare: sed quendam usum ventris significare voluisse licitum ac necessarium, quando dixit venter escis, qui tamen usus abolendus sit: fornicandi vero potestatem omnino denegare corpori, quia totum servire debet Christo.
Et Dominus corpori. Partem hanc Aquinas sic exponit: Christus Dominus ad hoc datus est hominibus, ut eorum corpora per resurrectionem suae gloriae conformet: secundum illud Philipp. 3. Qui reformabit corpus humilitatis?iostrae configuratum corpori claritatis suae. Alii totum hoc, corpus Domino, et Dominus corpori, referunt ad analogiam membroi-um et capitis. Nos enim non solum secundum animam, sed etiam secundum corpus membra sumus Christi capitis, et per hoc ei subjecti atque conjuncti: vicissim autem Christus nobis conjunctus et agglutinatus est ut cr.put corpori. Quae analogia statim explicatur in eo, quod corpora nostra vocat membra Christi. Ita sensus hujus partis est, Christum attributum esse corpori caput, a quo Caii. Eatii Comm. Tom. I. regatur et motus accipiat. Jam ne dicat quis, sicut ventrem ita et corpus destruendum esse, sequitur:
6:14
14. Deus vero etDominum suscitavit, et tios suscitabit. Quemadmodum, inquit, Deus Christum Dominum resuscitavit a morte ad vitam immortalem, ita et nostra corpora donabit immortalitate: ut ipsa quidem semper vivant, cesset autem usus membrorum ad ea, quae sunt hujus corruptibilis vitae. Sic Rom. 8. Qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra. Id autem facturus est ut sequitur: ■^Per virtutem suam. Id est, eadem potestate, qua Christum Dominum a morte suscitavit. Et quoniam Christus etiam Deus est, ipse quoque seipsum suscitavit; uti se facturum Judaeis praedixerat Joan. 2. Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabu illud. Porro notandum est, Apostolum non similiter loqui de ventre et corpore: quia ventris usus nobis notissimus, qui est cibos recipere convertendos in nutrimentum totius corporis, abolebitur, animali vita cessante: corporis autem usus in genere est, ut animae sit instrumentum, eique subserviat; id quod etiam in vita spirituali, qualis post resurrectionem exspectatur, locum habebit.
6:15
15. Nescitis quoniam corpora vestra membra sunt Christi? Hic jam expressius urget analogiam membrorum et capitis inter corpora nostra et Christum; ut ea ratione doceat, quam sit indignum, corpora nostra fornicatione comraaculari. Scire debetis, inquit, corpora vestra esse Christi membra: quatenus scilicet Christus caput mysticum est, non modo totius ecclesiae, sed etiam singulorum fidelium; nec solum secundum animas, verum etiam secundum corpora: quoniam et corpus et animam de nr>stro genere suscipere dignatus est. Observa, Paulum hac sententia comprehendere etiam eos, qui fornicatione corpora sua foedabant, ut patet ex sequentibus. Itaque recte ex hoc loco colligitm-, non solum bonos, sed etiam malos Christianos esse membra Chi-isti, quate- ^us adhuc sunt in corpore ejus, quod est ecclesia; non tantum ut partes, sicuti quide'11 distinguunt, sed vere ut membra, certis in corpore ministeriis aut actionibus deputata. Vide commentarium nostrum ad illud Eph. 1. Quae est corpus ipsius.
Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit. Ostendit gravitatem peccati ejus qui fornicatur, ut qui Christum caput suum contumelia afficiat, dum membra ejus ad fornicationem prostituit, faciendo ea membra meretricis seu fornicariae mulieris. Quod quidem summopere debet refugere Christianus. Hinc rurbus disce fornicationem etiam simplicem e^se peccatum mortale. Neque tamen ex eo, quod dicit, toUens membra Christi, consequitur fornicatorem, dum se facit membrum meretricis, desinere esse membrum Christi. Nam ut omittani (quia minus placet), quod quidam Graeci codices pro apag tollens, habent apa nunquid; ad quem modum verterunt Erasmus et Theophylacti interpres; non ita dictum est ab Apostolo, tollens membra Christi, quasi dicatur avellens et separans ea a corpore, quod est Christus, sic ut membra ejus esse desinant: sed tollens, id est, accipiens, Carthusianus assumens, et ut Thomas exponit, injuste subtrahens servitio Christi, cui destinata Bunt. Dicit quidem August. lib. 21. de civit. Dei cap. 25. Non possunt simul esse et membra Christi et membra meretricis. Et iterum: Non sunt autem membra Christi, qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud poenitendo esse destiierint, et ad hoc bonum reconciliatione redierint. Sed intelligit membrc Christi viva, id est, per caritatem iu Christo manentia, ac proinde membrorum Christi nomine digna. Nam fides, ut habet Synodus Tridentina Sess. cap. 7., nisi ad eam spes accedat et caritas, neque unit perfecte cum Christo, neque corporis ejus vivum membrum efficit. Alioqui plana est Augustini sententia in enarratione Psalm. 56. Tota ecdesia constans ex omnibus fidelibus; quia fideles omnes membra sunt Christi: etc. Qui etiam lib. 1. de nuptiis et concup. cap. lO. de quibusque fidelibus conjugatis loquens ait: qui sine dubio membra sunt Christi. Ac sane constat Christum pasci in membris suis, quando propter ipsum pascuntur pauperes Christiani seu beni seu mali. Jam quomodo furnicator membra Christi facidt membra meretricis, cum eam non constituat caput suum; declarat Apostolus verbis sequentibus.
6:16
16. An nescitis, quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur? Graece, unum corpus est. Sic enim paulo post dicitur, unus spiritus est. Intellige vero, unum cum ea corpus; sicut infra, unus cum eo spiritus. Qui adhaeret, Graece 6 xoAAtujievoc;, qui agglutinatur, quemaJmodum et Tertullianus legit lib. de pudic. cap. 16. et Cyprianus lib. 3. testim. cap. 62. Usi sunt eadem voce Graeca LXX. interpretes, qui agglutinatur Genes. 2., ubi nos habemus: et adhaerebit uxori suae. Quod quidem agglutluandi verbum pulcre quadrat cum eo, quod sequitur, unum corpus efficitur. Glutinum enim unum ex duobus facere solet. Res, inquit, manifesta est, eum, qui commiscetur meretrici, ipsa coramixtioue fieri cum ea velut unum corpus. Itaque ipse et meretrix sunt unius corporis quasi duo membra. Hoc igitur sensu dixit Apostolus, eum, qui fornicatur, membrum Christi, id est, corpus suum, facere membrum meretricis, scilicet non ut corporis aut capitis, sed ut comraerabri, ad unum corpus constituendum. Dicitur enim hoc secundum eam locutionem, qua dixit Rom. 12. Singuli alter alterius membra, et Eph. 4. Quoniam sumus invirem membra. Quod non videntur considerasse, qui fornicarium interpretantur effici membrum meretricis tanquam corporis; eo quod corpus suum faciat unum cum illius corpore. Quem sensum non arbitror intentioni Paulinae convenire, maxime spectato Scripturae testimonio, quo consequenter probat id quod dixit, unum corpus efficitur.
Erunt enim, inquit, duo in carne
una. Inquit supple Domintis per Mosen, vel per Adam, cujus verba Moses com- memorat. Nam et Christus Matth. 19. ci- tat Dominum hoc dicentem: In carne
una, Graeca in carnem unam. Atque ita legunt Tertullianus lib. de pudic. et Hieron. in epist. ad Ageruchiam de mo- no2:amia; cujus verba sunt: Erunt duo in carnem unam: non in duas, nec in tres. Sic enim et LXX. locum Gen. 2. reddiderunt, retento videlicet Hebraismo; pro eo quod diceretur, erunt duo una caro; quomodo dixit Jacob Patriarcha Gen. 28. Erit mihi Dominus in Deum, id est, Dominus erit mihi Deus. Et Dominus de Salomone 2 Reg. 7. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium. Hoc modo phrasim explicat ipse Christus M tth. 19., dum eodem testimonio prolato, subjungit: Itaque Jam non sunt duo, sed una caro. In Hebiaeo quidem tantum legitur: Et erunt in carnem unam, non addita numerali voce duo. Sensus tamen eam adjectionem postulat intelligi, quia dictum erat: Et adhaerebit uxori suae, non uxoribus. Porro sensum reddere conatus est Erasmus, dum vertit: Redigentur enim duo incarnem unam, imitatus, ut opinor, Hieronymum, qui in commentario epistolae ad Ephes. 5. de costa protoplasti ita scribit: TolUtur de Adam et aedificatur in conjugem; et ipsa rursum conjux in unam viri carnem redigitur. Alter Hebraismus est in vocabulo carnis, posito pro corpore. Una caro, id est, unum corpus. Id enim praecesserat, fornicantes unum corpus effici. Jam etsi illa \erba Gen. 2. dicta sint de conjugibus, bene tamen ea refert Apostolus ad fomicantes: quia, utaitThomas, actus externi conjugum et fornicantium, secundum speciem naturae non differunt.
6:17
17. Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est. Qui adhaeret, iterum Graece 6 xrjKkw^zvrjr, qui agglutinatur. Eaque rursus Tertulliani lectio est. Sensus: Qui fide et caritate Christo Domino sese agglutinavit, is quodammodo fit unus cum eo spiritus: nimirum conjunctione spiritus sui cum spiritu Christi. Non dis- simili sermone dictum est Act. 4., quod multitudinis credentium erat cor unum et anima una; nempe propter animorum concordiam. Caeterum hoc spirituali glutino non adhaeret Domino fornicator, utcumque per fidem mortuam aut functionem aliquam membrum ejus sit. Non enim mortui membri agglutinatio est cum corpore, id est, tenax adhaesio, sed facile separabilis.
6:18
18. Fugite fornicationem. Peculiare est vitio fornicationis, fugiendo magis quam repugnando superari. Nam in caeteris quidem, ut annotant Thomas et alii, quanto magis quis particularia considerat, eo minus invenit unde delectetur, ac vero magis quod abhorreat. In hoc autem vitio particularium consideratio et cogitatio vehementiusafficitatque incendit; propterea quod ex imaginatione facillime caro commoveatur ad opus, quod maxime secundum carnem est. Hunc igitur hostem vincere qui volet, fugiat: id est, ipsas etiam primas et solas hujus generis cogitationes atque phantasmata penitus ex animo repellat, et horum quoque occasiones sedulo vitet. Quidam simpliciter praecipi putant diligens studium caveudae fornicationis. Nam et de spirituali vitio sic loquitur infra cap. 10. Fugite ab idolorum cultura. Potest autem haec pars accipi, vel ut conclusio praecedentium: fugite ergo fornicationem: vel ut propositio, quam nova.subsequenti ratione confirmet Apostolus, quemadmodum Aquinas eam accepit.
Omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est. Ratio praecedens sumpta fuit a contumelia, quae fit Christo, cujus membra sumus. Haec vero sumitur a contumelia, quam fornicator infert proprio corpori, ac si dicat Apostolus: Si injuria Christi non te movet, tua saltem ipsius te revocet ab hoc vitio. Nam omne peccatum, quodcumque admiserit homo, extra corpus est, id est, tale, quo noa peccet in corpus suum. Pendet tam sententia, quam sensus ejus, ex 60 quod sequittir:
Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat. In corpus suum, graece ek to Xbm ou)|jia, in proprium corpus. Quod i|x<paTi/a)X£pov est. Et ita legit Augustinus apud Bedam. Valla quidem mavult ablativum, in corpore suo; sicut paulo ante dixit interpres, in carneuna; licet in Graeco sint quarti casus. Nam ita congruet, inquit, cum illo sequenti: Portate Deum in corpore vestro. Atqui nihil opus ut congruat in casu: quin potius diversum casum res postulat, quem dedit Apostolus, et reddunt omnes interpretes. Caeterum haec pars exceptio est ab universali praecedente, tanquam dicat Apostolus: Omne peccatum, quodcumque quis fecerit, excepta fornicatione, extra corpus peipetratur. Nam solus is, qui fornicatur, in proprium corpus peccat. Sic autem Hebraei exceptionem significare solent, ut Matth. 12. Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus; Spiritus autem blasphemia non remittetur; pro eo quod diceretur, excepta blasphemia Spiritus Observavit hunc modum locutionis August. quaest. 8. super Levit. Notandum quoque, sub nomine fornicationis omne genus impudicitiae in hac sententia comprehendi. Non enim dubium, quin peccet in suum corpus, qui quicquam ejusmodi commiserit: sive ilhid sit secundum naturam, sive contra naturam. Quod ad intellectum attinet hujus loci, qui ex eo difficultatem habet, quod dicat solum eum, qui fornicatur, in corpus suum peccare, tanta varietas est apud commentatores, ut ex solis Graecis autoribus sensus supra decem collegerit Oecumenius. Una igitur expositio est ab Oecumenio prae caeteris probata, qua nomine corporis uxor intelligitur. Sic enim Apostolus Eph. 5. Viri, inquit, debent diligere uxores suas, ut corpora sua. Sed facile refellitur hic sensus, quia multi fornicantur non uxorati: qui proinde furnicnndo non peccant in uxores suas. Sane juxta hanc expositionem totum genus simplicis fornicationis huc non pertineret; sed sohim pene adulterium. Quod quidem facile concesserint Tertullianus et Cyprianus, qui loco verbi fornicatur, legerunt adulteratur, aut moechatur. Imo discite affirmat Cyprianus libro de bono pudicitiae, solum adulterum in corpus suum peccare. Verum ut haec illorum lectio praeter textum est, ita sensus praeter mentem Apostoli, qui supra, hoc eodem cap., seorsum a fornicariis adulteros nominavit. Nec vero solet fol-nicationis vocabulum ad adulterium restringi. Deinde manifostum est ex toto contextu hujus loci, Paukim loqui de proprio corpore fornicantis, eo nimirum, quo fornicationis actum exercet. Corpus, inquit, non fornicationi, sed Domino; et Dominus corpori. Item: Nescitis, quoniam corpora vestra membra sunt Christi? ToUens ergo membra Christi, etc. Et infra: An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus sancti? Et ad extremum: Glorificate et portate Deum in corpore vestro. Quibus in sententiis nullo modo convenit per corpus uxorem intelUgi. Sed nec ibi: Qui adhaeret meretrici, unum corpus efficitur, per corpus intelligitur meretrix; multo minus uxor. Sensus autem est, quem dedimus. Valent haec eadem ad refellendum commentarium quorundam, qui proprium corpus interpretantur nos Christo conjunctos tanquam cum eo unum mysticum corpus constituentes. Nusquam enim his locis corpus eo modo sumitur. At neque verum sensum facit hujusmodi commentarius. Nam ut aha peccata taceam, quibus illa nostra cum Christo conjunctio laeditur ac violatur: an non per idololatriam in illius corporis dignitatem gravissime peccatur? Suntalii, qui interpretentur, fornicarium in corpus suum peccare, quia fornicando debilitat corpus, et vires ejus exhaurit. At hoc modo nec soli nec omnes, qui fornicantur, in corpus suum peccant. Nam ut de invidis et iracundis nihil dicamus, quas aflfectiones in corporis nocumentumredundare satis compertum est; certe multo magis plerumque gulosi et ebriosi per intemperantiam corpus suum laedunt, et aetatfcm minuunt, juxta illud decantatum: Plures occidit crapula quam gladius. Saepe etiam qui fornicatur, non magis debilitat corpus suum, quam qui miscetur cum propria conjuge. Quin, si medicis creditur, actus hujusmodi inter- dum conducit sanitati corporis. Alii, quorum sententiam Thomas refert magis quam approbat, censentpeculiariter eum, quifornicatur, in corpus suumpeccare: quia cum caetera peccata in spirituali inordinata delectatione consistant, unde et spiritualia peccata dicuntur; solum fornicationis peccatum in carne sonsummatur. Quod si objicias, id commune esse peccato gulae, duo sunt enim carnalium peccatorum genera gula et luxuria: respondent, peccatum gulae sub luxuria compiehendi, tanquam sub principaliori in hoc genere. Nam et Philosopho gustus est quidam tactus. Verum non dicit Apostolus eum, qui fornicatur, in corpore suo peccare, quod commune est gulae cum fornicatione, sed in corpus suum. Adde, quod nec solet Apostolus gulae peccata nomine fornicationis comprehendere, sed passim utrumque propriis vocabulis exprimit: ut in hoc ipso cap. vers. 9. et 10. et cap. praeced. vers. 11. Proinde alii sic Apostolum exponunt: Omne peccatum, id est, pene omne, quod homo fecerit, excepta fornicatione, extra corpus est: quod nimirum instantia non sit, nisi in peccato gulae. Verum haec instantia non exigua est; nam potus ac cibi iatemperantia inter homines latissime regnat. Porro Cajetanus cum in comment., tum plenius in jentaculo 8. quaest. 2. interpretatur fornicantem in corpus suum peccare, quia corpori suo facit injuriam, ponendo illud, ut loquiti;r, pro indiviso cum corpore meretricis. Per hoc enim, inquit, dehcnoratur corpus, velut si quis poneret pro indiviso rem nobilem. cum re vili, is injuriam faceret rei nobili. At juxta hunc intellectum non peccarent in corpus suum, qui privatis immunditiis sese polluunt, non miscentes suum corpus cum alieno corpore. Quin nec ipsa meretrix admittendo scortatores peccat-et
in corpus suum, sed magis illud honoraret: quia sicut res nobilis dehonoratur, ut cum Cajetano loquar, si misceatur cum re vili: ita vicissim res vilis honoratur, quando miscetur cum re nobili. Igitur his expositionibus dimissis, ut alias, quas Oecumenius refert nihilo certp magis probabiles, omittamus, sensum hujus loci germanum arbitramur hunc esse: Eum, qui fornicatur, aut quocumque modo peccat per immunditiam carnalem, peccare in corpus suum, quia dehonestat illud et ignominia afficit, excitans in eo brutalem ac foedam libidinem; qua nimirum ita prorsus absorbetur animus, ut hi eo actu nihil aliud cogitare possit. Quod in aliis peccatis non contingit, ne quidem in gula et ebrietate. Quo fit, ut voluptas etiam immoderata aliorum sensuum turpitudinem hujusmodi non habeat, sicut voluptas venerea. Quae propter hanc causam etiam in coitu conjugali non potest non esse pudenda; tametsi in conjugibus per bona matrimonii, quae sunt fides, proles, sacramentum, excusetur hoc malum a peccato saltem mortali. Qua de re tota late disserit August. in utroque libro de nupt., et concupiscent. et in libris pene omnib. adversus Julianum scriptis. Sensum vero hujus loci, quem dedimus, tradit in sermone quodam, qui incipit: Propter hoc ipsum. Cujus magna pars extat apud Eugyppium tomo 2. cap. 331. Et apud Bedam in collectaneis. Quo in sermone sic iuter aliadicit: Liberum est animo humano in aliis quibuscumque sceleribus, et unuyn aliquid eorum operari, et eo ipso tempore alibi cogitatione distendi: quod in fornicationis ipso opere atque tempore non licet, animo ad aliud alvjuid cogitandum liberum esse. Sic enim totus homo absorbetur ab ipso et in ipso corpore, ut jam dici non possit ipse animus suus esse, sed simul totus homo dici possit, quod caro sit. Haec ille; ex quo sumptum illud glossae ordinariae: In aliis licef animo aliud operari, et alio intendere: sed non in fornicatione, ubi totus homo caro est. Similia Thomas habet in comment., citans glossam Augustini. Confirmat hunc intellectum consuetudo sermonis Apostolici, quo solum fornicationis peccatum, ita generaliter acceptum, ut supra diximus hic accipi oportere, passim immunditia vocatur. Confirmat etiam, quod per solum actum carnalem pollui et inquinaricorpora dicuntur, quodque membra, quibus actus ille exercetur, etiam vulgo obscoena et pudenda nuncupantur, et a Paulo inhonesta cap. 12. hujus epistol., non ob aliud, quam propter legem in membris repugnantem legi mentis, quemadmodum illic ex Augustino docebimus. Hinc et turpitudinis nomine significantur Exod. 20. et 28. et identidem Levit. 18. et 20., et semen ipsum genitale vocatur immundum Job. 14. et foedus humor, Levit. 15. Propter eandem caasam arcebantur a sacris, etiam qui uxoribus paulo ante commixti fuissent, ut 1 Reg. 21. Signum hujus immunditiae adferunt Graeci commentatores Chrysostomus ac caeteri, quod post coitum, praesertim fornicarium,.soleant homines ad bahiea currere et se lavare: quod non faciunt post alia peccata. Pkiribus hac de re egimus ad dist. 31. lib. 4. Sentent., tractantes quaestionem: quid in matrimonio malum sit et excusatione egeat.
6:19
19. An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus sancti, qui in vobis est? Graece: An nescitis, quod corpus vestrum templum ejus, qui in vobis, Spiritus sancti est? Nec diversa est lectio Syriaca. Veteres Latini fere legunt phiiali numero corpora, quemadmodum supra vers. 15., ut Hieron. lib. 2. contra Jovinian. capit. 12. et 18., Augustin. lib. 2. de Trinit. cap. 13. lib. de bono conjug. cap. 11. et epist. 66. et commentatorArabros. Quaelectio etiam(ii-aecorum quorundam codicum est apud Robertum Stephanum. Atque ita vertit Faber,
6:20
corpora vestra. Quanquam quod in pluribus est Graecis t6 a(i>jia corpus, con- gruit cum eo, quod proxime praecessit, eum qui fornicatur, peccare iri corpus suum: tanquam subjungendo dicat Apostolus: Atqui corpus uniuscujusque vestrum templum est Spiritus sancti, ideoque non polluendum, sed sanctificandum. Et ad hunc modum legisse videtur Sedulius. Legit et Augustinus alicubi, ut libro de bono viduitatis capit 6., quemadmodum ex contextu patet. Igitur Apostolus alio nunc argumento ex dignitate corporum nostrorum desumpto, ostendit fugiendam esse fornicationem: vel potius, ut hoc doceat, ostendit quantum sit malum, per immunditiam fornicationis peccare in corpus nostrum. Id enim estcontaminare et profanare templum Spiritus sancti. Membra seu corpora nostra Spiritus sancti templa vocat, non ob id solum, quia per baptismum Spiritui sancto ad inhabitandum consecrata fuerunt: verum quia Spiritus sanctus eorum inhabitator est. Addit enim, qui in vobis est. Unde sic vertit Erasmus: An nescitis, quod corpus vestrum templum est habitantis in vobis spiritus sancti? Nec tamen inde consequens est, unum(iuemque fidelem certo scire, quod Spiritum sanctum in se inhabitantem habeat. Nam illud, an nescitis, non ad omnes et singulos omnino fideles dicitur, qui Corinthi erant; non enim ad fratres fornicarios et caeteros, cum quibus superori capite vetat cibum sumere: sed ad fideles iu genere, qui sciebant, fidelium sancte viventium et professioni suae respondentium corpora esse templa Spiritus sancti. Quod et de seipso quisque cognoscebat, quantum sibi notus erat, se tak^.m esse. Notandum, hic corpora singulorum dici templum vel templa Spiritus sancti: qtium supra cap. 3. coetum fidelium, id est, ecclesiam, vocaverit temjdum Dei. Uocet ex hoc loco B. August. ei istola 66. Spiritum S. esse Deum: quoniam soli Deo templa constituuntur. Argumentum contra pneumatomachos efiicaclssimum. Quem, habetis a Deo. Proinde futuri in Deum, tanti muneris autorem, ingrati et injuriosi, si Spiritum sanctum per fornicationem a vobis expuleritis. £t non estis vestri. Vestri, Graece lauTwv, quasi dicat, vestri ipsorum, id est, non estis vestri juris, ut vertit Erasmus. Diversum argumentum a superiori, quo docet, fideles debere sua corpora servare pura et illibata ab omni corruptela immunditiae, propterea quod toti secundum corpus et animam non sui sint juris, sedDomini, qui eos redemit. Unde sequitur:
20. Emti enim estis pretio magno. Epitheton magno non additur iu Graeco, nec in Sjriaco, nec apud Tertull. Pauli verba referentem lib. de pndic. cap. 16. et ad uxorem lib. 2. cap. 3. Quin et commentatores Ai: brosius, Pelagius, Primasius et Sedulius non exponunt, ut ne legisse videantur. Et hoc modo absolute repetitur sententia proximo capite: Pretio empti estis. Nec vero contextus Apostoli plus requirit. Tantum enim probare vult, qaod dixit: Non estis oestri, ad quod sufBcit: Emti enim estis pretio. Nam emptitius non estsuus. Caeterum alibi Tertullianus tantum legisse videtur, magno, ut lib. 5. contra Marcionem cap. 7. de carne Christi cap. 4., de fuga in persecut. cap. 12. atque etiam de pudicitia cap. 6., ut idem sit Tertulliano, emti pretio, et emti magno. Nam cum emphasi legendum Ti/i^r^ pretio, apud Apostolum. Et alioqui satis fuisset dicere emti estis. Non enim fit emtio proprie sumpta sine pretio. Sed et Cyprianus alicubi legit magno, sine pretio; ut lib. de disciplina et habitu virginum juxta codicem Anglicanum, Pamelio teste: licet in aliis a tergo adscriptum sit pretio: emti enim estis magno pretio. Verum haec lectionis varietas sensum non immutat, qui talis est: Non estis juris vestri. Nam servi emtitii estis, utpote pretio redempti, sane permagno et inaestimabili; nempesanguinefiliiDei. Quamobrem vos ipsos et corpora vestra tanquam rem pretiosam debetis intemerata servare Domino vestro. Pretii magnitudinem explicat Petrus Apostolus 1. epist. 1. Non corruptibilibus, inquit, auro vel argento redempti estis, sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati, Christi.
Glorificate et portate Deum in corpore vestro. Conclusio est totius exhortationis de fugienda fornicatione. Deum hic intelligi Spiritum sanctum, observat Augustinus locis supra citatis, scilicet eum, de quo jam dixerat, corpora nostra esse templum Spiritus sancti. Quare et hic locus divinitatem Spiritus S. plan3 declarat. Porro, glorificate dicit, quia Deum ignominia et contumelia afficit, qui templum ejus polluit. Contra, glorificamus Deum in corpore nostro tanquam templo ejus, quando servamus illuil purum ab omni immunditia et ornamusbonis operibus. Per haec enim Deus glorificatur apud homines; secundum illud Matth. 5. Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum, qui in coelis est. Portamus autem Deum in corpcire nostro, quando corpus totum obsequioDei mancipamus. Metaphora sumpta a jumentis, quae portant sessorem, et ad ejus voluntatem moventur. Simile illud Rom. 6. Exhibete membra vestra arma justitiae Deo. Notandum, Graeca a Latinis hoc loco non parum discrepare. Nam ex parte minus habent, ex parte redundant. Sic enim legunt: Glorificate igitur Deum in corpore vestro et in spiritu vestro, quae sunt Dei. Graecis Syra consentiunt. Sed et Augustinus lib. 2. de Trinitate cap. 13. portate non legit, sed citat hoc tantummodo: Clarificate ergo Deum in corpore vestro, tametsi in epistola 66. additum habetur portate, sed non suo loco. Sic enim ibi legitur, Glorificate Deum et portate in corpore vestro. Sensus Graecae lectionis clarus est. Non enim, ut Cajetanus exponit, admonemur iis verbis, glorificare Deum in corpore, et gloiificare ea, quae Dei sunt, in spiritu; sed glorificare Deum in utroque, et corpore et spiritu, quia utrumque Dei est; et proinde utrumque suo famulari debet auton ac Domino. Respicit enim ad illud, quod dixit: et non estis vestri. Estque tncita probatio a partibus ad totum: Corpus vestrum et spiritus vester Dei sunt, ergo non estis vestri. Verumtamen r.ostrae latinae lectioni, quam omnes latini codices exlaibent, etiam vetustissimi scriptores suffragantar: Cyprianus in exposit. orat. Dom. et lib. de discip. et hab. virginum, nec non libro de exhort. mart. cap. 6. et lib. 3. testim. cap. 11. et 63., et ante eum Tertull. lib. de resurr. camis cap. 10. et 16. et de pud. cap. 16. et adv. Marc. lib. 5. cap. 7,, nisi quod loco verbi portate logit toUite, sed eadem significatione: quemadmodum iisdem autoribus hanc Apostoli sententiam referentibus, eadem sunt glorificare, clarificare, magnificare, et honorare. Nec illud omitto, partem extremam Graecae lectionis, axiva laxt xou OsoD quae sunt Dei, in nonnullis Graecis exemplaribus non haberi: sed quorum fides mihi incomperta. Finitur hoc loco juxta distributionem Theodoreti primus hujus epistolae tomus, et inchoatur secundus a capite sequenti.
6:1
1. Audet aliquis vestrum, habens negotium adversus alterum, iudicari apud iniquos et non apud sanctos? Horror, quem hic agendi modus in eius animo excitaverat, quum interrogationis abruptae forma tum verbis adhibitis exprimitur. Audaciam non vulgarem requiri insinuatur, ut Christianus eo usque sese abiiciat, ut dignitatis suae prorsus oblitus cum fratre coram ethnicis litiget. Negottum habere (πρᾶγμα ἔχειν) sensu forensi idem est quod litem habere; alterum vero, adversus quem negotium habetur, fratrem i. e. Christianum intelligi, contextus docet. Neque enun Apostolus prohibere potest aut vult, quominus « Christiani sub ethnicis principibus constituti eorum iudicio compareant, si vocentur; hoc enim esset contra subiectionem debitam (/lom. 13,1-7), sed prohibet, quominus fideles eligant voluntarie iudicium infidelium » (TÀom. cfe Theod. etc.). Attamen ut non tantum Christiano indignum, sed etiam absurdum esse hunc agendi modum ostendat, eos zudicari (κρίνεσθαι, S. Cypr. : disceptare) i. e. ius quaerere dicit apud znzquos (ἐπὶ τῶν ἀδίκων) et non apud sanctos. « Vide, inquit CÀrys., non dicit : apud infideles, sed : - apud zniustos (ἐπὶ τῶν ἀδίκων), voce illa usus, qua maxime illos absterrere potuit. Quia enim litigantes in iudiciis id maxime postulant, ut iustitiae ratio habeatur, ideo quasi dicit : Quo pergis et quid agis, o homo? Ut iustitiam assequaris, ad iniustos te convertis? » Eandem ob rationem in altero membro Christianos omnes sanctos vocat, quia omnes vocatione sua sancti sunt (1,2) atque sanctitas iustitiam complectitur. Postquam vitium enuutiavit et generali quodam modo reprehendit, accuratius rem tranctans ostendit, illud Christianos dedecere, quum ipsi inter se lites suas «dirimere possint (2-4), praecipitque quid hac in re facere debeant (5. 6). Admodum simplex et clara est Apostoli in hac particula argumentatio; a maiore ad minus concludens ostendit, eos, qui integrum mundum atque ipsos angelos iudicaturi sint, certe dignos esse, qui de rebus minimis et quotidianis iudicent; maximopere ergo Christianos dedecet ethnicos sibi eligere iudices, quia, uti ironice addit, illi ipsi Christiani, qui nihili aestimari soleant, minimis illis iudiciis dirimendis idonei sint. Per increpatorias itaque interrogationes procedens, illa in memoriam eis revocat, quae de iudicio ultimo antea docuerat. Licet enim Corinthiis, quia solidum cibum ferre nondum potuerant, lac dumtaxat dedisset (3,1 sq.), de iudicio tamen, quod ad elementa fidei pertinebat (Hebr. 6,2), amplam et accuratam, uti ex nostro loco apparet, doctrinam tradiderat; neque id mirum, quoniam nulla alia doctrina ethnici vix conversi ab anterioribus suis viis pravis efficacius absterrebantur; quapropter etiam in suis epistolis tantum non omnibus terribilem illum diem frequenter commemorat. Hic tamen non ad eos terrendos de iudicio loquitur, sed ad magnam ostendendam dignitatem Christianorum, qui una cum Christo capite suo velut iudices tunc sedebunt :
6:2
2. An nescitis, quoniam sancti de (hoc) mundo zudicabunt? Non tantum de Aoc mundo pravo et Christum aversante, sed de integro mundo sancti, i. e. Christiani omnes, «qui Domino suo fideles adhaeserunt, in et cum Christo iudicabunt. Unde sua sponte derivatur conclusio : Et sz 2n vobis iudicabitur mundus , indigni estis, qui de minimis tudicetis? Expressionem zn vobis (iv ὑμῖν) TÀom. et Oec. cum aliis recte, si ad sensum attenditur, explicant : per vos (διὰ ὑμῶν), accuratius tamen exponimus : zn£er vos i. e. in vestro consessu seu coram vobis iudicibus. Id enim alterum membrum (ἀναάξιοί ἐστε χριτηρίων ἐλαχίστων) postulare videtur; siquidem χριτήριον in versione alesandrina ubique (Exod. 91,6; Iudic. 5,10; 3 Heg. 1,7; Dan. 1,10 et hist. Sus. 49) eLin Novo Test. (Iac. 2,6), uti saepe quoque apud profanos, locum iudicii seu tribunal designat. Sensus igitur graeci textus est : « Num vos, in quorum consessu mundus iudicabitur, indigni estis, qui in tribunalibus infimis sedeatis? » Quoniam vero in inferioribus et infimis tribunalibus de rebus quotidianis et minimis agitur, libere quidem, sed accurate Vulg. sensum apostolicum expressit. Profecto supremi tribunalis iudex etiam in infimo ius dicere potest. Quam sententiam confirmans Paulus Corinthios commonefacit, ad quosnam iuxta doctrinam a se traditam iudicium eorum sese sit extensurüm :
6:3
3. Nescitis, quoniam Angelos iudicabimus? quanto magts saecularia ! vel, uti antiqua versio ultimum membrum significantius reddidit : nedum (μήτι ys) saecularia (S. Aug. Doctr. christ. IV. 18). Mundo, i. e. universalitati creaturarum, quas sapientia divina ordine pulcherrrimo disposuit (κόσμος ἀπὸ τοῦ χομεῖν Eusth.), etiam angeli comprehenduntur (cf* 4,9), atque illi quoque, ut inscrutabilia iudicia investigabilesque viae Dei, de quibus nunc interdum conquerimur, cognoscantur divinaque totius mundi gubernatio, quam nunc non intelligimus, velut sapientissima et iustissima omnibus manifestetur, in ultimo iudicio comparebunt; « una enim , inquit Lap., est ecclesia hominum et angelorum, unumque caput et iudex Christus, atque hoc etiam (iudicium angelorum) pertinet ad publicam gloriam divinae iustitiae et ad laudem angelorum ». Iamvero si saneti summas creaturas, angelos, aliquando iudicaturi sunt, digni profecto sunt, qui saeculartia iudicent; vocabulum saecularia enim, quo Vulg. reddit gr. βιωτιχά (i. e. ea, quae ad vitam quotidianam spectant), res illas minimas designat, de quibus homines litigare solent. Quare cum ironia quadam praecipit : ἃ. Saectuaria tgitur zudicia (βιωτικὰ οὖν χριτήρια) si habueritis, contemtibiles , qui sunt fn ecclesia, ?llos constituite ad vudicundum. Quoniam omnes sancti futuri sunt iudices mundi et angelorum, omnes quoque ἃ fortiore velut iudices in tribunalibus illis, in quibus causae de rebus quotidianis tractantur (κριτήρια βιωτικά, saecularia iudicia), velut iudices sedere possunt; immo illi ipsi, qui vel ob ignorantiam vel ob paupertatem in ecclesia hodie despiciuntur ct nihili aestimantur (oi ἐξουθενήμενοι ἐν τῇ ἐχκλιησία, contemtibiles, qui sunt in ecclesia) in eiusmodi tribunalibus munere iudicum fungi possunt : Z/los statuite ad 2udicandum (τούτους καθίζετε). Haec est communis Patrum et interpretum catholicorum interpretatio huius sententiae, eandemque tenent aliqui acath. (God. eic.); at plerique moderni acath., quibuscum ex cath. consentit Ma:., τοὺς ἐξουθενημένους ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ (conlemtos in. ecclesia) intelligunt ethnicos, qui a fidelibus despiciantur, totamque phrasin (quum χαθίζετε etiam praes. indic. esse possit) interrogative legunt : « Si igitur saecularia iudicia habueritis, ethnicos, qui in ecclesia contemnuntur, velut iudices constituitis? » Cui explicationi duo obstant : nusquam a Paulo ethnici contemt? in ecclesia vocantur nec apte vocari potuerunt; particula quoque o»v (igitur), quae hanc sententiam ex praecedentibus derivari indicat, inepte esset adhibita, si nova interpretatio ἃ Luthero invecta admitteretur. Antiqua ergo relineatur oportet; nam in primitiva quoque ecclesia pauperes interdum esse despectos, ut ἃ Paulo non sine divitum vituperio despecti, qui sunt ?n ecclesia nominari potuerint, satis constat (cfr 11,22; Iac. 2,2 sqq. etc.). 1. Quaeritur, quo sensu sancti mundum et angelos iudicare dicantur. Thom. in Comm. tres, in Summ. thcol. (Suppl. «qu. 89. a. 1.) quinque modos indicat, quibus aliquod iudicium sanctis compelere possil; scd « ἐμdicium auctoritatis, quod soli Christo conveniat », eis negat. Primum ex quinque istis mnnodis (iudicium comparationis, in (quantum ex comparatione cum iustis peccatores ostenduntur digni poenis, cfr Mat/A. 12,41) pracfcrunt Graeci (Chrys. Theod. οἷο.) atque aliqui ex Latinis (A'er Rhab. Οἱ. ord. Cai.). Alterum (iudicium approbationis scntentiae a Christo latac, vcl interpretativum, « interpretamur enim aliquem facerc, qui facienti consentit ») nudum pauci tantum admittunt (Herv. Mai.), scd cum primo complures coniungunt (Est. Ναί. M Ev. etc.). Tertium (iud. assessionis vel similitudinarium, « quia sc. similitudinem iudicis habet, qui ei assidet in eminente loco ») nudum teuct Lyr., cum secundo coniungunt alii (Dion. fiamb.). Quartum, quod ἃ primo vix dilTert (in quantum in viris perfectis continentur decreta divinae iustitiae, ex quibus homines iudicabuntur, sicut si liber, in quo lex contiuctur, iudicare dicitur), invenit Ztich. Vict. Quintum demum (fudic. promulgationis) solis Apostolis et summis sanctis tribuit TÀom., « quatenus nimirum poer eos saucti inferiores vel etiam peccatores spirituali quadam illustratione illuminabuntur, qualia praemia vel quales poenae eis debeantur » ᾿. Longe plerique igitur interpretes vocem iudicandi sensu improprio explicant; de proprio tamen iudicio, quod « cum auctoritate et potestate » exerceatur, sermonem esse tenent Gl. interl. Lomb. aliique; atque recte censent Just. Lap. Men. Tir. Bisp., omnes istos improprios iudicandi nodos argumentationi Apostoli non convenire. Profecto , nisi verbis ludere οἱ sophismatoe uti voluit, in tota sua argumentatioue, qua a maiore ad minus concludit, voci iudicandi eundem sensum attribuere debuit; atqui non est dubium, quin ostendere vclit, Christianos vere et proprie de rcbus quotidianis iudicarc posse, ac proin verbum iudicandi in vv. 1. et 4. et in secundis membris vv. 2. 3. proprio sensu sumat; ergo etiam in prioribus membris tv. 2. 3. verbum eodcm sensu adhibet, atque iuxta eius doctrinam sancti inundum ct angelos vore ct propric iudicabunt (cfr Zust.). « Absit, inquit quidem CArys., ut fideles sedeant et iudicent, Dominus enim iudicabit », sed sanctorum iudicio iudicium Domini non tantum non excluditur, sed supponitur, siquidem unum idemque cum illo est. Christus est caput corporis myslici, cuius iusti omnes suut membra; atqui illud, quod caput facit, membra quoque faciunt, non propria utique auctoritate, scd auctoritate capitis sui. S. Paulus membra numquam a capite separat neque sibi repraesentat sanctos nisi cum eorum capite Christo unitos atquc in illo ct cum illo agentes; Christiani ei sunt i//i, qui in. Christo sunt (οἱ ἐν Χριστῷ). Quod si autem in et cum Christo concrucifigi (συσταυροῦσθαι fiom. 6,6; Gal. 2,20), in οἱ cum Christo cominori (συναποθνήσχειν 92. Tim. 2,11), conscpeliri (συντάπτεσθαι Rom. 6,5), convivilicari οἱ corrcsuscitari ponitur aut ex contextu eius sensus clare definitur, usquam in Novo Test. solos daemones esse designatos, non satis apparet, cur boni angeli in ultimo iudicio non sint comparituri. Uti enim monet Z7ust., eorum iudicio futuro « non obest, quod mali iam sint supplicio addicti et boni beata vita perfruantur; nam hoc ipsum de quamplurimis hominibus valet, quorum alii iam pridem cruciantur, alii beatorum coetui aggregati sunt, qui tamen omnes iudicis sententiam in extremo illo die accipient ». Omnino porro conveniens videtur, ut in ultimo die omnibus omnino creaturis in iudicium vocatis divina iustitia et sapientia glorificetur. Alii quidem interpretes etiam hic de iudicio approbationis vel comparationis etc. loquuntur, sed nulla est ratio, cur iudicio auctoritatis eodem, quod supra explicavimus, angelos omnes a sanctis iudicatum iri negemus. Omne iudicium enim Pater Filio hominis dedit (Joan. 5,99. 9); atque in eo et cum eo tamquam capile suo sancti ctiam angelos iudicabunt. Quanta igitur est dignitas, ad quam Dominus fideles suos servos evexit ! Iudicandis rebus quotidianis vel ipsos infimos Christianos idoneos esse, ironice Apostolus insinuaverat; ne quis vero putaret, eum revera praecepisse, ut iudicum munere fungerentur (imperativo enim usus erat : xaü ere, constituite illos velut iudices) sententiam suam explicat :
6:5
5. Ad verecundiam vestram dico. Verum hoc non fuit praeceptum, sed ironica exaggeratio, qua eis pudorem incutere voluit (πρὸς ἐντροπὴν ὑμῖν λέγω, ad confusionem vestram dico cf» *,158). Quam confusionem auget addens : Sic non est tnter vos sapiens quisquam (οὐδὲ εἷς ne unus quidem), qui possit iudicare inter fratrem suum (διακρῖναι ἀνὰ μέσον τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, fudicare inter fratrem et fratrem ὶ. S. Aug. Enchir. 78)? Tot fuerunt in ecclesia corinthia, qui de sua sapientia gloriabantur (3,18; 4,10), at in hac sapientium multitudine ne unum quidem inveniebant, quem mninimarum illarum rerum iudicandarum capacem habebant? Ne unum quidem, qui inter fratrem suum accusatorem fratremque suum accusatum munere iudicis fungi poterat? Eandem ironiam continuans simul indicat, quid facere debeant ; ex fidelibus unum eligi vult, qui cum auctoritate lites quotidianas iudicet. Quoniam Apostolus verbo διακρίνειν hic utitur, de arbitro a litigantibus libere electo eum loqui moderni censent (Moi. Disp. etc. ; — acath. plerique) ; at διαχρίνειν ad iudicium verum et pro- prium quidem designandum ab Alexandrinis saepe adhibetur (pro oEU Erod. 18,0; Ezech. 44,9; 1 Paral. 26,29 etc.) eodemque sensu a profanis usurpatur; nullibi autem in Novo Test. de arbitro legitur adhibitum. Porro contextus quoque sensum arbitri excludit; ecclesia enim iudicem constituere iubetur, qui auctoritate igitur totius ecclesiae lites dirimat; sed arbiter eam solam habet auctoritatem , quam litigantes ei conferunt. Demum praxis primitivae ecclesiae explicationi nostrae favet; quodsi Chrys. de μεσίτη vel διαιτητῇ loquitur, isto nomine utitur, uti recte monet fust., vel quia iudex ille absque forensi strepituprivatim inter fideles munere suo fungebatur, vel quia non & rei publicae magistratibus, sed communi ecclesiae consensu et auctoritate apostolica dirimendis controversiis praefectus erat. Quam necessarium aulem sit, ut ipsi iudicem aliquem christianum statuant, ostendit iterum indignum eorum agendi modum carpens :
6:6
6. Sed frater cum fratre iudicio contendit (xotvesat S. Aug. : iudicatur, litigat) e£ hoc apud znfideles! Duplex esse eorum defectum insinuat; quam perversum sit fratrem cum fratre litigare, ipsis verbis adhibitis iam docet et in sequente particula uberius explicabit; neque parum erimen hoc augeri innuit, quia coram ethnicis lites suas agentes ecclesiam ipsam despectui exponant. Unicam quidem rationem, qua neophyti ἃ cnusis suis ad ethnicos magistratus deferendis retineantur, Paulus in tota hac pericopa diserte explicat, indecentiam nimirum, quae in eo sita est, quod sancti, quibuscum Christus aliquando totum mundum sit iudicaturus, levissimarum causarum iudicandarum incapaces habeantur; at alteram tamen ultima verba addunt, quum neophytos publice litigantes in ipsorum ethnicorum. offensionem incurrere significent. Ac profecto ethnici, qui sancta Christianorum vita ad evangelium amplectendum allici debebant, si neophytos post conversionem iisdem, quibus antea, iniustitiae ct avaritiae vitiis deditos causas publice agere videbant, nec de Evangelio bene existimare nec illud adamare potuerunt. Gravissima erat haec ratio, quamvis Apostolus eam uberius non explanet; atque hanc ob causam etiam primitiva Ecclesia praeceptum, quod in hac pericopa continetur, magna cum diligentia observavit; tribus enim primis saeculis Christianos in suis litibus ius a magistratibus non petiisse constat, et saec. ^5. et 5. quoque episcopi in rebus civilibus ius dicere solebant (cfr Iust., et Devoti Institut. canon. III. tit. [. S 19-18). Praecedentis sententiae prius membrum (sed frater cum fratre litigat) uberius explicans Apostolus docet, imperfectionem iam in eo esse, quod iustas lites habeant (v. 7), sed gravissimum peccatum illos committere, qui iniustitiis fraudibusque suis liles provocant (v. 8-11). 1. lam quidem-omnino delictum vaya) est (£n) vobis, quod iudicia (κρίματα lites cfr Apoc. 18,20) Aabets inter vos. Cum CArys. aliqui Graeci (Oec. Theoph.) et cum Tert. (De cor. mil. 11) et S. Aug. (Enchir. 78), cuius verba in G/. ord. transierant, aliqui Latini (Esc. Caírn. Nat. Pic. M Ev. etc.) verba Apostoli severius interpretantes etiam illos, qui iustis litibus sua repetunt, peccati reos essc censent : « igitur ex Apostoli sententia, inquit Es(., sicut eam interpretati sunt Aug. ct alii, delictum i. e. peccatum est, in iudicio sua repetere; non quod id per se malum sit, at quia malum non unum, sed multa fere coniuncta habet ». Attamen de peccatis, quae litis alicuius occasione committi possunt , Apostolus non loquitur; interpretes vero, qui severam hanc interpretationem sequuntur, tot exceptiones, quibus litigantes ἃ peccato excusentur, statuunt, ut eam erroneam csse satis manifestent. Rectius igitur non de peccato, sed de imperfectione hic agi dicemus (Theod. « haec perfectionis sunt », Thom. Dion. Iust. Lap., moderni plerique); ac revera vox graeca 7:777|4x, quae ἃ Vulg. delictum redditur, inferiorem dumlaxat conditionem per se significat!; itaque Apostoli mens est, Corinthios eo ipso, quod litigent, a perfectionis tramite deviasse nec aimnplius in eis perfectam Christiani imaginem inveniri. Hanc explicationem postulat ratio addita : Quare non magis (potius) iniuriam accipitis? quare 0n 0,btgáis (potius) fraudem patiniznz? Namque de praecepto non est, ut aliquis iniuriam accipiat et fraudem patiatur. Quodsi enim Es/. verba Domini (MattA. 5,39 sqq.) : « Ego dico vobis, non resistere malo, sed si quis te percusserit in dexteram maxillam , praebe illi ct alteram » etc., « praeceptum continere asserit, ut saltem ad venialem culpam obligent, si non praestentur secundum animi praeparationem », iustos limites transgreditur. Procul dubio omnis vindicta aut ultio illis verbis prohibetur; paratos quoque nos essc iubent ad remittendum de iure nostro, si vera caritas proximi et gloria Dei id exigant; at consilium dumtaxat exprimunt, ut illis in occasionibus, in quibus nec caritas nec gloria Dei periclitantur, iure nostro cedamus; quin etiam fieri potest, ut ob maius bonum obtinendum iniuriam refutare et ius repetere debeamus ; id enim exemplo suo nos Dominus (Io«n. 18,93) ct Paulus (Act. 16,37; 22,24) ipsi docuerunt (cfr TÀhom. Ma/d. in Matth. 5.). Iam quaenam lites absolute prohibeantur, sequentia verba docent :
6:8
8. Sed vos inturiam facitis et. fraudatis, et hoc. fratribus! Tantum aberat, ut consilia Domini observantes Corinthii ad veram perfectionem anhelarent, ut illud, quod ab aliis ferre noluerunt, aliis inferre non dubitarent iustitiamque litibus suis aperte violarent; quae agendi ratio multo maiore vituperio erat digna, quia iustitiam , quae erga omnes homines observetur oportet , ne erga eos quidem observarunt, quibuscum intimiore religionis vinculo erant coniuncti. « Neque enim, inquit CArys., similiter de peccatis iudicatur, quum committuntur in quemvis obvium, et quum in proprium membrum committuntur; illic sola peccati natura consideratur, hic etiam personae laesae qualitas ». Ad omnes enim bonum oportet Christiani operentur, maxime autem ad domesticos fidei (Ga/. 6,10), atque similiter ab omnibus quidem, maxime autem a fratribus laedendis abstinere nos debemus. Quantum demum sit crimen iniustas lites fratribus intendere , Corinthii ex doctrina accepta scire possunt ac debent :
6:9
9. An nescitis, quta iniqui regnum Dei non possidebunt (haereditabunt χληρονομιήσουσιν) ἢ Iniqui (ἄδικοι) hoc loco, uti ex contextu patet, non omnes peccatores, sed iniusti, uti legit S. Cypr., intelliguntur. Quoniam iniustitia, qua ius proximi laeditur, grave est peccatum hominemque gratia sanctificante et iure ad aeternam haereditatem privat, Apostolus occasionem arripit, ut eos quoque admoneat, qui gravibus aliis peccatis sese e regno Dei excludunt, atque ita viam sibi aperit ad illos vituperandos fideles, qui fornicationi erant dediti. Particula igitur, quae sequitur (vv. 9-11) praecedentem increpationem terminat et confirmat, alteram quasi praeparat et introducit (cfr ad 5,91). Graeci Apostolum his verbis « eos innuere censent, qui Deum utpote benignum homines puniturum esse negabant » (CArys. Theod. eic.); accuratius, opinor, dicemus, eum illos prae oculis habere, qui δα christianam libertatem perverse interpretandam inclinabant. Ex doctrina enim paulina, Legem esse abrogatam, male intellecta aliquis deducere potuit, Christianos nulla amplius lege teneri; Paulus ipse Galatas iam monendos censucrat, ne, quamvis in libertatem sint vocati, « libertatem in occasionem carnis darent » (Ga/. 5,13). Cuius antinomistiei erroris, qui paucis annis postea in ecclesiis asiaticis a SS. Iacobo, luda, Petro, loanne impugnari debuit, prima quaedam vestigia Corinthi quoque videntur apparuisse, sed ab Apostolo statim hoc gravissimo monito sunt repressa. Nolite errare doctrinam meam pervertentes; neque fornicarüt , neque 1dolis servientes , neque adulteri,
6:10
10. neque molles (μαλακοί, qui turpia patiuntur), neque masculorum concubitores , neque fures, ncque avari, neque ebriosi , neque maledici (Aoi9opo), neque rapaces vegnum Dei possidebunt (χληρονομήσουσιν, haereditabunt). Duo peccatorum genera ita enumerantur, ut peccata contra sextum praeceptum primo, peccata contra iustitiam secundo in loco ponantur atque ordo, quo Apostolus in hoc capite de iis agit, quasi invertatur. Quinque autem impuritatis species recensentur, nam dois servientes in. hac serie illi apte intelliguntur, qui scortis in celeberrimo Apbroditae corinthiae fano libidini inservientibus abutebantur; gradatio igitur quaedam habetur a simplici fornicatione ad fornicationem cum scortis deae dicatis, ad adulterium, ad peccata contra naturam. Peccata contra iustitiam certo ordine recenseri non videntur; quin etiam medios inter iustitiae violatores (eodem fere modo, quo 5,11) ebriosi et maledici positi sunt. Omnes, qui hisce peccatis sese implicant et dedunt, ad pristinam vitam suam ethnicam revertuntur ideoque se ipsos a regni Dei haereditate excludunt. Cuius infelicissimi status pristini eos commonefaciens Apostolus summum illud beneficium celebrat, quo a Deo ornati sunt, ut efficacius eos ab ethnicis vitiis absterreat.
6:11
11. Et haec quidam fui- SLis, ταῦτά τινες ὅτε « eiusmodi farinae homines fuistis », sed durum opprobrium inserta vocula τινὲς (g:2dam , pro quo pronomine multi codd. latini male habent quidem) emollht; neque enim omnes neophyti ethnici ante conversionem suam tam gravibus delictis onerati fuerant; sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed zustificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi et in Spiritu Det nostri. De baptismi effectu sermonem esse, interpretes consentiunt; ter autem repetita particula ἀλλά (sed) gradationem aliquam, qua a minore ad maius procedatur, indicari videtur, atque eiusmodi gradationem multi (CÀrys. etc., Est. etc.) agnoscunt. At quaé haec sit, equidem non perspicio, quare cum aliis (Thom. Cat. etc., M Ev. Mart. etc.) tribus expressionibus unum idemque beneficium , quo ex tristi sua anteriore conditione ethnici neophiyli in laetissimam novam sint translati, describi censeo, ita ut triplici particulae repetitione singula huius beneficii momenta velut aliquid magni efferantur. Efficientes enim, ut baptismo a peccatis pristinis abluerentur (ἀπελούσασθε i. c. effecistis, ut ablueremini, efr Ac/. 292,16 βάπτισαι xa ἀπόήλουσαι, fac, ut baptizeris et abluaris), gratia sanctificante ornati eodem temporis momento Dei servitio sunt, consecrati (sanctzficati estis) et iusti coram eo constituit. (/ustificati estis) efr ad 1,30 et 1,2. Alii ita explicare malunt, ut duobus prioribus membris negativum (aó/utt estis) et positivum (sanctificati estis) iustificationis momentum exprimatur, ultimo demum (fustificati estis) utrumque comprehendatur. Cui explicationi libenter subscriberem, nisi illud obstare videretur, quod in primo membro aoristus znediz , in duobus aliis aor. passiv? adhibeantur; primum igitur membrum (effecistis ut ablueremini) bonam voluntatem in baptizandis requisitam adfuisse innuit, duo altera, quae passivo modo exprimuntur, totum effectum baptismi a solo Deo esse docent. Quoniam baptismus in nominc trium personarum divinarum confertur, TÀeod. in ultimis huius versus verbis allusionem ad hanc baptismi formulam haud immerito videt : « aperte, inquit, aequalitatem Filii et Spiritus (Apostolus) ostendit coniunxitque etiam Dei ct Patris nomen; per SS. Trinitatis enim invocationem aquarum natura sanctificatur et exhibetur peccatorum remissio »!. Itaque membrum additum Zn nomine D. N. I. Chr. et n Spiritu Dez N. cum primo verbo abuti estis proxime coniungimus, ita tamen (id quod per se patet), ut simul ad duo aliàà pertineat; ncque ulla est ratio, cur ultimo membro (2n Spiritu Det nostri) charismata indicari cum Just. dicamus, quae Spiritus S. baptizatis magna cum liberalitate contulerit. Meritoria enim sancfificationis et iustificationis causa est Dominus N. I. Chr., Spiritus vero qui a Deo Patre procedit cuique sanctificationis et iustificationis opus appropriari solet, quasi efficiens causa nominatur; siquidem « sanctissimae Domini passionis merito per Spiritum S. caritas Dei diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis inhaeret » (Conc. Trid. Sess. VI. De iustif. 7.). Vix alius est Scripturae locus, qui imputativam, quam sibi Protestantes fingunt, iustificationem hoc nostro efficacius excludat. Peccata enim in iustificatis non tegi sed ab/w: dicuntur, atque homo non extrinsece tantum iustus appellatur vel reputatur, sed vere intrinsece sanctificatus est : ἃ statu peccatoris, qui primis verbis describitur (e£ haec fuistis) , in statum iusti transiit per completam peccatorum ablutionem et per novi vitae supranaturalis principii infusionem. Contra quaeimmerito aliqui acath. (Fuck. O/sh. etc.; mirum quod etiam Bsp.) verbo ἡγιάσθητε (sanctificati estis) mere legalem quandam sanctitatem exprimi asserunt (sanctorum coetui estis aggregati); ipse jam locus, quem vocabulum medium inter ἀπελούσασθε et ἐδιχαιώθητε occupat, impedit, quominus ei similis significatio (sicut 7,14) attribuatur. Multo minus ultimum verbum ἐδικαιώθητε significare potest : « data est vobis spes fore, ut Deus iudicio suo iustos vos declaret » («als drittes eróffnet ἐδικαιώθητε die Aussicht auf Gottes Rechtferti1 con. 6, 11. 1». 141 gungsurtheil » Mey. He?nr.); de re enim iam accepta sermo est, minime vero de futura aliqua declaratione. Sed singula acatholicorum effugia enumerare superfluum est; id unum addamus, etiam inter acatholicos non deesse, qui propter nostrum locum iustificationem imputativam a Paulo doceri negant (Deck apud God.). | Ad eorum, qui ethnicorum exempla sequentes fornicationi sese dedcrant, increpationem transiens Apostolus excusationes, quibus vitium suum coram se ipsis forte diminuere conabantur, magna cum prudentia eis praeripit non de re indifferente agi ostendens, id quod ethnici putabant et forte etiam aliqui neophyti sibi persuadere volebant (6,19-14). Quo obstaculo remoto duobus argumentis ex dignitate corporis, utpote membri Christi et templi Spiritus S., desumtis foeditatem immanitatemque huius vitii demonstrat (6,15-20). a.) Fornicatio nequaquam est res indifferens (6,12-14). Iam inde a v. 9. Apostolum increpationem fornicationis praeparasse diximus, quum ibi iam aliquos respiceret, qui a christiana libertate perverse interpretanda non plane alieni erant. Verbis enim nonnullis, quibus Paulus forte ipse de rebus sola rituali lege Iudaeorum prohibitis usus erat, vitia sua se tegere posse arbitrabantur. Itaque sententiam istam ne illis quidem in rebus, «uae per se sint licitae, semper valere sed arctioribus limitibus circeumscribendam esse monet.
6:12
12. O»unia mihi (icent , sed on omnta expediunt. Prius membrum interrogative legi oportere, ut alterum quasi responsio sit Apostoli, TAeod. censet ; priore obiectionem aliquam vel excusationem peccatoris contineri, quae altero membro corrigatur et immerito afferri doceatur, Just. ct plerique moderni tenent. Sed cur eiusmodi dialogismus statuatur, nulla videtur adesse ratio; velut suam potius sententiam Apostolus principium hoc affert et limites, quibus etiam in adiaphororum usu circumscribatur oportet, indicat. De adiaphoris autem verba haec ab Apostolo usurpari, quamvis aliqui fideles latiorem sensum eis attribuerint, clarum cst. Iam vero adiaphora omnia, si nuda in se considerantur, sunt licita, sed non omnia erpediunt vel potius prosunt (συμφέρει). Non omnia omnibus! Certis enim in adiunctis res adiaphora et per se licita alicui non tantum non prodesse sed obesse et nocere potest, ut ab eius usu abstinere teneatur, quamvis aliis licita remaneat. « Quia enim non omnia prosunt, manifestum est, non omnibus, sed iis, quae mihi prosunt, uti mihi licere » (Theod. M.). Neque tantum per se ipsam res adiaphora alicui interdum fit illicita, sed ctiam per modum, quo adhibetur; hinc principio repetito Paulus aliam exceptionem opponit : Omnia mihi licent, sed ego sub nullius redigar potestate! , vel accuratius iuxta graecum (ZXÀ' οὐχ ἐγὼ xv) : sed non ego sub alicutus rei poteslate redigar, 1. e. res mihi subiecta sit oportet, non ego rei subiectus. Si qua igitur res per se licita tantopere me allicit, ut in eius usu perfectam meam libertatem servare non possim sed eius quasi servus fiam, ab ea me abstineam oportet. Quamquam omnes cibi per se sunt adiaphori, certi tamen certis personis illiciti fieri possunt, sive quia illis non prosunt sed nocent, sive quia illos quasi captivant efficiuntque, ut intemperantiae indulgeant?. Quorsum hic versus, quem iisdem fere verbis Apostolus in suo tractatu de idolothytis (10,22. 23) repetit, οἱ duo sequentes pertineant, antiqua ost controversia. À GI ord. (cfr Herv. Lomb. Thom.) tres iam proponuntur sententiae, quibus ex Graecorum interpretatione quarta accedit. Omni probabilitate duae ex illis destituuntur, quamvis una etiam modernis nonnullis acath. arriserit; supponitur cnim, Paulum hic iam aut thema de idolothy- (158 inchoare voluisse, sed v. 13. ab illo aberrasse ct tandem 8,1 ad illud revertisse (Lomó?. Thom?. eic.; — Neand. eic.), aut etiam eum illis praelusisse, quae infra (9,1 sqq.) uberius explicat, cur ab ecclesiis, quamvis id liceat, sustentari noluerit (A'rr. Gl ord ?. Herv 3. Lomb 3. Thom?. etc.); quae hypotheses non tantum prorsus sunt gratuitae sed etiam Apostolo parum dignae; tam leviter enim non relinquit thema suum atque digressiones, quas interdum inserit, cum argumento tractato intime cohaerent. Probabilior est alia sententia, quae vv. 12. et 43*. ad praecedentem tractatum de iudiciis ita pertinere tenet, ut Apostolus explicet, iusta iudicia licita quidem esse, sed tamen ab iis essc abstinendum, quia pacem inter fideles turbent (non expediunt) οἱ pacem propriam auferant (sub nullius redigar potestate) ct de rebus minimis cito perituris (esca ventris etc.) agantur (G/ ord *. Herv !. Lomb *. Thom !. Lyr. Dion. Cai. Est. Lap. Men. Tir. Pic. M Ev. LB. Ramb.). Cui explicationi tamen quam maxime obstat intimus, qui inter 43* οἱ 13^ adest, nexus; obstant quoque v. 8. sqq., qui Paulum de iustis iudiciis non amplius loqui clare demonstrant; miro igilur saltu ad ve. 7. rediisset, ul stalim ad prorsus aliam rem transiret. Itaque omnino cum Graecis et longe plerisque modernis tenemus, Paulum hic de fornicatione agere coepisse; in eo tumen Gracci ἃ vero aberrant, quod Apostolum ad thema do incestuoso (2,1 sqq.) revertisse dicant; nam illo in loco de fornicatione ipsa non agit, sed de fornicatoribus aliisque peccatoribus vitandis. Itaque adiaphororum quoque usum suos habere limites Apostolus hucusque ostendit cuin iis, quos increpare vult, quasi supponens de re indifferente agi; at hanc hypothesin falsissimam esse neque ullo modo fornicationem adiaphoris posse accenseri, nunc demonstrat. Famem quidem aut ciborum appetentiam explere res est adiaphora, sed de libidinis desiderio longe aliter iudicetur oportet.
6:13
13. Esca (τὰ βρώματα, cibi s. escae) ventri et venter escis; Deus autem et hunc et has destruet. Haec quoque verba moderni plerique (Maz. Bisp. Dr. Hamb. ; — acath. multi) velut obiectionem vel excusationem a fornicariis proferri censent, quam Apostolus in sequentibus refutet aut corrigat; fornicarios enim inter ciborum appetentiam et libidinis desiderium paritatem statuisse , ut ex manducationis liceitate ad fornicationis permissionem concluderent , Paulum vero illum paritatem negasse. Attamen dialogismum in hac particula sine sufficiente ratione admitti jam diximus, atque difficillimum est creditu, in ecclesia, quae ipsos ethnicos fornicarios sibi vitandos esse crediderat (5,9), aliquos fideles eo usque progressos esse, ut publice tam foedo argumento foedam doctrinàm exeusarent; alio modo, opinor, Apostolus locutus esset, si quis publice Corinthi hanc excusationem proferre ausus esset. (Quare Apostolum haec omnia velut suam sententiam enuntiare cum antiquioribus interpretibus rectius dicemus; ctenim exemplo quodam ea , quae adiaphora sunt, illustrat, ut fornicationem non esse adiaphoram clarius appareat. Ciborum scilicet usus omnino est licitus, quia cibos ad ventrem satiandum, ventrem ad cibos concoquendos destinatos esse con- Stat; qui igitur manducat, iuxta finem, quem Deus et ventri et cibis praefixit, omnino agit. Praeterea cibi et venter, si sub hac speciali ratione, quatenus nutritioni inserviunt, considerantur, sunt res periturae; quia in altera vita resuscitati « quemadmodum nec uxores ducent nec nubent, ita nec comedent nec bibent » (TÀeod.), Deus et ventrem et cibos destruet (καταργήσει inertes faciet i. e. muneribus suis eos privabit); res vero, quae ipso usu suo in corruptionem et interitum eunt, per se ad salutem non conferunt (cfr Matth. 15,11. 17 ; Col. 2,90 sqq.; S. Hier. ad Algas. ep. 191,10). Iam prorsus diversa est corporis et fornicationis relatio : corpus autem non fornicationt, sed Domzno , et Dominus corpori ; A&. Deus vero et Dominum suscitavit et nos suscitabit. per virtutem suam. De speciali membro Apostolus non loquitur, sed de toto corpore, quoniam integrum libidine afficitur, id quod eodem modo in manducatione vel aliis membrorum functionibus non obtinet. « Corpus autem non ideo formatum est, ut luxuriae et fornicationi operam det, scd ut Christum caput sequatur et ut Dominus supraponatur corpori » (CArys.), vel ut habet TÀom. « corpus ad hoc est ordinatum, ut sit Domini N. 1. Chr., et Dominus ad hoc est datus hominibus, ut humana corpora suae gloriae conformet ». Revera corpus nostrum, sicuti Apostolus statim explicabit, destinatum est, ut membrum Christi fiat et sit; Dominus autem corpore nostro iam nunc tamquam membro suo uli vult, ut postea in resurrectione illud corpori claritatis suae configurct (PAZ. 3,91; cfr infra 15, &2 sqq.). Neque enim, sicut venter et cibi, corpus fine suo aliquando privabitur, sed idem Deus, qui Dominum N. a mortuis suscitavit, eadem omnipotente virtute etiam illud suscitabit. Qui igitur fornicatur, corpus ad finem adhibet, ad quem destinatum non est, neque re peritura sed aeternum duratura abutitur; neutro modo ergo fornicatio adiaphoris potest accenseri. pressam ab Apostolo cum solum in finem afferri, ut ex oppositione differentia inter manducationem, quao est res indifferens, ct inter fornicationem manifestetur. Animadverte, Apostolum vr. 14. dicerc : (Deus) « et nos suscitabit per virtutem suam »; se ipse crgo inter rcsuscitandos hic recenset. Plcriquo acatholici assentientibus paucis modernis cath. (Mai. Bisp.) ox 15,51 (cfr 2 Cor. 5,5; 1 Thess. 4,14 sqq. etc.) deducere volunt, Apostolum credidisse ct docuisse, Christum iam mox ad iudicium agendum regnumque gloriosum stabiliendum esso revorsurum; quare ctiam saltem in antiquioribus epistolis scso ipsum inter cos numoeravorit, quos dominus advenicns vivos csset reperturus. Iamvero ex nostro loco clare patct, pronomen mos etiam in ilis locis sensu, quem vocant, communicalivo esso adhibitum, ncc quidquam de tempore adventus Domini ab Apostolo doccri. b.) Fornicatio est contumelia memóro Christi et templo Spiritus S. zllata (6,15-20). Vanis, quibus aliquis forte se ipse decipere vitiumque suum coram se ipso tegere potuit, excusationibus remotis S. Paulus duobus gravissimis argumentis quam foedum peccatum sit fornicatio ostendit, quoniam et Christo, cuius sumus membra (15-17), et Spiritui S., cuius sumus templum (18-20) , iniuriam inferat. Dignitatem igitur corporis nostri , utpote membri Christi , ante omnia Corinthiis in memoriam revocat u]timis v. 13. verbis (Dominus corpori) uberius explicatis :
6:15
15. Nescitis, quoniam corpora vestra membra sunt. Christi? Totum primum argumentum, quum huic sententiae innitatur, omni sua probandi vi privari evidens est, si mere denominativa tantum aut analogica quaedam corporis nostri cum Christo unio illis in verbis invenitur; ut argumento apostolico vis probandi competat, nomen unionis non sufficit, sed corpus nostrum cum Christo vere uniri debet. Quam unionem mysticam aeque parum quidem, atque alia mysteria, perspicimus, verum negarc non possumus, quum haud semel ab Apostolo asseratur aut supponatur. Christus totius Ecclesiae, tamquam corporis sui mystici, est caput, omnesque et singuli fideles sunt membra Christi non tantum relate ad animas, sed etiam relate ad corpora : sicut Verbum integram naturam humanam, animam et corpus , assumsit, ita etiam Christus nos integros, animam ct corpus, secum unire voluit. lisdem verbis, quibus Adam Evam ex sua costa formatam « os ex ossibus suis et carnem de carne sua » dixit (Gen. 9,92), Apostolus nos « membra corporis Christi, de carne eius et de ossibus eius » dicit (Eph. 5,30! cfr infra 19,91 etc.). In Christo enim regenerati novam formam accipimus, qua non tantum anima ad vitam supranaturalem elevatur, sed etiam corpus futurae gloriae capax redditur; « neque enim tantum per Spiritum S. animam in vitae novitatem reformari , sed et crassum hoc et terrenum corpus cognata quadam participatione sanctificari et ad incorruptionem vocari oportebat » (S. Cyr. Alex. in loan. 6,54), ut sicut portavimus imaginem hominis terreni in corpore nostro corruptibili, ita aliquando portare possimus imaginem hominis coelestis in corpore incorruptübili (15,532 sqq.). Ad quam incorruptionem ut adducatur corpus nostrum, « Christus in eo inbabitat vivens simul et vivificans, ut obrepentem membris nostris mortem per se ipse destruat » (S. Cyr. i. h. 1.), atque carne sua et sanguine suo nos nutriens « nobis veluti quoddam semen immortalitatis inserit, (uod totam quae in nobis est corruptionem abolet » (S. Cyr. in Ioan. 6,55). Itaque integri Christo, velut oleaster olivae , inserimur et unimur, ut integri « socii radicis et pinguedinis olivae facti » (Rom. 11,17) transmutemur ; atque sicuti anima nostra, ita etiam corpus nostrum est membrum Christi in nobis inhabitantis nosque vivificantis. Tanta est dignitas corporis nostri; quanta igitur turpitudo horrenda fornicationis, qua membrum Christo eripitur, ut meretrici tradatur : tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? « Nihil hoc verbo horribilius » (CArys.); « quis cnim non perhorrescet hoc audiens : membra Christi avellere eaque membra meretricis facere »? (Theoph.) !. Latinum to/lens integram vim graeci ἄρας non exprimit , quod potius est i. q. auferens : membra Christo , cuius sunt, auferuntur, ut meretrici tradantur; duplex igitur adest crimen, quare cum horrore Apostolus exclamat : Absit! Ne quis vero putet, eum rem exaggerasse, quum per fornicationem membra Christi membra meretricis fieri diceret, assertum suum demonstrat :
6:16
16. An nescitis, quoniam qui adhaeret (ὁ χολλώμενος, expressius J4. : qui agglutinatur) meretrici, unum corpus efficitur (ἐστί, est)? Erunt enzm , inquit? , duo n carne una. Melius legi : « aut nescitis », iam diximus; neque enim novum argumentum affertur, sed Minor praecedentis enthymematis quasi suppletur atque simul probatur : Christiani corpus est membrum Christi, atqui homo fornicans (acit corpus suum meretricis membrum, ergo Christianus fornicans membrum Christi facit membrum meretricis. Minoris autem probatio desumitur ex Adami verbis, quibus vir et mulier in unione matrimoniali unum fieri dicuntur (11 3725, εἰς σάρχα μίαν, in carnem unam vel caro una). Qua vero ratione Apostolus id, quod de legitimo matrimonio dictum est (Gen. 9,9^), ad fornicationem transtulerit, merito quaeritur. Plerique interpretes quum graeci (Chrys. Theod. etc.) tum latini (A'* etc. ; Herv. etc.; Cai. Est. etc.; Mc Ev. Bisp. etc.; — acath. quoque) eam interpretationem sequuntur, quam his verbis exprimit TAom. : « per mixtionem carnalem una caro efficiuntur et sic membra unius fiunt membra alterius. Sunt enim haec verba Adae de viro et uxore loquentis, quae Apostolus hic etiam ad fornicationem refert, quia secundum speciem naturae non differunt utriusque actus ». Quae explicatio nescio an verbis Geneseos omni ex parte satisfaciat, quum solum externum actum unionis respiciat; nam Adae verba ipsam matrimonii essentiam attingunt, quae sine ulla commixtione stare potest. Revera Dominus ( Matth. 19,4), postquam illa verba (6) "74 duo in carnem unam) attulit, statim subiunxit : « itaque iam non sun! duo, sed una caro », evidenter ostendens, istam unitatem corporis semper in matrimonio adesse nec ab illo actu dependere; neque minus clare idem elucet ex Apostoli argumentatione (Eph. 5,28 sqq.), ubi viros uxores, sicut corpora sua, diligere iubens velut praecepti rationem verba Adae affert, atque unitatem viri et mulieris cum unione Christi et Ecclesiae comparat. Adae igitur verba non tam unionem, ut ita dicam , materialem aut vinculum materiale, quam unionem moralem et vinculum morale exprimunt. Quapropter etiam Just. explicatio non plane satisfacit : « Sexuum commixtio, inquit, duo corpora coniungit ad unum «quidpiam efficiendum, atque ob id rationem habent unius perfectaeque causac, adeoque mira inter illos debet esse amoris ac benevolentiae coniunctio, ut in duobus corporibus sit una atque cadem mens. Quod quamquam minus perfecte, suo tamen modo in illis usu venit, qui nefarie coniunguntur et fiunt quodammodo sibi invicem membra ». Melius, ni fallor, Pe/. : « quomodo cum uxore licite, ita et illicite cum meretrice una caro efficitur per amorem ». Quae tamen explicatione indigent. In matrimonio nimirum legitimo et etiam in fornicatione unio quaedam habetur animorum viri et mulieris, quae mutuam corporum traditionem respicit ; atque hac ratione verba Adae, quae solum legitimum matrimonium directe considerant, indirecte etiam fornicationem attingunt, ita ut Paulus ea ad illam referre potuerit. Attamen consideretur oportet, inter duas illas uniones quam maximam intercedere differentiam , quam Apostolus quoque saltem innuit. In legitimo enim maitrimonio animorum unio secundum supremam hominis potentiam, quae est voluntas, efficitur, et quia vinculum hoc est spiritualé, ipsa quoque unio est spiritualis quaedam, ut ἃ Paulo cum mystica Christi et Ecclesiae unione aptissime comparari potuerit (EpA. 5,22 sq«q.). Sed in fornicalione animi viri et mulieris iuxta infimam potentiam uniuntur, quae est sensualitas vel potius concupiscentia carnalis; quo carnali vinculo unio ipsa quoque fit carnalis ct effectus unionis est una caro, i. e. unum corpus. Ad hanc enim communem vocis significationem! Apostolus, ut hanc fornicariam unionem a legitimi matrimonii coniunelione distinguat, sese alludere ostendit, quum pergit :
6:17
17. Qui aulem adhaeret Domno , unus spiritus est sc. cum eo. Uti vinculum, quo fornicarii uniuntur, est infimum, mera sc. concupiscentia carnis, atque vinculum, quod nos Domino agglutinat, est summum, supranaturalis sc. caritas, quae per S. Spiritum diffunditur in cordibus nostris, ita etiam fornicarii inter se in unam carnem coalescunt, nos vero per Domini ipsius caritatem nobiscum communicatam ita cum eo unimur, utunussimus cum eo spir4tus. Attamen quia corpus nostrum spiritui nostro deservit, consequens est, ut etiam corpora nostra sint membra eius, cui per spiritum unimur (cfr TÀom.), ac proin revera Christianus fornicans membra Christo aufert, ut ea meretrici tradat. Non mirum ergo, quod tam gravi crimine intime commotus Apostolus exclamet :
6:18
18. Fugite fornicationem! Ad quae verba tantum non omnes interpretes expressionem ab Apostolo adhibitam fugite perpendendam esse monent ; Patrum sententias quasi complectitur TAoni. his: verbis : « cetera vitia vincuntur resistendo, quia quanto magis homo particularia considerat, tanto minus in eis invenit, unde delectetur; sed vitium fornicationis non vincitur resistendo, quia quanto magis homo ibi considerat particularia, eo magis incenditur; sed vincitur fugiendo i. e. totaliter vitando cogitationes immundas et quaslibet occasiones ». Neque tamen ignoraus, hoc vitium ex eorum esse numero, quae homines magis alliciunt, Apostolus unico argumento non contentus alio non minus gravi foeditatem eius demonstrare voluit. Fornicator enim in suum ipsius corpus peccat (v. 18), atqui corpus Christiani est templum, in quo Spiritus S. tamquam in domo propria, utpole 1, 193 ἰσάρξ, caro) plerumque corpus vivum designat, sed non desunt loci, in quibus pro D'IN (ἄνθρωπος, homo) adhibetur, etiamsi frequentem expressionem 3v 2753 (omnis pretio emta, inhabitat (v. 19); fornicatio ergo Christiani est sacrilegium, cuius gravitas augetur ex eo, quod Spiritus S. in nobis inhabitans in corpore nostro glorificari debeat (v. 20). Maior argumenti apostolici est haec : Omne peccatum, quodcumque fecerit homo , extra corpus est; qui autem fornicatur, 1n suum corpus peccat (eig τὸ ἴδιον σῶμα ἀναρτάνει). Qua de sententia S. Augustinus (Sermo 162,1.) « nescio, inquit, si possit ad liquidum dissolvi, quamvis possit donante Domino aliquid inde probabiliter dici : ita enim profunda est ». Iamvero probabilior explicatio videtur haec esse : [ἢ omnibus omnino peccatis, uti recte monet S. Aug. (l. c.), homo corpore suo tamquam instrumento utitur, siquidem anima, quamdiu cum corpore coniuncta est, in omnibus suis actionibus organo corporali indiget; hoc igitur sensu nullum peccatum eztra corpus esse potest. At in omnibus peccatis, praeter fornicationem , homore aliqua extra corpus eius sita indiget, in quam vel inordinate tendit vel qua indebito modo utitur : gulosus cibis, avarus opibus abutitur, superbus in excellentiam sibi non debitam tendit aut debitam inordinate prosequitur etc. Quapropter homo aut res illas fine, quem Deus eis praestituit, privare aut eis contra divinam voluntatem novum fiuem assignare, ideoque eisiniuriam inferre et zn eas peccare recte dicitur. Aliter autem in fornicario res se habet, nam re extra corpus suum sita non indiget, sed solo corpore suo utitur illudque ad finem adhibet, quem Deus corpori non praefixerat; sicut alii jgitur rebus extra corpus sitis, ita fornicarius corpori suo iniuriam infert ac proin in (i. e. contra) suum corpus peccat (εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει). Quod si quis obiicit, fornicarium etiam corpore meretricis abuti, Apostolus hanc obiectionem jam praeoccupavit dicens : « An nescitis, quoniam qui adhaeret meretriei, unum corpus est » cum ea? absurde statuit Hofm.; duo corpora, unum poriturum , alicrum immutabile, quod sit resurrccturum (cfr 15,50), sibi fingit ct hoc alterum sola fornicatione attingi statuít (:0d.; inter porsonalitatem οἱ corpus distinguens (cfr 2 Cor. 12,25; omnia illa peccata extra corpus esse statuil JJeinr., quae ex inordinata voluntate personalitatis procedant; quid sibi hoc vclit, equidem non intelligo; sed haec rccentissima exempla sufficiunt. Ex Pauli asserto, solum fornicarium 2» suum corpus peccare , consequens quidem est, fornicationi singularem inesse malitiam, qua a reliquis omnibus peccatis distinguitur ; sed inde concludere non licet, eam omnium peccatorum esse gravissimum. Quaenam potius sit eius gravitas, Apostolus ex speciali huius peccati ad corpus relatione deducere vult, illud tacite supponens, quod per se clarum est, iniuriam eo graviorem esse, quo maiore dignitate res vel persona pollet, cui infertur. Ideo in Minore argumenti sui ostendit, quanta sit dignitas corporis, in quod fornicarius christianus peccat :
6:19
19. An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt Spiritus S. qui in vobis est, quem habetis α Deo, et non estis vestrz?
6:20
20. Emu enim estis pretio (magno). Graeca lectio : ἢ οὐκ οἴδατε (aut nescitis), quam Vulg. (an nescitis) non satis accurate reddidit, idem argumentum continuari docet; unde etiam elucet, quum syllogismi Minorem hic habcamus, graecam lectionem : τὸ σῶμα ὑμῶν vel τὰ σώματα ὑμῶν (corpus vesirum vel corpora vestra), quam prima quoque latina versio expressit (Tert. Cyp. Lucif. Aug. eic.), esse praeferendam. Porro vere admirabili modo Apostolus brevi hac sententia dignitatem corporis nostri celebrat, quum ad eam efficiendam tres divinas personas concurrisse ostendat : Spiritus S. in nobis inhabitat, sed Deus Pater eum nobis dedit, atque Filius nos emit, ut tamquam in domo propria Spiritus in nobis resideat. Corpus igitur Christiani est templum inhabitantis in eo Spiritus S. (τοῦ ἐν ὑμῖν πνεύματος ἁγίου), qui proxime quidem in animo: per gratiam sanctificantem residet eumque caritate divina diffusa sibi templum consecrat, sed simul ipsum quoque corpus sanctificat, ut sanctificati animi sit aptum instrumentum ; « in membris corporalibus, inquit ZAom., inhabitat, in quantum exsequuntur opera caritatis, quae per eum in cordibus diffusa est ». Neque tamen per solos suos effectus Spiritus in nobis residet, sed ipsa quoque persona Spiritus S. singulari et speciali inodo in iustificatis habitat, atque cum S. Spiritu et per Spiritum S. duae aliae personae in nobis speciali modo praesentes sunt : nam « sumus, inquit S. Cyr. Alex. templa Dei vivi (2 Cor. 6,15), quia in nobis inhabitat per S. Spiritum Christus habens secum in propria natura illum quoque, ex quo substantialiter emanavit, Deum Patrem ». Itaque toti SS. Trinitati velut templum corpus Chrisliani consecratum est per Spiritum, quem habetis, mquit Paulus, a Deo. « Donatorem quoque nominavit, ut nos exaltaret simul et terreret magnitudine depositi et deponentis dignitate » (Dam.)!. Ccterum quoniam « habere id solum dicimur, quo libere possumus uti vel frui » (TAom.), Spiritus a Patre ita nobis est datus, ut per eum divinae naturae consortes effecti cum eo intimius semper uniamur, per eum magis magisque sanctificemur, in eo futurae corporis nostri gloriae pignus possideainus (2 Cor. 5,5). Iam corpus nostrum co ipso, quod est templum Spiritus S., etiam in eius possessionem transiit, at illud non vi occupavit, sed emtionis iure tenet : non estis vestri; emti enim. estis pretio (magno). Magnum esse pretium, quo emti sumus, aliunde scimus (1 Petr. 1,18. 19), Paulus vero hic non expressit, quia illud unum docere voluit, Spiritum corpus nostrum omnimodo iure possiderc. Olim scilicet una cum anima nostra etiam corpus nostrum in potestate fuit principis huius saeculi , cuius servituti eramus subiecti ; ex illa autem nos emit Christus pretio soluto atque ipse nos possidere incepit misso Spiritu suo, qui in nobis habitaret. Haec est igitur dignitas corporis nostri : Christus illud sanguine suo emit, Pater misit Spiritum S., ut in illo habitaret, Spiritus S. ct gratia et praesentia sua illud consecrat templum SS. Trinitati : quanta ergo est gravitas iniuriae, quae huie corpori infertur! At hac conclusione, «uae sua sponte ex praemissis illucescit, praetermissa Apostolus aliquid plus postulat : Glorificate (δέ, igitur) (et portate) Deum in corpore vestro. Neque enim tantum ab omnibus nos abstineamus oportet, quibus dignitas corporis nostri, utpote templi Spiritus S., laeditur et violatur, sed eum quoque, qui divina sua praesentia nos glorificat, in corpore nostro, utpote in sanctuario eius, glorificare debemus, id quod faciemus, si illud integrum velut speciali servitio Dei dedicatum consideramus neque illo umquam, nisi iuxta divinam voluntatem utamur. Alterum membrum (et portate) , quod in graecis quidem codd. et in aliis verss. desideratur, in latinis vero exemplaribus iam a Tertulliani tempore legitur, metaphorice eandem ideam exprimit; corpus enim iumento comparatur, quod a sessore plane dependens ab eo sese regi sinit atque ei soli inservit. Nonnulli graeci codd. et Patres aliud additamentum habent : Δοξάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν xal ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινα ἐστι τοῦ Θεοῦ; quae explicans Theod. : « Et animorum, inquit, et corporum opifex est Deus, qui ea non solum fecit, sed etiam a diaboli potestate redemit. Oportet ergo nos et corpore et animo illum glorificare, illa facientes et dicentes, quae omnium linguas ad Deum laudandum excitant ». Quae quidem verissima sunt, sed quia in hac sectione Apostolus de corporis solius dignitate egit, illud ἐν τῷ πνεύματι 23. minus recte videtur additum. DE QUAESTIONIBUS APOSTOLO AB ECCLESIA CORINTIIIA PROPOSITIS (1,1-15, 58). À cap. 7. initio alteram epistolae partem inchoari atque Apostolum quaestionibus ab ecclesia corinthia propositis respondere, tantum non omnes interpretes antiqui et moderni recte tenent. Etenim verba, quibus exorditur :
6:3
Saranno giudicati tutti gli angeli (I Cor. 6, 3; II Pt. 2, 4; Iud. 6) e tutti gli uomini (Mt. 25, 32; Rom. 14, 10; II Cor. 5, 10; Apoc. 1, 7) circa i pensieri (I Cor. 4, 5), le parole (Mt. 12, 36), le opere (Rom. 2, 6) e le omissioni …
6:8
… Essa pure conobbe però nel proprio seno fallì anche gravissimi (I Cor. 5, 1 sgg.; 6, 8; II Cor. 12, 20 sgg.; I Io. 1, 8; Apos. 2, 15; 2, 21; 3, 2; s. Ignazio, Eph., 10, 3; Philad., 7, 2; 8, 1; Trall., 8, 2). Per tutti questi peccati si afferma la possibilità …
6:9
… perché là dove abbondò il delitto sovrabbondò la grazia (vv. 1, 6, 17, 20). Prima di scendere nella vasca battesimale si poteva essere fornicatori, idolatri, adulteri, effeminati, ladri, ubriaconi, ecc.: nel B. cade tutto, si diventa mondi, santi, giusti (I Cor. 6, 9-11). «Per coloro che sono in Cristo Gesù non c'è più dannazione» (Rom. 8, 1). Il peccato è morto. …
… Il cristianesimo considerò subito la f. come illiceità; il Concilio apostolico di Gerusalemme la vieta espressamente ai cristiani neoconvertiti dal paganesimo (Act. 15, 20); a. Paolo dichiara esclusi dal Regno di Dio, insieme con gli adulteri, anche i fornicari (I Cor. 6, 9). Sulla linea del pensiero apostolico si mantenne unanime quello patriatico. …
… S. Paolo enumera più volte i peccati che escludono dal regno di Dio (Rom. 2, 7-9; I Cor. 6, 9-10; Gal. 5, 19-21; Eph. 5, 5) e richiama al pensiero dei Tessalenicesi la giustizia ultraterrena, per la quale i perseguitati troveranno consolazioni e i persecutori « paenas dabunt in …
… Già la S. Scrittura accenna a p. diversi (p. es., Rom. 1,29-31; I Cor. 6, 9; Gal. 5, 19) e la ragione mostra con evidenza che non può essere della stessa specie, p. es., la bestemmia e il furto.
mazione (come eredità I Cor. 6, 9-10; 15, 50; Gal. 5,
6:10
… S. Paolo pone questo peccato fra quelli che escludono dal regno di Dio (cf. Rom. 29-30; I Cor. 6, 10). S. Tommaso nella 2ᵃ-2ᵇᶜ, q. 73, a. 1 afferma che la d. è un peccato « valde grave, quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius defectum impeditur homo a multis …
… Per questo, pur prescindendo dalla S. Scrittura, sia del Vecchio che del Nuovo Testamento, che espressamente ritiene grave il peccato di f. in quanto conduce alla morte eterna («i ladri e i rapinatori non possederanno il Regno di Dio»: I Cor. 6, 10); prescindendo anche dal perpetuo consenso della Chiesa e dei Padri in questo senso, e dal fatto che il f. è posto nel Decalogo tra i peccati che offendono gravemente la legge naturale …
… La S. Scrittura elenca anche questo tra i peccati che escludono dal Regno dei cieli (I Cor. 6, 10) e la stessa ragione persuade facilmente come non può essere che grave il privarsi, per il semplice piacere, dell'uso di ragione, senza poi dire delle conseguenze gravi che ordinariamente …
… scandalo ecc. La polluzione volontaria «in sé», sia essa voluta o soltanto approvata, accompagnata o no dal piacere, comunque procurata, voluta come fine o come mezzo (ad es., per esaminare l'eiaudiato) è sempre peccato grave contro la legge naturale (I Cor. 6, 10; Denz-U, 1199, 2201, 2239-41) perché l. voluta direttamente. È quindi sempre illecito consigliare la masturbazione, qualunque sia il fine cui si tende. …
6:11
Secondo il Concilio di Trento (Denz-U, 799): « Justificationis causa efficiens est misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat (I Cor. 6, 11) signam et ungens Spiritu promissionis Sancto, qui est pignus haereditatis nostrae » (Eph. 1, 12 sg.). …
9-11. 14-17; 15, 15. 16; I Cor. 6, 11; 12, 4-6; II
a) La Chiesa nascente e i Padri Apostolici. - In essa vigeva innegabilmente un alto concetto della santità richiesta ai propri membri (I Cor. 6, 11; s. Ignazio, Eph. 4, 2; 8, 2; Ps. Barnaba, 4, 1; 11, 11; II Clem. 6, 9; 7, 6) e gravissimo si considerò l'obbligo di custodire illibato il sigillo del Battesimo. …
… vita eterna (Rom. 5-8). Nello stile paolino, la vita in Christo si identifica con la vita « nello s. ». Onde l'esortazione continua a vivere secondo lo s. e a fuggire la vita della c. da cui i battezzati sono stati « lavati, santificati, giustificati » (I Cor. 6, 11). Come nella pneumatologia giovannea, in s. Paolo lo s. è in rapporto intimo con la vita; è fonte di vita; « non dobbiamo vivere secondo la c., perché se vivete secondo la c., morte; …
6:12
e uno interno (Mt. 15, 17-20); il primo, il corpo (σῶμα), cui è connessa la vita animale (ψυχή), è senza importanza morale, e può considerarsi in sé indifferente per la giustificazione e la salvezza (I Cor. 6, 12-13), mentre il secondo, sede dei pensieri e sentimenti (καρδία, νυός), è dinanzi a Dio fondamentale e decisivo. …
6:13
… XI). Codice di fogli 97, mutilo in principio e in fine, contiene ora da I Cor. 6, 13-18 a Eph. 5, 10-13. È un esempio della catena a due colonne, che segue il procedimento inaugurato da Procopio di Gaza (sec. …
… Creatore innalzato alla dignità di tempio di Dio stesso, presente nell'anima, di una presenza tutta particolare, mediante la Grazia soprannaturale, e destinato definitivamente a partecipare alla felicità eterna dell'anima, a cui fu sulla terra unito (I Cor. 6, 13-20; 15,42-43). Tuttavia nel composto umano non ha il primo, ma l'ultimo posto, appartenendo il primato all'anima. …
6:14
Afferma ciò nel 51 in I Thess. 5,10; nel 57-58 in I Cor. 6,14; II Cor. 4,14, e dopo il 64 in II Tim. 4, 6-7; nel 61 (W. Michaelis, Die Datierung des Philipperbriefes, Gütersloh 1933, data Phil. tra 53 e 56) in Phil. 1, 21-23 dichiara che la vera …
… La sua Risurrezione è sicura garanzia della nostra (I Cor. 6,14; cf. anche Eph. 1, 18-20). Uniti a lui come membra al capo, noi siamo già in un certo senso nella gloria, poiché non c'è
6:15
… la menzogna, parli ognuno al suo prossimo secondo la verità, giacché siamo membra gli uni degli altri» (Eph. 4, 25); la purezza: «Non sapete voi che i vostri corpi sono membra di Cristo? prese adunque le membra di Cristo le farò membra di meretrice?» (I Cor. 6, 15); la carità fraterna anzitutto: «Mi fu riferito... che sono fra voi contese. …
6:16
… Quest'atto è la copula coniugale, mediante la quale si verifica fra i coniugi l'unità della carne (Gen. 2, 24; I Cor. 6, 16): tale unità non è ottenuta con gli atti incompleti, intervenuti tra i coniugi. È consumativa del M. solo quella copula che considera l'azione umana fatta secondo le leggi fisiche …
6:17
… omnium epistolarum beati Pauli in unam, richiesto dallo stesso cardinale, che in 73 capitoli raggruppa logicamente quanto s. Paolo ha scritto su ogni virtù (ad es., il cap. 7 De Caritate è così composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; …
… Il Paracleto fa sentire a lui la voce di Dio ed insegna la verità intera (v. Io. 15, 26, 16, 12). L'unione mistica con il Paracleto, che secondo Kephalaia (p. 16, 23 sg.) lo fece diventare: «un corpo e uno spirito» con lui, si basa su s. Paolo, I Cor. 6, 17. Il carattere intellettuale della illuminazione da parte del Paracleto lo porta verso una conoscenza gnostica (v. Kephalaia, p. 15). La base encratita della gnosi di Mani è evidente …
… Nell'anima contemplativa l'aspetto intimo della presenza prende rilievo (s. Bernardo, De consideratione, lib. 5, nn. 11-12); e nello stato di unione, la presenza intima affettiva si manifesta come contatto sostanziale abituale, o compenetrazione spirituale (I Cor. 6, 17), focolare vivo di sentimenti d'amor di Dio, dominati dalla trama del compimento eterno di quel « dolce in-
6:19
II. LA TRADIZIONE. - I Padri hanno spesso commentato i testi della Scrittura citata e, a partire dal sec. III, insegnano generalmente che i sette doni sono in tutti i giusti, i quali sono il tempio dello Spirito Santo, come afferma s. Paolo (I Cor. 2, 16-17; 6, 19; II Cor. 6, 16; cf. A. Gardell, Dons du St Esprit, in DThC, IV, II, coll. 1728-81).
… Gal. 4, 6; dato a noi: Io. 7, 39; 14, 16; Act. 5, 32; 8, 18; Rom. 5, 5; I Thess. 4.8; I Io. 3, 24; 4, 13; ricevuto come dono: Act. 2, 38; I Cor. 2, 12), ovvero la nostra trasformazione, anima e corpo, in tempio di Dio (ibid. 3, 16 sg.; 6, 19; II Cor. 6, 16).
… visibile e particolarmente solenne nella Pentecoste (Act. 2, 1-4) e invisibile in tutti i battezzati, i quali son detti da s. Paolo « tempio di Dio » (I Cor. 3, 16) o « tempio dello Spirito Santo, che è in voi, che avete da Dio e non siete vostri » (ibid. 6, 19). Questi e simili testi fondamentali orientarono l'indagine dei Padri e dei teologi.
2. Lo Spirito Santo ed il Corpo Mistico. - Cristo è il centro di tutta la creazione ed il capo del Corpo Mistico, ma lo Spirito Santo ne è l'anima vivificatrice (cf. I Cor. 6, 19; Rom. 8, 2, 11; II Tim. 1, 14). Esso è fonte dei carismi, che tanta importanza avevano nella Chiesa primitiva (cf. I Cor. 12, 4). La rivelazione dei misteri divini è opera dello Spirito …
… Tale pienezza idealmente importerebbe l'assenza di ogni peccato ed una condotta interamente conforme alla condizione di figlio di Dio (Eph. 5, 8; I Cor. 6, 19), cosa che non si può attuare senza uno speciale privilegio. …
… della divina filiazione (Rom. 15, 16). Ma insieme con i doni ci si dà anche lo stesso S. S., come dono per eccellenza, il quale abita dentro di noi: « An nescitis quia membra vestra templa sunt Spiritus Sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo? » (I Cor. 6, 19; cf. Rom. 8, 11; II Cor. 6, 16). Questa azione santificatrice dello S. S. non riguarda soltanto i singoli fedeli, ma anche la vita della Chiesa in specie, mediante le Grazie sacramentali, …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.