God shewed his especial loue towards the Iewes, in that he choise their progenitor Iacob, rather then Esau. 7. Priestes are reprehended, for not offering the best thinges in sacrifice. 10. The old sacrifices shal be reiected, and new farre more excellent shal be offered in al nations.
1The burden of the word of the Lord to Israel by the hand of Malachias.Annunzio pesante del Signore ad Israele per Malachia.THE burden of the word of our Lord to Israel in the hand of Malachie.Onus verbi Domini ad Israël in manu Malachiæ. 2I have loved you, saith the Lord: and you have said: Wherein hast thou loved us? Was not Esau brother to Jacob, saith the Lord, and I have loved Jacob,Io vi amai, dice il Signore, e voi avete detto: Dov'è, che tu ci amasti? non era forse Esaù fratello di Giacobbe? ed io amai Giacobbe,I haue loued you, sayth our Lord: & you haue sayd: Wherin hast thou loued vs? Was not Esau brother to Iacob, sayth our Lord, and I loued Iacob,Dilexi vos, dicit Dominus, et dixistis: In quo dilexisti nos ? Nonne frater erat Esau Jacob ? dicit Dominus: et dilexi Jacob, 3But have hated Esau? and I have made his mountains a wilderness, and given his inheritance to the dragons of the desert.E odiai Esaù, e abbandonai alla solitudine le sue montagne, e il suo retaggio ai dragoni del deserto.but hated Esau? and I layd his mountaines into a wildernes, & his inheritance vnto the dragons of the desert.Esau autem odio habui, et posui montes ejus in solitudinem, et hæreditatem ejus in dracones deserti. 4But if Edom shall say: We are destroyed, but we will return and build up what hath been destroyed: thus saith the Lord of hosts: They shall build up, and I will throw down: and they shall be called the borders of wickedness, and the people with whom the Lord is angry for ever.Che se dirà l'Idumea: Siamo stati distrutti, ma torneremo, e ristoreremo le nostre rovine; ecco quello, che dice il Signore degli eserciti: Costoro edificheranno, ed io distruggerò, e saran chiamati, Regione di empietà, Popolo, contro del quale il Signore è sdegnato in eterno.But if Idumea shal say: We are destroyed, but returning we wil build the thinges that are destroyed: thus sayth the Lord of hosts: These shal build, and I wil destroy: and they shal be called the borders of impietie, and the people with whom our Lord is angrie for euer.Quod si dixerit Idumæa: Destructi sumus, sed revertentes ædificabimus quæ destructa sunt: hæc dicit Dominus exercituum: Isti ædificabunt, et ego destruam: et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in æternum. 5And your eyes shall see: and you shall say: The Lord be magnified upon the border of Israel.Voi ciò vedrete co' vostri occhi, e voi direte: Sia glorificato il Signore oltre i confini d'Israele.And your eyes shal see: and you shal say: Our Lord be magnified vpon the border of Israel.Et oculi vestri videbunt, et vos dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israël.
6The son honoureth the father, and the servant his master: if then I be a father, where is my honour? and if I be a master, where is my fear? saith the Lord of hosts.Il figliuolo rende onore al padre, e il servo al suo padrone; se adunque io son Padre, dov'è l'onore dovuto a me? e se io son il Signore, dov'è il timore dovuto a me, dice il Signore degli eserciti? a voi dico, o sacerdoti, i quali disprezzate il nome mio, e dite: Come abbiam noi disprezzato il nome tuo?The sonne honoureth the father, and the seruant his lord: if then I be the father, where is my honour? and if I be the Lord, where is my feare: sayth the Lord of hosts?Filius honorat patrem, et servus dominum suum. Si ergo pater ego sum, ubi est honor meus ? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus ? dicit Dominus exercituum. Ad vos, o sacerdotes, qui despicitis nomen meum, et dixistis: In quo despeximus nomen tuum ? 7To you, O priests, that despise my name, and have said: Wherein have we despised thy name? You offer polluted bread upon my altar, and you say: Wherein have we polluted thee? In that you say: The table of the Lord is contemptible.Voi offerite sul mio altare un pane sozzo, e poi dite: In che ti abbiam noi sozzato? In questo che voi dite: La mensa del Signore è avvilita.To you ô priests, that despise my name, & haue sayd: Wherin haue we despised thy name? You offer vpon myne altar polluted bread: and you say: Wherin haue we polluted thee? In that you say: The table of our Lord is contemptible.Offertis super altare meum panem pollutum, et dicitis: In quo polluimus te ? in eo quod dicitis: Mensa Domini despecta est. 8If you offer the blind for sacrifice, is it not evil? and if you offer the lame and the sick, is it not evil? offer it to thy prince, if he will be pleased with it, or if he will regard thy face, saith the Lord of hosts.Se voi offeriste ad essere immolato un animale cieco, non sarebbe cosa mal fatta? se n'offeriste uno zoppo, o mal sano, non sarebb'ella cosa mal fatta? offeriscila al tuo governatore, e vedi se a lui sarà grata, e se egli ti accoglierà benignamente, dice il Signore degli eserciti.If you offer the blind to be immolated, is it not euil? and if you offer the lame and the •eble is it not euil? offer it d to thy prince if it shal please him, or if he wil receiue thy face, sayth the Lord of hosts.Si afferatis cæcum ad immolandum, nonne malum est ? et si offeratis claudum et languidum, nonne malum est ? offer illud duci tuo, si placuerit ei, aut si susceperit faciem tuam, dicit Dominus exercituum. 9And now beseech ye the face of God, that he may have mercy on you, (for by your hand hath this been done,) if by any means he will receive your faces, saith the Lord of hosts.E voi adesso pregate dinanzi a Dio, affinchè egli abbia di voi pietà; perocché da voi sono state fatte tali cose; chi sa, che egli non vi accolga benignamente, dice il Signore degli eserciti.And now besech ye the face of God, that he may haue mercie on you (for by your hand hath this bene done) if by any meanes he wil receiue your faces, saith the Lord of hosts.Et nunc deprecamini vultum Dei ut misereatur vestri (de manu enim vestra factum est hoc), si quomodo suscipiat facies vestras, dicit Dominus exercituum.
10Who is there among you, that will shut the doors, and will kindle the fire on my altar gratis? I have no pleasure in you, saith the Lord of hosts: and I will not receive a gift of your hand.Chi è tra voi, che chiuda le porte, e accenda il fuoco sul mio altare gratuitamente? l'affezione mia non è per voi, dice il Signore degli eserciti; ed io non accetterò doni di vostra mano;Who is there among you, that wil shut the doores, & wil kindle fire on my altar for naught? I haue no wil in you, sayth the Lord of hosts: and gift I wil not receiue of your hand.Quis est in vobis qui claudat ostia, et incendat altare meum gratuito ? non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra. 11For from the rising of the sun even to the going down, my name is great among the Gentiles, and in every place there is sacrifice, and there is offered to my name a clean oblation: for my name is great among the Gentiles, saith the Lord of hosts.Perocché da levante a ponente, grande è il nome mio tralle genti, e in ogni luogo si sacrifica, e si offerisce al nome mio obblazione monda, perchè grande è il nome mio tralle genti, dice il Signore degli eserciti.For from the rising of the sunne euen to the going downe, great is my name among the Gentils, & in euerie place there is sacrificing, and there is offered to my name a cleane oblation: because my name is great among the Gentils, sayth the Lord of hosts.Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur: et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum. 12And you have profaned it in that you say: The table of the Lord is defiled: and that which is laid thereupon is contemptible with the fire that devoureth it.Ma voi l'avete profanato con dire: La mensa del Signore è contaminata, e quello, che vi si mette sopra, è cosa vile insieme col fuoco, che lo consuma.And you haue polluted it in that you say: The table of our Lord is contaminated: and that which is layd therupon, is contemptible with the fyre, that deuoureth it.Et vos polluistis illud in eo quod dicitis: Mensa Domini contaminata est, et quod superponitur contemptibilis est, cum igne qui illud devorat. 13And you have said: Behold of our labour, and you puffed it away, saith the Lord of hosts, and you brought in of rapine the lame, and the sick, and brought in an offering: shall I accept it at your hands, saith the Lord?E voi dite: Ecco il resto de' travagli, e vi soffiate sopra, dice il Signore degli eserciti, e portate ostie zoppe, e mal sane, e mi portate obblazione delle vostre rapine: accetterò io queste cose dalle vostre mani? dice il Signore.And you haue sayd: Loe of labour, and you puffed at it, sayth the Lord of hosts, and you brought in of robberies the lame & the sicke, and brought in a gift: Why, shal I receiue it of your hand, sayth our Lord?Et dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum: et intulistis de rapinis claudum et languidum, et intulistis munus: numquid suscipiam illud de manu vestra ? dicit Dominus.
14Cursed is the deceitful man that hath in his flock a male, and making a vow offereth in sacrifice that which is feeble to the Lord: for I am a great King, saith the Lord of hosts, and my name is dreadful among the Gentiles.Maledetto l'ingannatore, che ha nel suo gregge un animale senza difetto, ed avendo fatto un voto, ne offerisce uno malato al Signore; perocché un Re grande son io, dice il Signore degli eserciti, e tremendo è il mio nome tralle nazioni.Cursed is the deceitful, that hath in his flocke a male, and making a vow immolateth the feeble to our Lord: because I am a great King, sayth the Lord of hosts, and my name is dreadful among the Gentils.Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum et, votum faciens, immolat debile Domino: quia rex magnus ego, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus.
1:1
Year of the World about 3604, Year before Christ 400.
Calmet
Malachias, "the angel of the Lord." St. Jerome always reads Malachi, "my angel." Septuagint, "his angel;" whence Origen infers, that this was an angel incarnate. (Calmet)
1:2
Haydock
Loved us. So they thought, (Theodoret) and perhaps spoke. (Haydock)
Challoner
Jacob. I have preferred his posterity, to make them my chosen people, and to load them with my blessings, without any merit on their part, and though they have been always ungrateful; whilst I have rejected Esau, and executed severe judgments upon his posterity. Not that God punished Esau or his posterity beyond their deserts, but that by his free election and grace he loved Jacob, and favoured his posterity above their deserts. See the annotations upon Romans ix. (Challoner)
Worthington
Neither deserved any thing. God's choice was gratuitous, both with respect to the fathers and their offspring. (Worthington)
1:3
St. Augustine
Esau, perceiving the evil which was already in him, and would appear afterwards; (St. Jerome and Theodoret) or rather he was a figure of the reprobate, though not of course one himself. (St. Augustine)
Calmet
A person is said to hate what he loves less. Esau's privileges were transferred to his brother, who enjoyed a much finer country, and was chosen for God's peculiar inheritance. (Calmet)
Temporal blessings are here specified.
Haydock
Dragons. Septuagint, "houses;" so that they shall be deserted. (Haydock)
Edom was ravaged by Nabuchodonosor. The people retired into the cities, from which the Jews were driven. Yet afterwards they rebuilt their own habitations.
1:4
Calmet
Down, by the Machabees, who forced the people to receive circumcision, 1 Machabees 5:3. (Calmet)
Haydock
At that time the Jews were more pious, and glorified God. (Haydock)
Worthington
Ever. God's gratuitous love appears in his leaving Edom in captivity, and restoring the Jews. (Worthington)
1:6
Calmet
Father. God sometimes took this title, Exodus 4:32. But he was oftener represented as a master; and the old law was a law of fear. (Calmet)
Juvenal xiv
Servant et metuunt jus. (Juvenal xiv.)
1:7
Worthington
By vile presents they shew their contempt of God. (Worthington)
1:8
Calmet
Lame. The victims must be without defect, Leviticus 22:21. Those of the Jews were also rendered inadmissible by their evil dispositions, Aggeus 2:14. It is surprising, that after such scourges they should not have been more upon their guard. The negligence of the sacred ministers, is a sure sign of faith being extinct. (Calmet)
Clement of Alexandria
Pagans often thus treated their idols. (Clement of Alexandria, Strom. vi.)
Calmet
Prince: the governor sent by the Persians. If you dare not make such presents to men of eminence, how shall I accept them? (Calmet)
Worthington
How dare you offer them to me? (Worthington)
1:10
Calmet
Gratis? Are you not well paid? Why then perform you not your duty exactly? (Calmet)
Calmet
Septuagint, "Wherefore also among you shall the doors be shut, and my altar is not enkindled for nought," (Haydock) as if God menaced the Jews with the rejection of the temple, as the sequel does. (Calmet)
Worthington
Pleasure. Many other prophets had foretold the reprobation of the synagogue, but none more plainly. The reason is also assigned, viz., the ingratitude and repeated sins of the people, on which account the Gentiles of all countries shall be chosen. (Worthington)
1:11
Haydock
Sacrifice. Protestant, "incense." (Haydock)
Challoner
Clean oblation. The precious body and blood of Christ in the eucharistic sacrifice. (Challoner)
This is denoted by the very word mincha, the offering of flour and wine. (Calmet) See St. Justin Martyr, Dialogue with Trypho; St. Irenaeus, Against Heresies 4:32.; St. Augustine, City of God 18:35.)
"We pollute this bread, that is the body of Christ, when we approach the altar unworthily." (St. Jerome 5:7.)
Calmet
This sacrifice is always pure, though the priest or receiver be otherwise. (Calmet)
Menochius
Hence it is always clean. (Council of Trent, session XXII. ch. I.) (Menochius)
Calmet
It is offered daily throughout the world. The Jews see the completion of this prediction, and are vexed; they strive to elude its force. Though enemies, they bear about these proofs of our faith, and of their own condemnation. (Calmet)
Worthington
God not only changed his people, but instituted a better sacrifice. Instead of the former needy elements, (Galatians 4.) which were often defiled by the sins of the offerers, He instituted the sacrifice of his own Body and Blood, under the appearance of bread and wine, as St. Chrysostom (in Psalm 95.), Theodoret, etc., prove against all opponents. A sacrifice different from any offered by the Jews, who could offer only at Jerusalem, (Deuteronomy 16.) is clearly specified, as many have demonstrated. (Worthington)
Haydock
Christ's bloody sacrifice on the cross was performed on Calvary, and not among the Gentiles. What sacrifice can Protestants now produce? (Haydock)
1:12
Calmet
It. The priests complain that all is burnt, (Grotius) or rather they treat sacred things with contempt. (Calmet)
Menochius
They falsely pretend that they give their best, being poor. (Menochius)
1:13
Challoner
Behold of our labour, etc. You pretended labour and weariness, when you brought your offering; and so made it of no value, by offering it with an evil mind. Moreover, what you offered was both defective in itself, and gotten by rapine and extortion. (Challoner)
Worthington
These were two defects. (Worthington)
Hebrew, "what fatigue, or if we change one letter, and read (Calmet) mothlae, (Haydock) it stinks, and you." etc. Some copies of [the] Septuagint, Arabic, etc., "I blew them away," with disgust.
Rapine. Ecclesiasticus 34:24.
Calmet
Offering. Mincha, ver. 11. (Calmet)
Pliny
Such victims and presents as are lame or strange, are rejected. (Pliny, [Natural History?] 8:45.)
1:14
Virgil
Male. So better things are styled mascula thura. (Virgil; Pliny, [Natural History?] 12:14.)
Calmet
It was unlawful to offer a female by vow, but not out of devotion, Leviticus 22:18, 23. (Calmet)
King. So the Persian monarchs were called.
Haydock
Dreadful. Greek, "Epiphanes." (Haydock)
1:2
I have loved Jacob, etc.... I have preferred his posterity, to make them my chosen people, and to lead them with my blessings, without any merit on their part, and though they have been always ungrateful; whilst I have rejected Esau, and executed severe judgments upon his posterity. Not that God punished Esau, or his posterity, beyond their desert: but that by his free election and grace he loved Jacob, and favoured his posterity above their deserts. See the annotations upon Rom. 9.
1:11
A clean oblation.... Viz., the precious body and blood of Christ in the eucharistic sacrifice.
1:13
Behold of our labour, etc.... You pretended labour and weariness, when you brought your offering; and so made it of no value, by offering it with an evil mind. Moreover, what you offered was both defective in itself, and gotten by rapine and extortion.
1:2
Gods peculiar loue was first shewed to the Israelits in preferrīg their progenitor Iacob and them his issue befor Esau & his of spring, though in them there vvas no difference at al, the one neither deseruing more, nor lesse then the other, but of his mere mercie electing the one and iustly reiecting the other. vvherof see the Annot. Rom. 9.
1:3
Concordanza Rom. 9. v. 1•.
1:4
Againe lastly the same special vndeserued loue vvas shevved. in that the Idumeans subdued by the Chaldees remained in captiuitie, but the Israelites were novv reduced into their countrie.
1:7
Those that offer ba•• and contemptible thinges to God shew that they esteme litle of God. and so by their •ct dispise and contemne him. d If you dare not offer your worse thinges to your temporal prince, hovv dare you offer them to God?
1:10
10. I haue no vvil in you.] Manie Prophets (as vve haue often noted) did foreshevv the reiection of the Ievves, and vocation of the Gentils: but none Reiection of the Ievves and vocation of the Gentils. more plainly then this here; by vvhom God expresly sayth. I haue no vvil in you: and I vvil not receiue gift of your hand. The reason is also explicated in this chapter, because God most peculiarly louing them, they vvere stil vngratful, and disspised him, committing sinnes vpon sinnes And therfore in their place, he would bring in the Gentils: and that not anie one, or fevv nations, but al from the rising of the sunne, to the going downe therof, should sovvner or later come into his Church.
1:11
11. In euerie place there is sacrificing.] God not only changed, and multiplied Al old sacrifices abolished, and the sacrifice of Christs bodie & bloud prophecied. his people, but also changed, and bettered his Sacrifice. For in place of sacrificing cattel, birdes, and other weake and poore creatures, vvhich vvere not able Gal. 4. v. 9. to purge sinnes, and vvere also polluted oftentimes by the sinnes of them that offered the same, God here promiseth a most effectual, pure, & excellent daylie Sacrifice, to continevv perpetually in al places of his Church, that can not be polluted. VVhich accordingly our Blessed Redemer and Sauiour instituted, of his ovvne bodie and bloud, in the formes of bread and vvine. As al ancient Fathers proue, by this place amongst others. So S. Iustinus Martyr teacheth, in dialogo cum Triphone. S Cyprian. li. 4. • 18. aduersus Iudaeos: S. Damascen. li 4. Proued by the fathers. c. 14 de •ide Orthodoxa. S. Ierom, S. Theodoret, and S. Cyril in their commentaries vpon this place. S. Augustin li 18 c. 35. de ciuit. S. Chrysostom in Ps. 95. and Orat. 2. contra Iudaeos. shevving plainly, and vrging the Ievves, and al oppugners of And reasons deduced from the scriptures. this Catholique beleefe and doctrine, that this prophecie is no otherwise fulfilled, but in the daylie Sacrifice of the Church. For that here is prophecied an other Sacrifice, distinct and different from the Ievves sacrifices: neither vvere sacrifices offered in al the vvorld. neither could be ordinarily offered out of Ierusalem. But of this most sacred Mysterie, and particularly that it is here prophecied, Deut. 16. here is so much published by ancient and late vvriters, that more nedeth not to be here added.
Concordanza Psal. 11•.
1:13
Tvvo defectes vvere in their sacrifices: they offered that vvhich they gotte by robberie, or extorsion:
and not the best, but vvorse part therof.
1:1
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… the one that they may in every place be lifted up holy; and that they may lay hold of the discipline of Christ, lest the Lord at any time be angered; and that the Word may gain credence by action, as was the case with that which was given in the hand of a prophet; the other, that they be not swift to shed blood, nor to run to evil,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans the-argument
… But if they have a different order in the Bibles, that is nothing wonderful, since the twelve Prophets, though not exceeding one another in order of time, but standing at great intervals from one another, are in the arrangement of the Bible placed in succession. Thus Haggai and Zachariah and the Messenger
1:2
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.21.2
… that the one also should be under bondage, but the other free; but [that both should be] of one and the same father. Our God, one and the same, is also their God, who knows hidden things, who knoweth all things before they can come to pass; and for this reason has He said, “Jacob have I loved, but Esau have I hated.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.12
… And divine Scripture says the same of the Father; ‘The Righteous Lord loveth righteousness; Thou hatest all them that work iniquity ,’ and ‘The Lord loveth the gates of Sion, more than all the dwellings of Jacob ;’ and, ‘Jacob have I loved, but Esau have I hated
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 124.8
… “If we once admit that, when one vessel is made to honour and another to dishonour, this is due to antecedent causes; why may we not revert to the mystery of the soul and allow that it is loved in one and hated in another because of its past actions, before in Jacob it becomes a supplanter and before in Esau it is supplanted?”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 133.9
… Shall the thing formed say unto him that formed it, Why hast thou made me thus? Hath not the potter power over the clay, of the same lump to make one vessel unto honour and another unto dishonour?” Bring a yet graver charge against God and ask Him why, when Esau and Jacob were still in the womb, He said: “Jacob have I loved, but Esau have I hated.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 78.8
… and I do not presume to pretend that my house is better than the ark of Noah, in which among eight persons one was found a castaway; or better than the house of Abraham, regarding which it was said, “Cast out the bondwoman and her son;” or better than the house of Isaac, regarding whose twin sons it was said, “I loved Jacob, and I hated Esau;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 98
… “Jacob have I loved, but Esau have I hated.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 1.10
… But those who are born within the family, of the womb of the mother herself, and then neglect the grace they have received, are like Isaac’s son Esau, who was rejected, God Himself bearing witness to it, and saying, "I loved Jacob, and I hated Esau;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 2.15
… makes to differ who—of those who are not yet born, and who have not yet done any good or evil, that His purpose, according to the election, might stand not of works, but of Himself that calleth—said, The older shall serve the younger, and commending that very purpose afterwards by the mouth of the prophet, said, “Jacob have I loved, but Esau have I hated.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.7
… and what in the same elder, equally as yet unborn, He could have rejected; concerning whom, on this account, the prophetic testimony is recorded, although declared long subsequently, “Jacob have I loved, and Esau have I hated,”’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 58.4
… “Alienated are sinners from the womb.” What is this? Let us search more diligently: for perhaps he is saying this, because God hath foreknown men that are to be sinners even in the wombs of their mothers. For whence when Rebecca was yet pregnant, and in womb was bearing twins, was it said, “Jacob I have loved, but Esau I have hated”?
1:3
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 11.10
… But where have we evil of good figured? Rebecca, Isaac’s wife, was a free woman: read, She bare twins; one was good, the other evil. Thou hast the Scripture openly declaring by the voice of God, “Jacob have I loved, but Esau have I hated.”
1:6
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 1.31
… Lord, and you say well, for so I am,” but in another passage, “I call you no longer servants, for the servant knoweth not what is the will of his master, but I call you friends,” because “you have continued with Me in all My temptations.” They, then, who live according to fear, which God exacts from those who are not good servants, as we read in Malachi,
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 18
… There is then on the one hand a natural glory, as light is the glory of the sun; and on the other a glory bestowed judicially and of free will ‘ ab extra ’ on them that are worthy. The latter is twofold. “A son,” it is said, “honoureth his father, and a servant his master.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 20
… For no sooner were they created than bondage was commenced. The heavenly bodies exercise no rule over one another, for they are unmoved by ambition, but all bow down to God, and render to Him alike the awe which is due to Him as Master and the glory which falls to Him as Creator. For “a son honoureth his father and a servant his master,”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.61
61. How can it be right to pass by Malachi, who at one time brings bitter charges against the priests, and reproaches them with despising the name of the Lord,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 14
… and what Esdras charges. How then did [the people] receive him? And how no man enquired of the Lord, inasmuch as they [the priests] themselves also transgressed, and knew it not even themselves?
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 52.7
Be obedient to your bishop and welcome him as the parent of your soul. Sons love their fathers and slaves fear their masters. “If I be a father,” He says, “where is mine honour? And if I am a master where is my fear?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.4
… as, for instance, we have that statement, “I have nourished and brought up children, and they have rebelled against me;” and that other, “I have said, Ye are gods; and all of you are children of the Most High;” and this again, “If then I be a Father, where is mine honour? and if I be a Master, where is my fear?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.9
… Of which fear and love the Lord in chiding some shows what is befitting for each one: “A son knoweth his own father, and a servant feareth his lord: And if I be a Father, where is My honour: and if I be a Lord, where is my fear?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.13
… And therefore there is a twofold stage of fear. The one for beginners, i.e., for those who are still subject to the yoke and to servile terror; of which we read: “And the servant shall fear his Lord;”
1:7
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 22.7
7. Also the blessed David shall advise thee the meaning of this, saying, Thou hast prepared a table before me in the presence of them that afflict me . What he says, is to this effect: Before Thy coming, the evil spirits prepared a table for men
Ecumenical Councils The XXX Canons of the Holy and Fourth Synods, of Chalcedon 6
… no one will forget that the Prophet Malachi complains how in his days there were those who deemed “the table of the Lord contemptible” and said of his worship “what a weariness is it.” (
1:10
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 28
… and I shall not accept your sacrifices at your hands: for from the rising of the sun unto its setting My name shall be glorified among the Gentiles; and in every place a sacrifice is offered unto My name, even a pure sacrifice: for My name is honoured among the Gentiles, saith the Lord; but ye profane it.’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 41
… ‘I have no pleasure in you, saith the Lord; and I will not accept your sacrifices at your hands: for, from the rising of the sun unto the going down of the same, My name has been glorified among the Gentiles, and in every place incense is offered to My name, and a pure offering: for My name is great among the Gentiles, saith the Lord: but ye profane it.’
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 117
… But He utterly rejects those presented by you and by those priests of yours, saying, ‘And I will not accept your sacrifices at your hands; for from the rising of the sun to its setting my name is glorified among the Gentiles (He says); but ye profane it.’
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.17.5
… “I have no pleasure in you, saith the Lord Omnipotent, and I will not accept sacrifice at your hands. For from the rising of the sun, unto the going down [of the same], My name is glorified among the Gentiles, and in every place incense is offered to My name, and a pure sacrifice; for great is My name among the Gentiles, saith the Lord Omnipotent;”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 5
… as He says through the angel Malachi, one of the twelve prophets: “I will not receive sacrifice from your hands; for from the rising sun unto the setting my Name hath been made famous among all the nations, saith the Lord Almighty: and in every place they offer clean sacrifices to my Name.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.22
… “I have no pleasure in you, saith the Lord; neither will I accept your offerings: for from the rising of the sun, even unto the going down of the same, my name shall be great among the Gentiles; and in every place sacrifice shall be offered unto my name, and a pure offering”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 4.1
… “I have no pleasure in you, saith the Lord, neither will I accept your sacrifices at your hands. For from the rising of the sun, even unto the going down of the same, my name shall be great among the Gentiles; and in every place a sacrifice is offered unto my name, even a pure offering”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.17
… Because from the rising of the sun, even unto the going down of the same, my name is glorified among the Gentiles; and in every place odours of incense are offered to my name, and a pure sacrifice, because great is my name among the nations, saith the Lord.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.25
… For now that the one Church in Judæa is cast off, the Churches of Christ are increased over all the world; and of them it is said in the Psalms, Sing unto the Lord a new song, His praise in the Congregation of Saints . Agreeably to which the prophet also said to the Jews, I have no pleasure in you, saith the Lord Almighty
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.8
… “I have no pleasure in you, saith the Lord of hosts, neither will I accept an offering at your hand. For from the rising of the sun even unto the going down of the same, my name is great among the Gentiles: and in every place incense is offered unto my name, and a pure offering.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.35
… For from the rising even to the going down of the sun, my name is great among the nations; and in every place sacrifice shall be made, and a pure oblation shall be offered unto my name: for my name shall be great among the nations, saith the Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 35.7
… let him produce that by which himself also may be vanquished. I read another prophet, and I find the Lord speaking to the Jews: “I have no pleasure in you, saith the Lord, nor will I accept sacrifice at your hands: for from the rising of the sun even to his going down, a pure sacrifice is offered to my name.”
1:11
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 3
“Honour widows that are widows indeed.” Be the friend of orphans; for God is “the Father of the fatherless, and the Judge of the widows.” Do nothing without the bishops; for they are priests, and thou a servant of the priests. They baptize, offer sacrifice,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVII 1
… For, “from the rising of the sun even to the setting my name has been glorified among the Gentiles, and in every place incense is offered to my name, and a pure sacrifice;”
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 34
And the churches, too, will wail with a mighty lamentation, because neither “oblation nor in cense” is attended to, nor a service acceptable to God;
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 4
… neither there alone was the feast to be celebrated, but wherever God willed it to be. Now He willed it to be in every place, so that ‘in every place incense and a sacrifice might be offered to Him
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… which is not in one place only, for not one place alone keeps the feast; but ‘into all the earth their song has gone forth, and to the ends of the world their words.’ And the sacrifice is not offered in one place, but ‘in every nation, incense and a pure sacrifice is offered unto God
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.25
… and of them it is said in the Psalms, Sing unto the Lord a new song, His praise in the Congregation of Saints . Agreeably to which the prophet also said to the Jews, I have no pleasure in you, saith the Lord Almighty ; and immediately afterwards, For from the rising of the sun even unto the going down of the same, My name is glorified among the Gentiles
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.20
… for My name shall be great among the heathen, saith the Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.87
… Hearken to the Lord speaking through His prophet: "From the rising of the sun, even unto the going down of the same, my name shall be great among the Gentiles; and in every place incense shall be offered unto my name, and a pure offering; for my name shall be great among the heathen, saith the Lord of hosts."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Correction of the Donatists 1
… The law of God declared, "In thy seed shall all the nations of the earth be blessed." The Lord said by the mouth of His prophet, "From the rising of the sun, even unto the going down of the same, a pure sacrifice shall be offered unto my name: for my name shall be great among the heathen."
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.13
… For thou art a priest for ever after the order of Melchisedek . Of this bread the show-bread was an image . This surely is that pure and bloodless sacrifice which the Lord through the prophet said is offered to Him from the rising to the setting of the sun
1:13
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.61
… yet offering these in fulfilment of a vow to the King of the universe, to wit, the lame and the sick, and the deformed, which are utterly profane and loathsome.
1:14
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 2.30
… and closing his eyes, that he may not see unrighteousness: this man shall dwell in the lofty cavern of the strong rock; bread shall be given him, and his water shall be sure. Ye shall see the King with glory.” Likewise in Malachi: “I am a great King, saith the Lord, and my name is illustrious among the nations.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 32
… but if, having this only, they brought it, they were accepted. For this cause Cain also was blamed, not because he offered worthless things, but because they were the most worthless he had. “Accursed” (it is said) “is he which hath a male, and sacrificeth unto God a corrupt thing.” (
1:1
1. ONUS VERBI DOMINI AD ISRAEL. — «Onus,» id est tristis et onerosa prophetia, uti jam saepius dixi; cujus horrorem temperat dicens, «ad Israel,» q. d. Deus in ore meo posuit hoc onus, ut eo quasi deportem illud ad Israel, eique illud promam et exponam. Israelem enim ut filium suum amat Deus, ideoque eum hoc onere corripit et castigat. Aptius ergo magisque proprie hebraeum אל el, Noster vertit, ad Israel, quam Tigurina, contra Israel. AD ISRAEL. — Ad duas tribus, videlicet Juda et Benjamin. Hae enim solae, decem tribubus in Assyriam abductis, sibi priscum et avitum Israelis nomen vindicaverunt, praesertim quia multi ex Israel, id est ex decem tribubus, vel reliqui, vel profugi junxerunt se duabus jam dictis, et in eamdem cum iis gentem et rempublicam coaluere, uti dixi in Zacharia. Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo et Lyranus. Ubi moraliter disce Israel, id est validos cum Deo, et per Deum esse non posse nisi eos, qui unionem et societatem fraternam colant; invalidi enim et inermes sunt, qui sibi solis praefisi, a fratrum et sociorum consortio et auxilio se segregant. Scitum est illud: «Concordia res parvae crescunt, discordia res magnae dilabuntur.» IN MANU MALACHIAE, — id est per Malachiam quasi manum, id est organum et instrumentum. Os ergo hic vocatur manus per catachresim: quia manus est organum organorum, ut ait Philosophus. Moraliter, disce hic eum qui de vitiis vel erroribus tuis te corripit vel castigat, esse Malachiam, id est angelum, ac quasi angelum a Deo coelitus tibi missum, imo coeleste oraculum, munusque ingens tibi deferentem, a te reverenter suscipi, coli et amari debere. Qui itaque corripit alium, cogitet se angeli Dei vices obire; ac proinde ministerium hoc divinum expleat angelice, id est sine ira, aliave passione, sincere, imperturbate, modeste, leniter ostendendo viscera charitatis et compassionis, sicuti angeli compatiuntur humanae infirmitati et ignorantiae, quae ad plenum perspecta habent, dum homines corripiunt, juxta illud documentum Apostoli, Galat. vi, 1: «Vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis, considerans te ipsum, ne et tu tenteris.» Vide ibi dicta. Vicissim qui corripitur cogitet se ab angelo corripi, ab eoque sibi hoc onus castigationis, esto duriusculum, jussu Dei imponi, ideoque ei gratias agat; uti faciebat S. Carolus Borromaeus, qui praeter alios, duos ex professo sacerdotes graves constituerat, omnium actionum suarum inspectores et censores. Illis enim hoc officii dederat, ut jugiter in omnia verba et facta sua invigilarent, notarentque sicubi quid peccaret, de eoque libere et sincere sese admonerent, quos benigne audiebat; et monitus de errore quopiam, illico eum corrigebat: ita habet Vita ejus, lib. VIII, cap. xvi. Nimirum idipsum didicerat ab antecessore suo S. Ambrosio, qui, ut habet ejus Vita, monitus a quopiam, monitori gratias agebat, dictitans se ingens ab eo accepisse beneficium. Vere dixit Sapiens Prov. xxvii, 5: «Melior est manifesta correptio, quam amor absconditus. Meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula blandientis.» Et cap. ix, 8: «Argue sapientem, et diliget te.» Et Ecclesiastes cap. vii, 6: «Melius est a sapiente corripi, quam stultorum adulatione decipi.» Ex adverso superbi, quia insipientes sunt, «cum se impeti redargutione concipiunt, gladium persecutionis credunt,» ait S. Gregorius lib. X Moral. cap. iii. Quin et Sapiens: «Qui odit, ait, increpationes, insipiens est,» Prov. xii, 1. «Non amat pestilens eum qui se corripit: nec ad sapientes graditur,» Prov. xv, 12. Et vers. 10: «Qui increpationes odit, morietur.» Et vers. 32: «Qui abjicit disciplinam, despicit animam suam: qui autem acquiescit increpationibus, possessor est cordis.» Hoc est quod lugentes angeli edicunt Jerem. li, 9: «Curavimus Babylonem, et non est sanata: derelinquamus eam.» Nam «qui non vult corripi, non vult corrigi. Et qui odit correptionem, vestigium,» id est certum indicium, «est peccatoris,» id est peccatis affixi, obstinatique instar diaboli, Eccli. xxi, 7. Quocirca S. Basilius in Regul. brevior. Reg. 159: «Qui hujusmodi est, inquit, hujus conversatio inter reliquos fratres perniciosa est.» Unde idem alibi jubet eos quasi pestes a congregatione segregari. Idem, Regul. 158: Sicut, ait, infirmus anxius de salute corporis, libenter suscipit quidquid ordinat medicus, licet acerba sit et aspera curationis ratio; sic humilis, et qui vere salutem animae desiderat, prompte et hilariter suscipit correptionem, quantumvis mordacem et acrem. Scripsit hac de re Galenus librum De Cognoscendis curandisque animi morbis, ubi docet, sicut unica aegroti spes recuperandae sanitatis sita est in medico, ita totam salutis spem consistere in eo, si quis quaerat et inveniat virum virtute et prudentia praeditum, illique se totum instruendum, corrigendum et formandum tradat, illique credat, non sibi, etiamsi defectus quos ipse notat, in se non videat. Hoc est quod ait Eccli. xx, 4: «Quam bonum est correptum manifestare poenitentiam?» Ita fecit S. Petrus correptus a S. Paulo, Galat. ii, 11, Theodosius imperator ob caedem Thessalonicensium correptus a S. Ambrosio, uti refert Histor. Tripart. part. II, lib. VII, cap. vi. In Chronicis Ordinis Cisterciensis narratur, olim in monasterio Clarevallensi pium hunc fuisse morem, ut si quis ab alio de aliquo defectu moneretur, vel reprehenderetur, illico reprehensus pro reprehendente, in gratiarum actionem recitaret orationem Dominicam. DILEXI VOS. — Opponit Deus Esau Jacobo, per quod hunc dilexerit, illum odio habuerit. Per Jacob intellige familiam potius, quam personam Jacob, puta ejus posteros, scilicet Jacobaeos: sic per Esau intellige Idumaeos, Esau posteros. Porro dicit: Dilexi in praeterito, non in praesenti diligo, q. d. inquit S. Hieronymus: Olim dilexi Jacobaeos, cum me colerent et redamarent: at jam cum me aversentur, ego pariter eos aversor. Nam «amare non redamantem, est amoris impendia perdere.» Verum alii melius דלכי dilexi exponunt per omnem temporis differentiam, q. d. Jacob dilexi, diligo et diligam. Sic enim Hebraei saepe per unam temporis differentiam, caeteras omnes significant. Id ita esse patet ex eo, quod hisce verbis arguit praesentes Judaeos, eo quod amori suo non respondeant, sed amori rependant odium, q. d. Ego vos ab olim dilexi: nam sicut patres vestros dilexi, ita et vos filios eorum diligo. Alioqui enim excepissent Judaei, dicendo: Quid ad nos quod patres nostros dilexeris, cum nos ipsos oderis? Porro dilectio Dei est efficax, et fons omnis boni et doni: ex amore enim et benevolentia nascitur omnis beneficentia. Dilexi ergo vos, ideoque ex Aegyptia servitute eduxi, in Synagogam meam elegi, legem de coelo dedi, vos manna pavi, columna ignis et nubis per desertum deduxi, victorias miraculosas vobis de hostibus dedi, in Chanaan vos deduxi, firmavi, protexi, alui, ditavi; regibus, prophetis, bonisque omnibus vos cumulavi. ET DIXISTIS. — Hebraeum vau est conversivum, cujus officium est vertere praeteritum in futurum. Unde Vatablus vertit, et dicetis; Chaldaeus, quod si dixeritis. Hucusque enim hoc non dixerunt, quia necdum audierant a Deo: «Dilexi vos;» sed eo audito obstrepere coeperunt, ac dicere: IN QUO DILEXISTI NOS? — Quo signo, quo dono, quo beneficio tuam in nos dilectionem ostendisti? Vide hic insignem populi ingratitudinem, qua non tantum tot Dei beneficiis ingrati sunt, sed et eorum obliti, adeo ut ea non agnoscant; perinde ac si Deus eis peregrinus esset, nec quidquam boni unquam contulisset; cum tamen ex libris Mosis, Judicum, Josue, Regum et caeteris S. Scripturae constaret innumera, et maxima eos a Deo dona percepisse. Hoc est quod eis improperat Psaltes Psalm. lxxvii, 11: «Obliti sunt benefactorum ejus, et mirabilium ejus quae ostendit eis.» Huic ingratorum quaestioni respondet Deus, aitque:
1:2
2 et 3. NONNE FRATER ERAT ESAU JACOB (isque gemellus ex eodem partu?) ET (tamen) DILEXI JACOB, ESAU AUTEM ODIO HABUI? — Ita et Syrus, et Arabicus uterque, q. d. Jacob cum suis posteris Jacobaeis praeelegi, et praedilexi prae Esau et posteris ejus Idumaeis. Idque primo, cum de utroque adhuc in utero matris Rebeccae existente, ideoque ante omne eorum meritum vel demeritum dixi et praedixi matri: «Major serviet minori,» puta Esau Jacobo, Gen. xxv, 23; ubi adverte odium hoc Esau non fuisse proprium et formale (nec enim Deus odisse poterat Esau antequam peccaret), sed tantum minorem amorem, quod scilicet Esau postponeretur Jacobo, eique in donis cederet et subjiceretur. Sic Genes. xxix, 31, pro eo quod Noster vertit: «Videns autem Dominus quod (Jacob) despiceret Liam,» Hebraeus, Chaldaeus et Septuaginta habent: Videns autem Dominus quod odio haberetur Lia; ubi neglectus Liae, ejusque minor amor quam Rachelis, vocatur odium: nec enim Jacob proprie oderat Liam, quam ut conjugem amabat et alebat. Secundo, cum Judaeos praetuli Idumaeis, dando Judaeis meam legem, Ecclesiam, templum, Prophetas, regnum, etc., eisque subjiciendo Idumaeos. Tertio et maxime ad rem praesentem, cum Judaeos Babylone liberavi, Idumaeos in gratiam vestri ibidem captivos dereliqui; unde explicans subdit: «Et posui montes ejus solitudinem,» etc. Nota ex S. Hieronymo, Theodoreto, Lyrano, Vatablo, Aria, Ribera et aliis, Malachias ad litteram loquitur non de praedestinatione Jacob, et reprobatione Esau, q. d. Jacob et Jacobaeos praedestinavi, Esau vero et Idumaeos reprobavi et gehennae addixi; nam hoc constat esse falsum: quia multi Jacobaei damnati sunt, et multi Idumaei, ut Job cum suis amicis, salvati: sed loquitur de praeelectione Jacob prae Esau ad bona temporalia. Respicit enim ad illud matri utriusque, praegnanti adhuc, promissum Gen. xxv, 23: «Duae gentes sunt in utero tuo, et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et major serviet minori,» puta Esau serviet Jacobo, et Idumaei Jacobaeis; qui locus manifeste loquitur de praeelectione ad dominium temporale, non spirituale. Sensus ergo est, q. d. Dilexi vos, o Judaei, magis quam Idumaeos fratres vestros, cujus rei hoc vobis do signum et argumentum: cum tam vos quam Idumaeos, propter multiplicia peccata, Chaldaeis vastandos tradidissem, ego vos diligens, pristinamque in patres vestros dilectionem conservans, paulo post e captivitate reduxi, et in patriam restitui: Idumaeos vero, quia fuerunt vestri hostes, in gratiam vestri in ea reliqui, eorumque terram in solitudinem redactam, draconibus habitandam dedi. Hunc esse sensum litteralem et genuinum patet ex sequentibus. Ex quo allegorice Apostolus Rom. ix, 13, assurgit ad praedestinationem et praeelectionem ad bona spiritualia, cujus illa praeelectio Jacob ad bona temporalia erat typus. Sicut enim Deus Jacobaeos in opibus terrenis praetulit Idumaeis, ita in spiritualibus fideles in fide infidelibus, justos in gratia injustis, electos in gloria reprobis praefert et anteponit. Ita S. Hieronymus et alii passim, quos sequuntur scholastici, ac nominatim Gabriel Vasquez, I part. Quaest. xxiii, disp. xcv, num. 45. Vide ea quae dixi Rom. ix, 13. Moraliter, hic discat quisque aestimare Dei in se amorem et beneficentiam, qua multis aliis in aliquo praelatus est, v. g. si religiosus est, praelatus est saecularibus: si sacerdos, laicis: si doctus, indoctis: si fidelis, infidelibus, etc., adeoque si quisque suas naturae et gratiae dotes consideret, inveniet se peculiares et proprias aliquas a Deo accepisse, quibus alios superat; sicut vicissim in nonnullis ab aliis superatur; ut hinc ansam habeat humilitatis, inde laudis et gratiarum actionis. Vide dicta Exod. cap. xxv, 4. Sic in quolibet sancto suo modo verum est illud Abrahae elogium: «Non est inventus similis illi in gloria, qui conservavit legem Excelsi,» Eccli. xliv, 20. Et illud S. Pauli: «Unusquisque proprium donum habet a Deo, alius quidem sic, alius vero sic,» I Cor. vii, 7. ET POSUI MONTES EJUS IN SOLITUDINEM. — «Ejus,» scilicet Seir, ut quidam codices cum Ruperto legunt, hoc est Idumaeae: haec enim sita est in montibus, sicut Tyrolis et Helvetia in Alpibus. Probat se odio habuisse et habere Esau, id est Idumaeos, ex eo quod eorum regionem vastarit per Nabuchodonosorem, adeo ut civibus in Babylonem abductis, nec inde reductis, ferarum facta sit lustrum et draconum cubile. Ita Lyranus, Vatablus, Ribera et alii. Nabuchodonosor enim post excidium Jerusalem invasit et excidit Idumaeam, uti dixi in Abdia.
1:4
4. DESTRUCTI SUMUS. — Hebraice יששנו russasnu, id est depauperati sumus, et ad extremam inopiam redacti: ita Chaldaeus, Pagninus, Vatablus et Arias; scilicet per vastationem agrorum et urbium, quod Noster clare vertit, «destructi sumus;» Septuaginta, subversa est Idumaea. SED REVERTENTES AEDIFICABIMUS QUAE DESTRUCTA SUNT. — Hebraice חרבורת charabot, id est quae desolata et deserta sunt; sicut videmus Judaeos, quorum aemuli sumus, e Babylone in patriam reversos, suas domos et urbes reaedificasse sub Cyro, Dario et Artaxerxe. HAEC DICIT DOMINUS: ISTI AEDIFICABUNT, ET EGO DESTRUAM. — Ecce odium Esau, et dilectionem Jacob, q. d. Vos, o Judaei, reaedificastis Jerusalem et templum, egoque fabricam vestram protexi et promovi: volent vos aemulari Idumaei, et urbes suas pari modo restaurare; at ego eis obsistam, ac fabricas eorum impediam et destruam. «Nisi ergo Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam. Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam,» Psalm. cxxvi, 1. ET VOCABUNTUR TERMINI IMPIETATIS, — q. d. Idumaea vocabitur terra inops et maledicta, terra ob impietatem desolata; terra quae impietatis uti habuit culpam, ita et sustinet poenam, adeo ut omnes transeuntes eam exsibilent et subsannent, dicentes: Quam scelerata fuit haec terra, quam Deus ita desolavit, et quasi Sodomam e coelo sideravit. Alludit vox רשער risça, id est impietatis, ad רשש russas, id est depauperatus est, q. d. Idumaea fuit populus risça, id est impietatis, ideo russas, id est depauperatus et desolatus est. Inde enim שח rase vel rus est pauper; perinde ac si latine dicas: Idumaeus fuit Cyrus, fuit dives; fiat ergo Irus: fuit Cyro si non ditior, certe dirior et impientior; fiat ergo Iro pauperior. Sicut Cyrus, caesus a Tomyri regina Scythiae, factus est Irus, cum caput ejus culeo pleno sanguinis inclusum ab ea subsannante audivit: «Cyre, bibe sanguinem quem tantopere sitiisti.» ET POPULUS CUI IRATUS EST DOMINUS USQUE IN AETERNUM. — Est metonymia: sub causa enim intelligit effectum, puta sub ira vindictam ex ira manantem, q. d. Idumaei sunt populus, cui Dei ira et vindicta in aeternum incumbent: quia eos aeterna vastitate, excidio et desolatione puniet. Quaeres, quomodo hoc sit verum? Nam uti Judaei, ita et Idumaei excidio Chaldaeorum fuerunt superstites. Idumaeos enim post haec tempora subegit Simon Machabaeus, ejusque filius Hyrcanus, teste Josepho lib. XIII Antiquit. cap. xvi et xvii, imo Idumaei interfuerunt bello Judaico sub Tito, teste Josepho lib. VI Belli, cap. vii. Respondeo: id verum est, primo, quia captivitas eorum nunquam fuit publico decreto revocata, nec generali reditu soluta; quia ipsi turmatim omnes fuere abducti in Babylonem, sed turmatim ex ea non fuere reducti, uti fuere reducti Judaei per edictum Cyri, I Esdrae, i, 1. Manserunt tamen in Idumaea et vicinis locis aliquae eorum reliquiae, quae sensim succreverunt seque propagarunt, additis etiam colonis aliarum gentium, quae in Idumaeam utpote derelictam et cuilibet patentem, transmigrarunt: quo factum est, ut incolae non essent puri Idumaei, sed mixta et quasi nova gens. Vide dicta Jerem. xlix, 13. Secundo, hae Idumaeorum reliquiae subactae sunt ab Hyrcano, uti jam dixi, qui eos coegit ad circumcisionem et judaismum, adeoque ex Idumaeis fecit Judaeos. Tunc ergo Idumaea gens et superstitio excisa fuit, tumque impletum hoc Malachiae oraculum: «Vocabuntur populus cui Dominus iratus est in aeternum:» quia in aeternum sustulit eorum rempublicam et Synagogam infidelem, eamque transmutavit et transfudit in Synagogam et rempublicam Judaeorum, fecitque ut Judaeis essent subditi, tam in civilibus, quam in sacris. Quocirca cum Titus oppugnaret Judaeos, in eorum auxilium venere viginti millia Idumaeorum, ut pro Judaeis quasi fratribus, imo patribus, heris et dominis suis dimicarent. Denique post bellum Judaicum sensim Idumaei ita exstincti sunt, ut ne quidem nomen eorum supersit, uti superest gens, licet vaga, nomen et distinctio Judaeorum: ubique enim Judaei ab indigenis distinguuntur et secernuntur. Perperam Judaei per Idumaeos accipiunt Romanos, uti dixi in Abdia. Tropologice Remigius: «Esau et Jacob, inquit, fratres, de una stirpe generati, vitiorum atque virtutum figuram praetendunt: quae duo licet sint contraria, ex uno cordis fonte procedunt. Nam quia liberi sumus arbitrii, pro nostra voluntate aut ad vitia deflectimus, aut ad virtutes. Primogenitus est Esau: quia priora sunt vitia per infantiam, adolescentiam et juventutem: post nascitur Jacob, qui supplantator interpretatur; quia errores fragilioris aetatis aetas firmior succedens corrigit et supplantat. Unde bene major frater, hispidus et agrestis venator, et sylvis assuetus dicitur fuisse; minor lenis et simplex, habitasse domi perhibetur. Itaque sub nomine Esau Deus vitia odio habere asseritur, non naturam quam bonam fecit: et propterea fines ejus ponit in solitudinem, ut omne malum exstirpetur, et vitia non succrescant. Quod si impudens malitia ea quae sunt destructa rursus aedificare conetur, Dominus iterum destructurum se profitetur. Quod facit duobus modis, sive dum corriguntur peccatores, sive cum pertinaciter peccantes justa ultione damnantur.» Huc accedit Georgius Venetus, tom. II De oraculis Prophet. sect. vii, num. 318, ubi quaerit cur Esau vocetur Seir, ac respondet: quia Seir significat turbinem, horrorem, pavorem, hircum, pilosum, faunum (Seirim enim sunt Satyri), daemonem, quae omnia recte conveniunt improbis, viventibus secundum carnem et sanguinem, quorum finis est interitus, et stipendium mors (ut ait Apostolus) ac gehenna. Horum ergo sors est daemoniaca, formidolosa, horrore, dolore et angustia plena. Hinc Christus venit ut hominem animalem de Seir erueret, et duceret in Jerusalem, id est in visionem pacis. Itaque Seir et Edom sunt impii, et praesertim damnati in inferno. De his enim verissime dicitur: «Et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum.» Damnati enim sunt folles et fomenta gehennae, quorum capiti jugiter incumbit ardens Dei ira et indignatio, eaque efficax et ignita, vomens flammarum incendia, quibus eos cremabit in aeternum. Vae, vae, vae sceleri et malis! Deus hanc maledictionem a cervicibus nostris avertat.
1:5
5. MAGNIFICETUR DOMINUS SUPER TERMINUM ISRAEL. — Opponit «terminum,» id est regionem Israel, termino, id est regioni impietatis, puta Idumaeae, vers. 4, q. d. Glorificetur Dominus qui punit improbos, et praemiat probos: quia scilicet vastavit impiam Idumaeam, et piam Judaeam exaltavit, imo impiam piae subjugavit, itaque ex infideli et impia fidelem et piam effecit. Id factum est per Hyrcanum, uti jam dixi. Unde secundo, Chaldaeus vertit: Multiplicatur gloria Domini: etenim dilatavit terminos Israelis, scilicet usque in Idumaeam. Tertio, alii sic exponunt, q. d. Extendat Deus terminos et dominium Israelis, ut eo modo pariter extendat suam gloriam et magnificentiam, atque a gentibus Israeli subjectis cognoscatur et colatur. Quarto, alii vertunt: Magnificetur Dominus ultra terminum Israel, q. d. Gloria et magnificentia Dei non arctentur angustis Israelis terminis, sed ultra eos se propagent et distendant per totum orbem. Hoc coepit fieri sub Machabaeis, per eorum victorias coelitus a Deo obtentas; sed allegorice plene factum est per Christum et Apostolos. In omnem enim terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Verus enim Israel est Ecclesia et populus christianus, qui se e Judaea propagavit per universum mundum. Ita hodie veri fideles subjugata Bohemia, Austria, Hungaria, etc., gaudent ob dilatatum imperium non tam reipublicae, quam Ecclesiae, dicuntque: Magnificetur Dominus super terminum Israel. Anagogice, q. d. Laudetur Deus ob gloriam, triumphos et multitudinem Israelis, id est sanctorum et electorum. Hi enim mirifice laudant Deum, quod videant in se cecidisse sortem tam felicem, maxime cum vident terminos impietatis, id est coetum damnatorum, praesertim amicorum et sociorum suorum, a Deo ita puniri et comburi, seque ab eorum sorte per Dei gratiam fuisse erutos et salvatos. Ita S. Hieronymus. Vide Apostolum, ob hoc beneficium, celebrantem et glorificantem Deum toto cap. 1 ad Ephes.
1:6
6. FILIUS HONORAT PATREM. — Recensitis suis in Judaeos beneficiis, Deus hic transit ad eorum maleficia, quae ipsi ingrate rependerunt. Ingratitudinem ergo et irreverentiam eorum culpat et accusat. Nota, «honorat,» id est jure naturae, divino et humano honorare tenetur, et, si vere filius talis est, qualis esse debet, reipsa honorat. Jam honor in hoc praecepto: «Honora patrem et matrem,» quatuor complectitur, scilicet primo, amorem; secundo, reverentiam; tertio, obedientiam; quarto, beneficentiam et alimoniam, si ea indigeant, ut dixi Deut. v, 16. SI ERGO PATER EGO SUM, UBI EST HONOR MEUS? ET SI DOMINUS EGO SUM, UBI EST TIMOR MEUS? — Patri enim proprie a filio debetur honor, domino a servo timor, non tantum servilis, sed et liberalis, qui reverentiam, amorem ac obsequium sedulum et exactum complectitur. Porro Deus est pater fidelium: primo, creatione; secundo, conservatione et gubernatione; tertio, alimonia; quarto, cura et providentia paterna; quinto, per fidem et gratiam qua nos justificat, sibique in filios et haeredes regni sui adoptat. Idem est dominus iisdem titulis, aliisque, ut quod nos redemerit, et sanguine Filii sui sibi quasi coemérit; quod sit summa majestas, cui omnis creatura servire tenetur; quod nos quasi servos et operarios ad vineam suam excolendam, proposita mercede gloriae aeternae conduxerit, etc. Hisce titulis Deus omnium, etiam laicorum, est pater et dominus. Unde ad omnes Judaeos, etiam laicos, hic dirigi a Deo sermonem, eosque ingratitudinis, irreverentiae et impietatis accusari, quod suae dilectioni, de qua dixit: «Jacob dilexi,» non responderint; sed Deum amantem se odio habuerint, inhonorarint et contempserint, censent S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Hugo. Incipit Malachias prophetiam et correctionem suam a correctione sacerdotum: quia reformatio reipublicae et laicorum pendet a reformatione cleri et sacerdotum: qualis enim est sacerdos, talis est et populus. Sane hoc saeculo haeresi Lutheri occasionem dedit inscitia, et mala vita plurium sacerdotum. Quocirca et Christus initio, aeque ac in fine praedicationis suae, redarguit vitia sacerdotum. Docet id egregie Auctor Imperfecti, apud S. Chrysostomum, initio homil. 38 in S. Matth., ubi recte sacerdotes comparat stomacho; explicans enim ingressum solemnem Christi die Palmarum in Jerusalem, quo primo templum adiit: «Et intravit, inquit, Jesus in templum Dei. Hoc erat proprium boni filii, ut et veniens ad domum curreret patris, et illi honorem redderet qui genuit eum, ut tu imitator Christi factus, cum in aliquam ingressus fueris civitatem, primum ante omnem actum ad ecclesiam curras. Hoc erat boni medici, ut ingressus ad infirmam civitatem salvandam, primum ad originem passionis intenderet. Nam sicut de templo omne bonum egreditur, sic et de templo omne malum procedit: quemadmodum medicus quando primo ingreditur ad infirmum, statim de stomacho ejus interrogat, et eum componere primum festinat: quia si stomachus sanus fuerit, totum corpus validum est; si autem dissipatus fuerit, totum corpus infirmum est: ita si sacerdotium integrum fuerit, tota Ecclesia floret; si autem corruptum fuerit, omnium fides marcida est. Cor autem et stomachus sacerdotes intelliguntur: quia in rebus spiritualibus per eos totus populus gubernatur. Et sicut cor sapientiae locus est, ita sacerdotes sunt receptacula sapientiae spiritualis, Isaia dicente de regibus quidem: Omne caput in dolore; de sacerdotio autem: Omne cor in tristitia.» Explicat id, munia stomachi analogice applicando sacerdotibus, dicens: «Sicut enim stomachus accipiens cibum coquit eum in seipso, et hoc per totum corpus dispergit; sic et sacerdotes accipiunt scientiam sermonis per Scripturas ex Deo, et excoquentes eam in se, id est tractantes et meditantes apud se, universo populo subministrant. Et sicut stomacho subministrante unumquodque membrum suscipit nutrimentum, et convertit ipsum in se secundum suam naturam; ut puta quod suscipit jecur, totum fit sanguis; quod autem suscipit fel, bilis efficitur totum; quod vero ascendit in pulmonem, phlegmata fiunt; quod autem in mamillas, totum efficitur lac: sic sacerdotibus in Ecclesia loquentibus Dei verbum, omnes suscipiunt; unusquisque autem convertit illud secundum proprium cor, ita ut unum id ipsum verbum in cordibus quidem rectis procedat ad vitam; in cordibus autem perversis suscitet iracundiam, quasi bilis: in aliis autem operatur dilectionem dulcissimam, quasi lac: in aliis autem odia, quasi phlegma nocivum et expuendum. Videte ergo, sacerdotes, quomodo vos componatis in verbo et opere. Quoniam sicut in corpore, si aliquod infirmatum fuerit membrum, non omnino languet et stomachus; si autem stomachus languerit, omnia membra inveniuntur infirma: sic si aliquis christianorum peccaverit, non omnino peccant et sacerdotes; si autem et sacerdotes fuerint in peccatis, totus populus convertitur ad peccandum. Ideo unusquisque christianorum pro suo peccato reddet rationem: sacerdotes autem non solum pro suis, sed et pro omnium peccatis reddituri sunt rationem. Vidit arborem pallentibus foliis marcidam, et intellexit studiosus agricola, quia laesuram in radicibus haberet. Nam vere quemadmodum cum videris arborem pallentibus foliis marcidam, intelligis quia aliquam culpam habet circa radicem; ita cum videris populum indisciplinatum et irreligiosum, sine dubio cognosce, quia sacerdotium ejus non est sanum.» Haec prolixius recitavi, quia singula aurea ab ore aureo. Magis tamen proprie et genuine ad sacerdotes hic loqui Deum, patet ex eo quod sequitur: «Dicit Dominus exercituum ad vos, o sacerdotes.» Hebraea enim habent: Dicit Dominus exercituum vobis sacerdotibus, despicientibus nomen meum. Dicit, scilicet id quod praecessit: «Si ergo pater ego sum, ubi est honor meus?» Unde Complutensia ita legunt et dispungunt, ut haec omnia conjungant hoc modo: Ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum ad vos, o sacerdotes. Ita Lyranus, Pagninus, Vatablus et alii. Ubi nota, sacerdotes prae laicis vocari filios Dei, tum quia Deo dicati et consecrati sunt, ut ad ejus quasi familiam pertineant; tum quia justi et sancti esse debent, ut Dei sancta sacrificia et preces pro populo Deo offerant: sancti enim sunt filii Dei adoptivi; tum proprie, quia in lege veteri levitae et sacerdotes pro primogenitis filiorum Israel, quos Deus ab angelo percutiente et a morte liberarat, ideoque sibi depoposcerat, Deo oblati et dati sunt, Exod. cap. xiii, 2, et Num. cap. viii, 16. Sensus ergo est, q. d. Vos, o sacerdotes, imprimis arguit et culpat Deus, quod cum sitis ejus primogeniti, peculiariter prae laicis caeterisque Israelis filiis ab eo dilecti, et in sacerdotes electi; tamen eum non ut patrem honoretis, nec ut dominum revereamini; sed eum ejusque cultum et victimas inhonoretis et despiciatis. Timor enim hic et alibi, reverentiam, adorationem, sacrificium, omnemque cultum Dei denotat: «Qui enim metuit, non scrutatur, sed colit, observat, adorat, honorat, glorificat, laudat, commendat,» ait S. Chrysostomus homil. 2 De Incomprehens. Dei natura. Audi S. Ambrosium in Malachiae verba, in fine tomi II: «Si servus es, inquit, redde domino timoris obsequium: si filius, exhibe patri pietatis affectum. Tu autem cum gratias non agis, Deum nec diligis, nec vereris. Unde aut contumax servus, aut superbus es filius. Qui est ergo utilis christianus, semper debet patri ac domino suo laudes dicere, et in ejus gloriam omnia procurare; sicut ait B. Apostolus I Corinth. x, dicens: Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite. Videte quale veri christiani Apostolus voluit esse convivium, ut magis fides Christi, quam prandii sagina comedatur; et plus reficiat hominem Dominici nominis frequens invocatio, quam epularum multiplex et copiosa collatio, meliusque pascat esurientem religio quam sagina.» Vide sequentia, ubi pulchre docet christianum debere Deo Patri tam mane, quam vespere instar lusciniae, aliarumque avium gratias agere, et laudes canere. Audi et S. Bernardum serm. 16 in Cantic.: «Ita ipse, inquit, patrem se exhibuit mihi; sed non ego me vicissim illi filium. Quanam fronte attollo jam oculos ad vultum patris tam boni, tam malus filius? pudet indigna gessisse genere meo, pudet tanto patri vixisse degenerem. Exitus aquarum deducite, oculi mei, operiat confusio faciem meam,» etc. Et serm. 83: «Exigit, ait, Deus timeri ut dominus, honorari ut pater, ut sponsus amari. Quid in his eminet? nempe amor. Absque hoc et timor poenam habet, et honor non habet gratiam. Et qui de amore non venit honor, non honor, sed adulatio est. Et quidem soli Deo honor et gloria: sed horum neutrum acceptabit Deus, si melle amoris condita non fuerint.» hasce non edere, sed eas igne consumi. Unde meliores sibi reservabant, aut cum deterioribus commutabant, censentes satius esse deteriora dare igni, meliora ventri. Audi S. Hieronymum: «Quid prodest, inquit, si offeramus optima? qualiacumque fuerint quae offeruntur, igni sunt devoranda;» erat hic praetextus avaritiae et gulae. Sic hodie videmus sacerdotes et praelatos nonnullos in mensis et conviviis esse splendidos, in altari et templo sordidos; in mensis adhibere mappas pretiosas et vina falerna, in altari vero lintea lacera, et villum potius quam vinum. Qua de re jure queritur Cardinalis Bellarminus in Gemitu columbae. Moraliter, disce hic primo, Deo, utpote auctori omnium, non qualia qualia, sed optima et praestantissima esse danda. Secundo, contra haereticos, Deum honorari et delectari magnificentia templorum, altarium, vasorum sacrorum, etc., quia ipse major est omni laude, et omni magnificentia magnificentior. Famosa et magnifica fuit mensa sacra, quam, teste Cedreno, Baronio et aliis, Justinianus imperator in augusto S. Sophiae templo erexit. Constabat enim auro, argento, omnisque generis lapidibus, lignis, metallis, omnibusque rebus quas terra fert, mare et totus mundus. Ex omni materia pretiosa plura, meliora, potiora collegerat, liquatisque his quae fluunt, sicca illis immiserat, atque in formam mensae concinnarat: ita omne varium illud opus intuentibus erat stupori. In orbem hanc ostentabat epigraphen: «Tua de tuis tibi offerimus servi tui, Christe, Justinianus et Theodora. Ea tu propitius accipe, Fili Dei Verbum, qui nostri causa carnem assumpsisti, et cruci affixus fuisti, ac nos in tua recta fide conserva. Et quam nobis commisisti rempublicam eam ad tuam gloriam auge et tuere, intercedente sancta Deipara Virgine Maria.» Celebrat Josephus lib. XII Antiq. cap. II, mensam, quam templo Hierosolymitano dono misit Ptolemaeus Philadelphus rex Aegypti, ut ab Eleazaro pontifice impetraret septuaginta interpretes, qui S. Scripturam ex hebraeo in graecum idioma converterent. Erat enim tota ex auro, longa duos cubitos cum dimidio, lata unum, alta sesquicubitum. Ornata erat cymis versatilibus, et sculpturis egregiis. Exterior autem loricae facies gemmis pulchris, ovali specie distinguebatur. Huic subjecta erat corona per circuitum, omne genus fructuum repraesentans, dependentibus racemis, et spicis emergentibus, et malis punicis insertis, quae omnia constabant e lapillis colorem nativum fructuum referentibus, et auro circum totam mensam revinctis. In mensa autem sculptus erat Maeander magni pretii, gemmis per medium tanquam stellis variegatus, carbunculo et smaragdo suavissime radiantibus. Basis facta erat e carbunculo palmum lata, crepidinis specie; qua vero pedes innitebantur, octo digitorum
1:7
7. Et dicitis: In quo polluimus te? — id est pollutum panem, id est victimam, obtulimus tibi? Nota hic, o sacerdos, qui pollutus pollutum offert Deo sacrificium, Deum ipsum quasi polluit et conspurcat: quia mensam, victimam et cibum Dei conspurcat, praesertim in lege nova, ubi victima est ipse Christus Deus noster. Quocirca Apostolus I Cor. cap. XI, 27, diserte asseverat: «Quicumque manducaverit panem hunc, vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini,» q. d. Erit quasi Christicida et Deicida, perinde ac Judas proditor. «Dum enim sacramenta violantur, ipse cujus sunt sacramenta violatur,» ait S. Hieronymus. In eo quod dicitis: Mensa Domini despecta (id est contemptibilis) est. — Quia scilicet dicitis: Jam viluit altare Domini; ac proinde vilia quaelibet in eo offerri possunt. Mensam enim vocat altare, quia, ut jam dixi, sacrificium est quasi convivium, in quo conviva est Deus: mensa est altare, esca est victima, potus est libamen, ministrans est sacerdos. Tangit hic radicem mali, aitque causam contemptus sacrorum esse ipsam altaris vilitatem, q. d. Vos, o sacerdotes, vilipenditis meum altare, dicitisque illud eviluisse, ideoque parum referre quid, et quale in eo offeratur: quocirca offertis in eo victimas caecas, claudas et mancas. Quaeres, qua causa et titulo dicebant altare eviluisse? Respondeo primo, ob longam sacrorum cessationem: quia per septuaginta annos captivitatis caruerunt templo, altari et victimis. Haec enim in animis accolarum generare solet sacrorum oblivionem, neglectum, incuriam, contemptum, uti vidimus in pagis Belgii, tempore belli Hollandici a sacerdotibus desertis, ubi rustici, praesertim juvenes et pueri qui nunquam viderant sacerdotem, ut primum eum viderunt, stabant attoniti; vel diffugiebant, putantes se non hominem, sed monstrum videre, vel spiritum, uti mihi ibidem olim videre et experiri contigit. Secundo, quia videbant templum a se reaedificatum non aequare gloriam templi prioris, quam viderant senes, et juvenes a senibus audierant, ac putabant deesse religionis sanctimoniam, quia deerat aedificationis ambitio, ait S. Hieronymus; cum e contrario, «Deus non tam altaris ornatum, quam offerentium devotionem requirat,» ait Remigius. Tertio, quia Judaei nuper Babylone redeuntes pauperes erant; unde non poterant opulentas dare oblationes sacerdotibus, qui proinde negligebant altare, aliisque negotiis se dabant quibus compararent sibi victum. Sic enim hodie videmus, subductis, vel pereuntibus redditibus templorum, perire quoque vel minui sacerdotum curam et ministeria. Ita Vatablus. Quarto, quia videbant Deum victimas latitudine. Tanta erat artis subtilitas, ut perflante vento agitata, naturae, non artis, opus videretur: crassitudo autem mensae erat semicubitalis. Haec et plura Josephus. Mystice, Ab his discamus exhibere Deo mensam honoratam et magnificam, non cum Judaeis vilem et despectam. Id faciemus mystice, si animam nostram omni virtutum genere adornatam Deo offeramus. Ipsa est enim quasi microcosmus Deo, qui macrocosmus est, dicanda; ac praesertim si opera charitatis exerceamus. Hisce enim mensam instruimus, non tam pauperibus quam ipsi Deo: in hac enim ipse delectatur et quasi epulatur. Symbolice, Remigius et S. Hieronymus: «Victima, inquit, Dei est bonum aliquod, ut oratio, eleemosyna, etc. Verum caeca est victima, si animus offerentis non est illustratus luce veritatis; vel si non est simplex intentio ejus qui offert. Clauda est orationis victima ejus, qui duplici mente accedit ad deprecandum Dominum. Debilis est, qui Christum non habet, qui est Dei virtus et sapientia. Istiusmodi victimae si offerantur, minime Deo placere possunt, sed potius reum faciunt offerentem.» Manca est obedientia, quae subjicit superiori voluntatem, non intellectum; manum, non animum. Tropologice S. Hieronymus: «Polluimus, ait, panem, id est corpus Christi, quando indigne accedimus ad altare, et sordidi mundum sanguinem bibimus et dicimus: Mensa Domini despecta est, non quod hoc aliquis audeat dicere, sed opera peccatorum despiciunt mensam Dei.» Unde de talibus ait Apostolus I Cor. cap. X, 20: «Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum: non potestis mensae Domini participes esse, et mensae daemoniorum,» etc. Rursum polluit panem et mensam Dei, ac in ipsam Deum jacit contumelias, ait S. Hieronymus, doctor et praedicator, qui verbum Dei, quod est panis animae, docet propter lucra, vel humanam gloriam, ac divitibus blanditur, peccatores honorat, et pauperes sanctos repellit, «mensam Scripturarum Dei mensis idolorum, saecularis que doctrinae putans esse communem.»
1:8
8. Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? — Ita et Septuaginta ac Chaldaeus vertunt interrogative, q. d. Omnino malum est, quia contra legem Levit. cap. XXII, 22, quae poscit victimam integram et vitio carentem. Recentiores, ut Vatablus et Tigurina, vertunt affirmative: «Cum hostiam caecam sacrificatis (supple, dicitis), non est malum,» sed bonum et licitum. Peccabant ergo avari sacerdotes, qui ut oblationes suas suaque lucra augerent, nullam respuebant victimam a populo oblatam, etiamsi caeca esset vel manca; imo pro integra a populo oblata, ipsi e suo grege substituebant claudam vel mutilam, integram sibi reservantes. Ita peccant hodie christiani, qui pro decimis et primitiis dant manipulos, vel animalia deteriora, meliora sibi retinentes; qui filios claudos, luscos, stolidos, ineptos detrudant in monasteria, vegetos et acres tradunt mundo; qui tempus juventutis floridae dant carni et sanguini, tempus senectutis effetae dant pietati et Deo, etc.; qui meliores horas dant studiis, deteriores orationi: Dei enim majestatem contemnunt, qui ei seipsos anteponunt, ut sibi potiora, Deo pejora attribuant. Si tales et talia offerrent principi, vel regi, nonne vapularent? Qui semesasa porcis vel canibus escas regi apponeret, mulctaretur; non mulctabitur is qui offert Deo semesa a diabolo, et aliquid adhuc diabolicum exhalantia? Offer illud duci tuo (et vide) si placuerit ei, — q. d. Videbis utique quod non placebit ei, sed summe displicabit, donaque tua respuet, quin et indignabitur tibi: censebit enim se a te contemni et vilem reputari, quod tam vilia, puta caeca, clauda, manca animalia offeras, et integra tibi reserves. Si ergo talia non auderes offerre duci tuo homini mortali, quomodo Deo immortali ea offerre audes, qui est Rex regum, et Dominus dominantium? Aut si susciperet faciem tuam, — puta te tuumque munus, quod ore et facie tua ei obversa offers: facies enim index est animi et mentis, totumque hominem et personam ipsam repraesentat. Nam facies decora, honesta, liberalis, reverens, meretur suscipi, hilarique et benigno vultu a principe, et multo magis a Deo suscipitur: facies vero indecora, turpis, avara, impudens, irreverens, ab iisdem despicitur et rejicitur, q. d. Dux et princeps tam avaram et impudentem faciem, quae tam avarum et impudens munus sibi offert, non acceptabit, sed adversabitur; quanto magis ego eadem non acceptabo, sed aversabor? Sic de Job reverente, patiente et pio ait Deus cap. XLII, 8: «Job autem servus meus orabit pro vobis, faciem ejus suscipiam.»
1:9
9. Et nunc deprecamini. — Hisce verbis non ironice, ut volunt Clarius et Arias, sed serio hortatur eos ad poenitentiam, ut patet ex sequentibus. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Haymo, Rupertus, Lyranus et alii. De manu enim vestra (ita Hebraeus, Chaldaeus, Septuaginta, Tigurina et alii: perperam ergo Pagninus vertit: He manu nostra) factum est hoc, q. d. Non patrum hoc scelus est, sed vestrum; non tam laicorum est culpa, quam vestra, o sacerdotes (eos enim alloquitur, ut patet vers. 6). Vos ergo suppliciter deprecamini vultum Dei, qui eum offendistis et ad indignationem concitastis. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Lyranus et alii. Aliter Vatablus, q. d. De manibus vestris, id est ab operibus manuum vestrarum profecta est haec maledictio, de qua dicitur in sequentibus, vers. 14: «Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino.» Si quomodo suscipiat facies vestras, — id est vos vestrasque oblationes, ut dixi vers. 8. Aliqui ex hebraeo sic vertunt: Nam auferet, id est si quo modo auferat a vobis faciem, scilicet suam iratam, aut vestram tristem malisque oppressam, ostendendo vobis faciem hilarem, eaque vos exhilarando. Hebraeum enim nasa et suscipere, et tollere vel auferre significat. Aliter Theodoretus, q. d. Num sine poenitentia et deprecatione veniae vos in gratiam recipiam?
1:10
10. Quis est in vobis qui claudat ostia (templi) et incendat (perperam Complutensia legunt, non incendat) altare (hoc est, altaris ignem, et per ignem victimas ac thymiamata, quae quotidie in altari cremantur Deo) meum gratuito? — q. d. Nemo vestrum gratis templo et altari servit, sed laboris sui stipendia percipit, et ex altaris oblationibus sustentatur et vivit; cur ergo illud meumque in eo cultum negligitis, et negligenter peragitis? Si enim non religionis et Dei intuitu, certe mercedis respectu, et obligatione justitiae obstricti, deberetis hoc munus vestrum ad quod pretio conducti estis, diligenter et accurate obire et praestare. Ita S. Cyrillus, S. Hieronymus et alii. Nota, ad verbum ex hebraeo sic vertit Tigurina: Adhuc quis ex vobis ostia claudat? num vero in ara mea gratis incenditis? quod Noster aliis verbis, sed clariore sensu expressit, dum vertit: Quis est in vobis qui claudat ostia, et incendat altare meum gratis? Alii vero cum Septuaginta et Chaldaeo contrarie vertunt hoc modo: Quis est in vobis qui claudat fores, ut non accendatis altare meum gratis? q. d. Utinam aliquis vestrum clauderet fores templi, ut non uratis super altare meum victimas hasce pollutas frustra, sive in vanum. Nam illae mihi non placent, sed placet pura mincha Christi, quae toto orbe offertur, ut sequitur. Ita Theodoretus, Vatablus et Clarius. Unde et S. Hieronymus notat graecum δωρεάν, id est gratuito, verti posse, in gratia: «ut videlicet, inquit, gratiam non habeant altari Domini serviendi, sed ea priventur.» Hic secundus sensus valde tam hebraeo, quam sequentibus cohaeret et respondet: atque hebraeum חנם chinnam saepe significat gratis, frustra, in vanum, ut Psalm. XXXIV, 19: «Odio habuerunt me gratis,» hebraice chinnam. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus. — Tigurina: Non est mihi in vobis beneplacitum, id est non mihi placetis, non estis mihi grati ob vestram irreligiositatem, neglectum et contemptum sacrorum. Hebraeum enim חפץ chepets significat placitum, beneplacitum, complacentiam, affectumque amoris et benevolentiae, quem Septuaginta vertere et vocare solent εὐδοκίαν. «Et (id est idcirco) munus (hebraice המנחה mincha, de quo paulo post) non suscipiam de manu vestra.» Vetera enim sacrificia non placebant ex opere operato, uti placent in lege nova, sed tantum ex opere operantis. Cum ergo hic operantes et sacrificantes displicerent Deo, displicebant et sacrificia; ideoque per Christum cum Synagoga, lege et gente sunt abolita. Idem fiet christianis. Audi S. Chrysostomum in cap. XX S. Matth.: «Prius, ait, in vallibus fiet obscuritas, die declinante ad occasum. Quando ergo colles videris obscurari, quis dubitat, quin jam nox est? Sic primum in saecularibus et laicis christianis incipit praevalere obscuritas peccatorum. Nunc autem quando jam vides, quod sacerdotes positos in summo vertice spiritualium dignitatum, qui montes et colles dicuntur, apprehenderit iniquitas tenebrosa, quomodo dubitetur quia finis est mundi?» Idem in cap. XXIV Matth. homil. 47: «Si pars aliqua domus, inquit, fuerit decisa, cum labore tamen possibile est ut reparetur. Si autem ipsum fundamentum fuerit conquassatum, quid faciet paterfamilias, nisi in aliquo loco nova jaciat fundamenta, et lapides de priori loco transvectans, aliam sibi aedificet domum? Sic et in spiritualibus, si quidem populares peccaverint, per poenitentiam corriguntur; si autem dissipatum fuerit ipsum sacerdotium, quod est populi fundamentum, quid faciat Deus? juxta illud Christi: Vos estis sal terrae, quod si sal evanuerit, in quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut mittatur foras, et conculcetur ab hominibus,» Matth. cap. V, 13.
1:11
11. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, — q. d. Nolo amplius angustis Judaeae finibus contineri, arcta mihi est Jerusalem, angustum templum: coarctor in Palaestina, coelum enim et terram ego impleo. Quare par est ut totus mundus sit mihi templum, ut omnes gentes ubique me colant victimis et sacrificiis. Quocirca brevi per Christum efficiam ut nomen meum gentibus toto orbe praedicetur, illaeque me ubique agnoscant, adorent, celebrent. Et in omni loco sacrificatur, et offertur nomini meo oblatio munda. — «Sacrificatur et offertur,» id est brevi per Christum et Apostolos sacrificabitur et offeretur: Propheta enim prophetice loquitur, et prophetat de futuris, q. d. Nolo, o sacerdotes Judaici, vestra sacrificia, sed brevi ea abolebo, tum quia impura et polluta sunt, tum quia uno in loco a pauculis Judaeis offeruntur. Quocirca eis per Christum surrogabo sacrificium aliud, quod in se purissimum erit et sanctissimum, quodque ubivis terrarum a quibuslibet gentibus mihi offeretur. Quaeres, quaenam haec oblatio munda? Primo, Judaei respondent esse preces, quas Judaei pii inter gentes dispersi ubivis locorum Deo offerebant. Unde Chaldaeus vertit: Ego recipiam preces vestras, et nomen meum sanctificabitur per manus vestras, et erit sicut oblatio munda coram me. Verum hoc ex textu patet esse falsum. Nam rejicit hic Deus sacrificia Judaeorum dicens: «Non est mihi voluntas in vobis. Et munus non suscipiam de manu vestra;» eisque opponit sacrificia gentium, eaque acceptat. Secundo, Hugo censet esse oblationem quam gentes proselytae et Deum Judaeorum agnoscentes offerebant in templo Hierosolymitano. Sed obstat τὸ in omni loco, quod perperam invertit Hugo, explicatque, q. d. Ex omni loco. Tertio, Arias accipit oblationes et victimas, quas gentes tempore Malachiae, Deum verum ex motu coelorum et gubernatione universi agnoscentes, ubivis locorum ipsi offerebant. Verum gentes sacrificabant Jovi, Herculi, Belo, non Deo vero: Jovem enim ponebant gubernatorem universi. Pauci enim gentilium, ut Job ejusque amici, Deum verum agnoverunt et coluerunt: caeteri omnes coluerunt idola, quae proinde in Scriptura dii gentium nominantur. Quarto, Calvinus et haeretici, qui negant omne sacrificium legis novae proprie dictum, accipiunt oblationem mysticam, puta Dei cultum per fidem, spem, charitatem, orationem, invocationem et laudem, atque opera pia, praesertim charitatis et eleemosynae, aut conversionis animarum. Idem censent Clarius et Vatablus, quibus favere videtur Tertullianus lib. V Contra Judaeos: sed idem adversatur iis, lib. III Contra Marc. XXII, ubi se explicat, et per oblationem mundam accipit sacrificium Eucharistiae, Deique laudes et hymnos, qui cum ea cani solebant: qua de causa ipse sub oratione et hymnis solet intelligere Eucharistiam, sicut et alii Patres subinde eam vocant θυσίαν, id est orationem, precationem sacram, liturgiam; imo idcirco vocatur Eucharistia, id est gratiarum actio. Verum dico, de fide est hanc oblationem mundam esse sacrificium corporis et sanguinis Christi in Eucharistia. Unde patet contra haereticos, Eucharistiam non tantum esse sacramentum, sed et sacrificium. Probatur primo, quia pro oblatio hebraice est מנחה mincha, quae vox licet ex sui origine significet quodvis munus, donum, oblationem, sacrificium; tamen a Mose et Deo appropriata est uni sacrificio, ut scilicet proprie significet sacrificium farreum, quod fiebat ex farina vel pane, quodque describitur Levit. II, ut ibi dixi. Hoc autem mincha, sive sacrificium farreum, erat proprie dictum sacrificium, ut patet Levit. II, eratque typus sacrificii eucharistici: utrobique enim offertur farina et panis, sed in Eucharistiam transsubstantiatus et transmutatus in corpus Christi. Cum ergo mincha typicum et judaicum fuerit proprie dictum sacrificium, sequitur multo magis mincha verum et christianum, puta Eucharisticum, esse verum et proprium sacrificium. Unde Septuaginta vertunt: In omni loco incensum offertur mihi, et sacrificium mundum; Arabicus: Ab ortibus solis ad occasus ejus nomen meum glorificatum in gentibus, et afferunt ad me victimas, et incensa nomini meo in omni loco; Syrus: In omni loco faciunt mihi incensa, et offerunt nomini meo oblationes mundas; Tigurina: In omni loco nomini meo incensum, et mola pura offertur. Mola enim pura est sacrificium farreum, vel farina qua victimae immolandae caput aspergebant: unde ab hac mola dictum est verbum immolo. Alludit Malachias ad sacrificium juge, quod quotidie tam mane quam vespere offerebant, in quo victima erat agnus, cum decima parte similae conspersae oleo, Exod. cap. XXIX, 38. Agnus enim repraesentabat Christum, simila speciem panis, sub qua ipse in Eucharistia immolatur. Secundo, idem innuit vox munda, q. d. Hoc mincha erit in se munda et sancta victima, ita ut semper maneat munda, etiamsi eam offerentes sint immundi. Talis autem est sola Eucharistia, in qua victima est ipse Christus mundissimus, et Sanctus sanctorum. Tertio, quia Malachias solis hic loquitur sacerdotibus Aaronicis, ut dixi vers. 6, eorumque mensae et victimis pollutis opponit sacerdotes, altare, et victimam mundam legis novae. Ergo loquitur de sacrificio non metaphorico et mystico; sed genuino et proprie dicto. Haec enim tria, scilicet sacerdos, altare et sacrificium sunt correlativa, ut ubi unum est, caetera duo adesse necesse sit. Sacerdos enim est sacrificii, quod in altari offertur, sacerdos; et vicissim, sacrificium in altari oblatum, est sacerdotis in altari sacrificantis sacrificium. Cum ergo haec tria vere fuerint in veteri lege, quae fuit typus legis novae, sequitur in lege nova quoque veros et proprios esse sacerdotes, altaria et sacrificia, praesertim quia nulla unquam Ecclesia, aut religio, imo nulla gens Deum vel idolum colens, fuit sine sacerdote et sacrificio. Natura enim dictat Deum colendum esse latria et sacrificio. Quarto, idem convincit vox sacrificatur, pro qua hebraice est מקטר muctar, id est adoletur, incenditur, suffumigatur, crematur. Oratio autem non incenditur, nec crematur, sed victima propria dicta. Unde muctar idem est quod sacrificatur, quia olim omne sacrificium Deo cremabatur. Jam autem in Eucharistia non crematur, sed alio modo digniore Deo sacrificatur, et in honorem ejus transsubstantiatur, et manducando consumitur: de quo mox plura. Quinto, idem ostendit τὸ in omni loco et in gentibus. Nullum enim est sacrificium quod ubivis gentium a fidelibus offeratur, nisi Eucharisticum. Sexto, ita hunc locum intelligendum esse docet Concilium Tridentinum, sess. XXII, cap. 1, omnesque Patres et doctores, nimirum S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Rupertus, Haymo, Hugo, Lyranus, Ribera hic, item Clemens Romanus, lib. VII Constitut. Apost. cap. XXXI, S. Martialis, epist. ad Burdegal. cap. III, Irenaeus lib. IV, cap. XXXII, Justinus Contra Tryphon., Cyprianus lib. I Contra Judaeos, cap. XVI, Cyrillus, Catech. 16, Eusebius lib. I Demonstrat. cap. VI, S. Augustinus lib. XVIII De Civit. cap. XXXV, S. Chrysostomus in Psalm. XCV, et orat. 2 Contra Judaeos, Tertullianus loco citato, Damascenus lib. IV cap. XIV, insuper Rabbini, ut R. Samuel, tract. De vero Messia ad R. Isaac, cap. XX, et alii apud Galatinum lib. XI, cap. XI; vide Bellarminum lib. I De Missa, toto cap. X, ubi omnia haereticorum effugia confutat. Objiciunt Calvinus et Antonius Sadeelius, aliique qui Missam missam faciunt, mincha hic tropice sumi pro pura religione et spirituali Dei cultu, quo Deum mente colimus et adoramus; quia, inquiunt, pro sacrificatur hebraice est מקטר muctar, id est offertur thymiama, adoletur suffitus, vel incensum, ut vertunt Septuaginta. Atqui nullum est thymiama quod in lege nova proprie dictum Deo offerimus, sed tantum mysticum, scilicet oratio et purus Dei cultus: ergo ille hic intelligitur. Respondeo, radix muctar est קטר catar, quod licet proprie significet suffire, suffumigare, adolere incensum; tamen saepe per metalepsin significat sacrificare: quia in sacrificio olim victima incendebatur, itaque per ignem et fumum ascendebat ad Deum: ita docent omnia lexica, omnesque Hebraei. Eucharistia ergo est oblatio munda, quae muctar, id est sacrificatur Deo. Adde, alludi ad mincha vetus et judaicum, cui thus imponebatur, quod totum Deo proprie muctar, id est suffumigabatur et cremabatur, juxta legem Levit. cap. II, 2: per thus enim, quod omnium gentium usu et ritu Deo adoletur, significabatur rem hanc, puta mincha, id est sacrificium farreum, Deo offerri et sacrificari. Unde et in nostris solemnibus Missis adhibetur thurificatio. Per hanc ergo thurificationem Propheta metonymice intelligit sacrificium, cujus illa est index et symbolum, imo pars aliqua; sed de hoc mox plura. Jam verba singula pressius examinamus. In omni loco, — quia nihil ita Dei nomen et gloriam toto orbe celebrat et magnificat, ac sacrificium Eucharistiae, quo Christus ipse se in victimam Deo Patri offert per manus sacerdotum suorum, uti paulo post ostendam. Sacrificatur. — Septuaginta, Tigurina et Pagninus, incensum offertur; Syrus, ponunt incensa, thurificant; Arabicus Antiochenus, faciunt mihi incensa; Arabicus Alexandrinus, afferunt ad me incensa. Hebraeum enim muctar est participium passivum conjugationis Hophal, quod proinde vel ut nomen, significans thymiama, incensum, suffitum; vel ut verbum, aut potius verbale, significans adoletur, incenditur, accipi potest; ut nomen acceperunt Septuaginta, ut verbale Noster. Ubi nota Eucharistiam hic vocari incensum vel thymiama. Primo, quia continet Christi corpus quasi hostiam, Deo in ara crucis igne charitatis incensam, quae quasi thymiama odorem suavissimum Deo exhalavit, quo ejus iram placavit, eumque hominibus reconciliavit. Secundo, quia Eucharistia conficitur et conditur sacris precibus, quae sunt thymiama Deo, juxta illud Psalm. CXL, 2: «Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo.» Ita S. Chrysostomus in Psalm. XCV: «Dilucide, inquit, mysticam interpretatus est mensam, quae est incruenta hostia. Thymiama vero purum appellat sacras preces, quae post hostiam offeruntur. Hic enim suffitus Deum refocillat, non is qui a terrenis radicibus sumitur, sed qui a puro corde exhalatur.» Denique Eucharistia vocatur incensum, quia non tantum repraesentat, sed et reipsa continet Christum in ara crucis pro nobis incensum, id est dolore et amore tostum, Deoque sacrificatum. Tropologice, thymiama sunt ignitae orationes, suspiria et vota tam sacerdotum quam fidelium, dum Eucharistiam vel consecrant et conficiunt, vel sumunt et manducant, juxta illud quod Apocalyp. cap. IV, 8, angeli dicuntur habuisse et obtulisse Deo «phialas aureas plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum.» Quocirca S. Chrysostomus, homil. ad popul. Antioch.: «Igitur, inquit, tanquam leones ignem spirantes ab illa mensa recedamus, facti diabolo terribiles, et caput nostrum mente revolventes, et charitatem quam nobis exhibuit.» Offertur. — Hebraice מגש muggas, id est affertur, adducitur, offertur, applicatur, propinqua fit. Radix enim נגש nagas significat accedere, appropinquare: victimae enim et dona quae Deo offeruntur, ad illum quasi accedunt et appropinquant, praesertim Eucharistia, in qua victima est ipse Christus Dei Filius. Oblatio. — Hebraice mincha, id est munus, donum, quod Deo adducitur, donatur, offertur, a radice nacha, id est adduxit, dedit, obtulit. Porro mincha proprie erat sacrificium farreum, puta farinae et panis, Levit. II, quod proinde sua forma et specie, erat expressa figura Sacramenti et sacrificii Eucharistiae: unde et cum illo in jugi sacrificio agni, quotidie libabatur vinum juxta legem Exod. cap. XXIX, 40, quod re- praesentabat alteram speciem Eucharistiae, scilicet vini, sub qua ex vi verborum consecrationis ponitur et immolatur sanguis Christi, uti sub specie panis vi eorumdem ponitur corpus Christi. Insuper, cum mincha adolebant et offerebant oleum, thus et sal: oleum significat misericordiam Christi, quam in hoc Sacramento et sacrificio quotidie quasi novam et redivivam nobis exhibet: thus, ejusdem religionem et odorem suavissimum, quo se Patri in cruce immolavit, et rursum in Eucharistia immolat: sal, aeternitatem et incorruptionem, quam in beata resurrectione per Eucharistiam nobis afferet, uti ipse promisit Joan. cap. VI, 55. Plura de his dixi Levit. II. Sic et priscas gentilium, qui pultibus et pane potius quam carne vescebantur, victimas fuisse incruentas et puras, id est farreas, non carneas, docet Ovidius lib. I Fastor.: Ante deos homini quod conciliare valeret Far erat, et puri lucida mica salis. Ideoque in sacrificiis mola, quae vocabatur, ex farre et sale constabat: Mola enim, ait Festus Pompeius, nihil aliud erat, quam far tostum et sale aspersum; et quod eo molito hostiae aspergerentur, inde molae nomen invenit: quam proinde, Virgilius lib. II Eneid., salsas fruges appellat: Et salsae fruges, et circum tempora vittae. Sic et Tibullus lib. III, eleg. IV: Et vanum metuens hominum genus, omnia noctis Farre pio placant, et saliente sale. Rursum Ovidius lib. IV Fastor.: Farra Deae, micaeque licet salientis honorem Detis, et in veteres thurea grana focos. Idem, lib. I Fastor.: Inde vocor Janus, cui cum cereale sacerdos Imponit libum farraque mixta sale. Quin et Arnobius lib. II Contra Gentes, docet farreas victimas fuisse ante thuris notitiam et usum: «Thus, ait, neque ipse Romulus, aut religionibus artifex comminiscendis Numa, aut esse scivit, aut nasci, ut pium far monstrat, quo peragi mos fuit sacrificiorum solemnium munia.» Munda, — primo, quia corpus Christi, quod in Eucharistia offertur, est mundissimum et sanctissimum, utpote ex Virgine opera Spiritus Sancti efformatum, ipsique Deo hypostatice unitum. Secundo, quia nulla indignitate aut malitia sacerdotum, vel offerentium inquinari potest, inquit Concilium Tridentinum, Sess. XXII, cap. 1. Etsi enim sacerdos esset impissimus, Eucharistia tamen semper suam munditiem retinet, vimque mundandi ex seipsa, sive ex opere operato. Tertio, quia Eucharistia homines non tantum a peccatis, sed a peccatorum causis, puta a concupis- centiis, tentationibus, passionibus emundat, ac peccandi occasiones vel amovet, vel ad eas superandum robur addit. Denique tres erant species sacrificii a Deo Judaeis praescriptae, Levit. I. Prima erat holocaustum, puta bos, ovis aut columba, quae tota in Dei honorem comburebatur. Secunda, hostia pro peccato, ad illud scilicet expiandum. Tertia, victima pacifica, qua scilicet pro pace, id est salute et beneficiis, vel jam obtentis, Deo gratias agebant, vel pro obtinendis supplicabant. Hisce tribus in lege nova successit unicum sacrificium Eucharistiae, quod eminenter tres hasce species in se complectitur. Ipsa enim est dignissimum Deo holocaustum, quo summa Dei majestas colitur et honoratur, estque refricatio et repetitio holocausti illius, quo Christus se totum Patri in ara crucis obtulit et immolavit. Ipsa pariter est sacrificium propitiatorium pro peccatis, juxta illud Hebr. cap. X, 6: «Holocautomata pro peccato non tibi placuerunt; tunc dixi: Ecce venio. In capite libri scriptum est de me, ut faciam, Deus, voluntatem tuam.» Et vers. 10: «In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem Jesu Christi.» Tertio, Eucharistia est sacrificium pacificum, quo Deo de omnibus donis perceptis gratias agimus, et pro percipiendis obsecramus. Moraliter, disce quam purus et sanctus debeat esse sacerdos, qui oblationem purissimam, imo ipsam puritatem, Christum, inquam, Sanctum sanctorum, consecrat, tangit, manducat, distribuit, quod angelis non est concessum. Angelica ergo, et plusquam angelica puritas requiritur, ut angelorum Dominum suscipiamus, imo conficiamus. Judaeis itaque, et multo magis christianis edixit Deus, Levit. cap. XX, 26: «Eritis mihi sancti, quia sanctus sum ego Dominus, et separavi vos a caeteris populis, ut essetis mei.» Et cap. XXII, 32: «Ego Dominus qui sanctifico vos.» Vide ibi dicta, et Levit. IX, in fine cap. Vere noster Thomas Theodidactus lib. IV De Imitat. Christi, cap. XII: «O quam magnum, inquit, et honorabile est sacerdotum officium, quibus datum est Dominum majestatis verbis sacris consecrare, labiis benedicere, manibus tenere, ore proprio sumere, et caeteris ministrare! O quam mundae debent esse manus illae, quam purum os, quam sanctum corpus, quam immaculatum cor sacerdotis, ad quem toties ingreditur auctor puritatis! Ex ore sacerdotis nihil nisi sanctum, nihil nisi honestum et utile procedere debet verbum, qui tam saepe Christi suscipit Sacramentum. Oculi ejus simplices et pudici, qui Christi corpus solent intueri. Manus purae et in coelum elevatae, quae Creatorem coeli et terrae solent contrectare. Sacerdotibus specialiter in lege dicitur: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum Dominus Deus vester.» Quia magnum est nomen meum in gentibus. — Vox quia partim proprie et causaliter accipi potest, q. d. Causa cur gentes Deo offerent oblationem tam puram et nobilem, quam est ipsa Christi Filii Dei caro et sanguis, est, quia magni me meumque nomen aestimabunt; credent enim et profitebuntur me esse summum et augustissimum numen, ideoque summam et augustissimam hostiam jam dictam mihi offerent. Partim improprie et consecutive, ut more Hebraeo quia non significet causam, sed consecutionem et effectum, q. d. Ex hac hostia Eucharistiae consequetur ut nomen meum magnificetur; per hanc hostiam mire glorificabor ego, nomenque meum. Quaeres: Unde, et qua ratione? Respondeo primo, quia Judaei et gentiles offerebant Deo, vel diis suis oves, boves, capras, fruges, aliasque creaturas, ut protestarentur Deum esse omnium creatorum causam, principium et finem, seque ab illo omnia bona accepisse, accipere et postulare. Christiani vero loco creaturarum offerunt Deo in Eucharistia Christum Dominum Dei Filium, qui est primogenitus omnis creaturae. Quanto ergo Christus creator nobilior est omni creatura, tanto magis hac sui victoria honoratur et glorificatur Deus prae victimis Judaeorum et Gentium. Secundo, quia oves, boves et caprae non sunt condigna pretia peccatorum: Christi autem caro et sanguis condigna sunt. Iis ergo satisfit ex aequo offensae et justitiae Dei, ac consequenter Deus Deique justitia per illa summe honoratur, placatur, conciliatur. Tertio, quia per Eucharistiam Deo uni veroque oblatam, exclusa sunt idola et idolothyta, id est sacrificia idolis immolata; ac consequenter Deo sua unitas, dignitas et majestas apud gentes toto orbe est restituta. Agnoscunt enim et profitentur in Eucharistia, se nulla alia deorum numina quae prius coluerant, sed solum Deum verum credere, colere et adorare. Quarto, quia per hanc Christi victimam agnoscitur summa Dei bonitas, quae filium suum nobis dedit in redemptorem: et justitia, qua peccatum punivit morte sui Filii unigeniti: et sapientia, qua modum invenit salvandi nos; sed ita ut simul satisfieret suo honori, et justae vindictae, nimirum mittendo filium suum in carnem, qui in ea patiens et moriens satisfaceret laesae majestati divinae: et potentia, qua tam augustam hostiam sibique commensam et aequalem instituit. Idem videre est in caeteris Dei attributis, quae per Christum orbi innotuerunt. Quinto, quia in Eucharistia «memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus,» dum «escam» tam augustam «dedit timentibus se,» Psalm. CX, 4. Eucharistia enim refricat nobis beneficium creationis, redemptionis, justificationis, glorificationis, caeteraque omnia, uti ostendi Zachar. cap. XI, 17. Sexto, quia Eucharistia est miraculum miraculorum, opus operum Dei, portentum saeculorum, juxta illud Zachar. cap. IX, 17: «Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines?» Quapropter S. Dionysius, Eccles. hierarch. cap. II, Eucharistiam vocat «omnium sacramentorum consummationem, divinissimum et sacrosanctum Sacramentum, sacrosancta et augustissima mysteria.» S. Martialis, epist. ad Burdegal. cap. III et IV, Eucharistiam nuncupat «communionem Dei vivi, mensam divinam, et escam in fide perfecta totam coelestem.» Irenaeus lib. IV, cap. XXXII, «novi Testamenti novam oblationem;» S. Cyprianus lib. De Coena Domini, «cibum inconsumptibilem;» Optatus Milevitanus, «pignus salutis aeternae, tutelam fidei, spem resurrectionis;» S. Ephrem, lib. De Natura Dei minime scrutanda, «ignem immortalem: Hoc sane, inquit, excedit omnem admirationem, omnem mentem, omnemque sermonem, quod fecit nobis unigenitus Filius Christus salvator noster: ignem et spiritum manducandum ac bibendum praestitit mihi, corpus scilicet et sanguinem suum.» S. Chrysostomus, homil. 14 in epist. I ad Cor.: «Cum benedictionem, inquit, dico, Eucharistiam dico, et dicendo Eucharistiam, omnem benignitatis Dei thesaurum aperio. Etenim cum calice inenarrabilia Dei beneficia consecuti sumus,» etc. S. Cyrillus catech. 4, ait per Eucharistiam nos fieri «christophoros, et divinae naturae consortes.» Septimo, quia per Eucharistiam participat tam sacerdos, quam offerentes et assistentes, imo omnes fideles totius Ecclesiae, sanguinem, redemptionem, omniaque merita Christi. Rursum, per illam omnis gratia cum suo fonte et auctore, puta Christo, ad nos derivatur. Quocirca vere et sapienter noster Thomas Theodidactus, lib. IV De Imit. Christi, cap. V: «Quando, ait, sacerdos celebrat, Deum honorat, angelos laetificat, Ecclesiam aedificat, vivos adjuvat, defunctis requiem praestat, et sese omnium bonorum participem efficit.» An non haec est magna nominis Dei gloria, magna Dei laus et glorificatio? Hinc vocatur Eucharistia, quia ipsa est summa gratiarum actio. Nihil enim majus pro beneficiis naturalibus et supernaturalibus quae accepimus, Deo reddere possumus, quam Christum ipsum: Christus enim omnia alia Dei beneficia exaequat, imo in immensum superat. Quocirca S. Chrysostomus lib. VI De Sacerdotio: «Per id tempus, ait, et angeli sacerdoti assident, et coelestium potestatum universus ordo clamores excitat, et locus altari vicinus in illius honorem qui immolatur, angelorum choris plenus est.» Confirmat id visione viri sancti, asserentis se in Missa angelorum multitudinem conspexisse, fulgentibus vestibus indutorum, altare ipsum circumdantium, sic capite inclinatorum, ut si quis milites praesente rege stantes videat.» Idem, homil. De Eucharistia in Encaeniis: «Agnus, ait, Dei immolatur, Seraphim astant sex alis faciem tegentia.» Idem, homil. 24 in I ad Corinth.: «Dum in hac vita sumus, ut terra nobis coelum sit, facit hoc mysterium. Ascende igitur ad coeli portas, imo non coeli, sed coeli coelorum, et tum quod dicimus intueberis. Etenim quod summo honore dignum est, id tibi in terra ostendam, etc. Neque enim angelos, neque archangelos, non coelos, non coelos coelorum; sed ipsum horum omnium tibi Dominum ostendo.» Idem, lib. III De Sacerdotio: «Hoc ergo mysterium maxime horrendum verendumque quis tandem qui insanus minime sit, quique e potestate non exierit fastidire ac despicari poterit?» S. Gregorius IV Dial. cap. LVIII: «Quis, ait, fidelium habere dubium possit in ipsa immolationis hora, ad sacerdotis vocem coelos aperiri, in illo Jesu Christi mysterio angelorum choros adesse summis ima sociari, terrena coelestibus jungi, unum quid ex visibilibus atque invisibilibus fieri?» Octavo, quia in Eucharistia exercentur summa fides, spes, charitas, religio, caeteraeque virtutes, quibus Deum colimus et glorificamus. Fides, quia credimus Deo dicenti ibi vere esse corpus Christi, etiamsi visus, gustus, tactus, omnesque sensus contrarium judicent, scilicet esse panem et vinum. Spes, quid enim non speremus a Deo, quem credimus nobis dare Filium suum in cibum et sacrificium? Charitas, quis enim ea non accendatur, cogitans immensum Dei et Christi in nos amorem, quo se nobis totum dat et communicat? Religio, quis enim non summa veneratione colat Deum, quem praesentem credit et videt? et ita de caeteris. Atque haec fuit una e causis praecipuis, quare Deus Eucharistiam instituerit, nimirum ut daret objectum et materiam exercendi omnes virtutes, ut iis eum coleremus et honoraremus. Denique Eucharistia est manna omne delectamentum in se habens, et omnem saporis suavitatem, ideoque magnifice Deum datorem celebrans et depraedicans, ac quasi muta voce clamans: «Panem coeli dedit eis: panem angelorum manducavit homo. O quam suavis est, Domine, Spiritus tuus, qui ut dulcedinem tuam in filios demonstrares, pane suavissimo de coelo praestito esurientes reples bonis fastidiosos divites dimittens inanes!» ut canit Ecclesia. Sacerdos ergo, iturus ad altare, cogitet quantum opus adeat. Cogitet, et stupeat se esse legatum Ecclesiae, imo totius orbis ad Deum, ut cum eo summa negotia tractet, nimirum ut nomine totius creaturae homagium Deo praestet, ac doxologiam et gratiarum actionem pro omnibus beneficiis a qualibet creatura perceptis; ut oret et propitiet Deum pro peccatis totius mundi; ut peccatoribus in infernum ruituris liberationem, veniam et gratiam impetret; ut omnium afflictorum morbos, tentationes, aerumnas Deo repraesentet, opemque poscat; ut singulis fidelibus Dei gratiam, virtutum augmentum omniaque bona impetret; ut pro defunctis exoret, et pro tot millennis animabus quae in Purgatorio uruntur, supplicet. Denique ut sit mediator Dei et hominum, ac Christi ipsius personam subeat, iteretque illud idem sacrificium quod Christus obtulit in cruce, ubi ipse tam victima fuit quam sacerdos. Quis haec perpendens non percellatur, non stupeat, non accendatur?
1:12
12. Et vos polluistis illud (scilicet, nomen meum vile et quasi pollutum effecistis) in eo quod dicitis (non tam verbis, quam reipsa et factis): Mensa Domini contaminata est. — «Mensa» Dei est altare. Redit ad sacerdotes sui aevi, quos arguere coepit vers. 5, q. d. Talis erit mea mensa et victima tempore Christi, qualem jam descripsi: Vos vero, o sacerdotes judaici (uti coepi dicere vers. 5) ex adverso ita viliter, sordide et indigne tractatis altare meum, meaque sacra et sacrificia, atque si essent res viles, sordidae et pollutae; ac hostia altari superposita esset res contemptibilis, pariter et ignis sacer, qui illam devorat et consumit. Ita S. Cyrillus. Causa hujus indignitatis fuit diuturnus in captivitate sacrorum neglectus, item paupertas Judaeorum, ac avaritia sacerdotum, uti dixi vers. 7. De igne etiam altaris contemnendo occasio fuit, quod hic post reditum e Babylone, non e coelo, uti prior, datus sit, sed ex aqua crassa accensus, ut patet II Machab. cap. I, 21. Hebraea ad verbum habent: Fructus, vel proventus ejus contemptibilis, et comedens illum (hoc enim est אוכלו ochelo): fructus altaris est victima quae in eo offertur: comedens illum, est ignis qui eam cremat et consumit. Unde Noster clare vertit: «Quod supponitur (altari puta holocaustum, aliave victima) contemptibile est cum igne qui illud devorat.» Jam aliis punctis legunt אכלו ochlo, id est cibus ejus. Unde vertunt: Fructus ejus contemptibilis, cibus ejus, q. d. Fructus mensae Dei, qui est cibus in ea Deo appositus, puta hostia, vel victima altari imposita, est contemptibilis. Unde Chaldaeus vertit: Mensa Domini despecta est, et despecta sunt dona ejus; et Tigurina: Proventus ejus, nempe cibus ejus vilis: quia adeps victimae, et intestina, quae in altari Deo cremantur, sunt res viles et sordidae, ait Vatablus. Aliter S. Hieronymus: Fructus, ait, vel proventus altaris est ignis (hic enim ex altari quasi nascitur et prodit); cibus vero ignis sunt victimae, q. d. Vilis est ignis altaris; quia viles sunt victimae, quas quasi cibum devorat.
1:13
13. Et dixistis: Ecce de labore (Septuaginta, haec de afflictione sunt, q. d. Causam cur altare meum et victima sunt vilia et sordida, rejicitis in vestros labores: excusatis enim vos paupertate et aerumnis, dicitisque quod nuper magna fatigatione et sumptu redeuntes e captivitate Babylonica, per omnem laborem vestrum vix adhuc tantilla, et tam vilia comparare et offerre possitis): et (dum haec dicitis) exsufflastis illud, — id est exsufflatione mea dignum fecistis. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Lyranus. Addit Cyrillus, q. d. Haec victima non ex se, sed ex labore itineris facta est macra, manca vel clauda. Aliter recentiores, R. David, Pagninus et Vatablus: hi enim pro מתלאה metelaa per tsere, id est de labore, uti legerunt Septuaginta, Chaldaeus et Noster, legunt מתלאה mattelaa, vertuntque, ecce labor; vel potius, ut R. Abraham, mattelaa conflatur ex מה תלאה ma telaa, id est quis labor, q. d. O quantum laboris subii in afferenda hac victima! quam mihi meisque humeris fuit onerosa! quam ea apportanda defatigatus et anhelus sum! quam fuit mihi gravis, crassa et pinguis haec hostia? Unde Pagninus vertit, ecce labor, et projecistis illum, q. d. Projicitis in terram victimam, quasi ejus onere quo oppressi estis, vos levaturi, ideoque, ut Noster vertit, exsufflastis illud, quasi anheli insufflatione halitum attracturi. Ita dicunt ipsi, sed mentiuntur: nam hostia eorum adeo vilis, macra et exilis est, ut exsufflari flatuque depelli, imo exanimari possit, cogatque ut halitum suum tenuem efflet et exspiret. Septuaginta in editione Romana vertunt, exsufflavi illud (licet in editione Regia habeatur, exsufflastis illud, itaque legunt S. Hieronymus et Theodoretus) per antithesin et collusionem contrarii sensus, q. d. Vos exsufflastis et suspirastis prae nimio onere: ego vero tanquam rem levissimam et vilissimam exsufflo, levi flatu repello, refuto, atque adeo abominor. Sic parasitus apud Plautum gloriosum militem titillat, dicens: «Cujus tu legiones difflasti spiritu, quasi ventus folia.» Addit S. Hieronymus: «In Hebraeo legi potest: Et exsufflasti me (legendo אותי oti, id est me: jam tamen omnes legunt אותו oto, id est eum), q. d. Non sacrificio, sed mihi fecistis injuriam;» me enim tacite irrisistis, exsufflastis et exsibilastis. Nota ad populum magis, quam ad sacerdotes haec dici. Sicut enim prius taxavit incuriam sacrorum in sacerdotibus, ita hic eamdem taxat in populo, qui de more sacerdotes suos in scelere et avaritia sequebatur, imo praeibat. Unde de populo subdit, dicens: «Maledictus dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino.» Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus, licet aliqui, ut a Castro et Sanchez, censent continuari hic sermonem ad sacerdotes. Illis enim pergit loqui initio capitis sequentis. Dicamus utrosque hic culpari. De rapinis. — Elidit Deus falsam populi excusationem, q. d. Dicitis vos ex labore vestro has hostias, quales quales comparasse. Mentimini: nam ex rapinis eas parastis, rapuistis eas; atque ex raptis claudas et languidas mihi obtulistis, integras vero, pingues et vegetas vobis reservastis. Duplex est ergo, imo triplex crimen vestrum: primum rapinae, secundum irreverentiae et irreligiositatis, tertium mendacii. Numquid hoc scelus patiar? numquid munus tam foedum et sordidum de manu vestra suscipiam? Absit. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Lyranus.
1:14
14. Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino. — «Masculum,» id est robustum, perfectum, integrum, sine vitio. Nota primo, Levit. cap. XXII, 23, sanciri ut si hostiae sint votivae, sive ex voto oblatae, sint perfectae; sin voluntariae, id non requiri, sed permitti ut sint mutilae et imperfectae. Causam ibidem assignavi. Hic ergo Deus juxta legem, in voto requirit victimam masculam, tum proprie dictam; tum masculam, id est perfectam: opponit enim eam debili, vel, ut Tigurina vertit, vitiato; Pagninus, maculoso; Chaldaeus, corrupto. Hebraeum enim משחת mascat, quod Noster vertit, debile, significat succisum, excisum, mancum, corruptum. Sic ait Virgilius in Pharm.: Verbenasque adole pingues, et mascula (id est, fortia et egregia) thura. Sic Persius, satyr. 5: Calido sub pectore mascula bilis Intumuit, quam non exstinxerit urna cicutae. Sic vocamus mascula vina, masculos animos, id est fortes et generosos. Nota secundo: In solo holocausto, utpote perfectissimo sacrificio, Deus requirit victimam masculam, Levit. cap. I, 3. Unde in hostia pacifica, si sit voluntaria, permittit ut sit femina, Levit. cap. III, 1. Dico, si sit voluntaria: nam si esset votiva, id est ex voto debita, debebat seligi melior, ideoque mascula, ut patet ex hoc loco Malachiae. Quare si quis Deo vovisset ex grege suo ovem, seligere debebat masculam, non feminam; cujus rei causam tropologicam assignavi Exod. cap. I, 16, nimirum quod Deus amet, ideoque a voventibus sibi consecrari velit, mascula, id est generosa et virilia, non feminea, id est languida et infirma. Optima ergo sunt Deo vovenda et offerenda, idque summo studio, ait S. Cyrillus. Nota tertio, τὸ si habuerit, nam, ut ait S. Hieronymus: «Si non habes masculum, nihil tibi nocet ista maledictio. Haec autem dicendo, ostendit eos habere quae optima sunt, et offerre quae mala sunt.» Femina ergo se dicans Deo, illi perplacet: aeque ac vir offerens ovem feminam, cum non habeat masculam. Nota quarto: τὸ dolosus significat hic peccari non tantum contra religionem, sed et contra justitiam. Sicut enim mercator qui emptori certo pretio suas merces addicit, si postea ei illas tradat vitiatas et corruptas, peccat dolo malo, est- que injustus; ita et qui Deo victimam promisit, scilicet Deo dignam, et juxta legis praescriptum integram et perfectam, fraudulentus est, et peccat contra justitiam, si postea eidem tradat mancam, mutilam et vitiatam, facitque furtum in sacra, ideoque sacrilegium. Moraliter, discant hic religiosi et voventes, sua vota debere esse mascula; atque id quod voverunt debere Deo dari integrum, virile, perfectum et optimum. Ergo castitas eorum debet esse omni ex parte illibata et integra, paupertas perfecta, obedientia virilis et mascula. Hoc enim exigit reverentia summae et divinae majestatis, cui se consecrant, ut ei summa, optima et perfectissima offerant; nimirum ut faciant se holocaustum Deo, totas facultates ei offerendo per votum paupertatis, totum corpus per votum castitatis, totam animam per votum obedientiae. Quocirca S. Basilius serm. 1 De Monast. instit., asserit eum qui nuntium saeculo remisit, divinum quoddam vas effectum esse; ac proinde ei cavendum ne vitioso usu polluatur; seque ipsum custodire debere velut quiddam Deo dicatum, ne sacrilegii crimen incurrat; si videlicet corpus quod Deo sacravit, rursus ministerio vitae communis contaminet. Hinc S. Gregorius homil. 12 in Ezech., docet religiosos esse holocausta Dei: «Qui, inquit, cuncta quae mundi sunt deserunt, et totam mentem igni divini amoris incendunt; hi nimirum omnipotenti Deo sacrificium et holocaustum fiunt.» Idem docet D. Thomas, II II, Quaest. CLXXXVI, art. VII. Quin et S. Augustinus lib. X De Civit. VI: «Ipse homo, inquit, Dei nomini consecratus ac devotus, in quantum mundo moritur ut Deo vivat, sacrificium est,» in quo scilicet victima est homo, culter est sui odium et abnegatio, mors est abdicatio vitae saecularis ut spiritualem capessat, ignis est amor Dei, ligna sunt orationes et pietatis exercitia, sacrificium est ipsa sui per tria vota oblatio et consecratio. Ita S. Theresia, ut habet ejus Vita, vovit se in qualibet re facturam id quod optimum esset, perfectissimum Deoque honorificentissimum. Ita masculam victimam offerunt Deo, qui per continentiam omnes cupiditates, utpote feminarum femineas, trucidant. Rursum, qui pudorem metumque omnem pro Dei gloria contemnunt. Insuper, qui persecutiones, exsilia, famem, carceres, tormenta et mortem pro Deo generose sustinent et superant, ut fecerunt martyres. Sic masculum animum, et septem proles masculas quasi victimas pro lege Dei ad martyrium obtulit Machabaea mater et virago, quae «singulas hortabatur voce patria fortiter repleta sapientia, et femineae cogitationi masculinum animum inserens dixit: Nescio qualiter in utero meo apparuistis,» etc., II Machab. cap. VII, 21. Totidem masculos secum Deo ad martyrium obtulit S. Felicitas sub Marco Aurelio imperatore, anno Domini 175, quae Publico praefecto suadenti ut sibi et filiis consuleret, obediendo imperatori et sacrificando ejus diis, respondit: «Tua compassio est crudelitas, tuum consilium illecebrosum et crudele;» ac conversa ad filios: «Aspicite, ait, o filii, coelum, ubi Christus vos spectat et exspectat cum suis sanctis: certate viriliter pro salute animarum vestrarum: ostendite vos fideles et constantes in amore Christi Jesu.» Quibus vocibus animati filii ad unum omnes sua corpora in praedam dederunt, ac gloriosam pro Christo mortem obierunt, aeque ac post ipsos mater. Totidem masculos secum Deo obtulit S. Symphorosa cum marito Getulio, qui omnes martyrii lauream adepti sunt sub Adriano imperatore, anno Domini 138, quibus competit illud Sapientis Prov. XXXI, 10, 17, 19, 25: «Mulierem fortem quis inveniet? procul et de ultimis finibus pretium ejus. Accinxit fortitudine lumbos suos, et roboravit brachium suum. Manum suam misit ad fortia. Fortitudo et decor indumentum ejus, et ridebit in die novissimo.» Quia rex magnus ego, dicit Dominus, — et proinde magna mihi conveniunt et debentur, eximia scilicet et perfectissima, ideoque mascula, non feminea: valida, non debilia; integra, non manca vel mutila. Et nomen meum horribile. — Hebraice נורא nora, id est tremendum et reverendum; Chaldaeus, potens. Respicit ad vers. 6: «Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? Et si Dominus ego sum, ubi est timor meus?» Horribile ergo idem est, quod summe pavidum et reverendum. Reverentia enim quando est eximia, ex profunda consideratione tantae majestatis generat tremorem, horrorem et stuporem. Hic est horror sacer, de quo Virgilius Eneid. I: Horrentique atrum nemus imminet umbra. Et Lucanus: Arboribus suus horror inest. Rursum horribile, id est terribile, ut vertit Pagninus, et formidabile: quia ipse sui suorumque sacrorum neglectum horribiliter castigat et punit. Hinc Sophonias cap. II, 11, ait: «Horribilis Dominus super eos, et attenuabit omnes deos terrae, et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium.» Septuaginta hebraeum נורא nora, non a ירא iare, id est terruit; sed a ראה raa, id est vidit, deducentes vertunt, ἐπιφανές, id est, illustre est nomen meum in gentibus. Hoc verum fuit tempore Malachiae et Machabaeorum, quorum victoriae coelestes Deum toto orbe cunctis gentibus illustrem et formidabilem fecerunt; verius est in Christo et christianis: omnes enim gentes celebrant Christum, ejusque Deum Patrem. Ita Theodoretus.
1:1
v. 1 praebeant verbum Domini factum esse &v ye:pt ay- Y£Xov aj:c5 nomen proprium reddentes per modum appellativi, effecerunt ut propheta noster saepius angeli nomine designaretur; ita v. g. Tertullianus (adv. Iud. 5; M. 2, 608) et S. Chrys. scribit: « lege quid dicat Aggaeus, quid Zacharias, quid angelus, quid Esdras incuset » (hom. 14 inep. ad Hebr.; M.63, 114)! et S. Augustinus : « Malachias sive Malachi qui et Angelus dictus est » (de Civ. D. 20, 25; M. 41, 699); quare aliqui, ut Origenes, eum prophetam angelum fuisse censebant humana forma indutum., Contra quam sententiam S. Hier. Cyr. etc. invehuntur. « Dictus est angelus, quod eius nomen hanc notionem haberet ; deinde quod coelestes et a Deo inspiratos sermones Israeli nuntiarit, non inscite etiam angelus vocari possit » (S. Cyr.) ; addunt alii, uti S. Ephr. Isidorus, Pseudo-Epiphanius, Barh. ob suavissimum et mitissimum ingenium et praeclaram in iuvenili aetate pulchritudinem ei hoc nomen esse inditum. Sed satis de nomine. Esse Malachiam ultimum prophetarum omnes consentiunt et paucis exceptis, qui eum ad Alexandri Magni tempora relegare volunt, omnes ei tempus Esdrae et Nehemiae assignant. Sed si accuratius inquisieris, quanam eius temporis parte officio functus sit, num cum Esdra iam septimo anno Artaxerxis regis, an cum Nehemia et quando, an post Nehemiam, in varias sententias abeunt, neque facile est responsionem invenire, quae non uni alterive difficultati sit obnoxia. Eum iam ante Esdrae adventum prophetasse eique quasi viam parasse censet Lap.; sed communiter tempus posterius ei assignant vel simpliciter et in universum tempus Nehemiae (Calm. Kaulen), vel dum Nehemias priore vice versaretur in Ierusalem (Schegg), vel post priorem Nehemiae in Ierusalem commorationem i. e. post annum 32 Artaxerxis regis (Keil) vel tempore inter primam et alteram eius commorationem interiacente (cf. Schrader, Koehler, Naegelsbach) vel demum aliquo tempore post Nehemiam (Herbst-Welte, Reinke, Der Prophet Malachi, p. 32). Certum est, Malachiam prophetasse templo iam aedificato et cultu et sacrificiis ordinariis institutis, uti ex 1, 6 seq. 2, 4 seq. 3, 1. 10 indubie colligitur. Et cum multum conqueratur, offerri animalia clauda, languida, idque fieri ex dolo et avaritia, forte ad illud tempus deducimur, quo res ad cultum necessariae iam non per munificentiam regiam (uti fiebat Esdrae tempore ex regio decreto anno Artaxerxis septimo, Esdr. "7, 20 - 26) suppeditabantur, sed ab ipsis incolis erant largiendae. At sub Nehemia, qui vigesimo anno Artaxerxis in Ierusalem advenit, moenibus exstructis et foedere cum Deo renovato etiam resad sacrificia necessarias se allaturos spoponderunt : « et statuemus super Ros praecepta, ut. demus tertiam partem sicli per annum ad opus domus Dei nostri, ad panes pro- Dositionis, et ad sacrificium sempiternum et in holocaustum sempiternum in sabbatis, in calendis, in sollemnitatibus » etc. Cum antea de tali negligentia nulla adsit reprehensio in libris Esdrae, probabile est, eam irrepsisse postea, cum Nehemias anno trigesimo secundo Artaxerxis regis in Babyloniam reverteretur. Malachiam vaticinatum esse Nehemiaabsente, etiam colligi posse videtur ex 1, 8 offer illud duci tuo, si placuerit ei aut si susceperit faciem tuam. Nehemias enim annonas quae ducibus debebantur non comedit per annos duodecim — « duces autem primi qui fuerunt ante me gravaverunt populum et acceperunt ab eis in pane et vino et pecunia quotidie siclos quadraginta, sed et ministri eorum depresserunt populum ; ego autem non feci ita propter timorem Dei » Neh. 5, 14. 45 — sed e contra e suo multa populo tribuebat (l. c. 18); unde argumentatio illa ad hominem qua vates utitur vix ad Nehemiae tempus apta est, sed potius alium adesse supponit ducem a Persis institutum qui tributa et munera exigat. Nehemia absente etiam facile explicatur, quomodo alii abusus invaluerint, in quos Malachias invehitur. Accedit, quod Nehemias cum secunda vice reverteretur in Ierusalem fere de iisdem conqueritur, de quibus apud nostrum prophetam populi obiurgatio fit ; cognovit enim quod partes levitarum non fuissent datae « et egi causam adversus magistratus et dixi: quare dereliquimus domum Dei » (Neh. 13, 10. 11) : quae obiurgatio generatim magnam in divino cultu negligentiam adfuisse demonstrat ; dein multumiterum in connubia cum alienigenis invehitur, similiter uti Malachias 2, 11. Nehemias sab-: bati legem multipliciter quoque violari obiurgat cives, de quo peccato mentio specialis non fit apud Malachiam ; sed cum ex dolo et avaritia viles offerant victimas, non certealienum erat ab indole talium etiam leges sabbati conculcare. Malachias eos accusat, quod uxores sine causa legitima repudient et abiiciant. Nihil quidem hac: de re apud Nehemiam legitur explicite ; at talem duritiem coniunctam fuisse cum studio illo ducendi uxores Azotidas, Ammonitidas et Moabitidas, de quo adeo graviter loquitur Nehemias (13, 23 seq.), vix quisquam negaverit. Quibus omnibus perpensis probabilius videtur, prophetam vaticinatum fuisse post annum 32 Artaxerxis eo tempore quo Nehemias in aula regis versaretur. Cum igitur Nehemia absente varii abusus irreperent et plurimorum animi propter temporis conditionem afflictam et humilem rempublicam pusillanimitate et diffidentia opprimerentur, Deus misit. prophetam, qui abusus reprehenderet, deiectos erigeret omnesque de vera animorum praeparatione edoceret, qua Domini adventus sit exspectandus. Ita factum est, ut Nehemias reversus auctoritate sua qua dux et magistratus regis Persarum facilius omnia et efficacius eo quo decebat ordine restitueret. Hanc si amplexus fueris sententiam, non adeo difficile erit explicare, cur in libris Esdrae et Nehemiae non fiat mentio Malachiae. Libri enim ea potissimum et explicite describunt quae facta sunt. ab Esdra a septimo anno Artaxerxis et a Nehemia usque ad annum 32 Artaxerxis ; de secundo vero reditu Nehemiae pauca tantum et per modum appendicis referuntur Neh. 13, 1-31. In qua narratione succincta et summatim aliqua tantum attingente non fieri sermonem dé Malachia, facile explicari potest. Cur autem Esdrae memoria apud Eccli. non explicite celebretur sed plane omittatur — quae omissio aliquibus, uti supra vidimus, tam incredibilis est visa, ut Esdram in duodecim prophetis laudari censuerint —, ea ratio reddi potest, quod Eccli. 49, 13-15 aedificatio templi et urbis effertur et ii solum recensentur, qui in hoc opere laborem suum et industriam collocarunt i1. e. Zorobabel, Iesus filius Iosedec et Nehemias « qui erexit nobis muros eversos et stare fecit portas et seras, qui erexit domus nostras ». Esdrae autem conatus urbis aedificandae et exiguus erat et mox quae erexerat ab hostibus sunt destructa (cf. Esd. 9, 9. Neh. 4, 2-4 et huc quoque refer Esd. 4, 1-23). Quare non Esdras, sed Nehemias erat urbis restitutor ; unde sicut Eccl. 49, 13. 14 templum celebratur et eius aedificatores laudantur, ita v. 15 urbis DE ARGUMENTO MALACHIAE À15 restitutio et Nehemias commemorantur. — Ceterum ne quis nimium illi tribuat Iudaeorum traditioni, Esdram esse nomine symbolico Malachiam, iuvat advertere, aliam quoque ferri in Talmude traditionem, esse Malachiam Mardochaeum illumnotum ex libro Esther (cf. Reinke 1. c. p. 8). Cum theocratiae instauratio a parvis initiis profecta exigua caperet incrementa multisque hostium infestationibus esset subiecta et generatim conditio eorum qui ex Babylonia reversi erant, satis esset afflicta et humilis, mirum non est quod multi ex eis animos despondebant et splendida prophetarum de nova theocratia vaticinia cum statu misero reipublicae comparantes in querelas quoque et murmurationes prorumpebant. Qua in re, uti fieri solet in hominum exspectatione vehementiore et desideriis importunis, ad duo non attenderunt ; alterum, minime fuisse promissum, ut statim cum reditu omnis vaticiniorum messianicorum splendor et sublimitas in opus deduceretur; e contra data erant indicia quaedam intervalli longioris (cf. Dan. 9, 24) ; alterum, ipsius populi negligentiam, socordiam, peccata varia obstare, quominus florentiore ac laetiore a Deo donarentur conditione. Accusarant negligentiam illam Aggaeus et Zacharias eaque divinos retineri favores significaverant ; attamen populus neque serio, neque constanter socordiam excussit neque vitam suam ad omnem divinae legis normam composuit. Quare cum postea septimo anno Artaxerxis regis i. e. an. 457 vel 456 a. Chr. Esdras rediisset in Iudaeam, varia et apud primores et apud plebem invenit reprehensione digna; « non est separatus populus Israel, sacerdotes et levitae a populis terrarum et abominationibus eorum » (Esd. 9, 4 seq.). Esdrae monitionibus morum quaedam reformatio est effecta (Esd. 10, 1 seq.), at parum stabilis; adventante enim Ncehemia . anno vigesimo Artaxerxis variae denuo proferuntur querelae de iniustitiis et oppressione. pauperum, de societate inita cum alienigenis, de UeESent cultus divini (cf. Neh. 5, 4 seq. 9, 1-10, 31). Neque sub Nehemia constans morum emendatio est effecta. Cum ipse post annos duodecim rediret in Babyloniam, ea vitia denuo invaluerunt, cuius rei testis est propheta noster et ipse Nehemias qui in fine libri sui de ea morum perversione conqueritur (Neh. 13, "1 seq.). Populus autem afflictum rerum statum et miserum non sibi suisque peccatis attribuit, verum de Deo conquerebatur, qui populo suo electo non eum quem deceret favorem ostenderet et amorem ; immo ad id perversitatis aliqui progrediebantur, ut servitium Dei ullam afferre utilitatem audacter negarent. Propheta igitur totus in eo est, ut ostendat, Deum iis praestitisse ac praestare beneficia; verum ipsos esse perversos; sacerdotes a munere suo et officio turpiter descivisse; multos in re matrimoniali peccare eo quod uxores legitimas abiiciant et alienas adsciscant ; immerito eos conqueri de dilato auxilio et favore divino; venturum esse Messiam, sed bene sibi prospiciant, eum enim iudicium esse exerciturum ; si divina ope sint destituti et in statu afflicto, videant, quanta cum negligentia res divinas procurent; si vero totis animis Domino serviant, visuros esse magnalia Dei. In libello prophetico alii duas distinguunt partes 1-2, 16 et 2, 11-4, 6 (Schegg), alii tres agnoscunt 1, 2-2, 9; 2, 10-16; 2, 17-4, 6 (Ewald, Keil, Vigourouz, Trochon), alii quattuor, alii quinque minores, alii sex partes unius concionis propheticae distinguunt (cf. Reinke, Dleek, Naegelsbach, Schrader). Secundum argumentum varium sex quasi sectiones possuntassignari. Titulo praemisso in prima (1, 9-5) admonet vates Iudaeos ingratos et praedilectionis Deiimmemores, immo eam negantes, quantum prae Edomitis qui tamen a fratre Iacobi, ab Esau sint prognati, ipsis maiora beneficia praestiterit Deus : rempublicam enim Edomitarum esse prostratam ruina irreparabili, dum theocratia sit restituta et maiorem etiam gloriam sit auspicatura. Altera sectione (14, 6-2, 9) sacerdotes reprehenduntur, qui honorem Deo debitum sacrificiis pollutis et immundis graviter laedant ; quare talia sacrificia Deus omnino repudiat; purum enim sacrificium postulat, quale demum ubique tempore messianico ei offeretur. Nunc autem altare ab ipsis sacerdotibus despicitur et cum ignominia tractatur. Quod si non emendaverint, egestate, maledictione, abiectione erunt puniendi. Ut sacerdotum scelus et indignitas eo magis efferatur, describitur, quantum a foedere illo cum Levi inito et a veri sacerdotis forma et praeclara specie defecerint. In tertia sectione (2, 10-16) duo vituperantur, quae in re matrimoniali fiebant perperam : matrimonia enim ineunt cum dliehigenis contra pactum eum Deo conclusum et legem Dei, et uxores proprias sine ulla earum culpa dure repudiant, ita ut istae fletu et lacrimis.et gemitibus ad Dei opem implorandam altare Dei oppleant. Quam autem crudeliter et impie agant, ex foederis initi natura, dignitate, fine et ex eo, quod Deus eius foederis testis et sponsor et vindex sit, graviter demonstratur. Quarta sectione (2, 1'1-3, 6) eorum retunditur audacia, qui de rebus afflictis conquesti importune et cum impatientia expostulant cum Deo, quia non tamquam iudicii Deum et sui populi causam agentem se praebeat. Respondet vates, venturum esse Messiam ; sed eius adventum iis potius esse timendum, quia severum iudicem se sit exhibiturus, qui omnem iniquitatem et maculam districto iudicio et severa castigatione puniturus sit ; tum autem impietate ablata et peccatoribus punitis sanctam fore ac Deo placentem theocratiam. | Iis, qui de Deo conqueruntur, quasi ipse in reddendis promissis tardior esset, propheta in quinta sectione (3, 1-129) obiicit magnam ipsorum negligentiam in decimis et primitiis reddendis ; si autem fideliter reddiderint et solverint quae debeant, fertilitatem terrae et abundantiam fore pollicetur. Quare perperam (in sectione sexta, 3, 13-4, 6) et impie conqueruntur, quasi nullum sit emolumentum in Dei servitio : Deum enim sedulo attendere ad pios eosque beneficiis suis et gloria ornaturum esse, dum in tremendo iudicio impii quasi ingenti incendio sint absumendi. Quare omnes demum adhortatur, ut bene observent legem. Denique spondet, se missurum esse ante diem iudicii Eliam ad omnium conversionem, ne forte iudicis adventus ipsis vergat ad perniciem. Peculiare est Malachiae, quod sermo eius fere per interrogationes et responsiones incedat. Sententia enim quae argumenti summam complectitur proposita per modum interrogationis populi querelas et expostulationes et murmurationes in medium affert, quibus sermone longiore respondet (cf. 4, 2. 6. 1; 2, 14. 171; 3, 'l. 8. 14). Ceterum genus dicendi est facile, nitidum, concisum, a sublimitate et splendore tamen remotum, at planum et in ipsa simplicitate non sine elegantia quadam. Ita de eo iudicium fert Ros. : «stilo utitur pro saeculi sui genio satis eleganti, terso ac nitido, conciso tamen et ad aculeos in legentium animis. relinquendos composito et argumento suo tam in correptionibus quam in promissis scite attemperato ». Unde breviter libri partitionem ita designare poteris : introductione praemissa de populi electi praerogativa (1, 2-5) primo reprehenduntur sacerdotes de cultus divini neglectu et contemptu iisque et poenae denuntiantur et vera sacerdotis species quaedam ac figura proponitur (1, 6-2, 9) ; secundo populus reprehenditur, idque a) de re matrimoniali, in qua duplex peccatum committitur (2, 10-16); b) de importuna cum Deo expostulatione; cui iudicium opponitur messianicum (2, 17-3, 6); c) de negligentia in sacris tributis solvendis (3, 7-12) ; d) de impia et inepta accusatione Dei, quasi nullam ex eius servitio perciperent utilitatem, cui varia bonorum ac impiorum sors in iudicio manifestanda opponitur (3, 13-4, 6). Quare post introductionem ad omnes spectantem duas partes distingue, priorem speciatim de sacerdotibus, generatim de populo alteram. Anc. — Ostenditur praedilectio quam Deus habet erga Israelitas comparatione instituta cum Edomitis, qui quamvis ex fratre Iacob, ex Esau, prognati sint, tamen ita a Deo abiiciuntur, ut omnem instaurationis conatum evertere Deus sit paratus. In Israel autem Deus gloriam suam et maiestatem manifestabit. — Animos deiectos propheta erigere studet veritate solatio plena, eos revera diligi a Domino et huius dilectionis documentum et pignus cerni et haberi docet in instauratione reipublicae facta ; est ea quidem parva et exigua, at certissima fide scitur, magnam in ea praeformari et, praeparari salutem et gloriam. Quam apte in misera rerum conditione eiusmodi memoriae populi murmurantis offerantur, declaratione non indiget. Praemittitur prophetiae titulus : « Onus verbi Domini ad Israel in manu Malachiae » ; — cf. Zach. 9, 4; 12, 1; de significatione oneris vide ad Nah. 1, 1. Continet enim prophetia populi reprehensionem et minas Dei; quare merito oneris nomine designatur, quamvis laeta quoque et consolatoria exhibeat. Adverte, quam constanter prophetae oracula sua verbum Domini 'appellent et se ipsos solum tamquam ministros et quasi instrumenta considerent, per quos (i. e. in manu) Deus verbum suum, cum hominibus communicat. LXX habent 35g... £v yetpt a£ Àov a9*co in manu angelieius . « Seipsum angelum appellavit, quod divinorum sermonum administer esset » (TAeod.). In locutione ad Israel, cum non dicatur aperte et directe contra Israel, aliquid consolationis et quasi partem amicitiae inesse censet S. Hier. Notatu etiam dignum, nomen Zsrael de reducibus dici, qui potissimum ex tribu Iuda et Beniamin erant. lam S. Hier. advertit, abducto in captivitatem Israel i. e. decem tribubus indifferenter etiam duas tribus Iuda et Beniamin appellari Israel. Vel potius nomen honoris et dignitatis patriarchae Iacob ob suam in Deum fidem et constantiam et. patientiam inditum.ad totum populum theocraticum extenditur, idque iure, quia omnes tribus ex Iacob descendunt. Hac ipsa appellatione admonentur, ut eadem mente qua patriarcha, Deo serviant et ab eo benedictionem pro se et universo orbe reportent. Quare nemen frequens est in libris Esdrae et Nehemiae eo modo quo etiam a leremia, Ezechiele etc. adhibetur (cf. Reinke p. 1710). Cum populus afflictam rerum conditionem aegre ferret et memor vaticiniorum splendidorum magnificam Dei manifestationem cum impatientia exposceret, propheta aegris animis medicinam primo eo afferre studet quod ostendit et asseverat Deum, uti olim eos elegit et maxima dilectione per saeculorum cursum variosque eventus duxit atque protexit, ita nunc quoque eadem caritate eos prosequi et affectu et effectu ; nunquam enim fore ut electionem olim factam Deus fidelis et immutabilis revocet aut irritet. Quare hac suae dilectionis commemoratione murmurantibus non solum os obstruit querelasque fundi prorsus inanes ostendit, verum etiam eos ingratos esse et immemores beneficiorum collatorum accusat. Unde in ea rerum conditione insigne pondus habet verbum Dei :
1:2
v. 2 « dilexi vos, dicit Dominus; et dixistis: in quo dilexisti nos »? — amorem Dei dicit qui et olim se miris modis prodidit et etiamnum perseverat. Cum autem. populum loquentem et quasi cum quadam indignatione interrogantem faciat, intima animorum sensa pandit et promit, quibus apud se de Deo murmurant et rerum angustias Deo exprobrant quasi nihil praeclari ab eo accepissent, immo vana spe et exspectatione ab eo essent delusi. Quare haec interrogationis forma minime in sola peculiari loquendi ratione, qua usus sit Malachias, reponenda est (uti volunt Schegg, Keil, Trochon), sed hac interrogatione optime delineat, quid populus secum iudicet, quo animo in Deum sint affecti; «illorum sensa promit, cogitationes aperit atque interpretatur. Mos Scripturae est dicere, quae quis cogitavit ab eo esse prolata, vel aliquem pronuntiasse, quae non protulit quidem, sed ita se gerit quasi ea sentiat ac proferat» (Calm.). Ingratum igitur eorum animum reprehendit, quo non agnoscunt neque in pretio habent praerogativam collatam (Theod. Theod. M.). Eorum murmur et impatientiam Deus exemplo et demonstratione praesenti et quasi palpabili castigat et retundit : « nonne frater erat Esau Iacob, dicit Dominus, et dilexi lacob,
1:3
v. 8 Esau autem odio habui et posui montes etus in, solitudinem et hereditatem eius in. dracones deserti » ? — i. e. hereditatem eius (dedi) thoibus deserti vel canibus aureis, qui saepe ad vastitatem et loca deserta designanda a prophetis inducuntur (cf. Is. 13, 22 ; 34, 13. Ier. 10, 22 ; 49, 33 etc.). Deus illis in memoriam revocat, quam diversa fortuna utantur et quam felici prae Edomitis, quamvis et ipsorum et illorum origo ad unum eundemque patrem, ad duos eiusdem patris filios, ad fratres Iacob et Esau ascendat. Unde cum emphasi primo loco ponitur praedicatum: nonne frater erat Esau Iacobo? Duo sunt populi sanguinis cognatione intime coniuncti et tamen quam diverso loco et ordine a Deo habentur ? Dilezi lacob etc. potissimum spectari posteros lacob et Esau, multi interpretes (cf. Sanct. Lap. Tir. Reinke — et partim iam S. Hier.) rite agnoscunt et indubie ex eo colligitur, quia tamquam argumentum odii divini in Esau affertur, regiones Edomitarum ita esse vastationi traditas, ut ad instaurationem stabilem gens Edomitarum iam non sit perventura. Elucet igitur amor Dei praeclarus ac prorsus gratuitus in eo erga Iacobitas, erga populum Israel !, quod populum propter peccata enormia in exsilium eiectum nihilominus revocavit, eorum rempublicam instauravit et in hac ipsa instauratione documentum iis et pignus exhibuit instaurationis etiam magis gloriosae i. e. messianicae ; eos igitur dilexit, eos misericorditer ex afflictione et poena eripuit, eos qui nil tale meriti erant, cum gratia et amore denuo suscepit et ad patriam reduxit paratus etiam maiora praestare. Aliter autem egit et agit cum Edomitis. Etiam ipsi propter varia peccata poenas debitas incurrerunt; subiecti sunt et dispersi; regnum eorum est destructum, regio deserta ; ergo factum est, quod prophetae contra eos vaticinati erant (cf. Am. 1, 11. 12. Abd. 4 seq. ler. 49, "1 seq.). At Deus odium illud quod Edomitae contra se provocaverant, non aufert, iis non ita reconciliatur, ut eorum regnum restituat, verum eos in afflictione et desolatione quam amplissime meriti sunt, derelinquit. Israelitis igitur misericorditer ignovit, Edomitas iuste relinquit in ruina quam ipsi sibi intulerunt ; illos ergo diligit gratuito, hos iuste propter scelera admissa odio habet. Habes igitur in utroque populo adumbratam divinae gratiae et iustitiae administrationem ac dispositionem. Uterque populus sua culpa peccavit : alter misericorditer a Deo reparatur, alter in miseria relinquitur : alter sine ullo merito diligitur, alter iustissimis ex causis odio habetur. Deus enim miseretur cuius vult, et gratuitae divinae electionis participem fieri non est volentis neque currentis, sed miserentis Dei.- In hac acceptione illud Esau odio habui iam non adeo durum sonat, uti multis videtur. Dicit enim nihil aliud, nisi Deum Edomitas peccatores iusto prosequi odio ; insuper qua in re odium istud cernatur et declaretur, statim ab ipso vate subditur ut iam S. Ephr. notat : et posui montes etc. Quare omnino ad rem advertit Rib. : « atque ut explicet, quid sit odio habuisse, ait et posui i. e. feci ut eius urbes a Chaldaeis vastarentur et draconibus deserti habitandae traderentur: vos autem etiamsi capti ab iisdem Chaldaeis fueritis, reversi estis in patriam vestram eamque tranquille incolitis », et Men. : « cuius odii argumentum statim subdit ». Regio Edom vel Seir montibus est conspicua; quare saepe montes Seir commemorantur (cf. Gen. 14, 6; 36, 8. Deut. 41, 2; 2, 4 etc. Ier. 49 16. Abd. 4 et c.). Quamvis igitur posteri Iacob et Esau potissimum intelligantur, tamen in hac divinae praedilectionis demonstratione ipsum etiam patriarcham Iacob eiusque fratrem Esau respici, certum videtur, quia sermo cum emphasi effert : nonne frater etc. Utriusque enim populi sors iam adumbrata est in utriusque parentis indole varia et sortediversa. Iacob divina praedilectione praeventus sine ullo suo merito ad maiorem dignitatis gradum est evectus ; ipse est constitutus in serie illa patriarcharum, ex quorum nominibus se Deus appellare dignatus est Deum Abraham, Isaac et Iacob ; quare, ut Deus statim a primordiis populi electi liberam suam ostenderet electionem eamque a naturali praerogativa independentem, non Esau, sed Iacob in ius et benedictionem primogeniti succedere voluit. Atque haec patriarchae electio ad dignitatem illam theocraticam causa etiam est et ratio, cur Deus etiamnum Iacobitas diligat, cur eos in patriam restituerit. Verissime igitur de ipso patriarcha dici valet : Jacob dilexi. An etiam de ipso Esau alterum illud : Esau odio habui? ld hoc loco de ipso Esau dici, mihi non est persuasum. Subiuncta enim probatio de solis Edomitis valet et quotiescumque apud prophetas Edamitis vastatio annuntiatur, eius ratio nunquam ad Esau neque ad eius peccata neque ad odium divinum vel minorem in Esau dilectionem refertur, sed unice ad superbiam, arrogantiam et inimicitias Edomitarum, quas in populum cognatum adeo contumaciter exercuerint. Cum igitur probatio ex Edomitis deprompta sit et de solis procedat Edomitis, etiam ipsam sententiam quae probatione illustratur atque declaratur, de Edomitis esse accipiendam censeo, et cum utriusque partis par sit ratio, Iacob quoque statim de Israelitis accipio : unde ad probandam divinam praedilectionem sermo divinus commemoratis duobus fratribus Iacob et Esau prius quidem eorum .vocationem sortemque diversam in memoriam revocat, quae cum ex Geneseos narratione satis esset nota, ulteriore explicatione non indigebat, deinde vero statim transit ad variam Israelitarum et Edomitarum fortunam explicans et in memoriam reducens, quam misericorditer et gratiose Deus amore suo continuo prosecutus sit peccatores Israelitas, dum Edomitas peccatores iusto iudicio puniverit et puniat nec ruinam peccatis promeritam auferat i. e. Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Neque haec verborum explicatio de populo a Iacob et Esau oriundo ullo modo pugnat cum argumentatione S. Pauli Rom. 9, 10 - 43, verum cum ea optime concordat. Adducit enim S. Paulus verba Malachiae ; ergo a priore certum est ea adduci in sensu illo quem habent apud Malachiam. Sensus igitur loci originalis primo est exquirendus et secundum hunc argumen(atio S. Pauli intelligenda. Concedo quidem si verba S. Pauli nude et per se spectentur, videri posse ea ad ipsos referri fratres. At si eius arguendi rationem, seriem et progressum bene excusseris, mox advertes, sensum e Malachia petitum non modo non pugnare cum argumento Apostoli, verum illud iuvare et explicare. Est enim Apostolus in ea epistolae parte totus in eo, ut probet a) aditum et vocationem ad regnum messianicum esse meram gratiam et gratuitam divinae benignitatis electionem ac misericordiam, b) quicumque puniantur et in suis peccatis relicti damnentur, puniri et damnari, quia quam maxime id promeriti sint. Hisce duobus S. Apostolus mysterium divinae electionis, in quantum hominibus illud suspicere fas est, illustrat et declarat. Iudaeis enim, qui vel suae stirpis nobilitate confisi sibi aditum ad regnum messianicum quasi deberi existimabant vel de parvo numero Iudaeorum Christi religionem amplectentium offensi eam repudiabant, ex populi electi historia prius probat, electionem ad theocraticam quandam dignitatem semper dependisse nona carnali stirpe, verum a Dei gratia : ita ex Abrahami filiis unus /saac est electus ad dignitatem illam patriarchalem ; ex eius filiis unus lacob et quidem ita, ut iam ante nativitatem eius haec apud Deum electio firma .fuerit atque rata : « non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei : quia maior serviet minori », i. e. Jacob fruetur iure primogeniti, Iacob decorabitur praerogativa patriarchali ; ex hac autem electione efficietur, ut populus a Iacob oriundus dominaturus sit in populum ab Esau progenitum. Is enim sensus aperte ex verbis Geneseos quae a S. Paulo afferuntur, colligitur ; cum enim parvuli in utero Rebeccae colliderentur, responsum accepit mater a Domino : « duae gentes sunt in utero tuo et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabit et maior serviet minori » (Gen. 25, 23). Deus matri praenuntians sortem theocraticam diversam populorum a geminis eius progignendorum (dictum est ei a5x5, scil. matri) directe et immediate, eo ipso mediate et indirecte ei annuntiat electionem Iacob prae Esau. Inde cernitur, verba ea : maior serviet minori, non de ?pso solo Esau dici, uti et oratio contexta in Genesi et ipse probat eventus ; nunquam enim Esau fratri suo Iacob servivit !. Si autem ne ea quidem verba ad ipsum Esau et Iacob pertinent, sed posteros eorum spectant, multo magis id de subsequentibus valet: «sicut scriptum est : Iacob dilexi, Esau autem odio habui ». Hisce enim Apostolus iam ad alterum illud quod ostendere vult, gressum facit, scil. quicumque puniantur, iuste puniri, simul indicans, qua ratione per saeculorum cursum id in opus deductum fuerit, quod oraculo priore maior serviet minori annuntiabatur ; unde addit sicut scriptum est, quasi dicat : ecce quod in Genesi est praedictum, cernis ab ultimo demum propheta ex utriusque populi historia demonstratum et probatum : sine suo merito diligi populum Iacob, iuste puniri populum Esau. Atque utramque veritatem in brevi formula enuntiatam : Jacob dilexi, Esau odio habui, Apostolus in subsequentibus magis declarat, priorem illustrans verbis ad Moysen dictis v. 13. 16, alteram alio demonstrans exemplo in Pharaone conspicuo v. 171. 18, ita viam parans doctrinae quam postmodum enuntiat de vasis miscricordiae et de vasis quae se ipsa aptaverunt in interitum (v. 22 seq.) et quam brevi complectitur dicens : « vide ergo bonitatem et severitatem Dei » (Rom. 11, 292). Ex hisce apparet, neque illis assentiendum esse qui hos locos de praedestinatione ad gloriam et de reprobatione accipiant, neque illis qui dilectionem Iacobo praestitam et odium in Esau exhibitum ad sola bona temporalia (cf. Sanct. Lap. Tir.) restringunt. Non prioribus ; nam neque apud Malachiam neque apud S. Paulum sermo instituitur de praede- . stinatione ad gloriam, sed de electione et vocatione ad aditum regni messianici vel ad dignitatem quandam theocraticam, non autem praecise et per se de vita aeterna ; non posterioribus, nam bona Iacob et Israelitis collata et praerogativa illa et institutio et restauratio theocratiae in re et significatione et beneficiis adnexis multum excedunt ordinem bonorum mere temporalium. Qui odium habere de ipso Esau accipiunt, ad emolliendam locutionem viam ineunt duplicem. Vel enim locutionem mitigantes explicant de minore dilectione, de excellentia aliqua negata! — qua in re provocari potest ad locutiones similes obvias Deut. 21, 15 de uxore odiosa, Prov. 14, 20 de paupere odioso et praesertim ad Luc. 14, 26 : «qui non odit patrem suum ... non potest meus esse discipulus » ; quod odium apud Matth. 10, 37 quale esse debeat, a contrario describit : « qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus » ; vel etiam ad Gen. 29, 30. 31 de Lia odio habita et de Rachel plus dilecta quam Lia (cf. hebr.); quibus adde Luc. 16, 13 « unum (dominum) odiet, alterum diliget » et Ioan. 12, 95 « qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam ». Vel dicunt, Esau esse odio habitum a Deo, quia eius peccata a Deo praevisa sint (cf. S. Cyr. Alb.) eta contraria ratione Iacob dilectum ; « itaque secundum praescientiam dignus dilectione habetur Iacob et meretur odium Esau» (Cyr.). At haec sententia male sonat et errorem gravem facile inferre potest. Unde in ea explicatione prior via est terenda. Bene dicit S. Augustinus de priore versiculi parte : « non electione meritorum quae post iustificationem gratiae proveniunt, sed liberalitate donorum Dei voluit intelligi » ; sed ad alteram quam sibi ponit quaestionem : cur in utero positus Esau reprobatus sit ? responsionem post longam rei disceptationem non aliam affert, nisi « Deus odit impietatem ; in aliis eam punit per damnationem, in aliis adimit per iustificationem » (cf. ad Simplicianum I quaest. 2; M. 40, 115-123). Án ergo peccatum originale causa est reprobationis ? Vel an de sola reprobationea gratia efficaci responsio erit intelligenda ? Hae omnes spinosae difficultates vitantur in ea verborum HECDUQUS quae supra ex contextu apud Malachiam est proposita. De eodem loco S. Hier. quoque tractat ep. 120 ad Hedibiam quaest. 10 ; M. 22, 998 seq. In commentario ad Mal. 1, 2 rem breviter expedit : « in Iacob vos dilexi, in Esau Idumaeos odio habui. Quem locum iH Paulus mystica disputatione eventilans scribit ad Romanos . .. non solum, ait, dilexi Iacob antequam nasceretur et odio habui Esau BE s ddp ex utero matris funderetur, sed in posteros eorum amorem meum et odium conservavi; odium in Esau, cuius montes redegi in solitudinem ... odium igitur in Esau rebus ostendi ». Demum iuvat adscribere, quomodo S. Thomas (in ep. ad Rom. cp. 9 lect. 2)rem consideret : « Esau odio habui propter peccata ... odium dequo hic loquitur pertinet ad reprobationem, qua Deus reprobat peccatores ... Praescientia peccatorum potest essealiqua ratio reprobationis ex parte poenae quae praeparatur reprobatis, in quantum scil. Deus proponit se puniturum malos propter peccata quae a se ipsis habent, non a Deo ». Verum ab hac disceptatione quae potius ad theologos pertinet revertendum est ad quaestionem exegeticam. Illud et posui montes eius rite plerique interpretum de vastatione regionis edomiticae per bella intelligunt (cf. S. Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Rib. Sanct. Sa, Lap. Men. Mar. Calm. Reinke, Trochon) ; unus Schegg ita accipit, ut Deus dicat se ab initio pro Esau montes hos destinasse eosque propterea collocasse in deserto et hereditatem eius statim ab initio constituisse inter dracones et bestias deserti. At huic expositioni et verba repugnant et res ipsa et contextus ; verba, nam posu? montes eius desolationem et hereditatem draconibus illum sensum nequit habere vel saltem non habet nisi coacte, cum Q9 duplici accusativo iunctum idem sit quod latinum reddere, facere montes eius desertos (cf. Ps. 39, 9); res repugnat, nam regio edomitica non erat adeo deserta et sterilis; e contra Gen. 27, 39 Esau accipit benedictionem : « in pinguedine terrae et in rore coeli erit bene- - dictio tua » ; montes quidem Seir qui stricte dicuntur, horridi sunt et steriles, at altera regionis edomiticae pars El-schera (Esch-scherat) amoena est et frugifera (cf. Schenkel, Bibellex. II, 52). Demum contextus aliud suadet; nam v. 4& sermo est de desíructionibus quas reparare et reficere volunt ; ergo sermo est de vastatione ab hoste illata, non de desolatione a natura et origine regioni congenita. Alia est quaestio, quando haec vastatio et a quo sit effecta. Dubitandum non est, quin a Chaldaeis sit profecta sub Nabuchodonosore ; de qua re cf. Ier. 27, 3 seq., ubi etiam ad regem Edom mittuntur vincula et catenae et de Edom quoque dicitur : dedi terras istas in manu Nabuchodonosor regis. Accedit, quod argumentatio vatis eo est efficacior, si ab eodem populo et Israelitae et Edomitae sint destructi ita tamen, ut illis restitutis hi in ruina et abiectione maneant. Dum Nabuchodonosor Tyrum oppugnaret per 13 annos, tempus et occasio aderat ad gentes illas circa Palaestinam vastandas. Refert Flavius losephus (Antiq. 10, 9, 'i) quinto ab urbe destructa anno Aegyptios, Ammonitas et Moabitas a Chaldaeis fuisse expugnatos et subiectos ; nonne hisce bellis etiam Edomitas fuisse afflictos probabilissimum erit (cf. Reinke, Mal. p. 212)? - Hebr. ninm LXX vertunt ei; óópatx ; sim. Syrus ; vertit Chald. in. vastationem ; Sym. Theod. €i; Xvzzióxtx (cf. Hexapl. fragm. M. 16, 3007 et cod. svr.. hexapl.). E plerumque vocem hebr. explicant Q*3n| et bestias deserticolas, thoes intelligunt ; ia Aq. vertit si; os:9sva; ; S. Hier. dracones ; recentiores plerumque serpentes vel canes aureos (cf. Ros. Hits. Reinke l. c. 211) ; quae versio commendatur eo. quod vocem non à radice N3n quae in hebr. est inusitata, sed ab usitato 1? derivat; insuper ad Quam diversa sit post eadem peccata et similem ruinam sors utriusquc populi, ad oculum demonstratur consilio Dei, quo etiam clarius proponit, quanta Israelitas dilectione et quali Edomitas odio prosequatur
1:4
v. 4 « quodsi dixerit Idumaea : destructi sumus, sed revertentes aedificabimus quae destructa sunt, haec dicit Dominus exercituum: isti aedificabunt et ego destruam, et vocabuntur termini iniquitatis et populus cui iratus est. Dominus usque in aeternum » ; —hebr. Edom; Edom nomine Esau vocabatur; cf. Gen. 23, 30; 36, 1. 8. 19; inde nomen totius regionis et populi; cf. Gen. 36, 9; hebr. etrevertemur et aedificabimus ruinas (desolationes) i. e. iterum aedificabimus; damna illata reparabimus. Similiter olim Samaritani dixerunt «in superbia et magnitudine cordis: lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus; sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus » (Is. 9, 9. 10). At frustra; si rempublicam instaurare tentaverint, Deus ipse eam destruet; vane laborabunt; nam «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam » (Ps. 126, 1). Hebr. et clamabunt eis: terminus impietatis vel vocabunt eos... regio eorum tamquam regio impiorum divino maledicto percussa iacet, ita ut Domini vindictam ultricem omnes statim-agnoscant et «regionem illam exsibilent et subsannent, dicentes: quam scelerata fuit haec terra, quam Dominus ita desolavit» (Lap.). Minis istis non excluditur, posse Edomitas a ruina illata respirare et aliquatenus rempublicam instaurare; verum hanc reparationem non fore stabilem, sed alia ruina esse excipiendam certo praedicitur. Quod revera aliquo modo instauraverint eversa, ex eo liquet quod a Machabaeis iterum vastati sunt(1 Mach. 5, 3. 2 Mach. 10, 16; Josephus, Antiq. 13,171, 9); tandem a Ioanne Hyrcano subiecti et ad circumcisionem adacti sunt (cf. Sanct. Reinke). « Iram meam aeterna eorum vastitas approbabit.... ex comparatione malorum quae frater vester patitur, Dei in vos beneficia sentietis » (S. Jlier.) Tunc abiecta murmuratione et pusillanimitate in laudem Dei prorumpent : v. $9 « eL oculi vestri videbunt et vos dicetis : magnificetur Dominus super terminum Israel » ; — hebr. magnus est Dominus ultra terminum (fines) Israel : LXX &yeqaX5v0r. Cum gaudio ac tripudio confitentur et praedicant magnificam Dei maiestatem, quae se potentem et gloriosam exhibet non tantum in Israel, verum ultra eius fines, ubique terrarum, in exaltatione suorum et in castigatione peccatorum. Exclamatio haec admirabunda et laus Dei, ad quam tandem aegri et impatientes eorum animi (cf. v. 2) assurgent, quam optime describit praeclaram instaurationem et eximiam divinae praedilectionis exhibitionem, qua demum recreati exornabuntur : dum Edom vastatio est aeterna, Deus Israel in medio populo suo et apud gentes exaltabitur; cum Deo suo etiam Ierusalem glorificabitur : « super te orietur Dominus et gloria eius in te videbitur, et ambulabunt gentes in lumine tuo et reges in splendore ortus tui » (Is. 60, 2. 3). Hac spe se de rebus afflictis solentur; hac spe vero etiam condemnent et abiiciant omnem animorum moerorem, impatientiam, socordiam ; hac spe ad omnem virtutem et obedientiam Deo praestandam se excitent ! Unde prooemio utitur sacer vates aptissimo, efficaci, temporis necessitati accommodato. ÀnG. — Sacerdotes immemores Dei honoris et timoris ei sacrificia polluta et immunda offerunt; quare eius gratiam frustra implorant et exspectant (1, 6-9). Illa sacrificia Deus repudiat; purum enim postulat, quod demum tempore messianico per universum orbem ei offeretur (14, 10-11). Nunc vero altare Dei contemptui habetur et indigne tractatur. At divina maledictione scelus tale punietur. Quod si sacerdotes non removerint, egestate et abiectione et maledictione a Deo punientur (4, 12-2, 4). Pactum enim Domini foede violarunt eta vera sacerdotis forma in Levi egregie adumbrata, quae doctrina et sanctitate ad hominum mores emendandos consistit, non solum ipsi turpiter recesserunt, scd etiam populum seduxerunt ; quare omnium contemptui merito exponentur (2, 9-9).
1:6
v. 6 «l'ilius honorat patrem et servus dominum suum. Si ergo Pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus exercituum ad vos, o sacerdotes, qui despici- (is nomen meum et dixistis : in quo desperimus nomen tuum » ? — iure naturae, divino et humano honorare tenetur et si vere filius est, qualis esse debet, reipsa honorat i. e. amorem praestat et reverentiam et obedientiam (Lap.) ; similia officia incumbunt servo fideli. Saepius Deus tamquam populi sui pa/er i. e. creator et beneficentissimus bonorum omnium largitor, qui genuerit populum, portaverit, nutriat, in s. Scriptura exhibetur (cf. Ex. 4, 22. Deut. 32, 6. Is. 63, 16; 64, 8), et Deus qui parentum iura sua lege est tuitus (Ex. 20, 19. Lev. 19, 3. Deut. 8, 16), hanc legem etiam erga se observari vult. Quare eos acerbe repre- " hendit, qui labiis eum vocant patrem, Dominum, reipsa autem turpiter negligunt. Quoties v. g. sacerdotes et levitae in psalmis canendis Deum appellant laudantque Dominum ? at quam inconsiderate ! Unde Dominus conclusionem infert : ubi est timor et honor mihi debitus vestra ipsorum confessione? Ergo de eo tempore valuit quoque illud : labiis me honorant, cor eorum longe est a me. Cum emphasi dicitur. ad. vos, i. e. « vos quibus divinum ministerium commissum est quique duces ceteris ad virtutem esse debetis, vos ita vivitis, ut nullo me dignum respectu ostendatis » (Theod. M.), cum tamen « eiusmodi habeatis dominum, qui omnium rerum visibilium et invisibilium simul imperium tenet» (Theod.) ; quare Dominus exercituum vocatur (cf. Os. 49, 8). Verum sacerdotes ita callum obduxerunt, ut mirentur talem fieri ipsis obiurgationem. Putant enim se rite omnia peragere. Ad eiusmodi mentem designandam propheta eos facit interrogantes inm quo...? Quaestionis vim bene perpendit Theod. : « vos autem nec huius rei sensum capitis nec delictum cognoscere vultis; illud enim dixistis : in quo despeximus? hoc significat ; non quod eiusmodi verbis usi fuerint, sed quod istiusmodi cogitationes habuerint » ; quaerunt enim et expostulant, « quasi nulli se peccato obnoxios putarent, sed strenue sacerdotali satisfecisse muneri et divino honori cumulatissime consuluisse » (Sanct.). S. Hier. autem in modo quaerendi cernit dissimulationis impudentiam qua vulnus conscientiae protegant. « Vultis ergo scire in quo despexeritis nomen meum » (S. Hier.)? Responsio datur v. '1 « offertis super altare meum panem pollutum et dici- Lis : in quo polluimus te? in eo quod dicitis : mensa Domini despecta est» ; — panis Orb, uti rite iam advertunt veteres aliqui et recentiores approbant (cf. Vat. Clarius, Lap. Mar. Men. Tir. Calm. Retnke, Schegg, Keil, Trochon), dicitur omnis victima Deo oblata, utpote cibus Dei (cf. Lev. 91, 6 ; 22, 93 et praesertim Lev. 11, 3. 16 hebr.). Ita h. 1. etiam intelligi, ex eo patet, quia in subseq. de sacrificiis animalium est sermo; illa vero adolebantur et ceremabantur in cibum oblationis Domino (Lev. 41, 3. 46 etc.), vel in odorem suavitatis Domino etc. Est enim, ut Lap. notat, sacrificium etiam convivium quasi Dei, in quo Deus cum hominibus quasi comedere et bibere videtur; dein « quod ignis devorabat et consumebat, hoc censebatur Deus per ignem repraesentatus edere et consumere » (Lap.). Quare non opus est, panem solum explicare de oblationibus similae, placentarum etc. ! (S. Cyr. Sa, Sanct.) ; multo minus intelligi possunt (cum S. Hier. Theod. M.) panes propositionis ; isti enjm altari non imponebantur. Panis i. e. sacrificia sunt polluta, si victimae offeruntur non secundum legis praescripta ; excludebantur autem animalia caeca, clauda, manca ; victima debuit esse absque macula ; si secus, non licuit eam offerre (cf. Lev. 235, 19-25. Deut. 15, 91) nam « noli offerre munera prava, non enim suscipiet illa » (Eccli. 39, 14). « Atque ita quidem agentes, inquit, ne considerare quidem voluistis rei actae absurditatem. Nam vocabulum dicitis hic etiam pro animi affectione ponit ; id est, quasi nihil feceritis, ita animo affecti estis socorditer et absque sensu tantam patrantes iniquitatem » (Theod. M.). Deus vero dicitur pollui, cum ei polluta munera offeruntur, quia eo facto Deus contemnitur, ignominia afficitur et a sacerdotibus et offerentibus vilipenditur (Rib.). Deum autem polluunt, cum ignominia tractant et omnium despicatui exponunt, quia mensam Domini i. e. aram reipsa despicabilem faciunt et contemptam, quae quasi indigna sit honore et debitis sacrificiis. Eo ipso enim quod talia sacrificia admittunt, aram Dei ut rem vilem apud populum traducunt. Talis contemptus etiam augebatur forma templi et altaris viliore (cf. Esd. 3, 19. Agg. 2, 4). Iam qua ratione id perpetrent, explicatur
In prooemio divinam erga populum praedilectionem ostenderat vates. Iam quid Domino rependitur ? Bene nexum effert Alb. : « posito beneficio gratuitae dilectionis e contra ostendit Iudaeorum ingratitudinem ct ad hoc utitur humana similitudine et ratione ». Incipit a parte potiore, a sacerdotibus, qui peculiari ratione electi sunt, ut Deo appropinquent Deumque glorificent (Lev. 10, 3; 22, 3), quorum exemplum adeo multum valet in vulgus. Nam, ut h. l. adnotat S. Cyr. : « subiecta multitudo pene in omnibus principum bona exempla sequitur, nec mediocre detrimentum accipit, cum eos reverentiam erga Deum posthabere cernit ; statim enim eodem redigitur et desidia in cultu divino simul languet et ad magistrorum supinam negligentiam fingitur ». Atque convenienter « correctionem suam incipit propheta a correctione sacerdotum, quia rcformatio reipublicae et laicorum pendet a reformatione cleri et sacerdotum » (Lap.). Obiurgationem e veritate et usu communi et a lege ubique expostulata, quam ipsi sacerdotes a suis rigorose sane exigunt, illustrat et auget :
1:8
v. 8 « si o/feratis caecum ad immolandum, nonne malum est ? et si offeratis claudum et languidum, nonne malum est » ? — magis nervosa est accusatio sacerdotum in textu hebr. per formam affirmationis : et cum affertis caecum ad immolationem, non est malum etc. non id a vobis malum et perversum neque illegitimum reputatur. Conscientiam iam habent satis obtusam et cum legis violatione talem inierunt familiaritatem, ut turpem rem iam existiment rectam et bonam vel saltem reprehensione carentem. « Et rei absurditatem ostendens ait » (Theod. M.) : « offer illud duci tuo, si placuerit ei aut si susceperit faciem tuam, dicit Dominus exercituum » ; — de duce cf. Agg. 1, 1; hebr. num te benigne excipiet (in te delectabitur, tibi propitius erit) aut gratum te habebit? faciem suscipere idem est atque alicui favere, ab eius partibus stare, eum gratum et acceptum habere. Bene exemplum expendit TAeod. M. : « agesis, si rei peractae absurditatem non agnoscis, fac periculum in offerendo principi et videsis, num excipiat, num tui reverens hanc iniuriam dissimulet ? Nonne contra a te magis offensus quam honoratus contumeliose te reiiciet cum tali oblatione tua » ? « et hoc audetis Deo offerre, quod dare hominibus non audetis » (S. Hier.)? Exemplum hoc omnino supponere videtur, talem adfuisse ducem, cui munera et tributa et vectigalia erant solvenda ; nam si duci nihil erat offerendum, si ergo poneretur casus fictus, vis sermonis esset. valde manca et oratio satis languida. Nehemias autem nihil a popularibus accepit ex iis quae ut dux postulare potuit (Neh. 5, 15- 19). Unde haec dicta sunt tempore, quo Nehemias in Babyloniam ad aulam regis erat reversus (Neh. 13, 6); vide supra p. 413 . Hac suppositione facta argumentatio est vere ad hominem. Cum ita reverentiam Deo tot titulis debitam seponant, qua ratione sacrificia Deo fore accepta precesque exaudiri vana spe sibi promittunt? Quare cum ironia eos iubet v. 8 : si offeratis caecum ... si offeratis claudum et infra 2, 12 offerre munus, 3, 9 offerre sacrificia et insuper vide usum eundem Ex. 32, 6. Lev. 2, 8; 8, 14. Iud. 6, 19. Am. 5, 23. Esse autem nnr22 vocem propriam ad sacrificium incruentum designandum, apud omnes in confesso est (cf. Lev. 2, 4 seq. ; 6, 13; 71, 9. Num. 15, 4 etc.). Neque ullum adest indicium, vocem accipi vel posse accipi sensu metaphorico. Primo enim m?nchaA nullibi sensu metaphorico de sacrificio analogico dicitur; secundo ubi voces ceteroquin sacrificiales de sacrificio metaphorico usurpantur, id non fit nisi addita quadam determinatione, uti iam bene notavit Bellarminus, dici scil. v. g. sacrificium laudis, iustitiae, hostiam vociferationis vel sacrificium Deo esse spiritum contribulatum vel sacrificium sanctificationis, sacrificium salutare esse attendere mandatis (Eccli. 35, 2) vel: «qui facit misericordiam, offert sacrificium » (Eccli. 38, 4) ; neque obstat Ps. 140, 2: «elevatio manuum mearum, sacrificium vespertinum »; psalmista enim a Deo efflagitat, ut orationem ipsius tam benigne respiciat et gratam habeat, ut acceptum ei est et gratum sacrificium vespertinum, utpote a Deo ipso ordinatum. Sacrificium veri nominis secundo h. ]l. prorsus exigitur oratione contexta. Adest enim, ut ait Bellarminus (1l. c.), « antithesis contemptus et gloriae Dei : per Hebraeos sacerdotes contemptum ac despectum fuisse nomen Dei, sed per oblationem gentium glorificatum. Hebraei autem Deum offendebant in publico ac visibili sacrificio, ergo gloria Dei etiam nasci debuit ex publico ac visibili sacrificio ; alioquin maior fuisset contemptus illatus nomini Dei in sacrificiis Hebraeorum, quam gloria in sacrificio gentium ; ille enim fuisset contemptus interior et exterior et privatus et publicus, haec autem gloria esset solum privata et magna ex parte interior ». Reiectis porro sacrificiis Iudaeorum eorumque minchah, alia statuitur oblatio (minchah) munda offerenda ubique : ergo nisi ratio evidens contrarium persuadeat, in utroque membro de vero et externo sacrificio debet esse sermo ; neque effatum aliter ab iis qui Malachiam loquentem audierunt, intelligi potuit. Adde quod pollutis illis opponitur munda oblatio. Illa polluta erant ob vilitatem materiae et defectus varios contra legem ; oblatio ergo munda talis sit oportet quae in se ita sit excellens, ut nulla negligentia sacerdotum possit maculari. Denique oratio ita est conformata, ut reiecto cultu illo manco sacrificali novus cultus introducendus sit, « constat autem sacrificia spiritualia precum, psalmorum et similium rerum omnia fuisse apud Iudaeos ; ergo non loquitur de sacrificio spirituali, sed de sacrificio proprie dicto » (Bellarminus). Quare merito concludit Corluy : « si propheta aliud intendisset quam sacrificium gentilitatis externum, verum ac proprium, auditores suos voluntarie decepisset ». Quale autem futurum sit sacrificium, ipso nomine minchah indicatur, quae vox propria est et sollemnis ad sacrificium designandum incruentum, fertum. Vide supra p. 432 et cf. p. 441 infra. Quareomnibus, quae a propheta praedicuntur, optime respondet sacrificium Missae in Ecclesia catholica. Est scil. cultus sacrificialis externus ab ortu solis usque ad occasum i. e. per universum orbem Deo inter gentes et a gentibus, i. e. ab iis exhibitus qui potissimum natione non sint Iudaei ; immo Ecclesia per orbem dilatata etiam eo sensu offertur a solis ortu usque ad occasum, ut nulla sit diei pars qua non in hoc vel altero hemisphaerio sacrificium offeratur. Haec oblatio fit in omni loco ; fit reiectis Iudaeorum sacrificiis ita, ut eorum omnium significationem omnesque fines in se uno complectatur ; per illud eximius, immo vero sensu infinitus Deo honor tribuitur, ita ut et tale sacrificium revera nomini eius magno debeatur et propter eximium istud ac dignissimum sacrificium honor nominis eius magni infi nito quasi splendore refulgeat et populis innotescat. Est oblatio munda, « quae nulla indignitate aut malitiaofferentium inquinari potest » , ut optime ait Concilium tridentinum (Sess. XXII cp. 1) ; est munda, quia victimam continet sanctissimam, pretiosissimam ; ideoque Deo est summe placens et accepta ; congrue designatur per m?nchah, cum sit sacrificium incruentum et sub specie panis et vini oblatum merito referatur ad sacrificium farinaceum, ad fertum, qualia ex lege mosaica farina, . polenta aut libis constantia cum oleo, sale, thure in altari offerebantur et cremabantur. Unde iure optimo Concilium tridentinum declaravit esse - Missam oblationem illam, « quam Dominus per Malachiam nomini suo, quod magnum futurum esset in gentibus, in omni loco mundam offerendam praedixit » (1l. c.). Hisce stabilitis solum reliquum est, ut quaeratur, quid sit suffitur. S. Hier. vertens sacrificatur notionem dat sacrificii generatim, quae adiecta determinatione et offertur oblatio munda ad certam sacrificii Speciem restringitur, ita ut sermo a generali et indefinito ad particulare et definitum atque distinctum progrediatur. Magis cum textu originali h. l. concordant LXX et Syrus (cf. supra p. 434). Hebr. suffitur plerique metaphorice explicant de veneratione et adoratione Deo praestita, ita ut preces sint odoramenta (Apoc. 5, 8) et thymiama orationes sanctorum (S. Hier.). Metaphora inde peti potest, quod incensum adolere signum erat externum cultus interni et venerationis et adorationis ; inde volunt incensum adolere esse orationis symbolum (cf. Lap. Reinke). Non nego varia in incenso eiusque odore excogitari posse, quae orationem piam apte adumbrent et symbolice exhibeant. At in interpretando non agitur, quid possitesse, sed quid s? ; quaerendum scil. est, non utrum nobis eiusmodi metaphora familiaris, sed utrum veteribus, utrum Malachiae fuerit necne. Et in hac re experior difficultatem. Frequentissime enim in V. T. de suffitu vel incenso est sermo ; at nullibi sensu metaphorico, ubique sensu proprio (etiam Hab. 1, 16). Neque iure opposueris Ps. 140, 2 et Apoc. $, 8. Nam « dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo » non ipsa oratio dicitur incensum, sed petitur, ut Deus orationem hominis habeat acceptam et gratam, sicut ei placet sacrificium thuris, quod etiam clarius, ut addit Bellarminus ad hanc textus acceptionem, posuit Daniel : cum ait : «in animo contrito et in spiritu humilitatis suscipiamur, sicut in holocausto arietum et taurorum et sicut in millibus agnorum pinguium » (Dan. 3, 39, 40). In Apocalypsi autem non est locutio metaphorica, sed visio sensibus exhibita enarratur ; at ex eo quod in tali visione phialae aureae plenae odoramentorum cernantur, ut exprimatur orationes sanctorum ascendere ad thronum Dei esseque gratas, non sane concludi potest, incensum in s. literis V. T. metaphorice dici pro oratione. Locutio vero metaphorica apud Malachiam etiam ex eo excluditur, quia cum minchah, quae vox metaphorice capi nequit, revera fere semper thus erat coniunctum (cf. Lev. 2, 1. 15; 6, 15; 24, '). Quare non video, quomodo iure ad locutionem metaphoricam confugiamus. Neque id opus est. Nam ubique et frequenter in cultu liturgico thus adoletur, et adoletur in oblatione Missae sollemniore. Id casu ac fortuito fieri dicet nemo. Ergo revera prophetia ad literam impletur. Si autem (alis est impletio, cur eandem esse praedictionem asserere dubitabis? Veram .explanationem iam profert Theod. ita oraculum proponens : « omnium terrarum habitatores, quas sol exoriens et, occidens radiis suis illustrat, et ubique incensum (8op(xuxx) mihi offerent et hostiam puram mihique gratam sacrificabunt ». Exinde tamen minime consequitur, incensum habere ratiomem veri sacrificii in N. T. ; neque enim in V. T. thus ferto additum erat sacrificium distinctum, et cum in oraculo nostro ita coniunctum cum minchah efferatur, de sacrificio thuris cogitari nequit. Ceterum si dicitur suffitur, nihil aliud indicatur nisi quod verbum de se dicit ; utrum ei insit ratio sacrificii vel sola honoris significatio, aliunde determinari debet. Talis autem oblatio munda per orbem frequentabitur, quia magnum est nomen meum i. e. « causa cur gentes Deo offerant tam puram et nobilem oblationem est, quia magni me meumque nomen aestimabunt ; credent enim et profitebuntur me esse summum et augustissimum numen, ideoque summam et augustissimam hostiam mihi offerent » (Lap.). Vide inde, quam verum sit, Dei cultum tanto magis florere eiusque nomen eo magis honorari, quo maiore devotione, frequentia, sollemnitate augustissimum Missae sacrificium offertur ; cultum autem publicum et Dei adorationem languescere et emori, ubi istud non habetur sacrificium aut ubi negligitur. Hoc solo vaticinio sectae protestantium qui dicuntur prostratae iacent et a vera Ecclesia per prophetas descripta exclusae et separatae. lium probat quam indecens sit iis qui epulas sacrificales N. T. Eucharistiam perceperunt, in idolio recumbere ? sed epulae sacrificales sacrificium supponunt. Cur non etiam Hebr. 13, 10 « habemus altare, de quo edere non habent potestatem qui tabernaculo deserviunt» sacrificium N. T. commendari censendum est ? Apte h. l. in memoriam revocatur, quod iam scripsit Bellarminus contra Chemnitium, qui simili modo urgebat in T. N. inveniri sacrificia fidelium spiritualia, ergo de vero sacrificio Malachiam non esse locutum. Cui respondet Dellarminus : « si in novo Testamento legeremus, nulla esse sacrificia fidelium nisi spiritualia, argumentum Chemnitii recte concluderet. At nusquam id legimus. Non autem licet concludere ex eo quod sunt in Ecclesia quaedam sacrificia spiritualia, nulla esse proprie dicta vel prophetam loqui de spiritualibus ; alioquin quoniam in Testamento veteri multa erant etiam sacrificia spiritualia, liceret eodem modo concludere, non fuisse in Testamento veteri sacrificia proprie dicta ». Demum in vaticinio adeo insigni quo eximio modo Ecclesia catholica demonstratur tamquam vera Ecclesia, quippe in qua sola adest veri nominis sacrificium offerendum omni in loco !, nemo aegre feret, si praeclara quaedam Patrum testimonia recitantur de sensu quo hoc oraculum semper ab antiquissimo tempore intelligebatur. Venerandae antiquitatis testimonium, vaticinium hoc de s. Eucharistiae sacrificio esse intellectum a primordiis religionis christianae, nobis iam offertur modo quam maxime claro atque perspicuo in Doctrina Apostolorum, opere antiquis noto et saepe a Patribus laudato, quod nostro demum tempore a Philotheo Bryennio iterum inventum et editum est Constantinopoli 1883. Testimonium hoc eo gravius censeri debet quia argumentis haud spernendis libellus iste saeculo primo aerae christianae videtur esse attribuendus (cf. Cornely, Introd. I p. 214; Bickell, Zeitschrift f. kath. Theol. 1884 p. 402; Sabatier, la Didaché, Paris 1885, p. 150 seq.). Ibi autem legimus cp. 14, postquam mentio iniecta est de confessione peccatorum ut pura sit oblatio vestra 0ucíz 049v, des. Eucharistia, quae bis 6vcta appellatur : a3: tp £octs d; brOstoa 05 Kuplou* £y xavst sóxo wal ypóvo xpoqet£petw pot ucíav xa0ap&v etc. S. Irenaeus (adv. haer. 4,471, 5. M. 1,1023) Eucharistiae a Christo confectionem refert : « calicem similiter ... suum sanguinem confessus est et novi Testamenti novam docuit oblationem, quam Ecclesia ab Apostolis accipiens in universo mundo offert Deo, ei qui alimenta nobis praestat, primitias suorum munerum in novo Testamento, de quo in duodecim prophetis Malachias sic :praesignificavit ... manifestissime significans per haec, quoniam prior quidem populus cessabit offerre Deo, omni autem loco sacrificium offeretur ei et hoc purum ». S. Justinus (dialog. c. Tryph. 41 ; M. 6, 564) loco ex Malachia recitato addit : « de lis quae in omni loco anobis gentibus ei offeruntur sacrificiis, hoc est de pane Eucharistiae et de calice similiter Eucharistiae iam tum praedicit, illud etiam addens nomen suum a nobis glorificari, a vobis autem profanari ». Eusebius (dem. ev. 14, 10 ; M. 22, 89-93) plura de sacrificio Eucharistiae praefatus v. g. « post omnia (Christus) quasi mirabilem quandam victimam sacrificiumque eximium Patri suo operatus pro nostra omnium salute obtulit eiusque rei memoriam ut nos ipsi Deo pro sacrificio offerremus continuo, instituit » et « huius sacrificii memoriam signis quibusdam in mensa celebrandam corporisque item illius salutarisque sanguinis, ut novi Testamenti institutum habet, accepimus », demum oraculum Malachiae recitat : « quod futurum erat nostrum ipsorum institutum divinitus nuntiat : quoniam ob ortu solis ... sacrificamus Deo plenum et horrorem afferens et sacrosanctum sacrificium, ' sacrificamus novo more secundum novum Testamentum hostiam mundam ... Igitur et sacrificamus et incendimus (0jsyev xai 0op:iópev), alias quidem memoriam magni illius sacrificii secundum ea quae ab ipso tradita sunt mysteria celebrantes et gratias Deo pro salute nostra agentes, alias nos ipsos totos ei consecrantes » etc. (cf. Eclog. proph. 299 ; M. 29, 1156). Atque S. Chrysostomus nostro loco recitato sic Iudaeos exagitat (adv. Iud. 5 ; M. 48, 902) : « quando haec evenerunt, Iudaee ? quando in omni loco incensum oblatum est Deo? quando sacrificium purum? non possis aliud proferre tempus quam hoc posteaquam Christus advenit. Quod nisi de hoc tempore praedixit, nisi de nostro sacrificio vaticinatus est, sed de iudaico, etiam legi repugnat prophetia ; . . fidenter dicimus, nostrum sacrificium solum dici debere mundum ; non enim per fumum et nidorem, non per sanguinem et redemptionis pretia, sed per Spiritus gratiam offertur ». S. Hier. in hanc prophetiam advertit, praedici « in omni loco offerri oblationem, nequaquam immundam, ut a populo Israel, sed mundam, ut in caerimoniis Christianorum » et ad Ez. 21, 25 seq. (M. 25, 207) scribit de hoc Malachiae oraculo : « quae munda oblatio sine sanguine hircorum, arietum atque taurorum in Christi completur adventu ». S. Augustinus (de Civ. Dei, 18, 35 ; M. 41, 594) allato vaticinio ita pergit : «hoc sacrificium per sacerdotium Christi secundum ordinem Melchisedech cum in omni loco a solis ortu usque ad occasum Deo iam videamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum ... cessasse, quid adhuc exspectant alium Christum » ? et vide l. c. 19, 23 (M. 41, 655), et in Ps. 95 n. 13(M.37, 1421) : « quaeris sacrificium apud Iudaeos ; non habes secundum ordinem Aaron ; quaeris secundum ordinem Melchisedech ; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia ; et dicit illis Deus : non est mihi voluntas in vobis etc. » !. S. Cyprianus in libris testimoniorum adversus Iudaeos (1, 16; M. 4, 6871) affert oraculum Malachiae, ut probet « quod sacrificium vetus evacuaretur et novum celebraretur ». Theod. ad vaticinium haec adnotat : « cessavit loco cireumscriptus cultus sacerdotum, omnis autem locus ad Dei cultum idoneus est declaratus et victimarum quidem ratione carentium caedes finem cepit, solus autem immaculatus agnus sacrificatur, qui tollit peccatum mundi et tamquam signum virtutis odoratum offertur incensum ». De Eucharistia scribens dicit S. Joannes Damascenus (de fid. orth. 4, 44; M. 94, 1149), qui doctrinam Patrum graecorum fideliter referre solet et uno quasi conspectu exhibere : « hoc purum illud et incruentum sacrificium est, quod ab ortu solis usque ad occasum sibi oblatum iri Dominus per prophetam dixit ». Neque ab hac explanatione recedit S. Cyr. in commentario, quamvis non adeo clare loquatur : « praenuntiat in omni loco ac gente sacrificia munda et incruenta (0ocíaxt xax0zgal xat avatyaxvo) ^ nomini suo oblatum iri, non iam sacerdotibus illis eius (scil. nominis) dignitatem obscurantibus neque incuriose spiritualem cultum ei offerentibus sed cum diligentia, bonitateet sanctimonia incensorum spiritualium suaveolentiam offerre satagentibus, fidem scil. spem, caritatem et honestamenta bonorum operum, ita constituto scil. Christi sacrificio coelesti ac vivifico, per quod destructa est mors et caro ista terrena et corruptioni obnoxia incorruptionem induitur » ; ait igitur S. Cyr. offerri cultum spiritualem, quem consistere dicit virtutibus et bonis operibus, et hisce contineri thym?ama spirituale; sed ad hoc apponi, vel ad hoc ulterius addi (xgogrezayuévug SqAovóst zs Xeisvoo Üuclac) Christi sacrificium. secrationem ab eo dici benedictionem ; notum est enim illam saepius vocari eulogiam ; dein Tertullianus (de orat. 19; M. 1, 1181) de sacrificiorum orationibus loquitur, intelligens sacrificium eucharisticum : «similiter et stationum (i. e. ieiuniorum) diebus non putant plerique sacrificiorum orationibus interveniendum, quod statio solvenda sit accepto corpore Domini. Ergo devotum Deo obsequium Eucharistia resolvit, an magis Deo obligat? Nonne sollemnior erit Statio tua si et ad aram Dei steteris ? Accepto corpore Domini et reservato utrumque salvum est et participatio sacrificii et exsecutio officii ». Eandem interpretationem vaticinii etiam interpretes catholici et antiquiores et recentes strenue tuentur. Haimo eo praedici ait « sacrificium quod nunc frequentat Ecclesia » ; Rup. : « et offerunt nomini meo oblationem mundam, oblationem panis et vini, sacramentum corporis et sanguinis Redemptoris sui » ; Lyranus : « dicendum quod iste passus loquitur ad literam de sacrificio novae legis, quod est Eucharistia, quod est mundissimum et Deo acceptissimum » ; et sim. Alb. Rib. Sanct. Lap. etc. Reinke (cf. praeter comment. in Mal. eius vaticin. mess. 1V, 2. p. 339) Schegg, Allioli, Loch, Trochon, Corluy etc.
1:9
v. 9 « et nunc deprecamini vultum Dei, ut misereatur vestri (de manu enim vestra factum est hoc), si quomodo suscipiat facies vestras, dicit Dominus exercituum » ; — i. e. « cum tales sitis et eiusmodi sacrificiis irritetis me potius quam placetis, in vanum deprecabimini ; cuius rationem reddit, quia de manu vestra factum est hoc ; quod perinde est atque si diceret : a vobis est hoc opus i. e. a peccatoribus... neque ista mala videtur explicatio » (Sanct.). Eundem sensum ironicum etiam agnoscunt Clarius et Arias Montanus (teste Lap.), Reinke, Schegg, Keil ; recte quidem ; eum enim sensum suadet parenthesis, qua propheta denuo eos reprehendit de tam absona agendi ratione — a manu vestra factum est hoc — suadet interrogatio subiuncta in hebr. : num accipiet a vobis (vestra causa, propter vos) facies i. e. num Deus alicui propitius erit vel esse poterit propter vestram agendi eumque placandi rationem ? num: vos tales estis vel talia facitis, ut Deus placari possit? Idem demum suadetur iis quae immediate sequuntur. Pergit enim propheta in, reprehensione, immo eam auget dicens satius esse, si omnino non sacrificarent ; talia sacrificia prorsus repudiari a Domino (v. 10). — Alii tamen veram ac seriam ibi deprehendunt admonitionem (cf. S. Hier. Cyr. Theod. Theod. M. Rib. Lap. Trochon) ; dein latinum si quomodo etc. rei difficultatem ostendit et ea dubitatione tacite incitantur, ut eo ardentius orent et ex animo agant poenitentiam (cf. Rib. Men.). Pergit Deus in reprehensione sacerdotum eamque auget dicens satius fore ut fores templi claudant et omnino nullam inferant oblationem. Modus est loquendi eius qui cum indignatione rem sacram adeo profane tractari conqueritur. Ita quidem ex hebr. ad. literam : quis etiam ex vobis et claudat fores et non incendat altare frustra ; locutio est exoptantis (cf. 2 Sam. 15, 4. Iob 19, 23) : utinam etiam (potius) aliquis fores clauderet neve frustra altare incenderet ; frustra id fit, quia Deo displicet qui tali sacrificio non placatur sed irritatur ; ita Clarius, Vat. Figuerius (apud Sanct.), Sa, Mar. Schegg, Reinke, Keil, Pressel, Trochon ; . quem sensum etiam Chald. exprimit. — Aliter ex versione S. Hier.; illorum enim negligentia ex eo perstringitur, quia quamvis mercedem et emolumenta ex altari cultuque sacro percipiant, tamen adeo contemptim res sacras tractant :
1:10
v. 40 « Quis est in vobis qui claudat ostia et incendat altare meum gratuito » ? — i. e. merces penditur pro minimo quoque servitio ; cur ergo rem negligitis? « nullus enim in vobis usque ad extremum ministerium, non dico pontifex, non sacerdos, non levita, non cantor, sed nec ianitor quidem et is qui ignem supponit altari ad cremandum holocausta, qui non a me mercedem accipiat laboris sui ; hoc autem dicens decimas significat omnium frugum, quae offeruntur a populis » (S. Hier.) et ea quae de sacrificiis cedebant in usum ministrorum altaris. Ergo : « mihine gratis obsequimini? cur ergo remissam adeo servitutem mihi exhibetis » (Calm.)? et sim. Rib. Lap. Men. Tir. Eundem sensum S. Cyr. scribit etiam subesse textui hebr. ; ita enim habet : « Sciendum Hebraeorum editionem alium sensum reddere alio verborum contextu ; dicit enim : vos et levitae et sacerdotes qui extremum in templo locum obtinent, a vobis constituti, ut ostia claudant, non accendetis altare meum gratis, hoc est, sine mercede non servitis, sive sacerdotio non fungimini, cum populus decimas et primitias et dona gratiarum actoria vobis offerat ». Alii in versione latina accusationem avaritiae deprehendunt (Rup. Alb. Sanct.). Id certe minus apte, quia talia servitia gratis praestare nemo tenebatur et ministri altaris de altari vivant oportet, cum aliunde sibi victum quaerere neque deceat nec commode fieri possit. S. Hier. omisit particulam negativam in altero membro; eam vero tuentur LXX, Syrus, Chald. et sensus omnino exigit. LXX legerunt *2 (pro YD), uti etiam unus cod. hebr. apud de fossi habet, et sensum efferunt alium : propterea et in vobis claudentur ostia et non succendetur altare meum gratis i. e. Deus minitatur fore, ut templi ostia claudantur et ignis sacrificialis exstinguatur ; abolitionem igitur hoc iam loco praedici (cf. S. Cyr.) ; àwpskv explicat Theod. : « non patiar temere (ucav) victimas offerri, cum ad neminem utilitas ulla inde perveniat ». Illud frustra reddit Chald. : ne offeratis hostiam exsecrandam super altare meum ; intellexit porro "N51 de crematione hostiae ; sim. Syrus : ne Dixit : satius esset ostia claudere templi (1. e. atrii. interioris, ubi erat altare holocautomatum) et ignem sacrum in altari omnino non accendere, quam hostias offerre immundas et pollutas contra legis praescriptum. Indignationem suam ulterius pandit addens se iam nullo in eos beneplacito, nulla propensione tangi et non solum animalia illa caeca et languida tamquam victimas repudiare, verum etiam aliud sacrificiorum incruentorum genus nolle accipere ab eorum manibus : « non est mihi voluntas in. vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra» ; — hebr. non est mihi beneplacitum in. vobis ; munus. n3 dicitur quidem aliquoties sensu generico de sacrificiis generatim vel etiam de sacrificiis cruentis (cf. Gen. 4, 4 sacrificium Abel dicitur minchah ; 4 Sam. 2, 171 etiam de cruentis sacrificiis est sermo), dicitur quoque saepe de donis et muneribus, quae principibus et nobilibus offeruntur (cf. Iud. 3, 43. 1 Sam. 10, 21. 1 Reg. 5, 1. 2 Reg. 11, 4. Ps. 45, 13. Os. 10, 6 etc.) ; at in usu liturgico vox est sollemnis et terminus technicus de sacrificio incruento, de ferto, de oblatione frumentacea, quae farina, polenta, libis constabat et cum oleo, sale, thure in igne altaris cremabatur et cui libatio vini quandoque iungebatur ; cf. Lev. 2, 4 seq. 6, 1l. | Talia sacrificia incruenta offerebantur vel pro arbitrio atque devotione singulorum, vel ex legis praescripto ; hoc v. g. obtinebat in iugi sacrificio quotidiano (Num. 28, 5). Iam quo sensu vox minchah erit h. l. capienda? Sunt qui eam h. l. sensu generico de sacrificio in genere ! accipiant (Reinke, Trochon, Corluy, Spicilegium dogmatico-biblicum, II p. 399), et tamen eandem vocem in versu subsequenti sensu stricto explicent. Sed talis vocis eiusdem in sententiis immediate iunctis explicatio diversa non placet neque ulla adest eius vel necessitas vel utilitas. Commodior est ac plane apta ea vocis acceptio quae in re sacrificiali unice locum habet. Versu enim '] Deus conquestus est de cibo polluto, qui cibus omnia sacrificia complectitur; iam in subsequentibus prius sermonem fecit de sacrificiorum cruentorum genere (v. 8) eaque reprehendit ; nunc ad incruenta quoque sermonem transfert et ita id quod v. " indicaverat, per singulas suas partes est expositum. Ita simul sermonis habes progressum : declarat enim Deus se ab iis accipere ne illa quidem sacrificia velle, quae dummodo farina, simila, oleum, vinum et ceterae res adhiberentur, natura sua erant oblationes mundae Deoque placentes; se igitur repudiare non solum sacrificia quae manca sint, verum ea quoque in quibus materia inepta ne eligi quidem poterat ; ergo omne sacrificium ab iis oblatum se fastidire et abiicere, magno cum pondere manifestat. Quare hanc vocis significationem propriam h. l. bene censuit retinendam Hitz. qui adnotat : fertum quoque quamvis sit ex legis norma praeparatum nolle Dominum ex illorum manu accipere, quia propter prava sacrificia cruenta sacrificulos offerentes ipsos reprobet. Quam vero dignus sit omni poena talis contemptus Deo exhibitus et quam merito Deus cum nausea sacrificia illa immunda et sacrificulos peccatores abiiciat et repudiet, sublimi modo et argumentatione a maiori ostenditur vaticinio duplici de maiestate et gloria Dei per universum orbem et in cunctis gentibus manifestanda et de oblatione munda ubique offerenda. Est scil. summa rei indignitas Deum adeo sublimem negligere, et si Deus gloriam suam splendide diffundere vult et manifestare ubique terrarum apud omnes gentes, plane tolerari nequit, ut haec gloria ei negetur a sacerdotibus populi electi, quorum erat gloriae illius diffusionem praeparare. Et si Deus mundam respicit oblationem ubique ei offerendam, certe res erat indignatione plena, huius oblationis typum, figuram, praeparationem adeo turpiter tractari ab iis, quos ad regale sacerdotium et messianicae sacerdotalis dignitatis adumbrationem evexerat. Decebat enim expiationem messianicam et summam oblationis mundae sanctitatem adumbrari sancte et digne 1. e. oportuit vetera offerri sacrificia eo honore et decore, ea reverentia .et devotione, quae ad tantam mysterii sacri significationem typicam rite exprimendam requirebatur. | Quare Deus haec omnia considerans iuremerito sacerdotes repudiat et sacrificia illa quae sacerdotum culpa utpote dignitate sua exuta iam non cultum a Deo expetitum adumbrare possunt. Ita ratio redditur pro antecedentibus in
1:11
v. 14 « ab ortu enim so]is usque ad occasum magnum est nomen meum 1n gentibus et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus » ; — tempus designatur messianicum ; primo enim Dei nomen magnum, i. e: Dei maiestas dicitur agnosci, celebrari, praedicari et omni obsequio honoris et excellentiae adorari per orbem universum inter gentes ; a. solis ortu etc. totum designat terrae ambitum, quem sol ab ortu usque ad occasum perlustrat et lutnine suo exornat (cf. Ps. 49, 1; 112, 3. Is. 43, 6 ; $9, 19) ; Deum autem per orbem universum et a gentibus agnosci et laudari, constanter a prophetis tempori instaurationis theocratiae, i. e. periodo messianicae adscribitur (cf. Is. 11, 9; 49, 6; 60, 9; 66, 19. Am. 9, 12. Mich. 4, 2. Ps. 21, 98; '14, 10. 11 etc.). Secundo offerri in omni loco mosaicae legis et institutionis abolitionem dicit, qua uno solum in loco, quem Dominus elegit, sacrificare licuit ; tertio offerri oblationem messianici, ubi et lex mosaica oblivioni est data (cf. Ier. 3, 16) et gentes remotis limitibus veteris theocratiae (cf. Mich. 7, 11) sunt sanctae et . Deo placentes. Cum igitur ex serie prophetiarum indiciis adeo claris tempus messianicum designetur, non audiendi sunt qui propter participia hebr. non tempus futurum sed praesens describi volunt. Quasi non etiam apud Hebraeos participium adhibeatur de re futura (cf. Gen. 45, 14) vel quasi non sollemne sit apud prophetas res futuras praesentes sistere et tamquam praesentes videre et describere ; cf. Is. 7, 14; 9, 5. Delineat enim participium statum et conditionem permanentem (cf. Ewald, Lehrb. 2. 168 c). Textum hebr. optime vertes : :n omni loco suffitur, offertur Avomini meo et quidem oblatio munda ; LXX £v xav sóxo 0vupíaya vpog- &yeczat éri 5 ovépatl uou xat Oucla xabapa. Hoc oraculum de tempore messianico valere, etiam inde patet, quia de tempore prophetae tale effatum nullo modo dici potest. Eo enim tempore nomen Dei apud gentes non erat notum ea ratione qua hic asseritur neque omni loco ei munda oblatio offerebatur. Theod. M. quidem verba refert ad gentilium sacrificia, qui in cultu suo numen venerantes verum Deum adorasse censeri possint : « ubique terrarum nomen meum cuncti sectantur cuiusque regionis incolae; nam singuli Deum colere satagunt eiusque nomen venerari ceu principis et domini, cuiuscemodi ego revera suni, adeo ut etiamsi errore decepti nomen iis quos non decet imponunt, nihilominus nomen adhuc meum quodammodo honorent omnes et in nomine meo sacrificia perficiant, dum omnium rerum maximam et excellentissimam iudicant divinitatem (xà 8eic» — numen divinum) ». Hanc sententiam cum plausu exceperunt suamque fecerunt Arias Montanus, Hitz. Koehler aliique; at. perperam. Nam, uti iam adnotat Bellarminus (de Missa, I cp. 10de Controversiis II p. 986; Ingolstadii 1994), illa oblatio nullo modo dici potest munda, nec Deo vero offerebant; quae enim gentes immolant, daemoniis immolant non Deo, dicit Apostolus (1 Cor. 140, 20). Porro teste Apostolo eodem gentes cognoverunt quidem Deum, at non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt, sed creaturae potius quam creatori servierunt. (Rom. 1, 21-25), neque dici potest Apostolum Atheniensibus innuisse, cum aram deprehenderet inscriptam ignoto Deo, gentes ignorantes Deum coluisse. Apostolus enim ex hac inscriptione capit opportunitatem illis annuntiandi Deum revera illis ignotum ; nullo autem pacto docet Athenienses eousque verum Deum iam coluisse. Absurda quoque est sententia a Hitz. proposita, prophetam indicare voluisse, lahve, Ormuzd, Iovem et forte alia deorum nomina non esse nisi varias unius eiusdemque numinis divini appellationes. Id quod, ut alia omittam, iam ex eo patet, quia propheta non dicit in universum Dei vel Divinitatis vel numinis nomen esse venerationi, sed distincte et expresse nomen Iahve Sabaoth magnum esse in gentibus. Quare alii!, uti Ewald, Pressel, oraculum hoc referunt ad Iudaeos inter gentes dispersos qui fideliter Deo adhaereant eique sacrificia incensi variasque oblationes (scil. quae teruma '"2*n vocabantur) dedicaverint. Sed obstant haud pauca. Falsa enim supponuntur; dein etsi ea concesseris, ne verbis quidem prophetae satisfieret. Gratis asseritur, Iudaeos dispersos aliqua sacrificiorum genera obiisse; gratis quoque supponitur eos qui invitationi tam urgenti (cf. Zach. 2, '1) et frequenti non obsecuti inter gentes remanserunt, adeo pietate, fide, devotione eminuisse, ut et inter gentes fuerint Deo in gloriam et laudem et popularibus suis in exemplum proponi potuerint. Sed esto, fuerit utrumque; at. verba Prophetae aliud et maius indicant. Iudaei non poterant dici habitare a solis ortu usque ad occasum, habitare et offerre in omni loco' — quare Hitz. prophetam modum exaggeratione excessisse contendit — ; dein magnum nomen in gentibus minime dicit, esse aliquos alterius nationis nter gentes habitantes qui nomen Dei venerentur, verum ab ?psis gentibus nomen Dei agnosci et magnifice laudari vel cum timore ac reverentia coli, quia eius potentiam et maiestatis magnitudinem sint expertae. Ita Deus dicitur exaltari in gentibus (Ps. 45, 11), ita in Israel magnum nomen eius, vel magnus in Sion, magnus in medio Israel (Ps. 15,2; 98, 2. Is.:-12, 6), quia se magnum praestitit erga lsrael et ab Israel magnus agnoscitur; simili modo Deus dicitur glorificari in Pharaone et in exercitu eius (Ex. 14, 4. 17), in conspectu populi (Lev. 10, 3) in medio Sidonis (Ez. 28, 22) etc. non quia ibi apud exercitum Pharaonis sint aliqui, qui Deum agnoscant etc., sed quia suam potentiam et maiestatem terribilem ipsi Pharaoni et exercitui, ipsis Sidoniis etc. experiendam et quasi gustandam exhibet. Demum propheta effert, fieri mundam Deo oblationem, quia magnum est nomen eius in gentibus; Iudaei . autem dispersi non obtulerunt munera, quia Deus gloriam suam gentibus manifestans ab iis colitur, sed e sententia adversariorum res est potius inversa: quia offerunt Iudaei inter gentes commorantes, nomen Dei est magnum in gentibus. Alii saltem. priorem vaticinii partem de tempore Malachiae valere volunt, ita v. g. S. Ephr., qui nomen Dei magnum esse exponit in gentibus quae signa et mirabilia in Aegypto et in possessione terrae palaestinensis facta audierint; alii per exsilium babylonicum et Iudaeorum dispersionem et mirabilem eorum liberationem et reductionem, per prophetas v. g. Nabuchodonosori notos, Ieremiam et imprimis Danielem, per edicta Nabuchodonosoris, Cyri, Assueri, per victorias Cyri, qui in idololatriam Asiae etin Aegyptum iudicium divinum exercuerit, ingentem quandam factam esse volunt mentium animorumque gentium mutationem in melius et propensionem ad verum Deum agnoscendum et saniora vitae et doctrinae praecepta sequenda (cf. Loch, Pressel). Inde magnum nomen Dei effectum esse in gentibus contendunt et hanc gloriam Dei a propheta hoc loco praedicari ; immo Loch pro hac explicatione confidenter ad S. Hier. provocat ; dici scil. a S. Hier. :« sic futurorum texit vaticinium, ut praesens tempus non deserat ». Utique ita dicit S. Ifier. sed quo sensu ? Is elucet ex verbis immediate praecedentibus : « cum, inquit, nomen meum magnum sit futurum in gentibus, o vos principes Iudaeorum, polluistis illud atque polluitis ». Sic ergo vaticinium futurorum infert, ut praesens tempus reprehendat. Dein adverte, S. JHer. explicite non de gloria nominis Dei iam praesente loqui, verum de futura. Atque recte quidem. Nam quamvis per Iudaeos dispersos aliquam Dei veri notionem essc inter gentes propagatam nemo negaverit, ea tamen nullatenus talis erat, ut illi volunt. Ex monumentis cuneiformibus didicimus, Cyrum etiam diis Chaldaeorum templa erexisse, eum veneratum esse Bel, Nebo, Marduk, numina Babyloniorum, eum asserere recepisse mandata a Marduk, et aliis quoque gentibus permisisse reditum in sedes patrias (cf. Vigouror, la Bible et les découvertes modernes, 3. edit. IV p. 460. 514 seq. ; Civiltà cattolica, serie XII vol. 3 p. 526 ; vol. 5 p, 165 ; vol. 8 p. 403). Unde edicto Cyri non est nimium tribuendunr; similiter enim de diis Babyloniorum loquitur, et optime intelligitur, cur de ipso dicatur: «accinxi te et non cognovisti me » (Is. 45, 5). Ergo non iam sermo esse potest de Cyro, veri Dei cultore, non iam de Persis quasi idololatriae destructoribus ! Vim idololatriae iam tempore Malachiae esse confractam omnesque populos magno quodam impetu ad Deum unum adorandum fuisse propensos, quis de Asia, de Graecia, de Italia, de Aegypto id asserere potest? Ergo sensus oraculi nequit esse: nomen iam est magnum in gentibus. Ad summum aliquam Dei notionem spargi coeptam esse iure asseritur, sed vix verum erit dicere : nomen magnum fieri in gentibus iam coeptum esse. Atsi ita prophetam explicaveris : pudeat vos sacerdotes vestrae socordiae : ecce enim inter ipsas gentes nomen meum quod vos inhonoratis, iam incipit clarescere (quem sensum Reinke approbat), non repugnabo, dummodo plenum sensum magni nominis et oblationem mundam ad tempus messianicum retuleris. Praedici pro tempore messianico veri nominis sacrificium, sanctum, Deo placens et Dei gloriam declarans et promovens, in ipsis verbis prophetiae et in oratione contexta continetur. Primo enim verba id enuntiant. Adhibentur quippe eae voces quae veram sacrificii rationem designant et frequentissime per totam s. Scripturam de sacrificio proprie dicto usurpantur. De v^33 dubitari nequit, iam eo quia modo v. 1 vox est adhibita in sensu sacrificiali : offertis panem pollutum ; item bis
1:12
v. 129 « Et vos polluistis illud in eo quod dicitis : mensa Domini contaminata est et quod superponitur contemptibile est cum igne qui illud devorat » ; — hebr. et proventus (fructus) etus contemptus, cibus eius, sensu eodem ! ; nam fructus altaris et cibus eius victimae sunt quae altari imponuntur, ut sint in placationem et suaveolentiam Domino ; cf. v. "i. Aram igitur Dei et quaecumque ad sacrificia referuntur, despiciunt sacerdotes; idque non tam verbis, quam rebus et factis clamant, dum aram victimis malis contaminant et tamquam rem vilem habent (cf. S. Cyr. Mar. Tir.). Et quia ipsi cultum Dei ita despiciunt et victimas viles admittunt nihil curantes de dignitate et decore domus Dei, nihil solliciti de muneris sui excellentia, naturae rei plane consentaneum est, ut taedio et fastidio affecti muneris sui exercitium aegre ferant et fere abominentur :
In oppositione ad magnum honorem Deo per oblationem mundam ubique exhibendum et ad Dei nomen sublime ac maiestate plenum effert vates denuo, quanto contemptu Deus ab illis sacerdotibus vilipendatur ;
1:13
v. 13 « et.dixistis : ecce de labore ! et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum ; et intulistis de rapinis claudum et languidum, et intulistis munus. Numquid. suscipiam illud de manu vestra? dicit 1. S. Hier. partim sequitur LXX qui 33321 verterunt «ai «Xx. i£zisi0psva ; pro cibo forto Dominus » ; — hebr. ecce, quae (quanta) molestia ; est. enim natura plane institutum, ut nos ipsos taedeat eorum quae negligenter facimus. Unde ezsufflant, quasi sputo proiecto aram se contemnere ostendunt. Et hunc contemptum reipsa quoque manifestant et palam omnibus declarant inferentes et offerentes victimas lege prohibitas et variis defectibus laborantes. In hebr. et apud LXX et Chald. tria genera enumerantur : infertis raptum et claudum et languidum, i. e. quod vi et iniustitia aliis ereptum possident ; talibus vero sacrificiis Deus non honoratur, sed illuditur. Ad ea addunt munus, minchah i. e. oblatio enim incruenta ex simila et oleo cum libamento vini addebatur ad holocausta et pacifica ; cf. Num. 15, 4 seq. 28, 5. 9. 19 etc. Sed cum Deus holocausta et pacifica eiusmodi defectibus inquinata abominetur (cf. Lev. 22, 19-25. Deut. 15, 91. Eccli. 35, 14), etiam accessoria illa munera, etsi rite et ex rebus praescriptis offerantur, repudiat ; rei indignitatem interrogatione effert ; cf. v. 8. 10. Textus mas. fert nu5na quod explicant quasi conflatum ex nxon-na quis labor ? quae molestia ? pro qua contractione afferri possunt exempla aliquatenus similia Ex. 4, 2 (kethib). Is. 3, 15. Ez. 8, 6. 1 Chron. 15, 13. 2 Chron. 30, 3 (cf. Olshausen, Lehrbuch d. hebr. Spr. p. 186). Verum LXX, Syrus, S. Hier. Chald. legerunt nu5na ex labore. Sensum dein explicant : ea offerimus, quae in conditione nostra misera et afflicta nobis praesto sunt; de labore et paupertate offerimus (S. Hier. sim. Cyr. Theod. Alb. Rib. Sanct. Lap. Mar.). Excusationem praetendunt ex tem- » porum angustiis. Vel, ut Calm. : « victimas aegre offerlis et querimini, me laborum vestrorum fructum a vobis exigere ». Advertit S. Hier. in hebr. legi posse ef exsu[- flastis me et revera iste locus recensetur inter fiqqume sopherim, correctiones scribarum ; volunt scil. prophetam scripsisse *TY|N me; quod ne durius sonet, ipsum scil.-Deum exsufflari, mutatum esse in. *rN lud scil. altare. LXX et Syrus praebent : et. exsufflavi in illud. Sunt, qui explicent de illa. oblationum parte quae sacerdotibus tribuebatur ; sacerdotes scil. conqueri, oblationes esse adeo mancas, carnes adeo insipidas, ut labor sit et molestia illas comedere (cf. Hitz. Reinke). At inepta interpretatio, qua sacerdoles non reprehenderentur, sed stultos esse atque ridiculos ostenderetur, quippe qui cum multo suo damno victimas illas pravas admitterent, dum ex legis observantia emolumenta illis accrescerent. Si sacerdotes carnes victimarum accipere noluissent, ne victimas quidem admisissent. Unde potius ita erit res cogitanda, ut ex victimis maculas et defectus habentibus nihilominus sacerdotibus iustae ac bonae partes provenerint ; sic suae utilitati caute providentes eamque in tuto collocantes magis contemptum cultus divini prae se ferunt et obiurgationi obnoxii fiunt. Ex ultima sententia, esse rem intolerabilem Deo offerri res mancas et defectibus foedatas, infertur reprehensio in omnes; poterat enim fieri, ut sacerdotes quandoque admitterent tales victimas, ne pauperes cum eorum offensione a sacrificiis excludere et repellere viderentur;
1:14
v. 14 « maledictus dolosus, qui habet in grege suo masculum et votum faciens immolat debile Domino ! quia rez magnus ego, dicit Dominns exercituum, et nomen meum horribile in. gentibus » ; —in hebr. et LXX reprehenduntur duo : prior qui fraudem committit, dum tamen habeat in grege suo masculum ; qui igitur quando ex lege animal masculum erat immolandum, praetendit se non habere et ita vilius offert ; alter qui voto facto, in quo sacrificio votivo etiam femellae offerri poterant, femellam debilem et languidam, non valentem et sanam offert (cf. Lev. 3, 1. 6). Maledictus « grave sane verbum et pondus plane importabile, quod est a Dei maledictione quae omnia secum apportat mala, sicut in Dei benedictione cumulus intelligitur bonorum. Hoc porro fulmen in eorum intorquetur caput, qui meliora aut sibi retinent aut aliis impendunt, id vero Domino reservant quod despectum est quodque amicis aut bene de se merentibus porrigere illiberale ducerent » (Sanct.) ; cf. 1, 8; horribile nomen i. e. dignum omni timore et omni reverentia (Rib.), sed quod sit simul terribile illis, qui eius provocant vindictam. Cuius vindictae minas et speciem statim vates affert et tamquam Dei mandatum, tamquam nuntium sibi pro iis commissum declarat, nisi resipiscere maluerint ;
1:1
… 11-16; Ez. 4, 1-5, 4; Ier. 4, 20 sgg.; Is. 5, 9; 22, 14; Ez. 9, 1; Ier. 20, 7-12; 23, 28; Mich. 3, 8; Is. 6, 6-9; Ier. 1, 17-19; Ez. 3, 8-9). L'agiografo o scrittore biblico è quindi l'intermediario per cui Dio parla o scrive (Os. 1, 1-2; Agg. 1, 7; Mal. 1, 1), è la bocca di Dio (Ier. 15, 19; Is. 30, 2, conforme a Ex. 4, 15 sgg.; 7, 1). Alcune azioni simboliche descrivono plasticamente l'influsso divino sul profeta-scrittore, p. es., Ezechiele …
I Settanta in Mal. 1, 1 lo designano rangelo (ἔγγελος), traducendo l'ebr. …
… Malachia portarono a termine l'opera indefessamente condotta da Esdra e Neemia. È vero, i rimpatriati sono il «resto» vaticinato (Agg. 1, 12; Zach. 8, 6.11; cf. 2, 9.14 [Volg. 2, 5.10]), l'Israele delle promesse (Zach. 1, 7-17; 2, 5-17 [Volg. 2, 1-13]; Mal. 1, 1-5; Ioel 2, 18 sg. 26 sg.), gli eredi del patto del Sinai o davidico (Agg. 2, 5; che ora ha la sua piena attuazione: Zach. 2, 16; 8, 8; Ioel 2, 17; 4, 2.16 sg. [Volg. 3, 2.16 sg.]), e …
1:7
… mizbāh «ciò su cui si sacrifica», raramente bāmah [v.] che per lo più designa i luoghi del culto idolatrico), l'a. è un rialto, poi una piattaforma, su cui si offrono doni o vittime a Dio; più tardi implica il concetto di mensa («mensa di Jahweh» Mal. 1, 7, 12; Ez. 41, 22). Primo menzionato è quello di Noè, Gen. 8, 20; Abramo erige a. a Sichem, presso Bethel, a Mambre, sul Moria, Gen. 12, 7 sg.; 13, 18; 22, 9; Isacco a Bersabea, …
1:8
… Non è probabile peraltro che il peḥāḥ di Mal. 1, 8 sia Neemia, che rifiutò ogni donativo (Neh. 5,
1:10
… Al suo posto sorge l'a. dell'offerta messianica «dall'Oriente all'Occidente» (Mal. 1, 10 sg.).
MALACHIA. - Profeta, l'ultimo del canone del Vecchio Testamento, detto perciò « sigillo dei profeti ». Profetò dopo l'esilio, durante la dominazione persiana, di cui ricorda il peḥāḥ (« governatore »), e dopo il ripristino del culto nel tempio zorobabelico (Mal. 1, 10; 2, 4 sgg.; 3, 1. 10). Non risulta però se prima, durante o dopo il ritorno di Esdra-Neemia in Palestina. …
… più il sacrificio dalle vostre mani, poiché dall'Oriente all'Occidente il mio nome è grande fra le genti e in ogni luogo si sacrifica e si offre al mio nome un'oblazione pura, poiché grande è il mio nome fra le genti, dice il Signore degli eserciti » (Mal. 1, 10-11).
Veri sacerdoti del Nuovo Testamento, nei quali si erano realizzate le promesse dei Profeti (cf. Is. 66, 20-23; Mal. 1, 10-11), gli Apostoli sentirono con fierezza l'onore della divina investitura: « Ognuno ci deve riconoscere come ministri del Cristo e dispensatori (οἰκόνουσα) dei misteri di Dio » (I Cor. …
… crediamo tutti in Dio creatore dell'universo... siamo una stirpe sacerdotale (è notevole l'ampliamento del significato rispetto a I Pt. 2, 9), come Dio stesso attesta quando dice che gli saranno offerti sacrifici puri e graditi in ogni luogo tra le genti (Mal. 1, 10). Ora Dio non accetta sacrifici da nessuno, se non dalle mani dei suoi sacerdoti» (Dialogus cum Tryphone, cap. 116; PG 6, 745). S. Ireneo attribuisce a tutti i giusti una dignità …
1:11
Questi, infatti, è per vocazione e per mandato divino « il ministro di Cristo e il dispensatore dei misteri di Dio » (I Cor. 4, 1); offre a Dio sull'altare l'oblazione monda, predetta da Malachia (Mal. 1, 11), compiendo quell'azione sacrificale, che ha una reale efficacia per riconciliare i peccatori con la divina Maestà; rimette le colpe in nome di Dio; accompagna l'uomo durante tutto …
… Deut. 10, 18 sg., ecc.; cf. H. Lesêtre, Etranger, in DB, II, col. 204); essi potevano abbracciare la religione giudaica (v. proselutti); ed i profeti annunziano la loro aggregazione al regno messianico: Is. 2, 2; 42, 6; 49, 6; 60, 3; Zach. 2, 15; 8, 23; Mal. 1, 11, ecc. Nelle persecuzioni subite al ritorno dall'esilio (Neh. 5, 8; 9, 2; 13, 1-3) a particolarmente dai Seleucidi (I-II Maccabee) si sviluppò nei giudei quell'odio contro gli «e.» …
… culto, rinnovano il patto, sono della tribù di G.; la nuova comunità da essi formata è l'eletto Israele, legittimo erede delle promesse divine, prologo e preparazione immediata al regno messianico (Agg. 2, 6-9, 20-23; Zach. 6, 12-15; 8, 6-8, 20-23; Mal. 1, 11; 3, 1). Tale supremazia spirituale si manifestava tangibilmente nel Tempio, unico luogo dove era permesso il culto esterno a Jahweh. …
… a) il trionfo del M., re mansueto, che viene su un'asina, e dominerà pacificamente su tutta la terra: Zach. 9, 9 sg. = Mt. 21, 5; b) un unico sacrificio perfetto, immacolato, offerto a Jahweh in tutto il mondo prenderà il posto dei sacrifici mosaici: Mal. 1, 11; c) un precursore preparerà immediatamente il popolo all'opera del M. (Mal. 3, 1 sgg.; cf. Is. 42, 6; 49, 8; Agg. 2, 9). Tale precursore, di cui Elia (v.) è tipo, «ricondurrà il cuore …
… Con il s. di Cristo cessarono giuridicamente, come preannunziato dai profeti (cf. Dan. 9, 27; Mal. 1, 11), gli antichi s. e tutta l'economia rituale, imperfetta e transitoria, del Vecchio Testamento (cf. Hebr. 9, 11-10, 14).
1:15
… Tutte le profezie messianiche portano questa impronta (veggasi, ad es., Gen. 12, 3; 18, 18; 22, 18; Ps. 2, 8; 21, 26-29; Is. 2, 2; 60, 4 sg.; Ier. 3, 17; Dan. 2, 44; Mal. 1, 15). Nel Nuovo Testamento i testi che affermano il carattere universalista della Chiesa, regno di Dio sulla terra, sono innumerevoli. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.