Diuers rites in offering holocaustes, as wel of cattle, 14. as of birdes.
1And the Lord called Moses, and spoke to him from the tabernacle of the testimony, saying:E il Signore chiamò Mosè, e gli parlò dal tabernacolo del testimonio, e disse:AND OVR LORD called Moyses, and spake to him out of the tabernacle of testimony, saying:Vocavit autem Moysen, et locutus est ei Dominus de tabernaculo testimonii, dicens: 2Speak to the children of Israel, and thou shalt say to them: The man among you that shall offer to the Lord a sacrifice of the cattle, that is, offering victims of oxen and sheep:Parla a' figliuoli d'Israele, e dirai loro: Chiunque di voi vorrà offerire al Signore una ostia di quadrupedi, vale a dire, offerirà vittime di bovi, e di pecore,Speake to the children of Israel; & thou shalt say to them: The man of you, that shal offer an hoste to our Lord, of beastes, that is of oxen & sheepe, offering victimesLoquere filiis Israël, et dices ad eos: Homo, qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id est, de bobus et ovibus offerens victimas, 3If his offering be a holocaust, and of the herd, he shall offer a male without blemish, at the door of the testimony, to make the Lord favourable to him.Se l'obblazione di lui sarà un olocausto, e questo di mandra; offerirà un maschio senza macchia alla porta del tabernacolo del testimonio per rendersi propizio il Signore:if his oblation be an holocauste, and of the heard; he shal offer a male, without spotte, at the dore of the tabernacle of testimonie, to propitiate our Lord vnto him:si holocaustum fuerit ejus oblatio, ac de armento: masculum immaculatum offeret ad ostium tabernaculi testimonii, ad placandum sibi Dominum: 4And he shall put his hand upon the head of the victim: and it shall be acceptable, and help to its expiation.E porrà la mano sul capo dell'ostia, e questa sarà accettevole, e alla espiazione di lui gioverà.and he shal put his handes vpon the heade of the hoste, and it shal be acceptable, and profitable to his expiation.ponetque manum super caput hostiæ, et acceptabilis erit, atque in expiationem ejus proficiens. 5And he shall immolate the calf before the Lord: and the priests the sons of Aaron shall offer the blood thereof, pouring it round about the altar, which is before the door of the tabernacle.Egli immolerà il vitello dinanzi al Signore, e i sacerdoti figliuoli di Aronne ne offeriranno il sangue, spargendolo intorno all'altare, che è davanti alla porta del tabernacolo:And he shal immolate the calfe before our Lord, and the children of Aaron the priestes shal offer the bloud therof, powring it in the circuite of the altar, which is before the dore of the tabernacle.Immolabitque vitulum coram Domino, et offerent filii Aaron sacerdotes sanguinem ejus, fundentes per altaris circuitum, quod est ante ostium tabernaculi:
6And when they have flayed the victim, they shall cut the joints into pieces:E tratta la pelle all'ostia, ne faranno in pezzi le membra:And the skinne of the hoste being plucked of, the ioyntes they shal cut into peeces,detractaque pelle hostiæ, artus in frusta concident. 7And shall put fire on the altar, having before laid in order a pile of wood.E accomodate prima sopra l'altare le legna, vi daran fuoco:and shal put fire vnderneth in the altar, hauing before laid a pyle of wood in order:Et subjicient in altari ignem, strue lignorum ante composita: 8And they shall lay the parts that are cut out in order thereupon: to wit, the head, and all things that cleave to the liver;E vi porran sopra con ordine le membra spezzate, vale a dire il capo, e tutte le parti che sono annesse al fegato,and the ioyntes that are cut out, laying in order thereupon, to wit, the head, & al thinges that cleane to the liuer,et membra quæ sunt cæsa, desuper ordinantes, caput videlicet, et cuncta quæ adhærent jecori, 9The entrails and feet being washed with water. And the priest shall burn them upon the altar for a holocaust, and a sweet savour to the Lord.Gli intestini, e i piedi lavati nell'acqua: e il sacerdote farà bruciare queste cose sopra l'altare in olocausto di soave odore al Signore.the entralles and feete being washed with water, and the priest shal burne them vpon the altar for an holocauste, and sweete sauoure to our Lord.intestinis et pedibus lotis aqua: adolebitque ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem Domino. 10And if the offering be of the flocks, a holocaust of sheep or of goats, he shall offer a male without blemish.Che se l'obblazione di quadrupedi è un olocausto di pecore, ovver di capre, offerirà un maschio senza macchia:And if the oblation be of flockes, an holocauste of sheepe or of goates, a lambe of a yeare old without spot shal he offer:Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holocaustum, masculum absque macula offeret: 11And he shall immolate it at the side of the altar that looketh to the north, before the Lord: but the sons of Aaron shall pour the blood thereof upon the altar round about.E lo immolerà davanti al Signore dal lato settentrional dell'altare: e i figliuoli d'Aronne ne spargeranno il sangue sopra tutto il circuito dell'altare:and he shal immolate it at the side of the altar that looketh to the North, before our Lord: but the bloud therof the sonnes of Aaron shal poure vpon the altar round about:immolabitque ad latus altaris, quod respicit ad aquilonem, coram Domino: sanguinem vero illius fundent super altare filii Aaron per circuitum:
12And they shall divide the joints, the head, and all that cleave to the liver: and shall lay them upon the wood, under which the fire is to be put.E spezzeranno le membra, il capo, e le parti annesse al fegato; e le porranno sopra le legna, alle quali dee darsi fuoco:and they shal diuide the ioyntes, the head, and al that cleane to the lyuer: and shal lay them vpon the wood, vnder which the fire is to be put:dividentque membra, caput, et omnia quæ adhærent jecori, et ponent super ligna, quibus subjiciendus est ignis: 13But the entrails and the feet they shall wash with water. And the priest shall offer it all and burn it all upon the altar for a holocaust, and most sweet savour to the Lord.E laveranno l'interiora, e i piedi nell'acqua. E il sacerdote farà bruciare tutta l'obblazione sopra l'altare in olocausto di odore soavissimo al Signore.but the entrales and the feete they shal wash with water. And the whole the priest shal offer, and burne vpon the altar for an holocaust, and most sweete sauoure to our Lord.intestina vero et pedes lavabunt aqua. Et oblata omnia adolebit sacerdos super altare in holocaustum et odorem suavissimum Domino. 14But if the oblation of a holocaust to the Lord be of birds, of turtles, or of young pigeons:Se avrà a farsi obblazione di uccelli in olocausto al Signore, (farassi) di tortore, o di colombini.But if the oblation of holocaust to our Lord be of birdes, of turtles and young pigions,Si autem de avibus, holocausti oblatio fuerit Domino, de turturibus, aut pullis columbæ, 15The priest shall offer it at the altar: and twisting back the neck, and breaking the place of the wound, he shall make the blood run down upon the brim of the altar.Il sacerdote la offerirà all'altare, e ripiegatole il capo sul collo, e fattale una ferita, farà scorrer il sangue sull'orlo dell'altare:the priest shal offer it at the altar: and writhing the head to the necke, and breaking the place of the wound, he shal make the bloud to runne downe vpon the brimme of the altar:offeret eam sacerdos ad altare: et retorto ad collum capite, ac rupto vulneris loco, decurrere faciet sanguinem super crepidinem altaris: 16But the crop of the throat, and the feathers he shall cast beside the altar at the east side, in the place where the ashes are wont to be poured out.Ma la vescichetta della gola, e le penne le getterà presso all'altare dalla parte d'oriente là dove soglion gettarsi le ceneri,but the croppe of the throate, and the fethers he shal cast nigh to the altar at the east side, in the place where the ashes are wount to be powred out,vesiculam vero gutturis, et plumas projiciet prope altare ad orientalem plagam, in loco in quo cineres effundi solent,
17And he shall break the pinions thereof, and shall not cut, nor divide it with a knife: and shall burn it upon the altar, putting fire under the wood. It is a holocaust and oblation of most sweet savour to the Lord.E le romperà le ali, e non la taglierà, né la spezzerà con ferro; e faralla bruciare sopra l'altare, dato fuoco alle legna. Olocausto è questo, e obblazione di soavissimo odore al Signore.and he shal breake the pinnions therof, and shal not cut, nor diuide it with a knife, and shal burne it vpon the altar, putting fire vnder the wood. It is an holocaust and oblation of most sweete sauoure to our Lord.confringetque ascellas ejus, et non secabit, neque ferro dividet eam, et adolebit super altare, lignis igne supposito. Holocaustum est et oblatio suavissimi odoris Domino.
1:1
Year of the World 2514, Year before Christ 1490.
1:2
Menochius
Offer, voluntarily, without any command. Some sacrifices were of precept, Exodus 22:29. (Menochius)
Calmet
These first chapters are addressed to the people; the 6th [chapter] from ver. 9, to the priests. Oxen, goats, and sheep, pigeons, and turtles, were to be offered in sacrifice, and small birds also, in the purification of lepers, (chap. 14:4,) as they might easily be procured. (Calmet)
Worthington
By sacrifice, we testify the dominion of God over all. They were offered by the patriarchs, and by all nations. God requireth that the victim should be without blemish, and slain with certain ceremonies wisely ordained, Psalm103:24. (Worthington)
A sacrifice. Hebrew korban, a present of any sort, Mark 7.
Menochius
Sheep and goats, ver. 10. The same term, tson, signifies both. (Menochius)
1:3
St. Augustine
A holocaust. That is, a whole burnt-offering; (olocauston) so called, because the whole victim was consumed with fire; and given in such manner to God as wholly to evaporate, as it were, for his honour and glory; without having any part of it reserved for the use of man. The other sacrifices of the Old Testament were either offerings for sin, or peace-offerings: and these latter again were either offered in thanksgiving for blessings received, or by way of prayer for new favours or graces. So that sacrifices were then offered to God for four different ends or intentions, answerable to the different obligations which man has to God: 1. By way of adoration, homage, praise, and glory, due to his divine Majesty. 2. By way of thanksgiving for all benefits received from him. 3. By way of confessing and craving pardon for sins. 4. By way of prayer and petition for grace and relief in all necessities. In the New Law we have but one sacrifice, viz. that of the body and blood of Christ: but this one sacrifice of the New Testament perfectly answers all these four ends; and both priests and people, as often as it is celebrated, ought to join in offering it up for these four ends. (Challoner) (St. Augustine, City of God 8:17.; St. Chrysostom in Psalm xcv.)
1:4
Lyranus
Victim. To transfer all the curses due to him upon it, (Eusebius, Demon. 1:10,) and to testify that he gives it up entirely for the honour of God. (Lyranus)
Bochart
The Egyptians cut off the head of the victim, and vented upon it imprecations, begging that the gods would discharge upon it all the evils which they had deserved. Then they sold it to some foreigner, or threw it into the Nile. (Herodotus 2:39.) All nations seem to have acknowledged, that life should be given for life. Hanc animam vobis pro meliore damus: (Ovid, Fast. I.) and they had holocausts, in imitation of the Hebrews. (Bochart)
Menochius
Expiation. Hebrew, "it shall be accepted for him to make atonement for him," provided he be in proper dispositions. (Menochius)
Du Hamel
The primary intention of the holocaust was to honour God: but this insured his favour also, and pardon. (Du Hamel)
1:5
Haydock
He, by the hands of the priests, (chap. 10:1,) as the Septuagint express it, "they shall immolate;" (Menochius) though we might infer from this text, that the person who offered the victim, had to slay it; (Calmet) while the priests alone could pour the blood upon and around the altar. Without the effusion of blood remission is not made, Hebrews 9:22. (Haydock)
1:6
1:7
Haydock
Fire. Hebrew and Septuagint place the fire first, then the wood. It was the sacred fire which was never extinguished, but removed from the altar in marches, (chap. 4:13,) perhaps in a censer or pan. (Haydock)
1:8
Calmet
All things, etc. Hebrew pador, may signify the fat, or the trunk of the animal. (Calmet)
1:9
Worthington
Sweet. Not that the Deity can take delight in sweet odours: but he is pleased with the devotion of men. For their advancement in piety, he required these sacrifices; 1. to keep the people from idolatry; 2. to teach them to consecrate their body and effects to him, as well as their souls, to serve justice unto sanctification; (Romans 6:19; John 4:24) as without the help of exterior observances, the mind will hardly rise to the contemplation of truth; 3. to prefigure the greater mysteries of the Christian religion, of which the law was only a shadow, incapable of conferring justifying grace. (John 1:17; Galatians 3:11.) (Worthington)
The law was our pedagogue, in Christ, that we might be justified by faith, Galatians 3:24.
1:10
Male. Lyranus seems to have read "a year old," in the Vulgate. But it is not found in the Hebrew or in any version. It may have been taken from Exodus 12:5, where the paschal lamb must be a male of one year.
Haydock
Blemish. The Septuagint add, "and he shall put his hand upon its head." (Haydock)
1:14
Pigeons. Hebrew and Septuagint say nothing about the age; though the Rabbins assure us, that old turtles and young pigeons were to be immolated, as being more excellent. God requires only what each person may easily procure. This third species of holocaust was chiefly intended for the poor, Leviticus 12:8. But if they could not afford even this, they might offer flour, Leviticus 2.
1:15
Calmet
The neck. Some say, without pulling the head off (Grotius); which the Rabbins deny. (Calmet)
1:16
Throat. Hebrew mierath, is rendered "the crop and its contents," by the Chaldean, Syriac, and Samaritan.
1:17
Calmet
Pinions, as if it were to be roasted. Eusebius remarks, that the pagans plunged their birds into the sea, then poured the blood round the altar, and afterwards burnt them. Abram did not divide the birds, Genesis 15:10. (Calmet)
Haydock
Oblation. Hebrew, "made by fire;" or which must be all consumed, except the crop and feathers. (Haydock)
1:3
A holocaust.... That is, a whole burnt offering (olokauston), so called, because the whole victim was consumed with fire; and given in such manner to God as wholly to evaporate, as it were, for his honour and glory; without having any part of it reserved for the use of man. The other sacrifices in the Old Testament were either offerings for sin, or peace offerings: and these latter again were either offered in thanksgiving for blessings received; or by way of prayer for new favours or graces. So that sacrifices were then offered to God for four different ends or intentions, answerable to the different obligations which man has to God: 1. By way of adoration, homage, praise, and glory due to his divine majesty. 2. By way of thanksgiving for all benefits received from him. 3. By way of confessing and craving pardon for sins. 4. By way of prayer and petition for grace and relief in all necessities. In the New Law we have but one sacrifice, viz., that of the body and blood of Christ: but this one sacrifice of the New Testament perfectly answers all these four ends; and both priest and people, as often as it is celebrated, ought to join in offering it up for these four ends.
1:1
The first part of this booke. Of diuers sortes of Sacrifices.
1:2
2. The man that shal offer] Sacrifice being the most special external seruice, Sacrifice presupposed to be necessary, God prescribeth the rites to be obserued therin. wherby man acknowledgeth the supreme dominion of God, and his owne subiection and homage to his diuine Maiestie, was so wel knowen to be necessarie (as being in most frequent vse in the law of nature, and in al nations) that here neded not anie new precept in general, that the people of God should offer sacrifice, though for special purposes, certaine particular sacrifices were some times appointed, but this dutie & obligation presupposed, our Lord first admonishing to offer the best, and perfectest things in euerie kind, prescribeth with what rites, and ceremonies it shal be done. As in offering an holocaust of the heard, it must be a male vvithout spotte; and be offered at the dore of the tabernacle, the offerer putting his handes vpon the head of the hoste; the priests must offer the bloud, povvring it in the circuite of the altar; plucke of the skinne; cut the ioyntes in peeces; lay them in order; the entrales and feete being vvashed, burne al vpon the Altar; And the like in other sacrifices, al for iust and reasonable causes, without which the wisdome of God doth nothing. Sap. 7. & Psal. 103. v 24.
1:3
3. An holocaust] In respect of diuers things offered, the diuers maner, and Three kindes of Sacrifice. causes of offering, there were manie sortes of Sacrifices: but al are reduced to three kindes. The first was Holocaust, in which al was burned in the honour of God, and resolued into vapour, which ascendeth vpwards in signe that al Holocauste. we haue is of God. The second was Sacrifice for sinne, & that of diuers sortes, Sacrifice for sinne. Pacifique Sacrifice. for the varietie of sinnes and persons; and part of this sacrifice was burned, the other part belonged to the Priests. The third was Pacifique sacrifice, wherof one part was burnt, an other pertayned to the Priests, and an other to them, that gaue the oblation. And of this kinde there were two sortes, one of thanksgeuing for benefites receiued: the other to procure fauoure in anie good For benefites receiued: or desired. enterprise, or desire. Al the which did prefigure and forshew one only Sacrifice of Chtists bodie and bloud, offered by him in two maners; bloudie on the Crosse once for euer, wherof S. Paul expressy speaketh (Heb. 9.) vnbloudie in formes of bread and wine, wherof the same S. Paul speaketh (Heb. 13. v. 10.) shewing that Christians haue an Altar, and consequently a Sacrifice farre excelling Al sacrifices of the old Testament prefigured Christs Sacrifice on the Crosse, and in the Eucharist. those of the Tabernacle; and our Sauiour him selfe (Math. 26. v. 25.) speaking of the contents in the chalice, said: it was his bloud of the nevv Testament, which he then instituted and dedicated, as is there noted. And the ancient Fathers (by Caluins confession in Heb. 9.) generally vse this distinction of the same Sacrifice offered in bloudie, & in vnbloudie maner. They likewise teach that al lawful Sacrifices of the Law of nature, and of Moyses did end, and were complete in this one, which is our daylie Sacrifice, our immaculate l•m•e, our manna, our libament, our holocaust, our Sacrifice for sinne, our Pacifique Sacrifice for al purposes, and in steede of al old Sacrifices. So S. Augustin lib 8. c. 27. lib. 17. c. 20. de ciuit. lib. 3 de Bapis. c. 19. lib. 1. cont. aduers l•g & ptophet. c. 18. & 20. S. Chrysost. in Psal. 95. S. Leo. ser. 8. de Pass. and other fathers teach.
The best and perfectest of euerie kind is to be offered to God, not the blind, lame, or weake. Gen. 4. Malach. 1.
1:9
9. Svvetesauour.] Not that the sauour of corporal things (though it were Not the external worke for it selfe but sincere deuotion pleaseth God. External sacrifices were ordained: 1. to keepe the people from Idolatrie. 2. To induce them to internal vertues. sweter then of burnt flesh and bones) delighteth Gods most pure substance: but for that mans frailtie in some good sorte performing his dutie, is very acceptable to his diuine goodnes. For otherwise he required not these Sacrifices, nor other external Rites for him felf, but he would haue his people for their owne good to be exercised therein: especially for three causes. First to kepe them from Idolatrie, wherto they were very prone, as appeareth by their often falling, notwithstanding continual admonitions to the contrarie. For being as it were burdened with manie ceremonies, pertaining to Gods true seruice, they might haue lesse mind, leysure, and occasion to serue Idols Secondly, for so much as man consisteth of soule and Io. 4. v 24. Rom. 6. v. 19. bodie, as the soule must interiorly vvorship God in spirite and veritie; so the bodie must also honour him exteriorly, seruing iustice vnto sanctification: that is by external good workes to increase iustice, and sanctitie, when by them the mind is instructed and inuited to know and honoure God. For otherwise saieth S Dionyse (c. 1. •alest. Hi•rer.) vnles mans vnderstanding vse the helpe of corporal things, diuine veritie can not be attained. And S. Augustin (lib. 10. c. 5 ciuit.) teacheth that God commanded external Sacrifices, thereby Psal. 5•. to lead his seruants vnto mortified spirites, contrite and humbled harts, to mercie and compassion towards others. In briefe (c. 3. Enchir) to the true and perfect seruing of his Diuine powre by faith, hope, and charitie. Thirdly, that 3. To signifie greater Mysteries of the new Testament. these external Sacrifices and Rites might prefigure and signifie greater, more excellent, and more effectual Mysteries of the new Testament. For as S. Paul speaketh (Heb. 10.) the lavv (of Moyses) hauing a shadovv of good things to come, not the verie image of the things, brought not to perfection; nor tooke avvay sinnes by the bloud of oxen or goates, but being (asis••id) a shadovv, rather shaded then perfectly shewed the great benefites, which the new law as a perfect image liuely representeth: especially Christs passion, which is the verie fountaine of grace and mercie. And wheras the old law could not iustifie (Gal. 3.) the law of Christ doth in dede iustifie, as the Gospel witnesseth, saying: (Ioan 1 v. 17.) The lavv vvas geuen by Moyses, grace and veritie vvas made by Iesus Christ.
1:1
1. VOCAVIT AUTEM MOYSEN, ET LOCUTUS EST EI DOMINUS. — «Locutus est,» non imaginaria, sed sensibili voce, ex tabernaculo prodeunte, et formata in aere ab angelo, Dei vice loquente: quae locutio non propria, aut vitalis humanave erat locutio, cum angelus corpore et corporeis organis, puta ore, lingua et dentibus ad loquendum necessariis careat, sed erat ei similis. Unde analogice locutio dicitur. «Dominus,» id est angelus, Domini personam sustinens, uti dixi Exodi III, 2. DE TABERNACULO TESTIMONII, — id est de tabernaculo in quo erat testimonium, id est lex sive tabulae legis. Vide dicta Exodi XXVII, 20. Potest secundo verti, de tabernaculo conventus, aut constitutionis, quod scilicet erat quasi locus statutus conventioni populi et Mosis cum Deo. Ita Vatablus; utrumque enim significat Hebraeum moed.
1:2
2. Loquere filiis Israel, — omnibus, etiam Levitis. Nota: Quando in Scriptura nominantur filii Israel, si sit sermo de re temporali, excluduntur Levitae; si de spirituali, comprehenduntur, ut patet Deuter. XXVII, 12; Apocal. VII, 7, ubi tribus Levi numeratur inter signatas a Deo: Levitis enim et personis sacris incumbit, non temporalia curare et sapere, sed spiritualia. HOMO QUI OBTULERIT EX VOBIS HOSTIAM DOMINO. — Soli enim Deo est sacrificandum, idque omnium gentium usu receptum est, ut scilicet nulli sacrificarent, nisi qui Deus esset, aut Deus ab iis haberetur, quemque scirent, putarent, vel fingerent esse Deum, ait S. Augustinus, lib. X De Civitate, cap. IV, idque ob causam, quam initio capitis dedi. HOMO QUI OBTULERIT, — supple sponte; erant enim aliae oblationes non spontaneae, sed praeceptae, ideoque necessariae. Talis erat oblatio primogenitorum, de qua Exodi XXII, 29; et oblatio pro peccato, de qua hic cap. IV et V; atque haec quae necessaria erant, non poterant a quoquam transferri ad alium modum oblationis, ut patet cap. XXVII, vers. 26: «Primogenita, inquit, quae ad Deum pertinent, nemo sanctificare poterit et vovere.» DE PECORIBUS. — Interpres noster non distinguit inter pecora et pecudes, perinde ut grammatici faciunt, qui pecudes vocant animalia minora, pecora majora. Interpres enim omnia animalia, tam minora quam majora, vocat tam pecudes quam pecora. DE BOBUS ET OVIBUS OFFERENTES VICTIMAS. — Sub ovibus et capras intellige; his enim communis est Hebraea vox tson. Seligit sibi hic Dominus in sacrificium, ex animalibus terrestribus bovem, ovem et capram, ex volucribus columbam et turturem; nullum vero piscem. Cujus prima ratio est libera Dei voluntas, quae ita sanxit. Secunda, quia hoc congruum erat: illa enim animalia magis sunt in communi hominum usu, praebentque homini sua carne et lacte cibum, suo vellere et corio vestitum; boves etiam arant et triturant. Rursum haec animalia sunt mansueta, ideoque mundiora. Ita Theodoretus, Quaest. 1, et Philo, lib. De Victimis. In piscibus etiam hoc peculiare fuit, quod vix viventes adduci, ideoque nec immolari potuissent; utrimque enim verum est illud S. Antonii: «Quod piscis est extra aquam, hoc monachus est extra cellam.» Adde pisces, quia humore et semine abundant, symbolum esse ignaviae et luxuriae. Pierius vero, Hierogl. 31, ait pisces esse hieroglyphicum innocentiae, cum omnino sint innocui, nec elementum suum ad insidias aliis inferendas transgrediantur: ideoque Pythagoram cavisse, abstinendum esse piscibus, ne insontes persequerentur. Idem docet Lilius Giraldus in Symbolis Pythagorae. Quocirca Pythagoras, teste Plutarcho, a piscatore retis jactum emisse fertur, ut quicquid piscium eo jactu caperet, statim emitteret; quod et fecit. Tertia causa est, quod pisces valde imperfecta et ignobilia sunt animalia. Audi Philonem, lib. I De Constit. mundi: «Primi inter caetera animalia pisces creati sunt, quod eorum videlicet sit anima ignobilissima, ut hominis est acutissima. "Animarum, inquit, aliqua quidem est tardissima, et minus expressa, quae generi piscium obvenit; aliqua vero acutissima, quae hominis est. Quae autem ambarum est intermedia, terrestribus et volucribus data est. Magis enim haec sensilis, quam in piscibus; hebetior vero, quam quae in hominibus. Quamobrem Deus inter animantes pisces primos condidit, magis corporis substantiae, quam animae participes, et quodammodo animalia et non animalia, ac mobilia inanima: atque ad ipsam solam corporis conservationem Deus illis indidit spiritum animalem, ceu (ut dicitur) sal carnibus inspergitur, ne facile putrescant."» Quocirca Aegyptii, teste Herodoto, piscibus quasi impuris et inquinatis abstinebant. Quin et cum nefas, inquinamentumque iidem significare volunt, piscem pingunt, quod pisces mutua carne vescantur, et inter se esca sint, ut Horus Aegyptius scribit. Sane praeter Aegyptios, et Syros etiam piscibus abstinuisse legimus. Unde apud eos Atergatis dea celebratur, quae interpretatur sine pisce: quippe Syrorum lingua, ater privativa est dictio, et gatis piscem significat. Alias tamen gentes de thynno et de anguilla rem sacram fecisse tradit Athenaeus, libro VII. Quin et M. Varro, libro III Rei rusticae, de certis piscibus rem sacram apud Lydios fieri scribit. Quartam causam dat Abulensis: «Voluit, inquit, Deus sibi immolari bovem, ne Hebraei putarent Apim, bovem Aegyptium, esse Deum; arietem, ne Hammonem Aegyptium, habentem cornua arietis, censerent esse Deum; hircum, quia daemones culti ab Aegyptiis, hirci specie saepe se videndos exhibebant,» uti etiamnum exhibent. Hinc sequitur omnia animalia munda ad sacrificium, fuisse quoque munda ad cibum, potuisseque comedi: non tamen e converso. Nam cervus, pygargus, et caetera erant munda ad cibum et esum, ut patebit cap. XI, non tamen ad sacrificium; nec enim ea licebat immolare. Ita Abulensis. Allegorica causa fuit, quia haec animalia aptissime significabant Christum, qui est unica victima legis novae, ad quam significandam praecipue erant instituta, Hebr. X, 1. Bos enim significabat Christi fortitudinem et labores; ovis, innocentiam; haedus, formam peccatoris; turtur, arctam cum Deo conjunctionem; pipiones sive pulli columbarum, mansuetudinem. Ita S. Cyrillus, lib. XV De Adoratione in spiritu et veritate, pag. 304, Procopius in cap. IV Levit., et Beda hic. Idem significant haec eadem tropologice; nam, ut ait Origenes, hom. 2: «Offert Deo vitulum, qui carnis superbiam labore vincit; ovem offert, qui irrationales irae motus insipientesque corrigit (nam si ex corde remiseris peccatum fratri tuo, et iracundiae tumore deposito, mitem intra te et simplicem recollegeris animum; immolasse te arietem vel agnum puta); haedum offert, qui lasciviam superat; par turturum, qui mentem suam verbo Dei ut conjugi sociat; pullos, qui oculos columbinos sponsae imitatur.» Ita et Isychius, et Radulphus. Hinc Philo, lib. De Victimis, ait animalia haec immolanda debuisse esse integra, illaesa partibus omnibus, vitiis naevisque carentia, ideoque sacerdotes solere ea diligenter ante immolationem scrutari, a capite ad pedes usque, ne unquam labem haberet victima: idque ut per hoc monerentur offerentes, nitidam et immaculatam in conspectu Dei producere animam, eamque cum victima sua Deo offerre.
1:3
3. SI HOLOCAUSTUM FUERIT EJUS OBLATIO. — Holocaustum vox Graeca est, q. d. ὅλον καυστόν, id est, totum combustum, quod in eo tota victima Deo combureretur. Unde hebraice vocatur calil, id est totum, vel consummatum, quia totum in Dei honorem igne consumebatur; vocatur et ola, id est ascensio, quod in eo tota hostia per ignem et fumum ascenderet ad Deum. Hinc rursum graece vocatur ὁλοκάρπωμα, quod totum in Dei fructum cederet. Holocaustum ergo erat sacrificium Deo oblatum pure ad laudem Dei, et honorem supremae majestatis ejus, atque amorem summae bonitatis ejusdem, etsi ab ea nihil exspectaremus gratiae, ait Philo. Hac enim de causa in holocausto tota victima, excepta pelle, cremabatur, ut per hoc significaretur summum Dei dominium in res omnes, omniaque referenda ad ipsum, ipsiusque gloriam. Secundo, offerentes per hoc protestabantur se totos esse Dei, seque quasi cum holocausto totos Deo consecrabant, ut quasi corpore pessumdato, animum cum hostiae suae fumo in coelum sustollerent, atque in Deum transferrent. Hic Gentiles Graeci, si coelestibus diis immolarent, ita caput victimae statuebant, ut coelum spectaret; si vero inferis, ut despiceret terram, ait Giraldus, Syntag. 17. Nota primo: Victima holocausti debebat esse mascula et immaculata. Divites offerebant bovem, vel vitulum; alii qui vitulum habere non poterant, offerebant agnum aut haedum; denique pauperes, qui nec agnum nec haedum, offerebant turturem aut pullum columbae. Secundo, debebat adduci ad ostium tabernaculi. Tertio, offerens imponebat capiti victimae manus. Quarto, sacerdos eam mactabat et jugulabat, sanguinem phiala excipiebat, eumque fundebat per altaris circuitum, mox pellem detrahebat, deinde victimam in frusta concidebat, eaque altari imponebat, ac supposito igne et lignis comburebat. In hisce autem sacerdos sacrificans aliorum sacerdotum et Levitarum opera juvabatur; nec enim haec omnia unus sacerdos praestare potuisset, praesertim cum simul multae victimae essent offerendae. Tropologice: Holocaustum, inquit Radulphus, efficitur qui corde et corpore jugiter divinis mancipatur obsequiis; estque triplex: primo, bovis, id est, corpore robustorum, qui labores suos fratribus substernunt commodis; secundo, ovium, id est eorum qui imbecilles corpore operum innocentia et morum simplicitate alios pascunt; tertio, avium, id est eorum qui scientiae et contemplationi vacant, ut Deum agnoscant; sic fere Isychius, et Rupertus qui primos comparat cum Job, secundos cum Noe: Noe enim inter peccatores effulsit innocentia; tertios cum Daniele mortalium sapientissimo. Secundo, apposite Ribera, lib. IV De Templo, cap. III, per holocaustum vituli accipit Christum, «qui, ut ait Paulus, tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo, in odorem suavitatis.» Secundo, per holocaustum agni vel haedi, accipit oblationem et mortem Martyrum, quae dignitate fuit proxima victimae Christi. Tertio, per holocaustum turturis et columbae accipit eos, qui per jugem carnis macerationem, et voluntatis abnegationem, se quasi hostias vivas Deo immolant, Rom. XII, 1. Jam primo, hi omnes sunt masculi per fortitudinem, immaculati per sanctitatem. Secundo, Christus ad ostium tabernaculi, id est juxta et extra urbem, immolatus est. Tertio, Christus qui simul offerens est et victima (seipsum enim obtulit), Christus, inquam, offerens manus super caput hostiae imposuit, quia peccata generis humani imposuit super caput suum, ait Origenes. Quarto, Christus offerendo se Patri, sanguinem fudit in circuitu altaris, id est crucis, ut sciremus omnes orbis terrae nationes participes fore crucis et sanguinis Christi; pellis detracta est hostiae; cum vestibus omnibus spoliatus est Christus; artus in frusta sunt concisi, cum Christi corpus flagris et clavis concisum, in cruce ita distentum est, ut ossa suis locis emota sint, juxta illud Psalm. XXI: «Foderunt manus meas et pedes meos, et dinumeraverunt omnia ossa mea.» Ignis quo immolatus, et mystice crematus est Christus, fuit ignis ejus charitas; ligna, miseriae nostrae, quae ejus amorem excitarunt. De reliquis, puta de ove et avibus, dicam inferius suis locis. DE ARMENTO, — de bobus. Ita habent Hebraea: aut vitulis; nam ii soli e majoribus animalibus immolabantur. Masculum, — quia holocaustum erat nobilissimum sacrificium, quod directe Deo ad ejus honorem et laudem tantum offerebatur; unde nobilissimam decebat in eo adhiberi victimam; talis autem est mascula. Secus erat in sacrificio pacifico, quod pro salute alicujus offerebatur: in eo enim, utpote minus nobili, offerri poterat femina. Ita Abulensis. Immaculatum offeret, — bovem, sive vitulum. Victimam immaculatam vocat, quae nullas habet maculas, non coloris (bos enim maculosus, id est, nigro vel varicolori vellere, censebatur immaculatus, poteratque immolari), sed deformitatis et vitii: maculam enim hanc explicat Levit. XXII, 22, dicens: «Immaculatum offeret, ut acceptabile sit; omnis macula non erit in eo si caecum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulas aut scabiem, aut impetiginem;» et talis macula intelligitur Cantic. IV, cum de sponsa dicitur: «Tota pulchra es, et macula non est in te.» Unde pro immaculatum, hebraice est tamim; id est perfectum, ut vertit Aquila; et integrum, ut Symmachus. Has maculas perscrutari solebant sacerdotes, uti superius dixi ex Philone. Gentiles vero cornua victimae inaurabant: Unde Ovidius: «Indutaque cornibus auro victima, vota facit,» et Virgilius: «Et statuam ante aras aurata fronte juvencum;» ubi Servius: «Si minor, inquit, hostia esset immolanda, illius de fronde coronabatur, cui sacra fiebant, laneaque infula et candida vitta circumdata, ante aras nullo vinculo ligata sistebatur.» OFFERET AD OSTIUM TABERNACULI TESTIMONII. — Tres partes tabernaculi. Dixi Exodi XXVI, tres fuisse partes tabernaculi et templi: primam intimam, scilicet Sanctum sanctorum; secundam ei conjunctam, scilicet Sanctum: hae duae proprie erant ipsa fabrica tabernaculi; tertiam extimam, videlicet atrium quoddam undique cingens tabernaculum; erantque haec quasi tria tabernacula, primum pontificis, secundum sacerdotum, tertium laicorum: in hoc enim atrio, quasi in templo suo conveniebant laici, in eoque comedebant victimas pacificas. Porro atrium erat bipartitum: anterior enim pars erat atrium sacerdotum, in quo erat altare holocaustorum; posterior pars septo ab anteriore divisa, erat atrium laicorum. Laici ergo offerentes victimam in holocaustum, eam adducebant ad ostium tabernaculi, id est ad introitum atrii sacerdotum; ibi enim illi eam excipiebant, ducebantque ad altare holocaustorum, ubi eam immolabant: nec enim ad hoc altare, vel atrium sacerdotum ingredi poterant laici. AD PLACANDUM SIBI DOMINUM. — Proprius holocausti finis erat colere et honorare Deum, non autem eum placare; hoc tamen ex illo sequebatur, etsi offerens nihil de placatione cogitaret. Hebraice est lirtsono, quod recentiores vertunt, secundum voluntatem suam, q. d. Offeret id quod ei libuerit; sed melius lirtsono vertas, ad favorem ejus coram Domino, q. d. Offeret ad favorem Domini sibi conciliandum. Nomina enim et affixa Hebraeorum saepe passive capiuntur, juxta Can. 25; sic hic vocatur «favor ejus,» scilicet non qui faveat, sed cui faveatur, quod Noster vertit, ad placandum sibi Dominum; et Septuaginta, acceptabile erit ei ad propitiandum pro eo. ET ACCEPTABILIS ERIT. — Hebraice est nirtsa lo, id est, placebit, vel accepta erit ei, scilicet Deo. Secundo, verti potest, accepta erit pro eo, scilicet offerente. Id signo externo ostendisse Deum docet Josephus, lib. III Antiquit. cap. IX: «Nam ex duobus, inquit, onychinis, qui in humeris pontificis positi erant, dexter micabat, quoties litabatur, eo fulgore ut procul etiam videretur.» Simili modo micasse lapides rationalis idem asseverat.
1:4
Hinc sequitur: 4. PONETQUE MANUM SUPER CAPUT HOSTIAE. — Primo, ut hoc ritu offerens significet se victimam e sua manu et potestate in Dei jus transferre. Simili caeremonia prisci Romani servis se abdicabant eosque manumittebant; nam tenentes caput, dicebant: «Hunc hominem liberum esse volo,» et mittebant eum manu sua. Unde et ea caeremonia adhibita est in oblatione et consecratione Levitarum, Numer. VIII, 19. Secundo, ut hac caeremonia significet offerens se peccata sua imprecari, et quasi imponere victimae immolandae, eamque pro se offerre; per manus enim significantur actiones et peccata, quae manibus fiunt, ait Theodoretus et Eusebius, lib. I Demonst. Evang. cap. X. «Manuum impositio, ait Eusebius, symbolum oblationis erat, et testimonium reatus in hostiam translati.» Licet enim holocaustum primario offerretur ad honorem Dei, secundario tamen offerebatur pro peccatis ad placandum Deum, uti dixi. Sic Aegyptii Gentiles capiti victimae imprecabantur, si quid forte esset, quod vel sacrificantibus, vel Aegypto nociturum esset, ut id omne in caput hoc converteretur: moxque caput victimae resecabant, et in flumen abjiciebant, ut refert Giraldus, Syntag. 17. Tertio, ut hoc ritu significet offerens, se totum semetipsum cum victima in holocaustum offerre Deo, totumque se impendere velle Dei obsequio. His de causis et nostri sacerdotes in sacrificio Missae, manus superponunt hostiae, ut annotavit Durandus in Rationali divinorum officiorum, Suarez et alii. Hac eadem de causa sanxit Numa apud Romanos, «adorantem in orbem sese circumagere debere,» ut hoc gestu significet, in humanis nihil esse stabile, ideoque conveniens esse ut quocumque modo vitam nostram torqueat Deus atque revolvat, boni consulamus, inquit Plutarchus in Numa. IN EXPIATIONEM PROPICIENS. — Ex hoc et ex cap. IV Calvinus infert, per haec sacrificia vetera, modo sacramentali reconciliatos fuisse Israelitas, solutosque culpa et reatu in Dei judicio, sicut hodie abluimur et solvimur per baptismum. Haec sententia sequitur ex alio principio Calvini, quo docet Sacramenta legis novae non conferre gratiam ex opere operato, sed fidem quam Sacramenta excitant, gratiam conferre, at Sacramenta tantum esse sigilla gratiae collatae per fidem; quia ergo tam vetera quam nova Sacramenta et sacrificia non justificant nisi per fidem, quam pari modo excitant: hinc secundum Calvinum par est modus justificandi utrorumque. Verum hic est error manifestus, et clare repugnat S. Scripturae, Psal. L, 18: «Si voluisses sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberis;» Psal. XXXIX, 7: «Sacrificium et oblationem noluisti;» Gal. IV, 9: «Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa?» ut expresse refutatur a Paulo, Hebr. X, 4 et seq. Secundo, hic error adversatur Concilio Florentino tract. De Sacram., et damnatur a Tridentino, sess. VII, can. 2; idque merito, nam haec haeresis ita legis novae gratiam et Sacramenta extenuat, ut Judaeos Christianis, et legem veterem novae aequet, utque secundum eam tam optabile fuerit esse Judaeum, quam Christianum, ut merito Hunnius et alii librum scripserint in Calvinum hoc titulo: Calvinus judaizans. Unde tertio, refellunt eum S. Clemens, lib. VI Constit. XXII; Irenaeus, lib. IV, cap. XXXII; Hieronymus, in cap. V Matth., et in Isaiae cap. I et LX; Chrysostomus, hom. 9 in Matth., et alii. Dices: Quomodo ergo hic dicitur vetus hostia proficere in expiationem? Respondeo primo, quia valebat ad expiationem poenae temporalis, et ad punitionem hujus vitae, quam Deus alias eis irrogasset, avertendam. Secundo, quia tollebat ex se immunditiem legalem sive carnis, qua censebantur immundi inter suos, et arcebantur sacris: quae immunditia figura erat peccati; sic ergo haec hostia conferebat justitiam quamdam legalem et externam, quae figura erat verae justitiae et renovationis internae. Tertio, quia auferebat culpam et poenam aeternam, non vi sacrificii aut ex opere operato (hoc enim ne sacrificio quidem legis novae, sed tantum ejus Sacramentis concessum est), verum ex opere operantis, puta ex contritione et charitate offerentis: neque enim alia sacrificiis et Sacramentis veteribus annexa fuit spiritualis promissio.
1:5
5. IMMOLABITQUE VITULUM CORAM DOMINO. — «Immolabit,» offerens scilicet, per eum cujus est immolare, puta per sacerdotem, sive summum sive inferiorem; omnes enim et soli hi sacerdotes poterant sacrificare, uti et adolere thymiama, ut patet cap. X, vers. 1. Notat Vilalpando, lib. III De Templo, cap. XXXVII, pag. 232, tam Judaeos, quam Gentiles victimas suas jugulasse expansas, videlicet divaricatis cruribus et toto earum corpore expanso; idque primo, quia talis expansio victimae super lapidibus, demisso collo et erecto corpore, commoda erat ad faciliorem et copiosiorem sanguinis effusionem. Secundo, ut per hanc victimae compositionem externam, significaretur internus offerentis animus quasi totus coram Deo effundi. Tertio, ut significaretur Christus, qui quasi victima expansus, mactatus est in cruce pro redemptione hominum; in qualibet ergo hostia ita distenta quasi in imagine viva repraesentabatur Christus crucifixus, et in cruce pari modo distentus. VITULUM — Hebraice, filium bovis; bovem quem vers. 3, offerri jussit, hic vocat vitulum. Bovem ergo Deus delegit aliisque praetulit, non annosum, sed juvenem, quia is tenerior et delicatior; optima enim Deo sunt offerenda. Hac de causa eumdem masculum et immaculatum esse voluit. Licet et alia mystica hujus rei, eaque potior fuerit causa, quam dat S. Cyrillus, lib. XV De Adoratione in spiritu et veritate, pag. 300, videlicet primo, quod masculus simul et immaculatus, juvenisque fuerit filius hominis, Emmanuel noster, hisce victimis praesignatus; in flore enim juventutis immolatus est Christus. Secundo, quod Deus a nobis requirat animum masculum, robustum, et a vitiis liberum; mollities enim et muliebris animus, atque interior mentis atque intellectus debilitas prorsus a Deo respuitur, ait Cyrillus. Sic et apud Aegyptios feminas immolare non licebat, teste Herodoto, lib. II. Ex adverso aliae gentes feminas praeferebant maribus in sacrificio, ait Servius in lib. VIII Aeneid. Nota: In solo holocausto Deus requirit victimam masculam, quia hoc praecise offerebatur ad laudem et honorem Dei, qui cum perfectus sit, perfectam poscit victimam, ideoque masculam, qua ejus perfectionem protestemur et repraesentemus, inquit Abulensis. Quare in sacrificio pacifico victima poterat esse femina, ut patet cap. III, 1. Idem videtur de hostia pro peccato. Nam, cap. IV, lex non requirit in eo hostiam masculam. Ita Radulphus et Abulensis. CORAM DOMINO, — coram altari et tabernaculo ubi singulariter praesens est Deus, auditque vota, et sacrificia offerentium excipit. Ex hoc loco, et clarius ex vers. 11, ubi dicitur: «Immolabitque ad latus altaris,» colligitur animalia non fuisse jugulata super altare, sed juxta illud, sive ad latus ejus; altare enim igne erat plenum, neque potuisset sacerdos elevare bovem super altare tam altum. Unde et aspergebatur altare sanguine victimae, postquam illa alibi esset immolata; membra vero victimae jugulatae concisa imponebat sacerdos super altare, ut in eo cremarentur. Ita Abulensis. ET OFFERENT FILII AARON SACERDOTES SANGUINEM EJUS, FUNDENTES PER ALTARIS CIRCUITUM. — «Filii Aaron» vocantur hic quilibet sacerdotes, qui sacerdoti sacrificanti ministrant, etsi alioqui illi dignitate pares sint: tunc enim non erant alii sacerdotes, qui Aaroni pontifici sacrificanti ministrarent, quam ejus filii. Sola enim familia Aaron a Deo electa et evecta est ad sacerdotium. SANGUINEM EJUS FUNDENTES. — Nam, ut ait Apostolus, Hebr. IX, 22, «sine sanguinis effusione non fit remissio.» Holocaustum autem secundario ad remissionem peccatorum referebatur. Itaque quia peccata faciebant homines dignos morte et sanguinis effusione: anima enim, id est vita, consistit in sanguine, Levit. XVII, 14: hinc ipsi vice sanguinis sui, fundebant sanguinem victimarum, in quas manuum impositione, sua peccata protestando quasi transtulerant; fundebantque sanguinem circa altare, quia Deus altari repraesentabatur. Unde hoc signo se ei offerri sanguinem bestiae pro suo testabantur, petentes ut eum loco proprii reciperet Deus, eoque tanquam peccatoris, et hostis sui supplicio justae ejus vindictae satisfieret. Vide cap. XVII, vers. 11, et Abulensem cap. III, Quaest. III. Censet Abulensis per miraculum continuum omnem sanguinem victimarum mox exhalasse, idque ad decentiam et reverentiam sacrificiorum; alioqui enim intolerabilem faetorem induxisset, praesertim cum multae victimae simul mactabantur. Huic incommodo occurrit Salomon in templo suo: fecit enim piscinas, meatus et canales subterraneos, per quos sanguis emitteretur, et aqua superfusa abstergeretur, uti testatur Aristeas, tractat. De Septuaginta et duo Interpret.
1:6
6. DETRACTAQUE PELLE HOSTIAE. — Pellis detrahebatur, tum ob munditiam sacrificii, tum quia sacrificium erat quasi cibus Dei. Pellis autem comedi non solet. Excipe vitulam rufam, et sacrificia pro peccato, in quibus comburebatur pellis, fimus et cornua victimae extra castra; idque ad indicandam et inducendam peccati detestationem, de quo cap. IV. Porro sacerdotum erat detrahere pellem; unde et pellis sacerdoti cedebat, ut patet cap. VII, 7. Intellige, nisi necessitas urgeret: tunc enim etiam Levitae huic excoriationi serviebant, ut patet II Paral. XXIX, 34. Ita Cajetanus, Oleaster et alii. ARTUS IN FRUSTA CONCIDENT. — Hebraice, et incidet (scilicet sacerdos) eam juxta incisiones, vel partes suas; et Septuaginta, μελιοῦσιν αὐτό κατά μέλη, concident eam membratim. Josephus addit frusta haec sale fuisse conspersa, itaque arae imposita. Symbolice, hac membrorum concisione significabatur, ait Philo, quod oporteat Deum laudare, eique gratias agere pro coelo, sole, luna, terra, mari, aere, et omnibus universi partibus. Hae enim sunt quasi frusta et membra orbis, qui est quasi integra Dei victima. Tropologice diligenter inspicitur unumquodque membrum ejus, qui Deo dicatus est a sermone Dei, qui pertingit usque ad divisionem animae et spiritus, compagum et medullarum, cui omnia nuda et aperta sunt, inquit Procopius, Radulphus, et S. Gregorius, lib. I Moral. cap. ult. «Pellem, inquit Gregorius, hostiae detrahimus, cum a mentis nostrae oculis superficiem virtutis amovemus; cujus artus in frusta concidimus, cum distinguentes subtiliter ejus intima membratimque cogitamus,» etc.
1:7
7. SUBJICIENT IN ALTARI IGNEM, — facient ut ignis sit subjectus; ergo in primo sacrificio subdent ignem, quem postea jugiter fovebunt sub altari, ut dicetur cap. VI, vers. 13. Nota: in altari, id est sub altari. Altare enim erat cavum interius ad ignem et ligna recipienda, ut dixi Exod. XXVII, 8; sed tegebatur craticula cancellata instar retis, cui victimae comburendae imponebantur, ut patet ibidem vers. 4. Hebraice est, dabunt super, vel ad altare ignem. Unde infert Abulensis ignem et ligna non fuisse sub, sed super altare. Verum respondeo: «Dabunt ignem ad altare,» id est ad locum sub altari constitutum, vel super altare, ut vertunt Septuaginta, id est super partem altaris internam, puta super lapides a terra elevatos, qui pertingebant ad medium altaris interius, quibus foculus cum igne et lignis imponebatur. Hinc altare dictum est quasi alta ara, ait Isidorus, lib. XV Origin, cap. XIV; ara vero dicta est ab ardendo, quod in ea arderent victimae. Ara, inquit Varro, dicitur quod areae in urbe purae sint, vel ab ardore victimarum. Alii aras putant a precationibus, quas Graeci ἀρά vocant.
1:8
8. CAPUT VIDELICET, ET CUNCTA QUAE ADHAERENT JECORI. — Nominat partes de quibus poterat esse dubium; nam de reliqua carne manifestum est, eam omnem in holocausto comburi debuisse, patet ex Septuaginta, Hebraeo et Chaldaeo. Mystice, maxime Deo offerre debemus partes vitales, caput et jecur, id est intellectum et affectum; jecur enim est sedes amoris. Hinc Gentiles, putantes singulas in homine partes et membra singulos deos obtinere, Jovi caput, Minervae oculos, Junoni brachia, Neptuno pectus, Marti lumbos et cingulum, Veneri renes et inguina, Mercurio pedes attribuerunt, uti ex Democrito et Placiade docet Giraldus, Syntagm. 1.
1:9
9. IN HOLOCAUSTUM ET SUAVEM ODOREM DOMINO. — Anthropopathia; hoc de Deo dicitur. Sensus est, ut Chaldaeus vertit, holocausti oblatio est, qua suscipitur cum beneplacito coram Domino. Unde pro odorem suavem, vel suavitatis, hebraice est odorem quietis, in quo scilicet suaviter quiescit et delectatur Deus, tanquam in sacrificio sibi accepto. Abulensis, uti sanguinis, ita carnium nidorem et faetorem censet divinitus fuisse sublatum, eisque inditum fuisse suavem odorem; alioquin enim in continuis sacrificiis fuisset gravissimus odor, et intolerabilis foetor. Tropologiam omnium jam dictorum affert Radulphus: Altare, inquit, est cor nostrum; ligna sunt sanctae cogitationes; offertur hostia ad ostium tabernaculi, id est, ad et prope ingressum coeli; manus impositio est devotio offerentis; sanguinis effusio est parvarum cupiditatum expulsio; pellis detractio est interioris voluntatis examen; membrorum concisio est operum charitatis discreta distributio; ignis est charitas; caput est operis intentio; intestina, id est animae interiora, et pedes, id est actiones externae, lavanda et purganda sunt, ut victima simus digna Deo. Haec tropologia servit quoque holocausto ovium, avium, aliisque sacrificiis, ideoque eam deinceps in aliis non repetam.
1:10
10. QUOD SI DE PECORIBUS OBLATIO EST. — Pecora vocat pecudes, sive greges ovium et caprarum; has enim significat Hebraeum tson. Transit enim hic Moses a prima specie holocausti, puta a bobus, ad secundam, scilicet ad oves et capras. AGNUM MASCULUM ABSQUE MACULA OFFERET. — Pro masculum Biblia Plantiniana habent anniculum. Verum legendum esse masculum, patet ex Hebraeo, Chaldaeo, Septuaginta et Romanis. Et licet Josephus dicat: «Agnum et haedum anniculos, bovem vero licet mactare etiam grandiorem;» tamen Scriptura et lex divina nil tale habet: forte Judaei interpretati sunt talem oportere esse agnum in holocausto, qualis erat paschalis, qui debebat esse anniculus, Exodi XII, 5.
1:11
11. IMMOLABITQUE AD LATUS ALTARIS QUOD RESPICIT AD AQUILONEM. — Jussit id Deus ad hoc, ut mactatio et immolatio haec fieret coram ostio tabernaculi, sive Sancti, quod erat quasi templum et domus Dei. Nam altare holocaustorum erat ostio huic ad Meridiem; ergo ut immolatio fieret coram ostio, debebat eadem fieri ad latus Aquilonare altaris. Ita Isychius. Causam allegoricam dat S. Cyrillus, lib. XVI De Adoratione, scilicet ut significaretur Christi passionem Gentibus profuturam; quia enim Judaea erat ad Austrum, hinc Gentes Judaeis oppositae per Aquilonem significantur. SANGUINEM VERO ILLIUS FUNDENT SUPER ALTARE, — super latera altaris, seu super parietes altaris circumcirca, ut dixit vers. 5; nam si super craticulam reticulatam fusus fuisset sanguis, extinxisset ignem illi subjectum.
1:12
12. ET PONENT SUPER LIGNA, — vel immediate, vel mediante craticula, uti dixi Exodi XXVII, 4. Tropologice, Ribera haec omnia quae spectant holocaustum ovium, sigillatim adaptat Martyribus. Vide eum lib. IV De Templo, cap. III. Talis ovis, imo aries gregis et Martyrum Christi fuit S. Polycarpus, qui cum in stadium martyrii ingrederetur, vox coelitus audita est: «Confortare, Polycarpe, ac vir esto.» Quocirca constanter pro fide Christi decertans coram Praeside, ab eo damnatus ductusque ad rogum, «manibusque post tergum ligatis, instar insignis arietis, holocaustum Deo omnipotenti acceptum obtulit, dicens: Pater dilecti ac benedicti Filii tui Jesu Christi, per quem cognitionem tui accepimus, Deus angelorum ac virtutum, omnisque creaturae et omnis generis justorum, qui vivunt coram te, tibi gratias ago, quod hac me die et hora dignatus es, ut partem accipiam in numero Martyrum, in poculo Christi, ad resurrectionem vitae aeternae, animae simul et corporis, in incorruptione Spiritus Sancti: in quibus suscipiar in conspectu tuo hodie in sacrificio pingui et accepto, sicut praeparasti, jam antea patefecisti, et adimplesti, qui mentiri nescis, Deus verax. Quapropter et de omnibus te laudo, te benedico, te glorifico per aeternum Pontificem Jesum Christum Filium tuum dilectum, per quem tibi una cum ipso et Spiritu Sancto, sit gloria nunc et in futuris saeculorum saeculis. Amen.» Ita narrant Smyrnenses oculati testes, apud Eusebium, lib. IV Historiae, cap. XV. Vis non unum, sed plures? Imperante Diocletiano Christiani Nicomediae in templum die Christi natali convenerant; tyrannus misit eo qui templum clauderent, et ignem circumcirca accenderent. Mox per praeconem proclamari jussit, ut qui vivere vellet, ex templo exiret, et in proxima Jovis ara thura adoleret; alioquin nisi hoc fecisset, cum templo conflagraturus. Tum vero unus e templo pro omnibus libere respondit: «Omnes nos Christiani sumus, unum eumque solum Deum et regem credimus esse Christum; et ipsi, Patrique ejus, et Spiritui Sancto sacrificare, atque nos omnes una offerre parati sumus.» Vix haec ille dixerat, cum ignis succenditur, qui quasi in momento templum omne complexus, illos omnes (erant autem viginti hominum millia) quasi holocausta combussit, et in cinerem redegit, uti refert Nicephorus, lib. VII Hist. cap. VI. Audi et tres pueros martyres in camino ignis: «Sicut in holocausto arietum et taurorum, et sicut in millibus agnorum pinguium; sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie, ut placeat tibi,» Domine, Daniel III, 40. Audi et heroinam inter feminas. Illustris fuit matrona et Martyr sub Dunaan tyranno Homeritarum, quae cum ei blasphemiam et perjurium exprobrasset, ab eo audivit: Ego te, audacissima mulier, discerpam, et canibus devorandum tradam; videbo an Nazarenus tuus possit tibi auxiliari. Quae verba non ferens prima filiarum Martyris, annum jam agens duodecimum, tyranni oculos consputavit: mox astantes tyranno eam cum sorore ense confodiunt; sanguinemque matri offerunt. Illa vero eum gustans, et in coelum suspiciens: «Tibi,» inquit, «Christe Domine, hoc meum offero sacrificium, et tibi Martyres exhibeo castas virgines, quae egressae sunt ex utero meo, cum quibus quoque me connumeratam introduc in tuum thalamum, et, ut dicit divinus David, ostende matrem propter filias laetantem.» Quare rex eam ad mortem damnavit. Ita ex Procopio narrat Baronius anno Christi 522, pag. 91. Denique S. Ambrosius jussus a Justina et Valentiniano ejus filio Imperatore ecclesiam tradere Arianis, recusavit, dicens: «Quae Dei sunt, imperatoriae potestati non sunt obnoxia. Si patrimonium affectatis, invadite; si corpus, accurrite; vultis in vincula ducere? vultis ad necem? ludus est: non ego me vallabo stipatione populorum, nec altaria tenebo vitam deprecans, sed pro altaribus victimam me praebebo.» Vide eum epist. ad Marcellinum sororem.
1:14
14. SI AUTEM DE AVIBUS HOLOCAUSTI OBLATIO FUERIT DOMINO, DE TURTURIBUS AUT PULLIS COLUMBAE. — Est haec tertia species holocausti, scilicet avium, puta turturum, vel pullorum columbarum. Turtures enim majores selegit Deus, quia ii sunt meliores: ex columbis vero selegit pullos, quia in columbis pulli sunt meliores et pinguiores. Ita Philo. Adde columbas majores caeteris avibus esse salaciores; singulis enim mensibus generant. Ita Theodoretus. Nota: Ab Hebraeo tor geminato dicitur turtur. Sic ab Hebraeo rab Chaldaice rab rabbim vocantur principes. Sic a Syro bar, id est extra, geminato, dicitur barbar sive barbarus. Hoc erat holocaustum pauperum, ut patet Levit. cap. XII, vers. 8. Unde Numer. cap. VII, ubi principum victimae enumerantur, nullae memorantur aves. Tropologice, Ribera tertium holocaustum avium ait significare Confessores et Virgines, qui per carnis macerationem et mundi contemptum, per scientiam et contemplationem, perque orationem in coelum evolant. «Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam?» inquit Psaltes, Psal. LIV: columba enim velocis ac diuturni volatus est; rursum fecunda est, mansueta et felle carens. Turtur castitatem et solitudinem amat, et gemit. Unde Poeta: «Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.» Sic justi volant celeriter, nec labore defatigantur, et fecunditatem bonorum operum habent, mansueti sunt, felle carent, vicem injuriis referre nesciunt, castitatis studiosi sunt, solitudinem ad orationem et ad vacandum Deo quaerunt: pro cantu gemitum edunt, quia dum alii laetantur in suis voluptatibus, ipsi poenitentiae gemitibus sua et aliorum peccata deflent; de quibus dicitur: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Hoc est quod ait S. Hieronymus in Psalm. XCV: «Virgo est Virginitas hostia Christi est.» Et S. Ignatius, epist. ad Tharsenses, virgines vocat sacerdotes Christi: «Eas, inquit, quae in virginitate degunt, in pretio habete, tanquam Christi sacerdotes.»
1:15
15. RETORTO AD COLLUM CAPITE, AC RUPTO VULNERIS LOCO. — Hinc apparet primo, in holocausto non amputatum, sed retortum fuisse collum turturis; secundo, illud ipsum non ferro vel cultro, sed ungue apertum fuisse. Ita Abulensis, Ribera et Vatablus. Allegorice S. Gregorius, homil. 1 in Ezech.: «Caput, inquit, turturis incisum olim inhaesit corpori: quia pro nobis quidem passus est Christus, sed a nobis per passionem separatus non est, quin imo nos sibi conjunxit.» Tropologice, a voluptate carnis mens sublimis incisa sit oportet, et tamen non sit abscissa; fovere enim carnem debemus ut vivat, non ut luxu diffluat. Ita idem Gregorius. DECURRERE FACIET SANGUINEM SUPER CREPIDINEM ALTARIS, — id est, super summitatem parietum, ut inde ad terram decurrat. Unde hebraice est, super parietem altaris.
1:16
16. VESICULAM VERO GUTTURIS, ET PLUMAS PROJICIET PROPE ALTARE, AD ORIENTALEM PLAGAM, IN LOCO IN QUO CINERES EFFUNDI SOLET. — Pro vesiculam hebraice est mura, quod Vatablus vertit ventriculum. Verum tam Septuaginta quam Chaldaeus et Noster vertunt, vesiculam gutturis; ita et Theodotion, qui vertit κοκκα, id est folliculum; et Aquila, qui vertit σὺν ζωᾷ, id est alimentarem partem, quae recipit cibum, eumque reliquis corporis partibus suppeditat. Hinc Septuaginta vertunt πρόλοβον; πρόλοβος dicitur haec vesicula gutturis, ἀπὸ τοῦ λοβοῦ, id est a sinu sive folliculo, qui primus escam a gutture comestum excipit. Theodoretus pro πρόλοβον legit πρόλοβον. Πρόλοβος, inquit, dicitur haec vesica, quasi προλαμβάνουσα τὴν τροφήν, id est, quae prima cibum assumit. Eadem hebraice dicitur mura, quasi conspicua, a rad. raa, id est vidit: est enim haec vesica gutturis protensa omnibus conspicua. Quaeres, cur in holocausto avium, vesicula gutturis et plumae non fuerunt crematae in altari cum ipsa ave? Respondet R. Salomon: Quia aves, inquit, plumis volant ad segetes alienas, easque rapiunt et vastant; quia ergo plumae sunt rapiendi instrumentum, hinc noluit eas Deus sibi adoleri: Deo enim non placent oblationes de rapina. Sed hac ratione nec rostrum, nec pedes, nec stomachus avium debuisset cremari. Dico ergo: Noluit Deus sibi adoleri vesicam gutturis, quia immunda est; nec plumas, quia hae non comeduntur, ideoque sacrificio, quod est quasi cibus Dei, inutiles sunt; voluit itaque ea projici in locum juxta altare, in quo cineres servabantur: sacri enim censebantur, quia ex sacris carnibus supererant. In eodem loco vesica haec, et plumae turturis comburebantur; eorumque cineres a sacerdote extra castra efferebantur, ut patet Levit. VI, 11. Ita Abulensis, Ribera et alii. Tropologice, in avibus, id est in scientia et contemplatione doctorum et sanctorum, abjicienda est vesica, id est tumor et fastus. Item plumae, id est levitas et curiosa superfluorum inquisitio; mensque defigenda est in pulverem et cinerem ex quo orti et in quem reversuri sumus. Ita Isychius et Radulphus. Aptius S. Cyrillus, lib. XVI De Adorat. fol. 324, et Ribera, per vesicam gutturis accipiunt ventris ingluviem; cibi enim voluptas non sentitur, nisi in ore et in hac vesica gutturis; cum ea transiit cibus, transiit et voluptas. Unde Philoxenus optabat sibi gruinum collum, ut diutius saperet cibos; nos diutius deciperet voluptas, inquit Giraldus. Phileze labat sibi collum et guttur gruis, ut longius et diutius sibi voluptatem sentiret. Haec ergo quasi collum immunda, et peccatorum stercora conservans, gruis, projicienda est sapientiae studiosis. Plumae molles significant vestes pretiosas et delicatas, quas abjicere debet qui holocaustum Dei fieri vult. Ita fecit S. Joannes Baptista, Matth. III, 4. AD ORIENTALEM PLAGAM, id est versus atrium, non autem versus tabernaculum sive Sanctum. Has enim sordes versus Sanctum projici, indecens plane fuisset; id ita esse patet ex eo quod altare erat ad Orientem tabernaculo sive Sancto: erat enim ante tabernaculum, sive inter tabernaculum et inter ingressum in atrium. Atrii autem introitus erat ad Orientem, uti Moses dixit Exodi cap. XXVII, vers. 43. Ut ergo hae sordes projicerentur versus introitum in atrium, non autem versus Sanctum, debebant projici versus Orientem.
1:17
Confringetque ascellas ejus. — Hebraice, et scindat, vel findat illam in alis suis, et non separabit, q. d. Alas ejus ita findat sive confringat, ut tamen eas non resecet, aut abrumpat. Ita Oleaster, Cajetanus et Vatablus. Cujus rei litteralis ratio est congrua compositio victimae; sic enim confringuntur et intorquentur ascellae nostrorum altilium, dum assantur vel lixantur. Tropologica causa est, ut significetur virtutem altae et sublimis scientiae et contemplationis, non omnino resecandam, findendam tamen eam, itaque retorquendam et reprimendam esse, ut altiora non praesumat, suae infirmitatis semper memor. Ita Radulphus: «Ascellas, inquit, frangere est acumen ingenii, non sibi tribuere, sed sub divino munere humiliter infirmitatem propriam cogitare.» HOLOCAUSTUM EST ET OBLATIO. — Hebraice, holocaustum est et ignitio, id est ignita oblatio, qua totum per ignem pure in honorem Dei consumitur, ideoque suavissimi odoris est, et summe Deo placens. Quare tam sacerdotes quam populus, mira religione et silentio hisce sacrificiis aderant, uti testatur Aristeas, lib. De LXXII Interpretibus. Sic apud Romanos Numa sanxit ut sacrificia praeco ingenti voce praecedens clamaret: «Hoc age,» animos scilicet sacrificio adhiberi jubens. Atque, ut scribit Cicero, lib. I De Divin., et Seneca, lib. De Vita Beata, clamando: «Favete linguis,» indicebatur silentium, ut rite perageretur sacrificium, nulla mala voce obstrepente. Quid nunc faciant nostri sacerdotes et Christiani? cum et Virgilius poeta indicat fida silentia sacris, et mysteria a μύων τὸ στόμα, id est ab occludendo ore, sint dicta. Audiant in ecclesia garruli, audiant immodesti S. Ambrosium, lib. III De Virgin.: «Estne quidquam, inquit, indignius, quam oracula divina circumstrepi, ne audiantur, ne credantur, ne revelentur? circumsonare Sacramenta confusis vocibus, ut impediatur oratio pro salute deprompta omnium, cum Gentiles idolis suis reverentiam tacendo referant? unde illud exemplum proditur: Alexandro Macedonum rege sacrificante, puerulum barbarum, qui ei lumina accenderet, excepisse ignem brachio, atque adusto corpore mansisse immobilem, nec dolorem prodidisse gemitu, nec tacito poenam indicasse fletu. Tanta in puero barbaro fuit disciplina reverentiae, ut naturam vinceret. Atque ille non deos, qui nulli erant, sed regem timebat.» Deinde aliud fidelium affert exemplum. «Frequens, inquit, sermo est, cum plurima ranarum murmura religiosae plebis auribus obstreperent, sacerdotem Dei praecepisse, ut conticerent, ac reverentiam sacrae deferrent orationi; tunc subito circumfusos strepitus quievisse. Silent igitur paludes, homines non silebunt?» Si coelum est templum, ut S. Chrysostomus ait, vide quid in coelo agant angeli. In ipso templo haec audis, si sacro auscultas: «Majestatem tuam laudant Angeli, adorant Dominationes, tremunt Potestates; coeli coelorumque Virtutes, ac beata Seraphim, socia exultatione concelebrant.» Id ipsum et tu in templo age, lauda, ora Deum, juxta illud Psal. XXVIII: «In templo ejus omnes dicent gloriam;» et Psal. LXIV: «Te decet hymnus Deus in Sion,» id est in templo, hebr. est, tibi silentium est laus, o Deus, in Sion. Silentium enim laus est quaedam, tum interna animi Deum venerantis, tum externa, quia alios excitat ad Dei laudem, dum in sacris vident tantam modestiam et religionem. S. Cyprianus, lib. De Orat. Domini: «Sacerdos, inquit, parat fratrum mentes, dicendo: Sursum corda. Et dum respondet plebs: Habemus ad Dominum, admoneatur se nihil aliud quam Deum cogitare debere.» B. Cassius Narniensis episcopus quotidie cum lacrymis Missam celebrans, a Deo per visionem cujusdam presbyteri audivit: «Age quod agis, operare quod operaris.» Dicat ergo sibi sacerdos: «Ad quod venisti, hoc age;» dicat idem populus assistens. Ob hanc sacrificiorum religionem et reverentiam, sacerdotes sacrificaturi ad ea se praeparare debebant: Primo, purificando se, et lavando se aqua cinerali vitulae rufae, de qua Numer. XIX, si essent immundi. Idem fecerunt Gentiles. Unde Aeneas sacrificare noluit: «Donec me flumine vivo abluero,» inquit ipse, Aeneid. II. Secundo, abstinendo a vino et omni potu qui inebriare potest, juxta legem Levit. X, 8. Sic apud Gentiles, initiandi sacris Isidis per decem dies carnibus et vino abstinebant. Tertio, abstinendo ab usu conjugii omnique libidine: «Plus placet Deo latratus canum, mugitus boum, grunnitus porcorum, cantus clericorum luxuriantium,» ait S. Augustinus. Sic Numa Pompilius, cum pro frugibus sacrificaret, esu carnium et venere abstinebat. Constat sacerdotes Matris deorum Samia testa sibi virilia amputasse, atque illos qui maxima sacra obibant, ut in casta religione manerent, et procul a contagio mulierum vitam agerent, herbis quibusdam se evirasse, ut toti deo rebusque divinis intenderent. Hinc illa sanctio: «Ad divos adeunto caste, pietatem adhibento, opes amovento; qui secus faxit, Deus vindex erit.» Hinc Agesilaus rex aiebat, «deos non minus religiosis operibus, quam castis sacrificiis delectari.» Hierophantae Atheniensium post sacerdotium, ut caste sancteque sacrum facerent, cicutae sorbitione se castrabant. Aegyptii sacerdotes negotiis omissis, mulieribus nunquam indulgebant, carnibus et vino abstinebant. Gymnosophistae ita erant continentes, ut pomis solum, oriza et farina alerentur. Quin etiam ab antiquis observatum invenimus, eum qui rem divinam facturus esset, ad suas levandas culpas, se imprimis reum dicere solitum, et noxae poenituisse, et admissa fassum, vultusque submisisse, et ad omnem modestiam finxisse. Quarto, nudis pedibus ad sacrificia accedebant, iisque aeque ac manibus lotis, ut dixi Exodi XXX, 49. Insuper pura et religiosa veste induebantur. Idem imitati sunt Gentiles. Audi Platonem: «In sacrificiis pulchra veste, aureisque coronis ornatus sacerdos rem divinam facit.» Eratque in pura veste et candida, plerumque in textili tela, nonnunquam in purpura et auro. Triumphales viri et qui magistratum gesserant, in triumphi ornatu, aut in praetexta, lotis manibus, et fronde coronati, sancti et venerabiles nudis pedibus adorabant et sacrificabant, teste Plutarcho. Addit Virgilius: «Fontemque ignemque ferebant velati lino, et verbena tempora vincti.» Sic et Aegyptii sacerdotes vocabantur erantque linigeri. Apud Graecos sacerdos sacrificaturus praefabatur: «Quis hic?» qui sacris intererant respondebant: Πολλοὶ κἀγαθοί, id est multi et boni. Unde Virgilius: «Procul hinc, procul este profani.» Porro inter sacrificandum Levitae canebant et ludebant organis, cymbalis, psalteriis, etc. Sic apud Gentiles tibicines et citharoedi sacrificiis praecinebant, mox sacerdos Romanus lanea infula velatus, et fronde coronatus, puraque veste indutus, aram manibus tenens, mane, versus ad Orientem, meditato carmine, priscisque verbis, numina precabatur, votaque effundebat, quam precem ter repetebat. Deinde se ad dexteram volvebat et circumvertebat, manumque ori admovebat, ac sedebat, velut diis ratas preces habentibus: tum setas inter cornua victimae excerpens in ignem mittebat; ac tandem obliquum cultrum ferreum a fronte ad caudam victimae ducebat, et se ad Orientem vertebat. Interim alii vasa cadenti hostiae supponebant, ut cruorem exciperent, quae σφάγεια dicebantur; alii victimam decoriabant: mox aruspex, flamen, aut sacerdos cultro ferreo viscera et exta rimabatur, et extispicium faciebat, id est per exta deos consulebat, et an perlitatum esset attente explorabat; et tunc exta reddi dicebantur, cum probata arae supponebantur. Prima enim sacrificii pars erat libare, secunda immolare, tertia reddere, quarta litare. Litare enim erat rite sacrificare et impetrare. Exta vero vocabant, quae in victimis interiora extant, ut cor, pulmo, lien, jecur. Extis porro inspectis, ex omni viscere et membro primitias partesque desectas farina farris involvebant, et in calathis sacrificanti offerebant; et tunc hostia perfecta dicebatur: has sacerdos aris imponens accensis, igne comburebat, addito thure, costo aliisque odoramentis. Ex reliquis autem hostiae partibus coenam apparabant, quibus vescebantur ii qui sacris interfuerant: licebat et ad domesticos portiunculam afferre, extraneos adhibere erat nefas: vescebantur vero stantes, cum panibus rotundis, in deorum honorem adhibitis. Inter vescendum canebant laudes et hymnos diis, quibus sacrificatum erat, quod apud Virgilium de Hercule diligenter observatum videmus. Re divina peracta, sacerdos proclamabat: Ilicet, q. d. Abire licet. Graecis vero et Aegyptiis, teste Apuleio, concinebatur, λαοῖς ἄφεσις, hoc est, populis missio. Sic Christiani, sacrificio peracto, audiunt: Ite, Missa est. Haec omnia fuse tradit Giraldus, Syntag. 17.
1:1
4 « Vocavit autem Moysen et locutus est ez Dominus de tabernaculo testimonii, dicens » : — probabilius de propitiatorio ( Bonfr.), id enim Ex. 25,99 Deus promiserat —
1:2
v. 2 « Loquere filiis Israel, et dices ad eos » : — Populum alloquitur, quod sacrificii victimas, tempora, causas etc. ab omnibus sciri oporteat; nec officit, aliqua huie sermoni - intermisceri , quae solos sacerdotes spectent — « Homo, qut obtulerit ex vobis hostiam Domino, de pecoribus , (1. e.] de bobus et ovibus » (YN, quae vox capras includit) « offerens victimas ». Recte Masor. Chald. LXX Syr. sententiae distinguunt prodosin et apodosin. Sed Masor. Chald. voces de pecoribus ad apodosin trahentes ea, quae immediate sequuntur, fere cum Vulg. («i. e. ») proappositione accipere debent. At sic sententia evadit minus vera, cum praeter pecora aves etiam sacrificio adhiberi queant. Ergo cum LXX Syr. construe : qu? obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, offerat hostiam suam de bobus et de ovibus (seu capris). Principium est generale, quod valet pro cuiusvis generis sacrifieclis: pecora, praeter boves et oves (caprasve), ad sacrificium admittuntur nulla. 120p (etiam 2,1; 3,1) sonat oblationem et generatim designat omnis generis sacrificia; unde v. 3 dicitur : « si holocaustum fuerit eius oblatio ». Sacrificii natura h.l, uti in toto V. T., nota praesupponitur (Dillm.), cum inde ab Abelis aevo, et. imprimis ante Moysen apud Hebraeos sacrificia haberentur. Sacrificium antiquitus vocabatur nn32 donum : Gen. 4,3-5; Num. 16,15; 1 Reg. 2,17; 26,19; attentis porro duobus supremis textibus, etiam 1 Reg. 2,29; 3,14 nna" n25 accipi potest tamquam £v 9i& 9votv sermone poetico usurpatum. Tamen iam Moysis tempore (cf. Lev. 2,1 et 3,1) nnua2 sacrifieiis potius ineruentis designandis adhibebatur, dum cruenta seribebantur 7135 (cf. Knabenbauer ad Mal. 1,10) et holocaustum moy.
1:3
v. 9 « St holocaustum fuerit eius oblatio |ac| de armento, masculum immaculatum » (cf. Ex. 12,5), «offeret ad ostiumtabernaculi testimonii ad placandwum sibi Dominum ». Hebr. : ad complacentiam sui coram Domino, quae expressio eodem sensu atque Ex. 28,38 explicanda est, non vero cum Ca. : quocumque tempore ei.placuerit. Conditio .« Si holocaustum fuerit eius oblatio » respondet alteri 3,1 conditioni « Si hostia pacificorum fuerit eius oblatio » (cf. 2,1). Cui apte, inserta copula ac, adnexuit Vulg. voces de armento, quae alteram conditionem exprimunt priori subordinatam, et coordinatam conditionibus v. 10. 14. Cum 2^p de se non significet sacrificare, et actio saerificalis v. 5 recenseatur, ergo illud offeret 1dem est atque adducet.
1:4
v. 4 « Ponetque manum super caput hostiae » (cf. Ex. 29,10. 15. 19), « et accceptabilis erit atque in expiationem eius proficiens ». Is moralis effectus impositarum manuum : quo ritu tradebatur hostia ab offerente, tradita autem fiebat acceptabilis pro ipso ad exyiationem ipsius.
1:5
v. 5 « Immolabitque vitulum. coram. Domino ». Hebr. filium armentt, ergo aut vitulum aut taurum (Calm.), sed utique animal masculum. jj Sensu obvio idem immolat, qui manum capiti imponebat; idemque v. 6 animal 1 excoriat (Cai., Calm.). Sacerdotum vero acta et verbis exprimuntur numero plurali, ! nus imponant. Neque officit, posteriori aevo 2 Par. 29,92. 24: 35 sacerdotes victimas mactasse : etenim , quod ibi de sacrificiis publicis traditur, non necessario idem de sacrificiis privatis affirmare oportet; potissimum vero potuit, quod etiam apud ehristianos factum est, lex ceremonialis decursu temporum fieri strictior. Proprium est ordinis sacerdotalis cuiusque, ut decursu temporum plura sibi reservet, quae laicis primitus licuissent. Oportet igitur interpretem valde caute uti testimoniis recentiorum V. T. librorum, et magis etiam Iosephi, in legibus Levitici explicandis. « Et offerent filii Aaron sacerdotes sanguinem eius, fundentes per altaris circuitum , quod est ante ostium tabernaculi ». Hiphil verbi 3*p eundem h. l. atque v. 3 sensum habeat oportet; ergo sanguis collectus (cf, 9 Par. 29,22; 30,16), utique « in vasis » (Ps. Ion.), non elevabatur (Ca?.), sed afferebaturad altare.
1:6
v. 6 « Detractaque pelle hostiae, artus in frusta concident ». lta Sam. LXX * sed veliqui verba. habent numero singulari, quam lectionem confirmat v. 7 subiectum numero plurali fii Aaron sacerdotis explicite scriptum. Ex 2 Par. 29,34 illud indubie colligitur, potuisse etiam non sacerdotes decoriandis victimis adhiberi.
1:7
v. 7 « Ef subiicient in altari ignem, strue lignorum [ante|. composita, ». Infeliciter Vw/g. vocem inseruit. Hebr. : Et ponent filii Aaron sacerdotis ignem super altare , et ordinabunt ligna super ignem. Ignis sc. sacer nunquam exstinguebatur, illi strues imponebatur et reliqua (Calm.).
1:8
v. 8 « Et memóra, quae sunt.caesa », — Hebr. : frusta (v. 6) — « desuper ordinantes , caput [videlicet] et [cuncta], quae adhaerent iecori », v..9 « intestinis et pedibus lotis aqua ». *12 8,90 discernitur et a capite et a frustis : ergo merito a Rabbinis vertitur adeps. Adeps utique prope iecur reperitur, sed non ibi solum : iecur in textu non est. Pro videlicet melius scribebatur etiam (Bonfr.). Frustis | universim expressis, recensentur ea, quorum subducendorum aliqua apparere potuit ratio : caput, quod Aegyptii a sacrificiis eximebant (Herod. V1. 39; Plutarch. Isid. 31); adeps, quae nullius frusti videbatur necessaria pars, eratque ad usus profanos maxime 1n votis; intestina et crura à genibus ad pedes, quae, cum sordidiora ceteris essent, poterant religione quadam ab altari excludi (Sy/v.). « Adolebitque ea sacerdos super altare in. holocaustum et suavem odorem Domino ». pn, « dietio à thure quidem deducta, sed translata ad significandum cremare Cord» (cf. v. 8), « et ponent super ligna, quibus subticiendus est ignis ». Hebr. uti v. 8 : quae sunt super ignem , qui est super altare. LXX ponent sacerdotes; Hebr. Syr. ponet sacerdos; Sam. Chald. ponet.
1:13
v. 13 « Intestina vero et pedes lavabunt aqua ». Hebr. Sam. Chald. Syr. lavabit. « Et oblata omnia adolebit sacerdos super. altare in. holocaustum et odorem suavissimum Domino ». Merito advertit Hesych., « eadem nunc paucis immutatis dici », quae v. 3-9 dicebantur de bobus. Omittitur illud de imponendis manibus (cf. LXX) et de excorianda vietima, quae tamen h. l. etiam esse supplenda prudenter monent interpretes. Novum est illud, faciendam esse immolationem ad latus altaris, quod respicit ad aquilonem. Sed e 4,24. 29. 33; 6,25 (18); 7,2 et imprimis e 14,13 efficitur, eodem loco immolandas fuisse omnes victimas pro peccato, ubi immolarentur holocausta. non utique solarum ovium et caprarum, sed cuiusvis generis. Ergo haec omnia immolabantur ad latus altaris septentrionale. De hostiis pacificis vide ad 3,2. Ratio porro, cur latus septentrionale assignetur, maxime obvia haec est, id fuisse commodius, et quidem ob causam ab Hesych. assignatam, sicut labrum aeneum, ita etiam holocaustorum altare non fuisse praecise e regione sanctuarii, eius accessum et aspectum obstruens, sed parum ad sinistram intuentis tabernaculum, i. e. austrum versus remotum. Ergo victimae e regione ipsius tabernaculi, coram Domino iugulabantur. :
1:14
v. 1 « Saautem de avibus holocausti oblatio fuerit Domino, de turturibus aut pullis columbae » offerat, non de alus avium speciebus. Sicut v. 5 filius bovis significat animal masculum, sed non necessario tenerae aetatis, ita h. 1. filius columbae non necessario designat animal tenerae aetatis (pullus), sed utique designat masculum. LXX vocem omittunt.
1:15
v. 15 « Offeret eam sacerdos ad. altare et, retorto [ad collum] capite textum. Vulg. reddit. Hebr. : et avellet caput eius , adolebitque in altari. Caput avulsum non abiicietur, sed cum reliquis (v. 13) incendetur. pon non est relorquere aut parlim avellere (Kn.), ut caput adhue cum collo co- haereat, sed « avellere a reliquo corpore » (Vat.). Ita LXX &zoxvloct, Ps. Ion.; itemque Syr. usus verbo i5, quod idem Deut. 23,25 (26) scribit pro hebraeo Tp. vellere : cf. Iob 30,4; Ez. 17,4. 22. Ex eo, quod Lev. 5,8 verbo pon addatur et nom separetur, inferre licet verbum de se non edicere partialem tantum avulsionem; secus enim illud additum abundaret. Solum, si plena h. l1. avulsio intelligatur, intelligitur sequens incisum adolebitque in altari, utique non ante reliqua v. 17. LXX expressere actum, qui combustionem praecedere debet : izidss. Syr. verbum adhibet anceps pp quod et imponere et sacrificare sonat. « Decurrere. faciet sanguinem, super crepidinem altaris ». vp. est murus, ergo paries (Chald.), non vero basis (LXX Vulg. Syr.). Cum sanguis aviculae non sufficeret, qui toti (v. 5) altari per circuitum affunderetur, satis erat, ut alicubi in altaris latere decurreret (Ca?.), atque ad eum finem ezprimebatur (Hebr.).
1:16
v. 16 « Vesiculam vero qutturis et plumas proüciet prope altare ad orientalem plagam , in loco, in quo cineres effundit solent ». : Duo versus habet &z«&£ Aeyópeva. NW Vulg. LXX Chald. intellexerunt vesicam gut- raeque exiguam habent vesicam, difficile avellendam; ea secus non adnumeratur animalis partibus minus puris, multoque minus fimum continet, si ita alteram vocem reddere placeat. Apud Chald. Deut. 32,33 N'm2 (Hebr. 1*2) designat fel; Syr. et Türcg. Hier. h. Lh niapmp stomachus, unde fortasse corruptione natum est Ps. Ion. map (?), eundemque sensum suggerunt Aq. 77v ottlfousxv et Symm. Theod. T?» v)0cav. Sane stomachus aut generatim intestina h.l. praetermitti in textu vix poterant. — n3 LXX Vulg. Symm. Theod. interpretabantur plumam, urgetque Dillm. debuisse victimae plumas ante sacrificium evelli; quodsi fiebat, potuit tamen h. I. silentio praeteriri, uti v. 11 excoriatio. Cibum vertere Chald. Syr., hucque fortasse revocandum est Ps. Ion. Nap5 i. e. id, quod oolligitur, ergo fimus; et Targ. Hier. NVUO3. — Verte igitur intestima cum fimo suo. Intestina vero haee non lavantur (cf. v. 9), sed, quod tam exigua sint, proiiciuntur. Hebr. : dilacerabit eam in alis suis (cf. Iud. 14,6); i. e. vel.quoad alas (Vulg.), ergo dilacerabit alas; vel eum alis, ergo non solas alas. Syr. durius vertit inter alas, ergo ipsis alis servatis intactis. Planior Vulgatae versio. « Sacerdos írangebat alas », inquit Tost., « convertens ad posteriora quasi ad torrendum pararet, et sic imponebat super ignem altaris ». Et Men. : « Id fiebat ad congruam victimae compositionem, sic enim. altilium alae componuntur, cum assanda sunt ». Sed, num componere est idem atque dilacerare? Suggerit Kn., ideo laceratas esse alas, ut aves etiam, sicut alia v. 6 animalia, in frusta quaedam discernerentur; tamen alas non esse penitus avulsas, quod nimis exiguae essent, quae seorsim Deo proponerentur, rito invocatur Gen. 15,10 demonstrans, usum avium non dividendarum esse Moyse longe antiquiorem. Arg. — Tres h. l. elasses recensentur : alia sacrificia constabant simila, i. e. tenuissima farina v. 1-3; alia opere pistorio ex eadem farina confecto v. 4-10; alia primitiis frugum v. 14-16. Unicuique classi, x", correspondentia clausulae cp. 14 wi noy : se. extremo v. 1 Sam. LXX, et v. 6. 15 textus omnes. Inseruntur porro v. 11-13 aliqua omnes puoi on ineruentorum classes spectantia. Extrema prima et secunda classe v. 2. 9, antequam v. 3. 10 quid de reliquo fa- Iahve oblatam; eui expressioni v. 16 substituitur altera brevior combustio Iahve. Quae eadem habetur in prohibitione v. 11, eiusque loco v. 12 alia brevior formula in odorem suavissimum. Tandem v. 3. 10 id, quod reliquum fuerit illorum sacrificiorum, tribuitur Aaroni et filiis tamquam sacrosanctum hn combustione Iahve. Quae expressiones tam solemnes, frequentiores etiam cap. 2 quam cap. 3, illud nobis menti, imo secundum, quem eis haec capita tribuunt, dignitatis locum obtinuisse. Verum quidem est sacrificia incruenta solummodo praescribi pro die unctionis sacerdotum 6,19 sqq. et pro sacrificiis zelotypiae Num. 5.15 sqq. Permittuntur pau- Pentecostes offerendi. Cf. Dillm. Tamen nostrum caput suggerit fuisse primitus tiosa minusque essent in votis, effectum esse videtur, ut multo rarius postmodum adhiberentur. N. Sacrificium similae Lev. 2,1-3. v.1« Anézma cum obtulerit oblationem sacrificii » ineruenti « Domino , simila erit eus oblatio ». Limitatur materia, uti cap. 1 holocausti materia ad aliqua restringebatur animalia (Ca?.). De n55 cf. mop audiebat (cf. Gen. 18,6; Num. 5,15; 3 Reg. 5,22, apud Hebr. 5,9). Non videtur n?» necessario conficiendum fuisse e tritico. « Fundetgue super eam oleum, et ponet thus » : haec est mincha (Sam. LXX). « Sieut nos in cibis nostris ea, quae delicatiora et sapidiora coctus cum oleo panibus simpliciter coctis sapidior est, ita et farina, quando oleo conspergitur, gratior est » (Tost.). Indidem autem patet, debuisse observari aliquam proportionis quantitatem oleum intev et Praefixa Pericopae Affixa Eloquium. divinum I., Lev, 1-8 —. Holocausta Lev. |- 2o b opistum v. dedo Nele.(5 v.o NY]nmm? ic Sacrificia pro delicto Lev. 74-40 — 5)v.1 nmnnws SEDEM affinem. ec eius, quae Num. 15 PS : etenim farina nimio Drs saturata non jam est sapida. v. 2 « Ac deferet ad filios - Aaron sacerdotes; quorum. wnus tollet. pugillum plenum. similae et
1:1
… Ex. 40, 34-36; Lev. 1, 1-80. Manca la numerazione dei versetti perché allora ignota. …
Il rito è accuratamente descritto in Lev. 1, 1-17 e Num. 15, 3-9. Le vittime maggiori venivano prima squarate, tagliate a pezzi e lavate; quindi poste a bruciare sull'altare «in olocausto, combustione di soave odore a Jahweh» (Lev. …
1:3
… Maschio e perfetto (tāmīm, v. 5; come per gli olocausti: Lev. 1, 3), si immolava dal padre di famiglia (più tardi dai leviti Esd. 6, 20; II Par. 30, 17; 35, 6) nell'atrio del santuario il 14 del 1° mese (nīsān) a sera, e il sangue ne era versato (dopo …
1:4
… ibid. 4, 4; 8, 14.18.22), o dai leviti (cf. Num. 8, 12), o dai seniori del popolo (cf. Lev. 4, 15), o da tutta l'assemblea presente (cf. II Par. 29, 23) o in genere da colui per cui iniziativa ed utilità determinati sacrifici venivano offerti (cf. Lev. 1, 4: olocausto; ibid. 3, 2.8.13: sacrificio pacifico; ibid. 4, 4. 24.29.33: sacrificio d'espiazione). c) Come rito di investitura o conferimento di potere: Num. 27, 18-20 ordinando …
1:9
Il rito è accuratamente descritto in Lev. 1, 1-17 e Num. 15, 3-9. Le vittime maggiori venivano prima squarate, tagliate a pezzi e lavate; quindi poste a bruciare sull'altare «in olocausto, combustione di soave odore a Jahweh» (Lev. 1, 9: espressione antropomorfica da in-
1:11
… anche per l'oblazione di altre vittime, in cui lo sgozzarle era atto non riservato ai sacerdoti, Ex. 29, 22). Ma l'atto propriamente sacrificale, cioè lo spargere il sangue della vittima intorno all'altare, era riservato ai sacerdoti (II Par. 29, 22; Lev. 1, 11; 3, 2-8). Ora per l'agnello pasquale nella celebrazione della P.
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.