Abram doubting and lamenting that he should haue no childe, God promiseth him much issue, 6. who beleuing is iustified, 9. offereth Sacrifice prescribed by God, 13. and is forwarned that his seede shal be in strange land 400. yeares. 14. shal be deliuered from seruitude 18. and possesse Chanaan.
1Now when these things were done, the word of the Lord came to Abram by a vision, saying: Fear not, Abram, I am thy protector, and thy reward exceeding great.Passate che furono queste cose, il Signore parlò in visione ad Abramo, dicendo: Non temere, o Abramo: io sono il tuo protettore, e tua ricompensa grande oltremodo.VVHEN these things therfore were done, the word of our Lord was made to Abram by a vision saying: Feare not Abram, I am thy protector, & thy reward exceding great.His itaque transactis, factus est sermo Domini ad Abram per visionem dicens: Noli timere, Abram: ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis. 2And Abram said: Lord God, what wilt thou give me? I shall go without children: and the son of the steward of my house is this Damascus Eliezer.E Abramo disse: Signore Dio, che mi darai tu? io me n'andrò senza figliuoli: e il figliuolo del mio maestro di casa, questo Eliezer di Damasco.And Abram said: Lord God, what wilt thou geue me? I shal goe without children: and the sonne of the stuard of my house is this Damascus Eliezer.Dixitque Abram: Domine Deus, quid dabis mihi ? ego vadam absque liberis, et filius procuratoris domus meæ iste Damascus Eliezer. 3And Abram added: But to me thou hast not given seed: and lo my servant born in my house, shall be my heir.E soggiunse Abramo: Ma a me tu non hai dato figliuolo: ed ecco che questo schiavo nato in mia casa sarà mio erede.And Abram added: But to me thou hast not geuen seede: and loe my seruant borne in my house, shal be myn heire.Addiditque Abram: Mihi autem non dedisti semen, et ecce vernaculus meus, hæres meus erit. 4And immediately the word of the Lord came to him, saying: He shall not be thy heir: but he that shall come out of thy bowels, him shalt thou have for thy heir.E tosto il Signore gli parlò, e disse: Questi non sarà tuo erede; ma quello che da' lombi tuoi uscirà, lui avrai tuo erede.And immediatly the word of our Lord came to him saying: He shal not be thy heyre: but he that shal come out of thy wombe, him shalt thou haue thin heire.Statimque sermo Domini factus est ad eum, dicens: Non erit hic hæres tuus, sed qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis hæredem. 5And he brought him forth abroad, and said to him: Look up to heaven and number the stars if thou canst. And he said to him: So shall thy seed be.E lo condusse fuora, e gli disse: Mira il cielo, e conta, se puoi, le stelle. E così (dissegli) sarà la tua discendenza.And he brought him forth abroad, and said to him: Looke vp to heauen, and number the starres, if thou canst. And he said to him: So shal thy seed be.Eduxitque eum foras, et ait illi: Suscipe cælum, et numera stellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum.
6Abram believed God, and it was reputed to him unto justice.Abramo credette a Dio, e fugli imputato a giustizia.Abram beleued God, and it was reputed to him vnto iustice.Credidit Abram Deo, et reputatum est illi ad justitiam. 7And he said to him: I am the Lord who brought thee out from Ur of the Chaldees, to give thee this land, and that thou mightest possess it.E il Signore gli disse: Io sono il Signore che ti trassi da Ur de' Chaldei, per dare a te questo paese, e perché tu lo possegga.And he said to him: I am the Lord that brought thee out from Vr of the Chaldees for to giue thee this land, and that thou mightest possesse it.Dixitque ad eum: Ego Dominus qui eduxi te de Ur Chaldæorum ut darem tibi terram istam, et possideres eam. 8But he said: Lord God, whereby may I know that I shall possess it?Ma quegli disse: Signore Dio, donde posso io conoscere, ch'io sia per possederlo?But he said: Lord God, how may I know that I shal possesse it?At ille ait: Domine Deus, unde scire possum quod possessurus sim eam ? 9And the Lord answered, and said: Take me a cow of three years old, and a she-goat of three years, and a ram of three years, a turtle also, and a pigeon.E il Signore rispose: Prendimi una vacca di tre anni, e una capra di tre anni, e un ariete di tre anni, e una tortora, e una colomba.And our Lord answered, and said: Take me a cowe of three yeares old, and a shee goat of three yeares, and a ramme of three yeares, a turtle also, and a pigeon.Et respondens Dominus: Sume, inquit, mihi vaccam trienem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. 10And he took all these, and divided them in the midst, and laid the two pieces of each one against the other: but the birds he divided not.Ed egli prese tutte queste cose, le divise per mezzo, e le parti pose l'una dirimpetto all'altra; ma non divise i volatili.Who taking al these, diuided them by the mydes, and laid ech two peeces arowe one against the other: but the birdes he diuided not.Qui tollens universa hæc, divisit ea per medium, et utrasque partes contra se altrinsecus posuit; aves autem non divisit. 11And the fowls came down upon the carcasses, and Abram drove them away.E calavano uccelli sopra le bestie morte, e Abramo li cacciava.And the foules lighted vpon the carcasses, and Abram droue them away.Descenderuntque volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. 12And when the sun was setting, a deep sleep fell upon Abram, and a great and darksome horror seized upon him.E sul tramontare del sole, Abramo fu preso da profondo sonno, e lo invase un orror grande, e oscurità.And when the sunne was setting, a deepe sleepe fel vpon Abram, and a great and darkesome horrour inuaded him.Cumque sol occumberet, sopor irruit super Abram, et horror magnus et tenebrosus invasit eum.
13And it was said unto him: Know thou beforehand that thy seed shall be a stranger in a land not their own, and they shall bring them under bondage, and afflict them four hundred years.E fugli detto: Tu dèi fin d'adesso sapere, che la tua stirpe sarà pellegrina in una terra non sua, e li porranno in ischiavitù, e gli strazieranno per quattrocent'anni.And it was said vnto him: Know and foreknow know that a pilgrime shal thy seede be in a land not their owne (and they shal bring them vnder bondage, and afflict them) foure hundred yeares.Dictumque est ad eum: Scito prænoscens quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua, et subjicient eos servituti, et affligent quadringentis annis. 14But I will judge the nation which they shall serve, and after this they shall come out with great substance.Ma io farò giudizio della nazione, di cui saranno stati servi: e dipoi se ne partiranno con grandi ricchezze.But the nation, whom they shal serue, I wil iudge: and after this they shal goe forth with great substance.Verumtamen gentem, cui servituri sunt, ego judicabo: et post hæc egredientur cum magna substantia. 15And thou shalt go to thy fathers in peace, and be buried in a good old age.Ma tu andrai a trovare i padri tuoi, sepolto in pace in prospera vecchiezza.And thou shalt goe to thy fathers in peace, buried in a good old age.Tu autem ibis ad patres tuos in pace, sepultus in senectute bona. 16But in the fourth generation they shall return hither: for as yet the iniquities of the Amorrhites are not at the full until this present time.E alla quarta generazione (i tuoi) torneranno qua: imperocché fino al tempo presente non sono ancora compiute le iniquità degli Amorrhei.But in the fourth generation they shal returne hither: for as yet the iniquities of the Amorrheanes are not at the ful vntil this present time.Generatione autem quarta revertentur huc: necdum enim completæ sunt iniquitates Amorrhæorum usque ad præsens tempus. 17And when the sun was set, there arose a dark mist, and there appeared a smoking furnace, and a lamp of fire passing between those divisions.Tramontato poi che fu il sole, si fece una caligine tenebrosa, e apparve una fornace fumante, e una lampana ardente, che passava per mezzo agli animali divisi.Therfore when the sunne was set, there arose a darke mist, and there appeared a fornace smoking, and a flake of fire passing betwene those diuisions.Cum ergo occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit clibanus fumans, et lampas ignis transiens inter divisiones illas. 18That day God made a covenant with Abram, saying: To thy seed will I give this land, from the river to Egypt even to the great river Euphrates.In quel giorno il Signore fermò l'alleanza con Abramo, dicendo: Al tuo seme darò io questa terra dal fiume d'Egitto sino al gran fiume Eufrate.That day God made a couenant with Abram, saying: To thy seede wil I geue this land from the riuer of Aegypt euen to the great riuer Euphrates,In illo die pepigit Dominus fœdus cum Abram, dicens: Semini tuo dabo terram hanc a fluvio Ægypti usque ad fluvium magnum Euphraten,
19The Cineans, and Cenezites, the Cedmonites,I Cinei, e i Cenezei, e i Cedmonei,the Cineans, & Cenezites, the Cedmonites,Cinæos, et Cenezæos, Cedmonæos, 20And the Hethites, and the Pherezites, the Raphaim also,E gli Hethei, e i Pherezei, e anche i Raphaimi,and the Hethits, and the Pherezits, the Raphaims also,et Hethæos, et Pherezæos, Raphaim quoque, 21And the Amorrhites, and the Chanaanites, and the Gergesites, and the Jebusites.E gli Amorrhei, e i Chananei e i Gergesei, e i Jebusei.and the Amorreans & the Cananites, and the Gargasites, and the Iebusites.et Amorrhæos, et Chananæos, et Gergesæos, et Jebusæos.
15:1
Year of the World 2092, Year before Christ 1912.
Fear not. He might naturally be under some apprehensions, lest the four kings should attempt to be revenged upon him.
Haydock
Reward, since thou hast so generously despised earthly riches. (Haydock)
Abram was not asleep, but saw a vision of exterior objects, ver. 5.
15:2
I shall go. To what purpose should I heap up riches, since I have no son to inherit them? Abram knew that God had promised him a numerous posterity; but he was not apprized how this was to be verified, and whether he was to adopt some other for his son and heir. Therefore, he asks modestly, how he ought to understand the promise.
Calmet
And the son, etc. Hebrew is differently rendered, "and the steward of my house, this Eliezer of Damascus." We know not whether Eliezer or Damascus be the proper name. The Septuagint have "the son of Mesech, my handmaid, this Eliezer of Damascus." Most people suppose, that Damascus was the son of Eliezer, the steward. The sentence is left unfinished, and must be supplied from the following verse, shall be my heir. The son of the steward, filius procurationis, may mean the steward himself, as the son of perdition denotes the person lost. (Calmet)
15:6
Haydock
Reputed by God, who cannot judge wrong; so that Abram increased in justice by this act of faith, believing that his wife, now advanced in years, would have a child; from whom others should spring, more numerous than the stars of heaven. (Haydock)
Worthington
This faith was accompanied and followed by many other acts of virtue, St. James 2:22. (Worthington)
15:8
Haydock
Whereby, etc. Thus the blessed Virgin Mary asked, how shall this be done? Luke 1:34, without the smallest degree of unbelief. Abram wished to know, by what signs he should be declared the lawful owner of the land. (Haydock)
15:9
Three years, when these animals have obtained a perfect age.
15:12
Haydock
A deep sleep, or ecstasy, like that of Adam, Genesis 2:21, wherein God revealed to him the oppression of his posterity in Egypt, which filled him with such horror (Menochius) as we experience when something frightful comes upon us suddenly in the dark. This darkness represented the dismal situation of Joseph, confined in a dungeon; and of the Hebrews condemned to hard labour, in making bricks, and obliged to hide their male children, for fear of their being discovered, and slain. Before these unhappy days commenced, the posterity of Abram were exposed to great oppression among the Chanaanites, nor could they in any sense be said to possess the land of promise, for above 400 years after this prophetic sleep. (Haydock)
15:13
Strangers, and under bondage, etc. This prediction may be dated from the persecution of Isaac by Ismael, in the year of the world 2112, till the Jews left Egypt, 2513. In Exodus xii., and St. Paul, 430 years are mentioned; but they probably began when Abram went first into Egypt, 2084. Nicholas Abram and Tournemine say, the Hebrews remained in Egypt full 430 years, from the captivity of Joseph; and reject the addition of the Septuagint which adds, "they and their fathers dwelt in Egypt, and in Chanaan." On these points, we may expect to find chronologists at variance.
15:14
Haydock
Judge and punish the Egyptians, overwhelming them in the Red sea, etc. (Haydock)
15:16
Menochius
Fourth, etc. after the 400 years are finished; during which period of time, God was pleased to bear with those wicked nations; whose iniquity chiefly consisted in idolatry, oppression of the poor and strangers, forbidden marriages of kindred, and abominable lusts. (Leviticus 18.; Deuteronomy 6. and xii.) (Menochius)
15:17
A lamp, or symbol of the Divinity, passing, as Abram also did, between the divided beasts, to ratify the covenant. See Jeremias 34:18.
15:18
Of Egypt, a branch of the Nile, not far from Pelusium. This was to be the southern limit, and the Euphrates the northern; the two other boundaries are given, Numbers 34.
Menochius
Perhaps Solomon's empire extended so far. At least, the Jews would have enjoyed these territories, if they had been faithful. (Menochius)
15:19
Cineans, in Arabia, of which nation was Jethro. They were permitted to dwell in the tribe of Juda, and served the Hebrews.
Cenezites, who probably inhabited the mountains of Juda.
Calmet
Cedmonites, or eastern people, as their name shews. Cadmus was of this nation, of the race of the Heveans, dwelling in the environs of mount Hermon, whence his wife was called Hermione. He was, perhaps, one of those who fled at the approach of Josue; and was said to have sowed dragons' teeth, to people his city of Thebes in Beotia, from an allusion to the name of the Hevites, which signifies serpents. (Calmet)
Menochius
The eleven nations here mentioned were not all subdued; on account of the sins of the Hebrews. (Menochius)
15:6
6. Beleued God] S. Hilarie (li. 9. de Trin) and S. Ambrose (li. 1. de Abraham. c. 3) by this exāmple teach vs, what maner of faith is reputed to iustice. to wit, such a faith as without tergiuersation, or requiring of proofe or reason, doth simply beleue that which God once saith, because he is omnipotent, how farsoeuer the thing that is said surmounteth our vnderstanding. For so heroical was the act of Abrahams faith, promptly beleuing Gods word in a matter most hard to his former conceipt, that for the same he receiued singular prayse; and for the like afterwards was called The father of mamenation. (c. 17. v. 5) and by Not workes before faith but ioyned with faith are meritorious. S. Paul. The father of al that beleue (Ro. 4. v. 11) where the Apostle teacheth that Abraham had no iustice, nor estimation of iustice before God, vntil he beleued in Christ (v. 18. 19, 20) because al workes before that faith are insufficient. Neyther was this a sole faith but had other necessarie vertues of hope, and charitie, humilite, reuerence, obedience, & the like ioyned with it. wherfore S. Iames testifieth that Abraham was iustified by workes (that is by Onlie faith doth not iustifie. workes folowing faith not going before faith. For Faith (saith he) if it haue not workes, is dead in it self. (c. 2. v. 17) And by workes Abrahams faith was consummat. v 22. And concludeth thus: Do yee see, that by workes a man is iustified and not by faith only. v. 24.
Concordanza Ro. 4. Gal. 3. Iac. 2.
15:9
These three kindes of beastes and two of birdes signifie that the Israelites should be three generations in a strange land, the fourth in the desert, the fifth in possession of Chanaan, Theod. q. 65. in Gen.
15:13
Concordanza Act. 17.
Abraham and his seed werein strange land 400 and odde yeares, but in seruitude and affliction about 140.
15:14
Concordanza Exo. 12.
15:16
God deferreth to punish, either that the wicked may amend, or the good be exercised by them. S Aug. Psal. 54. or because the iniquity is not come to that great measure which his wisdome for•eeth, and wil punish in the end, to his owne more glorie, and more good of others. S. Greg. ho. 11. in 3. Ezech. To beleue Gods word without staggering is an act of iustice.
15:1
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.29
… or wherefore should He fear death, who was Himself Life, and was rescuing others from death? or how, whereas He said, ‘Fear not him that kills the body ,’ should He Himself fear? And how should He who said to Abraham, ‘Fear not, for I am with thee,’ and encouraged Moses against Pharaoh, and said to the son of Nun, ‘Be strong, and of a good courage
15:3
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.32
… for we certainly are not his descendants in the flesh; but we are his seed in following his faith, by believing in Christ, whose flesh did spring from the flesh of Abraham. Then Abraham was told by the Lord "This shall not be thine heir; but he that cometh out of thine own bowels shall be thine heir."
15:4
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.24
… And after the victory was gained he refused his share of the spoil, which he himself had really won. Also, when a son was promised him, though he thought of the lost vigour of his body, now as good as dead, and the barrenness of his wife, and his own great age, he believed God, though it was against the law of nature.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.26
After these things Ishmael was born of Hagar; and Abraham might think that in him was fulfilled what God had promised him, saying, when he wished to adopt his home-born servant, “This shall not be thine heir; but he that shall come forth of thee, he shall be thine heir.”
15:5
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 10
… so shall thy seed be. And Abram believed God, and it was counted to him for righteousness.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 3.9.1
… —it is incumbent on us to follow, if we are their disciples indeed, their testimonies to this effect. For Matthew the apostle— knowing, as one and the same God, Him who had given promise to Abraham, that He would make his seed as the stars of heaven,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.7.2
… who also in the last times was made visible and passible, and spake with the human race, that He might from the stones raise up children unto Abraham, and fulfil the promise which God had given him, and that He might make his seed as the stars of heaven,
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.10
… and He said unto him, So shall thy seed be;”
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 1.5
… For if the knowledge of many other things that are incomparably inferior to this, are hidden from human comprehension, such as in the apostle Paul, “Eye hath not seen, nor ear heard, neither have entered into the heart of man, the things which God hath prepared for them that love Him.” As also God said to Abraham, that “he could not number the stars;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.95
… let us go forth in purpose as they in exile; but they esteemed that not to be exile which the fear of God caused, necessity did not enforce. They changed their land for another soil, let us change earth for heaven; they changed in earthly habitation, let us change in spirit. To them Wisdom showed the heaven illuminated with stars,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 23
… “As the stars,” He says. How then is it that He often numbers them, although He said, “As the stars of the heaven shall not be numbered, so neither shall your seed”? (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 38.22
… shall He find faith on the earth?” and by this denomination are signified all those who by transgression of the law imitate him to whom it was said,” Earth thou art, and unto earth shalt thou return;” yet because of the abundance of the good also, and because of him to whom it was said, “Thy seed shall be as the stars of heaven, and as the sand of the sea;”
15:6
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 13
… If then, still further, the same thing was intimated through Abraham, we reach the perfection of our knowledge. What, then, says He to Abraham? “Because thou hast believed, it is imputed to thee for righteousness: behold, I have made thee the father of those nations who believe in the Lord while in [a state of] uncircumcision.”
san Giustino † 165 d.C. Dialogue with Trypho 92
… For Abraham was declared by God to be righteous, not on account of circumcision, but on account of faith. For before he was circumcised the following statement was made regarding him: ‘Abraham believed God, and it was accounted unto him for righteousness.’
Tertulliano † 220 d.C. On Patience 6
Accordingly it is patience which is both subsequent and antecedent to faith. In short, Abraham believed God, and was accredited by Him with righteousness;
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 1.6
… “For if ye believe not that I am He, ye shall die in your sins.” Moreover, that righteousness should subsist by faith, and that in it was life, was predicted in Habakkuk: “Now the just shall live by faith of me.” Hence Abraham, the father of the nations, believed; in Genesis: “Abraham believed in God, and it was counted unto him for righteousness.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.43
In Genesis: “And Abraham believed God, and it was counted unto him for righteousness.”
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 1.4.11
11. If it is said that Abraham, a long time afterward, was given the command of circumcision, we reply that nevertheless before this it was declared that he had received the testimony of righteousness through faith; as the divine word says, “Abraham believed in God, and it was counted unto him for righteousness.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 9.64
… God knows now, but that now I know is a profession of previous ignorance: yet it is not true, that until now God did not know the faith of Abraham, for it is written, Abraham believed in God, and it was counted to him for righteousness
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: The Pearl. Seven Hymns on the Faith 7.1
The sound form of our faith is from Abraham, and our repentance is from Nineveh and the house of Rahab, and ours are the expectations of the Prophets,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… For leaving behind him the curiosity that arises from knowledge, Abraham, says the Apostle, “believed God, and it was counted unto him for righteousness
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.25
117. Prudence held the first place in holy Abraham. For of him the Scriptures say: “Abraham believed God, and that was counted to him for righteousness;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.89
89. The reason, unless I am mistaken, is complete and just, but I do not require a reason from Christ. If I am convinced by reason I reject faith. Abraham believed God,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.96
… It was not learning but grace which spoke in him, and he believed better what he had not learnt than we who have learnt. No one had falsified the representation of the truth, and so he sees Three, but worships the Unity. He brings forth three measures of fine meal, and slays one victim,
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.97
97. He believed that he when old could beget a son,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.12
… for this is implanted in the nature of our flesh, but where flesh is not, how can you expect to find the infirmity of flesh? No man calls in question one who is better than he is: to believe is enjoined upon you, without permission to question. For it is written, “Abraham believed God, and it was accounted to him for righteousness.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 3
… and as I said, from these things even man would have learned the Patriarch’s fear of God, much more than God Who waiteth not for the acts to know the end. And how too justified he him, if He knew not? For it is written, “Abraham believed, and it was counted unto him for righteousness.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 34
… for this is sufficient for us. For Abraham also, when he had stretched forth his affections towards God and set before Him his fixed resolution, what else had he need of? Nothing: but “he believed God, and it was counted unto him for righteousness.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 46
… by this grace of promise the wild olive might be grafted into the good olive, and believing Gentiles might be made children of Abraham, “in Abraham’s seed, which is Christ,” by following the faith of him who, without receiving the law written on tables, and not yet possessing even circumcision, “believed God, and it was counted to him for righteousness.”
15:7
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.24
In the same vision, God in speaking to him also says, “I am God that brought thee out of the region of the Chaldees, to give thee this land to inherit it.”
15:8
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.18
… but God only said, ‘Let it become,’ and he adds, ‘And it became;’ for what He thought good and counselled, that forthwith the Word began to do and to finish. For when God commands others, whether the Angels, or converses with Moses, or commands Abraham, then the hearer answers; and the one says, ‘Whereby shall I know
15:9
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 5.2
… Now, he who watches over and restrains himself in part, and in part is distracted and wandering, is not wholly given up to God. Hence it is necessary that the perfect man offer up all, both the things of the soul and those of the flesh, so that he may be complete and not lacking. Therefore also God commands Abraham,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 16.24
… In that day the Lord made a covenant with Abram, saying, Unto thy seed will I give this land, from the river of Egypt unto the great river Euphrates: the Kenites, and the Kenizzites, and the Kadmonites, and the Hittites, and the Perizzites, and the Rephaims, and the Amorites, and the Canaanites, and the Hivites, and the Girgashites, and the Jebusites.”
15:10
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 1.17
… For hereunto belongs what is said in the sacrifice of Abraham: "But the birds divided he not."
15:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
… xxx. 12 , LXX.): that is, I may not alter, may not be changed. For as a man who is hushed to slumber in a state of pious fear would not easily be made to change his side; so too he that is slumbering in wickedness would not change with facility. For to be hushed
15:13
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 5.32
… Thus did he await patiently the promise of God, and was unwilling to appear to receive from men, what God had promised to give him, when He said again to him as follows: “I will give this land to thy seed, from the river of Egypt even unto the great river Euphrates.”
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 2
… For thus, after the above-mentioned patriarchs, was the Law given to Moses, at that (well-known) time after their exode from Egypt, after the interval and spaces of four hundred years. In fact, it was after Abraham’s “four hundred and thirty years”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 16
… So also now, though He has promised a Kingdom, yet He suffers us to be exercised in temptations. If here the freedom was not to be till after four hundred years, what wonder, with regard to the Kingdom? Yet he performed it, and lapse of time availed not to falsify His word. Moreover, it was no ordinary bondage they underwent.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 1.32
32. Now, in the generations which Matthew enumerates, the predominant number is forty. For it is a custom of the Holy Scriptures, not to reckon what is over and above certain round numbers. For thus it is said to be four hundred years, after which the people of Israel went out of Egypt, whereas it is four hundred and thirty.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 6.23
… As in this case where God declares that Israel shall serve the Egyptians for four hundred years, and says to Abraham: “Know thou that thy seed shall be a stranger in a land not theirs, and they shall bring them under bondage and afflict them four hundred years.”
Pseudo-Clement The Clementine Homilies 3.43
… But the nation to which they shall be in bondage will I judge, and after that they shall come out hither with much property; but thou shalt depart to thy fathers with peace, being nourished in a good old age; and in the fourth generation they shall return hither, for the sins of the Amorites are hitherto not filled up.’
15:15
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.17
… And consider whether it is not according to sound reason that there are also many fathers and many mothers corresponding to the fathers of Abraham to whom the patriarch went away,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 28
And from many other things too one might perceive, that it is not possible for a disembodied soul to remain here. For both Stephen saith, “Receive my spirit;” and Paul, “To depart and to be with Christ is far better;” and of the patriarch too the Scripture saith, that “he was gathered unto his fathers, being cherished in a good old age.”
15:16
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.68
… that is, the word of faith which we preach: because if thou shalt confess with thy mouth Jesus as Lord, and shalt believe in thy heart, that God hath raised Him up from the dead, thou shalt be saved . Faith perfects the righteous man: as it is written, Abraham believed God and it was reckoned unto him for righteousness
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 16.5
… How is it that some receive at the Lord’s hand double for their sins, and the measure of their wickedness is doubly filled up, as in the correction of Israel, while the sins of others are done away by a sevenfold recompense into their bosom? What is the measure of the Amorites that is not yet full?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 4
Ver. 22 . “For it is written, ( Gen. xv. 16 .) that Abraham had two sons, one by the hand-maid and the other by the freewoman.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 35.3
3. How is Gen. xv. 16 , “in the fourth generation they shall come hither again,” to be reconciled with Ex. xiii. 18 , LXX, “in the fifth generation the children of Israel went up out of the land of Egypt”?
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 36
Exodus xiii. 18 , he proposes to reconcile with
15:17
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 10.8
… For who can but marvel that Abraham’s barren wife should have given birth to a son at an age when not even a prolific woman could bear children; or, again, that when Abraham sacrificed, a flame from heaven should have run between the divided parts;
15:18
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 5.22
When the Lord was speaking with Abraham about the future (a point which you did not ask about) we find that He did not enumerate seven nations, but ten, whose land He promised to give to his seed.
15:19
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.18.3
… In a word, whatever they find in the Scriptures capable of being referred to the number eight , they declare to fulfil the mystery of the Ogdoad. With respect, again, to the Decad, they maintain that it is indicated by those ten nations which God promised to Abraham for a possession.
15:15
His itaque transactis, q. d. Confecto in Sodomis bello et victoria, gratiisque Deo actis per Melchisedech; cum Abram metueret ne Babylonii bellum restaurarent, aut ne Chananaei invidia aut spe praedae illecti, in eum quasi spoliis onustum irruerent: Deus volens remunerari ejus pietatem, fortitudinem et virtutem, apparuit Abramo, eumque roboravit, dictitans, nihil ipsi ab Assyriis aut Chananaeis esse metuendum: ipsum enim sibi cordi esse et curae, se ejus tutorem, protectorem et remuneratorem fore. Per visionem, non in somno, sed in visione qua Abram vigil vidit angelum, Deum repraesentantem, in corpore assumpto: vel oculis corporeis, vel potius oculis mentis, cum eoque foedus iniit. Ita Tostatus, Pererius, Oleaster. Ego protector tuus. Hebraice אנכי מגן לך anochi magen lach, ego sum clypeus tuus, ego sum scutum tuum, ego instar scuti te protegam, omniaque hostium tela excipiam. Unde Septuaginta vertunt, ego hyperaspistes tuus, qui scilicet te praecedo, et scuto meo protego, uti capitanei in acie suum habent hyperaspistem praeambulum. Vide hic quomodo Deus justos et amicos suos soletur et protegat. Sic protexit Davidem, Psalm. v, 13: 'Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos.' Et Psal. cxvii, 6: 'Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo.' Notum est apud Alciatum emblema militis, qui scutum, quo omnium hostium tela exceperat, cymbam fecit, qua fluvium pedibus impermeabilem trajecit, indeque clypeum osculatus: 'Hic, inquit, verus et solus amicus mihi fuit, cum premererque solo, cum premererque salo.' Tale scutum ubique et in omnibus Abrahae aliisque Sanctis fuit et est Deus. Et merces tua magna nimis, q. d. Quia tam pie, sancte et fortiter egisti, o Abram; et quia respuisti mercedem vilem regis Sodomae, cap. xiv, vers. 22, hac de causa ego tuae fidei, patientiae, fortitudini, charitati, obedientiae mercedem rependam magnam nimis, quae tuos labores longe exsuperet. Ita SS. Chrysostomus, Ambrosius, Cajetanus. Nota hic mercedis nomen, contra haereticos: ubi enim est merces, ibi est meritum bonorum operum, quod hanc mercedem meretur. Merces haec primo, est temporaria, puta multitudo et amplitudo familiae et posteritatis, ut patet vers. 5. Secundo, est spiritualis et aeterna, q. d. Ego ipse qui sum Deus bonorum omnium oceanus, ero merces, praemium et beatitudo tua objectiva, o Abram. Idem canit David Psal. xv: 'Dominus pars haereditatis meae et calicis mei, tu es qui restitues haereditatem meam mihi. Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi.' Et Psal. lxxii: 'Quid mihi est in coelo, et a te quid volui super terram?' et S. Thomas Aquinas cum Neapoli orans audiret a Christo crucifixo: 'Bene scripsisti de me, Thoma, quae ergo erit merces tua?' respondit: 'Non alia quam tu, Domine,' tu enim es spes mea, merces mea, amor meus et omnia. Mentiuntur ergo impii, qui dicunt Malach. iii, 14: 'Vanus est qui servit Deo.' Addunt tertio nonnulli, per ego protector tuus, promitti Abrahae donum perseverantiae: per et merces tua, significari et revelari Abrahae aeternam ejus electionem, eamque efficacem ad gloriam. Sed hoc uti mysticum, ita incertum est.
Quid dabis mihi, q. d. Credo, Domine, te multa bona et opes mihi largiturum, sed cui illa servient? ego enim illiberis sum, filio et haerede careo. Sciebat Abram Deum sibi promisisse filium cap. xii, vers. 7, nec de Dei fide dubitat; sed in re tanta tamque cupita, metuit ne sua culpa Dei promissionem averterit, vel everterit. Cupido enim et amor omnia tuta timet; nec quiescit donec potiatur amato, reque ita cupita. Filius procuratoris. Hebraice est ben mesec, quod primo, Gennadius et Diodorus exponunt filius Mesec, quae est ancilla mea oriunda Damasco. Secundo, Vatablus vertit, filius relictionis domus meae, id est, is cui curam omnem rei familiaris meae reliqui et commisi, puta dispensator et procurator meus. Tertio et proprie, Oleaster et Forsterus vertunt, filius excursionis vel discursionis domus meae, id est, qui discursat per domum meam, uti solet oeconomus, in rebus dispensandis et administrandis. Mesec enim deducitur a radice שוק scuc, vel שכך scacac, id est discurrere, quod proprium est procuratorum. Unde Chaldaeus et Theodotion vertunt, filius oeconomiae vel procurationis meae. Jam per hebraismum ponitur abstractum pro concreto, puta excursio pro excursore, procuratio pro procuratore: intelligitur enim nomen איש is, id est vir, q. d. is mesec, id est vir procurationis, cui scilicet credita est procuratio. Sic vulgo vocamus justitiam ipsum judicem, qui praeest justitiae. Unde Aquila vertit, filius potum dantis domui meae, id est, ut S. Hieronymus in Quaest. Hebr. vertit, filius procuratoris domus meae: procurator enim cibum et potum procurat et praebet familiae. Iste Damascus Eliezer, supple, meus haeres erit, quia careo filio. Jam Gennadius et Diodorus putant Eliezer vocari Damascum, id est Damascenum, quia natus erat ex matre Damascena. Secundo, Tostatus, Delrio et Honcala putant huic servo proprium nomen fuisse Damascus, qui fuerit filius Eliezeri, q. d. Damascus Eliezeri, scilicet filius. Tertio et genuine, ut videtur, Damascus hebraice דמשק Dammesec, descendit a mesec, quod praecessit; ut praefixa littera dalet sit articulus, quem Syri usurpant pro he demonstrativo Hebraeorum. 'Damascus' ergo, vel Dammesec, idem est quod iste mesec, puta iste procurator, quod vulgo dicunt Flandri den Procureur. Itaque ex officio quasi perpetuo et haereditario procurationis, hic servus vocatus Damascus, cum ejus proprium nomen esset Eliezer. Ab hoc Damasco conditam esse urbem Damascum tradit S. Hieronymus, Tostatus et alii. Quare ingeniosius quam verius censent alii, Damascum dici a דם dam et שק sac, quasi dicas, saccus sanguinis, puta rubri vini. Unde et Graeci eam Damascum, quasi haima, sanguinis, id est vini, et saccus, saccum dictam voluerunt: et quia magna ibidem fuit vini fertilitas et copia, hinc Bacchum istic in sacco habitasse finxerunt. Sed hoc Gentilium fuit commentum, qui hunc Damascum Abrahae oeconomum ignorarunt; ideoque ex etymologia Damasci, ejus nomenclaturam indagarunt.
Vernaculus meus, verna meus, id est servus meus domi meae natus, ut habent Hebraea.
Statimque. Vide quam cito angustiis et scrupulis suorum occurrat Deus. De utero. De ventre. Est hebraismus.
Numera stellas. Erat ergo tunc nox, non illunis, sed innubis, serena et stellata. Hinc patet stellas, etiam visibiles, esse nobis innumerabiles. Nam, ut ait S. Augustinus, quanto quisque stellas acutius intuetur, tanto plures in coelo videt. Ita ipse, lib. XVI De Civit. XXIII, S. Basilius, Eusebius, Aristoteles, Plato, et Seneca apud Pererium. Dioptra vero longe plures stellas ostendit, quae solis oculis cerni nequeunt. Cum ergo nonnulli ex Ptolemaeo et Astrologis tantum numerent stellas 1022, tantum visu insignes, illustres et magis notabiles numerant. Nota: Jubet Deus Abram numerare stellas, tum quia erat astronomus, tum quia eas saepe suspicere, et ad coelum suspirare et anhelare solebat, uti et faciebat S. P. N. Ignatius. Hinc Orpheus apud Clementem, lib. V Stromat., Abrahamum vocat Astrologum, dum canit: 'Unus praeterquam, cui derivatur origo Chaldaeum ex genere; is noscebat sidera coeli, Elorumque vias, et qua moveatur in orbem Sphaera.' Sic erit semen tuum, q. d. Instar stellarum erit, o Abram, posteritas tua, tum ad litteram, tam carnalis Judaeorum, quam proprie hic efflagitas; tum allegorice, spiritualis credentium et Christianorum: hi enim sunt filii Abrahae; tum quia ejus fidem et pietatem imitantur; tum quia Christus filius Abrahae secundum carnem, Christianorum omnium est parens; et hoc est quod, teste S. Ambrosio et S. Augustino, dixit Christus Joan. VIII, 56: 'Abraham pater vester exultavit, ut videret diem meum; vidit, et gavisus est.' Nota posteros Abrahae, tum carnales, tum potius spirituales, recte comparari stellis coeli, quia posteritas haec instar stellarum primo, est innumera et maxima (quod maxime hic ad litteram intenditur); secundo, est sublimissima et coelestis; tertio, est constans, ordinatissima et aeterna; quarto, est potentissima; quinto, est famosissima; sexta, est splendidissima et gloriosissima, atque talis maxime erit post resurrectionem: 'Qui enim docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates,' Danielis cap. XII. Stellae ergo significant fideles illustres, uti sunt Doctores. Atque huc alludit Ecclesia, cum canit: 'Signifer tuus S. Michael repraesentet eas in lucem sanctam, quam olim Abrahae promisisti (ubi? nisi hic, et vers. 1) et semini ejus.' Nota secundo: Filii Abrahae carnales, puta Judaei, fuerunt expressa figura spiritualium Abrahae filiorum, puta Christianorum, primo, in numerosissima eorum multiplicatione; secundo, in durissima eorum vexatione et afflictione in Aegypto; tertio, in tam felici transitu maris Rubri demersis 3000 Aegyptiis; quarto, in cibo, puta manna coelesti, quo aliti sunt in deserto per 40 annos; quinto, in serpente aeneo; quem quicumque morsi a serpentibus aspiciebant, sanabantur; sexto, in peregrinatione 40 annorum per desertum, duce columna coelesti, per tot pericula et tentationes; septimo, in introductione eorum in terram promissam, duce Josue, sive Jesu filio Nave; octavo, in abundantia vini, mellis et olei in terra Chanaan. Haec enim omnia spiritualiter facile est adaptare Christianis.
Credidit Abram Deo, promittenti rem tam arduam, et per naturam impossibilem, puta quod ex Sara anu et sterili generaret filium, et per eum posteros innumeros, instar stellarum coeli. Nota: Haec fides Abrahae non nuda et informis fuit, uti volunt Novantes; sed submissionis, obedientiae, reverentiae, charitatis, aliarumque virtutum operibus vestita et formata, ut patet ex praecedent. et seq., atque ex Jacobi epist. cap. II, vers. 21. Et reputatum est (a Deo, vel judicio Dei, quod sincerum est, et falli nequit) illi ad justitiam. Hebraice est, vaiachschebeha lo tsedaka, 'et reputavit illam,' scilicet fidem, Deus 'illi ad justitiam,' majorem scilicet (nam jam ante justificatus erat Abram, ut patet vers. 1 et cap. praeced.), et ut coram Deo justior appareret, et revera esset. Deus enim ita aestimat, uti res ipsa in se habet; alioqui enim falleretur Dei judicium. Perperam ergo Novantes ex hoc loco probare contendunt suam justitiam imputativam. Sic enim dixisset Moses: Imputavit Deus Abrahae justitiam Christi; jam autem contrarium dicit, scilicet quod Deus ipsi Abrahae fidem non Christi, sed ipsiusmet Abrahae imputarit ad justitiam, quia scilicet propter Abrahae fidem, actusque fidei tam heroicos, eum justum, imo solito justiorem habuit et censuit. Nam per hos intrinsecos fidei actus, non denominative, nec imputative, sed revera et intrinsece justificatus est, et in justitia crevit Abram. Nota: Haec sententia, 'Credidit Abram Deo, et reputatum est illi ad justitiam,' generalis est, et ad omnia praecedentia pertinet. Abram enim per fidem ex injusto factus est justus, et per fidem in justitia jam adepta crevit. Vult enim S. Scriptura hic Abram proponere quasi patrem fidei et exemplar justificationis. Hic tamen potius quam alibi hanc sententiam ponit, quia credere semen tale ac tantum, tum carnale, tum spiritale ex conjugibus senibus, sterilibus et infirmis nasciturum, arduus erat fidei actus, isque amplissimus, omnia alia credenda tacite complectens. Plura de hoc loco dixi Rom. IV, 3.
Possideas, per tuos posteros.
Unde scire possum. Non dubitat Abram de Dei promissione (alioqui enim fides ejus non fuisset illi reputata ad justitiam), sed tantum modum ejus scire cupit, et ejus quod crediderat signum, symbolum aliquod, et similitudinem sibi exhiberi exoptat. Ita Theodoretus, S. Chrysostomus et S. Augustinus. Id ita esse patet ex responsione Dei, qui annuens petitioni Abrahae tale dat signum, quo modum et ordinem futurae possessionis ob oculos ponit; secundo, cupit hic Abram ut Deus promissum suum confirmet, nec ullis posterorum demeritis idipsum irritet, inquit Rupertus et Tostatus; tertio, non tam sibi quam posteris signum petit hic Abram, ut scilicet per signum hoc posteri firmius idipsum crederent. Ita Cajetanus.
Sume mihi vaccam triennem, etc. Primo, in usum foederis, quod tecum more et ritu vestro pacisci, horumque animalium occisione et divisione sancire volo; secundo, ut post initum mecum foedus, iis mihi sacrifices; tertio, ut per ista tibi adumbrem et significem quae posteris tuis eventura sunt, partim laeta, partim tristia, antequam ineant possessionem terrae Chanaan, eis a me promissae. Ita Pererius. Vaccam triennem, et capram trimam, et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. Haec omnia symbola sunt futurorum post Abram in ejus posteris, puta Hebraeis. Primo ergo, 'vacca' haec 'triennis' indomita significat primam generationem Hebraeorum, eorumque libertatem in Aegypto tempore Joseph: tunc enim libere et laute, instar juvencae, pascebantur opibus Aegypti; secundo, 'capra trima' significat secundam generationem Hebraeorum, quam post Joseph instar caprae mulgere coeperunt Aegyptii, Hebraeorum operis et servitute se ditando; tertio, 'aries' durus et cornutus significat tertiam generationem Hebraeorum numerosissimam et fortissimam, ac proinde durissima servitute oppressam ab Aegyptiis, nascente Mose; quarto, 'duae aves,' non divisae, uti caetera, sed integrae in sacrificium oblatae, significant, quod post 400 annos Hebraei liberi et integri essent evolaturi ex Aegypto, ut Deum colerent, tum in deserto, tum in Chanaan. 'Turtur' gemebunda significat 40 annos luctus, in peregrinatione per desertum. Unde turtur hebraice dicitur תור, a תור tur, id est cogitare, meditari, eo quod turtur intus loqui videatur, instar eorum qui meditabundi secum loquuntur. 'Columba' socialis significat tempus Josue, quo Hebraei in terra promissa laete ac placide habitarunt. Pro columba hebraice est גוזל gosal, id est pullus columbae, sive pipio, ut vertit Chaldaeus. Hebraei enim recenter sub Josue Chananaean ingressi, in ea fuerunt quasi pipiones. 'Dissectio quadrupedum' significat afflictiones varias Hebraeorum in Aegypto; harum finem significant aves integrae. 'Volucrum volatus' ad cadavera significat Og, Seon, Amalec aliosque hostes Israelem peregrinantem invadentes et vellicantes. 'Abram volucres abigens' significat Dei providentiam, Hebraeos ob merita Abrahae tuentem et protegentem. Ita Theodoretus et Diodorus Tarsensis. Tropologice, de oratione et variis in ea distractionibus instar avium abigendis, vide apud S. Gregorium lib. XVI Moral. XX. Quaeres, cur Deus voluit haec animalia terrestria esse trima, sive trium annorum? Respondeo primo, quia trima animalia perfecta sunt statura, aetate et robore; secundo, symbolice, quia servitus Aegyptia duravit per tres generationes, puta Caat, Amram et Mosis. Tropologice, qui contendit ad terram promissionis in coelis, quasi verus Hebraeus Abrahae filius, hic sumat primo, vaccam triennem, id est humilitatem triplicem, puta, humiliet se superioribus, paribus et inferioribus; secundo, capram trimam, id est poenitentiam triplicem, puta contritionem, confessionem et satisfactionem; tertio, arietem trimum, id est fortitudinem triplicem, ut scilicet fortiter ferat pro fide et Dei obsequio damna opum, honoris et corporis, sive vitae; quarto, sumat turturem, id est castitatem et orationem; atque columbam, id est simplicitatem et mansuetudinem; quinto, abigat volucres, id est daemonum tentationes. Mystice, hoc est physice, S. Ambrosius, lib. II De Abraham, cap. VIII: Vitula, inquit, repraesentat terram, capra aquam, aries aerem, qui fortis ut aries, ventis et procellis terram aquamque concutit. Haec enim offerenda sunt Deo. Moraliter, vitula est caro, capra est sensus, aries est verbum. 'Caro nostra vitula est: laborat ut serat: laborat ut colligat: laborat ut pariat: innumeris fatigatur laboribus. Unde et Graeci δάμαλιν ἀπό τοῦ δαμάσθαι λίαν, eo quod dometur nimis. Sensus autem nostri caprarum modo, velut saltu quodam exiliunt. Ad omnem occasionem praesto sunt, vel occursu femineae pulchritudinis, vel odore suavitatis alicujus; auditu pariter et tactu moventur velociter, quibus etiam animae inflectunt constantiam. Aries vehemens est, sicut et sermo noster efficax operationis, ordine quodam vitae et actionum gregem ducens.' Haec ergo tria Deo litanda sunt. Ita S. Ambrosius. Allegorice, haec animalia significabant Christum Christique sacrificium, quo sancitum est novum foedus Christianorum cum Deo. Aries ergo, sive ovis significat Christi innocentiam: capra significat similitudinem carnis peccati in Christo: vacca, robur et patientiam Christi in perferendis laboribus: turtur, Christi munditiem et castimoniam: columba, quae sine felle est, incomparabilem Christi mansuetudinem, quam ille nos praecipue amare et imitari voluit dicens: 'Discite a me, quia mitis sum et humilis corde.' Ita Lyranus.
Divisit ea per medium. Fidit ea secando a capite ad caudam. Videtur hic Deus instituere ritum feriendi foederis, ut scilicet in foedere fidant et dividant animalia, sive victimas foederales, interque partes ita divisas transeant, imprecando sibi similem necem et fissionem, si foedus violent. Unde hunc ritum deinceps servarunt Judaei, ut patet Jerem. cap. XXXIV, vers. 18. Chaldaei quoque: apud Chaldaeos enim, inquit Diodorus Tarsensis, tutius habetur jusjurandum, cum illud per animalium sectionem sanciunt, eamdem praevaricatoribus imprecantes. Sic Romani et Latini: 'Stabant, et caesa firmabant foedera porca.' Plura hac de re dixi I Corinth. cap. XI, vers. 25, et dicam Exodi XXIV, 8. Partes contra se. Posuit partes illas sibi altrinsecus respondentes relicto spatio intermedio ad transeundum. Haec omnia fecit Abram instinctu et jussu Dei, licet id non exprimat Moses. Aves non divisit, quia non faciebant ad foedus symbolice. S. Ambrosius, lib. II De Abraham, cap. VIII: 'Non sunt enim, inquit, divisi justi; quibus dicitur, ut sint simplices sicut columbae. Mens enim directa ad Christi gratiam, videbat hunc mundum plenum esse iniquitatis: pudicitiam autem, fidem, sinceritatem nullis esse obnoxias passionibus; avaritiam vero, sollicitudines saeculi, quibus suffocantur qui habent voluptates divitiarum, dilacerari ac dividi. Unde et divitiae dictae sunt, quod mentem dividant, atque in diversum scindant, et in partes trahant, nec sinant incorruptam esse et integram.'
Abigebat. Recte: hoc enim significat hebraeum ישב iasscheb, a radice נשב naschab, id est amovit, expulit. Ita Chaldaei, Vatablus et alii, estque haec versio vera et genuina. Certum enim est Abram abegisse volucres a suis victimis, alioqui enim eas devorassent. Verum Septuaginta aliis punctis legentes ישב iescheb, contrarie vertunt, 'sedit cum eis Abram,' quod tamen verum quoque est; sedebat enim eminus Abram cum avibus a se abactis: hae enim abactae eminus sedebant victimis inhiantes, et ad eas redire cupientes. Simili modo cum Episcopus solemnem Missam facit, diaconi ex utroque latere tenent flabella, ad muscas et culices abigendas, ne in calicem incidant: sicut Abram volucres, quae ad victimas descendebant, abigebat, ait Turrianus in Constit. Apost. S. Clementis lib. VIII, cap. XII. Notat S. Ambrosius, lib. II De Abraham, nullam hinc aruspicinae, qua ex volatu vel garritu avium divinabant Gentiles, sumendam esse commendationem, quod tamen subinnuit Valesius Sacrae Philosophiae cap. XXX, ubi videtur gentilizare, ideoque censuram Indicis Romani incurrit.
CUMQUE SOL OCCUMBERET, SOPOR IRRUIT SUPER ABRAM. Sopor hic Abrahae partim fuit naturalis, ex nimio labore diurno, occidendi, dividendi, sacrificandi victimas, abigendique ab eis volucres; partim fuit Abrahae a Deo immissus, sicut Adae soporem immisit Gen. II, 21. Est enim utrobique in hebraeo eadem vox תרדמה tardema, quam Septuaginta vertunt ecstasin. In ecstasin ergo raptus Abram, vidit posterorum (ut patet vers. seq.) suorum in Aegypto servitutem, idque videns horrore et angore correptus est. Ita Philo, Pererius et alii. Symbolice, hic sopor significabat Deum, quasi dormientem et dissimulantem ad tempus afflictionem Hebraeorum: unde contigit in occasu solis, id est mortuo Joseph, qui eorum apud Pharaonem erat patronus; secundo, Pererius putat hunc soporem Abrahae significare, quod Abram ante sit moriturus, nec visurus suae gentis calamitatem. Allegorice, haec ad perturbationem in fine mundi futuram refert S. Augustinus, lib. XVI De Civit. cap. XXIV.
IN TERRA NON SUA. Puta partim in Aegypto, partim in Chananaea. ET SUBJICIENT EOS SERVITUTI, ET AFFLIGENT QUADRINGENTIS ANNIS. Nota, hos 400 annos partim referendos esse ad 'affligent,' partim ad 'peregrinum erit semen tuum,' quod praeccessit. Nam in Aegypto non servierunt Hebraei, imo non habitarunt 400 annis, sed tantum 215, uti ostendam Exodi XII, 40. Sensus est ergo, q. d. Ab hoc tempore, quo mox tibi, o Abram, promissum semen dabo, faciamque tibi nasci Isaac, usque ad egressum tuorum posterorum ex Aegyptia servitute in Chanaan, fluent anni 400, quibus Isaac et posteri tui, partim peregrini erunt hic in Chanaan et in Aegypto, partim in Aegypto servient et affligetur. Nota, hos 400 annos inchoandos esse a nativitate Isaac (haec enim concernunt posteros Isaac, non autem Ismaelis), quae contigit anno 100 Abrahae, qui fuit 25 ab ejus vocatione, Genes. XII, 4. Ab hoc enim anno 100 Abrahae, usque ad exitum Hebraeorum ex Aegypto fluxerunt anni 405. Sed Scriptura solet parvos numeros praetermittere, ideoque hic quinque annos omittit. Ita ex S. Augustino Pererius. Vel si praecisam supputationem requiris, hos annos inchoa ab ejectione Agar et Ismaelis ex domo Abrahae; tunc enim remansit in domo Abrahae solus Isaac, unicus haeres ejus, et harum ejus promissionum. Unde Genes. XXI, 12, ubi ejectio Ismaelis praecipitur, dicit Deus Abrahae: 'Quia in Isaac vocabitur tibi semen. Sed et filium ancillae faciam in gentem magnam, quia semen tuum est.' Ita Torniellus. Haec enim ejectio Ismaelis contigit anno Abrahae 103, cum Isaac esset quinquennis, ut dicam cap. XXI.
JUDICABO. Gravissime puniam plagis Aegyptiacis, Exodi VII et seq. MAGNA SUBSTANTIA, — magnis opibus, tum suis, tum Aegyptiacis. Spoliabunt enim Aegyptum, Exodi cap. XII, vers. 36.
IBIS AD PATRES TUOS IN PACE, — defungeris morte placida, pacata et laeta. Audi S. Ambrosium, lib. II De Abraham, cap. IX: 'Nonnulli putaverunt patres esse elementa, ex quibus constat caro nostra dum vivimus, et in quae resolvimur. Sed nos qui meminimus matrem nobis esse Jerusalem, quae sursum est, illos asserimus patres, qui vitae merito et ordine antecesserunt. Erat illic Abel pia victima, erat pius et sanctus Henoch, erat Noe: ad eos promittitur Abraham transitus.' IN SENECTUTE BONA, — provecta, matura, annorum 175.
GENERATIONE AUTEM QUARTA REVERTENTUR HUC. 'Generatione quarta,' id est, quarto saeculo, sive quarto centenario annorum, puta post 400 annos. Generatio enim, sive spatium vitae humanae, 100 annis circumscribitur, Eccli. XVII, 8. Potest secundo, cum Pererio generatio hic proprie capi, pro ea qua pater generat filium; nam post descensum Jacob in Aegyptum, hae fuerunt quatuor generationes in linea Juda, eorum qui ex Juda nati sunt in Aegypto: Esron, qui fuit nepos Juda, genuit Ram (en prima). Ram genuit Aminadab (en secunda). Aminadab genuit Naasson (en tertia). Naasson genuit Salmon, qui terram Chanaan Judaeis a Deo promissam ingressus est (en quarta). Dices: Septuaginta, Exodi XIII, 18, non quatuor, sed quinque generationes hic computant. Respondeo: Septuaginta computant a filiis Jacob exclusive; computant enim ipsum Phares, filium Juda. Nam Phares genuit Esron, at non in Aegypto, sed in Chanaan. Esron enim cum Phares patre, et avo Juda, et abavo Jacobo, e Chanaan intravit Aegyptum, ut patet Gen. XLVI, 12 et 26. Ideoque haec quinta generatio hic omittitur. NECDUM ENIM COMPLETAE SUNT INIQUITATES AMORRHAEORUM. Nota: Per 400 annos toleravit Deus Chananaeorum peccata, donec scilicet impleretur ab eis mensura peccatorum, a Deo vindictae et excidio eorum praestituta: qua impleta, et Chananeis expulsis et deletis, in eorum locum et regionem surrogavit Hebraeos. Nota secundo: Amorrhaeorum et Chananaeorum iniquitates (ut patet Levit. XVIII, et Deuter. IX et XII) praecipue fuere tres. Primo, idololatria, qua etiam proprios filios igni comburendo diis immolabant. Secundo, injustae oppressiones peregrinorum et pauperum. Tertio, promiscua matrimonia cum consanguineis et cognatis. Rursum libido nefanda, non tantum marium cum maribus, sed etiam cum bestiis. Haec ita abominanda fuerunt, ut terra non potuerit eos amplius sustinere, sed eos evomere sit coacta, ut ait Scriptura. Ubi nota tertio: Deus in hac vita maxime solet punire peccata publica et inverecunda, quae humanae societati exitialia sint. Humana vero societas tribus maxime coalescit: primo, religione et pietate in Deum; secundo, aequitate et justitia; tertio, recta vivendi disciplina, et bona morum compositione. Contra primum peccant atheismus et idololatria; contra secundum, rapinae et oppressiones innocentum; contra tertium, promiscua et infanda libido. Denique S. Gregorius in Ezech. explicans illud, cap. III, 'Si conversus justus a justitia fecerit iniquitatem, ponam offendiculum coram eo': 'Hoc, ait, cum tremore nobis considerandum est, quod justus et omnipotens Deus, cum irascitur praecedentibus peccatis, permittit ut caecata mens etiam in alia delabatur.' Sic permisit Chananeos labi in alia et in alia scelera, donec impleretur eorum mensura. Magna ergo Dei poena est impunitas peccandi, peccatori indulta ad graviorem ejus punitionem et damnationem. Ex hoc ergo loco disce primo, quidquid peccamus, quasi in unum cumulum coram Deo venire, ut mensura impleta certum super nos cadat exitium. Non ergo levia putemus esse peccata, etiam parva, quia addunt aliquid ad hunc cumulum. Disce secundo, gratiam esse, ubi Deus cito peccata punit: per hoc enim cumulus peccatorum decrescit; ex adverso magna ira Dei est, ubi Deus diu differt et dissimulat: tunc enim cumulus culpae augetur, ac consequenter et poenae. Disce tertio, Deum impios tolerare ad certum terminum, quem transgredi non possunt sine Dei punitione. Disce quarto, cum in republica vel urbe, aut principe, aliove homine, peccata ad summum pervenerunt, tunc certam Dei vindictam imminere. Eam ergo poenitentia cita avertamus.
FACTA EST CALIGO. Haec omnia vidit Abram in ecstasi, ut habent Septuaginta, vers. 12. Ita S. Augustinus, lib. II Retract. cap. XLIII. CLIBANUS FUMANS. Clibanus ardens, et per flammam fumosam erumpens; hic clibanus est symbolum et imago fornacis metaphoricae, puta Aegyptiacae servitutis in luto et latere, quem in suis furnis coquebant Hebraei: unde haec eorum servitus vocatur fornax ferrea Aegypti, Deut. IV, 20. Symbolice S. Ambrosius, lib. II De Abraham, IX: 'Fornacis, ait, similitudine exprimi videtur vita humana, quae implicata iniquitatibus saeculi istius atque involuta, non habens veri fulgoris claritudinem, et splendorem sinceri luminis, intus quasi fornax aestuat diversis cupiditatibus, et quibusdam desideriorum anhelat ignibus; foris velut quodam fumo obtexitur, ne videat veritatis faciem, donec coelestes lampades dirigat Dominus Jesus, hoc est fulgorem gloriae suae.' LAMPAS IGNIS. Hebraei lampadem ignis vocant facem, vel titionem ardentem. Fuit ergo haec lampas facula ardens et index Dei, qui passim solitus est in veteri Testamento apparere in igne, ut dixi Hebr. XII, 29. Nota: In foederibus feriendis solebant ferientes transire inter victimas divisas, imprecantes sibi similem necem et divisionem, si foedus violarent, ut dixi vers. 10. Hoc ergo lampadis, vel faculae transitu per media animalia, firmat Deus suum foedus cum Abram: loco enim Dei transit angelus in hac face repraesentatus et delitescens. Abram quoque, qui foedus init cum Deo, pari modo transisse, vel potius visus sibi transire intelligendus est. Omnia enim haec in visione sibi videre visus est Abram. Secundo, haec lampas sive facula significabat columnam ignis et nubis, per quam Deus Hebraeos divisit ab Aegyptiis in mari Rubro, Exodi, cap. XIII, vers. 21. Eosque deinceps per desertum deduxit in terram promissam. Rursum, lampas est Deus, ipso transitu quasi invitans Hebraeos ad exitum ex Aegypto, juxta illud Eccli. L, 31: 'Lux Dei vestigium ejus,' id est praeuntis lucis, puta Dei vestigia sequitur. Deus enim in columna ignis et nubis praecedens castra Hebraeorum, ea eduxit, viamque per desertum ostendit et praeivit. Insuper Clemens Alexandrinus in Paranaet. ad Gentes, in ipsa columna ignis lucentis et ardentis Deum ita populo loquentem inducit: 'Si obedieris, lucem; si non obedieris, ignem in te immittam.' Denique clibanus fumans est judex molestans torquensque impios in die judicii: lampas vero transiens est purgatorium breve, quo pii excoquuntur, ut transcant in vitam aeternam. Allegorice, haec facula transiens significabat gloriam Dei, fidei et gratiae a Judaeis transituram ad Gentes. Ita Rupertus. Anagogice, haec facula significat diem judicii et ignem conflagrationis mundi, qui dirimet electos et reprobos, salvandos et damnandos. Ita Augustinus, lib. XVI De Civit. cap. XXIV. Denique haec facula transiens inter partes animalium divisas, eas cum columba et turture pariter absumpsit et combussit; idque ut hoc modo perficeretur Abrahae sacrificium, utque hoc signo testaretur Deus gratum sibi esse hoc Abrahae sacrificium. Sic enim per ignem acceptavit Deus sacrificium Abelis, Gedeonis, Manue, Salomonis et aliorum, uti dixi cap. IV, vers. 4. Ita Chrysostomus, hom. 37.
A FLUVIO AEGYPTI. Hic fluvius est rivus Nili, qui inter Rhinocoluram et Pelusium ingreditur mare Mediterraneum; unde alibi vocatur torrens Aegypti, vel deserti: de quo vide Riberam in Amos cap. VI, num. 15.
CINAEOS. Nota: Hebraei sub Josue septem tantum gentium terram possederunt. Dices: Quomodo ergo undecim gentium hic eis terra promittitur? decem enim hic nominantur, quibus si addas Hevaeos, quos alibi exprimit Scriptura, habebis 11. Respondet Abulensis hanc promissionem non solos Hebraeos, sed omnes Abrahae posteros spectare, itaque hic Deum complecti etiam portionem terrae, quae cessura erat Esau, nepoti Abrahae, et Idumaeis; rursum portionem cessuram filiis Ammon et Moab, quibus in gratiam Abrahae patrui sui Deus duarum gentium regionem tradidit. His tribus demptis restant octo, jam ex his octo Raphaim, sive gigantum, terra alibi sub Amorrhaeis comprehenditur; iis ergo demptis, restant 7 tantum gentes, quas possederunt Hebraei juxta Dei promissa. Verum verius est haec omnia spectare, non Idumaeos, nec Ammonitas et Moabitas, sed solos Hebraeos, posteros Isaac et Jacob; hi enim sunt semen Abrahae, cui sua promissa consignat Deus. Melius ergo respondet S. Augustinus Quaest. 21 in Josue, et ex eo Pererius, in Scriptura duplicem poni terram promissam: primam, quam Hebraei possederunt sub Josue, quae septem tantum continebat gentes; secundam, quam iidem possederunt sub Davide et Salomone, cum florentissimum fuit regnum Judaeorum, eaque undecim gentes, quae hic Abrahae promittuntur, complectitur; non quasi Hebraei sub Salomone omnem hanc terram inhabitarint, sed quod tota eis fuerit subdita et vectigalis. Tertio et optime respondent S. Hieronymus et Andreas Masius in cap. I Josue, vers. 4, Deum non dedisse Hebraeis totam terram hic eis promissam, eo quod ipsi conditiones promissionis et pacti, scilicet legem et cultum Dei non servarint. Unde passim in lib. Judicum dicitur, quod Chananaeus etiam tunc habitaret in terra, quodque Deus reliquerit eis Jebusaeum, qui exerceret Israelem. Hac ergo de causa, licet hae gentes universim fuerint undecim, passim tamen nominantur septem tantum, ut videre est Deut. VII, 1; Josue XXIV, 11. Rursum, aliquando tantum sex nominantur: omittuntur enim Gergesaei, quia hi pauciores erant et viliores; unde eos sub aliis comprehendit Scriptura.
15:1
Arg. — Incipit iam narrationis pars omnino praecipua, quae illud factis illustrat 15,6 : « Credidit Abram Deo et reputatum est illi ad iustitiam ». Igitur hi versus in memoriam revocant provectam Abrae aetatem prole carentis, divinam iterant promissionem, viri celebrant fidem. | ! De cap. 15 origine et compositione cum recentiores (cf. De/., Dzlim., Welilh., Budde p. 416 sqq.) discordent, non est cur plura dicamus. Affirmant v. 2 et 3 idem edicere, ergo diversorum esse auctorum. Sed alteram v. 9 partem ostendemus probabilius non esse nisi corruptionem ipsius v. 3. Varios item inferunt auctores, quod v. 5 iam conspiciantur stellae, v. 19 sol tandem occumbat. At probabilius v. 1-6 et 7-91 fuere duae diversis diebus visiones atque, etiamsi verba v. 7 gratuito supponas eadem nocte atque verba v. 5 esse pronuntiata, sacrificio v. 10 instruendo sequens saltem dies adhibebatur, ut v. 12 non iam ad eandem atque v. 5 noctem referatur. : Cap. XV v..1 « His itaque. transactis » — determinatur tempus omnino generaliter. Erat illud inter aetatis Abrae annum septuagesimum quintum (12,4) et octogesimum quintum (16,3) : quo anno cum ingressus esset ad Agar spe prolis obtinendae, vix locutus esset verba 15,9 — « factus est sermo Domini ad Abram per visionem dicens : Noli tàimere, Abram, ego protector tuus sum, et merces tua magna nimis » erit. Non : Ego ero merces tua; secus Abram non potuisset
15:2
v. 9 respondere : « Quid dabis mihi? » A quibus sibi timere supponitur Abram et quorum eidem merces promittitur? Suggerit Ca. timorem a regibus Mesopotamiae, qui facile possent redire, Amr. mercedem generositatis 14,93 exhibitae : « Quoniam sibi mercedem ab homine non quaesivit , a Deo accepit... Non est serus ad remunerandum Dominus ». Haec supponunt breve inter acta cap. 14 et 15 intervallum. Melius rem generalius concipias et e sequentibus maxime explices. Erat Abram peregrinus in regione aliena tantoque minus firmas in eadem radices fixerat, quod prole carebat : timebat igitur rebus suis. Simul nullum sibi experiebatur e relictis paternis in Mesopotamia sedibus emolumentum provenire, tot divinae promissiones vix quemquam tulerant fructum. tenebras v. 129. 17, clibanum igneum v. 417; item alia non per visionem solum, sed in rerum natura peracta esse, sc. quae v. 10 sq. de victimis et volucribus narrantur. Quod enim Deus concedere Abrahae signum (v. 8) decreverat, constabat foedere Deum inter et Abram secundum ritum Chaldaeorum feriendo, quo inter victimarum partes paciscens medius transiret. Oportuit igitur veras adesse victimas, non aliqua solum visione conspectas, et verum transitum ; transitus autem divini veritatem crediderim Abram post visionem consumptis igne victimis intellexisse. Neque ulla est ratio supponendi, Deum verba v. 1-7 alia ratione, ac alia secus verba (v. 9; 12,4 sqq. 7; 13, 14 sqq.), et ratione quidem magis visionaria pronuntiasse ; quin potius, uti locis laudatis, fortasse visibili aliqua se exhibuisse forma, certe audibili locutum esse voce, reliqua secundum naturae leges esse acta. Igitur, expressio per visionem (v. 1), si ea de stricti nominis visione intelligatur, dicenda erit illud quidem affirmare, in v. 2-21 narratis aliquid esse visionis, non vero omnia ad visionem spectare. Sed planius defendes, illud per visionem nihil tandem aliud edicere, quam 12, 7; 17, 1; 18, 4 vox apparuil, sc. Deum visibili fortasse specie et utique audibili voce cum Abram esse conversatum. Revelationis huius ratione definita, de temporibus, quo facta est, aliqua supersunt statuenda. Igitur primum Dei alloquium v. 1-5 factum est noctu, quo tempore stellae v. 5 conspiciebantur. Verba v. 7-9 dicta fuere aut immediate post, aut post aliquod tempus , noctu vel mane. Sequentem diem praeparandis victimis Abram insumpsit, postea sedebat (LXX v. 14) iuxta victimas « exspectans transitum Dei » (Cai.Y. Versus solis occasum v. 12 tandem secuta est visio. Ubi illud quaeri potest, exprimaturne unum idemque tempus verbis v. 12 « Cumque sol occumberet » et v. 17 « Cum ergo occubuisset sol », an diversum, imo fortasse duae distinctae vesperae. Praeplacet, duas illas expressiones de uno eodemque tempore interpretari, ut caligo v. 17 eadem atque v. 12 intelligatur; aut certe de temporibus fere iisdem, ut prior ad tempus occasum solis immediate praecedens, altera ad tempus immediate consequens referatur. Nulla autem est ratio cum Cai. ordinis invertendi, ut prius Abram viderit clibanum, postea audierit verba v. 13-46. v. 9 « Dixitque Abram : Domine Deus, quid dabis mihi? » Bene notat Per., eum de protectione divina non dubitare, sed de sola mercede ponere quaestionem : « Quid mihi haec dona sunt profutura, si, cum mortuus fuero, non habeam filium bonorum istorum haeredem? » (Bonfr.). Nihil magnum nimis his in terris videtur viro liberis carenti. « Ego vadam absque liberis et filius procuratoris domus meae, iste Damascus Eliezer ». v. 3 « Addiditque » — vel potius simpliciter dixitque — « Abram : Mihi autem non dedisti semen, et ecce vernaculus meus haeres meus erit ». v. 3 evidenter idem repetit, quod praecedente sententia dicebatur, cuius textum apud omnes constat misere esse corruptum. Crediderim tempore antiquissimo, quando textus sententiae v. 9 iam erat depravatus, eius vero sensus certa adhuc traditione sciebatur, auctorem aliquem, fortasse inspiratum, adiecisse v. 3 ad eum sensum indubie exprimendum. Neque tamen inferas, legitime expungi priorem sententiam, est enim in illa aliquid , quod sequens non habet, sc. nomen Eliezer, quod secundum textus omnes habetur v. 2 et non habetur v. 3. Restitutionem textus prioris interpretem tentare oportet, licet rem certo definire nequeat. Quam antiqua sit corruptio inde colligas, quod Hebr. et Sam. eundem textum corruptum legant : you pum xt mma py qmm. Quod verbotenus reddas : Et filius pv domus meae ipse Damascus Eliezer. Iamvero RD'ATS pv non potest verti Damascenus Eliezer (Chald. Syr.), quod erat scribendum pun yox. De significatione radicis DX'3 minime constat (cf. Soph. 2,9). Syr. et Targ. Hier. vocem omisere, LXX scripsit Macéx, Symm. 6 $3 avyyevíic, Vulg. procurator, cui consentiunt Chald., Ps. Ion., Vers. Sam., et etiam Theod. xoi xi zi; olzlag uou. At expressio, qua idem eiusdem viri officium 24,2 designatur, haec est: (5 "IUN 553 own ina "D *73y. Corrigas ergo in nostro textu pum in Dun. Dices pore non construi transitive, sed requirere sequentem praepositionem, v. g. *1'22. Respondeo, duorum 2 facillime alterutrum potuisse excidere et eius praepositionis aliquod fortasse vestigium discerni apud Aq. xo zot(tovtoc, ergo npwu, et apud LXX Maciz tij; olxoyevoüe u.ov, ubi genus fem. etiam aliquod 5 demonstrat quod potuit e corrupto 3 ortum esse. Habemus ergo priorem textus partem correctam sic : N"i *11*323 ow 123. Sed Syr., Ps. Ion. et Targ. Hier. nomen proprium initio sententiae ponunt : ov 12 yos NW "D"22, quae lectio suam probabilitatem habet et solam explicandam relinquit vocem p? *?. Quam quidem Syr. etiam initio collocat, simul tamen in extrema sententia, uti duo Targumim habet formam verbi wy"*, Potuit haec effingi ad instar v. 3, at potuit etiam esse genuina, ut tandem pw depravatum sit e forma aliqua nWN Un vel *3&8v. Quod eo etiam fit veri similius, quod post N11, quod omnes textus habent, desideretur omnino vox aliqua a pv diversa. Ergo totus textus erit hie : iN Uv Nn maa ovn 1 man
15:4
v. & « Statimque sermo Domni factus est ad eum dicens : Non erit hic haeres tuus , sed qui egredietur de utero tuo », — LXX «2n de te, pro "yy:2n — « ipsum habebis haeredem ».
15:5
v. 5 « Eduzitque eum foras et att illi : Suspice coelum et numera stellas, si potes. Et dixit ei : Sic erit semen tuum ». 13,16 comparabatur semen pulveri terrae. Perspexerat iam Aug., non huc introducendam esse quaestionem de numero stellarum, sintne eae numero plures necne particulis pulveris : sed utraque comparatio petitur inde, quod haec nequeant numerari ab homine. Aliunde comparatio a stellis petita est longe illustrior : semen Abram celsitudine etiam et splendore stellas aemulabitur. Inde a Lyr. multum agitabatur quaestio, intelligaturne imprimis semen carnale an spirituale. Proxime omnino intelligitur semen carnale, de hoc quippe Abram sollicitus fuerat: at semen in Christo unum est cum semine spirituali, et sic utrumque intelligitur, illud proxime, alierum remotius. Includi semen spirituale confirmatur verbis S. Pauli Rom. 4,18 affirmantis, hac promissione Abram factum esse « patrem multarum gentium ».
15:6
v. 6 « Credidit Abram Deo et veputatum est illi ad tustitiam ». Cf. Rom. 4,3; Gal. 3,6; lac. 2,93. TON firmus esse , hiph. firmum se exhibere. Yob 39, 24 dicitur de equo, qui immotus perseverat; primarie vero de homine firmiter adhaerente Deo, et construitur vel absolute (Is. 7, 9; Iob 15, 22) vel cum p (Ex. 4,8 sq.) vel, uti h. 1., cum 3. Designat vero primarie adhaesionem Deo loquenti praestitam, i. e. fidem; simul tamen etiam Deo promittenti et protegenti praestitam, i. e. fiduciam. Hunc alterum sensum clare habes Deut. 28,66; neque idem aliis textibus excluditur (Ex. 14,31; 19, 9; Num. 14, 115 20, 12; Deut. 1, 32; 9, 23); nostro textu omnino includitur, Deus quippe Abrahae locutus fuerat imprimis promissionibus. Falso tamen reputabat Cai., meram fidem exprimi constructione cum 5, fiduciam constructione cum 3. Contra quem cf. Per. — Recte neutrum reputatum est vertit Vulg., ubi suffixum fem. habet Hebr.: ergo illa fides cum fiducia reputata est Abrahae ad iustitiam, vel proprie iustitia : tamen Ps. 105 (106), 31 sententiae verbotenus eidem inseritur 5b, ergo ad iustitiam. np"s quandoque designat id, quod iustum est et legi Dci conforme; ita in frequenti expressione « facere iudicium et iustitiam » (Gen. 18, 19; Deut. 33,21). Sed alias significat habitualem eius, qui id quod iustum est facit, conditionem. Ita Deut. 6, 29 : « et iustitia erit nobis coram Domino Deo nostro, quia custodivimus cuncta praecepta eius »; et ita h. l. vox interprete S. Paulo omnino intelligenda est. Ad sensum autem verbi reputare cf. 2 Reg. 19, 19 (20) : « Ne reputes mihi iniquitatem neque memineris iniuriarum servi tui ». Ergo in idem recidit non reputare ct non meminisse. Agitur de iniuria commissa, quae non memoretur ; de iniquitate admis- Sà, quae non reputetur ut talis. Sicut autem Deus non condonat tamquam peccata ea, quae vere peccata non sunt, ita neque reputat iustitiam ea, qua vere iuste facta non sunt. Ergo sententia nostra simul edicit, ea fide fuisse Abram iustum. — Iis de significatione vocum praemissis iam textum ipsum explanandum suscipimus, ea tamen, quae S. Pauli argumentationem et iustificationis naturam spectant, interpreti Epistolarum exponenda relinquentes. Quaeritur iam primum, quid h. 1l. Abram credidisse referatur. Ubi censet Dilim. « narrationem interrumpi », laudari ergo viri fidem universim. Ke// totum versum refert ad sequentia, ut fides Abrae prodatur iis, quae v. 10 ipse iubente Deo peregerit, reputatio ad mercedem foedere v. 18 Deum inter et Abram sancito. Verum prius illud utique gratuito adstruitur meliusque cum Paulo Burgensi, Per., Bonfr. fidem illam referri dicimus ad ea, quae v. 1. 4. 5 a Deo dicta fuere de mercede et semine obtinendis. Non igitur interrumpitur narratio, non prosilit ad sequentia, non ex individuis factis universale abstrahit axioma, sed aequo alveo fluit : prius referebatur Deus quaedam promisisse, dein narratur Abram promittenti credidisse fideique merceQuaeritur porro, cur hoc loco, sc. quoad v. 1. 4. 5 dicta, Abrahae fides laudetur, cum is iam ante egregia fuerit fide, maxime quando Deo vocante Chaldaea excessit. At excellentior certe h. 1l. eius fides, quatenus teste Apostolo Rom. 4,18 sq. « contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium... Et non infirmatus est fide nec consideravit corpus suum emortuum, cum iam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae ». Ceterum, quod h. 1. eius fides laudetur, nefas esset inferre ante non excelluisse fide. Ex dictis colliges, neque agi hoc textu de Abrahae ?ustificatione prima , sed de incremento iustitiae correspondente fidei verbis divinis v. 1.4.5 praestitae. Quomodo igitur Apostolus eum applicat toti Abrahae iustitiae et maxime primae eius iustificationi? Quia, licet 15,6 verba ad solam fidem uni cuidam divinae promissioni praestitam referantur, tamen ex universa narratione illud evidenter perspicitur, eadem fide etiam alia divina effata Abram esse amplexum et hinc correspondentem nactum esse iustitiam : ergo tota viri vita exprimebatur aptissime tessera 15,6, ut fuerit iustitia ex fide. Licet Apostolus e 15,6 vere argumentetur, fuisse Abram iustificatum ex fide e7 non ex operibus legis, 3Àmprimis circumcisione 17,10, famen hic alter sensus negativus non intenditur 15,6 directe, sed simpliciter celebratur Abrahae fides eiusque merces iustitia. Certe nulla est ratio supponendi, v. 6 serius fuisse sacrae narrationi insertum, quo sc. tempore tota iam lex mosaica apud Hebraeos floruerit : principium iustificationis per fidem, et non per opera sine fide patrata, valebat ante Moysen aeque ac post ipsum et post Christum. Arg. — Abrae signum petenti Deus se obstringit solemni foedere, quo simul fines terrae promissae adamussim describuntur, et posterorum in Aegypto servitus praenuntiatur. v.'1 « Dixitque ad eum : Ego Dominus, qui eduxt te de Ur Chaldaeorum , ut darem (ibi lerram istam et possideres eam ». Cf. 12,1. 7. Non novum beneficium his verbis enuntiatur, sed ante collata in meinoriam revocantur, quo certior dicendis fides adhibeatur.
15:8
v. 8 « A! ille ast : Domine Deus , unde scire possum , quod possessurus sim eam? » Inde ab Ephr. omnes concedunt, non haec interrogasse Abram ob fidei praemium mox v. 9 sqq. divinum accipiat foedus. Plures cum Aug. comparant Mariae dubitationem Luc. 1,3^; alii Iud. 6,17, sed ibi ostendimus de nullo agi signo, aut 4 Reg. 20,8. Porro Z'eodoret. censet, nostrae interrogationis sensum e divina responsione v. 13 sqq. esse eruendum ; quod igitur respondens Deus »odum obtinendae ab Abrahae posteris terrae promissae enucleatius proponat, statuit post CÀrys. id solum v. 8 exposcere Abram, ut modum implendae divinae promissionis edoceatur. Tamen his sensus textus minime exhauritur. Deus v. 13 sqq. non solum modum explicat, sed ipsam promissionem repetit : « Certissime scito ». Insuper quaestionis sensus non tantum neque maxime e responsione eruatur oportet; cum ipsa tandem quaestio sensum aliquem habeat non aliunde quam ex ipsa eruendum, et cum responsio quandoque latius pateat quaestione. Quare aliam enodandae difficultatis viam tentavit Ca?., quaesiisse Abram signum non pro se, sed pro posteris divinae fortasse promissioni haud credituris. Quae tamen est gratuita suppositio. Neque iuvat a S. Thoma (1I. II** q. 97 art. 2 ad 3) h. 1l. appellatus znstinctus divinus, commune illud difficultatum desperatarum effugium. Tenendum igitur est, Abram reapse signum expostulasse, et primarie quidem pro se ipso, idque fecisse salva in Deum fide, imo in hoc fidem et spem auxisse (Ca/m.). Igitur sicut sigillum appendere aut pacta iuramento firmare inter homines non est necessario diffidentiae argumentum, sed quae maioris momenti sunt pactis aequam tribuit solemnitatem : ita signum divinitus vel concessum vel etiam expetitum non est suapte natura diffidentiae argumentum. Decet imo solemniora Dei cum hominibus pacta miraculis ceu sigillis muniri ; decet item eum, qui plene in Deum confidat , ad eum finem miraculum aliquod seu signum expetere.
15:9
v. 9 « Et respondens Dominus : Sume, inquit, miht » — seu, ut explicat Ma/v. et similiter Ps. Ion. et Targ. Hier., « sumens offer mihi » — « vaccam triennem et capram trimam et arietem annorum trium, turturem quoque et columbam », vel exactius cum Syro et Targumim : pullum columbae, nam etiam Deut. 39,11 vox pullum aquilae denotat. De voce vow» vide, quae diximus ad 1 Reg. 1,2/; ea significationem habet /rzennzs, certe non tres (Chald.). dinem referre populi Israelitici ab Aegyptiis oppressi, duas aves non. discissas populi e captivitate avolantis, volucres rapaces v. 144 Aegyptiorum insequentium, ternarium numerum significare generationes tres (v. 416) in Aegypto mansuras. Sed haec audaciora.
15:10
v. 10 « Qui tollens unzversa haec » ei, « divisit ea per medzum », quod non necessario idem est atque « a capite ad usque crura » (Calm.); potuerunt quippe etiam summa ab imis separari; Cha/d. Syr. « aequaliter ». Sam. et Targ. Hier. legebant "n3 pro nz, utique mendose. « Et utrasque partes contra. se altrinsecus posuit ». Hebr. : Et posutl unumquodque , partem suam e regione compartis suae, ut inter illas transiri posset. « Aves autem non divisit », non quod hae solae sacrificio, reliqua soli foederi sanciendo reservarentur (Ca;.), sed probabilius quod essent ita parvae. Censet De/., duas quoque illas aves altrinsecus esse dispositas, ut inter illas posset transiri. Haec omnia Abram exsecutus est post verba Dei v. 9 : aut Deus ibi plura locutus est, quae non referuntur, aut paucis dictis intellexit Abram agi de foedere secundum ritum Chaldaeorum ineundo. Recte Ca?. monet, sequentia evenisse, dum Abram prope animalium cadavera Dei transitum exspectaret.
15:11
v. 11 « Descenderuntque volucres » rapaces « super cadavera, et abigebat eas Abram ». Has volucres iam Ps. Ion. et Targ. Hier. interpretabantur nationes idololatras : « illius enim merito », inquit Hier. , « saepe de angustiis liberatus est Israel ». nan oy Chald. et Targ. Hier. vertere, uti secundum etymon etiam verti potest, super divisiones; utramque versionem confudere LXX : ézi x oduata, àz1 rk Btyotowpaca aoxv, vel int tk odpata cà Otyotoprüfvra. — 293 secus tantum occurrit Is. 40, 7 et Ps. 147, 18 et flatum significat : vix autem credatur Abram flatu abegisse volucres. Reapse praeplacet punctatio LXX aum, et sedit prope illa Abram. Volucres circeumvolitantes sola sedentis praesentia coercuit, ipse autem sedebat exspectans transitum Domini. v. 19 « Cumque sol » iamiam « occumberet, sopor » — £xoxasi uli 9,91 — « ?rruit super Abram, et horror magnus et tenebrosus invas2t eum ». Hebr. : terror, obscuritas mulla; appositio explicat, quae eius terroris fuerit occasio, sc. praeternaturalis omnino obscuritas. Nune accipit Abram, quod petierat, signum (Chrys.).
15:13
v. 13 « Dictumque est ad eum » , qui loquentem videret neminem, quo augebatur horror : « Scito praenoscens, quod peregrinum futurum sit semen tuum in terra non sua » — Aegyptum non nominat — « et subictent eos servituti » Aegyptii, seu potiussecundum Heór. : etservient eisi. e. Aegyptiis (Vat.), « et affligent quadringentis annis ». Qui numerus cum sit rotundus (Awg.) et alibi (cf. Ex. 12,540) anni servitutis accuratius describantur (cf. Ex. 12,40), non est cur h. 1. quaestionem chronologicam discutiamus.
15:14
v. 1& « Verumtamen gentem , cui servtturt sunt, ego iudicabo », « à. e. puniam » (Sa); « et post haec egredientur cum magna substanlia ». « Discit patriarcha, gentem ex se progignendam per passiones perventuram ad gloriam » (De/.).
15:15
v. 15 « Tu autem » non cernes oculis oppressionem illam et egressum, non evenient te superstite, sed « zbzs ad patres tuos in pace ». « Non dixit morieris, sed ibis, peregrini instar atque migraturus de patria in patriam .» (Chrys.). Cum Abram corpore minime sit sepeliendus, ubi sepulta faerant patrum corpora, hinc textus supponit immortalitatem animarum : « discedes, ut in alteram vitam te conferas cum patribus tuis » (Calm.). In pace, i. e. « non exitu praematuro nec violento, sed tranquillo » (Caím.); cf. 2 Reg. 3,93; 15,9. 27. Sensus ergo sententiae non est hic tantum « morieris ut maiores tui » (Vat.), quod nihil haberet consolationis : vult autem Deusaliquam Abramo suggerere consolationem pro eo, quod liberationem posterorum terraeque sanctae possessionem non sit oculis visurus. « Sepultus ?n senectute bona ». « Vult exprimere, non solum longam fore Abrami senectutem sed placidam, cui mors laeta et pacata respondeat » (Vat.).
15:16
v. 16 « Generatione autem quarta revertentur huc ». Ut alias saepe, resumitur quod ante dicebatur v. 14, et distinctius proponitur. Antiquos auctores (cf. H?er. Ep. 36 ad Damas. ; M. 92,456 sqq.) multum torsit, quod habent LXX Ex. 13,18, egressos esse Israelitas « generatione quinta » : at hodie omnes concedunt , a'vizn ib. vertendum esse « armati », non vero « generatione quinta ». Porro generatio quarta nequit computari ab Abram vel Isaac vel Iacob secundum patriarcharum mitonda erit (Bonfr., Per.) ad generationes ?n Aegypto peractas, v. g. Esron, Áram, Aminadab, Nahasson. Praeplacet vero opinio Cailm. (cf. Menoch.) : « Quo remotior est antiquitas, eo diuturnior est generationibus constituta periodus. Non inviti credimus, quatuor generationes hic tempus idem designare ac v. 13 post quadringentos annos ». Id contextus reapse omnino suadet. « Necdum enim completae sunt iniquitates Amorrhaeorum », quorum nomen loco Chananaeorum omnium scribitur (Calm.), « usque ad praesens tempus ». Est haec ratio aliqua, cur terra s. possidenda differatur.
15:17
v. 17 « Cum ergo occubuissel sol, facta est caligo tenebrosa », seu accuratius secundum Hebr. : et cum facta esset caligo spissa, etiam magis spissa quam ea V. 12, « et » ecce « apparuit clibanus fumans et lampas ignis transiens inter divisiones illas » , a&que sic foedus secundum ritum Chaldaeorum feriens (Theodoret.). Forma rei describitur; erat fumi massa clibani seu furni formam imitata, eique coniunctus seu ex ea promicans ignis ad instar facis (lud. 7,16) seu facium. Discernebat iam Ca. in his columnae fumi et ignis figuram, quae in deserto postmodum antecedebat Israelitas, monetque Del. clibani comparationem videri h. 1. adhibitam imprimis ob clibani formam conicam seu cylindricam, quae eadem etiam columnae similitudinem habebat. Unde licet aliquod petere argumentum , hanc narrationis partem non esse ab auctore quodam Moyse recentiore primum confietam, sed ex ipsa traditione Abrahamica fluxisse; auctor sc. Moyse recentior cum idem portentum in mente habuisset, quod in deserto visum referebatur, eadem columnae comparatione adhibita illud expressisset. At hic habemus auctorem antiquiorem actorum in deserto plane ignarum, qui portentum explicat similitudine clibani. Fortasse ille auctor, qui acta in deserto descripsit, ne perspiciebat quidem idem Abramo, quod Israelitis, apparuisse portentum. nooy praeterea non habetur nisi Ez. 12, 6. 7. 12, unde neque plane certa significatio erui potest. Hic ab omnibus vertitur caligo, excepta LXX oA6t. Nota Syr. habere M3OYy, Vers. Sam. mUOWcY; estet alia vox syriaca wnTOwWOy, et chaldaica NIYO"DY, quae omnes caliginem sonant. Crediderim Hebr. primitus legisse '12y, aut eundem esse radicis hebr. 1o5y, atque apud alios radicis '!2Y sensum. Iam portenti significatio declaratur.
15:18
v. 18 « In ?/lo die pepigit Dominus foedus cum Abram dicens : Semzni tuo dabo terram hanc a fluvio Aegypti usque ad fluvium magnum Euphraten ». 19,1 fines nondum describebantur. Euphrates etiam alias ut limes indicatur (Ex. 23,31; Deut. 1,7 ; 11,24; Ios. 1,4), sub Davide reapse limes exstitit. ao alii cum Caz. idem esse censent, quod alias (Num. 35,5; Ios. 15,5; Is. 27,12) any 5m audit, i. e. Wadi el Arisch, ubi postea Hhinocolura; alii cum Calm. Nilum praeferunt. Neque dicas, fines Hebraeorum nunquam ad Nilum usque pertigisse, cum fines hic describantur ge- . neralissimo conspectu.
15:19
v. 19 « Cznaeos et Cenezaeos et Cedmonaeos »,
15:20
v. 20 « et Hethaeos » (cf. 10,15) « et Pherezaeos » (cf. 13,1), « Raphaim quoque » (ef. 14,5)
15:21
v. 91 « et Amorrhaeos et Chananaeos et Gergesaeos. et Iebusaeos » (cf. 10,16 sq.). 11; 1 Par. 4, 13, e quorum nnmero fuit Caleb. — Cedmonaei quoque h. 1. solum leguntur; sed nomen habent monumenta aegyptiaca ( M. Mueller p. 46. 144), quo fortasse hi ipsi Cedmonaei designantur. — Ex Iud. 1, 4 colligas, Pherezaeos incoluisse eum tractum, qui postea tribui Iuda est assignatus, et quidem Ios. 11, 3 montana. — Chananaei, quatenus nomen non totam Chanaan posteritatem sed unam designat tribum, secundum Num. 13, 30 (29) morabantur « iuxta mare et circa fluenta Iordanis », 14, 25 « in vallibus », fere ubi Amalecitae. Arg. — Sara suam sterilitatem maritique provectam perpendens aetatem, ad prolem obtinendam humanae prudentiae remedium suggerit, ut Abram Agar ancillae iungatur. Quae parit Ismaelem. Verum triennio post Deus promissionem et foedus renovat, addito foederis signo circumcisione. Simul filium e Sara promittit, mutato uxoris uti antea mariti nomine. Ismaeli etiam ob patris gratiam numerosae posteritatis conceditur benedictio. Abraham vero Deo credens circumcisionis ritum subit. | 23. 26, uti 7, 13, scribitur Q3V; quibus solis locis illud edicere in animo erat, rem ipsa die actam esse. Cap. XVI
15:1
… La 1ª parte (capp. 1-8) contiene la storia di Abramo e di suo padre T'are, conforme alla leggenda ebraica (cf. B. Beer, Leben Abrahams nach Auffassung der jüdischen Sage, Lipsie 1859). La 2ª parte (capp. 9-32) è un'amplificazione di Gen. 15, 1 sgg.
… formidabile che Dio, in condizioni straordinarie, affida, con l'assicurazione del suo aiuto e l'implicita profezia di esito felice (cf. Is. 8, 10 e Rom. 8, 31), ad un personaggio da lui stesso eletto, come ai Patriarchi e ai condottieri d'Israele (cf. Gen. 15, 1; 26, 24; Ev. 3, 12; Deut. 31, 23; Judc. 6, 12, 16; I Sam. 10, 7), denota la singolare missione della Vergine in ordine della divina redenzione: è Lei l'eletta di Dio per dare compimento …
1. Scrittura. — Sono sufficienti alcune testimonianze più caratteristiche della Scrittura: nel Vecchio Testamento: la vocazione e le promesse fatte ad Abramo (Gen. 12, 1-3; 15, 1-21; 17, 1-22), la R. del roveto ardente e del Sinai (Ex. 3, 1-17; 19, 1 sgg.; 24, 1), la vocazione e l'insegnamento dei profeti (1 Reg. 3, 1-21; Is. 1, 2; 2, 1; Jer. 1, 4-19). Nel Nuovo …
15:2
… Iud., I, 6, 4). Fu conquistata nel sec. XVI a. C. da Tuthmosis III. Abramo insegui Amraphel e i suoi alleati fino al nord di D.; di D. era il suo intendente Eliezer (Gen. 14, 15; 15, 2).
ELIEZER (El'ezer « il mio Dio è soccorso »)
1. Servo damasceno di Abramo (Gen. 15, 2). Si ritiene sia E. « il servo più vecchio della casa d'Abramo, l'amministratore d'ogni suo avere » (Gen. 24, 2), fedele a più, che Abramo mandò in Mesopotamia a prendere una sposa …
15:7
… Innociti e innocenti per necessità, come i fanciulli, che la violenza palese o occulta è prerogativa dei padroni del mondo, questi uomini, che non possono sperare nulla se non da Dio, «entreranno in possesso della terra» promessa ad Abramo (Gen. 15, 7-8, 18; Deut. 4, 38) e al popolo d'Izesele (Ex. 3, 8, 17). Questa «terra» piena di delizie («latte e miele»: Ex. 13, 5; 33, 3) rappresenta il Regno messianico.
UR. - Antichissima città mesopotamica (sumerico URIM⁴⁰, più tardi URI⁴¹, accadico URG⁴²), nominata nella Bibbia in Gen. 11, 28-31; 15, 7; Neh. 9, 7 (ebr. 'Ur Kaidim, « Ur dei Caldei »). Oggi è il Tell al-Muqajjar (« del bitume », secondo la tecnica di Ur-Nammu, che nelle sue costruzioni usava come cemento dei mattoni …
15:8
… tende di Sem » (Gen. 9, 25 sgg.; cf. Rom. 1, 16; 11, 13-27). Tra i Semiti sceglie la stirpe di Abramo, che sarà « fonte di benedizione per tutte le genti » (Gen. 12, 1-3; cf. 13, 14-17; 17, 1-9; 18, 18 sg.; 22, 16 sgg.) e stringe con essa solenne patto (ibid. 15, 8-21; 17), per la cui realizzazione impegna la sua onnipotenza. …
15:9
La tradizione ebraica - presupposta forse anche in Io. 8, 56 - parlava di una rivelazione ad Abramo durante il suo sacrificio (Gen. 15, 9 sgg.). …
15:13
… La dimora in Egitto fu, secondo Ex. 12, 40 (cf. Gen. 15, 13: Act. 7, 6: 400 anni), di 430 anni; dura dunque nella prima teoria dall'a. 1878 fin al 1448, nella seconda ca. dal 1655 al 1225. Chi stabilisce una data intermedia, come Albright (entro …
15:15
Nel Vecchio Testamento 'ab (plurale 'abbôth, testi di el-Amarna abûti) assume molti significati derivati, in base alle nozioni di origine, allevamento e autorità, connesse semanticamente colla paternità: 1) Nonno (Gen. 28, 13), antenato (I Reg. 15, 11, 24; al plurale è frequente: Gen. 15, 15; Num. 14, 18; ecc.), onde 'abbôthêm' « i nostri podrì » (Eccli. 44, 1) frequente nelle preghiere dei giudei (cf. Berachoth, IX, 1), equivale a « Israele ». 2) Capostipite d'un popolo …
… presente anche laggiù (Ps. 139, 7 sgg.; Iob 26, 6). La Bibbia, inoltre, afferma formalmente tale sopravvivenza nelle note, antichissime frasi per indicare la morte: «scendere nello šē'ōl»; «riunirsi al proprio popolo»; «ritornare ai propri padri» (Gen. 15, 15; 25, 8, 17; 35, 29; 49, 29, 32; Num. 20, 24, 26; 27, 13; 31, 2; Deut. 31, 16; 32, 50; ecc.); esse suppongono evidentemente che qualcosa rimane e sopravvive al disfacimento del corpo (v. ANIMA).
… Pt. 1, 14), un uscire dal corpo: il corpo ritorna alla terra, donde era venuto (Gen. 3, 19; Ps. 145, 4; Eccle. 12, 7); l'anima prima della Redenzione si riuniva a quelle precedenti uscite da questa vita nello Ie'dl, come è detto nel Vecchio Testamento (Gen. 15, 15; 25, 8; 49, 29; v. LIMBO. …
15:16
… 32,2; 34,11; Deut. 7,1; 20,17; Ios. 3,10; 5,1; 9,1; 11,3; 12,8; 24,11; ecc.), talora come nucleo precipuo del gruppo etnico accanto agli Hittiti (Num. 13,30), sicché rappresenta anche il complesso delle popolazioni palestinesi preisraelitiche (Gen. 15,16; Ios. 24,15; Am. 2,9 s.p.) e corrisponde quindi talora a «Cananei» (Ios. 24,15. 18; Iude. 6, 10; I Sam. 7,14; I Reg. 21,26; Ex. 16,3. 45; ecc.).
… 1, 7.19.20.44: popolo dimorante nel sud della Palestina; Ios. 10, 5 sg.), mentre ai Cananei si attribuiscono la pianura e la valle del Giordano (Num. 13, 29; Ios. 11, 3). Non di rado la Bibbia chiama tutta la popolazione preisraelitica Amorriti (cf. Gen. 15, 16; Ios. 24, 15.18; Iudc. 6, 10); ma nei tempi posteriori gli Amorriti, o estirpati o assimilati dagli Israeliti che avevano occupato la montagna, non esistevano più, mentre i «Cananei» …
15:17
… Erano tante piccole città-Stati, spesso in lotta tra loro, tra cui: Ur (v.), patria di Abramo (Gen. 15,17); Lagaš (Telloh); Kiš (el-Ohejmir); Umma (Gōbah); Adab (Bismajjah); Isin; Mari; Uruk (Warka); l'Erech di Gen. 10,10), Larsa (Senkereh), l'Ellasar di Gen. 10,10). Soltanto a periodi …
comuni nelle teofanie in varie forme (già con Abramo: Gen. 15, 17); concepito immateriale, appariva particolarmente adatto al fine simbolico.
15:18
… Secondo la promessa fatta ad Abramo (Gen. 15, 18; cf. Ex. 23, 31; Deut. 1, 7; 11, 24; Ios. 1, 4 ecc.) il limite settentrionale del dominio ebraico sarebbe segnato da detto fiume. …
… Nell'alleanza fatta con Abramo (Gen. 15, 18-21), nei numerosi testi dove sono menzionati gli abitanti della Terra Promessa, gli H. sono menzionati accanto agli Amorriti e ad altri popoli immigrati od autoctoni in Canaan. Num. …
15:19
Il nome di «Cananei» veniva dunque man mano adoperato per designare tutti gli abitanti preisraelitici della Palestina, tanto più che i piccoli popoli dei Ferezei, Refaiti, Gergesei, Gebusei, ecc. (cf. Gen. 15, 19 sgg.) non erano più di alcuna importanza. …
… Tribù menzionata la prima volta in Gen. 15, 19, con altre nove stanziate al tempo di Abramo nel territorio di Canaan. …
15:20
FEREZEI (EBR. PĒRIZAI; SETTANTA ΦΕΡΕΙ͂ΑΊΟΙ)
FEREZEI (ebr. Pērizai; Settanta Φερεῖαίοι). - Uno dei gruppi etnici, che abitavano la Palestina prima dell'occupazione ebraica (Gen. 13, 7; 15, 20; Ex. 3, 8, 17; ecc.).
ZUZIM (EBR. ΖΆΖΙΜ; GR. ἝΔΝΗ ὌΡΓΥΡΑ)
… est del Giordano, vinta dal re Chodorlahomor (Gen. 14, 5) e appartenente alla razza gigantesca dei Refaiti, i quali nell'epoca presemitica popolarono la Transgiordania (ibid. 14, 5; Deut. 2, 11, 20; Ios. 12, 44; 13, 12) ed alcune zone della Palestina (Gen. 15, 20).
15:21
AMORRITI. - Popolo stanziato in Canaan prima d'Israele (ebe hā-'Emōrī, sempre con l'articolo e al singolare, Settanta 'Αμορραῖοι, onde Volgata Amorrhaei). È sempre incluso dalla Bibbia nell'enumerazione dei popoli preisraelitici (Gen. 15,21; Ex. 3,8; 13,5; 23,23; 32,2; 34,11; Deut. 7,1; 20,17; Ios. 3,10; 5,1; 9,1; 11,3; 12,8; 24,11; ecc.), talora come nucleo precipuo del gruppo etnico accanto agli Hittiti (Num. …
GERGESEI (EBR. GIRGĀII; SETTANTA, ΓΕΡΜΑΧΊΑΙ, LATINIZZO IN GERGESEI)
… Nella Bibbia i G. sono nominati pochissime volte (Gen. 10, 19; 15, 21; Deut. 7, 1; Ios. 3, 10; 24, 11; Neh. 9, 8) e sempre con una fraseologia stereotipata, che elenca i vari clan o tribù della Palestina preisraelitica. …
… I Par. 11, 6; Zach. 9, 7, ed al singolare; Settanta: ὁ Ἰεβουσαῖς), stanziato in Canaan (Gen. 10, 16; I Par. 1, 14), sempre incluso, come gruppo secondario, nella lista settentrionale dei popoli che Israele doveva conquistare (Deut. 7, 1; 20, 17; cf. Gen. 15, 21; Ex. 3, 8, 17, ecc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.