The distinction of cleane and vncleane in beastes, fish, birdes, and other things. 43. With commandment to be holie, and impolluted.
1And the Lord spoke to Moses and Aaron, saying:E il Signore parlò a Mosè, ed Aronne, e disse:AND our Lord spake to Moyses and Aaron, saying:Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron, dicens: 2Say to the children of Israel: These are the animals which you are to eat of all the living things of the earth.Dite a' figliuoli d'Israele: Tra tutti gli animali della terra questi son quelli che voi mangerete:Say to the children of Israel: These are the beasts which you ought to eate of al the liuing things of the earthDicite filiis Israël: Hæc sunt animalia quæ comedere debetis de cunctis animantibus terræ: 3Whatsoever hath the hoof divided, and cheweth the cud among the beasts, you shall eat.De' quadrupedi mangerete tutti quelli che hanno lo zoccolo fesso, e ruminano:Euerie one that hath the hoofe diuided, and cheweth the cudde among the cattel, you shal eate.omne quod habet divisam ungulam, et ruminat in pecoribus, comedetis. 4But whatsoever cheweth indeed the cud, and hath a hoof, but divideth it not, as the camel, and others: that you shall not eat, but shall reckon it among the unclean.Di tutti quelli che ruminano, e han lo zoccolo, ma non fesso, come il cammello, e gli altri, voi non ne mangerete, e li conterete tra gl'immondi.But whatsoeuer in dede cheweth the cudde, and hath an hoofe, but diuideth it not, as the camel, and others, that you shal not eate, and among the vncleane you shal repute it.Quidquid autem ruminat quidem, et habet ungulam, sed non dividit eam, sicut camelus et cetera, non comedetis illud, et inter immunda reputabitis. 5The cherogrillus which cheweth the cud, but divideth not the hoof, is unclean.Il porcospino, il quale rumina, ma non ha lo zoccolo fesso, è immondo:Cherogril which cheweth the cudde, and diuideth not the hoofe, is vncleane.Chœrogryllus qui ruminat, ungulamque non dividit, immundus est. 6The hare also: for that too cheweth the cud, but divideth not the hoof.Parimente la lepre, perché ella pure rumina; ma non ha fesso lo zoccolo:The hare also: for that also cheweth the cudde, but diuideth not the hoofe.Lepus quoque: nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit. 7And the swine, which, though it divideth the hoof, cheweth not the cud.E il porco, il quale ha fesso lo zoccolo, ma non rumina.And the swine: which though it diuideth the hoofe, cheweth not the cudde.Et sus: qui cum ungulam dividat, non ruminat. 8The flesh of these you shall not eat, nor shall you touch their carcasses, because they are unclean to you.Delle carni di questi animali non vi ciberete, e non toccherete i loro corpi morti; perocché sono immondi per voi.The flesh of these you shal not eate, nor touch their carcasses, because they are vncleane to you.Horum carnibus non vescemini, nec cadavera contingetis, quia immunda sunt vobis.
9These are the things that breed in the waters, and which it is lawful to eat. All that hath fins, and scales, as well in the sea, as in the rivers, and the pools, you shall eat.Ecco gli animali acquatici, de' quali è lecito mangiare: tutti quelli che hanno le ali, e le squame tanto nel mare come ne' fiumi, e negli stagni, voi li mangerete:These are the thinges that brede in the waters, and which it is lawful to eate. Al that hath finnes, and scales, aswel in the sea, as in the riuers, and the pooles, you shal eate.Hæc sunt quæ gignuntur in aquis, et vesci licitum est: omne quod habet pinnulas et squamas, tam in mari quam in fluminibus et stagnis, comedetis. 10But whatsoever hath not fins and scales, of those things that move and live in the waters, shall be an abomination to you,Ma tutto quel che si muove, e ha vita nell'acque, e non ha ali, né squame, lo avrete in abominazione, ed esecrazione.But whatsoeuer hath not finnes and scales, of those that moue and liue in the waters, shalbe vnto you abhominable,Quidquid autem pinnulas et squamas non habet, eorum quæ in aquis moventur et vivunt, abominabile vobis, 11And detestable. Their flesh you shall not eat: and their carcasses you shall avoid.Non vi ciberete di essi, e schiverete di toccarli morti.and execrable, their flesh you shal not eate, and their carcasses you shal avoide.execrandumque erit: carnes eorum non comedetis, et morticina vitabitis. 12All that have not fins and scales, in the waters, shall be unclean.Saranno impuri tutti gli acquatici, che non hanno ale, o squame.Al that haue not finnes and scales in the waters, shal be polluted.Cuncta quæ non habent pinnulas et squamas in aquis, polluta erunt. 13Of birds these are they which you must not eat, and which are to be avoided by you: The eagle, and the griffon, and the osprey.Degli uccelli non dovete mangiare, ma lasciar da parte i seguenti: l'aquila, il grifone, e l'aquila di mare,Of birdes these are they which you must not eate, and are to be auoided of you: The Eagle, and the griffon, and the osprey,Hæc sunt quæ de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt vobis: aquilam, et gryphem, et haliæetum, 14And the kite, and the vulture, according to their kind.E il falcone, e l'avoltoio colle sue specie,and the kite, and the vulture according to his kinde,et milvum ac vulturem juxta genus suum, 15And all that is of the raven kind, according to their likeness.E il corvo, e tutte le specie simili al corvo,and euerie one of the rauens kinde, according to their similitude,et omne corvini generis in similitudinem suam,
16The ostrich, and the owl, and the larus, and the hawk according to its kind.Lo struzzolo, e la civetta, il laro e l'avoltoio con tutte le sue specie,the ostrich, and the owle, and the sterne, and the hauke according to his kinde.struthionem, et noctuam, et larum, et accipitrem juxta genus suum: 17The screech owl, and the cormorant, and the ibis.Il gufo, il mergo, e l'ibi,the scritchowle, and the diuer, and the storke,bubonem, et mergulum, et ibin, 18And the swan, and the bittern, and the porphyrion.E il cigno, e l'onocrotalo, e il porfirione,and the swanne, and the onocratal, and the porphirion,et cygnum, et onocrotalum, et porphyrionem, 19The heron, and the charadroin according to its kind, the houp also, and the bat.La cicogna, e il caradrio colle sue specie, l'upupa, e il pipistrello.the herodian, and the charadrion according to his kind, the lapwing also, and the batte.herodionem, et charadrion juxta genus suum, upupam quoque, et vespertilionem. 20Of things that fly, whatsoever goeth upon four feet, shall be abominable to you.Tutti gli animali che volano e camminano a quattro gambe, gli avrete in abbominazione:Of foules euerie one that goeth vpon foure feete, shal be abhominable to you.Omne de volucribus quod graditur super quatuor pedes, abominabile erit vobis. 21But whatsoever walketh upon four feet, but hath the legs behind longer, wherewith it hoppeth upon the earth,Ma tutti quelli che camminano a quattro piedi, ma hanno gli stinchi di dietro più lunghi, co' quali saltano sopra la terra,And whatsoeuer walketh vpon foure feete, but hath the legges behind longer, wherwith he hoppeth vpon the earth,Quidquid autem ambulat quidem super quatuor pedes, sed habet longiora retro crura, per quæ salit super terram, 22That you shall eat: as the bruchus in its kind, the attacus, and ophimachus, and the locust, every one according to their kind.Li potete mangiare: e tale è il bruco colle sue specie, l'attaco, e l'ophiomaco, e la cavalletta, ognuno colle sue specie.that you shal eate, as is the bruke in his kind, the attake, and the ophiomach, and the locust, euerie one according to their kinde.comedere debetis, ut est bruchus in genere suo, et attacus atque ophiomachus, ac locusta, singula juxta genus suum. 23But of flying things whatsoever hath four feet only, shall be an abomination to you.Ma tutti i volatili, che hanno quattro piedi, gli avrete in esecrazione:But of foule whatsoeuer hath foure feete onlie, shal be execrable to you:Quidquid autem ex volucribus quatuor tantum habet pedes, execrabile erit vobis:
24And whosoever shall touch the carcasses of them, shall be defiled: and shall be unclean until the evening:E chiunque li toccherà morti, contrarrà impurità, e sarà immondo fino alla sera:and whatsoeuer shal touch the carcasses of them, shal be polluted, and shal be vncleane vntil euen:et quicumque morticina eorum tetigerit, polluetur, et erit immundus usque ad vesperum: 25And if it be necessary that he carry any of these things when they are dead: he shall wash his clothes, and shall be unclean until the sun set.E se sarà necessario, ch'ei porti alcuno di tali animali morto, laverà le sue vesti, e sarà immondo fino al tramontar del sole.and if it be necessarie that he carie anie of these that be dead, he shal wash his clothes, and shal be vncleane vntil sunne sette.et si necesse fuerit ut portet quippiam horum mortuum, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad occasum solis. 26Every beast that hath a hoof, but divideth it not, nor cheweth the cud shall be unclean: and he that toucheth it, shall be defiled.Qualunque animale, che ha lo zoccolo, ma non lo ha fesso, e non rumina, sarà immondo, e chi lo toccherà contrarrà immondezza.Euerie beast that hath a hoofe, but diuideth it not, neither cheweth the cudde, shal be vncleane: and whatsoeuer toucheth it, shal be defiled.Omne animal quod habet quidem ungulam, sed non dividit eam, nec ruminat, immundum erit: et qui tetigerit illud, contaminabitur. 27That which walketh upon hands of all animals which go on all four, shall be unclean: he that shall touch their carcasses shall be defiled until evening.Tra gli animali quadrupedi quelli che hanno mani, sulle quali camminano, saranno immondi: chi toccherà i corpi loro morti, sarà impuro fino alla sera.That which walketh vpon hands of al beasts, which goe on foure feete, shal be vncleane: he that toucheth their carcasses, shal be polluted vntil euen.Quod ambulat super manus ex cunctis animantibus, quæ incedunt quadrupedia, immundum erit: qui tetigerit morticina eorum, polluetur usque ad vesperum. 28And he that shall carry such carcasses, shall wash his clothes, and shall be unclean until evening: because all these things are unclean to you.E chi porterà simili cadaveri, laverà le sue vesti, e sarà immondo fino alla sera; perché tutti questi (animali) sono immondi per voi.And he that carieth such carcasses, shal wash his clothes, and shal be vncleane vntil euen: because these thinges are vncleane to you.Et qui portaverit hujuscemodi cadavera, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum: quia omnia hæc immunda sunt vobis.
29These also shall be reckoned among unclean things, of all that move upon the earth. The weasel, and the mouse, and the crocodile, every one according to their kind:Degli animali, che si muovono sopra la terra, questi ancora si conteranno tra gl'immondi: lo scoiattolo, e il topo, e il coccodrillo, ciascuno secondo la sua specie,These also shal be reputed among polluted thinges, of al that moue vpon the earth, the weesel and the mouse and the crocadile, euerie one according to their kinde,Hæc quoque inter polluta reputabuntur de his quæ moventur in terra, mustela et mus et crocodilus, singula juxta genus suum, 30The shrew, and the chameleon, and the stellio, and the lizard, and the mole.Il migale, il camaleonte, lo stellione, la lucertola, la talpa:the migale, and the camelean, and the stellion, and the lizard, and the moule:mygale, et chamæleon, et stellio, et lacerta, et talpa. 31All these are unclean. He that toucheth their carcasses shall be unclean until the evening.Tutti questi sono immondi: chi li toccherà morti, sarà immondo fino alla sera:al these are vncleane. He that toucheth their carcasses, shal be vncleane vntil euen:Omnia hæc immunda sunt. Qui tetigerit morticina eorum, immundus erit usque ad vesperum: 32And upon what thing soever any of their carcasses shall fall, it shall be defiled, whether it be a vessel of wood, or a garment, or skins or haircloths: or any thing in which work is done. They shall be dipped in water, and shall be unclean until the evening, and so afterwards shall be clean.E se da' loro corpi morti alcuna cosa venga a cadere sopra qualsivoglia altra, questa sarà immonda, sia ella o un vaso di legno, o una veste, o una pelle, o un panno di Cilicia, e ogni arnese, che serve a far qualche cosa, tuttociò si laverà nell'acqua, e sarà immondo fino alla sera, e così sarà di poi purificato.and that wherupon anie thing of their carcasses falleth, shal be polluted aswel vessel of wood and rayment, as skinnes and haire clothes: and in whatsoeuer vessel anie worke is done, they shal be dipped in water, and shal be polluted vntil euen, and so afterward shal be cleane.et super quod ceciderit quidquam de morticinis eorum, polluetur, tam vas ligneum et vestimentum, quam pelles et cilicia: et in quocumque fit opus, tingentur aqua, et polluta erunt usque ad vesperum, et sic postea mundabuntur. 33But an earthen vessel, into which any of these shall fall, shall be defiled: and therefore is to be broken.Ma il vaso di terra, dentro del quale sia caduta alcuna di tali cose, contrae immondezza, e perciò dee spezzarsi.But the earthen vessel, wherinto anie of these falleth within it, shal be polluted, and therfore is to be broken.Vas autem fictile, in quod horum quidquam intro cecidit, polluetur, et idcirco frangendum est.
34Any meat which you eat, if water from such a vessel be poured upon it, shall be unclean; and every liquor that is drunk out of any such vessel, shall be unclean.Qualunque cibo, di cui voi vi nudrite, se viene a versarvisi sopra dell'acqua, sarà immondo: e ogni liquore, che può beversi, se viene da qualsisia vaso (immondo) sarà immondo.Al meate, which you shal eate, if the water be poured vpon it, shal be vncleane; and al liquor that is dronke of al vessel, shal be vncleane.Omnis cibus, quem comedetis, si fusa fuerit super eum aqua, immundus erit: et omne liquens quod bibitur de universo vase, immundum erit. 35And upon whatsoever thing any of these dead beasts shall fall, it shall be unclean. Whether it be oven, or pots with feet, they shall be destroyed, and shall be unclean.E se di tali bestie morte alcuna cosa viene a cadere sopra un vaso, questo sarà immondo: sieno forni, sieno pignatte co' piedi, contrarranno immondezza, e si distruggeranno.And vpon whatsoeuer ought of such carcasses falleth, it shal be vncleane: whether ouens, o• pottes with feete, they shal be distroyed, and shal be vncleane.Et quidquid de morticinis hujuscemodi ceciderit super illud, immundum erit: sive clibani, sive chytropodes, destruentur, et immundi erunt. 36But fountains and cisterns, and all gatherings together of waters shall be clean. He that toucheth their carcasses shall be defiled.Le fontane, le cisterne, e tutti i serbatoi d'acque non contrarranno immondezza. Chi toccherà un corpo morto in esse acque sarà immondo.But the fountaines and the cesternes, and al collection of waters shal be cleane. He that toucheth their carcasse, shal be polluted.Fontes vero et cisternæ, et omnis aquarum congregatio munda erit. Qui morticinum eorum tetigerit, polluetur. 37If it fall upon seed corn, it shall not defile it.Se cade sopra il grano da seminare, non lo farà immondo.If it fal vpon seede corne it shal not pollute it.Si ceciderit super sementem, non polluet eam. 38But if any man pour water upon the seed, and afterwards it be touched by the carcasses, it shall be forthwith defiled.Ma ove uno abbia bagnato nell'acqua il seme, se questo poi sarà toccato da un corpo d'animale morto, immediatamente sarà impuro.But if any man poure water vpon the seede, and afterward it be touched with the carcasses, it shal be forthwith polluted.Si autem quispiam aqua sementem perfuderit, et postea morticinis tacta fuerit, illico polluetur. 39If any beast die, of which it is lawful for you to eat, he that toucheth the carcass thereof, shall be unclean until the evening.Se morrà da sé un animale di quelli che è permesso a voi di mangiare, chi lo toccherà, sarà immondo fino alla sera:If a beast be dead, of which it is lawful for you to eate, he that toucheth the carcasse therof, shal be vncleane vntil euen:Si mortuum fuerit animal, quod licet vobis comedere, qui cadaver ejus tetigerit, immundus erit usque ad vesperum:
40And he that eateth or carrieth any thing thereof, shall wash his clothes, and shall be unclean until the evening.E chi n'avrà mangiato, o n'avrà portata qualche parte, laverà le sue vesti, e sarà immondo fino alla sera.and he that eateth or carieth anie thing therof; shal wash his clothes, and shal be vncleane vntil euen.et qui comederit ex eo quippiam, sive portaverit, lavabit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum. 41All that creepeth upon the earth shall be abominable: neither shall it be taken for meat.Tutto quello che si strascina sopra la terra, sarà abbominevole, e non sarà usato per nudrimento.Al that creepeth vpon the earth, shal be abhominable, neither shal it be taken for meate.Omne quod reptat super terram, abominabile erit, nec assumetur in cibum. 42Whatsoever goeth upon the breast on four feet, or hath many feet, or traileth on the earth, you shall not eat, because it is abominable.Voi non mangerete d'alcun di quegli animali, che avendo quattro piedi, cammina sul suo petto, o ha molti piedi, o si strascina per terra, perocché sono cose abbominevoli.Whatsoeuer goeth vpon the brest on foure feete, and hath manie feete, or traileth on the earth, you shal not eate, because it is abhominable.Quidquid super pectus quadrupes graditur, et multos habet pedes, sive per humum trahitur, non comedetis, quia abominabile est. 43Do not defile your souls, nor touch aught thereof, lest you be unclean,Non vogliate contaminare le anime vostre, e non toccate alcuna di queste cose per non diventar immondi.Doe not contaminate your soules, not touch ought therof, lest you be vncleane.Nolite contaminare animas vestras, nec tangatis quidquam eorum, ne immundi sitis. 44For I am the Lord your God. Be holy because I am holy. Defile not your souls by any creeping thing, that moveth upon the earth.Perocché io sono il Signore Dio vostro: siate santi, perché santo son io: non contaminate le anime vostre per ragion di alcuno de' rettili, che si muovono sulla terra.For I am the Lord your God: be holie, because I am holie. Pollute not your soules in anie creeping beast, that moueth vpon the earth.Ego enim sum Dominus Deus vester: sancti estote, quia ego sanctus sum. Ne polluatis animas vestras in omni reptili quod movetur super terram. 45For I am the Lord, who brought you out of the land of Egypt, that I might be your God.Perocché io sono il Signore, che vi ho tratti dalla terra d'Egitto per essere vostro Dio. Voi sarete santi, perocché io son santo.For I am the Lord, that brought you out of the Land of Aegypt, that I might be your God. You shal be holie because I am holie.Ego enim sum Dominus, qui eduxi vos de terra Ægypti, ut essem vobis in Deum. Sancti eritis, quia ego sanctus sum. 46You shall be holy, because I am holy. This is the law of beasts and fowls, and of every living creature that moveth in the waters, and creepeth on the earth:Questa è la legge riguardante le bestie, e i volatili, e tutti gli animali viventi, che guizzano nell'acqua, o strisciano sulla terra,This is the lawe of beasts and foules, and of euerie liuing soule, that moueth in the waters, and creepeth on the earth,Ista est lex animantium ac volucrum, et omnis animæ viventis, quæ movetur in aqua, et reptat in terra,
47That you may know the differences of the clean, and unclean, and know what you ought to eat, and what to refuse.Affinché conosciate la differenza tra il mondo, e l'immondo, e sappiate quel che abbiate a mangiare, o rifiutare.that you may know the differences of the cleane, and the vncleane, and know what you ought to eate, and what to refuse.ut differentias noveritis mundi et immundi, et sciatis quid comedere et quid respuere debeatis.
11:1
Year of the World 2514, Year before Christ 1490.
11:2
Challoner
Animals which you are to eat, etc. The prohibition of so many kinds of beasts, birds, and fishes, in the law, was ordered, 1. to exercise the people in obedience and temperance; 2. to restrain them from the vices of which these animals were symbols; 3. because the things here forbidden were for the most part unwholesome, and not proper to be eaten; 4. that the people of God, by being obliged to abstain from things corporally unclean, might be trained up to seek a spiritual cleanness. (Challoner)
Worthington
These animals had no natural uncleanness: for all things are clean to the clean, Titus 1:15. But they were looked upon as such by the prejudice of the people, and many of them possessed noxious qualities. If they had been the most excellent, the will of God is a sufficient reason to enforce the duty of abstinence; (Calmet) as it was in the case of Adam and Eve. As some animals were adored, and others were deemed unclean by the Gentiles, the Hebrews were commanded to sacrifice some of the former description, and to abhor also the latter, that they might never be so foolish, as to imitate the perversity of the nations, in looking upon any animal as a god. (Theod., q. 11.) St. Thomas Aquinas (I. 2. q. 102. a. 6,) explains at large, out of the holy fathers, the different vices, which the unclean animals represent. (Worthington)
Haydock
By the distinction of these creatures, God would have his people known, Leviticus 20:24, 26. Those who chose rather to die than to transgress in this point, are justly honoured by the Church as martyrs, 2 Machabees 6. and 7. (St. Gregory, or. 20.) (Haydock)
11:3
Worthington
Hoof divided, and cheweth the cud. The dividing the hoof, and chewing the cud, signify discretion between good and evil, and meditating on the law of God: and where either of these is wanting, a man is unclean. In like manner, fishes were reputed unclean that had not fins and scales: that is, souls that did not raise themselves up by prayer, and cover themselves with the scales of virtues, (Challoner) particularly of mortification and penance. (Worthington)
11:4
Calmet
Camel, which hath a hard skin connecting its hoof below. The Arabs and Persians eat its flesh. God will have his people keep at a distance from imitating them; and that is one of the reasons for this and similar precepts. (Calmet)
11:5
Challoner
The cherogrillus. Some suppose it to be the rabbit, others the hedgehog: St. Jerome intimates that it is another kind of animal common in Palestine, which lives in the holes of rocks, or in the earth. We choose here, as also in the names of several other creatures that follow, (which are little known in this part of the world) to keep the Greek or Latin names. (Challoner)
Calmet
Bochart (Hierozoicon) may be consulted on this subject. He supposes, that the Hebrew shaphan, denotes the Arabian rat called aliarbuho. But the Jews themselves are ignorant of many of these animals. (Calmet)
Menochius
Both choiros and grullos, signify swine. The porcupine, or the bear-mouse of Palestine, may be meant. (Menochius)
11:6
Cheweth. Some copies of the Septuagint add not, which agrees with the nature of the hare; though the people to whom Moses addresses himself were of a different persuasion. Its hoof is not divided into two parts only, and therefore it is accounted unclean.
11:7
Calmet
Swine. This animal was abhorred by many other nations. If an Egyptian happened to touch one, he plunged into the Nile. (Herodotus 2:47.) Few are to be seen in the East. Yet the people of Crete and of Samos held swine in veneration; and they were offered in sacrifice to Venus, by the Cyprians. They seem designed for slaughter, as they are good for nothing alive. They are very subject to leprosy. (Calmet)
Haydock
The Jews would hardly name them, but called them "the beast." Old Eleazer was strongly instigated to pretend at least to eat swine's flesh, but preferred a painful death before the transgression of God's law, 2 Machabees 6:18. (Haydock)
11:8
Carcasses. They might be touched while alive, ver. 24.
11:9
Eat. The Egyptians, and the priests of the Syrian goddess, abstained from fish.
Calmet
Pools. Hebrew and Septuagint torrents. (Calmet)
Menochius
Eels are prohibited, etc. (Menochius)
11:10
Pliny
Scales. Numa forbade fish without scales to be used in the sacred feasts. (Pliny, [Natural History?] 32:2.)
11:13
Challoner
The griffon. Not the monster which the painters represent, which has no being upon earth; but a bird of the eagle kind, larger than the common. (Challoner)
Osprey. The sea or black eagle, which is very clear-sighted, and expert in catching fish. Pliny relates, (B. 10:3,) that it tries its young by making them look at the sun, and hurls them down if they refuse. But this seems fabulous.
11:16
Ostrich; which was served up at the tables of the Persian kings. Hebrew, "the daughter of the hiena;" (both êiáne) or the swan, Isaias 13:21.
Owl, or perhaps the male ostrich, which cruelly abandons its young.
Calmet
Larus, the water-hen. (Calmet)
Haydock
Some have the cuckow. (Haydock)
11:17
Owl, or the onocrotalus, which makes a hideous noise like an assibis, a bird adored in Egypt. Bochart takes the Hebrew to mean an owl, as well as the following term, swan, (Calmet) which is not probable.
11:18
Haydock
Bittern, onocrotalum. See ver. 17. Protestant version has "pelican and the gier-eagle," for porphyrion. (Haydock)
Its beak and long legs are red. (Pliny, [Natural History?] 10:46.) Bochart understands the vulture, and the Samaritan version the pelican; both of which are remarkable for the care they take of their young. Reme may be derived from rem, "mercy."
11:19
Heron, or "stork," noted for the same quality: chasida, means "piety."
Menochius
Charadrion, a kind of heron, (Calmet) mentioned by Aristotle, 8:3. It is found in deep holes and rocks. (Menochius)
Calmet
Some translate parrot, peacock, kite, etc. Anapha,may denote a bird easily vexed. (Calmet)
Haydock
Houp, or lapwing. (Haydock)
Bat. Strabo (xvii.) speaks of some very large, which were salted and eaten at Borsippe.
11:20
Menochius
Feet. Such as bees, (Calmet) and other insects of which he speaks. (Menochius)
11:21
Calmet
Walketh. Hebrew adds lo, "not." But the Massorets read lu, "to it," agreeably to the Vulgate. (Calmet)
Protestant version, "Yet these may ye eat, of every flying creeping thing that goeth upon all four, which have legs above their feet, to leap withal upon the earth."
11:22
Calmet
Locust. The three former are species of the same kind. The bruchus is a young locust, without wings, (St. Augustine in Psal. civ.,) and the attachus the least of all. (Pliny, 29:5.) The ophiomachus is large, "encounters serpents," and is destitute of wings. The nations called Acridophagi, received their name from their feeding upon locusts, which are the food of the common people in Syria and Africa. See Pliny, 11:29, etc. Clenard, in 1541, wrote from Fez, that he had seen the sky darkened with clouds of locusts, which the people endeavoured presently to destroy, and filled waggons with their bodies, for food. Kirsten says, they are very delicious. Arnulph assures us, that they are a finger's breadth, and are fried in oil by the poor. (Raban. in Matthew 3:4.) See Joel 2:(Calmet)
11:23
Menochius
Only. Equal in length, ver. 20-21. (Menochius)
11:24
Worthington
Evening. If he were guilty of sin in so doing, contrition would be necessary to regain God's favour. (Worthington)
Haydock
But the legal uncleanness would not be removed till the evening; as the one might subsist while the other was remitted. (Haydock)
11:25
Menochius
Necessary. To prevent the obstruction of the road, or the infection of the air. (Menochius)
Estius
When any person touched these carcasses, he was obliged to wash his clothes immediately, and still to refrain from touching any thing sacred till sun-set. (Estius)
If a dog chanced to die in the house of an Egyptian, all the family shaved their hair and began to mourn. The food and wine in the house could no longer be used. (Eusebius, praep. 2:1.) They adored the dog. But other nations, which did not adore animals, esteemed those unworthy of sacred things who had touched a carcass, though they invoked their gods by slaying beasts, as Porphyrius remarks. (Eusebius, praep. 5:10.) They put off their shoes when they enter certain temples, for the same reason. Scortea non ulli fas est inferre sacello---ne violent puros exanimata Deos.
11:26
It. When dead. It was lawful to ride on a camel, but not to eat its flesh.
11:27
Hands. Like a monkey, frog, etc., the fore-feet of which rather resemble hands.
11:29
Calmet
Weasel. Bochart understands the mole, in opposition to all the versions: choled, means indeed "to root up the earth." (Calmet)
11:30
Chameleon, feeds upon air, and assumes various colours. (Pliny 8:33.) It resembles a lizard, as does the stellio, Pliny 29:4.
Haydock
Lizard. Protestants, "snail." (Haydock)
[31.?] Unclean, either to eat or touch, ver. 41-43. (Chap. 5:2.)
11:33
Menochius
Broken. See Leviticus 6:28, where a similar injunction is given. (Menochius)
Tirinus
And (ver. 35,) ovens and pots, made of earthenware, according to Pollux, are to be destroyed. (Tirinus)
11:34
Water, unclean, or in a polluted vessel.
11:36
Clean. They would be so difficult to purify, and water is so necessary.
11:38
Menochius
Defiled, and given to the beasts. (Menochius)
11:39
Calmet
Beast die a natural death, or be suffocated, or be slain by a wild beast. (Calmet)
11:40
Calmet
Clothes, and his whole body, either together or separate, as the Rabbins explain the law. (Selden, syn. 1:3.) If any one eat or touch these things, on purpose, he was liable to a more severe punishment, (Menochius) and his soul was defiled by disobedience, ver. 43. (Calmet)
11:42
Menochius
Abominable. Serpents, worms, and reptiles are proscribed. (Menochius)
11:44
St. Augustine
Holy, and detest the uncleanness of the Gentiles, in their sacrifices and feasts. (St. Augustine, City of God 6:7.)
11:45
Haydock
Your God. By these laws, the Jews were to be distinguished from other nations. (Haydock)
Calmet
They were also to be reminded, that God was very jealous of their interior sanctity, since he required so great a legal purity. Without the former, they might easily conclude that the latter would not please him. (Calmet)
11:2
Animals which you are to eat, etc.... The prohibition of so many kinds of beasts, birds, and fishes, in the law, was ordered, 1st, to exercise the people in obedience, and temperance; 2ndly, to restrain them from the vices of which these animals were symbols; 3rdly, because the things here forbidden were for the most part unwholesome, and not proper to be eaten; 4thly, that the people of God, by being obliged to abstain from things corporally unclean, might be trained up to seek a spiritual cleanness.
11:3
Hoof divided, and cheweth the cud.... The dividing of the hoof and chewing of the cud, signify discretion between good and evil, and meditating on the law of God; and where either of these is wanting a man is unclean. In like manner fishes were reputed unclean that had not fins and scales: that is, souls that did not raise themselves up by prayer and cover themselves with the scales of virtue.
11:5
The cherogrillus.... Some suppose it to be the rabbit, others the hedgehog. St. Jerome intimates that it is another kind of animal common in Palestine, which lives in the holes of rocks or in the earth. We choose here, as also in the names of several other creatures that follow (which are little known in this part of the world,) to keep the Greek or Latin names.
11:13
The griffon.... Not the monster which the painter represent, which hath no being upon earth; but a bird of the eagle kind, larger than the common.
11:1
Hitherto God reueled his Law to Moyses onlie, and by him to the people. Now also to Aaron after he was cōsecrated high Priest: yet not alwayes, for Moyses was stil superior. chap. 12. 14. 16. 17. &c.
11:4
4. Vncleane you shal repute it.] In the first age of the world, before Noes Gen. 7. 〈◊〉. 8. Some things connted vncleane in the law of nature & of Moyses. Three causes of this obseruance. 1. For instruction. 2. For exercise of obedience. floud, and so forward by tradition; and after by the written Law, some liuing creatures were reputed vncleane, and forbid to be eaten or offered in sacrifice. Not as euel of themselues, for euerie creature of God is good, by nature 1. Tim. 4. and creation: but this distinction and prohibition was made in the old Testament, for iust causes, as the ancient fathers note specially three. First, for instruction of the people much inclined to idolatrie, God distinguished al beastes, birdes, and fishes into cleane and vncleane, wherby al men might know, that none of them is God. For hovv can anie man of reason (saieth lerned Theodoret. q. 11. in Leuit.) thinck that to be God, vvhich either he abhorreth as vncleane, or offereth in sacrifice to the true God, and eateth therof himself? Secondly, God commanded this obseruance to exercise his people in obedience, with precepts not otherwise necessarie, but because he so commanded. As at first he commanded Adam not to eate of the tree of knowledge of good and euel. The transgression wherof brought al mankind into miserie. From which againe Christ by his Rom. 5. 2. Mach. 6. & 7. obedience redemed vs. For obseruation of this law old Eleazarus, and the seuen bretheren with their mother, did geue their liues, rather then they would eate swines flesh, and for the same are glorious Martyrs, as testifie S. Cyprian Epist 56. ad Thibaritanos. & li. de exhort. Mart. c 11. S. Gregorie Nazianzen, orat. 20. de Machab. S. Chrysostom. de natiuitate septem Machab. S. Ambrose. li. 1. de officijs. c. 4. & li. 2. de Iacob. c. 10. & 11. and the whole Church 3. For signification. celebrating their feast, the first day of August. Thirdly and most specially these obseruations were commanded for signification of vertues to be embraced, and of vices or sinnes to be auoided. Such beastes therfore were holden for cleane, and allowed for mans foode, as diuide the hoofe, and ruminate, or chew the cudde, signifying discretion betwixt good and euel; and diligent The things holden for cleane signified vertues. consideration, or meditation of Gods law: and the beastes which lack those two properties of diuiding the hoofe, and chewing the cudde, or either of them, were reputed vncleane, signifying such men as care not whether they do wel or euel, or do not ruminate, and meditate good things, which they heare or read, forgetting or neglecting, what is taught them. Likewise the The vncleane signified vices. fishes that haue finnes and scales, which signifie eleuating of the mind, and austeritie of life, were counted cleane: but these that want either of the same were vncleane and prohibited. Also certaine birdes were estemed cleane and allowed to be eaten: others vncleane and forbid As the Eagle, signifying pride: the griffon, tyrannie; the osprey, oppression; the kire, fraud; the vultare, sedition; al kindes of rauens, carnal voluptousnes; the ostrich, worldlie cares; the owle, slouth, or dulnes in spiritual things; the sterne, duble dealing; al kindes of haukes, crueltie; the schritch owle, luxnrie; the diuer, gluttonie; the storke, enuie; the swanne, hypocrisie; the onocratal, auarice; the porphirion, selfe wil; the herodian, a bloudie mind; the caladrion, much babling; the lapwing, desolation of mind, or desperation; the batte, earthlie policie; and the like in other birdes, beastes, and fishes. Al agreable to that time, in which (saieth S. Augustin. li. 6 c 7. cont. Faust.) those things were to be foreshewed, not Christians are not bound to the obseruances of the old law, but to that which they signified. only in wordes, but also in factes, which should be reueled in latter time; and being now reueled by Christ, and in Christ, the burdenous obseruances are not imposed to the faithful gentiles, to whom yet the authoritie of the prophecie is commended. To the same effect. li. cont. Adimant, c. 15. & li 50. homil. ho. 45. S Hicrom. in Matt. 15 Origenes, ho. 7. S. Cyril. li. 7. in Leuit. S. Gregorie, in Cant. 7. Procopius in Leuit. 11. Out of whom and others S. Thomas explicateth at large, that which we haue here briefly noted. 1. 2. q. 102. 2. 6.
11:24
If in dede this vncleānes were a sinne, it should be clensed by contritiō, and neither necessarily remaine til night, nor thē be taken away without other meanes.
11:2
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.8.4
4. Now the law has figuratively predicted all these, delineating man by the [various] animals:
11:4
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 3
… rough, and rugged, and unpolished, and substantial, and grave manners are approved in men; while those that are without scales are unclean; because trifling, and fickle, and faithless, and effeminate manners are disapproved. Moreover, what does the law mean when it says, “Thou shalt not eat the camel?”
11:13
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis iv.1.17
… of Scripture now is, “The uncircumcised male, i.e., who shall not have been circumcised, shall be cut off from his people.” And if we are to inquire regarding the impossibilities of the law, we find an animal called the goat-stag, which cannot possibly exist, but which, as being in the number of clean beasts, Moses commands to be eaten; and a griffin,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… But it is the soul which they bury in sins and follies, drawing near to the dead, and satisfying it with dead nourishment; like young eagles which, from high places, fly upon the carcases of the dead, and which the law prohibited, commanding figuratively, ‘Thou shalt not eat the eagle, nor any other bird that feedeth on a dead carcase
11:20
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 11.10
… and because we have seen both, we remember both. Neither do I remember a bird with four feet, because I never saw one; but I contemplate such a phantasy very easily, by adding to some winged shape such as I have seen, two other feet, such as I have likewise seen.
11:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 51
And one may remark, that because of this the lawgiver allows just so much time, as it may be remaining within one, but when it is gone forth, no longer. For instance, at evening He bids you wash yourself, and so be clean; measuring the time of the digestion, and of the excretion.
11:29
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 5.6
… on this account it is ordered that she do not give herself up to womanish weaknesses and laughter, exciting herself to wiles and foolish talking, which whirl the mind around and confuse it; as it is indicated in another place,
11:44
Tertulliano † 220 d.C. On Exhortation to Chastity 1
… No one deserves (favour) by availing himself of the indulgence, but by rendering a prompt obedience to the will, (of his master). The will of God is our sanctification, for He wishes His “image”—us—to become likewise His “likeness;” that we may be “holy” just as Himself is “holy.”
Tertulliano † 220 d.C. On Exhortation to Chastity 10
… It is the spirit which conducts prayer to God. If the spirit be self-accused of a blushing conscience, how will it have the hardihood to conduct prayer to the altar; seeing that, if prayer blush, the holy minister (of prayer) itself is suffused too? For there is a prophetic utterance of the Old Testament: “Holy shall ye be, because God is holy;”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 6.63
… It remains, therefore, that that which is “after the image of God” must be understood to be in our “inner man,” which is also renewed, and whose nature it is to be “after the image of Him who created it,” when a man becomes “perfect,” as “our Father in heaven is perfect,” and hears the command, “Be ye holy, for I the Lord your God am holy,”
Pseudo-Clement The First Epistle of the Blessed Clement, the Disciple of Peter the Apostle 7
… She who is such does not withdraw from our Lord, but in spirit is ever with her Lord: as it is written, “Be ye holy, as I am holy, saith the Lord.”
11:2
2. HAEC SUNT ANIMALIA QUAE COMEDERE DEBETIS, — quae comedere licet, patet ex Hebraeo, Chaldaeo, Septuaginta. Quaeres, cur hanc ciborum observantiam, et animalium mundorum ab immundis discretionem sanxit et praecepit hic Deus? Respondeo: Prima causa fuit, ut in iis populus iste rudis haberet continuum exercitium, tum temperantiae, tum obedientiae, tum religionis et latriae, mundis vescendo, immundis abstinendo ob honorem et reverentiam Dei ita jubentis, itaque semper Deum coleret: nam, ut ait Tertullianus, lib. De Cibis Judaicis, cap. IV: «Multa a Judaeis ciborum genera sublata sunt, non ut illa damnarentur, sed ut isti coercerentur servituri uni Deo; quia ad hoc assumptos frugalitas decebat, et gulae temperantia, quae semper religioni deprehenditur esse vicina, imo (ut ita dixerim) consanguinea potius atque cognata; sanctitati enim inimica luxuria est.» Secunda, ut corporali munditiei populus iste assuescens, ab immunditiis idololatrarum, et immundis eorum sacrificiis epulisque longius avocaretur. Tertia, ut per haec ad munditiem mentis excitatus assurgeret, et Christo ex se nascituro purissime se compararet. Quarta, quia haec immunda tropologice vitiorum, a quibus cavere debemus, erant symbola. Hanc causam Eleazarus pontifex dedit legatis Ptolemaei Philadelphi, petentis sibi mitti septuaginta et duo Interpretes, qui sacram Scripturam ex Hebraeo in Graecum converterent, ut dixi Can. 27. Hanc causam passim quoque Patres assignant, ut Tertullianus vel potius Novatianus, lib. De Cibis Judaicis, quem ipse adhuc Catholicus existens scripsit, in quo fuse et minutim animalia hic vetita, per vitia eis significata explicat: afferam ejus verba vers. 30; Clemens Alexandrinus, libro II Paedagogi cap. x; Cyrillus, lib. IX Contra Julianum, ante finem; Origenes hic, hom. 7; Eusebius, lib. VIII De Praeparatione Evangelica, cap. III, et S. Augustinus, lib. Contra Adimantum, cap. xv. Cum enim Adimantus, utpote Manichaeus, oppugnaret vetus Testamentum, tanquam a deo malo datum, ac nominatim hanc abstinentiae legem argueret ex illo Matth. cap. xv: «Quod intrat in os, non coinquinat hominem,» respondet S. Augustinus hos cibos Judaeis non fuisse vetitos, quod per se mentem coinquinent; sed haec de eis praecepta populo carnali fuisse posita, ad significationem humanorum morum, et ut futuram disciplinam spiritualis populi Christiani prophetarent. Hinc etiam, ut notat S. Cyrillus, lib. XIV De Adoratione, quaedam hic vetantur quae comedi non solent, quaeque omnes naturaliter respuimus et abhorremus, ut stellio, mustela, mus, etc. Porro haec omnia apposite ad naturam sancita et discreta sunt; nam animalia hic immunda censentur, edique vetantur, quae natura sua vel sunt venenosa, uti sunt omnia reptilia, quae semper humi repunt, itaque ex terra humiditatem viscosam, foetidam et noxiam imbibunt, eamque in cute demonstrant; vel quae immundis cibis vescuntur, ut porci et upupae, quae inter stercora vivunt, et ciconiae, quae serpentes comedunt: sic et vespertiliones, noctuae, bubones, quae omnia immundis aluntur alimentis; vel quae distemperatae sunt complexionis, ut pisces hic vetiti, qui omnes mali sunt nutrimenti; vel quae ferae sunt et rapaces, uti gryphes, milvi, vultures. Sic Pythagoras suis interdixit ne faba vescerentur, eo quod is cibus magnam habeat inflationem, ideoque stomachum ac caput distendat, et tranquillitatem mentis interturbet, ait Cicero, lib. 1 De Divinatione. Haec ergo immunditia horum animalium duplex est: puta formalis jam dicta, qua ipsa animalia in se aliquid immundi et distemperati continent; altera causalis, qua immunditiam similem causant in homine, quia cum in se sint malae complexionis, malique et noxii alimenti, hinc si comedantur, in homine intemperiem humorum generant, morbos creant, imo aliquando enecant. Potissima tamen causa fuit symbolica, ut nimirum haec animalia immunda significarent immunditiam peccatorum et vitiorum, quorum ipsa apposite sunt symbola, ut dixi. Nota: Haec animalium immunditia erat corporalis et legalis, quae animam non inquinabat (nisi quis per inobedientiam, sciens contra legem ea comedisset), sed tantum arcebat Judaeos a ministratione et oblatione sacrificiorum, atque ab introitu Sanctuarii: ab his enim abstinere debebat, qui cibos hic vetitos etiam insciens comedisset, donec se expuisset: perinde ac lepra arcebat leprosos a convictu hominum, totisque castris.
11:3
3. OMNE QUOD HABET DIVISAM UNGULAM, ET RUMINAT IN PECORIBUS, COMEDETIS. — Ut ergo animal sit mundum, quo vesci licuerit Judaeis, debebat habere haec duo: Primo, ungulam, eamque divisam et bisulcam; nam quae non habent ungulam, nimis humidae sunt complexionis: quae habent ungulam, sed eam non habent fissam, uti sunt equi, asini, cameli, nimis sicci et duri sunt temperamenti et alimenti, nec corpori humano nutriendo conveniunt: quae vero ungulam habent, eamque dividunt, uti oves, boves, caprae, homini alendo congruunt, quia temperate sunt complexionis: ideoque munda censentur. Ita Abulensis. Secundo, debebat ruminare; nam quae ruminant, melioris sunt digestionis, ideoque et melioris sunt complexionis: quod si alterum horum desit, puta si animal non habeat ungulam fissam, aut non ruminet, censetur immundum. Unde immundorum exempla subjicit, camelum, leporem, suem, etc. Tropologice, ruminant sancta animalia, puta viri sancti, qui verbum Dei quod aure percipiunt, in ventrem memoriae recondunt, hocque saepius quasi ad os cordis revocantes, frequenti retractatione comminuunt. Ita S. Gregorius in cap. vii Canticorum. S. Cyrillus vero, lib. IX Contra Julianum, docet ruminare esse prudentiae symbolum. Pedem dividunt, qui in actione bonum a malo secernunt. Utrumque ergo requiritur ad munditiem et sanctitatem, videlicet et ruminare verba Dei, et ea opere explere. Ita Radulphus, Isychius, Eusebius, lib. VIII De Praeparatione cap. III. Cyrillus, lib. XIV De Adoratione, qui et addit aliam tropologiam: bifidus, ait, unguis perspicua figura est, qua significatur posse nos in utramque partem recte incedere, videlicet quoad nos et quoad alios. Ruminare ergo symbolum est prudentiae: prudens enim est cogitabundus, et singula mente ruminans, videt quid in quaque re expediat, quomodo Deo et hominibus etiam impiis satisfaciat. Narrat Plutarchus in Laconicis de Acrotato viro prudente, quod parentibus postulantibus ejus operam in re injusta, negarit, cumque ii urgerent, dixerit: «Vos me educastis ad justitiam, patriaeque legibus tradidistis; conabor ergo his potius, quam vobis obsequi; ac quoniam vultis me optima agere, optimum autem est cum privato tum, multo magis principi, id quod est justum, agam quae vultis; quae vero dicitis, detrectabo.» Ita prudenter et suaviter rem illicitam negavit, simulque intentioni et voluntati parentum satisfecit. Ruminatio enim mille modos et media ad quidvis, ac praesertim ad odia declinanda, et gratiam hominum conciliandam, suggerit. Idem narrat, quod Aristo audiens Cleomenis dictum, quo rogatus, quod esset regis boni officium, dixerat: Amicis bene, inimicis male facere; illud ruminans correxerit dicens: «Quanto, mi homo, rectius erat amicis benefacere, inimicos autem amicos efficere!» IN PECORIBUS, — in quadrupedibus animalibus.
11:4
4. SICUT CAMELUS, — camelus immundus est, quia ungulam habet, sed eam non dividit. Moses, inquit Cyrillus, lib. XIV De Adoratione, ponit exempla camelum et leporem, id est maximum et minimum, ut media inter haec non ruminantia, vel non dividentia ungulam, immunda et vetita intelligamus.
11:5
5. CHOEROGRYLLUS. — Quod et quale animal est Choerogryllus? Primo, Clemens Alexandrinus, lib. II Paedagogi cap. x, intelligit hyaenam. Secundo, Abulensis, Lyranus, Cajetanus, Oleaster et alii recentiores intelligunt cuniculum. Nota: Hebraea vox saphan tria significat: primo, choerogryllum; secundo, leporem; tertio, hericium: ita ex Philone S. Hieronymus in Nominibus Hebraicis, in Jerem. saphan enim vel tectum, absconditum et latitans significat. Unde saphan generale est nomen, et commune multis animalibus fugacibus, et in latebris degentibus: sicut et pleraque alia Hebraea animalium vocabula multis competunt, uti demonstrat Ribera in cap. v Zachar., num. 21. Idque patet ex eo quod idem nomen a variis, puta a Septuaginta, Chaldaeo, et Nostro varie, imo et a Nostro aliter hic, aliter ibi vertatur: sic saphan hic et Deut. xiv, 7, Noster vertit choerogryllum, uti et vertunt Septuaginta; alibi vertit leporem, ut Prov. xxx, 26; alibi vertit herinaceum, ut Psalm. ciii, 18. Choerogryllus ergo, vel herinaceus est animal magnitudine mediocrium cuniculorum, de cavernis petrarum gregatim procedens, pascensque in Palaestina juxta mare Mortuum, ait Eucherius, lib. De Nominibus Hebraicis, cap. xii, atque inde forte graece dictus est chaerogryllus a choiros, id est rupe, et gryllos, id est porcus, quasi dicas porcellus rupium. Ita fere et S. Hieronymus, vel quisquis est auctor commentariorum in Proverbia cap. xxx, nam haec commentaria non esse S. Hieronymi, ex eo colligitur, quod hoc ipso loco auctor citet S. Hieronymum. Potius videntur esse Venerabilis Bedae, cui ea attribuit Trithemius. Hic ergo auctor sic ait: «Pro lepusculo antiqua translatio chaerogryllum posuit. Est autem hoc animal non majus hericio, habens similitudinem muris et ursi, cujus in Palaestinae regionibus magna est abundantia, semperque in cavernis petrarum et terrae foveis habitare consuevit.» Unde et Origenes hic pro choerogyllo vertit herinaceum. Chaerogryllus ergo distinctum est animal a cuniculo et hericio, licet id neget Petrus Serranus: quorsum enim Septuaginta et Noster vocaret eum choerogryllum, tam obscura et ignota voce, si esset cuniculus vel hericius? haec enim nomina et animalia nobis notissima sunt. Unde et Eucherius ac S. Hieronymus distinguit herinaceos sive choerogryllos ab hericiis sive echinis, qui spinosos undique habent aculeos ut vix contingi possint, quos ad libitum exserunt, vel remittunt et contrahunt, iisque pomis se in hortis onerant, quae ad latibula sua deferunt.
11:6
6. LEPUS QUOQUE (immundus est), NAM ET IPSE RUMINAT, SED UNGULAM NON DIVIDIT. — Nam lepus non habet ungulam, seu basin pedum osseam et continuam quam dividat, sed loco ejus habet ungues varios et aculeatos. Sub lepore cuniculum intellige: nam cuniculus est lepus parvus, ut ait Plinius, libro VIII, cap. LXXXV; Clemens Alexandrinus leporem vetitum putat ob libidinem, cui valde obnoxium est hoc animal. Unde et tot foetus simul concipit et parit. Hac etiam de causa leporibus multis uterque inest sexus. Audi Gesnerum varia ex variis more suo colligentem tomo De Quadrupedibus, in lepore: «Lepus quadrupes hebraice arnebet vocatur, voce feminini generis, eo quod lepores omnes (uti doctissimi plerique testantur) utrumque sexum habeant. Archelaus de leporibus scribit, utramque vim et utrumque sexum singulis inesse, ac sine mare aeque gignere. Quod idem lepus aliquando mas, aliquando femina sit, et naturas transmutet, et quandoque velut masculus generet, quandoque velut femina pariat, manifestum esse Democritus tradit in Geoponicorum xix, 4.» Et ideo a physicis, ait Donatus, lepus dicitur incerti sexus, ac esse modo mas, modo femina. Idem docent Patres, quos citabo vers. 30, in fine. Haec jure et more Judaeorum. Nam Gentilibus lepus in deliciis fuit et mensae decus. Audi Martialem, lib. XIII Epigramm.: Inter aves turdus, si quis me judice certet Inter quadrupedes gloria prima lepus.
Tropologia Quatuor Animalium et Quatuor Vitiorum Cardinalium Tropologice, hisce quatuor animalibus significantur quatuor vitia, quatuor virtutibus cardinalibus contraria. Primo, camelus gibbosus symbolum est superbi et superbiae, quae prudentiae et sapientiae est contraria. Vera enim sapientia est humilis; e converso camelus gibbosus est et stolidus. Nota est fabula: camelus petebat a Jove ut cornibus armaretur, cujus ille stolidis precibus irrisis, etiam aures mutilavit, ut non solum inermis, sed etiam deformis de caetero esset. Secundo, lepus timidus significat acediam et pusillanimitatem, quae fortitudini et constantiae repugnat. Tertio, choerogryllus, qui vastat et depascitur agros alienos, significat injustitiam justitiae contrariam. Quarto, sus sordida significat gulam et libidinem, quae temperantiae adversatur: horum ne morticinis quidem, id est malis actionibus externis, communicare licet. Ita Isychius.
11:7
7. ET SUS (immundus est), QUI CUM UNGULAM DIVIDAT, NON RUMINAT. — Per suem porcum accipe, tam marem quam feminam; hoc enim est Hebraeum chasir: omnis enim porcina caro vetita fuit Judaeis, unde etiamnum omni porcina abstinent Judaei. Pari modo sus apud Priscianum et Latinos communis est generis, et tam porcum quam porcam significat; hinc illud Virgilii, lib. III Georgicorum: Ipse ruit, dentesque Sabellicus exacuit sus. Ridicule nonnulli apud S. Polycarpum, epist. ad Philippenses, suis esum hic vetari putarunt, eo quod sus cum comedit ita vorat, ut non agnoscat dominum suum, quodque cum esurit grunnitum edat ad dominum: haec enim est natura et naturalis musica suis. Veriorem causam dat Cicero, lib. II De Natura Deorum: «Sus, ait, quid habet praeter escam?» «cui quidem ne putresceret, animam pro sale datam esse, dicit Chrysippus.» Hinc Sanctus ille Abbas, in Vitis Patrum, lib. VI, cap. 1, num. 8: «Sicut,» ait, «oculi porci semper intendunt in terram, ita anima delapsa in voluptatem et luxuriae caenum, vix potest respicere ad caelum, aut sapere aliquid dignum Deo.» Porro errat Plutarchus, lib. V Symposiacorum, Quaest. V, ubi docet Judaeos abstinere suilla ex reverentia; eos enim suem revereri, eo quod sus fuerit sationis et arationis magistra, praesertim in Aegypto: sus enim rostro terram effodiens, vestigium arationis impressit, et vomeris opus submonstravit. Similiter errat, dum ait Judaeos abstinere lepore, «eo quod aemulatione Aegyptiorum ducti, velocitatem leporis divinam reputant, itemque sensus instrumentorum subtilitatem. Nam leporum oculi adeo sunt indefessi, ut etiam apertis iis dormiant. Celeritate autem videndi videntur caeteris anteire; cujus admiratione ducti Aegyptii in suis sacris litteris, picto lepore auditum significant.» Probabilior causa est quam subdit: «Suillam abominantur Judaei, quod abhorrent a vitiligine et lepra, quas putant esu harum carnium adscisci.» Alii porcum immundum putarunt, ex eo quod terram suffodiat, itaque semina et messem subvertat; qua de causa Romani immolabant porcum Cereri mense aprili, cum lampadibus et taedis accensis in vestibus albis. Audi Ovidium: Prima Cereri fuit Hostia sus meruisse mori, quia semina pando Eruerit rostro, spemque interceperit anni. Et alibi: Prima Ceres gravidae gavisa est sanguine porcae, Ulta suas merita caede nocentis opes. Denique Adrianus Imperator, ut Judaeos sua urbe abigeret, porcum insculpsit Hierosolymae, eamque ex suo nomine Aeliam nuncupavit. Audi Eusebium in Chronologia: «Aelia ab Aelio Adriano condita, et in fronte ejus portae qua Bethlehem egredimur, sus sculptus in marmore, significans Romanae potestati subjacere Judaeos;» ut hoc simulacro quasi titulo significaret, Judaeos propria civitate patrioque solo esse interdictos, ac Jerusalem jam non esse Judaicam, sed Gentilitiam et Romanam: Romani enim porcum ob infractum animi robur in vexillis praeferebant, teste Festo in verbo porcus. Quocirca Judaei Vitellium iturum contra Arabes deprecati sunt, ne castra et signa effigie porci insignita, per Judaeam traduceret, teste Josepho, lib. V Belli, cap. 1. Denique, hac sculptura porci significabat, Judaeos esse hominum scelestissimos. Nam, ut ait Florus, et ex eo Pierius, Hieroglyphicorum 9, porcus symbolum est hominum veritatem spernentium, profanorum, perniciosorum, et eorum qui a Deo penitus sunt aversi. Ita Baronius anno Christi 137.
11:8
8. HORUM CARNIBUS NON VESCEMINI, NEC CADAVERA CONTINGETIS. — Unde nec adipem eorum eximere, eove uti poterant: secus erat de animalibus mundis; illa enim mactare, et mactata tangere, ex ilisque adipem eximere, eoque uti licebat, nisi essent morticina sponte mortua, vel diu occisa, vel laniata a bestia: tum enim etiam haec immunda erant et vetita.
11:9
9. OMNE QUOD HABET PINNULAS ET SQUAMAS, TAM IN MARI QUAM IN FLUMINIBUS ET STAGNIS, COMEDETIS. — Pro pinnulas, Biblia Regia legunt pennulas; unde et Septuaginta vertunt pterygia, id est alas; Tertullianus, lib. De Cibis Judaicis, legit remigia; omnia haec eodem recidunt: pisces enim qui pinnulas habent, eas gestant quasi pennulas et alas, ut iis natent et librent se in aquis, sicut aves in aere. Ut ergo pisces sint mundi quibus vesci liceat, duo debent habere: primo pinnulas, secundo squamas, quae totum pene corpus contegant; quod si alterutrum desit, immundi censentur: pisces enim carentes pinnulis vel squamis, uti anguillae, nimis humidi, viscosi et insalubres sunt; squamae enim et pinnulae siccitatis sunt indices. Unde caro talium densior, albior et sanior est, ideoque tales mundi censentur: pisces enim humiditate abundant, eaque facile nocent stomacho et corpori humano, unde sale conditi vel siccati saniores sunt recentibus. Tropologice, squamae gravitatem morum et firmitatem bonae conversationis in medio saeculi significant; pinnulae significant sensus superna cogitantes. Pisces namque qui pinnulas habent, saltus dare super aquas solent, ait S. Gregorius. Squamas ergo habent, qui rigore virtutis muniti, saecularis occupationis appetitum non admittunt; pinnulas vero habent, qui subinde secretum contemplationis petunt, et undis saecularium curarum supernatant, quique mentis saltibus ad superna conscendere sciunt, ut eos amoris summi, quasi liberi aeris, aura contingat, ait S. Gregorius, lib. V Moralium cap. vi, Radulphus, Beda, Cyrillus, lib. IX Contra Julianum, ante finem, et Tertullianus vel potius Novatianus, lib. De Cibis Judaicis.
11:10
10 et 11. QUIDQUID AUTEM PINNULAS ET SQUAMAS NON HABET, ABOMINABILE VOBIS EXECRANDUMQUE ERIT, — q. d. Ab iis abhorrebitis et fugietis, quasi a re immunda et foetida. Quare peccabant Judaei aliter facientes, non quod animal immundum, sed quod inobedientia mentem pollueret, quae culpa non expiabatur lustratione aeterna: per eam enim tantum immunditia legalis et corporalis eluebatur, sed contritione et poenitentia. Hinc Machabaei dirissima pati, ac martyrium gravissimum subire maluerunt, quam carnem suillam hic vetitam comedere, II Machab. vii. Hinc etiam S. Petrus eadem ita exhorruit, ut diceret, Act. x, 10: «Nunquam manducavi omne commune et immundum.»
11:13
Vers. 12. 13. HAEC SUNT QUAE DE AVIBUS COMEDERE NON DEBETIS, ET VITANDA SUNT VOBIS: AQUILAM, ET GRYPHEN, ET HALIAEËTUM. — Egit Moses primo, de mundis et immundis quadrupedibus, vers. 3; secundo, de piscibus, vers. 9; tertio, de avibus hic agit. Has avium species ex Hebraeo aliter et varie vertunt Hebraei; verum nostro Interpreti tum hic, tum Deut. xiv, 12, per omnia consentit Chaldaeus et Septuaginta, excepto eo quod pro onocrotalo Septuaginta substituunt pelicanum, de quo vers. 18. Aquila est immunda, quia in alias aves pugnax et rapax est avis. Unde Cicero, audiens in Pharsalica pugna fugisse Pompeium, cum Nonius diceret septem adhuc adesse aquilas, ideoque bene sperandum: «Recte,» inquit, «moneres, si adversus graculos esset pugnandum; at jam Caesar est hostis et victor.» Ita Plutarchus in Cicerone. Aquila ergo Judaeis vetatur, quia, ut ait Isidorus, «qui aquilam, milvum et accipitrem odit, odit raptores et scelere viventes.» Unde S. Augustinus in Psalm. cxxxii, docet aquilam esse symbolum daemonis: hic enim est praedo animarum, qui circuit quaerens quem devoret. Rursum aquila vocatur Nabuchodonosor, similesque tyranni, uti dicam Deuter. xxviii, 49. ET GRYPHEN. — Quaeres, an et quid sit gryps sive gryphus. Gryphes existere docent e Graecis Herodotus, Pausanias, Ctesias, Aelianus; e Latinis Mela, Solinus, Apuleius et alii, ponuntque eos in Scythia Asiana, vel in montibus Riphaeis. Ctesias ait gryphes esse aves quadrupedes lupi magnitudine, cruribus et unguibus leoninis, pennis in pectore rubris, in collo caeruleis, in reliquo corpore nigris, oculis igneis. Addit Leonicenus, equo similem esse avem; Volaterranus, vultu non multum ab humano distare. Abulensis hic et Joannes de Montevilla aiunt gryphem antrorsum aquilae speciem prae se ferre, leonis retrorsum; magnitudine aequari octo leonibus; tantarum esse virium, ut duos boves, aut equum cum equite in aera asportet. Haecque vulgo multorum est opinio. E contrario gryphes non existere, sed esse fabulosos contendit Plinius, qui pene phreneticos esse vocat eos qui aves tales esse asserunt. Item Origenes, qui nimis temerarie Mosen reprehendit, quod gryphes manducari Hebraeis vetuerit. Item Matthias Michonius et Perottus Decembrius in Sarmatia Asiana, qui nec avem inveniri in septentrione, nec in montibus Riphaeis, ait experientia constare. Dico primo: De fide est gryphes esse, esseque aves, patet ex hoc loco Scripturae; Hebraeum enim peres gryphum significat, uti vertunt Septuaginta, Chaldaeus et Noster. Peres enim avem significat curvas et ingentes habentem ungulas (a parsa, id est ungula), uti et rostrum. Talis est ergo gryphus, indeque gryphus Graecis et Latinis aduncum, curvum, ungulatum significat. Inde Antiochus Gryphus, et alii ab adunco et aquilino naso, dicti sunt gryphi. Dico secundo: Gryphes uti a veteribus jam dictis describuntur, fabulosi sunt; experientia enim constat avem nullam reperiri, quae partim sit avis, partim leo vel equus: hinc et veteres gryphes pingendo, eos jungebant sphingi: constat autem sphingem esse fabulam. Dico tertio: Qui sint gryphes certe definiri nequit. Probabilis tamen est sententia Ulyssis Aldrovandi, lib. X, cap. 1, et Goropii, Mosen per gryphem hic significare aves, et, ut videtur, aquilae genus maximum, quod maxime aduncum habet rostrum et ungues, estque fortissimum et rapacissimum, cujus magnitudo, robur et rapacitas occasionem fabulae veteribus dedisse videntur. Probatur id primo, quia id significat hebraice peres; rursum, quia gryphus hic ponitur post aquilam, ante haliaeëtum; sicut ergo haliaeëtus est species aquilae, ita videtur esse et gryphus. Secundo, quia Aristophanes gryphem speciem aquilae ponit, vocatque grypaieton, quasi dicas gryphem aquilam; sicut haliaeëtus vocatur, quasi dicas aquila marina. Gryps ergo est grypaeetos, hoc est aquila rapacissima, quae grypho, id est maxime adunco est rostro et unguibus. Tertio, quia Sigismundus Heberslainius legatus Caesaris ad Ducem Moscoviae, scribit apud Moscos aquilis similes aves, sed multo majores esse, quas Mosci kreutzet vocant. Quarto, quia aquilae quaedam in maximam quantitatem excrescunt. Narrat Georgius Fabricius anno 1350 inter Misniam et Dresdam Germaniae oppida, inventum esse aquilae nidum per tres quercus extensum, in eo vitulorum et ovium coria reperta, et hinnulum recens allatum. Pullus unus habebat alas septem ulnis longas, cum per transversum erant expansae, ungues erant digitis viri magni aequales, crura leoninis majora. Aldrovandus narrat in Aethiopia aquilas esse tam magnas et fortes, ut bovem vel equum integrum pedibus abripiant. Paulus Venetus scribit se ultra Madagascar de ave rue dicta frequenter ab incolis audiisse, quae alas tantas habebat, ut pennae duodecim passus longae essent; ipsa autem tam fortis, ut elephantem elevet et asportet, aitque se putasse quod gryphus esset: sed audiisse, quod bipes esset, nec ulli bestiae similis: quanquam gryps revera, si avis est et aquila, bipes est. Tropologice, gryphes sunt principes avari, injusti et rapaces. «Remota justitia,» ait S. Augustinus, lib. IV De Civitate cap. iv, «quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia latrocinia quid sunt, nisi parva regna? hoc malum tantum crescit, ut et loca teneat, sedes constituat, civitates occupet, populos subjuget, et evidentius regni nomen assumit. Quod etiam in manifesto confert non dempta cupiditas, sed addita impunitas. Loco eleganter et veraciter Alexandro Magno quidam pirata comprehensus respondit, cum ab eo interrogaretur, quid sibi, ut mare haberet infestum? Ille libera voce: Quid tibi, inquit, ut orbem terrarum? Sed ego, quia exiguo navigio facio, vocor latro: quia tu magna classe, imperator.» Nero nunquam cuipiam officium delegavit, nisi haec adjiceret: «Scis quibus mihi est opus, et hoc agamus, ne quis quid habeat.» Vox praedone, quam principe dignior. Flavius Vespasianus, quoniam rapacissimum quemque promovere solebat, ut mox ditatos condemnaret, vulgo dictus est officiarios suos habere pro spongiis: quod (veluti spongias) et siccos madefaceret, et humentes exprimeret. Ita Suetonius. Batto Dalmata, a Tiberio rogatus cur toties cum suis a Romanis defecisset, eisque tantam cladem intulisset, respondit: «Vos in causa estis, qui ad greges vestros custodiendos, non canes dedistis aut pastores, sed lupos.» Ita Dion in Augusto. C. Caligula, cum eum Antonia avia moneret, ut quaedam secus ageret: «Memento, ait, mihi omnia in omnes licere.» Ludovicus XII, rex Franciae, dicere solebat, ut habent Annales, «Plebem et rusticos esse pascua tyrannorum et militum, tyrannos autem et milites esse pascua diabolorum.» Phalaris dicere solebat: «Ego qui expertus sum utrumque, tyrannidi malim subesse, quam praeesse. Subditus enim aliorum malorum securus, unum tyrannum metuit; tyrannus autem et eos qui foris insidiantur, et illos per quos servatur.»
Haliaeetus HALIAEËTUM. — Graece haliaietos, idem est quod aquila marina, a mari et piscatoribus sic appellata; hals enim est mare, et halieuo est piscor, aetos vero est aquila: de qua Plinius, lib. X, cap. iii: «Haliaeëtus, ait, est species aquilae clarissima oculorum acie, librans ex alto sese, visoque in mari pisce praeceps in eum ruens, et discussis pectore aquis rapiens.»
11:14
14. JUXTA GENUS SUUM, — juxta species suas, per species suas: multae enim sunt vulturum et milvorum species. 15. IN SIMILITUDINEM SUAM, — id est secundum similitudinem suam, q. d. Omnes aves similes corvo vel corvinas, quasi immundas habeo et censeo, edique veto. Id patebit versu 19.
11:16
16. LARUM. — Larus sive gavia, ut eam vocat Aristoteles, natat in aquis, et volat in aere, ait Isychius, pisciumque est praedo. Ita Oppianus, lib. De Aucupio, puta in Ixeuticis, id est in viscatoria, sive in arte capiendi aves visco. Unde proverbium: «larus hians,» pro rapace et furace. Hinc et orta est fabula, laros olim fuisse homines, qui primi venationem et praedam marinam exercuerint; deinde a diis in aves mutatos, juxta urbes et portus volitantes, veteris etiamnum artis et praedationis meminisse. Ita Oppianus. Larus quoque est symbolum gulae, unde Alciatus in emblemate gulae, gulosum ita depingit: Gurgulione gruis, tumida vir pingitur alvo, Qui larum aut manibus gestet onocrotalum. Vere Juvenalis, Satyr. 1: Sunt quibus in solo vivendi causa palato est. Et Socrates: «Alii,» ait, «vivunt, ut comedant; ego comedo, ut vivam.» Et Seneca, lib. X Rhetorum: «Quidquid, ait, avium volitat, quidquid piscium natat, quidquid ferarum discurrit, nostris sepelitur ventribus: quaere nunc cur subito moriamur? quia mortibus vivimus.» Audi S. Hieronymum Contra Jovinianum et in epistola: «Semper saturitati juncta est lascivia: vicina sunt venter et genitalia, pro membrorum ordine est et ordo vitiorum.» Et rursum: «Cor habet in ventre gulosus, lascivus in libidine, cupidus in lucro.» Et rursum: «Hippocrates in Aphorismis docet, crassa et obesa corpora, quae crescendi mensuram impleverunt, nisi cito ablatione sanguinis minuantur, in paralysin et pessima morborum genera erumpere. Non enim in uno statu manere naturam corporum, sed aut crescere aut decrescere; non posse vivere alias, nisi crescendi capax sit. Et Galenus ait, quorum vita et ars sagina est, nec vivere posse diu, nec sanos esse, animasque ita nimio sanguine et adipibus, quasi luto involutas nihil tenue, nihil caeleste, sed semper de carnalibus eructare, et ventris ingluviem cogitare.» Hugo Victorinus, tract. De Claustro animae: «Superstitiosum nimis,» ait, «quidam in suis praeparandis cibis adhibent studium, infinita decoctionum, frixurarum et condimentorum genera excogitantes; modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, modo cocta, modo assa, modo pipere, modo allio, modo cymino condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes; ita ut eis desudent cocorum artes, quaestiones et sollicitudo. Isti videntur colere ventrem tanquam Deum.» Et rursum: «Solent diis templa construi, altaria erigi, ministri ad serviendum ordinari, immolari pecudes, thura concremari: ita Deo ventri templum est coquina, altare mensa, ministri coci, immolatae pecudes coctae carnes, fumus incensorum ordo saporum.» Audi et D. Alanum, tract. De Complanctu naturae: «Haec,» ait, «pestilentia non vulgari humilitate contenta, profundius se porrigit in Praelatos, qui salmones, lucios caeterosque pisces variis decoctionum cruciatos martyriis, baptismi adulterantes officium, sacro piperis fonte baptizant, ut ex tali baptismate multiformem saporis gratiam consequantur. In eadem mensa terrestre animal piperis inundatione submergitur, piscis natat in pipere, avis ejusdem viscositate ligatur; dumque tot animalium genera uno ventris ergastulantur in carcere, aquatile animal secum pedestre aereumque genus in eodem sepulcro intumulari miratur, quibus si detur licentia exeundi, egressis vix portae sufficiet amplitudo.» Alius: Est calicum remex, et navita symposiorum.
11:17
17. IBIN. — Ibis, Aegyptia est avis, serpentibus et scorpiis infesta, iisque vescens, quae rostri aduncitate salsuginem adhibens, per eam partem se perluit, qua reddi ciborum onera maxime est salubre, quod advertentes Aegyptii clystere sunt imitati: Ibis ergo homines docuit clysterem. Ita Plinius, lib. VIII, cap. xxvii, et Plutarchus dialogo, An bestiis aliquid rationis insit? merito ergo ibis ex lege immunda erat avis. Solinus tradit ibin ore generare et concipere. Idem de corvo nonnulli putarunt et putant. Sed haec est fabella, quam valide refutat Aristoteles, lib. III De Generatione animalium vi: unde enim semen ex ore in matricem permearet? deberet enim prius transire stomachum: ibi autem concoqueretur. Fabula inde nata est, quod corvi raro videantur uti venere, sed saepe rostris jungi.
11:18
ONOCROTALUM. — Septuaginta vertunt pelicanum. Forte eamdem intelligunt avem. Nam et Oppianus in Ixeuticis onocrotalum vocat eumdem quem pelicanum; et Gesnerus, lib. De Avibus, in onocrotalo, speciem onocrotali recenset pelicano congenerem; quia et S. Hieronymus, Psal. ci, 7, cum Septuaginta, Hebraeum qa'ath pelicanum vertit, et in commentario ejusdem loci, asserit pelicanum vocari onocrotalum. Porro onocrotalus dicitur ab onos, id est asinus, et krotalou, id est crepitaculum, eo quod absona voce crepitando rudentem asinum referat. Dicitur nonnullis gutturosa, ab ingluvie, quae in gutture ejus, instar strumae propendet; atque in nonnullis tanta est, ut quinquilibres vivos pisces vorent sorptu uno; imo ex Francisco Sanctio narrat Aldrovandus, Ornithologiae lib. XIX, cap. 11, in onocrotalo quodam, cum prae gravedine cecidisset, et captus esset, parvulum puerum Aethiopem inventum esse. Hebraice vocatur qa'ath, a vomitu, tum quia aquam quam ingluvie illa continet, revomit, ut praedam ex ea seligat et comedat, teste Plinio, lib. X, cap. xlvii; tum quia conchas devoratas, et calore gurgulionis, vel stomachi sui apertas revomit, ut eis carnem ab ostreis seligat et devoret. Merito ergo haec Judaeis immunda fuit avis: quin et Christiani ea abstinent, quia carnem habet duram, excrementitiam, et vix ferendi odoris, maxime cum annosior est, ait Aldrovandus. Ob alias tamen ejus proprietates, haec avis in bonum capitur: nam ob rudem et lugubrem ejus vocem, poenitentes et gementes assimilantur pelicano, sive onocrotalo, Psalm. ci, 7. Sic et aquilae, herodii, milvi pro diversis earum qualitatibus nunc in bonum, nunc in malum capiuntur. Sic leoni comparatur tam Christus, ob fortitudinem, Apoc. v, 5, quam diabolus, ob crudelitatem, I Petri cap. v, vers. 8. Ita Radulphus et Isychius.
Porphyrio PORPHYRIONEM. — Porphyrio avis est in capite habens veluti cristam, magnitudine par gallinis, sed crura ei longiora; a colore nomen invenit: rostrum enim habet rubicundum, uti et crura. Hinc graece porphyrio, id est purpureus. Ita Oppianus in Ixeuticis, Gesnerus et Aldrovandus. Rapinae piscium inhiat, ait Procopius, et solus morsu bibit, omnem cibum aqua subinde tingens, deinde pede ad rostrum velut manu afferens. Ita Plinius, lib. X, cap. xlvi, et Aristoteles, lib. VIII Historiae animalium cap. vi. Addit ex Polemone Aldrovandus, porphyrionem indocilem esse, nec unquam mansuescere; et ex Aeliano ac Callimacho, eum nullius aspectum pati dum comedit, itaque secedere et in occulto comedere. His de causis immundus habitus est. Alia tamen ex parte mire ejus pudicitia laudatur. Refert ex Polemone Athenaeus, lib. IX De Coenis sapientum, cap. xii, porphyrionem in domibus nutritum, mulierum pudicitiae esse custodem, earumque adulterium sagacissime deprehensum, suo suspendio et nece indicare ac prodere. Sed quomodo per se avis laqueo se suspendat? Quare rectius per abstinentiam a cibo, et per inediam se necando, tum id facere dixit Polemon, et ex eo Aldrovandus, qui et ex Tzetze addit, eum tam esse pudicum, ut viso scorto expiret.
11:19
19. HERODIONEM. — Hujus avis Aristoteles, Plinius, Oppianus et alii non meminerunt: quis ergo est herodius vel herodion? Primo, S. Augustinus in Psalm. ciii, 18, intelligit fulicam. Secundo, Albertus Magnus, tract. De Avibus, putat esse aquilae speciem nobilissimam, quae chrysaëtos et stellaris dicitur, quasi herodius sit heros, id est rex et dux, avium, uti vocatur Psalm. ciii, 18. Tertio, Radulphus, Lyranus, Gesnerus et alii multi putant herodium esse falconem, adeoque praestantissimam ejus speciem, quae hierofalco, vulgo girfalco dicitur. Unde et S. Hieronymus in Psalm. ciii, dicit herodium aquilas vincere, eisque dominari: ita et Glossa ibidem. Quarto, Theodorus Gaza in lib. IX Aristotelis De Historia animalium cap. i et xviii, et alii censent esse ardeam. Eadem enim quae ibi Aristoteles de herodio, Plinius scribit de ardea, lib. X, cap. lx. Quinto, probabilius videtur herodium esse ciconiam. Ita Suidas, R. David, et passim Hebraei. Probatur primo, nam herodius hebraice vocatur chasida, a pietate: chesed enim est pietas; ciconiae autem pietas in parentes ubique celebratur. Dices: Chasida significat etiam milvum. Respondeo: Milvus vocatur chasida per antiphrasin, quasi minime pius, sed rapax et vorax. Secundo, quia Suidas herodium dici ait, quasi heleion, id est palustrem (hele enim est palus); in paludibus autem versatur ciconia, ibique ranas et serpentes depascitur. Tertio, quia Psalm. ciii, herodius vocatur dux avium, scilicet cicurum: talis autem est ciconia; nam licet aquilae et falcones superent ciconiam, tamen eorum nidi (de quibus agitur Psalm. ciii, 17), et hominibus, et avibus aliis incogniti sunt. Dices: Ciconia significat etiam vulturem vel falconem. Respondeo: Vultures et falcones vocantur herodii aliqua ratione, eo quod sint fortes quasi heroes, vel quia velut heroes aliis dominantur et imperant.
Charadrius CHARADRION. — Charadrius dicitur a charadris, id est praeruptis et cavernosis riparum locis, in quibus degit. Ita Aristoteles, lib. IX Historiae animalium cap. xi. Avis haec est stupida quae mures venatur, noctisque est amica instar noctuae. Unde proverbium Charadrion imitans, de eo qui latet et lucem fugit; hinc immunda Hebraeis est habita: quin et Aristoteles eam vocat pravam avem.
Nota de Viginti Avibus Immundis Nota: Viginti avium species hic quasi immundae nominantur, et comedi vetantur, quia omnes fere sunt rapaces; quaedam etiam quia lucifugae sunt et nocturnae, uti bubo, charadrius, vespertilio; quaedam quia amphibiae sunt, ut larus et mergulus; quaedam quia sordidae, ut upupa, ibis, noctua; quaedam quia bestiae potius sunt quam aves, ut struthio; quaedam quia melancholicae sunt, ut herodius sive ciconia; multae etiam ingluviosae sunt, unde longiore sunt collo, cibumque de profundo aquarum limo exquirunt et expiscantur; quaedam denique quia intemperie sunt nimis calida, ut corvus et cygnus, cujus plumae licet albae sint et molles, caro tamen est dura, nervosa et nigra: unde et excrementa habet albiora. Aves enim calidae suum phlegma per album stercus ejiciunt; bilem vero retinent. Contrarium faciunt ea quae frigidae sunt. Ex quibus patet has aves parum esui esse aptas, meritoque ex lege censeri immundas.
Tropologia: Viginti Aves et Viginti Vitia Potentium Tropologice Radulphus: Viginti hae aves, inquit, notant viginti vitia potentium, et eorum qui sublimes habent spiritus: primo, aquila notat potentium superbiam. Unde Ezech. cap. xvii, vers. 7, Nabuchodonosor comparatur aquilae grandi magnarum alarum; secundo, gryphes significant potentium crudelitatem; tertio, haliaeëtus, qui non est tantis viribus, sed tamen praedo, significat violentos in pauperes; quarto, milvus significat potentium insidias; quinto, vultur castra et cadavera assectans, significat eos qui quasi vultures principum et aularum sunt asseclae, ad hoc ut eorum ope alios exspolient, quos Alfonsus, rex Aragonum, solebat vocare Harpyas aulae suae. Sic et Seneca, epist. 96: «Qui,» inquit, «amico aegro assidet haereditatis causa, vultur est, cadaver exspectat.» Rursum vultures sunt voraces et gulosi; nam, ut scribit Epiphanius in Physiologico: «Vultur cunctis avibus voracior est: quadraginta enim diebus cibo abstinet, quem cum invenit, totidem sese ex illo libere ingurgitat; itaque quadragenariam abstinentiam quadragenaria ingluvie compensat.» Vultures ergo sunt, qui, post jejunium quadragesimae a Paschate ad Pentecosten, se infarciunt et ingurgitant; sexto, corvi sunt, qui mortibus pascuntur alienis; septimo, struthio, qui herodio similis est pennis, sed non volatu, Job xxxix, 16, notat hypocritas, qui sub religionis specie aliis nocent. Qui intus est Nero, foris Cato, inquit S. Hieronymus; monstrum est simile illi poetico: Prima leo, postrema draco, media ipsa chimaera. Tales sunt, Qui Curios simulant, et bacchanalia vivunt. Diogenes apud Laertium, lib. VI, cap. ii, cuidam sibi placenti, quod leonis exuvio tectus ingrederetur: «Non tu desines, inquit, virtutis stragula pudefacere?» Indecorum enim esse censuit, quod homo mollis Herculis amictum sibi vindicaret. Alexander nonnullis Antipatri frugalitatem laudantibus, quod austeram vitam ageret: «Foris, ait, Antipater albus est, intus vero totus est purpureus;» notans fictam illius parcimoniam, cum esset alioqui ambitiosissimus. Ita Plutarchus in Apophthegmatibus Regum. Achilles apud Homerum, Iliade I, sic ait: Is mihi juxta invisus, ut atri limina Ditis, Qui verbis aliud prodit quam mente volutat. Trojanus equus a Graecis concinnatus Trojanos fefellit, quia Minervae formam mentitus est, inquiebat Diogenes: ita facit et hypocrita. Qui muscum redolentem circumferunt, iis anima foetet: sic et hypocritae qui, plurimam pietatis speciem exhibentes, intus foedissime sordent. Recte ergo comparantur struthioni. Nam, ut ait S. Gregorius, lib. VII Moralium cap. i: «Struthio volandi speciem habet, sed usum volandi non habet: sic hypocrisis cunctis intuentibus imaginem de se sanctitatis insinuat, sed tenere viam sanctitatis ignorat.» Octavo, noctua noctu acutum cernens notat sapientes in malo. Unde S. Ambrosius, serm. in Malachiam prophetam, in fine tom. II: «Nolo,» ait, «te imitatorem esse noctuae, quae licet per noctem vigilet, per diem tamen pigra vel caeca est, quae grandibus oculis tenebrarum caligines diligit, splendorem solis horrescit: illuminatur obscuritate, luce caecatur. Illud animal haereticorum figura est atque Gentilium, qui tenebras amplectuntur diaboli, lucem Salvatoris horrescunt, et grandibus disputationum oculis cernunt vana, non respiciunt sempiterna. De his ait Dominus, Psalm. cxiii: Oculos habent, et non videbunt. Et Psalm. lxxxi: In tenebris ambulant: sunt enim acuti ad superstitiosa, hebetes ad divina.» Nono, larus amphibius significat milites, qui in terra quasi aridi et caelibes, utpote uxore carentes, vagae tamen luxuriae aquis et fluxu volutantur; decimo, accipiter rapax, qui, ubi mansuefactus est, possessoribus ad praedas et rapinas servit, significat famulos ad dominorum nutum pauperes depraedantes; undecimo, bubo significat eos qui, foedissimis sceleribus oppleti, lucem et homines fugiunt; duodecimo, mergulus significat eos, qui voluptatibus carnis absorbentur; decimo tertio, ibis significat eos, qui in se, in sua corpora et animas suas, iniqui et crudeles sunt; decimo quarto, cygnus significat eos, qui de solis vestibus et terrena affluentia gloriantur; decimo quinto, onocrotalus significat avaritiam inexplebilem; decimo sexto, porphyrio significat contumaces, qui nihil nisi tinctum aqua propriae voluntatis et delectationis suscipiunt; decimo septimo, ciconia significat stoliditatem ad capienda caelestia; decimo octavo, charadrius, avis garrula, significat loquacitatem; decimo nono, upupa gemitum in cantu inter stercora simulans, significat tristitiam saeculi; in hanc enim, atque in sordes et dolores, saeculi deliciae et laetitia desinunt; vigesimo, vespertilio significat saecularem scientiam, sola naturalia et terrena sapientem. Ita Radulphus et S. Thomas, I-II, Quaest. cii, art. 6, ad 1. JUXTA GENUS SUUM, — juxta speciem suam, quasi dicat: Omnes species harum avium veto; sunt enim multae accipitrum species, sicut et aliarum avium. Septuaginta vertunt, et his similia. Hebraeum enim min etiam similitudinem significat, et ita vertit Noster vers. 15; una enim, verbi gratia, accipitrum species alteri speciei accipitrum similis est.
11:20
20. OMNE DE VOLUCRIBUS QUOD GRADITUR SUPER QUATUOR PEDES, ABOMINABILE ERIT VOBIS, — quia quatuor pedes signum sunt, illud non tam esse volucre, quam in terrestre animal degenerare: ideoque illud immundum haberi volo.
11:21
21. HABET LONGIORA RETRO CRURA PER QUAE SALIT. — Quia tale non omnino terreum est, sed ignei aliquid se habere, per saltum ostendit. Unde mundum censeri volo. Tropologice, hi sunt Sancti, qui in carne et pompa saeculari constituti, non secundum illa militant, sed a saeculi sordibus resiliunt, et in aeternitatis cogitationem et desiderium exsiliunt. Ita Isychius et Radulphus.
11:22
22. UT EST BRUCHUS IN GENERE SUO (haec munda sunt quia saliunt), ET ATTACUS, ATQUE OPHIOMACHUS, AC LOCUSTA. — Probabile est haec quatuor esse locustarum species, uti Rabbini et Catholici plerique consentiunt; Abulensis ita illa distinguit, ut locustam dicat esse et dici bruchum, quando nascitur; attacum, cum incipit habere alas; locustam, cum jam omnino perfecta est. Hinc etiam ophiomachus non est ciconia, aut pelicanus, vel avis alia, cum hic dicatur esse quadrupes; sed est certa locustarum species, uti sunt praecedentes. Hanc enim significare videtur vox Hebraea hargol. Ita Vatablus, Oleaster et alii: alioqui lacerta a Graecis vocatur ophiomachus, eo quod cum serpentibus pugnet; verum lacerta nominatur et vetatur vers. 30. Porro ophiomachum esse locustae speciem, aeque ac bruchum et attacum (vel attelabum), diserte asserit Suidas et Isychius. Isychius in Lexicis, ac Aldrovandus, lib. De Insectis, cap. De locustis, pag. 408, qui et addit ex Aristotele, Plinio et alio quodam oculato teste, locustas quasdam pugnare cum serpentibus, indeque vocari ophiomaches. Sic et Isychius hic, qui et tropologice addit, ophiomachum significare viros strenuos, qui sepes difficultatum transiliunt, mentem attollentes ad caelestia, pugnantque cum serpente infernali, cogitantes illud Pauli: «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, et adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in caelestibus.» Hinc Aegyptii, ait Pierius, Hieroglyphicorum 28, per ophiomachum denotabant modestiam, temperantiam et continentiam: quippe quae virtutes nequitiae oppositae sunt. Illae siquidem serpentem oppugnant, dum voluptatem prorepentem terrae allidunt, per meditationem saliendo ad res divinas, easque degustando per affectum et desiderium. Nota: Locustas comederunt Judaei, uti et multae aliae gentes, ut Aethiopes, Libyi, Parthi aliique Orientales, qui inde akridophagoi, id est locustivori, sunt dicti, teste Diodoro Siculo, lib. III, cap. iii, et Plinio, lib. VI, cap. xxx, et Hieronymo, lib. II Contra Jovinianum. Ita S. Joannes Baptista locustas comedit. Porro locustas comedebant vel elixas, vel tostas et in pollinem redactas, imo etiam sale et fumo duratas in totum annum servabant. Quomodo et quale homini alimentum sit locusta, docet Hieronymus Mercurialis, lib. II Variarum lectionum, cap. xx, ubi inter alia docet locustas cibum esse siccum, qui vitam abbreviet, pediculos gignat, et morbos creet.
11:23
23. QUIDQUID AUTEM EX VOLUCRIBUS QUATUOR TANTUM HABET PEDES, EXECRABILE VOBIS ERIT. — Pedes intellige aequales: nam si posteriores habet longiores quibus saliat, mundum erit, ut dictum est vers. 21.
11:24
24 et 25. Et quicunque morticina eorum tetigerit, polluetur, etc.; ET SI NECESSE FUERIT UT PORTET QUIPPIAM HORUM MORTUUM (verbi gratia, ut illud efferre debeat ex urbe aut via, ne aerem inficiat), LAVABIT VESTIMENTA SUA, etc.
11:26
26. OMNE ANIMAL QUOD HABET QUIDEM UNGULAM. — Est anacephalaeiosis, et repetitio praecedentium. Unde subdit: «Qui tetigerit illud,» cadaver, vel morticinum illius, uti explicuit vers. 24, 25, 27, «contaminabitur:» nam viva animalia immunda, ut equos, camelos, asinos, tangere, iisque inequitare poterant Hebraei. Ita Vatablus, Abulensis et alii.
11:27
27. QUOD AMBULAT SUPER MANUS (q. d. Animal, cujus pedes anteriores sunt quasi manus, ut simia et ursus), IMMUNDUM ERIT. Tropologice, notantur hic ii qui, quaestus causa, cito manus aliis, etiam indignis, imponunt. Ita Isychius. QUI TETIGERIT MORTICINA EORUM, POLLUETUR USQUE AD VESPERAM. — Vespera enim aptissimum est tempus ad discriminandam et obliterandam quasi immunditiem. Vespera tropologice poenitentiam significat: «Ad vesperam enim demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia.» Ita Isychius. Allegorice, vespera sive solis occasus significat necem Christi, qua omne peccatum, omnisque immunditia ablata est in mundi vespera, id est in novissima mundi aetate. Ita Abulensis in cap. xxii, Quaest. viii.
11:29
29 et 30. HAEC QUOQUE INTER POLLUTA REPUTABUNTUR, MUSTELA, ET MUS, ET CROCODILUS, MYGALE, ET CHAMAELEON, ET STELLIO, ET LACERTA, ET TALPA. — Haec hic vetantur Judaeis, quia gentes nonnullae et Barbari hisce et similibus vescebantur. Ita Stuckius, lib. II Convivalium, cap. ix, docet quod Germani milites olim comederint bombyces frixos, Itali mustelas, Hispani testudines domiportas; quin et hodie multi fungos, ostrea et conchylia, etiam cruda comedunt, quae tamen ex putredine procreari scimus. Vetatur ergo hic Judaeis mustela, quia furax est, et naturam habet muris, videturque esse longus mus; mus autem immundus est, quia terreus et faetidus. Tropologice, mus et mustela significant pauperum fraudes, et pauperes fraudulentes. Ita Radulphus; unde et Cyrillus, lib. IX Contra Julianum: «Mustela,» ait, «et mus designant timida et minus virilia, obstreperaque furum genera.» Quare Brasidas murem in caricis a se deprehensum morsus ab eo dimisit, addens: «Nihil ita est exiguum, quod salvum esse non possit, si se tueri, vel vim inferentes ulcisci audeat;» testis est Plutarchus in Laconicis. Crocodilus immundus est, quia amphibius est, durus et rapax. Tropologice, crocodilus latrones publicos significat. Ita Radulphus. 30. MYGALE — est mus araneus, qui muris est magnitudine, mustelina specie, ore oblongo, cauda gracili, ut ait Aetius. Abundat his insula Britannia; dicitur mygale, quasi mys, id est mus; et gale, id est mustela: quia ex utroque animali participat et quasi componitur mygale, ex quibus utrumque pariter trahit vitium edacitatis et furti. Ita Isychius et Radulphus. Demochares furem ab undecim viris abduci videns: «Vah miser, ait, cur tantula furatus es, et non potius magna, ut tute etiam abduxisses alios?» indicans a parvis furtis debere nos absterreri parvitate et vilitate rei, cui tanta conjuncta est infamia; a magnis enim scelus ipsum et furca satis absterrent. Quaesitum est a Socrate, «cur rideret?» Respondit: «Video magnos latrones ducentes parvum ad suspendium, qui digniores sunt suspendio. Sacrilegia, ait, minima puniuntur, sed magna in triumphis feruntur.» Ita Valerius Maximus, lib. VII. Zeno servum in furto deprehensum caedi jussit; cumque is se excusaret, ut diceret, «sibi fuisse in fatis ut furaretur:» «Et caedi, ait, in fatis erat.» Ita Laertius, lib. VII, cap. 1.
Chamaeleon Graece chamaeleon dicitur, quasi humilis, sive parvus leo; animal est figura et magnitudine lacertae, colorem saepe toto corpore mutans: nam ad colores quos videt conversione facillima variatur, praeterquam ad rubrum et album. Hinc paroemia: «Chamaealeonte mutabilior,» significans versipellem, inconstantem, et pro tempore sese vertentem in omnem habitum. Hinc symbolice chamaealeeontes sunt, qui vento honoris et muscis deliciarum se pascunt. Domitianus imperator, teste Suetonio, solebat quotidie per duas horas oblectare se captando muscas; ut in proverbium abierit: «Ne musca quidem,» quia ipse solus nec muscam reliquam sinebat. Domitiane, totius orbis negotia geris et regis, quid ergo captas muscas? Quam multi Christiani stolidiores sunt Domitiano, qui cum salutem suam et aeternitatem procurare debeant, quotidie non duabus, sed omnibus horis captant muscas! Ambis opes, muscam ambis. Ambis sponsam divitem et speciosam, muscam ambis. Ambis vina et delicias, muscas ambis, quae carnem, quae palatum titillant, non satiant, quae brevi in sordes et cadavera versae, faetorem et nauseam parient. Ambis praebendam, ambis officium, muscam ambis, rem exilem ambis, qua brevi a te ad successorem avolabit. Vis honorari, vis praecellere, vis amari, vis coli, muscam ambis; quasi chamaeleon populi auram captas, ventum hauris, vento vivis, vento deliciaris. O curas hominum, o quantum est in rebus inane! Miseri, caeci mortales, curritis quasi gallinae sine capite, sine cerebro ad escam, ad vermes, ad papiliones, ad muscas; curritis ad praebendas, ad dignitates; curritis ad mensas, ad convivia, ad pocula; curritis ad merces et opes, et non semel cogitatis: Et quid tandem? quo haec omnia? quid post haec erit? cur hic sum? cur a Deo animam rationalem et immortalem accepi? cur solem caelumque suspicio? quis locus, quis status animam meam, post haec omnia brevi finienda, excipiet? Ito nunc, adolescens, salta, laetare, inebriare, ventri et veneri indulge; sed scito quod pro his omnibus adducet te Deus in judicium, quod ibis in domum aeternitatis tuae. Vive ergo, non ut chamaeleon muscis, sed ut leo escis solidis, vive Deo, vive AETERNITATI; esto aquila: «Aquila non captat muscas; noli ambire primas inter graculos, cum aquila esse possis.» Ubi nota primo: Abulensis in cap. XIV Deuteronomii, censet chamaeleontem proprie non mutare colorem, sed speciem; color enim rei objectae non potest producere in eo colorem, sed sui speciem: itaque chamaeleontis colorem ex se speciem emittere, sed debilem et tenuem; eumdem vero in se suscipere fortiorem speciem coloris ex re objecta, eamque reflectere ac si esset speculum, ita ut ejus proprius videatur esse color. Verius alii censent chamaeleontem mutare colorem, per contractionem sanguinis et spirituum: unde Aristoteles ait quod inflatus mutet colorem, sicut nos in pudore, metu, vel laetitia, mutamus colorem; cum enim chamaeleon colorem objecturae videt, illum ita phantasiae suae imprimit, ut per dilatationem vel contractionem sanguinis et spirituum jam dictam, eumdem in corpore suo exprimat. Vide Simonem Portium, lib. De Coloribus, qui exstat inter opera Aristotelis. Nota secundo, quod Plinius et alii tradunt, chamaeleontem sine cibo ex solo aere vivere; absolute non est verum: nullum enim est animal quod sine cibo ex aere vivat. Unde Theophrastus docet chamaeleontem ex rore vivere, et saepe deprehensum esse muscas comedere; atque hinc forte orta est illa vulgi opinio, eum ex aere vivere, scilicet ex eo quod chamaeleon cum sit tardae digestionis, diu sine cibo vivat, cumque eum sumit, tenuem et levem sumat, uti rorem, muscas, etc. Ita Augustinus Niphus, Gesnerus et alii. Pari modo quod de salamandra falso jactatum est, eam in igne vivere, eoque non comburi, inde ortum habuit, quod salamandra propter frigiditatem et crassitiem pellis, non tam cito consumatur igne, quin et eum subinde, si parvus sit, extinguat. Tropologice, chamaeleon significat parasitos, qui os et verba omni vento accommodant, ait Radulphus. Hinc Gregorius Nazianzenus scribens in Julianum Apostatam, eum comparat chamaelaeonti; sicut enim chamaeleon, ait, facile variatur, omnesque assumit colores praeter candidum, ita et ille ex Christiano factus est ethnicus; ineratque ei humanitas, sed inhumana, suadelaque ejus nil aliud erat quam violentia, et immanitatis excusatione probitas, ut videretur jure ad violentiam confugere, cum persuadendo nil proficere posset. Recte Seneca in Proverbiis: «Maximum, inquit, indicium malae mentis est fluctuatio, et inter simulationem virtutum et amorem vitiorum assidua jactatio.» Rursum, chamaeleon rostrum habet simile suillo, cauda est praelonga, ungues habet aduncos, motum tardiorem ut testudo, corpus asperum ut crocodilus, ipse celsus, hianti semper ore, solus animalium nec cibo nec potu alitur, nec alio quam aeris alimento, inquit Plinius, lib. XXVIII, cap. VIII, Aristoteles, lib. II De Animalibus cap. II, Solinus et alii.
Stellio Animal est non dissimile lacertae, multo tamen minus, tergum habens lucentibus quibusdam guttis depictum ad modum stellarum; vescitur rore et araneis; morsus ejus hominem semistopidum facit, varieque afficit; nullum animal stellione homini fraudulentius invidet: cutem enim quam quotannis exuit, protinus devorat, ut praeripiatt homini praesentissimum comitialis morbi remedium. Unde stellio significat fraudulentum, et crimen stellionatus vocatur crimen doli et imposturae. Ita Plinius, lib. XXX, cap. X. Stellionis vox erat illa Lysandri, qui, cum culparetur quod multa per dolum ageret, respondit: «Ubi leonina pellis non sufficit, ibi assuenda est vulpina.» Testis est Plutarchus in Apophthegmatibus. Numerantur hic septem reptilia, quia licet omnia reptilia sint immunda, ut patet vers. 41, haec tamen prae reliquis. Ita Isychius.
Novatianus de Symbolismo Animalium Immundorum Verum, cur lex haec comedi vetat? praeter litteralem causam datam vers. 29, symbolica est quam assignat Novatianus, lib. De Cibis Judaicis, cap. III, ubi sic ait: «Quis mustelae corpus cibum faciat? sed furta reprehendit; quis lacertam? sed odit vitae incertam varietatem; quis stellionem? sed maculas execratur praedam de aliena morte quaerentes; quis corvum? sed versutas execratur voluntates; quis passerem (ita enim ipse vertit, quod habent Septuaginta koliphas, sed male: constat enim ex Hebraeo, Chaldaeo et Nostro vertendum esse struthionem; nam passer non immundum, sed mundum erat animal, aptumque etiam ad expiationem, ut patet hic, cap. XV, 5)? cum eum interdicit, intemperantiam coarguit; quando noctuam, odit lucifugas veritatis; quando cygnum, cervicis altae superbos; quando charadrium, garrulam nimis linguae intemperantiam; quando vespertilionem, quaerentes tenebras noctis simul et erroris: sic in camelo vitam damnat enervem et criminibus tortuosam; cum suem, vitam reprehendit bonum suum in sola carne ponentem; cum leporem, accusat reformatos in feminam viros.» Tradunt enim Physici, lepori utrumque inesse sexum, uti et hyaenae. Ita et Cyrillus, lib. IX Contra Julianum, Radulphus et Isychius jam saepius citati. Potest quoque lepus esse symbolum usurarii; nam, ut ait Plutarchus, lepus simul parit et aliud alit, et rursum superfoetat: ita foenerator aes alienum, priusquam conceperit, parit. Nam dans mutuum, statim petit foenus, illudque tollens, rursum foenerat quod pro foenore accepit. Peccata ergo et vitia bestiarum sunt, hominemque quasi in bestiam commutant. Praeclare Boetius, lib. IV, prosa 3: «Quem, ait, transformatum vitiis vides, hominem aestimare non potes; sed fuisse hominem, adhuc ipsa humana corporis relicta species ostentat. Avaritia fervet alienarum opum violentus ereptor? similem lupi dixeris. Ferox atque inquietus, linguam litigiis exercet? cani comparabis. Insidiator occultus surripuisse fraudibus gaudet? vulpeculis exaequetur. Irae intemperans fremit? leonis animum gestare credatur. Pavidus ac fugax non metuenda formidat? cervi similis habeatur. Segnis ac stupidus torpet? asinum vivit. Levis atque inconstans studia permutat? nihil ab avibus differt. Foedis immundisque libidinibus immergitur? sordidae suis voluptate detinetur. Ita homo probitate deserta vertitur in belluam.»
11:31
31. OMNIA HAEC REPTILIA IMMUNDA SUNT, — non tantum quoad esum, sed etiam quoad tactum, ita ut ea tangere non liceat, ut patet vers. 41 et 43, et cap. V, 2, ubi reptile aequatur morticino, quia venenosum est utrumque.
11:32
32. CILICIA. — Hebraice est sac, id est saccus, per quem Hebraei significant vestes e pilis duras, quales sunt rusticorum, mendicorum, poenitentium. IN QUOCUMQUE FIT OPUS, — q. d. Vas quodcumque, quo ad opus aliquod utimur. ET POSTEA MUNDABUNTUR, — id est erunt munda; non enim alia lotione vel mundatione erat opus, sed adveniente vespera expirabat haec legalis immunditia, ut rursum censerentur munda. Patet ex Hebraeo, Chaldaeo, Septuaginta.
11:33
33. VAS AUTEM FICTILE, IN QUOD HORUM QUIDQUAM INTRO CECIDERIT, POLLUETUR. — Hebraice, omne quod est in eo, scilicet vase tali, polluetur, et idcirco frangendum est, quia scilicet fictile est: nam si foret ligneum aut metallinum, non esset frangendum, sed abluendum, ut dixit vers. praecedenti. Simile audivimus de vase fictili, in quo coquitur caro sacrificii pro peccato, cap. VI, 28.
11:34
34. OMNIS CIBUS, etc., SI FUSA FUERIT SUPER EUM AQUA, IMMUNDUS ERIT. — «Aqua,» intellige immunda vel fluens ex immundo vase; unde Chaldaeus vertit, aqua qua aliquid horum, puta pollutorum jam dictorum, tetigerit. Tropologice, aqua immunda mollitiem animi significat; est enim haec aqua cupiditatis, quae inficit illud cui miscetur. Sicut ergo tentatio immunda tali aqua mundos molles et languidos necat, sic aridos et fortes exercet, roborat et coronat. Ita Radulphus. ET OMNE LIQUENS QUOD BIBITUR DE UNIVERSO VASE, IMMUNDUM ERIT. — «Vase,» intellige immundo. Nota: tantum de liquidis dicitur, quod ea polluantur; unde videtur quod sicca, v. g. panis in tali vase immundo positus, non fuerit pollutus: et justa ratio congrua est, quod sicca non tam facile sordes recipiunt, ut humida.
11:35
35. ET QUIDQUID DE MORTICINIS HUJUSMODI CECIDERIT SUPER ILLUD (VAS), IMMUNDUM ERIT, — scilicet illud vas, in quo aliquid de morticinis cecidit. SIVE CLIBANI (quibus panes coquuntur), SIVE CHYTROPODES, — id est ollae habentes pedes, ut sunt dipodes, tripodes, etc., quia fictiles sunt et lutei, juxta dicta vers. 33. Tropologice, clibanus est patientia Martyrum, chytropodes sunt Doctores, in quibus cibi sanae doctrinae, supposito igne operationis Spiritus Sancti, coquuntur; quia haec nihil prosunt, nisi omnia immunda declinent. Ita Isychius et Radulphus.
11:36
36. FONTES VERO, ET CISTERNAE, ET OMNIS AQUARUM CONGREGATIO MUNDA ERIT. — Intellige, etiamsi quid immundum in ea ceciderit: ita statuit Deus ob necessitatem aquarum, quibus carere nequit homo. Eadem ratio est de semine, ut sequitur vers. 37, nisi illud esset aqua perfusum; tunc enim, quia humidum, facilius sordes contrahebat, ideoque censebatur immundum, dandumque erat bestiis, quia nulla expiationis hic fit mentio. Tropologice, fonte et semine significatur doctrina veritatis, quae etiam de morticinis, id est vitiis, disputans aut disserens, non polluitur, neque polluit, nisi animam aqueam et mollem, quae turpia per consensum attrahit et imbibit. Ita Radulphus.
11:40
40. QUI COMEDERIT EX EO (MORTICINO) QUIDPIAM, SIVE PORTAVERIT (intellige nesciens), IMMUNDUS ERIT USQUE AD VESPERAM; — nam si sciens comedisset quis, graviter peccasset, et supplicio fuisset dignus.
11:41
41. OMNE QUOD REPTAT SUPER TERRAM, ABOMINABILE ERIT, — quia terrestre, faedum et venenosum est, ut dixi vers. 31. Tropologice, reptilia sunt et reptant, qui caelum et caelestia negligunt, qui corpus et mentem per terram trahunt; quorum omnia desideria sunt terrena, quorum mens non est in aethere, sed in aere, quorum Deus venter est, aut mammona, aut ambitio. Similis tropologia est sequentium.
11:42
42. QUIDQUID SUPER PECTUS QUADRUPES GRADITUR (quia pedes habet breves: unde necesse est ut in motu innitatur ventri et terrae, uti serpentes. Tropologice significantur gastrimargiae sive gulae dediti: ita Isychius), ET MULTOS HABET PEDES (ut vermes), SIVE PER HUMUM TRAHITUR (uti sunt reptilia), NON COMEDETIS, QUIA ABOMINABILE EST.
11:43
43. NOLITE CONTAMINARE ANIMAS VESTRAS, — id est vos ipsos, contrahendo immunditiam legalem, per esum animalium hic vetitorum; quanquam poterant contaminare animam etiam peccato, si scilicet scienter contra praeceptum hoc ea comedissent. NEC TANGATIS QUIDQUAM EORUM, — quae maxime praecesserunt: nam alia saltem tangere licebat, v. g. camelis insidere poterant, uti dixi vers. 26. Hinc patet ex hac lege non licuisse Judaeis tangere reptilia, ita ut, si ea scientes tangerent, peccarent. Judaei ergo per reptilium contactum, non tantum incurrebant immunditiam legalem, ut vult Abulensis, sed et spiritalem, puta peccatum. Violabant enim hoc praeceptum Dei: «Nec tangatis quidquam eorum;» et rursum: «Ne polluatis animas vestras in omni reptili.» Jubet enim hic Deus, ea quasi immundissima nec comedi, nec tangi: «Ne, ait, immundi sitis,» scilicet tam legaliter, quam spiritaliter. Ratio est quae sequitur.
11:44
44. SANCTI (id est mundi) ESTOTE (sic sanctus pro mundo capitur, Deut. XXIII, 14, ubi dicitur: «Ut sint castra tua sancta,» id est munda), QUIA EGO SANCTUS (id est mundus) SUM, — qui detestor immunditiem Gentilium in sacrificiis et epulis, de quibus S. Augustinus, lib. VI et VII De Civitate, quique volo vos sanctitatem meam spiritalem hac corporali vestra imitari et repraesentare. Nota: Temperantia et abstinentia a cibis vetitis vocatur hic sanctitas, id est puritas, quia cibi vetiti censebantur immundi, polluti et execrabiles, ac comedentem polluere et contaminare, uti saepius hic inculcat Deus. Audi S. Bernardum, serm. 22 in Canticis: «Usitatum,» ait, «in Scriptura sanctificationem pro continentia, seu munditia poni. Denique quid illae apud Mosen tam crebrae sanctificationes aliud erant, quam quaedam purificationes hominum temperantium se a cibo, a potu, a concubitu, hisque similibus? Sed audi Apostolum: Haec est, ait, voluntas Dei, sanctificatio vestra, ut sciat unusquisque vestrum vas suum possidere in sanctificatione, et non in passione desiderii. Item: Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem. Liquet quod sanctificationem pro temperantia ponit.» Notent id haeretici, discantque hic, jejunia et abstinentiam lege Dei et Ecclesiae sancitam, vocari et esse sanctitatem. NE POLLUATIS ANIMAS VESTRAS IN OMNI REPTILI. — Audiant hoc et intelligant tropologice Christiani, ut iis qui humi repunt, quaeque ima terrae sunt bona, non se polluant, sed animam sanctam Deo et caelo conservent.
11:45
45. EGO ENIM SUM DOMINUS (Hebraice ego sum Jehova, scilicet in me ipso per essentiam, et Elohim, scilicet vobis per providentiam, imperium et gubernationem), QUI EDUXI VOS DE TERRA AEGYPTI, UT ESSEM VOBIS IN DEUM, — q. d. Ideo eduxi vos, ut essetis mihi populus separatus ab aliis gentibus, earumque ritibus, et peculiariter cultui meo addictus. Hoc beneficium, quia primum, maximum et fundamentum caeterorum, passim inculcat Deus.
11:1
v. 14 « Locutusque est. Dominus ad Moysen et Aaron dicens » ; — ad Aaron etiam Dei dirigitur alloquium, quia ad sacerdotes pertinet his legibus invigilare et quae munda immundave sint, iudicare (Tost.) —
Huic schemati conformatur tota pericope v. 1-43 b. de lepra carnis capillatae Lev. 13,29-97 | v. 99 *9 UN TN VN E $ de CHAM Lev. 13,38 sq. v.38 2 WWUNCTN VN UMS Tas aea eio ov 040419 ON.ÀA0 002 TN rtbeeseeeenteeeeeeeeenteeten enel dertnteene tetti POR OH So MAR AS VL HCM PON CORUM RS UNSITODALN- JEN OE APA TOR ML UR EDU OREILLE NeNOXALAR UG TRUE AUR ERE | 2. De observandis a leproso Lev. 13,&4-A6 TTE OPNEMEYTSEEEVRI TIR VET A C SUPRA REA S. damp Te Ferr a mr TU ARCA RS Ope ate 117, 0 SERRURN lex positiva — generalis v. 3 : quod dividit ungulam et ruminat, comedendum. particularis : [Deut. 14,4 sq. : 10 sPEGrEs comedendae]. lex negativa — generalis v. 4 : quod non simul et ruminat et ungulam habens dividit, non comedendum. particularis v. 4-7 : GAMELUS, GHOEROGRYLLUS, LEPUS, SUS. quater. vejA- Do So EOS n25 N' N'OD legis negativae explicatio v. 8 : neque carnes comedendae , neque cadavera tangenda, X MS nebid eire Ub e e de p25 mn a"w2v B. Aquatilia v. 9-12 : : lex positiva — generalis v. 9 : quod habet pinnulas et squamas comedendum. lex negativa — generalis v. 10 : quod non habet, non comedendum. legis negativae explicatio v. 11 : neque carnes comedendae, neque cadavera tangénda. v. 10 sq. n3 wn ypv n25 an vYEV legis negativae repetitio v. 12. velo)4rs Pie karvE x vrPV C. Altliia v. 13-20 : lex positiva — generalis : [Deut. 14,11 : « omnes aves mundas comedite »]. lex negativa — particularis quoad aves maiores v. 13-19 : 20 SPEGIES AVIUM RAPACIUM non comedendarum. vod ts M ncc C vp generalis quoad alites minores v. 20 : alites quadrupedes non comedendi. v. 20:5 x Jupe cim SEM YPV mE KRECEEEcecrececre eri Eme e uuu eR T Altilia minora — additamentum v. 21-25 : lex positiva — generalis v. 21 : quadrupes habens longiora retro crura comedatur. particularis v. 22 : 4 sPEGIES LOGUSTARUM comedendae. lex negativa — generalis v. 23 : reliqua non comedenda. X599 717 Cons ng MAE vEPV legis negativae explicatio v. 24 sq. : neque tangenda, neque portanda. : | ISTE AROERNCOERARELNCEERME Er MUNI RE IUD te RE OE EL LANI ALLEE: lex negativa — generalis : 1) v. 26 animal habens ungulam, sed non dividens neque rumi- ; - nans , non comedendum. ) Eoo ML ny m DN | 2) v. 27 quadrupes ambulans super manus mon 1 comedendum. NSPATI WE tus Rrmea aet SP TAS 025 on mwoo | legis negativae explicatio v. 21 sq. : neque tangendum cadaver neque portandum. Nba c ee EE 025 mn mwoo | 3b DYNT S NT Dnn5 SUBSCRIPTIO v. 59 : rn DN7, recensens vestium genera legisque finem practicum 3. De legali mundatione leprosi Lev. 1&,1-90 veles num | NT) nNDOO nyos v. 48 DN! Nm bobo ebbe AED LLL ELLE ELLE EE NEEDS ELLOS ELEC LETT EPLELLTELCLCHELL TTE TD DLUHT————————————n SuBscRIPTIOtotius legis v. 54-57 : v. 54 nl nN7,recensens omnia leprae genera legisque finem practicum; et v. 57 extremo rursum adscribitur n n nw5 . IV. LEX DE IMPURITATE SEXUALI LEV. 15 4. De fluxu seminis nimio vel impedito Lev. 15,1-15 v. 2 *2 Q'N V"N | Membra subordinata órdiuntur a Bst, 52» vel qàN v 9. De seminis effusione non morbida Lev. 15,16-18 v. 16 E UM | 3. De menstruatione Lev. 15,19-2^ y.19 Y» nwuwi &. De fluxu sanguinis praeter menstruationem Lev. 15,25-30 v. 25 *'2 nu N Pericope sez divina elogwuta complectitur, e quibus cap. 11. 12. 15 explieite « ad filios Israel » diriguntur. Ad eosdem dirigi censenda sunt cap. 13 et 15,1-32. 33-53, quae sunt delepra, quod ea res omnes respiciat, et ab omnibus aeque fuerit noscenda, atque statuta de puerpera, de fluxu seminis ete. Loquitur ea autem Deus « ad Moysen et Aaron »; facetur quidem 15,1 « Aaron », sed facile e v. 2 suppletur. Cum tres de lepra leges communi subscriptione 14,54-57 in unam legem sint coniunctae, sex eloquiis respondent /eges quatuor - cap. 11 de animalibus mundis et immundis, cap. 12 de immunditia mulieris puerperae, cap. 13 sq. de lepra, cap. 15 de fluxu seminis et sanguinis. Hae leges legum Lev. 1,1-6,7 sunt affines. Lex cap. 12 orditur v. 2 vocibus *» nvsw; etlex cap. 13 vocibus ^» 2*5, distinguitque articulos expressionibus *2 (ZN *N v*x (v. 29. 38), *2 v*N (v. 40) et*2 132n (v. 7); et lex cap. 15 orditur v. 2 vocibus *2 V^N v"N, et pergit v. 16 ^2 v^w, v. 19. 95 *» nux. Id per se non demonstrat , eas leges uti Lev. 1,1-6,7 esse Moyse antiquiores, cum leges recentiores haud raro antiquiorum loquendi rationem imitentur. Verum antiquissima certeest lex Lev. 12, cuius similia apud alias gentes antiquas deprehenduntur, et lex Lev. 15 legi Lev. 19 perquam affinis : perpende, quam sollicite a primordiis stirps electa omnibus invigilaverit, quae hominis generationem attingerent. — Recentiores suspicetur quis esse leges de lepra Lev. 13 sq., quod « sacerdotes » constanter efferantur, itemque 15,11 « ostium tabernaculi testimonii » : nota tamen. etiam in Aegypto habuisse Hebraeos et sacerdotes et testimonium et tabernaculum. Indulgentia item 15,91-31 pauperibus concessa , ut aliae eiusmodi indulgentiae, videatur recentius, imo ab ipso Moyse esse inducta. Ex alia parte ritus, qui 15,4-7 describitur, ex iis est quae non recens affinguntur, sed venerabili traditione sacra habentur. Debuere apud Hebraeos ante Moysen exstitisse quaedam de leprosis leges, cum lepra in Aegypto plurimum semper sit grassata (cf. Jos. c. Apion. I. 26; Friedreich 1. 207 sqq.; G. Ebers, Gosen p. 155 sqq.), ut dixerit P/zn. (Nat. Hist. XXVI. 5; cf. Lucret. : De rerum natura VI. 1113 sq.) : « Aegypti peculiare hoc malum ». Lepram interpretantur eam, quae Deut. 28,27 Longe rarius autem in deserto nascitur lepra. Tandem leges Lev. 13 sq. qualis longiore tempore multisque examinatis aegrotis fier] consuevit. Neque cogimur supponere Deum, qui tot antiquas leges per Moysen suo nomine promulgaverit, eidem revelasse morbi symptomata , igitur, quae dicebamus, facile compones, si leges adstruas Moyse quidem exstitisse antiquiores, sed ab eo novis institutis in pluribus esse adaptatas. — Lex Lev. 11 de animalibus mundis et immundis sine dubio antiquissima est atque paulatim, uti infra ostendemus, variis incrementis augebatur. Verba mnn nw v. 2 sane non sunt idem atque formula nn nw, qua. 6,8-7,38 leges ab ipso Moyse cusas insigniri comperimus; neque si idem essent, efficerent legem esse recentiorem. Cur non adhibuerit Moyses EAS ante ipsum iam adhiberi solitam, cuius vim ommes illico indubie perspicerent? Animalia munda atque E iam diluvii aevo distinguebantur, licet numero fortasse pauciora lis, quae Lev. 11 recensentur. V. infra. Clauduntur leges singulae formula n»n nw5, « haec est lex » : 11, 46; 12,7; 15,54. 57 (quo versu Vulg. verba omittit); 15,32; item 13, 59 lex de lepra vestium , quae pars evasit legis de lepra; et 14,39 additamentum de indulgentia pauperibus concedenda. Uti 7,37, ita etiam 11,46; 12,7; 13,59; 154,54 sqq. ; 15,32 sqq. illa formula adseriptam habet cuiusque legis partium enumerationem. Uti 7,38 adscribitur thorae sacrificalis usus principalis « ad offerendas oblationes et immundum, et inter animal quod comedere fas est, et inter animal quod comedere nefas »; 13,59 « quomodo mundetur (vestis) et quomodo contaminetur »; 14,57 « ad eruditionem in die mundi et in die immundi » (ubi conferas triplex « in die » 7,35. 36-38). Crediderim igitur unum harum subscriptionum et subseriptionis 7,37 et inscriptionum 6,9. 1*. 20. 25; 7,1. 11 esse auctorem, eumque probabilius ipsum exstitisse Moysen. I. LEX ANIMALIUM. MUNDORUM ET IMMUNDORUM Lev. 11. Titulum habes v. 2, clausulam v. 46 sq. Ipsa lex per quatuor animalium classes discurrit; pecora v. 2-8, i. e. quadrupedia maiora; aquatilia v. 9-12; altila v. 13-25; reptilia v. 29-38 et 41-45. Quod vero Dillm. p. 481 ex v. 46 infert, egisse legem primitus post pecora de alitibus, ae demum de universo y?v tam aquarum quam terrae, id refutatur cum e Deut. 14 aquatilia item inter pecora et alites collocante, tum exinde quod immerito e solo verborum v. 46 ordine tanti momenti illatio derivetur. De pecoribus traditur primum v. 3 regula. generalis positiva, nullis v. 8 resumitur regula negativa, prohibens tam esum carnis quam contaetum cadaveris, et eadem illa pro clausula adscribitur ratio. Eiusdem formae lex v. 9-129 de aquatilibus traditur. Species nominatim profertur nulla. Statuitur regula generalis tam positiva v. 9 quam negativa v. 10, cui ratio adscribitur « abominatio est vobis »; « abominatio » (Vpv) v. 11 explieatur tam esum quam contactum prohibere; post quam explicationem v. 12 repetitur regula negativa. Quoad ates v. 13-25 regula generalis positiva (cf. Deut. 15,11) tacite supponitur; regula generalis negativa non traditur sed v. 13-19 viginti avium rapacium species prohibentur. Dein pro alitibus quadrupedibus vel polypodis (325 y^v) traditur v. 20-25 regula generalis primum negativa, dein positiva adiectis exemplis, et post haec repetitur regula negativa, doceturque ea prohibere praeter esum et contactum etiam gestationem. Alites immundi v. 13. 920. 93 item scribuntur esse vpv, « abominatio ». De reptilibus v. 29-38 regula generalis neque positiva neque negativa traditur. Aliqua tamen primitus non fuisse penitus immunda, docet sensus obvius v. 29 : « Et haec erunt vobis immunda de reptilibus etc. ». v. 29 sq. recensentur octo species, quibus recensitis v. 31 rursum (ef. v. 8. 12. 93) repetitur prohibitio. Dicuntur vero illae species v. 29. 31. .35 non « abominatio », sed « immundae ». Porro reptilium ubique se ingerentium , non quidem edendorum aut studiose deportandorum, at certe attingendorum multiplex erat oecasio. Quare v. 31-35 exponicibi inficiantur. Concluditurque v. 35 solemniori formula : « immunda sunt haec, eruntque vobis immunda ». Verum doctrina v. 31-35 proposifa ortum dedit quaestionibus casuistieis, quarum duae v. 36-38 resolutae clausulae v. 35 appenduntur. Tandem v. 41-45 adscribitur epilogus tractatus de reptilibus, quo severissime reptilia quaelibet comedi prohibentur. Quem si cum v. 29 conferas, oportebit dicere aut ibi concessam. quorumdam reptilium comestionem recentiore lege revocari, aut quoad solas v. 29 sq. octo species indici purificationés v. 32-38, esum vero et attactum (v. 43) quorumvis reptilium prohiberi. Quae altera solutio praeplacet, imprimis ob naturalem et universalem non Iudaeorum tantum, sed plurimarum item nationum a quibusvis reptilibus comedendis aversionem. v. 41 sq. bis nomen VpU. itemque v. ^3 verbum vpv scribitur. Mic igitur est nostrae legis contextus. At eidem inseruntur addita duo, utique praeter intimiorem contextum, quaeque ambo ad pecora (an3) referuntur. Extremae de alitibus paragrapho adscribitur v. 26- 28. Agebatur v. 3sq. de ruminantibus habentibus ungulam vel divisam ANIMALIA MUNDA ET IMMUNDA LEV. 44. | A494 vel indivisam : verum quid dicendum de pecoribus, quae ungulam non dividunt neque ruminant? quid de carnivoris iis, quae ungulis carentia manibus (ga//. patte, germ. Tatze) incedunt? Sunt hae rursum quaestiones casulsticae, quae legi pridem natae accrevere. Occasio aliqua h. l. adseribendarum potuit esse portandi verbum , quod v. 25 primum occurrit et v. 28 repetitur. — Rursum v. 39 sq. sermoni de reptilibus inseritur quaestio de pecoribus mundis, quae forte perierint iamque immundis aequiparentur. Si disquiras, cur ea praecise h. l. inseratur, aliam rationem suggerere nequeo nisi hanc : postquam scriptor aliquis v. 37 sq. duas de reptilibus solutiones casuisticas aut ipse aut alius adnexuit. Non enim aeque logice in sermonibus contexendis procedebant Hebraei, atque nostrarum universitatum professores. Fortasse, quo tempore adnectebat, nondum adscriptus erat sermoni de reptilibus epilogus v. 41 sqq. Antequam in huius legis indolem inquiramus, conferenda ea est cum altera Deut. 14,3-20 lege, quae, dum in plerisque verbotenus consonat,in aliquibus divergit. Inscriptio v. 3 « Ne comedatis, quae immunda sunt » conferri potest cum ea, quae Lev. 11,2 habetur, v. 4-8 agit de pecoribus. Quorum v. 4 sq. enumerantur decem species mundae; inde v. 6 sq., iisdem atque Lev. 11,3 sq. verbis, traditur regula generalis tam positiva quam negativa. v. 7 sq. eo fere solo differt a Lev. 11,4-8, quod « immunditiae » nota non singulis quatuor pecorum speciebus, sed semel tantum affigatur, extremo autem v. 8 omittatur, quae Lev. 11,8 prostat formula, « immunda sunt vobis ». — Pro aquatilibus eadem v. 9 sq., atque Lev. 11,9-11, regula positiva et negativa traditur, sed longe breviori forma. — De alitibus primum habetur v. 11, quae Lev. 11 desideratur, regula generalis positiva : « omnes aves minores (MX). eomedatis »; quibus eae aves opponuntur rapacibus, quae v. 12-18 (ef. Lev. 11,13-19) enumerantur. v. 19 universum nn vv proscribitur, uti Lev. 11,20, brevius tamen neque recensita locustarum exoceptione,quae tamen apud Hebraeos post Moysen nullo non tempore vigebat. Pro clausula adscribitur sententia v. 20 : « omnem alitem mundum comedite ». Porro Deut. 14 cum Lev. 11 comparantes perspicimus, eundem utrobique textum substantialiter haberi, sed Deut. 14 totum de reptilibus sermonem desiderari; stilum Deut. 14 generatim esse pressiorem, Lev. 11 e contra prolixiorem; tamen Deut. 14 supplere aliqua perquam utiliter, sc. v. 4 sq. species pecorum mundorum, v. 11 classem avium mundarum ; Deut. 14 non uti pro aquatilibus et alitibus voce VpPV. sed pro omnibus pariter animalium ordinibus voce N'2UC. In sola inscriptione v. 3 utitur voce efficaciore, non vp sed nay"n, « abominatio » (cf. Gen. 43,32; 46,34). VPV autem praeter Deut. 7,26; Ps. 21 (22), 25; Is. 66,17 in solo Lev. legitur, et adverte in seriore additamento Lev. 11,41-43 eam radicem legi ter. Quibus praemissis, patet primum legem Lev. 11 et Deut. 1^4 potissimum esse ciborum legem : « Haec sunt animalia, quae comedere debetis », « Ne comedatis, quae immunda sunt », « ut discernatis inter mundum et immundum, et inter animal quod comedi potest , et animal quod come? nequit » (v. 1). Ipsa tangend:? prohibitio a eibi ratione proficiscitur. Non proseribitur contactus animalium 2mmundorum vivorum, v. g. cameli equitem gestantis; non mwundorum occisorum ad usus sive sacros sive profanos : sed »uundorum forte interemptorum x. 39 sq., quorum carnes non ita deceret in cibum assumi humanum, et 2mmundorum mortuorum, « cadaverum », « morticinorum », quorum pro cibo adhibendorum suboriri poterat cogitatio. Eam ciborum legem ante Moysen exstitisse coniicies e Lev. 20,95, ubi mundorum ab immundis separatio dicitur invecta ad Israelis e populis electionem figurandam, quae erat Moyse longe antiquior, et e Gen. 7,2 sqq., ubi ea diluvii iam tempore viguisse cernitur; confirmabis e plurium nationum, v. g. Persarum, legibus. Eandem ante Moysen exstitisse legem d?vinam, nulla est ratio affirmandi (cf. Rom. - 5,13). Rationis lumine acti et amica Dei providentia adiuti antiqui homines sacra omnia et profana sapientibus primum 7?0ribus definivere, quae postea transiere 1n /eges. Nonne nos quoque multiplici in re ciborum more cireumseribimur, ut quorumdam animalium carnibus vescamur, aliorum abstineamus? | Legis ciborum simplieissima fuere initia, ut quaedam animalia in cibum assumi consueverint, quod essent eorum carnes salutares, sapidae adhiberenturque sacrificiis; alia repudiarentur ob rationes oppositas. Erant et aliae repudiandi rationes. Uti dies et nox boni malique moralis discrimen adumbrabant, ita animalia, quae noctu prodibant ad praedam, immunda habebantur; item quidquid in reptilibus vel aquatilibus forma serpentem imitabatur; quidquid esset spurcum , uti sus, aut minorum animalium ritu omnibus se immisceret, omnia foedaret. Hac igitur ratione animalia quaedam adhibebantur, alia repudiabantur; illa munda, haec immunda habebantur; longe tamen plura neutri ordini attributa incerta fluctuabant. Qui 70s in /egem aliquando transit. At mox homines pios torquebat dubitatio, illa neutrius ordinis animalia essentne mundis an immundis adnumeranda; vel stirpe electa in novas aliquando sedes commigrante, novae comparebant animalium species, quas loci antiqui incolae comederent, recens advecti, essentne comedere fas, incerti haererent. Hinc, uti sapienter monet mundorum et mmundorum ^e/encho constaret (cf. Deut. 15,4 sq.; Lev. 11,h-7. 13-19), abstrahebantur quaedam regulae generales , quibus animalia quaelibet mundane essent an immunda definirentur : ef. regulam de ruminantibus ungulam dividentibus vel non dividentibus, etc. Elenchus exstitit regulis antiquior, regulae rursus gem eo ambitu, ad quem in duabus recensionibus Deut. 1 et Lev. 11 Moysis aevo excreverat, sua auctoritate sancivit, stabilivit, limitavit. Quo licentia legis extendendae et complicandae aliquantum coercebatur, non tamen penitus, uii posteriora studia rabbinica demonstrant. | Ex dictis coniecerim Deut. 14 esse antiquius quam Lex. 11 : 1) quod careat reptilium lege, de quibus comedendis nemini antiquitus in mentem veniebat; 2) quod locustas reticeat, quas nemo tum sane non manducabat, at essentne alites an reptilia, munda an immunda, ambigebatur; 3) quod enumeret pecora munda avesque comedi licitas (v. 4 sq. 11), quae in antiquioribus elenchis absque dubio enumerabantur; 4) quod stilo fluat pressiore, distinctionem inter N!J2u et VP ignoret. Ex dictis item intelliges, huius legis elenchum necessario fuisse mutabilem. Rationem, cur tot elenchi nomina sint nobis &xz&£ Aeyóusvx, auctores inde repetunt, quod ea, cum perantiqua sint, mox evaserint obsoleta. At eiusmodi, quae nemo iam satis miretur? Ita Syr. alitum bipedum quinque, quadrupedum duas species ignorat. At facile etiam crescebat elenchus. Oportuit non paucas decursu temporum praeferri quaestiones de animalibus in elencho non recensitis, mundane essent an immunda. Eae quaestiones ab eius temporis prophetis vel senioribus solvebantur, solutiones tamquam lex recipiebantur et observabantur; neque creditu diffücile est, earum solIutionum unam alteramve in ipsum s. textum irrepsisse. Ita v. g. fieri potuit, ut ipse ille famosus « lepus biblicus » serius et furtim in textum irrepserit. Ceterum, qua ratione intraverit, nihil omnino refert. Deus sc. elenchum, qualis Moysis tempore a maioribus traditus exstabat, approbavit. Eam, quae secundum externam speciem omnino vera est, rationem ruminare leporem, non ipse primus protulit, sed ante prolatam immutatam retinuit. An Dei erat,quo tempore nondum nata erat zoologia, antiquae legis verba zoologicis rationibus conformare? | - Quo certius a comedendis immundis retraherentur Hebraei, vetabantur iidem immundorum vel a£fingere cadavera. Exinde, quod v. 2- 23, M sq. potissimum de comedendo, v. 24-40 de attingendo agat, inferebat Kalisch 1. c. II 19^ sqq. nostram legem coaluisse e duabus confusis, una comedendi et altera attingendi prohibitione. Ratio est perquam infirma. Deut. 14,8 tactus prohibetur, ubi tamen omnia ea desiderantur, quae Lev. 11,24-^0 habet. Ergo una primitus lex et esum et contactum proscribebat. Ea vero contactus prohibitio casuistis latiorem etiam quaestionum campum aperuit. Quid, si quis cadaver portaret , non manibus utique, quod erat attactus, sed feretro impositum vel veste prehensum? Polluebatur ille (v. 25.28; cf. v. 40). Graviunr disputationum ansam praebuere reptilium illae species octo (v. 99 sq.), de quibus comedendis nullus quidem cogitabat, at quae vivae ubique se ingerebant, exanimatae omnia spurcabant. Pollue- batne earum contactus med?atus? Quid tenendum de vasis et vestibus, quae illa animalia contigissent? quid de cibo potuque, quae infecis- | sent? Hae omnes quaestiones definiuntur v. 25-35, adscripta v. 35 disquisitionis clausula : « immunda sunt haec, eruntque vobis immunda ». Ast non clausula moratur casuistam. Quid si eiusmodi reptile in aquam inciderit non vasis cuiuslibet, sed cisternae aut fontis? Quid si in frumenti acervum? Quod vix ullo anno non fiebat. Intolerabilis evadebat agricolarum civiumque vita, si continuo in acervis et cisternis immunditiem aliquam subodorari cogerentur. Hinc appensae solutiones v. 36-38. Manebat quaestio de animali mundo mortuo, sed ad vescendum inepto : id quoque v. 39 sq. definitum. Non vero audebat casuista legem, qualem a maioribus acceperat, recudere aut discindere , sed appendieulis sua placita adnectebat. At, en tibi novum scrupulum. Omnes illae v. 29-38 regulae, quae de reptilium mortuorum contactu erant, ne verbulo quidem eadem comedi prohibebant; poterat hinc aliquis, argumento a silentio petito, sibi ius arrogare comedendae talpae, lacertae etc. Quod ne quis attentaret, gravis extremo sermoni ipsique de pecoribus ad vescendum ineptis appendiculo adseripta est v. 41-43 reptilium comedendorum prohibitio, ter etiam ingeminata voce vpv', quae inde a v. 29 non adhibebatur. | v. 4^ Dillm. ad priora trahit, quod idem enuntiet atque v. 45* ideoque sit diversi auctoris. Infirma conclusio. Ut 1n fine tam longi gravisque sermonis Deus 5?s affirmet « Ego sum lahve » et 57s suam sanctitatem tamquam motivum humanae legalis sanctitatis demonstret, stilo horum librorum omnino consonat. Vocem vpv' v. 4^ sq. ignorat, licet eius inserendae v. 4^4 fuerit occasio. Sunt vero hi duo versus Moyse haud antiquiores, quod exodum aegyptiacam commemorent. Cap. XI
11:2
v. 2 « Dicite filiis Israel », ad omnes enim et singulos sequentia spectant : — non multo ante saeculum decimum in pluribus Vulg. codicibus hiec irrepsere verba ommino confodienda : « Custodite omnia , quae scripsi vobis, ut sim Deus vester » (cf. Verc.) — « Haec sunt animalia, quae comedere debetis ». Arg. — Permittuntur ruminantia ungulam dividentia. Prohibentur ruminantia ungulam non dividentia, et non ruminantia ungulam dividentia. Quorum nec carnibus vesci nec cadavera attingere fas est. « De cunctis animantibus terrae » — haec est prima classis, m2n3. Statuitur regula generalis
11:3
v. 3 : — « omne, quod habet divisam ungulam et ruminat in pecoribus , comedetis ». Omne, quod. dividit unqulam, no^ nb»25; et haec expressio accuratius circumscribitur per npó5 vov nyov , ubi Sam. LXX Syr., uti Deut. 15,6, addunt *nv : ergo quod findit fissuram, duas ungulas, quod ita. dividit ungulam, ut reapse sint duae ungulae. Deut. 14,4sq. enumerantur animalia, quae his conditionibus satisfaciunt. Eadem regula mox v. ^-8 negative proponitur et quibusdam eorum animalium, quae edere nefas sit, exemtur completus animalium catalogus.
11:4
v. & « Quidquid autem rumnat quidem et [habet] ungulam, |sed] non dividit |eam], sicut. camelus [e£ cetera , non comedetis illud , et| tnter immunda reputabitis ». Camelus dividit ungulas imperfecte tantum.
11:5
v. 5 « Choerogryllus, gui ruminat ungulamque non dividit , immundus est ».
11:6
v. 6 « Lepus quoque, nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit »;
11:7
v. 1 « et sus, qui cum ungulam dividat » et findat. fissuram ungulae , « non ruminat ».
11:8
v. 8 « Horum carnibus non vescemini , nec cadavera contingelis, quia immunda sunt vobis ». veis habitare consueverunt ». Est hyrax syriacus, quem Arabes «abr wocant et com-. edunt, dum in Abyssinia tam Iudaei quam Christiani eius carnes abhorrent. Tantus est, quantus cuniculus, habet similitudinem quamdam eum lepore et urso, gestatque setas aliquas pellis crinibus intermixtas ad instar setarum herinacei. Unde non sibi contradicit Vulg. Ps. 103,18 vertens herinaceis et Prov. 30,96 lepusculus (ef. Theod. Ps. 103,18 Acvootz). Quid sibi velit Targ. N32'2 (a 39'C, salire), aut Syr. ND3n; non liquet. Cum igitur LXX Vulg. indubie hyracem seu choerogryllum exprimant, isque in Palaestina et Arabia abundet, non est cur alia animalia in medium proferentes meris coniecturis involvamur. — Ex hoc textu nata est, quae interpretes torquebat quondam, sed iam paucis dimitti potest, difficultas de lepore biblico (itemque choerogryllo). Textus quippe haec animalia ruminantibus accenset, zoologi iisdem minime accensent, cum stomachi dentesque nequaquam ruminantium sint similia. At Moyses non zoologum agit. Gentem alloquitur anatomiae misere ignaram (de anatomiae vel apud Aegyptios miserrima ignorantia cf. Erman p. 477 sqq.). Ergo res secundum externam speciem describit : leporem ruminantium instar maxillas movere, quis ignorat? ei motui secus ruminatio respondet : hinc dicit Moyses ruminat, ruminalionem ascendere facit, sc. quoad speciem externam, quantum ex solo externo motu interna actio definiri potest. Moysis certe non erat Hebraeos anatomiam edocere, stomachos dissecare. Animalium classes ipse enumerabat pecora, volucres, aquatilia et minora animalia : ruminantia idem a non ruminantibus maxillarum motu discernebat. Arg. — Permittuntur comedi, quae habent pinnulas et squamas. Non habentia prohibentur CULA NE et cadavera attingi. Arg. — E bipedibus proseribuntur viginti species avium rapacium. Quadrupedes et multipedes prohibentur omnes. Contactus cadaverum, quod non ita facile occurrat, siletur.
11:13
13 « Haec sunt, quae de avibus » — 1. e. alitibus, nam alites etiam quadrupedes v. 20 eo nomine veniunt — « comedere non debelis et vitanda sunt vobis : aquilam , et gryphem, et haliaeetum » , v. 18 « et omne corvani generis [in similitudinem suam] » ,
11:16
v. 16 « strutAzonem, et noctuam , et larum, et accipitrem iuxta genus suum »,
11:17
v. 11 « bubonem , et. mergwulum, et ibin »,
11:18
v. 48 « et cygnum , et onocrotanus suum, upupam quoque, et vespertilionem ».
11:20
v. 20 « Omne de volucribus », de minoribus alitibus za v?v, « quod. graditur super quatuor [pedes] , abomtnabile erit vobis ». Obiieit Dil[m., quadrupedes alatos dari nullos praeter vespertiliones v. 19 iam recensitos; adesse errorem in s. textu, qui interpretes plerosque fugerit. Respondeo primo, v. 20 statui principium generale, v. 19 enumerari casus particulares, nihil obstare, quomodo horum casuum unus, sc. vespertilio, sub illo principio subsumatur. Respondeo secundo, quadrupedes h. l. seribi in oppositione ad bipedes v. 13 sqq., et includere animalia alata illa omnia, quae pedes habeant aut quatuor aut quatuor plures; quod patet e v. 21 sq. quadrupedibus adnumerante locustam , quam sex pedes habere Hebraei oppido norant. De his valet imprimis illud, quod Calm. ad v. 5 affirmat, « nonnisi divinando ple- LEV. 11,19 soo. 499 2. Ad legem v. 1-20 additamenta Lev. 11,21-^7. a. Appendicula ad legem de alitibus multipedibus Lev. 11,21-25 Arg. — Generalis alitum. plus quam duos pedes habentium v. 20 prohibitio ita v. 21 cireumscribitur, ut locustarum esus lege sanciatur. Reliquorum , quae mortua fuerint, prohibetur contactus tam mediatus quam immediatus.
11:21
v. 94 « Quidquid autem ambulat quidem super quatuor | pedes], sed - habet longiora retro crura, per quae salit super terram » ,
11:22
v. 92 « comedere debetis, ut est bruchus in genere suo, et attacus atque ophiomachus , ac locusta, singula iuxta. genus suum ». v. 93 « Quidquid autem » , praeter has quatuor species, « ex volucribus quatuor [tantum] » — delenda ea vox; includuntur multipedes quilibet — « Aabet pedes, exsecrabile erit vobis », v. 9& et in his polluemini, quod incisum aptissime ad praecedentia trahitur; Vulg. trahit ad sequentia (polluetur). Porro v. 2^ sq. est de solis *y5 vov, volucribus sc. iis, quae plures duobus habent pedes, à quorum, uti ab octo v. 29 sq. reptilium speciebus, contactu Hebraei videntur penitius abhorruisse. Non tamen ad has volucres extenduntur ea, quae v. 32-38 sanciuntur. Cum vero, quod de his volucribus multipedibus por/andis statuitur, mox (v. 28. 40) ad pecora item extendatur, haud dubium est idipsum brevi etiam volucribus bipedibus esse applicitum. « E£ quicunque morticina eorum tetigerit, polluetur et erit immundus usque ad vesperum ». « Tenebatur abstinere se ab actibus mundorum usque ad solis occasum. Postea mundus erat : lapsus enim temporis reverenter servati reddebat eum mundum » (Caz.).
11:25
v. 25 « Et sí [necesse fuerit, ut| portet quippiam horum mortuum , lavabit vestimenta sua, et tmmundus erit usque ad occasum solis ». Sam. h. l. et LXX v. ^0 additum habent et lavabitur aquis, quo plena cernitur cum 17,15 concordia, ubi immundus et vestes et seipsum lavare iubetur. Si additum repudietur, dicendum erit h. l. supponi tamquam rem evidentem, ut, qui vestes lavare obligetur, a fortiori teneatur lavari 1pse. et 53an (Hebr. Chald. Syr.), ophiomachus , óotopcyc, Ps. Ion. N515*:. Quod secus in V. T. non citantur, coniiciunt non ita agris nocuisse. Plura vide apud Dillm. Arg. — Non omnes v. 3 sq. pecorum species exhauserat : lege 1lla reperta sunt non attingi non ruminantia habentia ungulam indivisam, itemque animalia ungulis carentia manibusque incedentia. Haec v. 96 sq. immunda declarantur. Ad quae etiam extenduntur illa tria, quae v. 94 sq. quoad alites multipedes impuras nova statuerat : pollui item portantem, teneri ad /avandas vestes, manere uti attingentem immundum «usque ad vesperum. Eadem 1lla tria sine dubio brevi ad pecora etiam v. 4-8 (cf. v. 40) extendit Hebraeorum pietas.
11:26
v. 26 « Omne animal , quod habet quidem ungulam, sed non dividit eam, nec rumznat , immundum erit » vobis ; « et qui tetigerit illud. » mortuum, « nam viva tangi poterant, ut equitando 1n asinis et mulis » (ans.), « contaminabitur ».
11:27
v. 91 « Quod ambulat super manus », 1. e. pedes ungulis carentes, « ex cunctis animantibus, quae incedunt quadrupedia , àmmundum erit » vobis. Statuitur haec lex 1mprimis de feris et carnivoris. Sequentia tam v. 27 quam
11:29
v. 29 « Haec quoque inter polluta reputabuntur de his, quae moventur in lerra » ;: — eum v. &1 sq. omne omnino y?v immundum dicaimpurae (47w., Dillm.) : atn quo maior haec legalis impuritas consis- lat, haud perspicitur, maxime cum nulli speciales purificationis ritus praeseribantur; aut quod visae sint specialius efferendae, sive quod frequentiores cum essent omnia inficerent, sive praeterea quod a nationibus circum incolentibus aliqua eorum comederentur, sive ob alias aliquas rationes — « mustela, et mus, et crocodilus, singula iuxta genus suum »,
11:30
v. 30 « mygale , et chamaeleon , et stellio, et lacerta, et talpa ».
11:31
v. 26 respiciunt : « Qui tetigerit morticina eorum, polluetur usque ad vesperum » ; v. 98 « et qui portaverit. huiuscemodi cadavera, lavabit. vestimenta. sua, et immundus erit usque ad vesperum : quia omnia haec immunda sunt vobis ». v. 26 Hebr. Sam. Chald. 525 (cf. 5,3), quae constructio cum 5 evidentius etiam ex- Arg. — Reptilia homines communiter abhorrent, eorum esum fastidiunt. At lex de contactu immundorum visa est ad octo praeprimis reptilium species extendenda, quae ubique domi et in agris obviae haberentur. Quorum cadaverum contactus proscribitur longe severius inficeret. v. 91 « Omnia haec immunda sunt ». Hebr. : Haec sunt, quae àámmunda sunt vobis de omni vo. « Qui tetigerit morticina eorum. immundus erit usque ad vesperum ». "T9 &xa& Ac[Óópsvov, non est talpa, cum Chald. N95 designet animal, quod in fundamento domorum et inter spinas habitet (Levy). Id non facit talpa, bene vero mustela, LXX xaX, Syr. NDW322, Ps. Ion. NDW3232. — ?33Y est mus : cf. 1 Reg. 6,4 sqq.; Is. 66,17. — 2X, &xo5 Aeyóusvov, Chald. N3X; ubi Syr. et Ps. Ion. NY19 rl. Iam chardona non est species, sed genus; distinguitur N*2*? N27 et NUA2'7. NT, chardona aequoris et chardona aridae. Illa utique est crocodilus (Vulg. LXX), pro quo tamen designando plures alias Hebraeus habet voces : cf. Iob 40,20 (25) sqq.; Is. 51,9; Ez. 29,3 ete. Ergo N21? et AY videntur designare classem aliquam lacer- Arabes norunt lacertam dhab longitudinis octodecim digitorum, flavam, veneno carentem. — iTpzN &rat Aeyóusvov. Syr. NIpON, quam vocem tamen ipse Prov. 30,28 pro nv2:X2V scribit. LYX Vulg. mygale, i. e. mus araneus. Sed Chald. x5, sanguisuga (Levy) : itemque Ps. Ion. N'YY1 np3v2, serpens sugens. — Wi2, &za& Aeyóusvov, Targ. NT». Syr. Non, quo tamen mustelam designari monuimus. LXX Vulg. chamaeleon. — nNU, &xa5 Asvopsvov, ubi Chald. habet Nno5n vel NTYa5n, item &nza$ Aevópsvov, quod designare videtur lacertae speciem , cum cauda a corpore abscissa adhuc moveri dicatur (Levy). Syr. ND, i. e. salamandra. Ps. Ion. NDWYAaYOV, quod animal scorpioni timorem incutere dicitur (Levy) : vox est eadem atque hebraea n", de quo animali Prov. 30,28 scribitur « moratur in aedibus regis ». LYX ;aAa6o7s videtur idem esse alque &cxaXa60z5;, genus quoddam lacertae. Vulg. stellio, i. e. lacerta gecko. Textus omnes in lacertam conspirant. — vn, &xa£ Aeqóusvov, Chald. NY, Syr. NOD. LXX Vulg. lacerta. Ps. Iom. NX"N"D, cuius vocis sensus ignoratur. — mowin habebatur 11,18 tamquam nomen alicuius avis. LXX Vulg. vertunt talpam , item Chald., cum NTWWVN sit animal coecum (Levy). Syr. N1YT^, scolopendra seu cen- In reptilibus fieri poterat, quod in pecoribus aut avibus aut piscibus haud fiebat, ut domos ingressa morerentur. Hine
11:32
v. 32 : « E/ super quod ceciderit quidquam de morticinis eorum, polluetur tam vas » — i. e. euiusvis generis supellex — « /igneum et vestimentum, quam pelles et cilicia : [et] àin quocumque fit opus, tingentur aqua, et polluta erunt usque ad vesperum, et [sic postea] mundabuntur ». Copulam dele cum Hebr. Sam. Chald. LXX Syr. : omne vas, in quo fit opus, in aquam immittetur etc. Agitur de sola supellectili. 81 v. g. reptile mortuum in tectum decideret, non erat opus ulla ablutione.
11:33
v. 33 « Vas autem fictile, in quod horum quidquam introceciderit, polluetur. et [idcirco] frangendum. est ». Cf. 6,98 (21). Erant quippe minoris pretii (Sylv.). Sed aliter Hebr. : omne, quod £n ipso erit, polluetur; in vase. autem illo supponitur esse aut aqua ad coquendum cibum (Aug.), aut potus, de quibus agit
11:34
v. 3& : « Omnis cibus, quem comedetis , si fusa fuerit super eum aqua » Ma illapso morticino spurcata, « emmundus erit ; et omne liquens, quod bibitur de universo » illo « vase, immundum erit ». Dicitur de universo, i. e. fictili, ligneo etc.
11:35
v. 35 « Et quidquid de morticinis huiuscemodi ceciderit super illud », — clarius : et omne, super quod, ceciderit etc. — « aàmmundum erit » sive clibani sive chytropodes, destruentur et immundi erunt ». Cf. v. 32. Distinctius huius membri elausulam effert Hebr. : immunda sunt haec, eruntque vobis immunda. — Clibanus est olla coquinaria. 2» ob formam dualem putabat Cal. designare « vas duabus partibus constans », ergo operculum habens. Fleischer (ap. Levy 11 581 sq.) e lingua arabica efficere conatur exprimi vas tripodis simile, cui clibanus subiecto igne imponeretur : adverte, agi de vase fietili. Ps. Jon. eandem, atque 10,1 pro nnmn2, vocem seribit, sc. 12. |
11:36
Arg. — Lex modo tradita quibusdam patebat dubiis, quorum solutio appenditur. Vasorum nomine, quod patet, non veniunt fontes et cisternae. Semen seminandum contactu non polluitur, neque enim illud impune aqua infunditur, et vix unquam res ipso die « usque ad vesperum » detegitur. Semen, quod cibo comparando adhibetur, utique polluitur. v.36 « Fontes vero et cisternae, letomnis] aquarum congregatio munda erit ». « Ratio fuit harum aquarum necessitas, quae si alicuius muris, limacis mortui delapsu polluerentur, ingens et intolerabile incommodum vita humana pateretur » (Bonfr.). « S1aquarum collectiones pollutiones nostras diluunt, quomodo pollui possunt? » (Hesych.). Copulam ignorant Hebr. Sam. Chald., ut aquarum congregatio sit appositio , sensusque fere sit causalis : « cum sint congr. aq. »; et erit supplendum à fortiori, maiora receptacula aquarum, uti lacus et flumina, mansura esse munda. LXX Vulg. Syr. copulam habent et demonstrant reliqua praeter fontes et cisternas aquarum receptacula. « Qu? » vero « morlicinum eorum » « in medio aquarum istarum », fontis etc. (Ps. Ion.), « tetigerit, polluetur ». Aquae fontis contactus non foedat, foedat autem contactus cadaveris animalis immundi, quod in aqua versatur (Bonfr.). v. 31 « Si ceciderit » aliquod eorum cadaver « super semenlem », quae seminanda est, « non polluet eam ». Agitur de « semine "up Mas soo. 200g o Thddaag tio est eadem atque v. 36, intolerabile sc. incommodum, si agricolae seminis seminandi contactu interdicerentur, ob murem aliquem etc. ibi exanimatum repertum. Sed quid, inquit Bonfr., si pars tantum acervi pro semente adhiberetur, reliqua pars pro cibo? an haec altera tum pars polluta fuisset? Respondet
11:38
v. 38 : « S? autem quispiam. » — recte passivum hoc pronomine reddit Vw/g.; falso autem. putabat Tost., agi etiam de pluvia segetes in campis irrigante. — « aqua, sementem perfudertt, et [postea] morticinis tacta fuerit , [illico] polluetur ». Nt N'2'5, correspondens v. 37 expressioni N' "7, prodit agi utrobique de eadem re, sc. de semine. Ibi agebatur de semine iamiam seminando, hic non item : nam semen seminandum non solet aqua infundi. Aqua v. 38 infundi intelligitur ad usus domesticos, imprimis sane ad eoquendum semen, sive illud fuerit integrum sive in farinam comminutum. Sed quid sibi vult incisum : s2 2ncidertt aliquod eorum. morticinum n illud , seu in semen? Vu/g. supplens postea affirmat, siin aliquod vas, ubi esset semen aqua infusum, incideret omnino verum est, at v. 32 sq. iam erat explicite affirmatum, neque. semine, in quod, cum in acervo esset, morticinum immundum incidisset. Illud primum erat immundum veluti in potentia; si ad usus agrestes convertebatur, immunditie carebat; at ubi primum usibus domesticis adhibebatur, prorumpebat veluti immundites in. actum. Quomodo illud semen purificabatur? Relinquebatur usque ad vesperum. | [. Legis de reptilibus additamentum alterum Lev. 11,89 sq. Arg. — Quando lex de reptilibus iam ad. v. 38, addita clausula post v. 38 et ante illam clausulam. Quorum primum illud erat , nihil in tota inde a v. 2 lege haberi de pecoribus specie quidem mundis, sed propter necis rationem humano cibo minus decenter adhibendis. Haec porro immunda declarantur aliisque immundis aequiparantur. v. 39 sq. agit de animali (2n2) mundo quidem, at non legitime mactato, sed « mortuo naturali morte vel aliter quomodocumque, reArg. — Cum v. 29 sq. octo tantu m reptilium species attigisset et de solo cadaverum coníactu egisset, manebat dubium, essetne fas aliis reptilibus vesci. Quod severe, nulla admissa exceptione prohibetur. sumetur in cibum ». v. A9 « Quidquid super pectus quadrupes graditur, et multos habet pedes, sive per humum trahitur, non. comedetis, quia abominabile est ». Clarius tres. classes Hebr. distinguit : apoda, quadrupedia reptantia, polypoda. Ita quippe habet : Quidquid super. ventrem graditur, et quidquid graditur super quatuor (pedes), usque ad quidquid habet plures pedes, e& nune summum genus exprimitur : quoad universa reptilia reptantia super terram , non comedetis etc. v. h3 « Nolite contaminare animas vestras », i. e. vos ipsos (Bonfr.), agitur quippe immediate de macula reali, non morali, « nec tangatis quidquam eorum, ne immundi sitis ». Videtur Vulg. correctionem adhibuisse textui impeditiori. Hebr. : Nolite contaminare animas vestras in omni reptili reptante, neque immundos vos reddatis in ipsis, ne (Ps. Ion.) immundi efficiam ini in ets. Potuere eadem repeti ad augendam gravitatem sermonis. Praeterea D2 Dnu2:521 potuit corruptione oriri e 2a *N'2on x5. Omnis haec munditia et immunditia proxime erat legalis : « verum ea quam Deus praecipue sanctitatem exigebat, mystica erat et in animo, quam praefigurabat externa illa et legalis sanctitas » (Bonfr.). Ceterum, cum legalis illa munditia tota esset Hebraeis a Deo praecepta, eius etiam observatio homines efficaciter manuducebat ad moralem munditiem et sanctitatem. Eius servandae iam Deus subnectit potissimam rationem
11:44
v. 41 : « Ego enim sum Dominus Deus vester ». Quae verba Dei quoque in memoriam revocant auctoritatem, qua sanetitatem lege praecipere valeat : tamen non hanc potissimum auctoritatem Deus appellat, sed honestatem quae in eo deprehenditur, ut cultores sinf ad instar eius, quod colunt, numinis. « Sancti estote, quia ego sanctus sum ». Et illico fit principii applicatio ad eam materiam , quae modo tractabatur :.« Ne polluatis animas vestras », vosipsos, « n omni reptili, quod movetur super terram ». Repetit porro v. 5 Deus argumentum v. ^* prolatum, ita tamen, ut honestatis addat grati animi motivum : « £go enim sum Dominus, qui eduxi vos de terra Aegypli, ut essem vobis in Deum : sancti eritis », seu estote, « quia ego sanctus sum ». | V. A6 : « Ista est lex animantium, ac volucrum, et omnis animae viventis, quae movetur in aqua, et » omnis animae viventis, quae « replat in terra ». Ita Hebr. clarius quam Vulg. exprimit quatuor classes supra, uti et Gen. 1, statutas : pecora, altilia, aquatilia, reptilia, v. AY « wt differentias noveritis mundi et immundi, et sciatis, quid comedere et quid respuere debeatis ». C£. 10,10. Hanc thoram (v. 7) erediderim Moyse antiquiorem, per ipsum a Deo esse approbatam. Id intulerim ex eo, quod succincte tamquam res nota proferatur, nulla rei assignata ratione; maxime vero, quod apud ethnicos quoque non paucos similis ritus deprehendatur. Moyses vero non est censendus ethnicorum ritus suis antehac ignotos apud Iudaeos invexisse; sed plures sancivit ritus suis cum ethnicis communes, et e religione primitiva derivatos. Igitur partu infantis apud Indos reddebantur immundi parentes et cognati; mater decem diebus immunda manebat, pater balneo purificabatur. Similis lex apud Persas vigebat. Apud Arabes mulier quadraginta post partum diebus immunda est. Graeci cavebant, ne ad puerperam accederent (Theophr. Char. 16); ipsa non permittebatur altari appropinquare (Eurip. Iphig. Taur. 383), sed nonnisi post. quadraginta dies accedebat ad templum (Censor. De die nat. 11,7). Mater et proles lavabantur (Ca//?m. Hymn. in Del. 193 sq., in Iov. 16 sq.), proles post quinque dies lustrabatur, decimo die nomine appellabatur (Sw?das s. v. &poiieopíx). A Romanis quoque puerpera impura habebatur, lavabatur (Terent. Andr. 3,2,3). Puer nono, puella octavo die lustrabatur et nomine appellabatur (P/ut. Qu. Rom. 102; Pers. 9,81 sqq.), isque dies vocabatur « lustricus, quo infantes lustrantur et nomina accipiunt » (Macrob. Sat. 1,16; Festus s. v. Lustrieci dies). Similia apud barbaras etiam quasdam gentes observabantur. Cf. Kn. Eiusmodi ritus naturalis aliqua ratio assignari potest: certe plurimum immunditiei est in puerperis. Praeterea legem 1n favorem puerperae latam esse suggerit TAeodoret. : « Arbitror igitur, legem iubere illam requiescere, u£ quae admodum laboraverit, et acerbos dolores pertulerit. Verum si hoc lex simpliciter enuntiasset , libidinem nequaquam continuissent viri : at immundam illam esse audientes, societate abstinent, ne contrahant immunditiam ». Notant etiam medicarum rerum periti, summam munditiem observari oportere in personis re-. busque omnibus, quae puerperam contingant, ne immunditia aliqua febres excitentur puerperales. Tempus vero , donec a partu plene convalescat mulier, sex hebdomadarum esse affirmant, seu dierum circiter quadraginta. At ratio etiam nobis est indaganda, cur post puellae partum duplex quam post pueri tempus purificationi attribuerit Moyses : 14 4- 66 — 80 loco 7 4- 33 — 5^0. Rationem suggerit 7Zeodoret., « quod eravius laborent mulieres, dum feminam pariunt ». Rabbinorum aliquas explicationes vide apud Friedreich 1 150 sq. Tamen illam Theodoreti rationem non admittunt medici nostri (ib.). Quare discriminis ratio erit sane assignanda ea, Hebraeos mulierem minoris aestimasse quam virum , habuisse peculiari ratione impuram; impuram, inquam, non propter solum sanguinem menstruum, quem pubes facta effundit, sed propter peccatum, quod ipsa prima in mundum seductione invexit (Or. ; M. 12. 495). Cernitur igitur in eo ritu vestigium fidei peccati originalis. Cap. XII v. « Locutus est Dominus ad Moysen dicens » :
11:10
… (lebbra: Lev. 13, 3; Num. 5, 2), per necessità naturali (parto: Lev. 12, 2-5), indipendenti dalla sua volontà (ibid. 15, 25) o attraverso contatti necessari e non desiderati (p. es., con un morto: Num. 6, 7; 9, 6). Taluni animali sono impuri per natura (Lev. 11, 10 sgg.). …
11:22
… Il suo cibo era costituito da cavallette (cibo legale: Lev. 11, 22) e da miele selvatico (di api, e non vegetale, essudato dal tamarix: μέλι ἄγριον), cioè da cibi di fortuna, di cui si nutrono anche i beduini. …
11:32
… Contiene i trattati: a) Kēlim «recipienti» (i più svariati): impurità levitica di essi (Lev. 6, 20 sg.; 11, 32 sg.; Num. 19, 14 sg.; 31, 20 sg.); i 10 gradi d'impurità che partono dall'uomo e i 10 gradi di sacralità che vanno dalla Terra Santa sino al sancto sanctorum del Tempio (30 capp.). b) …
11:34
ritualmente impuri (Lev. 11, 34. 37 sg.). i) Zābhīm «affetti da gonorrea» (Lev. 15), in 15 capp. l) Tēbhūl jōm «l'immerso della giornata», cioè lo stato d'impurità di chi ha compiuto il bagno di purificazione ed è in attesa …
11:36
… L'uso dell'acqua nei riti catartici è costante; l'acqua è elemento per natura antitetico dell'i., tanto che in Lev. 11, 36 si legge che fontane, cisterne e serbatoi non contrarranno immondezza. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.