He thanketh God for their increase in faith and charitie, and constancie in persecution (assuring them that they merite thereby the kingdom of God, as their persecutors do damnation:) 11 and also praieth for their accomplishment.
1Paul and Sylvanus and Timothy, to the church of the Thessalonians. In God our Father and the Lord Jesus Christ,Paolo, e Silvano, e Timoteo, alla Chiesa de' Tessalonicesi in Dio Padre nostro, e nel Signore Gesù Cristo.PAVL and Siluanus and Timothee: to the churche of the Thessalonians in God our Father and our Lord IESVS Christ.Paulus, et Sylvanus, et Timotheus, ecclesiæ Thessalonicensium in Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. 2Grace unto you: and peace from God our Father and from the Lord Jesus Christ.Grazia a voi, e pace da Dio Padre nostro, e dal Signore Gesù Cristo.Grace to you and peace from God our Father and our Lord IESVS Christ.Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. 3We are bound to give thanks always to God for you, brethren, as it is fitting, because your faith groweth exceedingly and the charity of every one of you towards each other aboundeth.Dobbiam noi sempre rendere grazie a Dio per voi o fratelli, come è convenevole, perché la vostra fede più e più va crescendo, e sfoggia di ciascheduno di voi in mutua carità:Vve ought to giue thankes alvvaies to God for you brethren, so as meete is, because your faith increaseth excedingly, and the charitie of euery one of you aboundeth tovvards eche other:Gratias agere debemus semper Deo pro vobis, fratres, ita ut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat caritas uniuscujusque vestrum in invicem: 4So that we ourselves also glory in you in the churches of God, for your patience and faith, and in all your persecutions and tribulations: which you endureTalmente che noi stessi pur ci gloriamo di voi nelle Chiese di Dio, della pazienza, e fede vostra in mezzo a tutte le persecuzioni, e tribolazioni vostre, che son da voi sopportateso that vve our selues also glorie in you in the churches of God, for your patience, and faith in al your persecutions and tribulations, vvhich you sustaineita ut et nos ipsi in vobis gloriemur in ecclesiis Dei, pro patientia vestra, et fide, et in omnibus persecutionibus vestris, et tribulationibus, quas sustinetis 5For an example of the just judgment of God, that you may be counted worthy of the kingdom of God, for which also you suffer.In argomento del giusto giudizio di Dio perché siate tenuti degni del regno di Dio, per cui anche patite:for an example of the iust iudgemēt of God, that you may be counted vvorthie of the kingdom of God, for the vvhich also you suffer.in exemplum justi judicii Dei, ut digni habeamini in regno Dei, pro quo et patimini.
6Seeing it is a just thing with God to repay tribulation to them that trouble you:Dappoiché ella è cosa giusta dinanzi a Dio il render tribolazione a coloro, che vi tribolano:if yet it be iust vvith God to repay tribulation, to them that vexe you:Si tamen justum est apud Deum retribuere tribulationem iis qui vos tribulant: 7And to you who are troubled, rest with us, when the Lord Jesus shall be revealed from heaven with the angels of his power:E a voi tribolati riposo con noi, all'apparir, che farà dal cielo il Signore Gesù co' potenti angeli suoi,and to you that are vexed, rest with vs in the reuelation of our Lord IESVS from heauen vvith the Angels of his povver,et vobis, qui tribulamini, requiem nobiscum in revelatione Domini Jesu de cælo cum angelis virtutis ejus, 8In a flame of fire, giving vengeance to them who know not God and who obey not the gospel of our Lord Jesus Christ.In un incendio di fiamme, facendo vendetta di coloro, che non han conosciuto Dio, e non ubbidiscono al vangelo del Signor nostro Gesù Cristo:in flame of fire, giuing reuenge to them that knovv not God, & that obey not the Gospel of our Lord IESVS Christ.in flamma ignis dantis vindictam iis qui non noverunt Deum, et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi, 9Who shall suffer eternal punishment in destruction, from the face of the Lord and from the glory of his power:I quali saranno puniti di eterna perdizione dalla faccia del Signore, e dalla potente sua gloria:vvho shal suffer eternal paines in destruction, from the face of our Lord and from the glorie of his povver:qui pœnas dabunt in interitu æternas a facie Domini, et a gloria virtutis ejus: 10When he shall come to be glorified in his saints and to be made wonderful in all them who have believed; because our testimony was believed upon you in that day.Allorché egli verrà ad esser glorificato ne' suoi santi, e a rendersi mirabile in tutti coloro, che hanno creduto (dappoiché è stata prestata fede alla nostra testimonianza presso di voi) in quella giornata.vvhen he shal come to be glorified in his sainctes, and to be made maruelous in al them that haue beleeued, because our testimonie concerning you vvas credited in that day.cum venerit glorificari in sanctis suis, et admirabilis fieri in omnibus, qui crediderunt, quia creditum est testimonium nostrum super vos in die illo. 11Wherefore also we pray always for you: That our God would make you worthy of his vocation and fulfil all the good pleasure of his goodness and the work of faith in power:Per la qual cosa preghiam sempre per voi: che il nostro Dio vi faccia degni della sua vocazione, e compisca tutta la buona sua volontà, e l'opera della fede col (suo) potere,Vvherein also vve pray alvvaies for you, that our God make you vvorthie of his vocation, and accomplish al the good pleasure of his goodnesse & the vvorke of faith in povver,In quo etiam oramus semper pro vobis: ut dignetur vos vocatione sua Deus noster, et impleat omnem voluntatem bonitatis, et opus fidei in virtute,
12That the name of our Lord Jesus may be glorified in you, and you in him, according to the grace of our God and of the Lord Jesus Christ.Affinchè in voi sia glorificato il nome del Signor nostro Gesù Cristo, e voi in lui, per la grazia del nostro Dio, e del Signor Gesù Cristo.that the name of our Lord IESVS Christ may be glorified in you, and you in him, according to the grace of our God, and of our Lord IESVS Christ.ut clarificetur nomen Domini nostri Jesu Christi in vobis, et vos in illo secundum gratiam Dei nostri, et Domini Jesu Christi.
1:5
Witham
For an example of the just judgment of God. That is, that the persecutions and troubles you suffer in this world shew the justice of God in punishing men for their sins, even in this life, so that by these temporal pains you may be found worthy of a crown of eternal glory in the kingdom of God. (Witham)
Calmet
The afflictions, which are here frequently the portion of the just, are sensible proofs of the rigour with which the Almighty will, at the day of final retribution, pour out his indignation on the wicked. For, if he is unwilling to let the just be free from all temporal punishment, (though he discharges their debt of the eternal) and if he continually exposes them to the derision, calumnies, and persecutions of the wicked, what have not the wicked to apprehend when he shall stretch forth his hand in vengeance? Or, as others explain it, God permits the good to be persecuted here, that one day he may treat the wicked according to the rigour of his justice. He permits them here to fill up the measure of their iniquities, that on the last day he may reward the long suffering of the one, and punish the infidelity of the other. In both the one and the other, the finger of God's justice will clearly manifest itself. If the hopes of the good reached no farther than this life, they would be the most wretched of beings; for here, in general, they are more exposed than any to the injuries of the wicked. Nothing proves more clearly the necessity of a general judgment, than this his conduct to his most chosen servants. For it is impossible that, just as he is, he should permit patience and faith to go unrewarded, or wickedness and injustice unpunished. The Son of God has promised us heaven only on condition that we bear wrongs patiently. (Calmet)
Bible de Vence
Here again the apostle teaches the advantages of sufferings which the Thessalonians joyfully underwent, to be counted worthy of the kingdom of God, Kataxiothenai umas; and ver. 11, ibid. axiose. The apostle teaches here, that nothing defiled shall ever enter into the kingdom of heaven; and gives us to understand at the same time, that he will one day punish with extreme rigour the cruelty and impiety of persecutors. (Bible de Vence)
1:6
Witham
Seeing[Ver. 6. Si tamem justum est, eiper dikaion. See St. Chrysostom, (log. b. p. 226) eiper entautha anti tou epei, etc.] it is a just thing. Literally, If yet it be just. St. Chrysostom takes notice, that we must not expound the text as if St. Paul made a doubt whether it was just or not for God to repay retribution to such as troubled, afflicted, and persecuted his faithful servants, and to punish them when he shall be revealed (that is, at the day of judgment) with flaming fire, or with the flames of hell: nothing certainly is more just; as on the contrary, it is just to reward the pious and those who are found worthy of the glorious kingdom of God. (Witham)
1:9
Being confounded with the face of the Lord, whom they have rejected, and with the glory of his power and greatness, which will appear in irresistible splendour and majesty.
1:10
Witham
This shall be at the last day, when Christ shall come to be glorified in his saints, and to be made[Ver. 10. Admirabilis fieri in omnibus, thaumasthenai en pasi.] wonderful (to be admired and praised) in or by all them who have believed in that day: (that is, the things foretold of that day) because our testimony[Ver. 10. Quia creditum est testimonium nostrum super vos in illa die, oti episteuthe to marturion emon eph umas, en te emera ekeine.] was believed upon you concerning that day, that is as to the punishments and rewards that shall be given on that day. (Witham)
1:11
Witham
Wherefore, also we pray, etc. By the Greek, the sense and construction cannot be in, or on which day; and therefore it must be referred to what was said before, that God should be glorified in his saints, and so may be translated, on which[Ver. 11. In quo, eis o, in quod, but it cannot agree with emera, day.] account we pray, etc. that Christ may be glorified in you, being made saints by his grace, etc. (Witham)
1:12
Calmet
That the name of our Lord, etc. The name of God is glorified by the virtuous lives of Christians, but more especially by that constancy and firmness evinced by the faithful under the hands of the executioner. It is an act of the most perfect charity, to lay down our lives in defence of his truths and the glory of his name, and the most disinterested testimony of our allegiance to him. Nothing appeared more admirable than the constancy of the first Christians, and nothing contributed more to the conversion of the Gentiles than the firmness with which they maintained, even in death, the truths that had been taught them. For, said they, this religion is certainly true, since there is nothing they are not willing to suffer in defence of it. (Calmet)
Estius
And you in him, etc. If Christians are any way instrumental in procuring the glory of God, let them not attribute it to themselves, but to God alone, form whom comes every gift. If they procure his glory before men, he at the day of final retribution will clothe them with never-fading robes of immortality, in the presence of men and Angels. If it be glorious for God to be adored by such faithful servants, it is much more glorious for Christians to be rewarded by such a Master: for it is the glory of a servant to be faithful to his master, and the glory of the master to recompense his servant. (Estius, Grotius, Theophylactus, etc.)
1:5
Note that by constant and patient suffering of afflictiōs for christ men are made vvorthie (so the Greeke signifieth, as the Aduersaries them selues trāslate v. 11.) of the crowne or kingdom of heauen, and so do merite and deserue the same. See Anno. Luc. 20, 35. And the Apostle here saith that it is Gods iustice no lesse to repay glorie to the afflicted, then to render punishmēt to them that afflict, because of their contrarie deserts or merites.
〈Greek〉
1:7
Concordanza 1. Thes. 4, 16.
1:10
Christ shal be glorified in his Saincts, that is, by the great and vnspeakable honour & exaltatiō of them he shal be honoured, as now he is: the honour vvhich the Church doth to them, not diminishing Christs glorie (as the Aduersaries folishly pretēd) but excedingly augmenting the same.
1:11
〈Greek〉
1:1
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 5.17.3
3. They cannot show that one of the old or one of the new prophets was thus carried away in spirit. Neither can they boast of Agabus, or Judas, or Silas,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… In the Old Testament it is said through ( ἐν ) God we shall do valiantly, and, “My praise shall be continually of ( ἐν ) thee;” and again, “In thy name will I rejoice.” In Paul we read, “In God who created all things,” and, “Paul and Silvanus and Timotheus unto the church of the Thessalonians in God our Father;”
1:2
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 2.8
… “That his deeds may be manifested, that they are wrought in God;” and Paul: “In God Who created all things;” and again: “Paul and Silvanus and Timotheus to the Church of the Thessalonians in God the Father and the Lord Jesus Christ;”
1:3
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 2
Ver. 3 . “We are bound to give thanks to God alway for you, brethren, even as it is meet.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 38
… Then, in another passage addressed to the same church, seeing that there now existed in some of its members the disposition which he had wished them to cultivate, he says, “We are bound to thank God always for you, brethren, as it is meet, because that your faith groweth exceedingly, and the charity of every one of you all toward each other aboundeth.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.8
… For he says, We are bound to thank God always for you, brethren, as it is meet, because that your faith groweth exceedingly, and the charity of every one of you all toward each other aboundeth; so that we ourselves too glory in you in the churches of God for your patience and faith (
1:4
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… martyrdoms, now to be chosen by himself also, when, rejoicing over the Thessalonians, he says, “So that we glory in you in the churches of God, for your patience and faith in all your persecutions and tribulations, in which ye endure a manifestation of the righteous judgment of God, that ye may be accounted worthy of His kingdom, for which ye also suffer!”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 2
Ver. 4 . “So that we ourselves glory in you in the Churches of God.”
1:5
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 2
Ver. 5 . “Which is a manifest token of the righteous judgment of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.20
… For the Lord Himself, the chief martyr, says expressly to Pilate: "Thou couldst have no power at all against me, except it were given thee from above." Paul also, besides recording his own experience, says that the afflictions and persecutions of the righteous exhibit the judgment of God.
1:6
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.27.4
… who shall also be punished with everlasting destruction from the presence of the Lord, and from the glory of His power; when He shall come to be glorified in His saints, and to be admired in all them who have believed in Him.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.11
… thou that when the Son of man cometh, He shall find faith on the earth?” Paul also refers to this event when he says, “If, however, it is a righteous thing with God to recompense tribulation to them that trouble you, and to you that are troubled rest with us, at the revelation of the Lord Jesus from heaven, with His mighty angels, and in a flame of fire.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.16
… awarder of both weal and woe, He must be either the Creator, or (as Marcion would be loth to admit) One like the Creator—“with whom it is a righteous thing to recompense tribulation to them who afflict us, and to ourselves, who are afflicted, rest, when the Lord Jesus shall be revealed as coming from heaven with the angels of His might and in flaming fire.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 13
… “If so be that the Spirit of God dwell in you” ( εἴπερ .) He often uses this “if so be,” not to express any doubt, but even when he is quite persuaded of the thing, and instead of “since,” as when he says, “If it is a righteous thing,” for “seeing it is a righteous thing with God to recompense tribulation to them that trouble you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 13
The expression, “If so be that ye heard Him,” is not that of one doubting, but of one even strongly affirming: as he also speaks elsewhere, “If so be that it is a righteous thing with God to recompense affliction to them that afflict you.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 2
Ver. 6, 7 . “If so be that it is a righteous thing with God to recompense affliction to them that afflict you, and to you that are afflicted rest with us at the revelation of the Lord Jesus from heaven with the Angels of His power.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 3
… As also in another place he saith, “Bringing into captivity every thought to the obedience of Christ.” ( 2 Cor. x. 5 .) And again he hath put “the recompense” for punishment, as here he calleth punishment “reward.” “If it be a righteous thing,” he saith, “with God to recompense tribulation to them that trouble you, and to you who are troubled rest.” (
1:7
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: Three Homilies 1.22
… Our Lord then did not employ harsh reproof, because His coming was of grace: He did not refrain from reproof, because His later coming will be of retribution. For He put men to fear in His coming of humility; because it is a fearful thing to fall into His hands when He shall come in flaming fire .
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 13
… For He says, “Whoever shall confess me before men, him shall the Son of Man also confess before the angels of God, but he that denieth Me before men shall be denied before the angels of God;” and Paul in another place says, “When the Lord Jesus shall be revealed from heaven with his angels.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 5
… but probably only so far as to mitigate his punishment. For it was not said without reason: “Pour out Thy wrath upon the heathen that have not known Thee;” nor again according to what the apostle says: “When He shall come from heaven in a flame of fire to take vengeance on them that know not God.”
1:8
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.16
… But the folly of the obliteration is clearly seen. For as the apostle declares that the Lord will come “to take vengeance on them that know not God and that obey not the gospel, who,” he says, “shall be punished with everlasting destruction from the presence of the Lord, and from the glory of His power”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 2
Ver. 8 . “In flaming fire rendering vengeance to them that know not God, and to them that obey not the Gospel of our Lord Jesus.”
1:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.33.11
… from me, ye cursed, into everlasting fire, which my Father has prepared for the devil and his angels.” And the apostle in like manner says [of them], “Who shall be punished with everlasting death from the face of the Lord, and from the glory of His power, when He shall come to be glorified in His saints, and to be admired in those who believe in Him.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.16
… To Him , therefore, does it appertain to punish such as know not God, for none ought to be ignorant of Him. In the (apostle’s) phrase, “From the presence of the Lord, and from the glory of His power,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… or those who are maimed from their earliest days, and beg, even this is luxury compared to those other evils. Let us then continually employ ourselves with talking about these things. For to remember hell prevents our falling into hell. Dost thou not hear St. Paul saying, “Who shall suffer everlasting punishment from the face of the Lord?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 9
As I said then; that it hath no end, Christ has declared. Paul also saith, in pointing out the eternity of the punishment, that the sinners “shall pay the penalty of destruction, and that for ever” (
1:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 3
Ver. 11 . “To which end also we pray always for you.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 102.15
… Thus the salvation provided by this religion, by which alone, as alone true, true salvation is truly promised, was never wanting to any one who was worthy of it, and he to whom it was wanting was not worthy of it.
1:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Thessalonians 3
Ver. 12 . “That the name of our Lord Jesus Christ may be glorified in you, and ye in Him, according to the grace of our God and the Lord Jesus Christ.”
1:1
1. ECCLESIAE THESSALONICENSIUM IN DEO PATRE NOSTRO. — Supple, congregatae et adunatae. Vide Epist. I, cap. I, vers. 1.
1:3
3. SUPERCRESCIT, — ὑπεραυξάνει, id est valde et supra modum augescit fides vestra.
1:4
4 et 5. QUAS SUSTINETIS, IN EXEMPLUM JUSTI JUDICII DEI. — Pro exemplum, graece est ἔνδειγμα, id est documentum, et, ut Syrus, demonstrationem et declarationem, q. d. Sustinetis persecutiones et tribulationes hac spe et consolatione, hoc fine et fructu, ut aliquando (puta in die judicii) ostendatur et demonstretur justitia et justum judicium Dei, quo vos ob patientiam dignos habebit, id est dignos judicabit regno Dei et corona gloriae coronabit; vestros vero persecutores, qui hic in vestra afflictione gaudent, condemnabit. Ita Theophylactus, et patet ex seq. Unde Tertullianus in Scorpiaco, cap. XIII, ita legit: «In pressuris, quibus sustinetis ostentamen justi judicii Dei.» Nota: Graece non est in exemplum, sed tantum ἔνδειγμα, id est documentum, exemplum. Intelligitur ergo praepositio in, vel ad, quanquam sine praepositione in nominativo casu posset referri ad ipsos patientes, q. d. Vos qui tanta patimini, estis documentum et ostenditis rectum esse judicium Dei, cum ob tantas tribulationes retribuit vobis regnum aeternum: hoc enim justo Dei judicio tantum patientibus debetur.
1:6
6. SI TAMEN JUSTUM EST APUD DEUM RETRIBUERE. — «Si» est asseverantis, non dubitantis. Unde Ambrosius et quidam alii legunt, siquidem: sic etiam vertit Syrus et Vatablus: sic et Graeci εἴπερ exponunt ἐπείδηπερ, id est, quandoquidem. JUSTUM EST. — Nota hic, Deum ex justitia tam impiis ob scelera, aeternas poenas; quam bonis et patientibus, ob suam patientiam, aeternam requiem et gloriam retribuere. Hoc enim asserit hic Paulus. Ergo patientia haec meretur hanc gloriam, sicut scelera poenam; ergo est meritum bonorum operum.
1:7
7. IN REVELATIONE DOMINI JESU DE CAELO, — cum Christus apparebit judex in die judicii. CUM ANGELIS VIRTUTIS EJUS. — Graece δυνάμεως, id est potentiae. Hi enim angeli Christum judicem venientem praecedunt, ejusque potentiam et majestatem suo numero maximo, suis tubis, fulgore et sententia, ostendent. Syrus vertit, cum virtute, id est exercitu, angelorum: hinc enim hebraice dicitur Deus sabaoth, graece δυνάμεων, latine exercituum: quo nomine prima omnium compellasse Deum legitur Anna, mater Samuelis, 1 Reg. I, 11, q. d. Agite, o Christiani, animose ferte persecutiones; veniet dies, in qua Christus, pro quo patimini, judex aderit, qui potentissimas secum ducet acies angelorum ad judicium et vindictam impiorum: ut nimirum vos et vestras injurias ulciscantur, eosque, qui vos persequuntur, igni tradant et in tartara deturbent.
1:8
8. IN FLAMMA IGNIS DANTIS VINDICTAM IIS QUI NON NOVERUNT DEUM. — Graece ἐν πυρὶ φλογός, id est in igne, sive incendio flammae, id est flammante et flammas ejaculante. Secundo, «dantis» non potest referri ad «ignis», sed ad «Domini Jesu». Graecum enim διδόντος masculinum est; unde non potest referri ad φλογός, femininum, sed ad Κυρίου, quod est masculinum, q. d. Dominus Jesus per flammam ignis dabit vindictam impiis. Nota: Intelligit ignem conflagrationis mundi; licet enim nonnulli cum Francisco Suarez putent hoc igne non morituros Sanctos, qui tum vivi reperientur, eo quod illa nimis dura et indigna Sanctis videtur esse mors; impios tamen hoc igne morituros, satis hic et alibi significat Scriptura. Hic ergo ignis reprobos morte puniet, eosque convolvet et rapiet in gehennam et ignem aeternum. Moraliter S. Chrysostomus: «Si videris,» ait, «in praesenti vita jucundum quid ac magnificum, cogita regnum Dei, et nihil esse putabis: si terribile quid videris, cogita gehennam, et illud etiam derideris: si quando te ceperit concupiscentia corporalis, cogita gehennae ignem; si enim legum saecularium metus nos a malis cohibet, multo magis recordatio futurorum, supplicium immortale, poena sempiterna.»
1:9
9. QUI POENAS DABUNT IN INTERITU AETERNAS. — Graece ὄλεθρον αἰώνιον, id est interitum et mortem aeternam luent, quasi poenam suis sceleribus meritam et debitam, ad quam poenam damnabuntur et relegabuntur. Audi de hac poena S. Cyprianum, tract. De Ascens. Domini: «Quanta illud edictum (sententiam judicis Christi) sequentur lamenta, illius ultimae tubae clangor quam horribilis erit! continuus erit et superfluus illarum lacrymarum decursus, stridorem illum dentium flammae inextinguibiles agitabunt: immortales miseri vivent, incendia et inconsumptibiles flammae nudum corpus allambent. Ardebit purpuratus dives, nec erit qui aestuanti linguae stillam aquae infundat. In proprio adipe frixae libidines bullient, et inter sartagines flammeas miserabilia corpora cremabuntur, et omni tormento atrocius desperatio condemnatos affliget. Non miserebitur ultra Deus: nullum ibi refrigerium, nullum remedium.» A FACIE DOMINI, — id est a praesentia, vel a sententia, Christi judicis. Notat vox «facies» facilitatem vindictae. «Nulla enim,» inquit Theophylactus, «erit difficultas; verum satis erit tantummodo visum esse, adeoque apparuisse Deum, et omnes inobedientes atque increduli in poena erunt: tantummodo enim facies ipsius et adventus, vel praesentia aliis quidem lumen erit, aliis vero supplicium: non enim simpliciter, sed cum gloria virtutis et roboris aderit; neque gloria ejus robore carebit, neque robur erit ingloriosum, hoc est, tanquam rex potens conspicietur.» Secundo, «a facie» significat impios terribili Christi facie et gloria ita reverberatum iri, ut eam intueri non sustineant; sed ab ea quasi fulmine prostrati et aversi corruant in gehennam. Tertio, vox «facies» significat os, ac sententiam ore ac facie Christi prolatam, quasi fulmen ab ore Christi egrediens, ac impios puniens et afflans; et hoc est quod ait Daniel, cap. VII, vers. 10: «Fluvius igneus rapidusque egrediebatur a facie ejus.» Ubi «fluvius igneus» significat, ait Hieronymus, sententiam judicis efficacissimam et celerrimam, quae instar igniti et rapidissimi fluminis improbos in tartarum abripiet et immerget. ET A GLORIA VIRTUTIS (graece ἰσχύος, id est a robore et potentia) EJUS. — Id est a majestate (hanc enim vocat gloriam) gloriosa, terribili et potentissima Christi judicis.
1:10
10. CUM VENERIT GLORIFICARI IN SANCTIS SUIS, ET ADMIRABILIS FIERI IN OMNIBUS QUI CREDIDERUNT. — Pro «admirabilis fieri», graece est θαυμασθῆναι, quod Ambrosius vertit, «mirificari»; Syrus, «miracula sua ostendere infidelibus»: sed proprie significat fieri admirandum, sive dignum quem alii admirentur. Nota: Admiratio, ut ex Aristotele docet D. Thomas, est stupor procedens ex re quapiam, quae phantasiam et opinionem hominum superat, v. g. cum homines vident aliquod prodigium, miraculum aut aliquid inopinatum, illud admirantur. Hinc rudes et insipientes, quibus parum est vel sapientiae, vel animi, multa admirantur, quae sapientes et magnanimi non admirantur. Regum enim esse aiebat Cyrus, nihil admirari; suosque principes ita instruebat, ut discerent nihil admirari, hoc enim signum et effectum esse animi excelsi, heroici et sapientis dictitabat, qui debet esse in principe. Christus ergo in die judicii reddetur omnibus admirandus in Sanctis suis: Primo, quia tunc omnibus patefaciet miram gratiam et robur, quod hic contulit suis fidelibus et justis, ut pro fide persecutiones, expilationes, exilia et martyria fortiter tolerarent. Tunc enim omnibus patescet et celebrabitur mira fortitudo, quam contulit S. Laurentio, ut in craticula assatus, irridens Decium gratias ageret Deo, diceretque: Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas. Tunc omnibus apparebit admirandus spiritus S. Stephani, quo Judaeis obstinatis insultavit, ac lapides pro gemmis excepit. Tunc conspicient et admirabuntur omnes invictum amorem virginitatis a Christo datum tenellis virgunculis, Agneti, Caeciliae, Catharinae, quo omnem carnis et saeculi amorem, tormenta omnia, tyrannos omnes fortissime superarunt, ut in morte et martyriis canerent: Regnum mundi et omnem ornatum saeculi contempsi, propter amorem Domini mei Jesu Christi, quem amavi, in quem credidi, quem dilexi. Tunc mirus Apostolorum zelus, Eremitarum rigor, mira Magdalenae et aliorum poenitentia, mirus Doctorum labor, adeoque in quolibet Sancto mira quaedam et propria virtus elucebit, qua Christus in quolibet Sancto apparebit admirabilis. Secundo, et magis genuine ad mentem Apostoli, Christus in die judicii suis Sanctis, maxime iis qui pro fide sua passi sunt, tantam conferet gloriam, quae omnium hominum et angelorum opinionem, ingenium et captum superabit, omnibusque naturaliter erit admirabilis: «Oculus enim non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum,» I Cor. II, 9. Et sicut in singulis Sanctis propria quaedam et admirabilis gratia ac virtus eluxit in hac vita, ut dixi: ita in singulis nova quaedam et admirabilis gloria elucebit; adeo ut justi ipsi tum suam, tum aliorum omnium gloriam sint admiraturi. Ipsi quoque reprobi Sanctos, quos hic despexerunt, tanta gloria et bonis cumulatos obstupescent; unde Sapient. V, 2: «Videntes, inquit, turbabuntur timore horribili, et mirabuntur in subitatione insperatae salutis, dicentes intra se, poenitentiam agentes: Hi sunt, quos habuimus aliquando in derisum et in similitudinem improperii. Nos insensati vitam illorum aestimabamus insaniam, et finem illorum sine honore: ecce quomodo computati sunt inter filios Dei et inter sanctos sors illorum est.» Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Alludit hic Paulus ad Psal. LXVII, 36: «Mirabilis Deus in Sanctis suis;» et Psal. IV, 4: «Mirificavit Dominus sanctum suum,» Davidem scilicet a se in regem consecratum et sanctificatum. Addunt Hebraea lo, id est sibi, q. d. In suum decus, laudem, gloriam; et Psal. XV, 3: «Sanctis qui in terra sunt ejus, mirificavit omnes voluntates meas in eis;» quia, ut explicat Theodoretus, miram eis virtutem et fortitudinem indidit et magna per eos edidit miracula, v. g. ut Apostoli pauci et rudes totum orbem converterent, ut Martyres omnia tormenta superarent, virgines in mediis flammis constantes starent et illaesae. Et Psal. LXXXVIII, 8: «Deus qui glorificabitur in consilio Sanctorum, magnus et terribilis super omnes qui in circuitu ejus sunt:» et vers. 6: «Confitebuntur caeli mirabilia tua, Domine, etenim veritatem tuam in Ecclesia sanctorum.» In quem locum pulchre et pie S. Augustinus per «caelos» mystice intelligens homines caelestes: «In omni,» ait, «misericordia perditorum, in justificatione impiorum quid laudas, nisi mirabilia Dei? laudas quia resurrexerunt mortui; plus lauda quia redempti sunt perditi. Quae gratia! Quae misericordia Dei! Vides hominem heri voraginem ebriositatis, hodie ornamentum sobrietatis; vides hominem heri caenum luxuriae, hodie decus temperantiae; vides hominem heri blasphematorem, hodie laudatorem Dei; vides hominem heri servum creaturae, hodie servum Creatoris. Homines non respiciant ad merita sua, fiant caeli: confiteantur caeli mirabilia tua, Domine.» Haec omnia clarissime et maxime patebunt in omnibus Sanctis simul, in die judicii, cum non tantum eorum gratia et virtutes, sed et gloria, dotesque beatitudinis tam admirabiles et multiplices toti mundo clarescent. Hinc nomen Christi est pele, id est admirabilis, Isaiae IX, 6. IN OMNIBUS QUI CREDIDERUNT, — fide scilicet charitate formata, sive fide quae per dilectionem operatur, id est, qui crediderunt, et juxta id quod crediderunt bene vixerunt, bonaque opera peregerunt. Id patet: nam toto hoc cap. non nudam fidem Thessalonicensium, sed patientiam in tot persecutionibus commendat, et ut in ea constanter perseverent cohortatur. Vide Can. 2 et 3. QUIA CREDITUM EST TESTIMONIUM NOSTRUM (id est praedicatio Evangelica, per quam testimonium perhibitum est a me, credita est) SUPER VOS (a vobis) IN DIE ILLO, — de die illo, q. d. Quia credidistis praedicationi meae, qua testimonium perhibui de die illo, scilicet tunc Deum fidelibus suis sanctis tantam et tam ineffabilem et admirandam daturum gloriam, ideoque in fide hac constantes tantas pro ea tribulationes passi estis; hanc ob causam Deus dabit vobis requiem gloriosam in caelo, ut dixit vers. 7, eo enim redit: vel potius Apostolus hic subaudiendum relinquit ex praecedentibus, «in vobis». Hoc enim omittit, quia tacite continetur in «in omnibus». Sic ergo facile et plane est explenda haec sententia: «Cum venerit glorificari in sanctis suis et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt, ac consequenter in vobis, quia creditum est testimonium nostrum,» etc., id est quia credidistis meae praedicationi et testimonio de die illo, judicii scilicet.
1:11
11. IN QUO ETIAM ORAMUS. — Graece εἰς ὅ, id est ad quod, sive in quam rem oramus; ut scilicet fidem testimonio et praedicationi nostrae habere pergatis, pro eaque fortiter adversa feratis, ut in die judicii per Christum fiatis gloriosi et admirabiles. Unde explicans subdit: UT DIGNETUR VOS VOCATIONE SUA DEUS NOSTER. — Hic «Vocatione,» id est beatitudine, ad quam vocati estis, quaeque est finis vocationis vestrae, ait Anselmus. Secundo simplicius, «vocatione,» id est conservatione et augmento vocationis: vocatio enim jam hic sumitur in actu, non inchoato, hunc enim jampridem habuerant Thessalonicenses ante baptismum; sed continuato et perfecto. Vide Canon. 32, q. d. Oro ut Deus suam vocationem et gratiam vocantem, qua vos ad Christi fidem, salutem et christianismum vocavit, conservet, adaugeat, perficiat, et per patientiam ac bona opera magis magisque confirmet; utque ad perfectiorem virtutem vel statum vos vocet et evehat, ipsumque apicem Christianae perfectionis vobis largiatur et tribuat. Ita S. Chrysostomus, Theophylactus et D. Thomas, et patet ex seq. Sequitur enim: «Impleat omnem voluntatem bonitatis, et opus fidei in virtute.» Perfectio enim Christiana consistit in voluntate Dei plene adimplenda. Nota: Qui ad perfectiorem virtutem vel statum aspirant, aut se aliosque aspirare et promovere desiderant, hi multum pro hac re orare debent. Haec enim perfectio, v. g. status virginitatis, aut Religionis, non tam meritis (quia omnia merita superat et transcendit), quam humili et ferventi oratione impetratur. Et hoc significat Apostolus, dum ait: «Semper oramus pro vobis, ut dignetur vos vocatione sua Deus noster.» IMPLEAT OMNEM VOLUNTATEM BONITATIS, — id est oro ut Deus faciat vos plane velle omne bonum. Ita Anselmus et Vatablus. Secundo genuine, «voluntatem bonitatis,» id est benignam et bonam voluntatem suam in vobis impleat Deus. Graece enim est εὐδοκία, quae passim in Scriptura, ut hic, Deo tribuitur, non homini, significatque vel in homines benevolentiam, propensam voluntatem et beneplacitum. Suffecisset dicere Apostolo εὐδοκίαν, id est propensam et bonam voluntatem: sed quia bonitatem Dei per Christum exhibitam capere et depraedicare nunquam satis potest Apostolus, hinc addit ἀγαθωσύνης, q. d. Bonitatis vel benevolentiae suae bonam voluntatem in vobis impleat Deus: haec est autem benevolentissima Dei voluntas, ut faciamus omne bonum, inquit Theophylactus, ut boni, puri, sancti simus, sicut Deus bonus, purus, sanctus est; utque in his quotidie crescamus, magisque Dei bonitatem, puritatem, sanctitatem participemus et imitemur. ET (supple, impleat Deus in vobis) OPUS FIDEI IN VIRTUTE. — «Opus,» id est opera bona (per enallagen numeri) quae fides Christi facienda suadet et dictat, ac praesertim constantem in adversis fidei professionem, ut nimirum opera nostra sint fidei nostrae conformia, et tam Christiana sit vita nostra, quam est fides nostra. Unde Theophylactus ex Chrysostomo, per «opus fidei,» accipit patientiam in persecutionibus pro fide toleratis: qui enim non habet patientiam, non habet opus fidei. Secundo, simplicius et clarius (quod tamen in re eodem redit, idemque est cum priori sensu), «opus fidei» vocat eo sensu, quo opus structurae vocamus ipsam fabricam structurae, opus agricolae vocamus agriculturam, opus satoris vocamus calceum, opus ingenii vocamus librum ingeniose compositum, opus textoris vocamus telam ab eo contextam. Sicut ergo qualibet in re dicimus: Hoc opus mihi absolvendum est; ita Paulus hic optat, ut Deus impleat in Thessalonicensibus opus et quasi fabricam fidei, ut illa omnibus suis partibus et numeris compleatur et perficiatur: hanc enim fabricam vel telam orsi sunt in baptismo, illam texere perrexerunt per bona opera et patientiam. Optat Paulus, ut pergant, et Deo auctore hoc opus absolvant, atque hanc telam melius et plenius operando ac patiendo pertexant. Ubi nota, fidem tantum esse inchoationem hujus operis Christi, et Dei; ac requiri bona opera, ut opus hoc promoveant et perficiant: perinde ut in domo non sufficit jecisse fundamenta, nisi parietes et tectum superaedifices: fides enim in perfectione Christiana se habet ut fundamentum, caeterae virtutes et bona opera, ut parietes et tectum. Notent hoc Novatores, ut, cum alibi legunt apud Paulum fidem justificare et salvare, sciant ex hoc loco Paulum sub fide opera fidei complecti, ut dixi Can. 2 et 3. IN VIRTUTE, — ἐν δυνάμει, id est potentia, id est fortiter ac potenter (hoc enim est Hebraeum baccoach), ut nimirum Deo potenter ac fortiter in vobis operante ac implente opus et fabricam fidei vestrae, illam ipsam potentibus ac heroicis patientiae aliarumque virtutum operibus compleatis et absolvatis. «In virtute» enim tam ad Deum, qui in virtute et robore, id est roborans et confortans, inquit Theophylactus, implet hoc opus fidei vestrae, quam ad opus fidei, referendum est. Nota secundo, Deum implere opus fidei nostrae, non quasi ipse solus plane actum fidei in nobis operetur, eumque nobis indat, sicut vinum inditur vasi, ita ut nos in hoc opere nihil libere agamus aut cooperemur, ut vult Beza; sed sicuti praeceptor dicitur complere studium et scientiam discipuli, cum eum docet et instruit, ita ut discipulus praeceptori auscultare, dicta ejus perpendere, penetrare sibique imprimere debeat: sic et Deus quasi magister complet opus fidei nostrae, dum suaviter praevenit, suadet et allicit, tum intellectum nostrum illuminando, tum affectum demulcendo; sed ita, ut illi per gratiam suam illuminanti et mulcenti libere auscultare, consentire et cooperari debeamus, uti docet Concilium Tridentinum, sess. VI, ex S. Augustino.
1:12
12. UT GLORIFICETUR NOMEN DOMINI NOSTRI JESU CHRISTI IN VOBIS, ET VOS IN ILLO. — «Si enim videant vos nullam non tentationem tolerantes,» inquit Theophylactus, «ex dilectione, quam erga Deum geritis, qui quaeso, istuc non est gloria ejus quoniam adeo bonus est, ut pro ipso moriantur etiam servi; et quia adeo potens, ut vos ad patientiam corroboret. Quin etiam et vos in ipso, quia usque adeo fideles inventi estis, ut omnia patiamini: gloria enim servi est, quod fidelis de Domino inveniatur. Maxime vero afflictio propter Christum gloria est; nam reddit splendidiores nunquam non morti quidem traditos, potiores tamen ac superiores morte demonstrates.» SECUNDUM GRATIAM DEI NOSTRI, ET DOMINI JESU CHRISTI. — q. d. Hoc ipsum quod opera fidei editis, quibus clarificatur Deus in vobis, et vos in Deo, totum hoc est opus et effectus gratiae Christi. Omnia enim per gratiam Christi, non vestris viribus, agitis.
1:1
Dividitur haec epistola in salutationem, et epistolarem narrationem, ibi gratias agere debemus, et cetera. Item primo ponuntur personae salutantes; secundo personae salutatae; tertio bona optata. Sunt autem eaedem personae, quae et in prima. Tres autem personae salutantes ponuntur, ut auctoritas epistolae robustior appareat. Eccle. IV, 12: funiculus triplex difficile rumpitur. Ecclesiae Thessalonicensium et cetera. Ecclesia congregationem dicit: quae debet esse in Deo, alias est mala. De bona dicitur Ps. XLIX, 5: congregate illi sanctos eius, et cetera. In Christo, id est, in eius fide. Rom. V, 2: per quem accessum habemus per fidem in gratiam istam. Deinde optat eis bona, et primo pacem. Ipsa est enim principium omnium spiritualium donorum. I Cor. XV, 10: gratia Dei sum id quod sum. Item, pacem quae est finis hominum. Ps. CXLVII, 14: qui posuit fines tuos pacem, et cetera. Et hoc a Deo et cetera. Iac. I, 17: omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est, descendens a patre luminum, et cetera.
1:2
Et domino Iesu, et cetera. II Petr. I, 4: per quem maxima et pretiosa nobis donavit. Gratias agere debemus, et cetera. Haec est epistolaris narratio. Et primo instruit eos de futuris in novissimis diebus; secundo admonet eos familiariter de quibusdam, in tertio capite, ibi de caetero, fratres, et cetera. Item primo monet, sicut dictum est, quantum ad praemia bonorum, et poenas malorum; secundo quantum ad pericula tempore Antichristi, cap. II, ibi rogamus autem vos, et cetera. Item primo agit gratias de praeparatione ad futurum iudicium; secundo describit ipsum iudicium, ibi si tamen iustum. Item primo gratias agit de profectu; secundo ostendit fructum profectus; tertio signum. Dicit ergo gratias agere debemus, et cetera.
1:3
Nam quia in prima epistola commendavit eos de fide et charitate et aliis bonis in quibus abundabant, ideo dicit gratias agere debemus semper pro vobis, quia bonum, quod habetis, reputo meum. III Io. 4: maiorem horum non habeo gratiam, quam ut audiam filios meos in veritate ambulare. Et hoc Deo, sine quo nihil boni potest fieri. Et hoc dignum est, quia de magnis bonis agimus gratias. II Mac. I, 11: de magnis periculis a Deo liberati magnifice gratias agamus. Quare? Quia supercrescunt bona spiritualia. Periculose enim custodiuntur, nisi proficiat in eis homo. In his donis autem Dei, primum est fides, per quam Deus habitat in nobis, et in hac proficimus secundum intellectum. Eph. III, 17: habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Et sic proficit homo per cognitionem, devotionem et inhaesionem. Secundum est charitas, per quam Deus est in nobis secundum effectum. I Io. IV, 16: Deus charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Et ideo dicit et abundat. Prov. XV, 5: in abundanti iustitia, virtus est maxima, et cetera. I Thess. IV, 9: de charitate autem fraternitatis non necesse habuimus scribere vobis, ipsi enim a Deo didicistis, ut diligatis invicem, et cetera. Et tunc ponitur profectus, cum dicit: ita quod ego glorior inde apud alios, quia vestra reputo mea. Bonum enim discipulorum est gloria praelatorum. Prov. X, v. 1: filius sapiens laetificat patrem, et cetera. Prov. XVII, 6: corona senum, filii filiorum, et cetera. II Cor. IX, 2: pro quo de vobis glorior. Et tunc ponit signum profectus, scilicet patientiam, quae ostenditur maxime in tribulationibus. Iac. I, 12: beatus vir qui suffert tentationem, et cetera. In tribulationibus sunt duo servanda, scilicet patientia, ne discedat a fide. Iac.: patientia opus perfectum habet. Et fides in persecutionibus. I Cor. IV, 12: persecutionem patimur et sustinemus.
1:4
Unde dicit in fide, in omnibus persecutionibus vestris et tribulationibus. Quae quidem tribulationes dicuntur a tribulis, quibus interius per afflictiones pungimur. Gen. III, 18: spinas et tribulos germinabit tibi. Ps. XXIV, 17: tribulationes cordis mei multiplicatae sunt. Et haec sancti sustinent propter duo, scilicet propter terrorem malorum. Si enim Deus non parcit bonis in hoc mundo, quomodo parcet malis in futuro? I Petr. II: si autem primum a nobis, quis finis eorum, qui non credunt Dei Evangelio, et cetera. Hier. XLIX, 12: ecce quibus non erat iudicium, ut biberent calicem, et cetera. Secundo ad augendum meritum. Unde dicit ut digni, et cetera. Nam, ut dicitur Matth. XI, 12, regnum caelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. Et Lc. ult.: nonne haec oportuit Christum pati, et ita intrare in gloriam suam? Rom. VIII, 17: si tamen compatimur, ut et conglorificemur.
1:5
Unde dicit pro quo et patimini. Tribulatio enim quae fertur pro Deo, facit dignum regno Dei. Matth. V, v. 10: beati qui persecutionem patiuntur, et cetera. I Petr. IV, 15: nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor.
1:6
Supra egit de eorum idoneitate ad futurum iudicium, hic agit de forma iudicii. Et primo ponit iudicium quantum ad punitionem malorum et praemia bonorum; secundo de utraque parte sigillatim, ibi in flamma. Item primo ponit iudicium quantum ad punitionem malorum; secundo quantum ad praemia bonorum, ibi cum venerit. Quantum ad primum dicit supra sustinetis in exemplum, etc., hic subinfert, si tamen iustum est; si, pro quia. Unde alia littera habet si quidem. Vel si tamen, referatur in exemplum iusti iudicii; quasi dicat: iustum est, quod haec patiamini, si tamen ex hoc mereamini. Sed prima littera et expositio est melior. Iustum est retribuere. Ps. XCIII, 2: exaltare, qui iudicas terram, redde retributionem superbis. Is. XXXIII, 1: vae qui praedaris, nonne et tu praedaberis? Tribulationem, scilicet aeternae damnationis. Rom. VIII, 35: tribulatio, an angustia, et cetera.
1:7
Et vobis qui tribulamini requiem. Lc. XVI, 25: recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Apoc. XIV, 13: amodo enim iam dicit spiritus, ut requiescant a laboribus suis. Nobiscum, id est, aequalem gloriam. Sed numquid hoc est verum? Respondeo. Duplex est aequalitas, scilicet absoluta quantitatis, et proportionis. Et prima non est aequalis quantum ad participationem hominis, sed aequalis quantum ad beatitudinem participatam, quae est Deus; homo enim participat secundum magis et minus, scilicet secundum quod ardentius, vel minus ardenter amat Deum. Sed secundum secundam, omnimoda aequalitas erit, quia ita est gloria Petri ad gratiam sibi datam et meritum suum, sicut gloria Lini ad suam. Hoc, inquam, erit in revelatione, et cetera. Io. c. V, 22: pater omne iudicium dedit filio suo, et hoc inquantum filio hominis; unde sequitur et potestatem dedit ei iudicium facere, quia in forma humana omnibus apparebit, sed modo non apparet, quia humanitas eius latet in gloria Dei, sed tunc apparebit. Is. XL, 5: et revelabitur gloria domini, et cetera. Et hoc cum Angelis virtutis eius, ministris suis. Matth. XXV, 31: cum venerit filius hominis in maiestate sua, et omnes Angeli eius cum eo, et cetera. Deinde cum dicit in flamma ignis, agit de utraque, scilicet punitione malorum, et praemiatione bonorum; sed in punitione malorum ostendit acerbam, iustam et diuturnam. Dicit ergo dantis vindictam, id est, iudicantis puniendos in flamma ignis, faciem orbis comburentis, et involventis reprobos, et detrudentis in perpetuum. Ps. XCVI, 3: ignis ante ipsum praecedet, et cetera. Item erit iusta propter duplicem culpam, scilicet infidelitatis, et malae vitae. Quantum ad primum dicit qui non noverunt, id est, noluerunt cognoscere, Deum. Iob XXI, v. 14: scientiam viarum tuarum nolumus. I Cor. XIV, 38: ignorans ignorabitur, et cetera.
1:8
Quantum ad secundum dicit qui non obediunt Evangelio domini nostri Iesu Christi. Rom. X, 16: non omnes obediunt Evangelio. Inobedientia est tantum peccatum, quod per eam mors venit in hunc mundum, ut dicitur Rom. V, 19. Item est diuturna, quia poenas dabunt in interitu aeternas. Et potest legi dupliciter, secundum quod duplex est poena, scilicet sensus et damni. De poena sensus potest intelligi sic: dabunt, id est, sustinebunt poenas aeternas non finiendas, et hoc in interitu, quia semper morientur. Aliter enim est de poenis huius vitae et illis. Nam hic quanto plus acerbiores, tanto sunt breviores, quia extinguuntur, sed illae sunt gravissimae, quia sunt poenae mortis, et sunt interminabiles. Unde dicitur quod semper erunt quasi in morte. Ps. XLVIII, 15: mors depascet eos. Is. ult.: vermis eorum non morietur. Poena autem damni est duplex, quia separabuntur a visione Dei.
1:9
Unde dicit a facie domini, scilicet remoti. Iob XIII, 16: non veniet in conspectu eius omnis hypocrita. Alia est privatio visionis gloriae sanctorum. Is. ult.: tollatur impius ne videat gloriam sanctorum, et cetera. Vel aliter, a facie domini, et cetera. In hoc ostenditur causa acerbitatis poenae sensus. Sensus enim alicuius evacuatur, vel propter superiorem iudicem, vel propter superioris potentiam; sed hoc non erit, quia hoc iudicium procedet a facie domini. Ps. XVI, 2: de vultu tuo iudicium meum prodeat, et cetera. Et ideo dicit dabunt poenas, id est sustinebunt, a facie domini. Deinde cum dicit cum venerit, agit de praemiatione sanctorum. Et primo ponit praemium; secundo meritum, ibi qui crediderunt. Gloriam sanctorum commendat, et quantum ad essentiam, per participationem gloriae Dei, cum dicit glorificari, etc., et quantum ad eius excessum, ibi et admirabilis. Dicit ergo cum venerit: Christus certe gloriosus est. Phil. II, 11: omnis lingua confiteatur, quia dominus Iesus Christus in gloria est Dei patris.
1:10
Glorificari in sanctis eius, quia bonum sui est communicativum; vel glorificari in sanctis eius, qui sunt membra sua, in quibus habitat, et in quibus glorificatur, quando sua gloria, scilicet capitis, derivatur usque ad sua membra. Is. XLIX, 3: servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et hoc excedet omnem admirationem. Unde dicit admirabilis, et cetera. Siquidem admiratio est stupor procedens ex magna phantasia. Tanta vero sanctorum gloria non potest cadere in opinionem hominum. Et ideo dicit admirabilis. Sap. V, 2: mirabuntur in subitatione insperatae salutis, et cetera. Deinde ponit meritum, ibi qui crediderunt, et cetera. Et ponit primo meritum fidei, secundo suffragium orationis, ibi in quo. Dicit ergo: haec erit gloria, quia creditum est nostrum testimonium super vos, quod credidimus de Christo, in illo die, id est, propter illum diem, quia bona quae agimus, sunt propter illum diem. Et dicit hoc testimonium est super vos, id est, super sensum humanum. Eccli. IX: plurima super sensum hominis, et cetera. Fides enim non habet meritum, ubi humana ratio praebet experimentum. Nisi enim esset supra vos, non esset magni meriti credere. Vel dicit super vos, id est, dominatur vobis subiicientibus intellectum vestrum humiliter ad credendum. II Cor. X, 5: in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. Sic exponit Glossa. Vel aliter et magis secundum litteram: dico, quod glorificabitur Christus in vobis, qui credidistis, in die iudicii, quando apostoli iudicabunt; et tunc testimonium, quod est super vos, id est, de promptitudine fidei vestrae, erit certum et creditum, id est credibile. Deinde cum dicit in quo oramus etc., subiungit suffragium orationis, et primo proponit quod petit; secundo quo fine, ibi ut clarificetur; tertio per quod posset assequi petitum, ibi secundum gratiam. Petit autem unum ex parte Dei, et duo ex parte nostra. Dicit ergo in quo, id est, propter quem diem, etiam nos oramus semper. Rom. I, 9: sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis. I Reg. XIII, 23: absit autem hoc peccatum a me in domino, ut cessem orare pro vobis. Sed ad quid? Ut dignetur vos vocatione sua Deus, id est, faciat vos in mundo digne conversari suae vocationi. Eph. IV, 1: digne ambuletis vocatione qua vocati estis.
1:11
Item ex parte nostra duo petit: ex parte voluntatis, ut plene fruantur omni bonitate; unde dicit ut impleat omnem voluntatem bonitatis, id est, impleat in vobis voluntatem omnis boni. Phil. I: qui operatur in nobis velle et perficere pro bona voluntate. Item ex parte intellectus, ut perfecte credant; ideo dicit et opus fidei. Rom. X, 10: corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Et hoc operemini in virtute, id est, in constantia et fortitudine, ut nullo timore cessetis a confessione eius. Vel sic in quo, id est, propter quem diem oramus, ut Deus dignetur vobis dare illud ad quod vocavit vos. I Petr. III, 9: in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditate possideatis. Et impleat omne bonum, quod desideratis, quod est in vita aeterna, quando habebimus Deum. Ps. CII, 5: qui replet in bonis desiderium tuum. Item impleat opus fidei, quod erit quando id quod hic per speculum et in aenigmate videmus, videbimus tunc facie ad faciem. Sed quo fine?
1:12
Ut clarificetur nomen domini nostri Iesu Christi, etc., id est, ad gloriam Christi sit; et per vos, tam in praesenti quam in futuro, nomen Christi glorificetur in bonis vestris. Matth. V, 16: videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in caelis est. E converso de malis dicitur Is. LII, 5, et Rom. II, 24: nomen Dei per vos blasphematur. Sed per quid poterimus illud consequi? Secundum gratiam Dei nostri, quae est radix omnium bonorum nostrorum. I Cor. c. XV, 10: gratia Dei sum id quod sum, et cetera.
1:1
1. Paulus, et Silvanus, et Timotheus Ecclesiae Thessalonicensvam in Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. Eadem plane epigraphe cum ea, quam posuit in priori Epistola: nisi quod hic dicat: In Deo Patre nostro, cum illic absolute dixerit: In Deo Patre. Nunc enim addens nostro, significat Deum, qui Christi pater est, ut filii naturalis, etiam nostrum esse patrem ut filiorum adoptionis: per hoc innu^re volens dignitatem vocationis nostrae, qua vocati sumus in societatem et fraternitatem filii Dei.
1:2
2. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. De hac imprecatione, quae Paulo omnino familiaris est, satis dictum in praecedentibus Epistolis, in quibus ferme omnibus habetur.
1:3
3. Gratias agere debemus semper Deo pro vobis fratres. Dum agnoscit debitum gratiarum actionis: ostendit ea bona, quae consequenter enumerat, illius esse beneficia, cui gratias deberi profitetur. Adverbium semper, non verbum debemus, sed gratias agere, determinat: id quod ex aliis Epistolis satis liquet. Gratias agimus, inquit, in 1 Thess. 1. Deo semper pro omnibus vobis. Et sane plus est debere semper gratias agere, quam semper debere gratias agere. Plus, inquam, est debere perpetuam gratiarum actionem, quam perpetuo eam debere. Caeterum, quo sensu semper agendae sint Deo gratiae, dictum est alibi. Semper, id est, assidue, quam frequentissime.
Ita ut dignum est. Non est sensus, pro dignitate benefactoris, aut pro magnitudine beneficiorum, quasi his ex aequo respondere debeat nostra gvatiarum actio, quod est impossibile: sed est sensus: uti par est, uti postulat a nobis ratio justitiae erga Deum. Explicat enim, quod dixerat: Debemus. Ex hoc loco sumptum videtur, quod sacerdos ad altare canit: Gratias agamus Domino Deo nostro: quodque ei respondetur: Dignum et justum est: et quod ille vicissim et 2um repetitione respondet, dicens: Vere dignum et justum est, nos tibi semper et ubique gratias agere.
Quoniam supercrescit fides vestra. Id est, quod fides vestra vehementer augetur, quod in fide plurimum proficitis. Augmentum seu profectum intelligit secnndmn intensionem ac fervorem: cujus indicium erat, quod persecutionibus fidei causa commotis non cederent, uti commemorat in sequentibus.
Et abundat charitas uniuscujusque vestrum ir. invicem. Graeci et Syri addito signo universali legunt: Uniuscujusque omnium vestrum. Eadem lectio est textus Ambrosiani, et quorundam codicum Latinorum. Sensus est: Et quod vestrum omnium charitas cujusque in alterum exuberat: nimirum declarata quotidianis et frequentibus benenciis, quae vobis mutuo impenditis. Observandum, quod cum in priori epistola fidem et charitatem Thessalonicensium laudasset: nunc praedicat utriusque incrementa, sed ita ut i.o(um utrobique Deo referat accfcptum per gratiarum actionem. Quod idem nobis esse faciendum in omni bono opere, quod facinus, bene et christiane admonet Theophylactus.
1:4
4. Ita, ut et nos ipsi in vobis gloriemur in Ecclesiis Dei. Hoc est, ut nos ipsi de vobis gloriemur apud alias Ecclesias Dei: vestro exemplo cohortantes caeteros: idque non solum commemoratione vestrae fidei et charitatis orescentis in dies, verum etiam patientiae fide subnixae, de qua sequitur:
Pro patientia vestra, et fide in omnibus persecutionibus vestris, et tribulationibus. Materiam gloriationis significat. Ita ut gkriemur, inquit, de tolerantia et fide vestra, quam monstratis patienter et fortiter ferendo persecutiones et afflictiones Evangelii causa vobis illatas. Patientiae fidem adjungit, so quod fide Christi ac spe futurorum bonorum ad ferendas persecutiones animati fuerant Thessalonicenses. Quam fidei efficaciam ad ferenda fortiter quaeqae adversa multis sanctorum exemplis late comprobat idem Apostolus Heb. 11.
1:5
5. Quas sustinetis, in exemplum justi judicii Dei. Graece sine praepositione legitur hoc modo: Quas sustinetis, exemplum, seu potivs indicium, documentum, justi judicii Dei. Nam Graeca vox £v5siyu.a proprie significat ostensionem. Nec liquet in Graeco textu, sitne nominativi casus, et appositive referatur ad personas; an vero casas accusativi, ut referatur ad tribulationes. Nam et ipsi Thessalonicenses adversa sustinentes, intelligi possunt esse exemplum justi judicii Dei: et nihilominus ipsae advorsitates, quas sustinebant, recte ejusmodi exemplum intelliguntur. Priori modo construitur a fronte verbi sustinetis: posteriori, cum relativo quas appositive jungitur. Utrumque recipit etiam nostra versio. Nam quod dicit: In exemplum, perinde est, atque si diceretur, velut exemplum; hoc autem tam ad personas, quam ad passiones referri potest. Cum nostra lectione consentit Ambrosianus, nec non editio Syriaca, quae legit: Ad ostensionem. Porro alii post verbum sustinetis, punctum faciunt: deinde, quod Sequitur, separatim legunt: Exemplum seu documentum justi judicii Dei: quasi dicat Apostolus, ea res, quam dixi, certum est argumentum et indicium justi judicii Dei. Atque haec distinctio Graecorum est. Omnis tamen haec varietas facile ad unum eundemque sensum aptari potest. Sed jam quaeritur, quid sentiat Apostolus, cum dicit, ea quae Thessalonicenses patiebantur, aut ipsos talia patientes, esse exemplum, ostensionem, probationem justi judicii Dei. Graeci quidem mentem Apostoli sic explicant: Quas afflictiones sustinetis, ut demonstretur justum Dei judicium. Quando enim vos afflictos coronat, illos autem, qui vos afflixerint, punit: justitia ejus apparet. Ita Theophylactus. Huic expositioni respondere videntur ea, quae continuo sequuntur de remuneratione bonorum et punitione mal.orum. Verum obstat, quod illa Dei justitia. qua in futuro saeculo coronabit eos, qui hic injuste fuerint afflicti, et puniet eos, qui afflixerunt: nullo modo demonstrari videtur hominibus ex eo, quod Thessalonicenses ab adversariis affligebantur. Nam ex oppressione bonorum et prosperitate malorum in hoc saeculo magis tentari solent homines ad negandam Dei justitiam et providentiam erga genus humanum, ut patet ex Psalm. 72. Jer. 12. Hab. 1. et aliis Scripturae locis. Quocirca alii, verba Apostoli simpliciter, ut sonant, accipientes, in hunc sensum ea interpretantur: Quod vos, qui cultores Dei estis, sustinetis persecutiones et tribulationes: argumentum est justi judicii Dei, quod aliquando exercebit in impios. Nam qui bonis non parcit in hoc saeculo, cogitandum utique relinquit, qua severitate malos plectet in futuro judicio. Sensum hunc perspicue tradunt Anselmus, Thomas et glossa ordinaria: velut pro commentario adducentes locum persimilem ex Apostolo Petro, qui in epist. 1. cap. 4., cum de Christianorum persecutionibus ageret, ita subjecit: Quoniam tempus est, ut incipiat judicium a domo Dei. Si autem primum a nobis, quis finis eorum, qui non credunt Dei Evangelio? et sijustus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? In hanc sententiam etiam Augustinus locum praesentem accepit libro exposit. inchoatae super epist. ad Rom., tractans illud cap. 1. Gratia vobis et pax, ubi tum ex hoc loco, tum ex aliis Scripturae testimoniis et exemplis, inter quae refert etiam memorata verba B. Petri, late docet, jvistitiae divinae tantam esse constantiam, ut cum poena spiritualis et sempiterna poenitenti fuerit relaxata, pressurae tamen, cruciatusque corporales, quibus etiam martyres exercitatos novimus, postremo etiam mors ipsa,^ quam peccando meruit nostra natura, nulli relaxetur. Quod enim, inquit, etiam justi homines et pii tamen exsolvunt ista supplicia, de justo Dei judicio venire credendum est. Quin et Beda in commentario, recitatis utriusque Apostoli verbis, ex alio quodam Augustini loco, qui est lib. 22. contra Faustum cap. 2., ita subjungit: Hinc etiam intelligitur, quomodo non parcatur impiis, tanquam sarmentis praecisis ad combustionem; quando justis non pareitur propter perficiendam purgationem. Eundem Augustinumvide lib. 13. de civit. cap. 5. et 6. et in explanatione Psalm. 118. super illud: Omnes viae tuae veritas. Item Prosperum ad eundem Psalmi versiculum, et sententia 148. His adde, quod justum Dei judiciam in Scripturis ferme non aliter accipitur, quam pro judicio puniente peccata sive justorum, sive injustorum. Praeterea, non parum aedificat hic intellectas, quo admonentur isti in afflictione positi, ne putent se immerito pati, sed humiliter et veraciter agnoscant, in eo quod injuste ab hominibus patiuntur, se juste pro peccatis suis a Deo castigari; juxta illud Heb. 12. Qutm diligit Dominus castigat, flagellat autem omnem filium, quem recipit. Denique sensui huic probe quadrant sequentia Apostoli verba, uti mox apparebit. Interim notandum, ex hoc loco sic intellecto manifeste refelli haeresim Calvini ac caeterorum nostri temporis sectariorum, qua communiter docent, esse contra divinae justitiae rationem, ut post remissionem poenae aeternae remaneat adhuc luenda poena temporalis; quasi non posset Deus remissa poena principali, juste reser/are aliquid ab eo, qui peccavit, solvendam; praesertim si cessurum sit in ipsius 6olventis utilitatem et salutem, quemadmodum de Thessalonicensibus ostendunt verba, quae sequuntur. Ui digni habeamini regno Dei. Potest etiam verti, ut digni sitis; aut: ut digni reddamini regno Dei. Quas, inquit, afflictiones in argumentum justi judicii Dei sustinetis, eo fine et fructu, ut per eas repurgati atque mundati, tanquam aurum in camino probationis, efiiciamini digni regno Dei, in qr.od nihil intrat, qnoci non omni ex partepurum etmundum sit. Nam coelestis illius civitatis omnes lapidessuntvolutaurum mundum. Apoc. 21. Monstrat hic locus contra haereticos, vitam aeternam, quae in regno Dei intelligitur, non ita gratiae Dei tribuendam esse, ut non etiam dignitati et meritis hominum a gratia Dei profectis retribuatur. Non sentit autem Apostolus, justos non prius esse dignos regno Dei, quam perfecte mundati fuerint ab omni vitio ac debito poenae: sed quo magis purgantur, eo magis effici dignos, neque prius in regnum admittendos, quam plene, perfecteque purgati fuerint.
Pro quo et patimini. Sensus duplex occurrit. Unus est: Pro quo regno Dei consequendo tanta patimini; ut significetur praemium, quod spectant ii, qui patiuntur. Alter sensus: Propter quod Dei regnum a vobis creditum et speratum impii vos affligunt; ut significetur causa, quae movet impios ad perse^uendum pios. Ideo namque eos persequuntur, quia credunt in Christum, exspectantes ab eo coelestis regni societatem. Ita fideles dicvntur pro Christo pati et propter justitiam Matth. 5. et alibi. Uterque sensus probabilis est.
1:6
6. Si tamen justum est apud Deum retribuere tribulationem iis, qui vos tribulant. Hespicit ad illud, quod dixit: Vt digni habeamini regno Dei. Quod ait: Si tamen, non dubitantis est, sed affirmantis: nam Graecum srrcsp pro S7is"t7isp, id est, siquidem, quanioquidem, esse positum annotant Graeci. Ambrosianus quoque legit, siquidem: atque ita aliam literam habere S. Thomas admonet. Quanquamnihil prohibet, particulam sfTTSp^ si tamen, consueta significatione accipi, sed ita, ut ex schemate sermonis vehementior existat affirmatio, dum quasi existimandum relinquitur id, de quo nefas sit dubitare; quemadmodum etiam aGraecis annotatum est. Talis sermo est Dumini apud Mal. 1. Si pater ego sum: ubi est honor meus? et si Dominus ego sum; ubi est timor meus? Significat ergo Apostolus, vel maxime justum esse apud Deum et proinde ab ejus justitia exspectandum, ut afflictiones et supplicia retribuit iis, qui pios affligunt. Verum id non statim, sed suo tempore; juxta responsum sanctis animabus datum in Apoc. cap. 6.
1:7
7. Et vobis, qui tribulamini, requiem nobiscum. Requiem, Graece avsatv remissionem, relaxationem, scilicet a pressuris huj us mundi: quam Joannes vocat requiem a laboribus. Apoc. 14. Additautem, nobiscum, id est, cum Apostolis Christi et ministris Evangelii; ut eo magis animet Thessalonicenses ad ferenda fortiter adversa pre Christo, tanquam certissime futuros remunerationis socios cum sanctis Apostolis, cum quibus fueiint participes afflictionis. Ubi rursum docemur, requiem futurae vitae pro opere patientiae reddi fidelibus ex justitia. Non tamen hinc sequitur, parem esse justitiam retribuentis vitam aeternam pro bonis operibus, et supplicium aeternum pro malis: quia tantum in generali ratione justi conjungit Apostolus haec duo, cum in specie multum difterant. Malis enim operibus ex rei natura debetur aeternum supplicium: bonis autem vita aeterna, solummodo ex positiva Dei ordinatione. Nam Deus benefaciendo creaturae non fit ei debitor, nisi quatenus ipse liberaliter constituit ac promisit, praemium se daturr.m pro bono opere, quod dedit.
In revelatione Domini Jesu de coelo cum angelis virtutis ejus. Sensus est, ea, quae dicta sunt, tunc futura, quando Dominus noster Jesus, qui nun.c ab hominum aspectu remotus est, revelabitur de coelo, id est, palam, omnibusque conspicuus apparebit, de coelo veniens cum angelis, virtutis seu potentiae suae administris, videlicet per eos separiturus malos a bonis, et suam exsecuturus adversus malos sententiam, ut habetur Matth. 13. et 24. et alibi. Tempus igitur significat, quo ct bonis requies, et malis supplicium retribuendum sit. Loquitur autem de retributione universali et perfecta; quando non animae solae, sed homines anima et corpore constantes recipient a Christo judice plenam operum suorum mercedem. Unde nihil facit hic locus pro iis, qui beatitudinem sanctarum animatum, quae in Dei visione consistit, differri volunt usque ad diem extremi judicii. Nam ea ratione sequeretur, nec requiem iis tribuendam ante illud tem pus: hanc enim nominat Apostolus. Sequeietur eJam, animas impiorum ante idem judicii tempus non cruciari apud inferos: similiter enim de malorum poenis et bonorum praemiis Apostolus loquitur.
1:8
8. In flamma ignis. Graece: In igne flammae, quemadmodum legit Ambrosianus: tametsi Theophylactus legisse videtur, uti nos habemus. In flamma ignis. Sensus est: Christum venturum cum ign<j flammeo, id est, urente simul et lucente, ut et horrorem, primo statim aspectu omnibus impiis inferat, et contactu eosdem cruciabiliter urat. Sermo est de igne conflagrationis, ut vocari solet, antecessuro Domini adventum atque judicium, cujus et alibi frequens est mentio, ut Psalm. 49. et 96., Jos. 66., Dan. 7., Joeh 2., 1 Cor. 3. ac praecipue 2 Petr. 3. De hujus ignis usu variisque effectibus, cujusmodi sunt, praecedere judicem, innovare mundurj, purgare bonos, cruciare malos; accurate egimus ad dist. 47. lib. 4. Sent. et in comm. 1 Cor. 3. Hoc autem loco meminit ejus Apostolus peculiariter, tanquam ministri, quo divina justitia malos puniet, de qua punitione jam sequitur:
Dantis vindictam iis, qui non noverunt Deum. Participium dantis, non ad genitivum ignis aut flammae, quod prima facie apparet, sed ad Domini Jesu referendum est, ut ex Graeco patet. Jtaque sensus est: Christum Dominum de coelo venturum, qui per ignem illum flammeum infligat ultionem omnibus iis, qui Deum non noverunt, etiam quibus Christus est praedicatus. Nam et illis ignorantia Dei peccatum est, et non solum poena peccati, quia Dei notitia legis est naturae, a qua nemo ratione utens excusatur, ut docetur Sap. 13. Quo etiam pertinet Psalmus ille Davidicus: Coeli enarrant gloriam Dei etc. Unde passim in Scripturis ira Dei denuntiatur adversus eos, qui Deum ignorant. Effunde iram tuam, inquit David, in gentes, quae te non noverunt, et in regna, quae nomen tuum non invocaverunt Psalm. 78. Vide Augustinum lib. 2. qr.aest. Evang. q. 46., ubi tractans illud: Sciebam, quia homo austerus es, metens, ubi non seminasti, docet, eos, qui Deum ignorant, idcirco inexcusabiles esse, quod ex rebus creatis pervenire possint in notitiam creatcrir, quodque praedicatores eorum sint coelum et terra. Similia docet lib. 10. confess. cap. 6. et lib. de gratia et lib. arb. cap. 3., ex quo loco Beda suum hujus loci commentarium desumpsit.
Et qui non obediunt Evangelio Domini nostri Jesu Christi. Id est, qui non credunt Christi Evangelio sibi praedicato. Quae fides obedientiae nomine saepe significatur in Epistolis Paulinis eo, quod nemo credat mysteriis a Deo revelatis, nisi spontanea voluntatis inclinatione captivet intellectum suum in obsequium Christi, quod ad humilitatem et obedientiam pertinet. Et quidem hi, qui Evangelio audito non credunt, gravius peccant, ac proinds etiam gravius punientur, quam qui non audito Christi Evangelio Deum ignorant, quemadmodum Augustinus docet loco supra citato de gratia et lib. arb. Qui vero credunt quidem Evaugeiip, sed non vivunt, ut credunt; cum ii3, qui non obediunt Evangelio, ceusebuntar in poenis, quia fid^em factis negant.
1:9
9. Qui poenas dabunt in interitu aeternas. Graece: Qui poenam luent, interitum aeternum. Ambrosianus autem legit: Qui poenas solvent in interitum. Secundum Graecam lectionem appositio est, qua significatur, omnes supra dictos luituros pGenam qualemcunque, sed eara, quae sit interitus aeternus. Sed quaeres, si interitus, quomodo aeternus? Quod enim interit, aeternum esse non potest. Respondeo sic interitum dici aeternum, sicut mortem aeternam, non qua illi, quibus accidit, esse desinant, sei qua semper et in aeternum sint miseri. Igitur et hic locus contra Origenistas ostendit, poenas impicrum aeternas fore.
A facie Domini et a gloria virtutis ejus. Graece: fortitudinis ejus. Significatar causa punitionis impiorum ex parte Christi Judicis; et sensus est: Christum Dominum venturum ad judiciuraeaforma, gloria, majestate et ostensione fortitudinis ac potententiae, ut sola ejus praesentia et conspectus, quam vocat faciem Domini, et potentia gloriosa ac palam mundo manifestata, sufficiat ad perdendum impios. Si enim daemones praesentiam Christi versantis in terris non sustinebant, quanto minus praesentiam ejus cum tanta majestate venientis ad judicium impii sustinere poterunt? Haec de poenis impiorum commemorare voluit Apostolus ad consolationem piorum, ad quam non solum pertinebat, ut scirent, quibus ipsi praemiis essent afEciendi, verum etiam quanta suos adversarios ultio esset consecutura, juxta illud Psalmi: Laetabitur justus, cum viderit vindictam Psalm. 57.
1:10
10. Cum venerit glorificari in Sanctis suis. Reflectit sermonem ad glcriam electorum, quae tempore non separabitur a vindicta impiorum. Simul explicat, quod proxime dixerat: a gloria virtutis ejus. Ea, quae dixi, inquit, tunc futura sunt, cum venerit Dommus, ut glorificetur, id est, gloriosus appareat in Sanctis suis. Quod nimirum fiet, dum eos ad gloriae suae similitudinem evehet, et membra cap:ti, hoc est, sibi ipsi, reddet conformia. Nam gloria capitis est sanitas et pulchritudo totius corporis, praesertim si fuerit a capite derivata.
Et admirabilis fieri in omnibus, qui crediderunt. Graece ad verbum: Et mirificari in omnibus credentibus, id est, iis, qui nunc credunt. Nam in Domini adventu fidei locus non erit, quando res prius credita, praesens exhibebitur. Intelliguntur autem credentes cum affectu et operatione consentanea iis, quaecredunt. Nam eosdem hic vocat credentes, quos prius sanctos. Sensus est: Et ut appareat admirandus in fidelibus suis, dum eos, olim abjectos et miseros, usque ad miraculum claros et beatos efficiet. Metaphora quaedam est in verbo mirificari sive admirabilis fieri. Non enim proprie quisquam tunc mirabitur, quia causa non latebit, sed mirificandus dicitur Dominus propter excellentiam gloriae, qua sanctos suos donabit; quomodo solent homines admirari artificem propter operis praestantiam; unde et de impiis justorum gloriam conspecturi;* dicitur Sap. 5., quod mirabuntur in subitatione insperatae salutis.
Quia creditum est testimonium nostrum super vos in die illo. Ambrosianus ita legit: Quia fidem habuit testimonium nostrum etc. Alii clarius ita reddunt: Quia fides habita est testimonio nostro inter vos vel apud vos in die illo. Nam Graeca praepositio iict, accusativo juncta, sic etiam recte exponitur. Porro nonnulli particulam hancextremam, in die illo, referunt non ad ea, quae proxime praecedunt, sed ad verba superiora: glorificari et admirabilis fieri, ut id, quod sequitur: quia creditum est testimonium nostrum super vos, parenthesi intercipiatur. Quod tamen haud putamus necessarium, neque consonum menti Apostoli: qui, quod generaliter de s.metis dixerat, nunc ad Thessalonicenses accommodat, ut connexio 3ermonis et sensus sit hujusmodi: in omnibus sahctis et credentibus, etiam vobis, quia testimonium nostrum, id est praedicatio nostra, fide suscepta est a vobis, cum spe retributionis in illo die percipiendae, vel a vobis respicientibus ad illum diem, scilicet adventus Domini, de quo dixi: Cum venerit etc. Doctrinam evangelicam testimonium vocat, quia sincerus Evangelii praedicator non sui capitis inventa, sed visu vel auditu divinitus accepta, tanquam testis fidelis, tiadere ac docere debet. Unde Christus Apostolos testes suos esse praecipit Luc. ult. et Act. 1. et de iis dicitur, quod magna virtute reddebant testimonium resurrectionis Chri- 8ti Act. 4.
1:11
11. In quo etiam oramus semper pro vobis. Graece: In quod vel ad quod; neque enim potest ad diem referri, quia genus discrepat, sed referendum ad ea, quae dixit de gloria Sanctorum, iu quibus etiam Thessalonicenses comprehendit; ut sensus sit: Ad quam rem, scilicet ut etiam in vobis Christus, cum venerit, glorificetur et admirabilis fiat, nos Deum assidue pro vobis oramus, id petentes, quod sequitur:
Ut dignetur vos vocatione sua Deus noster. In Graeco non additur sua, sed articulus est, cujus vim alii reddentes, ita vertunt: Ut vos dignos habeat ista vocatione Deus noster, tametsi sensus eodem recidit, nam non alia quam Dei vocatio intelligitur. Sed quae vocatio? Non enim intelligipotest vocatio ad fidem, jam enim fideles erant Thessalonicenses, et proinde ad fidem vocati non quomodocunque, sed efficaciter. Sunt, qui vocationem intelligant eam, qua Christus electos suos vocaturus est illis verbis: Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum etc. Quod ut non male dicatur, tamen probabilius est significari vocationem ad fidei sanctaeque conversationis perseverantiam, quae iu termino hujus vitae completur. Quae quidem est efficax vocatio ad regnum et gloriam Sanctorum, de qua in pratcedentibus locutus est, de qua dicitur in Apoc. 19. Beati, qui ad coenam nuptiarum agni vocati sunt. Ex hoc loco doceri potest, eos, qui vocati sunt ad fidem, non statim certos esse de vocatione adgloriam, quemadmodum interpretes Graeci recte declarant exemplo quinque virginum fatuarum, et ejus, qui convivium erat ingressus sine veste nuptiali Matth. 22. et 25., illud quoque sciendum, vocationem hanc non eandem esse cum electione, sed potius effectum electionis. Quos enim ab aeterno Deus elegit ad gloriam, eis in tempore dat sanctae fidei perseverautiara, in qua consistere diximus hujus loci vocationem. Non tamen hinc colligas, homines per opera dignos effici hac vocatione, quoniam dicit: Ut dignetur vos vocatione etc.: nam perseverantia non cadit sub meritum: sed dicitur Deus dignari nos vocatione sua, quia per gvatiam suam nos vocat, licet alioqui indignos seu non promeritos perseverantiam. Significatio enim est liberalitatis in dante, non dignitatis in accipiente. Quoino.io dicere solemus: Ille vir tantus me dignatus est mensa aut culloquio. Porro sensum praedictum, a plerisque traditum, confirmant etiam sequentia:
Et impleat omnem voluntatem bonitatis. Voluntatem Graece eudoxuxv, pro qua noster interpres nimc bonam voluntatem, nunc beneplacitum, nunc propositum vertit. De qui voce plenius egimus ad illud Eph. 1. Secundum propositum voluntotis suae. Nam utitur ea passim Apostolus ad significandum aeternum Dei propositum erga eos, quos vult ad salutem perducere, quam uno vocabulo dicimus electionem seu praedestinationem. Itaque sensus est: Et ut compleat aeternum beneplacitum bonitatis suae, qua vos elegit ad consortium gloriae Christi. Completur illud in hac vita maxime per donum perseverantiae. Loquitur autem Apostolus ex bona fiducia de Thessalonicensibus, ut electis a Deo.
Et opus fidei in virtute. Subaudi impleat. Sensus autem est: Et ut in vobis perficiat, et ad finem perducat opus fidei, id esfc, patientiam in adversis, per quam maxime fidei virtus relucet, et de qua sermo fuit in superioribus. Idque faciat in virtute seu potentia, id est, potenter. Nam potentia gratiae Dei maxime perspicitur in tolerandis adversis pro Christi nomine. De hoc opere fidei Jacobus Apostolus ita scribit cap. 1. suae Epistolae: ScUntes, quod probatio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habeat.
1:12
12. Ut clarificetur nomen Domini nostri Jesu Christi in vobis. Clarificetur, Graece glorificetur, quomodo paulo ante vertit interpres, ut qui haec duo pro iisdem soleat habere. Declarat Apostolus causam finalem tam orationis suae quam eorum, quae petit oratione; haec, inquit, peto vobis a Deo praestari, ut in vobis et per vos Christus Dominus noster laudetur et glorificetur etiam in hoc saeculo. Nam fides, amor et constan*:a servorum omnia pro domino suo tolerantium, ut dicere possint: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? rcagna profectc gloria Domini est. Ita locum hunc explicat Theophylactus. Sed plenior erit commentarius, si addas, ideo maxime in Christi gloriam redundare Thessalonicensium virtutes, quod earum ipse Christus sit auctor.
Et vos in illo. Finem secundarium adjungit, qui est, ut ipsi vicissim glorificentur in Christo, id est, per Christum; idque sive in hoc saeculo, sive, juxta aliorum expositionem, in futuro. Nam sicut servorum virtus gloria Domini est, ita e diverso dignitas et excellentia Domini servos efficit gloriosos, praesertim Christianos, quibus non ir alio quam in Christo gloriari concessum est.
Secundum gratiam Dei nostri et Domini Jesu Christi. Duo bona Thessalonicensium dixerat; alteruui, quod in eis Christus clarificandus esset; alterum, quod ipsi in Christo. Ubi, ne quid sibi ipsis tribuant, extrema hac parte totum refert ad gratiam, id est, gratuitam beneficentiam Dei, tanquam largitoris, et Christi Domini, velut hoc nobis promeriti.
1:1
… a fuggire, il quale da Atene gli fa sapere di raggiungerlo quanto prima; ciò avvenne a Corinto (ibid. 17, 14; 18, 5). S. non compare più nella vita successiva di Paolo, che se lo associa nello scrivere le due lettere ai Tessalonicesi (I Thess. 1, 1; II Thess. 1, 1), composte precisamente a Corinto. …
1:3
TESSALONICESI, EPISTOLE I-II AI
… A Tessalonica dovevano abbondare i fannulloni (cf. Act. 17, 5), e alcuni si erano introdotti tra i fedeli, sfruttando magari la generosa carità dei buoni convertiti, lodata da Paolo (II Thess. 1, 3). Non una sola parola, nelle due lettere, può suscitare il sospetto che qualcuno si astenesse dal lavoro per un errore teorico, e precisamente per l'attesa della parusia.
1:4
TESSALONICESI, EPISTOLE I-II AI
il suo diletto Timoteo per confermare ed incoraggiare i cristiani nella fede (3, 2-8; cf. ancora II Thess. 1, 4-6).
1:5
… finale, che ha avuto la sua causa meritoria e formale in quella del Cristo, capo del Corpo Mistico (Rom. 4, 25; I Cor. 15, 12-58). Segue il Giudizio Universale (cf. II Cor. 5, 10; Rom. 2, 16; II Tim. 4, 1). La sorte dei peccatori è appena accennata (cf. II Thess. 1, 5 sgg.) da P., che si dilunga tanto sulla felicità dei giusti. …
1:7
… volte in s. Paolo. 3 volte in I Pt.; ἀποκάλυψις: 26 volte nel Nuovo Testamento) significa «rivoluzione» d'una realtà occulta (mistero) ed ha spesso senso escatologico; qui vale: «manifestazione di Gesù Cristo come sovrano e giudice» (cf. I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7-13; ugual senso del verbo: Lc. 17, 30).
2. Circostanze del g. d. universale. — Il giudice sarà l'Uomo-Dio (Io. 5, 22; Act. 10, 42; Rom. 14, 10; II Cor. 5, 10), che apparirà dall'alto dei cieli, preceduto dalla Croce (Mt. 24, 30), circondato da schiere di angeli e di santi (Mt. 24, 31; Mc. 8, 38; Lc. 9, 26; I Thess. 3, 13; II Thess. 1, 7), in un alone luminoso di nubi e di fuoco (Mt. 25, 30; 26, 64; Mc. 13, 26; 14, 62; Lc. 21, 27; Act. 7, 30; I Thess. 4, 17; II Thess. 1, 8), seduto in un trono di maestà (Mt. 19, 27; …
… 37, 39. Vi equivalgono i termini: « giorno [del Signore o Cristo] » (17 volte in s. Paolo: Act. 2, 20; I Pt. 3, 10, 12; Apoc. 16, 14), « manifestazione » (ἐπιφάνεια: 5 volte nelle epistole pastorali), « rivelazione » (ἐποκάλυψις: I Cor. 1, 7; II Thess. 1, 7; I Pt. 1, 7, 13; 4, 13). È detta anche « visita » (ἐπακοπή: Lc. 19, 44; cf. 1, 68, 78; 7, 16; I Pt. 2, 12 [c. 5, 6]) secondo l'espressione profetica (pēquddāh: Is. 10, 3; …
TESSALONICESI, EPISTOLE I-II AI
È il tema trattato in I Thess. 5, 1-11, ora riesaminato: basti avvicinare II Thess. 1, 7, 10; Mt. 24, 30 sg.; Lc. 21, 28, 31 (F. Spadafora, La fine di Gerusalemme, Rovigo 1951, pp. 93-108). Segue quindi la rettifica che riguarda un particolare del tema suddetto: …
1:8
… Croce (Mt. 24, 30), circondato da schiere di angeli e di santi (Mt. 24, 31; Mc. 8, 38; Lc. 9, 26; I Thess. 3, 13; II Thess. 1, 7), in un alone luminoso di nubi e di fuoco (Mt. 25, 30; 26, 64; Mc. 13, 26; 14, 62; Lc. 21, 27; Act. 7, 30; I Thess. 4, 17; II Thess. 1, 8), seduto in un trono di maestà (Mt. 19, 27; 25, 31; Apoc. 20, 11-12), assistito nell'atto di giudicare dagli Apostoli (Lc. 22, 2), dai martiri e da coloro che osservarono i consigli …
… in coloro ai quali Cristo non è stato predicato» (Denz-U, 1068). Al contrario l'i. propriamente detta, o i. positiva, siccome è dovuta ad ignoranza volontaria o alla cosciente negazione della fede, è gravemente colpevole (cf. Io. 15, 22; Rom. 11, 20; II Thess. 1, 8-10). Qui si tratta soltanto dell'i. positiva, la quale può effettuarsi in diverse maniere:
1:9
… S. Paolo enumera più volte i peccati che escludono dal regno di Dio (Rom. 2, 7-9; I Cor. 6, 9-10; Gal. 5, 19-21; Eph. 5, 5) e richiama al pensiero dei Tessalenicesi la giustizia ultraterrena, per la quale i perseguitati troveranno consolazioni e i persecutori « paenas dabunt in interitu aeterna » (II Thess. 1, 9). S. Pietro con immaginose espressioni preannunzia agli empi, il patimento futuro: « Hi sunt fontes sine aqua et nebulae turbinibus exagitatae quibus caligo tenebrarum reservantur …
… 13; 25, 30) ove è « pianto e stridore di denti » (Mt. 13, 42, 50; 24, 51) perché essi sono esclusi dal Regno di Dio (Lc. 13, 28) per avere respinto l'invito di Dio (Mt. 24, 13; 24, 51; 25, 30; Lc. 14, 24) e del prossimo (Mt. 25, 41-45); cf. II Thess. 1, 9. Nell'orco tenebroso (ὁ ἕδρος τοῦ ἀκόνους, II Pt. 2, 17; Iud. 13) salirà il fumo dei tormenti degli empi (Apoc. 14, 10-11). L'ade-morte per tutti si trasformerà, dopo la risurrezione …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.