Against acception of person. 10 From al and euery sinne vve must absteine, hauing in al our vvordes and deedes, the Iudgement before our eies: vvherein vvorkes of mercie shal be required of vs, 14 and onely faith shal not auaile vs. 18 And that the Catholike by his vvorkes shevveth that he hath faith: vvhereas the Heretikes hath no more faith than the Diuel, talke he of faith neuer so much, and of iustification thereby onely, by the example of Abraham Ro. 4. Abraham in deede vvas iustified by vvorkes also, 25 and likevvise Rahab.
1My brethren, have not the faith of our Lord Jesus Christ of glory, with respect of persons.Fratelli miei, non vogliate tenere la fede del glorioso Signor nostro Gesù Cristo, e insieme l'accettazione delle persone.MY brethren, Haue not the faith of our Lord IESVS Christ of glorie in acception of persons.Fratres mei, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriæ. 2For if there shall come into your assembly a man having a golden ring, in fine apparel; and there shall come in also a poor man in mean attire:Imperocché se entrerà nella vostra adunanza un uomo, che ha l'anello d'oro, vestito splendidamente, ed entrerà anche un povero in sordida veste,For if there shal enter into your assemblie a man hauing a golden ring in goodly appareil, and there shal enter in a poore man in homely attire,Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens in veste candida, introierit autem et pauper in sordido habitu, 3And you have respect to him that is clothed with the fine apparel and shall say to him: Sit thou here well: but say to the poor man: Stand thou there, or: Sit under my footstool:E vi rivolgerete a colui, che è vestito splendidamente, e gli direte: siedi tu qui con tuo comodo: al povero poi direte: tu sta' ritto costì; ovvero, siedi sotto la panchetta de' miei piedi:& you haue respect to him that is clothed vvith the goodly apparell, and shal say to him, Sitte thou here vvel: but say to the poore man, Stand thou there: or sitte vnder my foote-stoole:et intendatis in eum qui indutus est veste præclara, et dixeritis ei: Tu sede hic bene: pauperi autem dicatis: Tu sta illic; aut sede sub scabello pedum meorum: 4Do you not judge within yourselves, and are become judges of unjust thoughts?E non venite voi a far distinzione dentro voi stessi, e diventate giudici di iniquo pensare?do you not iudge vvith your selues, and are become iudges of vniust cogitations?nonne judicatis apud vosmetipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum ? 5Hearken, my dearest brethren: Hath not God chosen the poor in this world, rich in faith and heirs of the kingdom which God hath promised to them that love him?Sentite, fratelli miei dilettissimi, non ha egli Dio eletti i poveri in questo mondo, ricchi di fede, ed eredi del regno promesso da Dio a color, che lo amano?Heare my deerest brethren: hath not God chosen the poore in this vvorld, riche in faith, and heires of the kingdom vvhich God hath promised to them that loue him?Audite, fratres mei dilectissimi: nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et hæredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se ? 6But you have dishonoured the poor man. Do not the rich oppress you by might? And do not they draw you before the judgment seats?Ma voi avete disonorato il povero. Non son eglino i ricchi, che vi opprimono con prepotenza, ed essi vi strascinano ai tribunali?But you haue dishonoured the poore mā. Do not the riche oppresse you by might: and them selues dravv you to iudgements?vos autem exhonorastis pauperem. Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et ipsi trahunt vos ad judicia ?
7Do not they blaspheme the good name that is invoked upon you?Non son essi que', che bestemmiano il bel nome, con cui voi siete stati appellati?Doe not they blaspheme the good name that is inuocated vpon you?nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos ? 8If then you fulfil the royal law, according to the scriptures: Thou shalt love thy neighbour as thyself; you do well.Se però osservate la legge regia secondo le scritture: amerai il prossimo tuo, come te stesso: ben fate voi:If not-vvithstanding you fulfil the roial lavv according to the scriptures, Thou shalt loue thy neighbour as thy self, you doe vvel:Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges proximum tuum sicut teipsum: bene facitis: 9But if you have respect to persons, you commit sin, being reproved by the law as transgressors.Se poi siete accettatori di persone, fate peccato, e siete redarguiti dalla legge come trasgressori.but if you accept persons, you vvorke sinne, reproued of the Lavv as transgressours.si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege quasi transgressores. 10And whosoever shall keep the whole law, but offend in one point, is become guilty of all.Or chiunque avrà osservata tutta la legge, ma avrà inciampato in una sol cosa, è diventato reo di tutto.And vvhosoeuer shal keepe the vvhole Lavv, but offendeth in one: is made guilty of al.Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. 11For he that said: Thou shalt not commit adultery, said also: Thou shalt not kill. Now if thou do not commit adultery, but shalt kill, thou art become a transgressor of the law.Imperocché chi disse, non fornicare, disse ancora, non ammazzare. Che se non fornicherai, ma ammazzerai, tu se' trasgressor della legge.For he that said, Thou shalt not commit aduoutrie, said also, Thou shalt not kil. And if thou doe not commit aduoutrie, but shalt kil: thou art made a transgressour of the Lavv.Qui enim dixit: Non mœchaberis, dixit et: Non occides. Quod si non mœchaberis, occides autem, factus es transgressor legis. 12So speak ye and so do, as being to be judged by the law of liberty.Così parlate, e così operate, come stando per essere giudicati secondo la legge di libertà.So speake ye, and so doe, as beginning to be iudged by the lavv of libertie.Sic loquimini, et sic facite sicut per legem libertatis incipientes judicari. 13For judgment without mercy to him that hath not done mercy. And mercy exalteth itself above judgment.Imperocché giudizio senza misericordia per colui, che non ha usata misericordia: ma la misericordia trionfa del giudizio.For iudgement vvithout mercie to him that hath not done mercie. And mercie exalteth it self aboue iudgement.Judicium enim sine misericordia illi qui non fecit misericordiam: superexaltat autem misericordia judicium.
14What shall it profit, my brethren, if a man say he hath faith, but hath not works? Shall faith be able to save him?Che pro, fratelli miei, se uno dica di aver la fede, e non abbia le opere? Potrà forse salvarlo la fede?Vvhat shal it profit my brethren, if a man say he hath faith: but hath not vvorkes? Shal faith be able to saue him?Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat ? numquid poterit fides salvare eum ? 15And if a brother or sister be naked and want daily food:Che se il fratello, e la sorella sono ignudi, e bisognosi del vitto quotidiano,And if a brother or sister be naked, & lacke daily foode:Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, 16And one of you say to them: Go in peace, be ye warmed and filled; yet give them not those things that are necessary for the body, what shall it profit?E uno di voi dica loro: andate in pace, riscaldatevi, e satollatevi: ne diate loro le cose necessario al corpo, che gioverà?and one of you say to them, Goe in peace, be vvarmed & filled: but you giue them not the things that are necessarie for the bodie: vvhat shal it profit?dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini: non dederitis autem eis quæ necessaria sunt corpori, quid proderit ? 17So faith also, if it have not works, is dead in itself.Così la fede, se non ha le opere, in se medesima è morta.So faith also, if it haue not vvorkes, is dead in it self.Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa. 18But some man will say: Thou hast faith, and I have works. Shew me thy faith without works; and I will shew thee, by works, my faith.Anzi qualcheduno dirà: tu hai la fede, ed io ho le opere. Mostrami la tua fede senza le opere, ed io ti farò vedere colle opere la mia fede.But some man saith, Thou hast faith, and I haue vvorkes: shevv me thy faith vvithout vvorkes: & I vvil shevv thee by vvorkes my faith.Sed dicet quis: Tu fidem habes, et ego opera habeo: ostende mihi fidem tuam sine operibus: et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. 19Thou believest that there is one God. Thou dost well: the devils also believe and tremble.Tu credi, che Dio è uno: ben fai: anche i demonj lo credono, e tremano.Thou beleeuest that there is one God. Thou doest vvel: the deuils also beleeue and tremble.Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et dæmones credunt, et contremiscunt. 20But wilt thou know, O vain man, that faith without works is dead?Ma vuoi tu conoscere, o uomo vano, come la fede senza opere è morta?But vvilt thou knovv ô vaine man, that faith vvithout vvorkes is idle'?Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est ?
21Was not Abraham our father justified by works, offering up Isaac his son upon the altar?Abramo padre nostro non fu egli giustificato per via delle opere, avendo offerto sull'altare Isacco suo figlio?Abraham our father vvas he not iustified by vvorkes, offering Isaac his sonne vpon the altar?Abraham pater noster nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare ? 22Seest thou that faith did cooperate with his works and by works faith was made perfect?Tu vedi, come la fede cooperava alle opere di lui: e per mezzo delle opere fu consumata la fede.Seest thou that faith did vvorke vvith his vvorkes: and by the vvorkes the faith vvas consummate?Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius: et ex operibus fides consummata est ? 23And the scripture was fulfilled, saying: Abraham believed God, and it was reputed to him to justice, and he was called the friend of God.E si adempì la scrittura, che dice: Abramo credette a Dio, e fugli imputato a giustizia, e fu chiamato amico di Dio.And the Scripture vvas fulfilled, saying, Abraham beleeued God, and it vvas reputed him to iustice, and he vvas called the freende of God.Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. 24Do you see that by works a man is justified, and not by faith only?Vedete voi come per le opere è giustificato l'uomo, e non per la fede solamente?Do you see that by vvorkes a man is iustified: & not by faith only?Videtis quoniam ex operibus justificatur homo, et non ex fide tantum ? 25And in like manner also Rahab the harlot, was not she justified by works, receiving the messengers and sending them out another way?Nella stessa guisa anche Rahab meretrice non fu ella giustificata per le opere, avendo accolti gl' inviati, e rimandatigli per altra strada?And in like maner also Rahab the harlot, vvas not she iustified by vvorkes, receiuing the messengers, and putting them forth an other vvay?Similiter et Rahab meretrix, nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios, et alia via ejiciens ? 26For even as the body without the spirit is dead: so also faith without works is dead.Imperocché siccome il corpo senza lo spirito è morto, così anche la fede senza le opere è morta.For euen as the bodie vvithout the spirit is dead: so also faith vvithout vvorkes is dead.Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est.
2:1
Witham
With respect of persons. This partial respect of persons is several times condemned both in the Old and New Testament. St. James here speaks of it as it was committed in the assemblies, by which many understand the meetings of Christians, in[Ver. 2. In conventum vestrum, eis ten sunagogen umon. Synagogue is also taken for a meeting of kings, judges, etc. See Matthew 10:17.] synagogues and places where they celebrated the divine service, or met to keep the charitable feast, called Agape. Others expound it of meetings where causes were judged. If it be meant of Church meetings, the apostle might have even greater reason to condemn such a partiality at that time than at present; for when the poorer sort of people, of which was the greatest number of converts, saw themselves so neglected and despised, and any rich man when he came thither so caressed and honoured, this might prove a discouragement to the meaner sort of people, and an obstacle to their conversion. But if we expound it of meetings where causes were judged betwixt the rich and others of a lower condition, (which exposition the text seems to favour) the fault might be still greater, when the judges gave sentence in favour of great and rich men, biassed thereunto by the unjust regard they had for men rich and powerful. This was a transgression of the law: (Leviticus 19:15.) Respect not the person of the poor, nor honour the countenance of the mighty. But judge thy neighbour according to justice. See also Deuteronomy 1:17. (Witham)
Challoner
Respect, etc. The meaning is, that in matters relating to faith, the administering of the sacraments and other spiritual functions in God's Church, there should be no respect of persons: but that the souls of the poor should be as much regarded as those of the rich. ([Deuteronomy?] James 1:17) (Challoner)
2:4
Witham
Are become judges of (or with ) unjust thoughts,[Ver. 4. Judices cogitationum iniquarum: it is the same in the Greek, kritai dialogismon poneron: the sense is, Judices inique cogitantes.] when against justice you favour the rich. Or, if in Church assemblies you discover a wrong and partial judgment in your minds and thoughts, by the high value and esteem you shew to the rich on account of their riches, and the contempt you have of poverty and of the poor, when they are perhaps more deserving in the sight of God, who hath chosen them who are rich in faith, whom he hath made his adoptive children, and heirs of his kingdom. These are much the greater riches: this is a dignity far surpassing that of the greatest king or emperor. And you have less reason to shew such distinguishing marks of honour and esteem for the rich of this world, since it is they who by might and violence oppress you, draw you to judgment-seats: and they are less worthy of your honour and esteem, when by their scandalous behaviour they blaspheme, or cause to be blasphemed and ill-spoken of, the good and holy name of God, which is invoked upon you. (Witham)
2:8
Witham
If then you fulfil the royal law,...thou shalt love, etc. you do well. By these words, the apostle explains what he had said before of the particular respect paid to rich and powerful men, that if these were no more than some exterior marks paid them without any injustice or interior contempt of such as were poor, so that they took care to comply with that royal precept given to every one by Almighty God, the King of kings, thou shalt love thy neighbour, that is, every one without exception, as thyself; in this you do well; and the respect of persons was less blameable. (Witham)
2:10
Witham
Is become guilty of all. It is certain these words are not to be taken merely according to the letter, nor in the sense which at first they seem to represent, as if a man by transgressing one precept of the law transgressed and broke all the rest: this appears by the very next verse, that a man may commit murder by killing another, and not commit adultery. And it is certain, as St. Augustine observes, that all sins are not equal, as the Stoic philosophers pretended. See St. Augustine, Epist. clxvii, (nov. ed. tom. 2, p. 595) where he consults St. Jerome on this very place out of St. James, and tells us that such a man may be said to be guilty of all, because by one deadly sin he acts against charity,[Ver. 10-11. St. Augustine, Ep. lxvii. num. 16. p. 600. An fortè quia plenitudo legis charitas est, qua Deus, proximusque diligitur, in quibus praeceptis charitatis tota lex pendet et prophetae, meritò fit reus omnium, qui contra illam facit ex qua pendent omnia.] (which is the love of God and of our neighbour) upon which depends the whole law and all its precepts; so that by breaking one precept, he loseth the habit of charity, and maketh the keeping, or not breaking of all the rest, unprofitable to him. Secondly, it may be added, that all the precepts of the law are to be considered as one total and entire law, and as it were a chain of precepts, where by breaking one link of this chain the whole chain is broken, or the integrity of the law, consisting of a collection of precepts. Thirdly, it may be said, that he who breaks any one precept, contemns the authority of the lawgiver, who enjoined them all, and under pain of being for ever excluded from his sight and enjoyment. A sinner, therefore, by a grievous offence against any one precept, forfeits his heavenly inheritance, becomes liable to eternal punishments, as if he had transgressed all the rest: not but that the punishments in hell shall be greater against those who have been greater sinners, as greater shall be the reward in heaven for those who have lived with greater sanctity and perfection. (Witham)
Challoner
Guilty, etc. That is, he becomes a transgressor of the law in such a manner, that the observing of all other points will not avail him to salvation; for he despises the lawgiver, and breaks through the great and general commandment of charity, even by one mortal sin. (Challoner)
2:12
Witham
By the law of liberty; that is by the new law and doctrine of Christ. (Witham)
2:13
For judgment without mercy, etc. It is an admonition to them to fulfil, as he said before, the royal precepts of the love of God and of our neighbour, which cannot be without being merciful to others. Blessed are the merciful, for they shall obtain mercy. (Matthew 5:7.)
Witham
And mercy exalteth itself above judgment. Some understand this as a confirmation of God's infinite mercies, out of Psalm 144:9. where it is said that his "mercies are over all his works;" that is, though all his perfections be equally infinite, yet he is pleased to deal with sinners rather according to the multitude of his mercies than according to the rigour of his justice. Others expound these words of the mercy which men shew to one another, and that he exhorts them to mercy, as a most powerful means to find mercy; and the merciful works done to others will be beneficial to them, and make them escape when they come to judgment. (Witham)
Calmet
Similar to this are the words of old Tobias to his son: "Alms deliver from all sin, and from death, and will not suffer the soul to go into darkness. Alms shall be a great confidence before the most high God, to all them that give it." (Tobias 4:11, 12.) "Blessed are the merciful," says our divine Judge, "for they shall obtain mercy." (Matthew 5:7.) (Calmet)
And the definitive sentence of Christians, at the day of judgment will be favourable or not, as they have complied in life with the calls of charity. [Matthew 25:31-46.]
2:14
Witham
etc. Shall faith be able to save him? He now comes to one of the chief points of this epistle, to shew against the disciple of Simon , the magician, that faith alone will not save any one. We may take notice in the first place, that St. James in this very verse, supposes that a man may have faith, a true faith without good works. This also follows from ver. 19., where he says: Thou believest that there is one God: thou dost well. And the same is evident by the words in John 12:42., where it is said, that many of the chief men also believed in him, (Christ)....but did not confess it, that they might not be cast out of the synagogue. Now that faith alone is not sufficient to save a man, St. James declares by this example: If any one say to the poor and naked, go in peace, be you warmed and filled, and give them nothing, what shall it profit? Even so faith, if it have not works is dead, etc. that is such a faith, though it be not lost and destroyed, yet it remains in a soul that is spiritually dead, when it is not accompanied with charity and grace, which is the life of the soul, and without which faith can never bring us to eternal life. In this sense is to be understood the 20th and 26th verses of this chapter, when faith is again said to be dead without good works. This is also the doctrine of St. Paul, when he tells us that a saving faith is a faith that worketh by charity, Galatians 5:6. When he says, that although faith were strong enough to remove mountains, a man is nothing without charity. (1 Corinthians 13:2.) When he teacheth us again, that not the hearers of the law are just before God, but the doers of the law shall be justified. [Romans 2:13.] St. John teacheth the same (1 John 3:14.) He that loveth not, remaineth in death. But of this elsewhere. (Witham)
Grotius in this place makes a very candid and remarkable profession of his faith, very different from that of his associates in the pretended reformation, called Solifideans [who pretend one is justified by faith alone]: "There are some who say, 'My works indeed are not as they ought to be,' but my faith is firm, my salvation is therefore out of danger. This opinion, which has sprung up in this our unhappy age, and recommends itself under the name of reformed doctrine, ought to be opposed by every lover of piety, and all who wish well to their neighbour's salvation....no faith has ever availed any man, unless it were accompanied by such works as he had time and opportunity to perform." His words are: "Opera quidem mea non recta sunt, sed fides recta est, ac propterea de salute non periclitor....Renata est hoc infelici saeculo ea sententia et quidem sub nomine repurgatae doctrinae, cui omnes qui pietatem et salutem proximi amant, se debent opponere....coeterum nulla cuiquam fides profuit, sine tali opere, quale tempus permittebat," etc. In vain do we glory in our faith, unless our lives and works bear testimony of the same. Faith without charity is dead, and charity cannot exist without good works. He who bears the fruits of Christian piety, shews that he has the root, which is faith; but the root is dead, when it affords no produce. Works are to faith what the soul is to the body. See the remainder of this chapter.
2:18
Witham
Some men will say: Thou hast faith, and I have works. Shew me thy faith, etc. He confutes the same error, by putting them in mind that one can shew that he has faith, which is an interior virtue, only by good works, and that good works in a man shew also his faith; which is not to be understood, as if good works were merely the marks, signs, and effects of faith, as some would pretend, but that good works must concur with faith to a man's salvation by an increase in grace. (Witham)
2:19
Witham
The devils also believe, and tremble. St. James compares indeed faith without other virtues and good works, to the faith of devils: but comparisons must never be stretched farther than they are intended. The meaning is, that such a faith in sinners is unprofitable to salvation, like that of devils, which is no more than a conviction from their knowledge of God; but faith which remains in sinners, is from a supernatural knowledge, together with a pious motion in their free will. (Witham)
2:21
Witham
Was not Abraham....justified by works? We may observe, that St. James here brings the very same examples of Abraham and Rahab, which it is likely he knew some had miscontrued in St. Paul, as if the great apostle of the Gentiles had taught that faith alone was sufficient to salvation. But St. Paul neither excludes good works done by faith, when he commends faith, excluding only the works of the law of Moses, as insufficient to a true justification. See Romans 3:27. And St. James by requiring good works does not exclude faith, but only teacheth that faith alone is not enough. This is what he clearly expresseth here in the 22nd and in the 24th verse. Man, says he, is justified, and not by faith only. And (ver. 22.) seest thou that faith did co-operate with Abraham's works, and by works faith was made perfect. In fine, we must take notice, that when St. James here brings the example of Abraham offering his son Isaac, to shew that he was justified by works, his meaning is not that Abraham then began first to be justified, but that he then received an increase of his justice. He was justified at least from his first being called, and began then to believe and to do good works. It is true his faith was made perfect, and his justice increased, when he was willing to sacrifice his son. (Witham)
2:1
With respect of persons.... The meaning is, that in matters relating to faith, the administering of the sacraments, and other spiritual functions in God’s church, there should be no respect of persons; but that the souls of the poor should be as much regarded as those of the rich. See Deut. 1.17.
2:10
Guilty of all; ... That is, he becomes a transgressor of the law in such a manner, that the observing of all other points will not avail him to salvation; for he despises the lawgiver, and breaks through the great and general commandment of charity, even by one mortal sin. For all the precepts of the law are to be considered as one total and entire law, and as it were a chain of precepts, where, by breaking one link of this chain, the whole chain is broken, or the integrity of the law consisting of a collection of precepts. A sinner, therefore, by a grievous offence against any one precept, incurs eternal punishment; yet the punishment in hell shall be greater for those who have been greater sinners, as a greater reward shall be for those in heaven who have lived with greater sanctity and perfection.
2:1
1. In acception of persons.] Scripture abused by the Anabaptistes to make no distinction of persons. The Apostle meaneth not, as the Anabaptists and other seditious persons sometime gather hereof, that there should be no difference in Commonvveales or assemblies, betvvixt the Magistrate and the subiect, the free man and the bond, the riche and the poore, betvvixt one degree and an other. for, God and nature, and the necessitie of man, haue made such distinctions, and men are bound to obserue then. But it is meant onely, or specially, that in spiritual giftes and graces, in matters of faith, Sacraments, and saluation, and bestovving the spiritual functions and charge of foule, vve must esteeme of a poore man or a bond man, no lesse then of the rich man and the free, Vvhat the Apostle meaneth by acception of persons. then of the Prince or the Gentleman: because as Christ him self calleth all, and endueth al sorts vvith his graces: so in such and the like things vve must not be partial, but count al to be fellovves, brethren, and members of one head. And therfore the Apostle saith vvith a special clause, That vve should not hold or haue the Christian faith vvith or in such differences or partialities.
Concordanza Leu. 19, 15. Deu. 1, 16.
Concordanza Pro. 24, 23. Eccl. 42, 1.
2:8
Concordanza Leu. 19, 18. Mat. 22, 39.
2:9
Concordanza Rom. 13.
2:10
10. Is made guilty of al.] He meaneth not, that vvhosoeuer is a theefe, is also a murderer, or that euery murderer is an aduouterer also: How he that offendeth in one commaundement, is guilty of al. or that al sinnes be equal, according to the Stoïkes and the Heresie of Iouinian: much lesse, that he shal haue as great damnation that transgresseth one commaundement, as if he had offended against euery precept. but the sense is, that it shal not auaile him to saluation, that he seemeth to haue kept certaine and not broken al the commaundements: seeing that any one transgression of the Lavv, proueth that he hath not obserued the vvhole, vvhich he vvas bound to do, so far as is required, and as is possible for a man in this life. S. Augustine disputing profoundly in his 29 Epistle to S. Hierom, of this place of S. Iames, expoundeth it thus: that he vvhich offendeth in one, that is, against the general and great commaundement of loue or charitie (because it is in maner al, as being the summe of al, the plentitude of the lavv, and the perfection of the rest) breaketh after a sort and transgresseth al, no sinne being committed but either against the loue of God, or of our neighbour.
Concordanza Leu. 19, 37. Deu. 1, 18.
2:13
13. Iudgement vvithout mercie.] Vvorkes of mercie exceding grateful to God. Nothing giueth more hope of mercie in the next life, then the vvorkes of almes, charitie, and mercie, done to our neighbours in this life. Neither shal any be vsed vvith extreme rigour in the next vvorld, but such as vsed not mercie in this vvorld. August. de pec. merit. li. 2. c. 3. Vvhich is true, not onely in respect of the iudgement to euerlasting damnation, but also of the temporal chastisement in Purgatorie, as S. Augustine signifieth, declaring that our venial sinnes be vvashed avvay in this vvorld vvith daily vvorkes of mercie, The proud & impudent dealing of the heretikes against this Epistle; because it is so plaine against only saith. vvhich othervvise should be chastised in the next. See epist. 29. aforesaid in sine. and li. 21 de Ciu. Dei c. 17 in fine.
〈Greek〉
2:14
14. What shal it profite, if a man say he hath faith?] This vvhole passage of the Apostle is so cleere against iustification or saluation by onely faith, damnably defended by the Protestants, and so euident for the necessitie, merite, & concurrence of good vvorkes, that their first author Luther and such as exactly folovv him, boldly (after the maner of Heretikes) vvhen they can make no shift nor false glose for the text, deny the booke to be Canonical Scripture. But Caluin and his companions disagreing vvith their Maisters, confesse it to be holy Scripture. but their shiftes and fond gloses for ansvver of so plaine places, be as impudent as the denying of the Epistle vvas in the other. vvho vvould neuer haue denied the booke, thereby to shevv them selues Heretikes, if they had thought those vulgar euasions that the Zuinglians and Caluinists do vse (vvhereof they vvere not ignorant) could haue serued. In both sortes the Christian Reader may see, that al the Heretikes vaunting of expresse Scriptures & the vvord of God, is no more but to delude the vvorld. vvhereas in deede, be the Scriptures neuer so plaine against them, they must either be vvrested to sound as they say, or els they must be no Scriptures at all. And to see Luther, Caluin, Beza, & their fellovves, sitte as it vvere in iudgement of the Scriptures, to allovv or disallovv at their pleasures, it is the most notorious example of Heretical pride & miserie that can be. See their prefaces and censures vpon this Canonical Epistle, the Apocalypse, the Machabees, and other.
2:15
Concordanza Io. 3, 17
2:20
He speaketh to al heretikes that say, faith onely without vvorkes doth iustifie, calling them vaine men, and comparing them to Diuels.
dead
2:21
21. Abraham vvas he not iustified by vvorkes?] Only faith, an old heresie. It is much to be noted that S. Augustine in his booke de fide & operibus c. 14. vvriteth, that the heresie of onely faith iustifying or sauing, vvas an old Heresie euen in the Apostles time, gathered by the false interpretation of some of S. Paules profound disputation in the Epistle to the Romans, S. Iames & the rest inculcate good vvorkes against the errour of only faith falsely gathered of S. Paules vvordes. vvherein he commended so highly the faith in Christ, that they thought good vvorkes vvere not auilable: adding further, that the other three Apostles, Iames, Iohn, and Iude, did of purpose vvrite so much of good vvorkes, to correct the said errour of onely faith, gathered by the misconstruction of S. Paules vvordes. Yea vvhen S. Peter (Ep. 2 c. 3.) vvarneth the faithful that many things be hard in S. Paules vvritings, and of light vnlearned men mistaken to their perdition: Ioco citate. the said S. Augustine affirmeth, that he meant of his disputation concerning faith, vvhich so many Heretikes did mistake to condemne good vvorkes. And in the preface of his commentarie vpon the 31 Psalme, he vvarneth al men, that this deduction vpon S. Paules speache, Abraham vvas iustified by faith, therfore vvorkes be not necessarie to saluation: is the right vvay to the gulfe of Hel and damnation.
And lastly (vvhich is in it self very plaine) that vve may see this Apostle did purposely thus commend vnto vs the necessitie of good vvorkes, S. Augustines vvhole disputation in this poīt very notable, & directly against only faith. and the inanity aud insufficiencie of onely faith, to correct the errour of such as misconstrued S. Paules vvordes for the same Li. 83 q. q. 76. the said holy Doctor noteth that of purpose he tooke the very same example of Abraham, vvhom S. Paul said to be iustified by faith, and declareth that he vvas iustified by good vvorkes, specifying the good vvorke for vvhich he vvas iustified and blessed of God, to vvitte, his obedience and immolation of his onely sonne. But hovv S. Paul saith that Abraham vvas iustified by faith, see the Annotations vpon that place. Ro. 4. v. 1.
Concordanza Gen. 22, 10.
2:22
22. Faith did vvorke vvith.] Heresies against good vvorkes. Some Heretikes hold, that good vvorkes are pernicious to saluation and iustification: other, that though they be not hurtful but required, yet they be no causes or vvorkers of saluation, much lesse meritorious, but are as effectes and fruites issuing necessarily out of faith. Both vvhich fictions, falshods, and flightes from the plaine truth of Gods vvord, are refuted by these vvordes, vvhen the Apostle saith, That faith vvorketh together vvith good vvorkes: Workes cōcurre vvith faith as cause of iustification. making faith to be a coadiutor or cooperator vvith vvorkes, and so both ioyntly concurring as causes and vvorkers of iustification: yea aftervvard he maketh vvorkes the more principal cause, vvhen he resembleth faith to the body, and vvorkes to the spirit or life of man.
Concordanza Gen. 15, 6. Ro. 4, 3. Gal. 3
2:23
23. The frend of God.] By this also an other false and friuolous euasion of the Heretikes is ouertaken, Workes make vs iust in deede before God. vvhen they feine, that the Apostle here vvhen he saith, vvorkes do iustifie, meaneth that they shew vs iust before men, and auaile not to our iustice before God. For the Apostle euidently declareth that Abraham by his vvorkes vvas made or truely called the freend of God, and therfore vvas not (as the Heretikes say) by his vvorkes approued iust before man onely.
2:24
24. Not by faith onely.] The Protestants say, by faith only: S. Iames cleane contrarie, Not by faith only. This proposition or speache is directly opposite or contradictorie to that vvhich the Heretikes hold. For the Apostle saith, Man is iustified by good workes, and not by faith only. but the Heretikes say, Man is not iustified by good vvorkes, but by faith only. Neither can they pretend that there is the like contradiction or contrarietie betwixt S. Iames speache and S. Paules. for though S. Paul say, man is iustified by faith, yet he neuer saith, by faith onely, nor euer meaneth by that faith vvhich is alone, but alvvaies by that faith vvhich vvorketh by charitie, Gal. •. as he expoundeth him self. Though concerning vvorkes also, there is a difference betwixt the first iustification, vvhereof S. Paul specially speaketh: and the second iustification, vvhereof S. Iames doth more specially treate. Of vvhich thing See the annot. vpon the epistle to the Romans c. 2. v. 13. els vvhere there is ynough said.
The fathers in deede vse sometimes this exclusiue, sola, onely: but in far other sense then the Protestants. For some of them thereby exclude only the vvorkes of Moyses law, against the Iewes: some, the vvorkes of nature and moral vertues vvithout the grace or knowledge of Christ, The manifold meaning of certaine fathers, vvhen they say, Only faith. against the Gentiles: some, the necessitie of external good vvorkes vvhere the parties lacke time and meanes to doe them, as in the case of the penitent theefe: some, the false opinions, sectes, and religions contrarie to the Catholike faith, against Heretikes and miscreants: some exclude reason, sense, and arguing in matters of faith and mysterie, against such as vvil beleeue nothing but that they see or vnderstand: some, the merite of vvorkes done in sinne before the first iustification: some, the arrogant Pharisaical vaunting of mans ovvne proper vvorkes and iustice, against such as referre not their actions and good deedes to Gods grace. To these purposes the holy Doctors say sometimes, that only faith saueth and serueth: but neuer (as the Protestants vvould haue it) to exclude from iustification and saluation, the cooperation of mans free vvil, dispositions and preparations of our hartes by praiers, penance, and sacraments, the vertues of hope and charitie, the purpose of vvel-vvorking and of the obseruation of Gods commaundements: much lesse, the vvorkes and merites of the children of God, proceding of grace and charitie, after they be iustified and are now in his fauour: vvhich are not only dispositions and preparations to iustice, but the meritorious cause of greater iustice, and of saluation.
2:25
25. Rahab.] S. Paul nameth faith, & S. Iames vvorkes, causes of iustification: but neither the one, faith only: nor the other, vvorkes only. This Apostle alleageth the good vvorkes of Rahab by vvhich she vvas iustified, and S. Paul (11 Hebr.) saith she vvas iustified by faith. Vvhich are not contrarie one to the other. for both is true, that she vvas saued by faith, as one faith: and that she vvas saued by her vvorkes, as the other saith. But it vvere vutruely said, that she vvas saued either by onely faith, as the Heretikes say: or by onely good vvorkes, as no Catholike man euer said. But because some Ievves and Gentil Philosophers did affirme: they, that they should be saued by the vvorkes of Moyses lavv: these, by their moral vvorkes: therfore S. Paul to the Romans disputed specially against both, prouing that no vvorkes done vvithout or before the faith of Christ, can serue to iustification or saluation.
Concordanza Ios. 2, 1. 18. and 6, 22.
2:26
26. Faith vvithout vvorkes is dead.] Faith vvithout vvorkes is a true saith, but not auailable: as the body vvithout the spirit is a true body, though it be dead. S. Iames (as the Protestants feine) saith that faith vvithout good vvorkes is no faith, and that therfore it iustifieth not, because it is no faith. for he saith that it is dead vvithout vvorkes, as the body is dead vvithout the soule, and therfore being dead hath no actiuity or efficacie to iustifie or saue. But it is a great difference, to say that the body is dead, and to say that is no body. euen so it is the like difference, to say that faith vvithout vvorkes is dead, and to say that faith vvithout vvorkes is no faith. And if a dead body be notvvithstanding a true body, then according to S. Iames comparison here, a dead faith is notvvithstanding a true faith, but yet not auailable to iustification, because it is dead, that is, because it is onely faith vvithout good vvorkes.
And therfore it is a great impudencie in Heretikes, and a hard shift, to say that the faith of vvhich the Apostle disputeth al this vvhile, Vvhat faith the Apostle speaketh of: & that he knevv no special faith. is no true or proprely called faith at all. It is the same faith that S. Paul defined and commended in al the 11 chapter to the Hebrues, and the same vvhich is called the Catholike faith, and the same vvhich being formed & made aliue by charitie, iustifieth. Mary true it is, that it is not that special faith vvhich the Heretikes feine onely to iustifie, to vvit, vvhen a man doth firmely beleeue as an article of his faith, that him self shal be saued. this special faith it is not vvhereof the Apostle here speaketh. for neither he, nor S. Paul, nor any other sacred vvriter in al the holy Scriptures euer speake or knevve of any such forged faith.
2:1
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.3
… and say to the poor, Stand thou there, or sit here under my footstool; are ye not then partial in yourselves, and are become judges of evil thoughts? Hearken, my beloved brethren, Hath not God chosen the poor of this world, rich in faith, and heirs of the kingdom which He hath promised to them that love Him? But ye have despised the poor,”
2:5
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.34
… assuredly to that end which has no end. Therefore God elected believers; but He chose them that they might be so, not because they were already so. The Apostle James says: “Has not God chosen the poor in this world, rich in faith, and heirs of the kingdom which God hath promised to them that love Him?”
2:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… is it not from those who are rich? is it not from those who are in enjoyment? Who are they that “drag” men “before the tribunals?” Who, that dissipate properties? Those who are wretched and outcasts, or those who are inflated with consequence, and in enjoyment? It is not possible that any evil can happen from a soul that is afflicted. (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.3
… “Do not rich men oppress you by their power, and draw you before the judgment-seats? Do not they blaspheme that worthy name by the which ye are called? If ye fulfil the royal law according to the Scripture, Thou shalt love thy neighbour as thyself, ye do well: but if ye have respect to persons, ye commit sin, and are convinced of the law as transgressors.”
2:7
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution in Egypt 1
… nor would they scruple probably to change again to what they were before, even to become such as they were when they were heathens. Any how, being men of such an easy temper, and considering the Church as a civil senate, and like heathen being idolatrously minded, they put on the honourable name
2:8
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.19
19. The law of liberty, therefore, the law of love, is that of which he says: “If ye fulfil the royal law according to the Scripture, Thou shalt love thy neighbour as thyself, ye do well: but if ye have respect to persons, ye commit sin, and are convinced of the law as transgressors.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 35
The Apostle Peter, likewise, says, “And, above all things, have fervent love among yourselves: for love shall cover the multitude of sins.” The Apostle James also says, “If ye fulfil the royal law, according to the Scripture, Thou shalt love thy neighbour as thyself, ye do well.”
2:10
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.10
… “He that said, Do not commit adultery, said also, Do not kill. If we commit no adultery yet if we kill, we are become transgressors of the law.” “Whosoever shall keep the whole law and yet offend in one point, he is guilty of all.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 132
In this letter Augustine deals with the statement of
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.3
… For if any one is a hearer of the word, and not a doer, he is like unto a man beholding his natural face in a mirror: for he beholdeth himself, and goeth away, and straightway forgetteth what manner of man he was.” It was useless to warn them to add works to faith, if they could not sin after baptism. He tells us that
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 1.19
C. Pray does not James the Apostle write that he who stumbles in one point is guilty of all?
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
James ii. 10 . To stumble in one point is to be guilty of all.
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.7
… For I do not wish you to flatter yourself in this way,—if you have not done certain things, because you have done certain other things, since it is written, “Whosoever shall keep the whole law, and yet offend in one point, has become guilty of all.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 166.0
A Treatise on the Origin of the Human Soul, Addressed to Jerome.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.1
… you, to do something which will, I believe, be of great service to many, namely, to explain to me (or to direct me to any work in which you or any other commentator has already expounded) the sense in which we are to understand these words in the Epistle of James, “Whosoever shall keep the whole law, and yet offend in one point, he is guilty of all.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.10
… For though it is an apostle of Christ who is speaking, he does not say, “ye offend,” but, “we offend;” and although in the passage under consideration he says, “Whosoever shall keep the whole law, and yet offend in one point, he is guilty of all,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.3
… “Forgive, and ye shall be forgiven; give, and it shall be given unto you.” For who could quit this life with any hope of obtaining eternal salvation, with that sentence impending: “Whosoever shall keep the whole law, and yet offend in one point, he is guilty of all,”
2:11
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.10
… Consider how unimpeachable is the character of Carterius in whose life his ill-wishers can find nothing to censure except a marriage contracted before baptism. “He that said, Do not commit adultery, said also, Do not kill. If we commit no adultery yet if we kill, we are become transgressors of the law.”
2:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.3
… “Whosoever shall keep the whole law, and yet offend in one point, he is guilty of all,” if there did not soon after follow: “So speak ye, and so do, as they that shall be judged by the law of liberty: for he shall have judgment without mercy that hath showed no mercy; and mercy rejoiceth against judgment?”
2:13
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 47
… I wish to have pity, but I see no oil in your vessels. I desire to have mercy, but ye have passed through life entirely without mercy. I long to have compassion, but your lamps are dark by reason of your hardness of heart. Depart from me. For judgment is without mercy to him that hath showed no mercy.
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 72.23
23. But some one says, “What, then, shall become of those who in past times, coming from heresy to the Church, were received without baptism?” The Lord is able by His mercy to give indulgence,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 3
… But if we deprive our neighbors of them, how can we wish to obtain them? “Blessed,” He says, “are the merciful: for they shall obtain mercy.” ( Matt. v. 7 .) For if men show mercy to such, much more will God, but to the unmerciful by no means. “For he shall have judgment without mercy to him that hath showed no mercy.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.13
… do Thou also forgive her debts, whatever she contracted during so many years since the water of salvation. Forgive her, O Lord, forgive her, I beseech Thee; “enter not into judgment” with her. Let Thy mercy be exalted above Thy justice,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.19
… “He shall have judgment without mercy that hath showed no mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.22
I have also met with some who are of opinion that such only as neglect to cover their sins with alms-deeds shall be punished in everlasting fire; and they cite the words of the Apostle James, “He shall have judgment without mercy who hath shown no mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.27
It remains to reply to those who maintain that those only shall burn in eternal fire who neglect alms-deeds proportioned to their sins, resting this opinion on the words of the Apostle James, “He shall have judgment without mercy that hath showed no mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.8
… For I rather believe the Scripture, which says: “Enter not into judgment with Thy servant; for in Thy sight shall no man living be justified.” There is therefore need of the mercy of God, which “exceedingly rejoiceth against judgment,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 59
… He crowns, therefore, with loving-kindness and tender mercy; but even so according to works. For he shall be separated to the right hand, to whom, it is said, “I was an hungered, and ye gave me meat.” There will, however, be also “judgment without mercy;” but it will be for him “that hath not showed mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 34
… and what the righteous King, when sitting on His throne, shall find concealed in the heart and uncleansed as yet, shall be remitted by His mercy, so that the whole shall be rendered sound and cleansed for seeing God. For “he shall have judgment without mercy, that hath showed no mercy: yet mercy triumpheth against judgment.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 38
… “Enter not,” says the Psalmist, “into judgment with Thy servant, for in Thy sight shall no man living be justified.” It is judgment which he fears, therefore he desires that mercy which triumphs over judgment.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 10
… “For he shall have judgment without mercy that hath showed no mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 41
For the Holy Scripture testifies that God’s mercy is then also necessary for them, when the Saint says to his soul concerning the Lord its God, “Who crowneth thee in mercy and compassion.” The Apostle James also says: “He shall have judgment without mercy who hath showed no mercy;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 10.10
… for, “Blessed are the merciful, for to them shall be shown mercy.” But now go away into everlasting fire. “He shall have judgment without mercy, who hath showed no mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 112.4
… be thou sweet, be merciful and lend. For the Lord is just in this manner, that He judgeth without mercy him who hath not shown mercy;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.19
… be not without judgment, whereof the Apostle saith, “If we would judge ourselves, we should not be judged of the Lord.” …And the final season of judgment shall not be without mercy, since as the Psalm saith, “He crowneth thee with mercy and loving-kindness.” But “judgment shall be without mercy,” but “unto those” on the left, “who have not dealt mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 144.2
… He then “teacheth our hands for battle, and our fingers for war:” to Him rightfully do we say, “My Mercy,” from whom we have also that we are merciful: “for he shall have judgment without mercy, that hath showed no mercy.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.22
… For as He does not wish to be found harsh and inexorable towards them, He has marked out the manner of His judgment, that just as we desire to be judged by Him, so we should also judge our brethren, if they have wronged us in anything, for “he shall have judgment without mercy who hath shown no mercy.”
2:14
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 21.26
… and accordingly the well-directed faith by which Christ is their foundation will suffice to deliver them some time from the continuance of that fire, though it be with loss, since those things they have built on it shall be burned. Let the Apostle James summarily reply to them: “If any man say he has faith, and have not works, can faith save him?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 67
… in Jesus Christ neither circumcision availeth anything, nor uncircumcision, but faith which worketh by love.” But if it worketh evil, and not good, then without doubt, as the Apostle James says, “it is dead, being alone.” The same apostle says again, “What doth it profit, my brethren, though a man say he hath faith, and have not works? Can faith save him?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Continence 30
… the Apostle James with most clear speech crying out against that notion, and saying, “If any say that he have faith, and have not works, shall his faith be able to save him?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 15.3
… “the kingdom of God is not in word but in power.” Let us go therefore to the tombs, and let us invoke the name of the Lord over the first dead man we find, and let us, as it is written, “show our faith by our works,”
2:17
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… but to those who suffer from blindness of their ruling faculty, darkness, that is estrangement from God, proportionate to their blindness here. Then, in the tenth place, work that which is good upon this foundation of dogma; for faith without works is dead,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.6
… For ‘God hath called us in peace.’ ‘Circumcision is nothing and uncircumcision is nothing but the keeping of the commandments of God.’ Neither celibacy nor wedlock is of the slightest use without works, since even faith, the distinguishing mark of Christians, if it have not works, is said to be dead,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 19.27
… Witness the prayer of the whole city of God in its pilgrim state, for it cries to God by the mouth of all its members, “Forgive us our debts as we forgive our debtors.” And this prayer is efficacious not for those whose faith is “without works and dead,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 67
… “For in Jesus Christ neither circumcision availeth anything, nor uncircumcision, but faith which worketh by love.” But if it worketh evil, and not good, then without doubt, as the Apostle James says, “it is dead, being alone.”
2:18
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 5.6
… And this is not my word. It is the declaration of Christ speaking to Martha, “He that believeth in me though he were dead yet shall he live.” Is our doctrine, indeed, a fable? If thou art a Christian, believe in Christ; if thou believest in Christ, shew me thy faith by thy works.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 72
… To follow wisdom in talk is easy, many among themselves have done this; but they require the proof by works. “Then let them look to the ancients of our profession.” But about them they by no means believe; they enquire concerning those now living. For, “show me,” it saith, “thy faith by thy works” (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 9.110
If good life is wanting, faith has no merit, as the blessed James attests, who says, Faith without works is dead (
2:19
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.86
86. Yea, even now, when Christ is invoked, the devils tremble,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.18
… And therefore also the Apostle Paul says, “In Christ Jesus neither circumcision availeth anything, nor uncircumcision, but faith that worketh by love:” so distinguishing it from that faith by which even “the devils believe and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 8
… But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” When, then, we believe that good is about to come, this is nothing else but to hope for it. Now what shall I say of love? Without it, faith profits nothing; and in its absence, hope cannot exist. The Apostle James says: “The devils also believe, and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 18
… Impossible is it that such a character should be deemed “a vessel of election” by the apostle, who, after declaring that “in Christ Jesus neither circumcision availeth anything, nor uncircumcision,” adds at once, “but faith which worketh by love.” It is such faith which severs God’s faithful from unclean demons,—for even these “believe and tremble,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 3.10
… “Thou doest well: the devils also believe, and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.16
16. So again when we hear, “He that believeth and is baptized shall be saved;” we do not of course understand it of one who believes in such a way “as the devils believe and tremble;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 40.8
… but what kind of faith this is, the Apostle distinguishes. For certain who boasted of faith, and had not a good conversation, the Apostle James rebukes and says, “Thou believest there is one God, thou doest well; the devils also believe and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 45.7
… Baptism is a gift of God, the good and bad have it. The Sacraments of the Altar the good and bad receive together. Saul prophesied for all his wickedness, and in his rage against a holy and most righteous man, even while he was persecuting him, he prophesied. Are the good only said to believe? “The devils also believe and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 6.21
… Thou sayest the truth; the sacrament is divine; thou hast baptism, and that I confess. But what says the apostle? “If I should know all mysteries, and have prophecy and all faith, so that I could remove mountains;” in case thou shouldest say this, “I believe; enough for me.” But what says James? “The devils believe and tremble.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 22
… What think we, my brethren? Are there no dead in this crowd that hear me? They who believe and act according to the true faith do live, and are not dead. But they who either do not believe, or believe as the devils believe, trembling,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 83.3
… who is there that could collect them together, or suffice to number them? But let us ponder the words of the same apostle: “Love is the fullness of the law.” And so, where there is love, what can be wanting? and where it is not, what is there that can possibly be profitable? The devil believes,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 10.1
… A Physician, He came to the sick: a Way, He extended Himself to them that were in a far country. Let us be saved by Him, let us walk in Him. This it is to “believe that Jesus is the Christ,” as Christians believe, who are not Christians only in name, but in deeds and in life, not as the devils believe. For “the devils also believe and tremble,”
2:20
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.15
… since it is written, They acknowledge that they know God , but in deeds they deny Him ( Tit. i. 16 ). And John says, He that saith that he knows Him, and keepeth not His commandments, is a liar ( 1 John ii. 4 ). James also, the brother of the Lord , writes saying, Faith without works is dead (
2:21
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 31
Let us cleave then to His blessing, and consider what are the means of possessing it. Let us think over the things which have taken place from the beginning. For what reason was our father Abraham blessed? was it not because he wrought righteousness and truth through faith?
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.5
5. There is much to tell of faith, and the whole day would not be time sufficient for us to describe it fully. At present let us be content with Abraham only, as one of the examples from the Old Testament, seeing that we have been made his sons through faith. He was justified not only by works, but also by faith
2:23
papa san Clemente I † 99 d.C. The First Epistle of Clement to the Corinthians 10
… so shall thy seed be. And Abram believed God, and it was counted to him for righteousness.” On account of his faith and hospitality, a son was given him in his old age; and in the exercise of obedience, he offered him as a sacrifice to God on one of the mountains which He showed him.
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 10
… For where there is Christianity there cannot be Judaism. For Christ is one, in whom every nation that believes, and every tongue that confesses, is gathered unto God. And those that were of a stony heart have become the children of Abraham, the friend of God;
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.13.4
… But when He terms His disciples “the friends of God,” He plainly declares Himself to be the Word of God, whom Abraham also followed voluntarily and under no compulsion ( sine vinculis ), because of the noble nature of his faith, and so became “the friend of God.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.16.2
2. And that man was not justified by these things, but that they were given as a sign to the people, this fact shows,— that Abraham himself, without circumcision and without observance of Sabbaths, “believed God, and it was imputed unto him for righteousness; and he was called the friend of God.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.5
… At present let us be content with Abraham only, as one of the examples from the Old Testament, seeing that we have been made his sons through faith. He was justified not only by works, but also by faith : for though he did many things well, yet he was never called the friend of God
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… For she had three hundred and eighteen homeborn servants, at a time when to have two servants even was to be wealthy. And why do I mention the three hundred and eighteen servants? She had become possessed of the whole world in her seed and in the promises, she had the “friend of God” ( Is. xli. 8 ;
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 122.1
… so-called because the little faith that Lot possessed, though unable to save greater places, was at least able to preserve smaller ones. For one who had gone so far astray as to live in Gomorrah could not all at once reach the noonland where Abraham, the friend of God,
2:25
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.38
All such efforts are only of use when they are made within the church’s pale; we must celebrate the passover in the one house, we must enter the ark with Noah, we must take refuge from the fall of Jericho with the justified harlot, Rahab.
2:26
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 2
… “That the communication of thy faith,” he says, “may become effectual by the acknowledging of every good thing which is in you in Christ Jesus”; that is, that thou mayest attain all virtue, that nothing may be deficient. For so faith becomes effectual, when it is accompanied with works. For “without works faith is dead.” (
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.2
… “He who saith, I know him, and keepeth not his commandments, is a liar, and the truth is not in him.” Christ is called the truth: “I am the way, the truth, and the life.” In vain do we make our boast in him whose commandments we keep not. To him that knoweth what is good, and doeth it not, it is sin.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 10
… so shall it come to pass that the face of God shall not be turned from thee .” This virtue makes all virtues profitable; for by its presence it gives life to that very faith, by which “the just lives ,” and which is said to be “dead without works
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.9
It behoves us, then, with all our strength to steadfastly keep ourselves pure from filthy works, that we may not, like the dog returning to his vomit , make ourselves again the slaves of sin. For faith apart from works is dead, and so likewise are works apart from faith
2:1
1. Fratres mei, nolite in (id est cum: potest tamen in proprie accipi, ut dicam inferius) personarum acceptione habere fidem. — «Acceptio personarum» est vitium oppositum iustitiae distributivae, quo quis in distribuendis officiis, dignitatibus, beneficiis, muneribus, locis, etc., non respicit meritum, nec dignitatem, sed qualitatem personae ad rem non pertinentem ut meliora et maiora det consanguineis, amicis, divitibus, nobilibus, peiora et minora exteris, inimicis, pauperibus, ignobilibus. Aliquando etiam opponitur iustitiae commutativae, ut cum iudex litem adiudicat amico, quae ex iustitia adiudicanda erat inimico; et tunc inducit obligationem restitutionis. S. Augustinus, epistola 28, hanc sententiam Iacobi refert ad eos, qui ad Episcopatum aliosque Ordines et beneficia promovent consanguineos, amicos, aut divites, postpositis exteris et pauperibus, licet dignioribus: quibus proinde fit iniuria, aeque ac Ecclesiae, quae iure maius decus, maiusque auxilium a dignioribus exspectabat. Quare hoc est peccatum mortale, uti docet noster Lessius De Iustitia et iure, cap. XXXII, dub. 1, Benedictus Iustinianus hic, et alii; unde graviter vetatur a Concilio Tridentino sess. XXIV, cap. 1, De reformat. Verum S. Iacobi sententia generalis est et omnes perstringit, qui quocumque modo divites praeferunt pauperibus, hoc solo nomine quod divites sint, sive id fiat dando eis honoratiorem locum in templo, mensa, consessu publico; sive in iudiciis favendo plus amicis quam exteris; sive in vectigalibus aliisque oneribus, gravando magis pauperes quam divites; sive in distribuendis officiis et beneficiis, dando illa cognatis licet indignioribus, etc. Maxime autem S. Iacobus spectat hic honorem quem multi divitibus deferebant, neglectis vel spretis pauperibus in communibus, ut ipse ait vers. 2, consessibus et conviviis, praesertim sacris, puta in agape, in qua divites post Eucharistiam inter se splendide epulabantur, non exspectatis vel exclusis pauperibus. Unde idem hoc eorum vitium taxat S. Paulus, I Corinth. XI, 21, dicens: «Unusquisque suam coenam praesumit ad manducandum; et alius quidem esurit, alius autem ebrius est»: vide ibi dicta. Hoc est enim quod vers. 3, subdit Iacobus eos dixisse diviti: «Tu sede hic bene»; pauperi autem: «Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum.» Memorabile fuit exemplum S. Martini, qui, ut inquit Severus Sulpitius, lib. I Dialog. cap. XXIII, a Maximo, tyranno feroce et victoriis insolenti, ad convivium invitatus, cum minister regi pateram obtulisset, ille eam S. Martino dari iussit, exspectans et ambiens ut ab illius dextera eandem reciperet; sed vir sanctus ubi ebibit, pateram presbytero suo pariter pauperi tradidit, nullum scilicet existimans digniorem qui post se biberet: nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum, aut eos qui a rege erant proximi presbytero praetulisset. Quod factum rex omnesque qui aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti erant, placeret, perque totum palatium celebraretur fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conviviis Episcoporum nemo fecisset. Idem viderunt Gentiles, Lycurgus intelligens aequalitatem et ad frugalitatem et ad concordiam in primis conducere, Spartae novam fecit agrorum partitionem, et in singulos cives aequam portionem distribuit, ut tota Lacedaemon videretur multorum esse fratrum, qui inter se diviserunt haereditatem. Eadem de causa instituit syssitia, id est convivia publica, in quibus inter omnes, potus ac cibi aequa erat portio: quin et in vasis, et alia re quacumque statuit, ut dives non plus haberet, quam pauper. Ita Plutarchus in Lacon. Curius cum, devictis Sabinis, ei a senatu plus agri offerretur, recusavit, et gregalium portione contentus fuit, dicens esse malum civem, cui non esset satis id quod ceteris erat satis. Ita Plinius Iunior in Viris illustr., cap. XXXIII. Epaminondas Simonidi aliquid iniquum postulanti respondit: «Neque tu bonus poeta esses, si numeros carminis negligeres, neque ego bonus praetor, si gratiam cuiuspiam legibus anteponerem.» Socratis (qui oraculo Apollinis sapientissimus mortalium est iudicatus) opes erant mina argenti, ait Plato in Apolog. Socratis, hoc est, decem aurei coronati. Mina enim Graecis est libra, continens centum drachmas, hoc est, centum denarios Romanos, seu quadringentos sestertios, qui faciunt decem coronatos. Ita Budaeus De Asse. Themistocles admonitus audivit a viro sapiente: «Bene principatum geres, si cunctis aequalis et communis esse voles.» Ita Plutarchus in Apophth. Habere fidem Domini nostri Iesu Christi. — Varii varie haec exponunt, sed pauci rem acu tangunt. Primo, aliqui «fidem» hic sumunt pro opinione et existimatione, q. d. Nolite opinari et existimare de Domino nostro Iesu Christo, quod in ipso sit acceptio personarum, ita ut ad fidem et salutem vocaverit divites, non pauperes. Ipse enim est Dominus gloriae; ac proinde nullius ipse, sed omnes ipsius favore et gratia indigent. Ita Hugo. Secundo, idem «fidem» proprie accipit, huncque dat sensum: Nolite fidem Christi ponere in personis acceptis, puta in divitibus, ut illos quasi deos, aut numina quaedam prae aliis omnibus colatis. Tertio, Dionysius Carthusianus to «fidem» refert ad «gloriae», q. d. Nolite habere fidem gloriae Christi, hoc est, nolite credere quod gloriam aeternam a Christo sitis accepturi, si accipiatis personas. Quarto, alii accipiunt «fidem» pro spe et fiducia, q. d. Ne speretis gratiam Christi, si accipiendo personas ostendatis vos spem collocare in hominibus, puta in divitibus. Ita Beda. Quinto et genuine, q. d. Nolite fidem Christi coniungere cum acceptione personarum, ut putetis hanc cum illa posse consistere. Fides enim Christi docet iubetque iustitiam, aequitatem, amorem curamque pauperum, quibus omnibus repugnat acceptio personarum, quae divites praefert, pauperes spernit. Unde Vatablus sic exponit: «Cum sitis Christiani, ne habeatis personarum delectum»; alii, q. d. Nolite putare vos vere Christianos, si accipiatis personas. Praepositio enim «in» saepe apud Hebraeos sumitur pro «cum»; «in acceptione» ergo, id est «cum acceptione personarum», q. d. Professio Christiana non patitur acceptionem personarum, eamque non admittit christianismus; sed vetat, culpat et damnat. Potius tamen ait «in», quam «cum», ut vitii gravitatem exaggeret, q. d. Nolite in eodem corde vestro ponere fidem et vitium acceptionis personarum, imo nolite fidem ponere in vitio hoc, id est, in corde vitio hoc imbuto et pleno: nolite balsamum nobilissimum fidei in vase tam impuro et sordido collocare et inquinare. Hoc enim iniurium est fidei, ipsique Christo, qui pauper pauperes vocavit et elegit, eosque beatos praedicavit. Simile est quod ait Paulus II Cor. VI, 15: «Quae societas luci ad tenebras? quae autem conventio Christi ad Belial? Aut quae pars fideli cum infideli, qui autem consensus templo Dei cum idolis?» Idipsum recte cuivis vitio adaptes: nec enim in eodem corde poni potest virtus et vitium, fides et infidelitas, Christus et diabolus. Quocirca aliqui nervosius sic exponunt, q. d. Nolite fidem Christi ponere in acceptione personarum, id est, in acceptis personis (per metonymiam, vel hypallagen), ut scilicet fidem et fiduciam vestram collocetis in personis divitibus et potentibus, quas colitis et honoratis, aeque, vel magis, quam in Christo. Nolite transformare fidem et spem Christi in fidem et spem hominum, ut plus eis credatis et fidatis quam Christo: multi enim fidem, aeque ac cor, magis habent in aere, quam in aethere; quia pluris faciunt aes, id est pecuniam, quam opem caeli et Dei, plusque fidunt aeri quam aetheri. Tales sunt de quibus ait Psaltes: «Nolite sperare in iniquitate, et rapinas nolite concupiscere; divitiae si affluant, nolite cor apponere», Psalm. LXI, 11. Et haec videtur esse mens Hugonis iuxta secundam expositionem. Denique planissimus erit sensus, si per facilem metathesin verba ita connectas: Nolite fidem habere gloriae Christi in acceptione personarum, q. d. Nolite credere quod Christi gloria consistat in acceptione personarum: quem sensum mox plenius explicabo. Hoc est quod ait S. Hieronymus ad Celantiam: «Nescit religio nostra personas accipere, nec conditiones hominum, sed animos inspicit singulorum: servum et nobilem de moribus pronuntiat. Sola apud Deum libertas est, non servire peccatis. Summa apud Deum nobilitas est, clarum esse virtutibus.» Et S. Bernardus, lib. II De Consider., cap. VI: «Argenti et auri,» inquit, «usus bonus, abusio mala, sollicitudo maior, quaestus turpior.» Unde S. Petrus dixit: «Argentum et aurum non est mihi, quod autem habeo, hoc tibi do», Act. III. Quin et Apuleius: «Laudas,» inquit, «aliquem quia generosus est, parentem eius laudas; si vero quia dives, fortunae hoc debetur; si eum laudas quia bonis moribus sit, tunc ipsum virum laudas, non aliena.» Libere vero S. Bernardus, lib. II De Considerat. ad Eugenium Pontificem, cap. XIV: «Non sit in te acceptio personarum: non parvi te reum peccati existimes, si facies peccatorum, et non potius causas iudicas meritorum.» Acceptio ergo personarum iustitiam pervertit, charitatem laedit, scindit unitatem Christianismi. Cum enim fides et lex Christi sit lex charitatis, omnes ex aequo debet comprehendere et in se unire; ac consequenter nec divitem ob divitias honorare et extollere, nec pauperem ob inopiam despicere. Contraria ergo opinio, et acceptio personarum contraria est Christo et indigna Christianismo. Vere Clemens Alexandrinus, lib. III Paedag., cap. VI: «Solus Christianus,» inquit, «est dives; quia verae divitiae sunt in anima, puta fides, gratia et virtutes, quibus pollet Christianus.» Gloriae. — Graece τῆς δόξης, quod Erasmus et Tigurina vertunt ex opinione, scilicet non Christi, sed vulgi, quod divitias et divites colit, paupertatem et pauperes spernit. Verum hi addunt τὸ ἐκ, multaque supplent quae non sunt in textu Graeco. Quare alii passim vertunt «gloriae», illudque referunt vel remotius ad «fidem», q. d. Fidem gloriae, hoc est, gloriosam, quaeque ducit ad gloriam aeternam; vel proximius et concinnius ad «Christi»: Christus enim vocatur «gloriae», scilicet rex et dominus, hoc est, gloriosissimus in se, suisque electis et Beatis, q. d. Accipiendo personas in fide Christi, facitis iniuriam Christo gloriosissimo; quasi scilicet ipse pendeat a divitibus, et non potius divites ab ipso; aut quasi ipse vos iuvare, tutari et promovere non possit, ut divitum favorem et gratiam captare debeatis: quorum utrumque iniurium est gloriae Christi Christoque gloriosissimo. Simili modo Christus vocatur «spes gloriae», Coloss. I, 27. Et Christi gratia vocatur «gloriae», id est gloriosa, Ephes. cap. I. Sic Dei proprium est esse et dici regem gloriae, Psal. XXIII, 10. Unde S. Cyrillus, lib. XII Thesauri, cap. XIII, probat Christum esse Deum ex eo, quod hic vocetur Dominus gloriae. Denique Ioannes Alba De Electis, cap. XCVI, to «gloriae» exponit «secundum, vel iuxta gloriam», q. d. Nolite aestimare Christi fidem et fideles iuxta gloriam, id est, iuxta opes, honorem et potentiam eorum, ita ut accipiatis personas, divites et potentes colendo, pauperes vero spernendo. Verum ut ingenue dicam quod sentio, hae omnes expositiones remotae, durae et hiulcae videntur. Quare planissime sic exponemus, q. d. Nolite fidem habere gloriae Christi, id est, nolite credere quod Christi gloria sita sit in acceptione personarum, nimirum quod glorietur vel glorificetur Christus, cum ad agapes et coetus vestros admittitis solos divites, nobiles et gloriosos, spretis vel exclusis pauperibus et squalidis, quasi gloria Christi et Christianismi consistat in gloria vestium aurearum et purpurearum, in splendore aulicorum et famulorum, in pompa equorum et curruum. Haec enim est gloria mundi, non Christi; Iudaeorum, non Christianorum; gentilismi, non christianismi: ita Thomas Anglicus. Notent hoc confessarii, concionatores, doctores, praesides congregationum, qui gloriantur dum habent poenitentes, auditores, discipulos, asseclas nobiles, divites, splendide vestitos; plebeios vero et squalidos aegre vident, aegre audiunt et admittunt. Sciant hunc esse sensum vanitatis, non veritatis; mundi, non Christi: saepe sub vestibus sericis magnae latent sordes. Posthume, non bene olet, qui bene semper olet. Hunc ergo vilem affectum exuant, et contrarium Christi discipulo dignum induant.
2:2
2. Etenim si introierit in conventum vestrum, — tum privatum, tum publicum, tum civilem, tum sacrum, puta in concionem, liturgiam, S. synaxin (quae Graeco συναγωγή, id est conventus, coetus, congregatio, Ecclesia, uti etymo, ita significatione apte respondet: synaxis enim fiebat in synagoga, id est, conventu et Ecclesia) et agapen, uti superius dixi, docetque hic Thomas Anglicus, Salmeron, Serarius et Gagneius. Declarat acceptionem personarum exemplo illorum, qui divites in conventu et consessu honorant, pauperes vilipendunt: quod commune olim fuit, et etiamnum est vitium, iuxta illud Ovidii, I Fastor.: In pretio pretium nunc est, dat census honores, Census amicitias: pauper ubique iacet. Et Euripides: «In paupertate ignobilitas est, et timiditas, et ignominia vitae.» Vere Sapiens, Eccles. X, 19: «Pecuniae,» ait, «obediunt omnia»; Septuaginta, «humiliantur omnia»; alii, «cantant», id est adulantur et applaudunt, omnia; alii, «testificantur», omnia; alii, «respondent», omnia, sicut famuli respondent dominae vocanti et mandanti: haec enim omnia significat Hebraice יענה iaane. Hunc vulgi mundique sensum, hunc paganismum corrigit Christus et christianismus, qui in fide, gratia et gloria paupertatem divitiis, et pauperes divitibus aequat, imo anteponit. «Quod plerique pauperes dicimur,» ait Minutius in Octavio, «non est infamia nostra, sed gloria: nec pauper est qui non eget, qui non inhiat alieno, qui Deo dives est.» S. Salvianus, lib. II De Eccles. Cathol.: «De illis,» ait, «qui expediti omnibus, aut pene omnibus sarcinis Salvatoris viam sequuntur, et Dominum Iesum Christum non sanctitate solum, sed etiam paupertate imitantur, nihil est quod dici possit, nisi illud tantum quod etiam Propheta dixit: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Hos enim ego omnes non aliter quam imitatores Christi honoro, non aliter quam Christi imagines colo, non aliter quam Christi membra suscipio.» Eosdem lib. III, vocat nummularios Christi: Christiani enim qui opes coelestes ambiunt, terrenas contemnunt, imo illas emunt harum contemptu. Unde Christi praeceptum est: «Dimitte terrena, et accipies coelestia», ait S. Augustinus, serm. 233 De Temp. «Est enim paupertas,» ait idem, «regni coelestis pretium,» sermone 28 De Verbis Apostoli. Et S. Gregorius, homil. 18 in Ezechiel: «Volant,» ait, «qui terram quasi non tangunt, quia in ipsa nihil appetunt.» S. Prosper, lib. II De Vita contempl., cap. XXVI: «Qui vult,» inquit, «Deum possidere, renuntiet mundo, ut sit illi Deus beata possessio.» Aureum annulum habens. — Baronius, anno Christi 34, et Pineda, lib. VI, De Rebus Salomonis, cap. V, censent annulum hunc fuisse in veste, nimirum fibulam auream (haec enim circulo aureo quasi annulo inseritur et constringitur), quam gestabant regum et principum affines, vel singulares amici in veste, ut patet ex Iosepho, lib. XIV Antiq., cap. XVI. Sic Alexander rex dedit auream fibulam Ionathae in summae benevolentiae aeque ac honoris indicium, I Mach. X, 88, uti apud Romanos erat latus clavus. Formam huius fibulae fuisse instar fibulae auratae et gemmatae Pluvialis Abbatum et Episcoporum, qua unum latus alteri ad pectus connectitur, censet noster Raderus in lib. V Martial., epigram. 42; unde et Virgilius, Aeneid. IV: Aurea purpuream subnectit fibula vestem. Verum Graecum δακτύλιος non fibulam, sed annulum digitalem significat: δάκτυλος enim graece est digitus; unde fructus palmae vocantur dactyli, quia praelonga gracilitate curvati, humanis digitis similes sunt, teste Dioscoride, lib. I, cap. LXVII. Inde δακτύλιος vocatur annulus, qui digito inseritur. Ergo χρυσοδακτύλιος ad verbum idem est, quod auroannulus, vel aurodigitalis, qui scilicet aureum annulum in digito gerit. Ab olim enim divites et potentes solent annulum aureum gestare, tum ad obsignandum epistolas, tum ad ornamentum, tum ad cordis hilaritatem: unde eum gestabant in digito penultimo manus sinistrae, qui auricularis dicitur, eo quod ab illo nervus, vel arteria ad cor tendat, teste Gellio, lib. X, cap. X; aurum enim, ac praesertim hyacinthi, carbunculi, smaragdi, similesque gemmae, quae annuli palo inseruntur, cor aeque ac oculos exhilarant et confortant. Episcopi tamen gestant annulum in digito medio manus dexterae, qui index dicitur, quia silentium indicat, ut docet Apuleius, lib. I. Causam dat ipsa formula donationis annuli in consecratione Episcopi, quae sic habet: «Accipe annulum discretionis, et honoris fidei signum, ut quae signanda sunt signes, et quae aperienda sunt pandas; quae liganda sunt liges, quae solvenda sunt solvas.» Vide Alexandrum ab Alexandro, lib. II Genial., cap. XIX, et Pierium, Hierogl. cap. XLI. Porro annulos divitum vani esse splendoris, docet S. Augustinus, lib. III De Civit., XIX, ex facto Hannibalis in victoria Cannensi, ex qua «tres modios annulorum aureorum Carthaginem misit: quo intelligerent tantam in illo praelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura, quam numerus.» Et mox: «Tum etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes venere privatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos annulos aureos, singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis ceteri ordines tribusque relinquerent.» Olim enim apud Romanos soli senatores et equites annulis utebantur, teste Dione, lib. XLVIII. Quocirca Clemens Alexandrinus, lib. III Paedag., annulum Christianis tantum permittit ad hoc, ut eo res suas obsignent. «Alii autem,» ait, «abiciendi sunt annuli, ut vult Scriptura. Aureus prudenti mundus, est disciplina.» Et mox: «Sed neque est a viris annulus in articulo ferendus (hoc enim est muliebre), sed in parvo digito, atque adeo in extrema eius parte: ita enim erit manus maxime ad operandum expedita; neque facile excidet sigillum, quod maiori articuli ligamento custoditur.» In veste. — Id est, cum veste; nam, ut iam dixi, annulus non erat in veste, sed in digito: tam enim vestis candida, quam annulus erat dignitatis insigne. Candida, — λαμπρά, id est splendida, qualis erat candida. Candor enim prae ceteris coloribus splendet, estque ipse splendor: ita splendet candor cygni, nivis, fulguris, solis. Hinc Romae olim candida erat vestis ambientium magistratus, qui inde Candidati dicebantur: candidati enim descendebant in campum Martium, ubi populi comitia agebantur. Sic et principes candida aeque ac purpura utebantur. Unde Herodes illusit Christum induens eum veste alba, graece λαμπρά, id est splendida, quo tacite insimulabat eum, quod fatue affectasset regnum Iudaeae, Luc. XXIII, 11. Hinc et Christus et Apostoli, Apoc. VI, 2, repraesentantur per equum album. «Ecce,» inquit, «equus albus, et qui sedebat super illum habebat arcum, et data est ei corona, et exivit vincens ut vinceret.» Albus enim color est pulcher, laetus, lucens et splendens: unde vestis candida est festiva, laeta, splendida, magnifica. Audi Prudentium Contra Symmachum: Exsultare patres videas, pulcherrima mundi Lumina, conciliumque senum gestire Catonum Candidiore toga, niveum pietatis amictum Sumere. Et Martialis, lib. VIII, epigram. 28, candidissimam praestantissimamque togam, sibi a Parthenio, cubiculi Domitiani praefecto donatam, ita dilaudat: Lilia tu vincis, nec adhuc dilapsa ligustra, Et Tiburtino monte quod albet ebur; Spartanus tibi cedet olor, Paphiaeque columba, Cedet Erythraeis eruta gemma vadis. Quocirca S. Ioanni in coelo visi sunt Sancti ac Beati amicti stolis albis, Apocal. VII, 9; nam colores albi maxime decent deos, ait Plato, lib. XII De Legibus. Denique Christus triumphator gloriosus post se exercitum ducit albatorum, Apocal. XIX, 14: «Exercitus,» inquit, «qui sunt in coelo sequebantur eum in equis albis, vestiti byssino albo et mundo.» Vide ibi dicta. Candor ergo vestium est divinae gloriae quaedam aemulatio: nam candidus fulgor est divinitatis ornamentum, Daniel. VII, 9. Porro quam vanum sit gloriari aut honorare vestes splendidas, et vestitos splendide, patet primo, ex eo, quod vestis sit poena et tegmen peccati. Adam enim innocens creatus est nudus, sed mox a peccato erubescens suam concupiscentiam, texit se vestibus consutis ex foliis ficus. Sicut ergo Rex coniectus in vincula compedes gestans aureas, iis non honoraretur, sed magis vilipenderetur: licet enim sint aureae, compedes tamen sunt; quodque sint aureae, refricant ei pristinum regni decus, ex quo in compedes decidit, quasi e summo honoris fastigio in imum dedecoris deiectus: sic pariter erubescere debet dives in vestibus splendidis, quia illae non sunt aliud nisi stigma peccati, velamen concupiscentiae, tegmen pudoris. Secundo, quia primae vestes quibus Deus vestivit Adamum, fuerunt simplices et nativae, puta crudae pelles animalium, Genes. cap. III, 21, ut doceret eum ac posteros, vestem homini datam tantum ad necessitatem, esseque symbolum poenitentiae et mortalitatis, cui per peccatum obnoxii effecti sumus, uti dixi Genes. III, 21. Non magis ergo dives in veste byssina extolli debet, quam fur in laqueo byssino. Tertio, quia simplex et rudis fuit vestitus Eliae, Elisaei, Prophetarum, S. Ioannis Baptistae, Christi Domini, Apostolorum, Essenorum et primorum fidelium. Unde habitum Christiani describens Lucianus in Philopatro: «Pallium putre,» inquit, «sine calceis et tegmine, capite nudo incedens, detonsa coma.» Quarto, quia femineus est vestium ornatus, feminasque indicat, non viros: horum enim ornatus est interior in iudicio, sapientia et virtute. Nam quid est aurum et argentum, nisi terra alba et rubra? Quid est byssus, nisi vermium puta bombycum, putredo? Quid uniones, nisi concharum excrementa? Quid lanae pretiosae, nisi ovium vellera? Audi S. Bernardum, serm. 4 De Adventu: «Aurum et argentum nonne terra est rubra et alba, quam solus hominum error facit (aut magis reputat) pretiosam? Verae ergo divitiae non opes sunt, sed virtutes, quas secum conscientia portat, ut in perpetuum dives fiat.» Et S. Cyrillum, lib. IV in Ioan. cap. IV: «Sancti considerandi sunt non carne, sed intrinseca gloria.» Nota, vestis praeclara saepe signum est magistratus, dignitatis aut nobilitatis: tuncque non ei, sed dignitati et officio deferendus est honor; sed eam ab hisce abstrahit hic S. Iacobus, tantumque considerat, ut indicem divitiarum, aeque ac deliciarum lautaeque vitae. Solebant enim olim in festivis epulis, ludis, sacrificiis, etc., indui veste candida quasi indice laetitiae, uti docet Valerius Maximus, lib. I, cap. I, et indicat Ecclesiastes, cap. IX, vers. 8. Quocirca S. Iacobus per vestitum candidum, intelligit hic non tantum divitem, sed et voluptuarium abutens illo Eccles. IX, 8: «Omni tempore sint vestimenta tua candida.» Ita Socrates, lib. VI, cap. XXII. S. Asellam laudat S. Hieronymus, epist. 15 ad Marcellam: «Sermo,» ait, «silens, et silentium loquens: nec citus, nec tardus incessus, idem semper habitus, neglecta mundities, et inculta veste cultus ipse sine cultu.» Aristoteles videns adolescentem sumptuosiore toga indutum: «Adolescens,» ait, «num aliquando a cultu isto immodico temperabis, ovium virtute parto?» Plato dixit Aristippo: «Tibi uni et chlamydem et pannum ferre datum est.» Chlamys vestis erat principum, pannus pauperum. Unde Horatius: «Omnis Aristippum decuit color.» Testis Laertius, lib. II, cap. VIII. Diogenes divitem indoctum, sed splendide vestitum χρυσόμηλον, id est ovem auream, vel, ut alii legunt χρυσόμαλλον, id est vellus aureum, appellabat. Testis Laertius, lib. VI. Demonax cuidam purpura vestito insolescenti in aurem dixit: «Heus tu, hoc ante gestabat ovis, et ovis erat»; significans illum aeque stupidum esse in purpura atque ante, nec purpuram ei ingenium addidisse. Tritum est illud: «Simia in purpura.» Et, «Simia est simia, etiamsi aurea gestet insignia.» Artaxerxes Teribazo vestibus insolescenti ait: «Tibi ut mulieri aurum, ut insano regium amictum gestandi ius concedo.» Augusti Caesaris axioma fuit: «Vestitus insignis ac mollis superbiae vexillum est nidusque luxuriae.» Testis Suetonius in eius Vita. Alexander Severus Imperator humili vestitu incedens, cum ob id ab aulicis reprehenderetur, ait: «Imperatoria maiestas constat virtute, non corporis cultu.» Simile fecit et dixit Alfonsus, Aragonum rex: «Malo,» inquit, «moribus et auctoritate meos excellere, quam diademate et purpura.» Ita Panormitanus, lib. I De Gestis Alfons. Plura dixi Isaiae, cap. III, in fine. Denique Clemens Alexandrinus, lib. II Paedag. cap. X, narrat Caeum sophistam improbitatem repraesentasse candida veste velatam, virtutem vero sola verecundia vestitam: perinde ac pictor ille, qui cum Helenam elegantem pingere non posset, pinxit eam veste aurea gemmeaque non tam decoratam, quam sepultam. Ita Sisinnius Novatianorum Episcopus, homo mollis, reprehensus fuit a fidelibus, quod quotidie bis lavaretur et veste candida indueretur tanquam sumptuose vivens, qui festis, ludis epulisque vitam transigit cum despectu pauperum: qualis fuit dives Epulo qui bysso induebatur, et epulabatur splendide, ac Lazarum spernebat, eique micas mensae suae negabat. Sicut ergo Christus, Luc. XVI, taxat hunc divitem spernentem Lazarum, ita Iacobus taxat eos, qui divites et deliciosos honorant cum contemptu et iniuria pauperum et egenorum. Introierit autem et pauper in sordido habitu. — Graece ῥυπαρά, id est squalido, detrito, sordido: de ῥυπαρά dixi cap. 1, vers. 21. Plerique fidelium in primitiva Ecclesia erant pauperes vel conditione, vel exspoliatione bonorum quam patiebantur a Iudaeis, vel voluntate et spiritu. Audi S. Iustinum, epist. ad Diognetum, mores Christianorum sui aevi describentem: «Omnis peregrina regio,» ait, «patria eorum est, et omnis patria est peregrina. In carne sunt, sed non secundum carnem vivunt; in terra degunt, sed in coelo conversantur; pauperes sunt, et multos ditant; omnibus indigent, et omnibus abundant.»
2:3
3. Praeclara, — λαμπράν, id est splendidam, puta candidam, de qua paulo ante dixi. Praeclare Seneca, epist. 37: «Quemadmodum,» ait, «stultus est qui equum empturus non ipsum inspicit, sed stratum eius ac frenos: sic et stultissimus est qui hominem ex conditione, quae vestis modo nobis circumdata est, aestimat. Servus est? sed fortasse libero animo. Servus est? hoc illi nocebit, aliis non nocebit.» Parvi ergo iudicii est, qui hominem non ex seipso, sed ex veste aestimat, uti faciunt stulti et pueri. S. Chrysostomus, homil. 47 ad Popul.: «Vestes,» ait, «et aurum et argentum sunt vermium pensa: virtutem autem indutus talem habet vestem, quam non tantum tinea, sed et mors ipsa laedere nequit. Et merito: non enim hae animae virtutes ex terra originem trahunt, sed sunt fructus spiritus.» Et dixeritis ei: Tu sede hic bene. — Graece καλῶς, Syrus שפיר scappir, id est pulchre, scilicet loco non tantum commodo et honorato, sed et eleganti, puta in sede primaria vel altiore, pulvinari byssino instrata, aulaeis et conopaeo redimita. Sedebant Iudaei in synagogis: magistri quidem altius, auditores autem et discipuli demissius, uti tradit S. Ambrosius, in I Cor. XIV, 30, et insinuat ibidem Apostolus. Philo quoque Essenos sedisse tradit lib. De Vita contempl. Idem de Christianis Romanis tradit S. Clemens, lib. II Constit., cap. LVII. Nam in Africa non licuisse laicis in ecclesia sedere, testatur Optatus Milevitanus, lib. IV, sicut etiam iisdem in templo sedere non licet in Aethiopia, sive Abyssia, ne senibus quidem et infirmis: his enim solum scipioni inniti conceditur, uti Romae ab Abyssinis accepi. Memorabile est quod de Constantino Magno in Vita eius scribit Eusebius, lib. IV, cap. XXXIII, ipsum in ecclesia concionem audivisse stantem, ac noluisse sedere, licet ab Episcopo ad id invitaretur, imo iuberetur; quod diceret, res divinas erectis animis, auribus et pedibus audiri oportere. Apud Romanos in theatro suus cuique pro dignitate erat locus: unde inter equites nemini considere licebat, nisi equestrem haberet censum, nimirum sestertia quadringenta, hoc est, decem millia aureorum. Audi Martialem, lib. V, epigr. 26: «Quadringenta tibi non sunt, Charestrate, surge. Lectius (locorum censor) ecce venit: sta, fuge, curre, late.» Simili modo apud S. Clementem, lib. II Constit., cap. LVII et LVIII, Apostoli sanciunt, quos operae pretium est audire, ut ex iis ordinem synaxeos et sessionis in ea discamus. «Cum Ecclesiam Dei,» inquiunt, «convocas (o Episcope), tanquam magnae navis gubernator iube cum omni prudentia congregari, praecipiens Diaconis veluti nautis, ut loca fratribus tanquam navigantibus valde accurate et honeste disponant. Ac primum quidem sit aedes oblonga ad Orientem versus navi similis, utrimque pastophoria in Orientem. Sit solium Episcopi in medio positum, et ex utroque eius latere sedeant Presbyteri et astent Diaconi, succincti et expediti sine multa veste: sunt enim illi similes nautis, hi illis qui per foros navis cursitant. Sit autem horum cura, ut laici in altera parte, ordine, et decore et quiete sedeant: item ut sedeant mulieres separatim, ac cum silentio.» Et paulo post: «Si quis autem repertus fuerit qui sedeat loco non decenti, increpetur a Diacono, tanquam a proreta, traducaturque in locum qui eum deceat. Est enim Ecclesia non solum similis navi, sed gregi; nam ut Pastores singulas pecudes, capras dico et oves, pro generis et aetatis ratione locant et quodque eorum simile cum simili congregatur: sic in Ecclesia adolescentes quidem seorsum sedeant, si locus sit: sin autem non sit, stent; aetate vero provecti ordine sedeant: pueros autem stantes, patres et matres eorum suscipiant; rursus adolescentulae seorsum, si fuerit locus; si vero non fuerit, post mulieres locentur. Nuptae iam et matresfamilias item seorsum: virgines autem, et viduae, et anus primae omnium stent aut sedeant. Locis vero occupandis praesit Diaconus, ut quisque eorum qui ingrediuntur, in locum suum se conferat, et nemo praeter decorum sedeat: similiter Diaconus populum speculetur, ne quis murmure obstrepat, dormitet aut nutus faciat. Oportet enim stare in ecclesia sapienter, sobrie et vigilanter, auribus ad verbum Domini intentis. Deinde cuncti pariter consurgentes et in Orientem spectantes, egressis catechumenis et poenitentibus, precentur Deum, qui ascendit super coelum coeli, idque ad Orientem.» Et inferius: «Si autem cum iam sedetur, alius quispiam adveniat honestus et nobilis, sive externus, sive eius regionis, etc., Diaconus iuniorem loco moveat, prudenter tamen, et non irate, et illum sessum recipiat: aequum enim est ut qui est in fratres benevolus, sponte sua hoc faciat: quod si recusaverit, move eum cogendo, et in extremum locum reice, ut discant ceteri cedere loco honoratioribus. Si autem pauper, aut ignobilis, aut peregrinus quispiam senex vel adolescens advenerit, neque sit locus vacuus, his quoque Diaconus ex toto animo locum faciat, ut non fiat adversus hominem acceptio personae, sed fiat ministerium Deo acceptum: cum mulieres, sive pauperes, sive divites advenerint, utrumque horum faciat Diaconissa.» Addit S. Clemens Christianos sedisse duntaxat in concione et lectione, in oratione vero et liturgia stetisse, aut certe genu flexisse. Posterius hoc diserte docet Tertullianus, lib. De Orat. cap. XII: «Irreverens est,» ait, «assidere sub conspectu, contraque conspectum eius, quem maxime reverearis ac venereris: quanto magis sub conspectu Dei vivi, angelo adhuc orationis astante, factum istud irreligiosissimum est. Nisi exprobramus Deo, quod nos oratio fatigaverit. Atqui cum modestia et humilitate adorantes, magis commendamus Deo preces nostras.» Vide dicta Act. cap. XX, vers. 36. Pauperi autem dicatis: Tu sta illic, aut sede sub scabello pedum meorum. — (Tigurina, subter; alii, iuxta; Syrus, ante.) Significatur contemptus pauperis, q. d. Sede non in scabello, sed sub scabello pedum meorum: adeo enim vilis es, ut non sis dignus qui pedes meos, imo nec eorum scabellum tangas. Ibi ergo sede, aut quasi alter Alexius sta in angulo, aut cum Lazaro quasi canis procumbe ad ianuam divitis Epulonis: qui contemptus sane est gravis, ideoque peccatum lethiferum. Inde sequebatur pauperum oppressio, quod est peccatum clamans in coelum, de quo, vers. 6, ait S. Iacobus: «Nonne divites per potentiam opprimunt vos?» Nota primo: Honor est bonum commune, aeque ac officia et beneficia. Nam in mensa, iudicio, concilio, alioque consessu publico cuique suus debetur honor et locus, qui si non detur, fit ei iniuria, estque peccatum acceptionis personarum. Secundo, honor debetur creaturae rationali ob excellentiam, quae consistit in sapientia, virtute, officio, dignitate et potentia. Divitiae ergo per se non sunt honorandae, quia per se non faciunt hominem sapientiorem, magis virtuosum, digniorem et excellentiorem caeteris: tantum ergo honorantur divites per receptam consuetudinem, vel quia divitiae comitantur dignitatem et principatum. Quare si quis ex interiori reverentia erga divitias, divitem hoc solo nomine quod dives est, praeferat pauperi fideli, peccat vitio acceptionis personarum: fierique potest ut peccet mortaliter, nimirum si fiat cum notabili pauperis contemptu, vel iniuria et oppressione, ut dicitur vers. 6, alioqui peccat tantum venialiter. Ita noster Lessius De Iustitia et iure, cap. XXXII, dub. 1.
2:4
4. Nonne (graece οὐ, id est non, de more ponitur pro οὐχί, id est nonne) iudicatis, — διεκρίθητε, id est diiudicastis, id est delectum personarum habuistis extollendo summe divitem, deprimendo in imum pauperem. Ita Vatablus. Unde Syrus vertit, אתפרגתון etpalgetun, id est divisistis, discrimen fecistis, discrevistis inique inter pauperem et divitem, quod Noster vertit, «iudicatis»; quia iudicis est inter partes aequitatem dividere, ut cuique ius suum tribuat, non vero unum alteri inique praeferat, eique totum per fas et nefas attribuat: nec enim pauper ob paupertatem suo iure est spoliandus, ut illud per iniuriam deferatur diviti ob solas eius divitias. Secundo, Tigurina, Erasmus et alii διεκρίθητε accipiunt passive, vertuntque assertive, non interrogative, et «non diiudicati estis apud vosmetipsos», q. d. Non sensistis conscientiae iudicium et remorsum, quod scilicet in hac personarum acceptione Deum offendere. Unde Caietanus: «Non estis,» ait, «iudicati in vobis ipsis», sed estis iudicati in vestibus, dum divites ob vestes splendidas honoratis, pauperes ob squalidas spernitis. Alii vertentes interrogative sic explicant, q. d. Nonne vestro iudicio iudicati, convicti et damnati estis? q. d. Nonne recta ratio et iudicium vos condemnat, arguitque quod inique faciatis? ita Beda. Verum vertendum esse active «iudicatis», patet ex eo, quod explicando subdit S. Iacobus: «Et facti estis iudices cogitationum iniquarum»; iudicis enim est iudicare, non iudicari: unde suspicatur Gagneius Nostrum Interpretem legisse ἐκρίνετε, in indicativo, id est «iudicatis»; sed «iudicatis» idem est quod «iudicare soletis», id est iudicastis: quod significat Graecum διεκρίθητε. Urget Hugo et Dionysius ἐν ἑαυτοῖς «apud vosmetipsos», quasi dicat: A vobis, vestraque prava phantasia iudicium hoc perversum sumitis, non a Deo aut Deus enim iubet tam pauperibus, quam divitibus suum ius et locum tribui. Sapienter Plato in Protagora: «Ne prius,» ait, «in alio tribunali iudicaveris, quam ipse coram iustitia (coram Deo) iudicatus fueris.» Et Seneca, epist. 37: «Si vis tibi omnia subicere, subice te rationi (et consequenter Deo); multos reges, si ratio te rexerit: ab illa disces quid et quemadmodum aggredi debeas.» Et Socrates apud Stobaeum, serm. 48: «Optimus,» ait, «rex est, qui suis affectibus imperare potest.» Et facti estis iudices cogitationum iniquarum. — מפרשנא mepharsane, id est separatores, discussores pauperis et divitis. Pro «cogitationum» graece est διαλογισμῶν, id est ratiocinationum, disputationum, disceptationum, consultationum, reputationum, sermocinationum, q. d. Facti estis iudices iniqui perversarum ratiocinationum, id est, iudices perverse ratiocinantes et concludentes pauperem contemnendum esse, quia pauper est; divitem honorandum, quia dives est. Ergo facti estis iudices iudiciorum iniquorum, quia inique iudicatis iniqua cogitando, ratiocinando, concludendo, sermocinando, eaque opere exsequendo; dum scilicet pauperem prae divite spernitis, plusque splendori vestium, quam fidei et virtuti tribuitis, honorando impios divites, et despiciendo sanctos pauperes, ait S. Hieronymus in cap. V Isaiae. Hoc ipso enim facite iudicatis, «quod dives tanto paupere sit melior, quanto est ditior», ait S. Augustinus, epist. 29 ad S. Hieronymum, quod utique falsum et perversum est iudicium, instarque monstri. Incongruus enim sermo est, ait Epictetus, si dicas: «Ego sum ditior te, ergo te melior. Ego sapientior, ergo melior.» Hi vero sunt congrui: «Ego te ditior: mea igitur possessio melior est tua. Ego sapientior: mea igitur oratio melior est tua. Tu autem neque possessio es, neque oratio.» Ita ipse Enchirid. cap. LIX. Seneca, lib. X, epist. 77: «Gladium,» ait, «bonum dices, non cui deauratus est balteus, nec cui vagina gemmis distinguitur; sed cui est ad secandum subtilis acies. Regula, non quam formosa, sed quam recta sit quaeritur. Ergo in homine nihil ad rem pertinet quantum aret, quantum faeneret, a quam multis salutetur, quam pretioso incumbat lecto, sed quam bonus sit. Nemo istorum quos divitiae honoresque in alto fastigio ponunt, magnus est. Quare ergo magnus videtur? cum basi sua illum metiris. Parvus pumilio, licet in monte constiterit. Colossus magnitudinem suam servabit, etiamsi steterit in puteo. Hoc laboramus errore, quod neminem aestimamus eo quod est, sed adicimus illi et ea quibus ornatus est, imo ex illis ipsum aestimamus et metimur.» Porro, ait S. Iacobus «cogitationum», non «cogitationis», graece διαλογισμῶν, id est ratiocinationum, consultationum, conclusionum: quia haec una, qua divitiae praeferuntur paupertati, multas includit, et ex hac una quasi principio multae aliae educuntur, v. g. qui divitias praefert paupertati, secum ita ratiocinabitur. Primo, divitiae sunt commodiores, magisque in hominum pretio; ergo divites praeferendi pauperibus. Secundo, dives me iuvare, commendare, promovere, ditare potest, non pauper: divites ergo colendi, non pauperes. Tertio, dives sui contemptum ulcisci potest, non pauper: illius ergo offensa curanda est, non huius. Quarto, a paupere nihil exspecto: ergo mihi negligendus est. Quinto, pauper mihi est dedecori et oneri, quia a me petit et emendicat eleemosynam, itaque opes meas minuit: dives vero mihi est honori et commodo: ergo hic sequendus, ille fugiendus est. Hae sunt ratiocinationes iniquae et falsae, puta paralogismi mundi et mundanorum. Ex adverso Deus contra hos, ait Philo, lib. I De Monarchia, sancit Exod. 20: «Non facietis vobis deos argenteos et aureos», sensu mystico: «Hi enim,» ait, «adoraturi mane ad aedes divitum quasi ad sanctissima templa cursitant, bona petituri ab illis quasi numinibus»; cum tamen verissimum sit illud Augustini, lib. V De Civit., cap. VI: «Remota iactantia, quid sunt omnes homines, nisi homines?» Ergo contra hos primo argumentatur Christus, dicens: «Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula», Luc. XVI, 19. Secundo, S. Augustinus, serm. 55 De Temp.: «Iste mundus,» ait, «aut ridet nos, aut ridetur a nobis. Melius est ut calces mundum, et calcato eo gradum tibi facias per quem in sublime conscendas.» Tertio, Seneca, lib. De Vita beata, cap. XXVI: «Divitiae apud sapientem virum in servitute sunt, apud stultum in imperio. Sapiens divitiis nihil permittit, vobis divitiae omnia.» Unde et Alexander Magnus, teste Plutarcho, orat. 1 De Fortuna Alexandri, dixit: «Si Alexander non essem, Diogenes esse vellem.» Quarto, Auctor imperfecti apud S. Chrysostomum, hom. 22: «Si divitem honoras,» ait, «propter personam ipsius, honoras eum: si autem pauperem honoras, propter personam Christi honoras.» Quinto, S. Ambrosius, lib. II Offic. XXV, docet multis rationibus favores et beneficia pauperibus potius exhibenda esse, quam divitibus. Primo, quia Christus, ait, docet «ad epulas non eos qui divites sunt, sed pauperes invitandos», Luc. XIV. Secundo, divites enim rogari videntur, ut ipsi quoque nobis reddant: pauperes quia non habent quod restituant, cum acceperint, remuneratorem nobis faciunt Dominum, qui se pro paupere obligandum obtulit. Tertio, quia dives dedignatur beneficium, et pudet eum debitorem esse gratiae. Quin etiam id quod collatum est sibi, meritis suis arrogat. Quarto, quia in accipiendo beneficio, eo ipso quod acceperint, divites dedisse se magis quam accepisse existimant: pauper vero etsi non habet unde reddat pecuniam, refert gratiam; in quo certum est, quod plus reddat, quam acceperit. Pecunia enim nummo solvitur, gratia nunquam exinanitur. Quinto, quod dives refugit, pauper fatetur quod sit obligatus debito, sibique subventum, non honori suo delatum putat: donatos sibi arbitratur filios, vitam redditam, servatam familiam. Idem ibidem cap. I: «Tantus,» ait, «splendor honestatis est, ut vitam beatam efficiant tranquillitas conscientiae et securitas innocentiae. Et ideo sicut exortus sol, lunae globum et caetera stellarum abscondit lumina, ita fulgor honestatis; ubi vero et incorrupto vibrat decore, caetera quae putantur bona secundum voluptatem corporis, aut secundum saeculum clara et illustria obumbrat.» Et cap. IV, loquens de Elia, cui pauperi corvus deferebat panem, III Reg. XVII: «Numquid ideo,» ait, «minus beatus, quia pauper erat sibi? Minime, imo eo magis beatus, quia Deo dives. Aliis enim quam sibi divitem esse praestat, ut iste erat, qui tempore famis cibum a vidua petebat, largiturus ei, ut hydria farinae per triennium et sex menses non deficeret, et per quotidianos usus olei vas viduae inopi sufficeret ac ministraret.» Sexto, in paupere honoramus Christum quasi exemplar in sua imagine. Unde Chrysologus, serm. 14, explicans illud Psalm. CXL, Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, non dicit, ait, Qui videt, sed «Qui intelligit.» Arcana enim res est, et occultum mundo paupertatis pretium. «Oremus, fratres, ut ipse nobis intelligere intelligenda concedat, qui se intelligi in paupere sic demonstrat, quod ipse qui coelum tegit, sit nudus in paupere; quod in esuriente esuriat satietas rerum; quod sitiat in sitiente fons fontium. Beatus proinde ille censendus est, qui hoc intelligit, ut super pauperes intelligat eorum necessitatibus occurrendo, eosque a necessitatibus eruendo.» Septimo, S. Bernardus, serm. 1 De vigil. Nativ.: «Paupertas,» ait, «non inveniebatur in coelis: porro in terris abundabat haec species, et nesciebat homo pretium eius. Hanc itaque Dei Filius concupiscens descendit ut eam eligat sibi, et nobis quoque sua aestimatione faciat pretiosam.» Hoc est quod ait Christus, Isaiae LXI, et Luc. IV, 18: «Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me.» Plura de bono paupertatis dixi Act. IV et V.
2:5
5. Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo? — Syrus, «pauperes mundi». Probat non esse accipiendas personas ut divites honoremus, pauperes aspernemur, exemplo Dei, quod nobis debet esse instar normae et praecepti. Deus enim elegit pauperes aere, eosque divites effecit fide; inopes censu, eosque opulentos fecit rerum divinarum sensu. Unde S. Leo, serm. 10 De Quadr.: «Quos viles,» ait, «facit carnalis sapientia, nescimus quam pretiosos spiritualis sit factura gratia.» Divites in fide, — ut scilicet fierent divites, ipseque faceret eos divites in fide. Nam simili modo addit: «Et haeredes regni.» Clarum autem est Deum neminem elegisse qui iam erat haeres regni, sed eligendo haeredem regni fecisse, q. d. Pauperes non sunt spernendi, quia Deus non sprevit, sed elegit pauperes, eosque eligendo ditavit fide, fecitque haeredes regni. Nihil ergo hic habent Pelagiani, quo probent fidem esse ex nobis, non ex gratia Dei, quasi ob fidem viribus naturae elicitam Deus fidelem eligat, infidelem respuat. Fides enim est primum Dei donum, quo pauperes Apostolos primosque fideles ditavit Deus. Ita S. Augustinus, lib. I De Praedest. Sanct., cap. XVII. Agit ergo Iacobus de electione tam ad fidem et gratiam, quam ad regnum et gloriam. Quos enim Deus elegit ad gratiam, eos consequenter destinavit ad gloriam, ut fiant haeredes regni coelestis. Hic sensus est genuinus. Secundo tamen Gabriel Vasquez, I part., disp. 89, cap. II, sic explicat, quasi dicat: Deus Apostolos pauperes censu, sed divites fide et virtute, elegit ad gloriam, puta ad haereditatem regni coelestis, et ad vitam aeternam ex meritis; quia scilicet praevidit quod ipsi bene utendo et strenue cooperando fidei et gratiae sibi a Deo datae, per bona opera mererentur regnum coeleste. Unde sequitur: «Quod repromisit Deus diligentibus se.» Censet ergo hic agi de electione ad gloriam duntaxat, eamque fieri ex meritis probare ex hoc loco contendit; gloria enim est haereditas, quia datur filiis; eadem est et corona iustitiae, ac merces, quia datur merentibus et vincentibus. Hinc et Iacobus prius ait, quod Deus elegerit divites in fide, deinde quod «haeredes regni», quia per divitias fidei destinavit nos ad regnum in prima electione, quam fecit ab aeterno. Moraliter: docet hic S. Iacobus veras divitias non esse aurum, argentum, vestes splendidas, sed fidem et fidei virtutes: sicut ex adverso paupertatem et pauperes non facit egestas, sed cupiditas et impietas. Unde S. Augustinus, hom. De centum ovibus: «Deus,» ait, «omnibus aequaliter adest, sed apud Deum plus habet loci, qui plus attulerit, non argenti, sed fidei.» Et S. Gregorius, homil. 15 in Evang.: «Solae,» ait, «divitiae sunt, quae nos divites virtutibus faciunt.» Et Clemens Alexandrinus, lib. VI Stromat.: «Verae,» ait, «divitiae est abundantia in iis quae sunt ex virtute actionibus: paupertas autem est inopia in moderatis actionibus.» S. Ambrosius, lib. III, epist. 10: «Solum illum Deus divitem novit, qui sit dives aeternitati.» Praeclare vero S. Prosper, lib. II De Vita contemplativa, cap. XIII: «Illae,» ait, «nobis sunt ambiendae divitiae, quae nos ornare pariter possint, et munire; quas nec acquirere possumus inviti, nec perdere; quae nos contra hostiles impetus armant, a mundo disterminant, Deo commendant, ditant animas nostras atque nobilitant, nobiscum sunt, intra nos sunt. Divitiae nostrae credendae sunt pudicitia, quae nos pudicos; iustitia, quae iustos; pietas, quae pios; humilitas, quae humiles; mansuetudo, quae mansuetos; innocentia, quae innocentes; puritas, quae puros; prudentia, quae prudentes; temperantia, quae temperantes; et charitas, quae nos facit Deo et hominibus charos, virtutum potentes, saeculi contemptores, ac bonorum omnium sectatores. Haec non sunt omnium, sed Sanctorum sanctae virtutes, non divitum superborum, sed humilium pauperum facultates, patrimonium cordium, divitiae incorruptibiles morum, quibus non abundant, nisi illi qui illis carnalibus ex corde renuntiant.» Et inferius: «Propter hoc igitur eis qui militant Deo, fugiendae sunt ex toto corde divitiae: quas qui habere volunt, sine labore non quaerunt, sine difficultate non inveniunt, sine cura non servant, sine anxia delectatione non possident, sine dolore non perdunt. Apostolus autem Christi militibus dicit: Volo vos sine sollicitudine esse. Et: Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidam appetentes erraverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis; ac sic census iste terrenus eis a quibus vitiose diligitur, non est voluptatum materia, sed dolorum.» Breviter, sed nervose S. Gregorius, lib. VI, epist. 190 ad Andream: «Non ergo,» ait, «honores aut divitiae quaerendae sunt, quae dimittuntur; sed si bona quaerimus, illa diligamus, quae sine fine habebimus. Si autem mala pertimescimus, timeamus quae a reprobis sine fine tolerantur.» Idem, hom. 18 in Ezech.: «Ille,» ait, «pauper est, qui eget eo quod non habet. Nam et qui non habens habere non appetit, dives est. Paupertas quippe in inopia mentis est, non in quantitate possessionis: nam cui cum paupertate bene convenit, non est pauper.» Haeredes regni, — id est, destinatos ad regnum coeleste, illudque certo adepturos, si in fide operibusque fidei ad finem usque vitae constanter perseverent. Praeclare S. Ambrosius, serm. 10: «Cum regnum Dei,» ait, «pauperum sit, quid locupletius esse potest.» Vide hic miram harmoniam Iacobi et Pauli. Idem enim eodem aevo intonuit Paulus scribens, I Corinth. cap. I, vers. 26: «Videte,» ait, «vocationem vestram, fratres, etc.: quae stulta sunt mundi, et ignobilia, et contemptibilia elegit Deus.» Porro regnum Dei est ipse Deus cum omni sua felicitate et gloria. Vide S. Augustinum, serm. 419 De Temp., et in Psalm. CXXXVI et CXLIX, ubi ait: «Haeredes Dei sic sunt, ut ipse Deus sit haereditas nostra. Haec haereditas non minuitur copia possessorum, non fit angustior numerositate cohaeredum; sed tanta est multis, quanta paucis; tanta singulis, quanta omnibus: non talis te fecit haeredem cui mortuo succedas, sed cum quo in aeternum vivas.» Et S. Ambrosium in Psalm. CXVIII: «Omnes possident, nec minuitur haeredi; manet emolumentum integrum, et eo magis singulis crescit, quo pluribus fuerit acquisitum.» Charitas enim perfecta in coelis facit omnia communia: unde quisque beatus de aliorum singulorum gloria ita gaudet, ac si sua esset. Quare non semel, sed millies, et millesies millies est beatus et gloriosus. S. Bernardus, De Triplici genere bonorum: «Quae est,» ait, «copia, ubi nihil quod nolis sit, et totum sit quod velis?» Idem, serm. De fallacia praesentis saeculi: «In remuneratione,» ait, «torrens est voluptatis et fluminis impetus. Flumen plane est, sed quod affluat, non quod fluat, vel effluat; flumen vocatur, non quod transeat, vel pertranseat, sed quod abundet.» Rursum S. Augustinus, lib. III De Liber. arbitr., sub finem: «Tanta,» ait, «est iucunditas lucis aeternae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere, quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni huius vitae pleni deliciis, et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur.» Idem, in Manuali, XIV: «O anima mea, si quotidie oporteret nos tormenta perferre, si ipsam gehennam longo tempore tolerare, ut Christum in gloria sua videre possemus et Sanctis eius sociari, nonne dignum esset puti omne quod triste est, ut tanti boni tantaeque gloriae participes haberemur? Insidientur ergo daemones, parent suas tentationes, frangant corpus ieiunia, premant carnem vestimenta, labores gravent, vigiliae exsiccent, clamet in me iste, inquietet me ille vel ille, frigus incurvet, conscientia murmuret, calor urat, caput doleat, pectus ardeat, infletur stomachus, pallescat vultus, infirmetur totum corpus, deficiat in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus, ingrediatur putredo in ossibus meis et subter me scateat, ut requiescam in die tribulationis, et ascendam ad populum accinctum nostrum. Quae enim erit iustorum gloria, quam grandis Sanctorum laetitia, cum unaquaeque facies fulgebit ut sol, cum ordinibus distinctis populum suum Dominus in regno Patris sui coeperit recensere, et meritis atque operibus singulorum promissa praemia restituet, pro terrenis coelestia, pro temporalibus sempiterna, pro modicis magna? Revera cumulus felicitatis erit cum Dominus adducet Sanctos suos in visionem paternae gloriae, et faciet in coelestibus considere, ut sit omnia in omnibus. O felix iucunditas, et iucunda felicitas: Sanctos videre, cum Sanctis esse ut sanctum; Deum videre, et Deum habere in aeternum et ultra!» Porro causae cur Deus ad fidem et regnum eligerit pauperes potius quam divites, sunt variae, eaeque congruae. Prima, quia id requirit apta distributio donorum, ut qui carent terrestribus, abundent coelestibus, et vice versa. Unde S. Hieronymus, epist. 34 ad Iulianum: «Difficile,» ait, «imo impossibile est, ut praesentibus quis et futuris fruatur bonis; ut hic ventrem, et ibi mentem expleat, ut de deliciis transeat ad delicias, ut in utroque saeculo primus sit, ut in coelo et terra appareat gloriosus.» Et S. Chrysostomus, homil. 2 ad Populum, docet S. Paulum, cum nominat divites huius saeculi, I Tim. VI, 17, hoc ipso significare alios esse divites futuri saeculi, nimirum pauperes huius saeculi. Sic dives huius saeculi fuit Epulo, futuri vero Lazarus, Lucae XVI, 24; sic Nazianzenus, orat. 16, religiosos vocat «propter humilitatem exaltatos, et propter paupertatem locupletatos.» Quocirca Patres pauperes Evangelicos vocant divites, eosque veros et solos. Ita S. Nazianzenus, orat. 20 De S. Basilio: «Divitiae,» ait, «illi erant, nihil habere.» Et S. Leo, serm. 4 De Quadrages.: «Christiana paupertas dives est, quia plus est quod habet, quam quod non habet: nec pavet in isto mundo indigentia laborare, cui donatum in omnium rerum Domino omnia possidere.» Et S. Ambrosius, lib. IV, epist. 24 ad Simplicium: «Vere,» ait, «dives est, qui in conspectu Dei potest dives videri, in cuius conspectu terra exigua, mundus ipse angustus est; sed solum illum Deus divitem novit, qui sit dives aeternitati, qui non opera, sed virtutum fructus recondat.» Vide totam Epistolam, in qua demonstrat hoc paradoxum: «Quod solus sapiens, licet pauper, sit dives.» Secunda, quia divitiae sunt fomites et illecebrae ambitionis, avaritiae, gulae, luxuriae omniumque vitiorum, quibus itur in gehennam: paupertas vero suggerit materiam humilitatis, continentiae, modestiae, sobrietatis, castitatis omniumque virtutum, quibus tenditur ad gloriam. Unde Christus, Matth. XIX, 24: «Facilius,» ait, «est camelum transire per foramen acus, quam divitem intrare in regnum coelorum.» Sicut ergo non nisi per miraculum camelus transire potest per foramen acus: ita et dives non nisi per miraculum intrare potest in regnum coelorum. Vide ea quae de pernicie divitiarum dixi Isaiae, cap. V, vers. 9. Paupertas ergo opibus vicinior est coelo. «Magna quaedam penna paupertatis est, qua tam cito volatur in regnum coelorum», ait S. Bernardus, serm. 4 De Adventu. Tertia, Deus ut ostenderet divitias bonitatis, misericordiae et magnificentiae suae, elegit pauperes potius quam divites, utque pauperes exstimularet ad magnam humilitatem, gratitudinem, honorem et amorem Dei. Vide dicta I Cor. I, 26 et seq. Quarta, quia pauperes contemptu mundi emunt a Deo coelum. Deus ergo eis fit debitor: cum enim omnia propter Deum reliquerint, par est ut Deus iis suum regnum rependat. Unde Nazianzenus in Carm. De Beatit.: «Felix,» ait, «qui Christum fortunis omnibus emit.» Et orat. 18: «Haec,» ait, «negotiatio praestantissima, qua brevia et fragilia bona cum sempiterna gloria commutantur.» Et S. Augustinus, serm. ult. De Diversis: «Quid,» ait, «gloriosius homini quam sua vendere, et Christum emere?» Vide Matth. cap. XIX, vers. 28. Quinta, quia Deus vacuum requirit cor, ut totum illud possideat; pauperum autem corda sunt vacua, divitum vero plena divitiis aeque ac vitiis; illa ergo capacia sunt fidei, gloriae et gratiae, haec vero incapacia. Dives itaque qui cor habet in aere, ineptus est ad capiendas res aethereas; pauper vero cum cor nequeat habere in aere quo caret, transfert illud in aethera quem sperat: liberum ergo amplumque, et Dei capax habet cor. Vide S. Chrysostomum, hom. 2 Ad Popul. Vidit idipsum per umbram Seneca, epist. 8: «Nemo alius,» ait, «est Deo dignus, nisi qui opes contempsit; et ideo olim flamini Diali non modo tangere hederam criminosum erat, verum etiam nominare»: Nam hedera symbolum erat tenacitatis et adhaesionis ad terrena, teste Pierio, Hierog. cap. LI. Praeclare S. Augustinus, lib. De 12 Grad. abusionum, gradu 8: «Recta,» ait, «dispensatione misericors iudex regnum coelorum illis committit, quibus regni terrarum participationem inter mortales abstulit, ut ipse dives in coeli sede appareat, Quod repromisit Deus diligentibus se, — ideoque suae legi obtemperantibus. Qui enim diligit Deum, debet ea diligere, quae Deus diligit; et ea odisse, quae Deus odit, ait S. Augustinus, imo Christus, Ioan. XV, 15: «Si diligitis,» ait, «me, mandata mea servate.» Hinc disce primo, non soli fidei et credentibus, ut volunt haeretici, sed dilectioni et diligentibus, id est, opera charitatis erga Deum et proximum exercentibus, promissum esse regnum Dei; ac proinde volenti illud assequi necessaria esse charitatis opera. Secundo, regnum coelorum promitti et dari quasi mercedem pro merito operum charitatis. Tertio, sanctum esse haec obire intuitu huius mercedis et praemii, ut fecit David, Psalm. CXVIII, 112, dicens: «Inclinavi cor meum ad faciendas iustificationes tuas in aeternum propter retributionem.» Alludit ad Isaiae LXIV, 4, quem sub idem tempus quo Iacobus haec scripsit, S. Paulus scribens Corinthiis, epistola I, cap. II, 9, ex Septuaginta ita citat: «Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum.» Ultima enim haec Isaiae et Pauli verba antistropha sunt verbis hisce Iacobi, nimirum quia idem Spiritus Sanctus per ora trium horum testium, imo Prophetarum suorum, loquebatur. Moraliter: Disce quam facili pretio Deus vendat regnum coelorum, nimirum amore: amor eius est pretium. Ama Deum, et Deum Deique regnum mereberis, emes et obtinebis. Ama Deum et regna, tum in coelo, tum in terra, uti Israeli promittit Moses Deut. XI, 24. Porro quis non amet Deum summe amabilem summumque bonum suum, qui est gaudium omnium angelorum et hominum; in quo sunt omnes deliciae, omnes opes, omnes honores, omnis sapientia, omnis gloria, omnia bona in gradu immenso et infinito? Quis non amet Deum, qui prius tam impense amavit nos, ut nos ex nihilo crearet, perditos per filium suum recrearet et redimeret, aversos revocaret, ruentes in gehennam retraheret ad coelum? Quis non amet Deum, qui suum amorem, se totum, suaque charitatis viscera in nos largissime effudit? qui nos indies, imo singulis momentis animat, vegetat, pascit, sua gratia donisque innumeris cumulat? Quis non amet Deum, qui a nobis amari optat, imo iubet, ac amanti promittit coelum, non amanti minatur infernum? Quare inexcusabiles sunt peccatores et reprobi, imo stulti sunt et insani, qui, ut creatura exigua, puta vili voluptate, vel honore fruantur, eamque diligant, Creatorem oderunt; qui terram paradiso, homines et bruta angelis, regnum daemonis regno Dei, infernum caelo anteponunt. Quid dementius? quid insanius? Praeclare S. Augustinus, hom. 9 De Verbis Apostoli, docet pauperem sola bona voluntate, id est dilectione, emere coelum: «Quia quod valde necessarium est,» inquit, «habet: pauper est in arca, sed dives in conscientia; pauper est in domo, sed dives in animo, etc. Quam parvo constat regnum coelorum, quam vili pretio tanta possessio proponitur? Proponitur in terra, quod possideas in coelo; proponitur in tempore, quod possideas in aeternum.» Et mox: «Duobus minutis emit quaedam vidua regnum caelorum, quae misit in gazophylacium duos nummos, Marci XII. Misit illos in domum Dei, et emit regnum coelorum. En duobus nummis valet. Plus addo, valet et vilius: vilior est calix aquae frigidae, vilior est sola bona voluntas. Audi clamantes angelos: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Bona enim voluntas ipsa dicitur charitas. Totum ergo habet, qui bonam voluntatem habet.» Idem, hom. 13: «Regnum coelorum venale proposuit, et pretium eius calicem aquae frigidae esse voluit», Matth. X, 42. Quocirca idem in Manuali, cap. X, suspirans ad Deum: «Amo,» ait, «te, Deus meus, amo te, et magis atque magis amare volo. Da mihi, Domine Deus meus, speciose prae filiis hominum, ut desiderem te, ut amem te quantum volo et quantum debeo: immensus, et sine mensura debes amari, praesertim a nobis, quos sic amasti, sic salvasti, pro quibus tanta ac talia fecisti. O amor qui semper ardes, et nunquam extingueris, dulcis Christe, bone Iesu, charitas Deus meus, accende me toto igne tuo, amore tuo, dulcedine tua, dilectione tua, desiderio tuo, charitate tua, iucunditate et exultatione tua, pietate et suavitate tua, voluptate et concupiscentia tua, quae sancta est et bona, quae casta est et munda, ut totus dulcedine amoris tui plenus, totus in flamma tuae charitatis vaporatus, diligam te Dominum meum dulcissimum et pulcherrimum ex toto corde meo, ex tota anima mea, ex totis viribus meis, et ex omni intentione mea, cum multa cordis contritione et lacrymarum fonte, cum multa reverentia et tremore, habens te in corde, in ore, et prae oculis meis semper et ubique, ita ut nullus in me adulterinis amoribus pateat locus.» Et cap. III: «O dulcedo amoris, et amor dulcedinis, comedat te venter meus, et nectare tui amoris repleantur viscera mea, et eructet mens mea verbum bonum. Charitas Deus meus, mel dulce, lac niveum, cibus es grandium; fac me crescere in te, ut sano palato possis manducari a me. Tu es vita mea cui vivo, spes cui inhaereo, gloria quam adipisci desidero. Tu mihi cor tene, mentem rege, intellectum dirige, amorem erige, animum suspende, et in superna fluenta os sitientis te spiritus trahe. Taceat, quaeso, tumultus carnis. Conticescant phantasiae terrarum et aquarum, aeris et poli; taceant somnia et imaginariae revelationes, omnis lingua, omne signum, et quidquid transeundo fit. Sileat sibi et ipsa anima, et transeat se, non cogitando se, sed te Deus meus, quoniam tu es revera tota spes et fiducia mea.»
2:6
6. Vos autem exhonorastis pauperem: — ητιμάσατε, id est, inhonorastis, contempsistis, sprevistis: ita Syrus; ac consequenter inhonorastis Deum, qui auctor est paupertatis, paterque pauperum, iuxta illud Eccli. XI, 14: «Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas (id est opulentia) a Deo sunt.» Et Proverb. XXII, 2: «Dives et pauper obviaverunt sibi, utriusque operator est Dominus.» Unde infert idem cap. XIV, 31: «Qui calumniatur egentem, exprobrat factori eius; honorat autem eum, qui miseretur pauperis.» Quare merito exclamat Damascenus, Parallel. 3, cap. XXXVII: «O quanta est dignitas paupertatis! Dei velut larva efficitur: delitescit enim sub paupertate Deus; ac pauper quidem supplicem manum extendit; Deus autem est qui accipit.» Porro S. Iacobus mutat personam tertiam in secundam, dicens: «Vos autem exhonorastis», ut acrius corripiat pungatque divites superbos et in pauperes iniurios. Denique aliqui per pauperem accipiunt Christum, qui pauperum fuit pauper (id est, pauperrimus), ideoque eorum pater. Verum hoc arctum est et mysticum: ad litteram enim quosvis pauperes intelligit, ut patet ex toto sermonis discursu. Nonne divites per potentiam opprimunt vos! — o pauperes. Compellavit divites oppressores nunc compellat pauperes oppressos. Graece, καταδυναστεύουσιν ὑμῶν, id est, dominantur in vos, tyrannice vobis imperant, violenter opprimunt vos oneribus, rapinis, iniuriis, vectigalibus iniquis: dum, ut ait Salvianus, lib. IV De Provid.: «decernunt potentes, quod solvant pauperes; decernit gratia divitum, quod perdit turba miserorum.» Vere Eccli. XIII, 23: «Venatio leonis, onager in eremo; sic et pascua divitum sunt pauperes», q. d. Sicut leo venatur et praedatur onagrum, sic et dives pauperem. Divitiae enim inflant animum divitis, ut putet sibi omnia licere, se posse caeteris dominari, sibi oportere pauperes subici et parere, sibi omnia deberi; ac proinde pauperes esse quasi servos et mancipia, quibus suas opes et pompas adaugeat: denique eorum opes devorant, sicut piscis maior devorat minorem. Quocirca Sallustius in Catilina: «Divitiae et imperia,» ait, «bella atque certamina inter mortales excitant.» Et: «O urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit!» Et Iuvenalis, satyra 6: Luxuria incubuit, victumque ulciscitur orbem; Nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo Paupertas Romana perit. Trahunt vos ad iudicia, — ad tribunalia, etiam Gentilium et infidelium iudicum, quos vel consanguineos et amicos habent, vel muneribus corrumpunt. Hoc enim illo aevo a Christianis factitatum fuisse docet, et graviter culpat S. Paulus, I Cor. VI, 1: vide ibi dicta. Hoc est quod monet Sapiens, Eccle. V, 7: «Si videris calumnias egenorum et violenta iudicia, et subverti iustitiam in provincia; non mireris super hoc negotio, quia excelso excelsior est alius, et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae Rex imperat servienti.»
2:7
7. Nonne ipsi blasphemant bonum nomen. — «Blasphemant», id est blasphemari faciunt, sunt causa ut blasphemetur. Est Hebraismus, cal ponitur pro hiphil. Sensus est, q. d. Divites Christiani suo fastu, avaritia, tyrannide, oppressione pauperum faciunt, ut Gentes haec eorum scelera videntes blasphement nomen Christi et Christianismi, ipsamque fidem et religionem Christi; quasi illa talia doceat aut certe permittat, nec castiget vel puniat. Nota: Pro «bonum» graece est καλόν, quod non tantum bonum, sed et praeclarum significat, q. d. Blasphemant nomen Iesu, quod praeclarum est et divinum, aeque ac bonum, melliflum et salutiferum. Nomen enim «Iesu est mel in ore, melos in aure, iubilus in corde», ait S. Bernardus, serm. 15 in Cant. Nomen quod invocatum est super vos, — id est, nomen quo vos vocamini, quodque invocare soletis, puta nomen Christi et Christiani: a Christo enim vocamur Christiani, quasi asseclae, discipuli et filii Christi. Est hebraismus creber in scripturis, uti saepius monui. Alludit ad Isaiae LXII, 2: «Et vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominabit.» Vere S. Ambrosius, serm. 12 in Psalm. CXVIII: «Respondendum,» ait, «est tam glorioso nomini: Christianum dum dico, perfectum dico: in Christo enim plenitudo dignitatis est, cuius nomen usurpat; qui vocabulum geris, interpretationem vocabuli perfectionemque cur refugis?»
2:8
8. Si tamen (si plene, id est, si quidem, si tamen, verumtamen si, equidem si) legem perficitis regalem. — Occurrit tacitae obiectioni: ergone divites odio habendi et contemnendi sunt? Respondet, minime, q. d. Verumtamen non veto, quin lege communi charitatis et divites diligatis: si enim hoc facitis, bene facitis, dummodo personas non accipiatis, nec pauperes aspernemini, praesertim quia, ut ait S. Ambrosius in Luc. XVI: «Neque omnis sancta paupertas, aut divitiae criminosae, sed ut luxuria infamat divitias, ita paupertatem commendat sanctitas.» Et Eccli. cap. XIII, vers. 30: «Bona est substantia cui non est peccatum in conscientia (est enim instrumentum eleemosynae et beneficentiae), et nequissima paupertas in ore impii.» Secundo, «si» exponi potest «igitur si», vel «porro si, certe si, sane si», q. d. Porro, si perficitis legem regalem quae dicit: «Diliges proximum tuum sicut teipsum», bene facitis. Sic enim vitabitis acceptionem personarum, hanc enim excludit dilectio, quae proximos omnes eodem charitatis sinu complectitur, tamque pauperes quam divites amore et honore debito prosequitur. Videtur enim hic assignare remedium acceptionis personarum, nimirum charitatem. Ubi enim est charitas, ibi exsulat cupiditas, ac consequenter personarum acceptio. Quaeres, quaenam lex hic vocetur regalis, et cur? Primo, aliqui, ut Caietanus, censent legem regalem vocari eam qua reges iubent suos praefectos, nuntios, amicos a subditis honorari, iuxta illud Assueri regis de Mardochaeo edictum: «Hoc honore condignus est, quemcumque Rex voluerit honorare», Esther VI, 11, q. d. Iacobus: Dum veto acceptionem personarum ne divites honoretis, pauperes spernatis, non veto honorem deferri regibus et magistratibus, qui divites sunt: hic enim eis debitus, ac lege naturae, divina et humana praeceptus est. Verum nulla regum hic praecessit aut sequitur mentio. Secundo, alii legem quamlibet censent vocari regalem, quia praecipit et sancit id quod iustum est. Iustitia enim est virtus regalis, basisque regni et reipublicae. Unde Orpheus in hymno νόμος, νόμος, id est legem, vocat «deorum hominumque reginam.» Et Cicero, Philip. 1, legem definit «rectam, et a numine deorum rationem.» Et Aristoteles, lib. III Polit. cap. ultim., ait, quod lex imperat, hoc imperare Deum. Omnis enim lex est derivatio et radius legis aeternae, quae est in Deo. Quocirca Archidamus roganti: «Quinam essent Spartanae civitatis praefecti? Leges,» ait, «et legitimi magistratus.» Demaratus vero percunctanti: «Cur exsularet Sparta, cum esset Rex? Quoniam,» inquit, «leges in ea sunt potentiores»; regales ergo sunt leges, quia regibus imperant. Tertio, alii censent legem regalem vocari, quia ad regnum coeleste et aeternum nos ducit, lataque est a Deo, qui est Rex regum et Dominus dominantium; unde Syrus pro «legem regalem» vertit, «legem Dei». Quarto, Hugo, Thomas Anglicus et Glossa: Lex regalis, inquiunt, est lex gratiae, puta lex Evangelica: haec enim lege naturae et Mosaica eminet quasi regina, facitque nos reges, Apoc. cap. V, vers. 10. Quinto genuine, lex regalis vocatur lex charitatis et dilectionis mutuae: de ea enim explicat Iacobus, dum illico subdit: «Diliges proximum tuum sicut teipsum.» Proximi ergo dilectio est lex regalis; idque primo, quia charitas est omnium virtutum regina et princeps. Lex ergo charitatis est regia et regalis, hoc est, eximia, splendida, magnifica omniumque praestantissima: sic dicitur animus regius, virtus regia, munus regium, id est, magnificum et excellens: tale enim decet regem. Secundo, quia haec virtus decet et ornat omnes homines, praesertim potentes, principes et reges: hi enim uti caeteris virtutibus, ita charitate maxime eminere debent, utpote quam subditis omnibus exhibeant oportet. Hinc Christus constituturus S. Petrum principem Ecclesiae, hanc unam charitatis virtutem quasi conditionem necessariam ab eo postulavit, dicens: «Simon Ioannis, diligis me plus his?» eoque respondente: «Etiam, Domine: tu scis quia amo te»; subiunxit: «Pasce agnos meos», Ioan. XXI, 15. Tertio, quia haec est praecipua lex Christi Regis regum, quam impense et creberrime commendavit, ut Ioan. XV, 17: «Haec mando vobis, ut invicem diligatis.» Et cap. XIII, vers. 34: «Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos.» Rom. XIII, 8: «Omne mandatum in hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Dilectio malum non operatur: plenitudo ergo legis est dilectio.» Lex ergo charitatis regalis est, quia caeteras in se complectitur. Quarto, lex charitatis est regalis, id est, communis et universalis, quia omnes obligat, atque ad omnes omnino homines, etiam inimicos, barbaros, pauperes, se extendit. Sicut ergo dicitur via regia, id est, publica, communis, qua omnes incedunt, non avia, vel devia: sic lex charitatis incedit via regia, quia nil habet obliquitatis, nec declinat ad dexteram vel ad sinistram. Ita Hugo et Dionysius. Unde per eam omnes iusti et sancti incedunt, tenduntque ad coelum. Quinto, quia regibus omnibus et tyrannis, eorumque minis et suppliciis est superior. Hinc Christiani olim sese pro Confessoribus captis et damnatis offerebant morti et martyrio. Unde exclamat S. Nilus, hom. II De Christi ascensione: «O religionem omnibus regibus potentiorem, magisque regiam! Quae enim reges armis excitabant, ea absque armis dissolvebat; quae isti mactando prohibebant, hoc dum mactaretur excitabat, et suorum caedibus trophaea contra mactantes erigebat.» Sexto, est regalis, id est inviolabilis, ait Vatablus; leges enim regum sunt inviolabiles, nam qui legem charitatis violat, culpam luet gehenna et incendiis aeternis. Septimo, Mosis lex fuit timoris, ideoque servilis; Christi vero est amoris, ideoque regalis. Amorem enim veteres pinxere undique coronis aureis cinctum, quasi totum regalem. Octavo, denique lex charitatis est «regalis», quia, ut ait S. Bernardus, serm. 83 in Cant.: «Amor ubi venerit, omnes in se traducit et captivat affectus, quasi Rex omnibus affectibus imperans.» Et mox: «Solus est amor ex omnibus animae sensibus, motibus atque affectibus, in quo potest creatura, etsi non ex aequo, respondere auctori, vel de simili mutuam reddere vicem», etc. Nam quum amat Deus, non aliud vult quam amari: quippe non ad aliud amat, nisi ut ametur, sciens ipso amore beatos qui se amaverint. Moraliter, lex regalis charitatis et Christi significat omnes Christianos Christi subditos, eaque praeditos esse reges, ac habere animum regium, hoc est, amplum, praestantem, beneficum et munificum in omnes, ut singulos tam pauperes, quam divites; tam exteros, quam cives; tam malevolos, quam benevolos amare, iuvare, protegere, promovere gestiant: arctum enim, strictum et frigidum cor est privatorum, qui sua duntaxat quaerunt commoda, ideoque iniuriis, maleficiis, calumniis sese contrahit et ab iniuriantibus avertit: regum vero et principum cor est latum, liberale, excelsum, aestuans instar solis, qui in omnes sive amicos, sive inimicos radios suae beneficentiae spargit, uti dixi Isaia XLV, 1. Hoc est quod ait S. Petrus, S. Iacobo concinens: «Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta», epist. I, cap. II, vers. 9. Quocirca Saul videns charitatem Davidis, qua suo inimico, quem in potestate habebat, pepercerat, eam accepit ut certum regni omen. «Nunc scio,» ait, «quod certissime regnaturus sis, et habiturus in manu tua regnum Israel», I Reg. XXIV, 21. Simili modo dicitur Deus dedisse Salomoni regi latitudinem cordis, III Reg. IV, 29, hoc est, animi magnitudinem et magnificentiam, ut inter Iudaeos et homines esset et emineret animo, sapientia, consilio, iudicio, equitate, charitate, providentia, regimine quasi angelus; essetque quasi pater inter pueros, quasi magister inter discipulos, quasi pastor inter oves, quasi dux inter milites; ita ex Abulensi, Lyrano, Caietano et aliis noster Pineda, lib. VI De Rebus Salomonis, cap. IX. Praeclare Plinius in Panegyrico Traiani: «Ut felicitatis est,» inquit, «quantum velis posse; sic magnitudinis, velle quantum possis.» Porro haec magnitudo animi inducit eiusdem rectitudinem, equitatem, tranquillitatem in omnibus et per omnia, ut nullis blanditiis, muneribus, viribus, nullis conviciis, iniuriis, ingratitudine, etc., a rectitudine aeque ac a beneficentia dimoveatur. «Honestum,» ait Polybius, serm. 6, «deorum est, aut eorum qui diis proximi censentur.» Ex adverso: «Tyrannis servire praestat, quam affectibus», ait Pythagoras. Quocirca praeclare Iamblichus, epist. ad Agrippam: «Oportet,» ait, «legibus praefectum summe purgatum esse, iuxta summam legum rectitudinem; ac neque seductione, neque fraude falli per ignorantiam, neque vim inferioribus inferre, nec ulla occasione iniusta allici: nam servatorem et custodem legum tam incorruptum oportet esse, quam summe fieri potest in humana natura.» Quamobrem lex regalis eadem est quae perfectae libertatis, uti eamdem appellavit S. Iacobus, cap. 1, vers. 25. Liber enim a metu, amore omnique alia cupiditate, quae sibi obsequentes servituti suae mancipat, facitque servos, regalem habet animum et regalia opera, ac proinde regaliter legem adimplet. Lex autem charitatis, quia enecat cupiditatem, parit hanc libertatem, ideoque est lex perfectae libertatis, adeoque regalis. Secundo, lex charitatis et Christi est regalis et aurea, non tantum quia obiectum eius est regale, aureum et excellens, sed quia modus eius pariter est regalis, aureus et eximius. Voluit enim Christus nos eam implere liberaliter ex amore iustitiae, non serviliter ex timore vindictae. Insuper Christus, iuxta illud Osee XI, 4: «In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis», legem regalem charitatis quam nobis imposuit, ipse exemplo suo praeivit, quando pro nobis ingratis et peccatoribus ex immenso amore omnem suam vitam, corpus et sanguinem expendit, ut nos idem eius amore et exemplo faceremus. Tertio, charitas est regalis, quia nunquam velut serva laborem sentit, sed ut domina voluptatem habet etiam in morte et tormentis. Unde S. Augustinus, tractatu 65 in Ioan.: «Quam mirandi generis mors est,» ait, «cui non satis fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in deliciis?» Id adumbratum est in Samsone, Iudic. XIV, 8, qui ad dilectam suam Philistaeam profectus leonem occidit, ac remeans in ore leonis reperit favum mellis; quia amor quaecumque difficillima sunt, dulcia facit et mellea. Ita Martyres ibant gaudentes ad cruces et ignes, quia urgebat eos lex, urebat, inquam, charitas regalis. Quarto, denique charitas regalis est, quia amantes facit reges, eisque coronas et diademata regni in coelis imponit. Maxime vero amor inimicorum facit animum excelsum et regium. Unde Didymus, Chrysostomus et Euthymius in Psal. IV, asserunt Davidem ibidem cum ait, vers. 1, «In tribulatione dilatasti mihi», postulare dilatationem cordis et magnanimitatis donum, ac latitudinem charitatis, qua etiam inimicos diligeret. Charitas ergo regalis est, quia omne bonum, omnem dignitatem, omnem eminentiam complectitur. «Porus rex captus ab Alexandro rogatusque quomodo a tractari vellet? Regio more, respondet. Rursumque interrogatus, an aliquid aliud vellet? respondet: Nihil; nam in regio more insunt omnia», inquit Plutarchus, orat. 1 De Fortuna Alexandri. Multo magis in regali charitatis lege et amore insunt omnia. Quocirca si qua ingruit in nobis vel cum proximis pugna cupiditatum, litium, bellorum, illam dirimat, vincat et triumphet charitas quasi Rex, lex et iudex omnium, iuxta illud Colos. III, 15: «Super omnia autem haec charitatem habete, quod est vinculum perfectionis; et pax Christi exultet in cordibus vestris.» Vide ibi dicta. Secundum Scripturas. — q. d. Lex regalis quam perficiendam monui, est ea quam dictant et sanciunt sacrae Scripturae tam veteris quam novi Testamenti, nimirum: «Diliges proximum tuum sicut teipsum»: haec enim lex scripta et sancita est Levit. XIX, 18, ubi dicitur «Diliges amicum tuum sicut teipsum.» Amicus enim est quivis proximus, qui nobis natura coniunctus est, ut ibi dixi; et Matth. V, 43, ac Rom. XIII, 9. S. Iacobus enim hanc Epistolam scripsit post Epistolam Pauli ad Romanos, ut ostendi in proemio, ac consequenter post Evangelium S. Matthaei. Hoc enim scripsit S. Matthaeus anno Christi 41, ut tradit Eusebius et S. Hieronymus. Epistolam vero ad Romanos scripsit Paulus, anno Christi 58, uti ibidem ex Baronio docui. Diliges proximum tuum sicut teipsum. — Proximus est quivis homo: hic enim compos est eiusdem naturae nobiscum; ideoque factus est ad imaginem Dei, atque a Deo ad eamdem destinatus est gratiam, gloriam et felicitatem aeternam. Vide dicta Levit. XIX, 18, et Rom. XIII, 9. Sensus est, q. d. Lex regalis charitatis, quae iubet dicitque: «Diliges proximum tuum sicut teipsum», non accipit nec excipit personas, sed omnes tam pauperes quam divites, tam amicos quam inimicos, tam exteros quam domesticos, eodem charitatis gremio complectitur. Hanc ergo ubique exercete, ita non peccabitis acceptione personarum, vel alio peccato. Omne enim peccatum violat legem charitatis. Benefacitis, — si nimirum legem perficitis, ut praecessit. Unde evidens est nos posse cum gratia Dei legem perficere. Perperam ergo hoc inficiantur haeretici.
2:9
9. Redarguti a lege. — Lex enim vetat acceptionem personarum, Levit. XIX, 15; Deuter. I, 17, et alibi. Alii, «a lege», scilicet naturae, quae scripta et sculpta est in conscientia. Conscientia enim dictat acceptionem personarum esse peccatum: unde de ea dixit Menander: «Mortalibus omnibus conscientia est Deus.»
2:10
10. Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. — Occurrit obiectioni. Ne quis enim dicat: Ego reliquam legem servo, esto accipiam personas divitum; ergo sum iustus, ergo salvabor. Fuit enim hic error Pharisaeorum, et postea R. Mosis et R. Salomonis in Deut., tit. 1 De Poenitent., nimirum salvandum fore qui maiorem partem legis servaret, etsi non totam: eo quod maiorem haberet acervum operum bonorum, quam malorum. Respondet S. Iacobus, eum qui unam legem violat, omnes violare, fierique omnium reum; ac proinde esse iniustum, et reum gehennae. Ita Beda et S. Augustinus, epist. 29. Quaeres, quomodo hoc sit verum? Multi enim unam legem tantum violant, caeteras observant. Ergo unius tantum fiunt rei, non autem caeterarum omnium. Primo, Auctor apud S. Augustinum, lib. De Vera et falsa Poenit., cap. XIV, respondet fieri omnium reum, quia omnia peccata dimissa quodammodo per ingratitudinem redeunt et imputantur. Secundo, Dionysius et Richardus Victorinus, lib. De Incarnat. Verbi, part. I, cap. XIV, dicunt fieri omnium reum, quia omnia merita amittit, ac si totam legem violasset, iuxta illud Ezech. XVIII: «Omnes iustitiae eius non recordabuntur.» Tertio, alii censent fieri omnium reum, id est, laedere omnes virtutes acquisitas, quia destruit earum statum perfectum, generando scilicet habitum vitiosum, qui earum operationes impediat. Verum hae responsiones ad rem non faciunt. Cum enim ait Iacobus omnium fieri reum, «omnium» intellige praeceptorum; non peccatorum, meritorum aut virtutum acquisitarum. Quarto, verisimilius Glossa, Lyranus et alii aiunt, fieri omnium reum, quia eamdem poenam damni incurrit, scilicet privationem gratiae, charitatis, virtutum moralium infusarum, meritorum, ac ipsius gloriae et caeli, perinde ac si omnia praecepta violaret. Verum nec hoc punctum attingit, tum quia non explicat quomodo omnium mandatorum fiat reus, cum omnia non violet; tum quia reatus proprie culpam significat, non poenam, esto ex culpa sequatur obligatio ad poenam ipsaque poena. Pro responsione: Nota quod paulo ante de Pharisaeis innui ex Burgensi et aliis, nimirum illo tempore fuisse errorem et haeresim Pharisaeorum, qui uti in explicandis praeceptis Decalogi multis modis errabant, uti ostendit Christus, Matth. V, ita pariter censebant unum aut alterum legis praeceptum transgredi non esse grave peccatum, quo Deus offenderetur, nisi quis omnia praecepta aut potiorem eorum partem transgrederetur: a potiore enim parte quam servat, censendum esse iustum potius, quam ab una violata iniustum: nec omne peccatum esse iniquitatem: nec ullum esse crimen si quis charitatis officium proximo denegaret, dummodo amorem erga Deum retineret. Contra hos asserit hic Iacobus eum qui in uno offendit, fieri omnium reum, Deique offensam et iram incurrere, utpote qui tam unum quam alterum praeceperit: qui enim universam legem condidit, singula quoque eius praecepta condidit. Contra eosdem scribit S. Ioannes, epist. 1, cap. III, aitque: «Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit; et peccatum est iniquitas.» Rursum: «Qui non diligit fratrem suum, in tenebris est, et manet in morte: qui odit fratrem suum, homicida est»; lege cap. III, quod totum est de hac re. Similis fuit error nonnullorum Christianorum tempore S. Augustini, uti ipse refert Enchir. LXXV, qui putabant se sanctos et salvos fore si facerent eleemosynam, etiamsi caetera praecepta violarent et flagitiose viverent, ex eo, quod Christus dixerit, Luc. XI, 41: «Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis.» Sicut nunc haeretici docent se et suos sanctificari et salvari per solam fidem, etiamsi legem Dei violent et multa peccata committant. Contra hos omnes docet hic S. Iacobus impium et iniustum esse, ac damnationis reum, qui vel unam legem Dei violet, et ut radicem erroris refringat, ait eum omnium fieri reum, tantum abest ut ea servasse, indeque iustus denominari aut dici possit. Bonum enim, ait S. Dionysius, De Divin. Nomin., cap. IV, est ex integra causa, malum ex singulis defectibus. Ut enim opus sit bonum, debet omnes conditiones requisitas habere: quod si vel una desit, malum erit, non bonum. Simili modo, ut quis dicatur bonus et iustus, debet totam legem servare. Si enim vel unam violet, erit malus et iniustus, omniumque reus. At qua ratione omnium, cum unam duntaxat violarit? Respondeo: τὸ omnium intellige coniunctim, sive copulatim sumptorum, non copulative. Omnes enim leges et praecepta integrant et constant unam totalem legem, sicut decem praecepta integrant et conflant Decalogum, q. d. Qui unam legem violat, totam legis universitatem, quae ex singulis legibus integratur, violat, spernendo legislatoris, puta Dei, maiestatem et potestatem, ut sequitur. Violat ergo omnia, non singula, quatenus omnia conflant unum totum: toto enim violato, violantur omnes partes quae illud integrant, quatenus illud integrant. Est ergo enallage totius universalis pro toto integro; nimirum «omnium», id est totius legis, q. d. Violat omnem, id est totam legem, violat integritatem legis: totum enim deperit desinitque esse totum, si una duntaxat pars ex eo dematur, esto caetera in eo remaneant. Sic qui fornicatur, totum Decalogum, qui denominatur a denario mandatorum, ex iisque instar unius compositi coalescit, transgreditur. Esto enim caetera omnia servet, non tamen potest dici servasse et implesse Decalogum. Simili enallage dixit Iacobus, cap. 1, vers. 2: «Omne», id est totum plenumque, «gaudium existimate, fratres, cum in varias tentationes incideritis.» Ita Beda: «Qui,» inquit, «offendit in uno, fit omnium reus; non quod omnia legis praecepta violarit, sed quod legis auctorem contempserit, eoque praemio merito careat, quod legis cultoribus propositum est.» Hunc esse sensum patet manifeste ex ratione quam subdit Iacobus: «Qui enim dixit: Non moechaberis, dixit et: Non occides. Quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis», quae scilicet quasi totum quoddam quantum integratur ex singulis legibus, quasi sui partibus. Simili modo in musica unica vox dissona totam musicam et harmoniam corrumpit. Sensus ergo Iacobi est, quasi dicat: Iustitia consistit in observatione totius legis: quare, ut quis iustus sit et dicatur, debet totam legem observare; adeo ut si vel in uno, puta in personarum acceptione offendat, sit et dicatur iniustus legisque praevaricator; ideoque irae divinae reus et condemnationi obnoxius. Lex enim et iustitia legis est quasi una corona, una vestis, una cyclas aurea vestiens ornansque totum hominem; quae tota violatur, si vel unam ex ea partem demas aut violes: sic enim tollitur eius integritas, species et decor. Hinc secundo, S. Augustinus, epist. 29 (quae tota est de hac Iacobi sententia): «Qui in uno,» ait, «offendit, fit omnium reus», quia contra charitatem facit, unde tota lex pendet. «Reus itaque fit omnium, faciendo contra eam, in qua pendet omnia», utpote in qua connexa sunt, fiuntque quasi unum integrum charitatis mandatum: charitas enim est forma legum et virtutum omnium. Sic et Oecumenius, et S. Gregorius, hom. 27 in Evang.: «Omnia,» ait, «praecepta unum sunt in radice charitatis.» Sicut ergo haereticus, qui non credit unum articulum fidei, perdit totam fidem non tantum illius articuli, sed et caeterarum omnium: esto enim eos dicat se credere, tamen non credit eos fide divina, sed humana: sic qui violat unam legem, perdit charitatem, non tantum illius legis, sed et caeterarum omnium, ut licet eas observet et faciat, tamen nullam observet et faciat ex charitate. Hinc tertio, Dionysius: «Fit,» inquit, «omnium reus, quia avertit se a summo bono, in quo omnia habent quamdam connexionem: omnia enim ab eo manant, et eodem tendunt; ita ut si unum negligas, summum bonum non sis adepturus.» Hinc quarto, fit omnium reus, quia perdit Dei amicitiam, gratiam et vitam spiritualem, atque incurrit mortem spiritualem animae et reatum gehennae; perinde ac qui toto corpore armatus, excepta una parte, in illa lethalem plagam accipit, quae illum occidit aeque, ac si in caeteris omnibus plagam letalem accepisset. Sicut ergo plaga unius membri, vitam adimit et caeteris: ita unum peccatum, v. g. ebrietatis, non tantum adimit vitam sobrietati contrariae, sed et caeteris omnibus virtutibus; ita Auctor Imperfecti apud Chrysostomum, hom. 35. Hinc quinto, Hugo, q. d. Fit omnium reus, id est, perinde damnabitur quasi hostis Dei, ac si esset omnium reus, licet non tam graviter tantaque poena: sicut qui unam portam hosti aperit, omnes, totamque urbem aperit: hostis enim per unam ingreditur, urbemque occupat et vastat. Sic una scintilla ignis totam domum comburit; sic unum foramen in aggere facit eluvionem totius fluminis, ut omnes agros inundet; sic modicum fermentum totam massam corrumpit, ait Apostolus, I Cor. V, 5. Omnes ergo hi sensus connexi sunt, et ex primo quem proprie intendit S. Iacobus, quasi rivuli e fonte et quasi conclusiones e suo principio deducuntur. Omnes enim elidunt errorem Pharisaeorum et rabbinorum paulo ante citatum, et nonnullorum rudium Christianorum, qui censent salvandos fore eos, qui plura habuerint opera bona quam mala. Et ad hoc probandum abutuntur dicto Christi: «Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis», Lucae XI, 41. Quos refellit S. Augustinus, Enchir. cap. LXXV, uti iam dixi. Longe enim alia est mens Christi, nimirum avaros Pharisaeos hortari ad eleemosynam, illam enim eluere peccata, non baptismos et lustrationes legales, uti Pharisaei putabant, q. d. Omnia interna et externa, quae vos, o Pharisaei, putatis elui aqua vestra lustrali, non illa, sed potius eleemosyna eluuntur. Eleemosyna enim si a peccatore fiat uti debet, nimirum praemissa contritione peccatorum et proposito restituendi bona male parta, abstergit culpam omnem, aut certe eo hominem disponit, illique ad poenitendum Dei gratiam et misericordiam conciliat et impetrat. Nota: Agit S. Iacobus de offensa gravi et perfecta, puta, quae sit peccatum mortale. Hoc enim est perfecta legis violatio, facitque omnium reum: tale vero non est peccatum veniale. Unde recte ex hoc loco colligunt Doctores distinctionem peccati venialis a mortali. Secundo, ex hoc dicto Iacobi non sequitur dogma Stoicorum et Lutheranorum, nimirum omnia peccata esse paria, aut connexa; imo Iacobus supponit posse fieri, ut quis servet totam legem, et tantum offendat in uno. Ita D. Thomas, I II, Quaest. LXXXIII, art. 1. Mystice et moraliter, in uno offendens fit omnium reus, quia violatio unius legis sensim allicit et trahit ad violationem alterius et alterius, tandemque omnium, v. g. nimius amor pecuniae trahit ad fraudes, illicitos contractus, lites, pugnas, verbera, caedes, rursum ad fastum, gulam, libidinem, tandem ad blasphemiam, haeresim et atheismum: peccata enim sunt colligata quasi funes, qui impium constringunt, iuxta illud: «Funibus peccatorum suorum constringitur», Prov. V, 22; et: «Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum», Isaiae V, 18. Vide ibi dicta. Hoc est quod ait Auctor lib. De vera et falsa paenitentia, tom. IV operum S. Augustini, cap. XIV: «Offendens,» ait, «in uno fit omnium reus, quia omnis virtus patitur detrimentum ab uno vitio: nam si quis cadit in avaritiam, largitatem destruit, et iam castitatem minoravit: amore enim pecuniae violaret castitatem, vel saltem minus amaret.» Hinc rursum unum peccatum remitti nequit nisi remittantur cetera omnia, quia unum remitti nequit nisi infundatur gratia et charitas, quae tam ceteris omnibus, quam uni soli repugnat. Hinc disce quanta cura et studio quodlibet peccatum evitare, totisque animis virtuti et charitati studere debeamus. Quia, ut ait Nazianzenus in Carm. ad Virgines: Qui parvis obvius ibit, Is nunquam praeceps scelera in graviora feretur. Nam licet una virtus imperfecta possit esse sine alia, tamen una perfecta caeteras omnes plerumque adducit: virtutes enim in statu perfecto sunt connexae, ut docet D. Thomas, I II, Quaest. LXXIII, art. 1, ad 1. Similiter ex adverso; unum vitium perfectum adducit cetera; unde S. Augustinus, epist. 29: «Quanto,» ait, «quisque gravius leviusque peccarit, tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo Deo et proximo minor. Tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior charitatis. Et tunc perfecti sumus in charitate, quando nihil restat ex infirmitate.» Et anterius ex sententia Stoicorum ita virtutum et vitiorum concatenationem ostendit: «Certe hinc persuadent qui unam virtutem habuerit, habere omnes; et omnes deesse cui una defuerit, quod prudentia, nec ignava, nec iniusta, nec intemperans potest esse: nam si aliquid horum defuerit, prudentia non erit. Porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et temperans sit, profecto ubi fuerit, secum habet caeteras. Sic et fortitudo imprudens esse non potest, vel intemperans, vel iniusta; sic temperantia necesse ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est nisi prudens, fortis et temperans. Ita ubi est una vera aliqua earum, et aliae similiter sunt. Ubi autem aliae desunt, vera illa una non est, etiam si aliquo modo similis esse videatur, etc. Si enim virtus esset, a caeteris virtutibus tanquam inseparabilibus comitibus nunquam relinqueretur.» S. Ambrosius, lib. V in Luc. ad illud, Beati pauperes, etc.: «Connexae,» ait, «sibi sunt concatenataeque virtutes, ut qui unam habeat, plures habere videatur; et Sanctis una competit virtus, sed eius quae fuerit uberior, uberius est praemium.» Seneca, epist. 67: «Nihil invenies rectius recto, non magis quam verius vero, quam temperato temperatius; omnis in modo est virtus; modus certa mensura est. Constantia non habet quo procedat, non magis quam fiducia, aut veritas, aut fides. Quid accedere perfecto potest? nihil. Aut perfectum non erat cui accessit. Ergo ne virtuti quidem; aut si quid adici potest, defuit. Crescere posse imperfectae rei signum est: bonum omne in easdem cadit leges: iuncta est privata et publica utilitas.» Idem, epist. 68: «Cum aliquis tormenta fortiter patitur, omnibus virtutibus utitur, fortasse cum una in promptu sit et maxime appareat patientia. Caeterum illic est fortitudo, cuius patientia et perpessio et tolerantia rami sunt. Illic est prudentia, sine qua nullum initur consilium, quae suadet quod effugere non possis, quam fortissime ferre. Illic est constantia quae deici loco non potest, et propositum nulla vi extorquente dimittit. Illic est individuus ille comitatus virtutum. Quidquid honeste fit, una virtus facit, sed ex consilii sententia. Quod autem ab omnibus virtutibus comprobatur, etiamsi ab una fieri videatur, optabile est.» Plutarchus, orat. 1 De Fortuna Alex. Magni: «Alexander,» ait, «confirmavit Stoicorum illud decretum: Quidquid agit sapiens, omnibus eum virtutibus agere, unamque virtutem aliquam primas obire partes, reliquas autem socias sibi perficiendae rei adsciscere. Ita in Alexandro videre licet bellicam virtutem humanitate temperatam, mansuetudinem fortem, liberalitatem in donando rei familiaris rationibus accommodatam, iram placatu facilem, amorem temperantem, remissionem non otiosam, tolerantiam laborum non vacantem solatio. Quis miscuit bello festivitates, quis comessationibus expeditiones, quis obsidionibus et rebus difficillimis gerendis nuptias et hymenaeos? Quis peccantibus se magis infensum, adversas res passis humaniorem praebuit? Quis pugnantibus gravior, veniam petentibus benignior fuit?» Simili modo peccatum unum, nisi illico per poenitentiam deleatur, illico suo pondere ad aliud et aliud trahit, ac tandem caetera inducit. Est enim uti virtutum, ita et vitiorum catena ac nexus. S. Gregorius, lib. XXXI Moral., cap. XXXI, alias XVII, ait: «Ipsa vitiorum regina superbia, cum devictum plene cor ceperit, mox ipsum septem principalibus vitiis quasi quibusdam ducibus suis devastandum tradit, quos videlicet duces exercitus sequitur, quia ex eis procul dubio importunae vitiorum multitudines oriuntur.» Et inferius: «Radix quippe cuncti mali superbia est, de qua Eccle. X, dicitur: Initium omnis peccati superbia. Primae autem eius soboles, nimirum septem principalia vitia, de hac virulenta radice proferuntur.» Vide eumdem, lib. VII Moral., cap. XII, in illud Iob VI, 18: «Involutae sunt semitae gressuum eorum.»
2:11
11. Qui enim dixit: Non moechaberis, dixit et: Non occides. — Probat et ostendit eum qui in uno offendit, fieri omnium reum, ex eo quod omnia praecepta sancita sint ab eodem legislatore Deo, cuius proinde auctoritas contemnitur et offenditur, si vel unum transgrediaris, perinde ac si omnia transgredereris. In legislatore ergo uno leges omnes coeunt, suamque habent unitatem, ut si unam violes, omnes violare censearis, eo quod legis integritatem violes, eo modo quo paulo ante exposui.
2:12
12. Sic loquimini, et sic facite. — Concludit Iacobus hortando ut iam dicta faciant, nec personas divitum accipiant, sed legem regalem dilectionis proximorum tam pauperum, quam divitum impleant, memores iudicii divini, in quo gravius damnabuntur Christiani qui eam violaverunt, eo quod ipsi a Christo legem libertatis acceperint, eaque ingrate abusi, imo eam transgressi sint. Sensus ergo est, primo, q. d. Quae hucusque docui, praesertim de acceptione personarum vitanda, et ei opposita dilectione omnium consectanda, nimirum, acceptionem personarum repugnare fidei et religioni Christianae; ac proinde non licere fideli spernere pauperes, et divites extollere; sed tam circa illos, quam hos implendam esse legem, quae sancit: «Diliges proximum tuum sicut teipsum»: haec, inquam, accipite ut dicta non mea, sed Christi, itaque credite, ac sic loquimini cum de iis sermo incidit, et sic facite fidem et sermonem in opus conferendo, cum res poscit opus. Ad quod stimulum vobis suggero, nimirum memoriam et metum divini iudicii, in quo Deus exactam a vobis tam de verbis, quam de factis singulis rationem reposcet; eoque maiorem, quo vobis dedit legem Evangelicam, quae regalis est et perfectae libertatis, uti iam dixi: hoc enim modo vicissim a Deo diligemini, et misericordiam in eius iudicio consequemini. Ita Beda. Secundo, Thomas Anglicus haec restringit ad praeceptum dilectionis proximi, quod praecessit, quasi dicat: Loquimini proximis tam benigne, tam affabiliter, tam amanter, ac opera talia dilectionis eis exhibete et facite, ut ipsi sentiant se a vobis diligi, vosque implere dilectionis divinae mandatum. Tertio, Fevardentius, q. d. Loquimini honesta, Christiana, religiosa, uti decet discipulos Christi; non inhonesta, Gentilitia, mundana: talia enim congruunt carnalibus, Gentilibus et mundanis. Quarto, generalius Dionysius, et noster Lorinus, q. d. In verbis et factis omnibus tam prudenter, honeste et ardenter vos gerite, quasi mox sitis iudicandi per legem libertatis, id est Evangelicam, quae a suis tanta libertate donatis, maiorem exigit perfectionem. Unde concinens Iacobo S. Petrus, epist. I, cap. IV, vers. 11: «Si quis loquitur,» inquit, «quasi sermones Dei (quod Iacobus ait, «sic loquimini»); si quis ministrat, tanquam ex virtute quam administrat Deus (quod Iacobus ait, «et sic facite»): ut in omnibus honorificetur Deus.» Primus sensus magis genuinus, magisque textui adaequatus videtur. Sicut per legem libertatis (Evangelicam, de qua I, 25) incipientes iudicari. — Graece μέλλοντες κρίνεσθαι, id est futuri iudicari, hoc est iudicandi. Verum μέλλω in Scripturis saepe idem est quod incipio, ut patet Apoc. III, 16, Actor. III, 3, et cap. XVIII, vers. 14; Ioan. IV, 47, et alibi, eaque significatio hic est aptior et efficacior, q. d. Instat iudicium illudque mox inchoandum est: ad illud ergo vos assidue comparate: quare sic facite, et sic loquimini, quasi memores vos brevi iudicandos, omniumque dictorum et factorum rationem Christo iudici reddituros. Lex enim Evangelica cum sit lex libertatis, non tantum exactam, sed et liberam ac liberalem exigit mandatorum Christi observantiam. Incipit ergo Deus nos iudicare illico in hac vita per iudicium conscientiae, quod suum quasi tribunal in mente hominis constituit, ac saepe per plagas externas, et internas minas quas peccatoribus infligit; proprie vero per iudicium particulare, quod anima subit in morte; perficiet vero illud in extremo mundi die, in quo nos iudicabit secundum legem libertatis, id est, Evangelicam, non Mosaicam. Moraliter docet Iacobus nos in omnibus dictis et factis recordari iudicis Christi, et iudicii divini; illud enim vicinum esse, imo ex nunc incipere. Inspirationes enim et minae a Deo interius menti immissae, ac monitiones et reprehensiones Concionatorum, Confessariorum, Superiorum; item adversitates et plagae a Deo inflictae, sunt quasi inchoatio iudicii extremi mox secuturi. Adde: Vita haec brevis non est aliud quam cursus ad mortem, mortisque inchoatio et continua persecutio; in morte autem fit iudicium animae particulare, quod est inchoatio, imo compendium et praeiudicium certum iudicii universalis et extremi. Hoc est quod ait Iacobus, cap. V, vers. 9: «Ecce iudex ante ianuam assistit.» Et S. Paulus Areopagitas impellit ad poenitentiam metu diei iudicii, Actor. XVII, 30; aeque ac Felicem Praesidem, Actor. XXIV, 25. Idem Hebr. IX, 27: «Statutum est,» ait, «hominibus semel mori, post hoc autem iudicium.» Rursum iudicium hoc inculcat Romanis, cap. II, vers. 5; et Corinthiis indigne communicantibus, I Cor. XI, 29; et Thessalonicensibus, epist. II, cap. I, vers. 5; et S. Ioannes, epist. I, cap. IV, vers. 17: «Ut fiduciam habeamus,» ait, «in die iudicii.» S. Iudas vers. 14, ex Henoch propheta: «Ecce,» ait, «venit Dominus in sanctis millibus suis facere iudicium contra omnes.» S. Petrus, epistola II, cap. III, vers. 10: «Adveniet,» ait, «dies Domini, ut fur, in quo coeli magno impetu transient, etc. Igitur quales oportet vos esse in sanctis conversationibus et pietatibus, exspectantes et properantes in adventum diei Domini.» S. Clemens, epist. 1, narrat S. Petrum dicere solitum: «Quis peccare poterit, si semper ante oculos suos iudicium Dei ponat?» Praeclare Climacus, gradu 20: «Sicut,» ait, «qui esurit, recordatur panis; sic qui salvari cupit, non potest non recordari extremum iudicium.» Unde illud obversans iugiter menti S. Augustinus ante conversionem, ardorem concupiscentiae in eo si non extinguebat, certe refrenabat, ne tot tantaque peccaret, ut ipse refert lib. VI Confess., cap. ult. Et S. Hieronymus, epist. ad Florentium: «Ego,» ait, «cunctis peccatorum sordibus inquinatus, diebus ac noctibus opperior cum tremore reddere novissimum quadrantem.» S. Ephrem assidue mente versabat Dei iudicium, ideoque in continuo erat timore, compunctione et lacrymis, quibus pleni sunt eius libri et tractatus omnes. Sapiens ergo est qui hosce sapientes imitatur, ac nominatim S. Iacobum, hoc loco punit citra condignum, et pios praemiat ultra condignum, ut habet communis Scholasticorum sententia. Hinc aliqui apud Bedam sic exponunt, q. d. Plures per Dei misericordiam salvantur, nimirum qui fecerunt misericordiam, quam per iudicium damnentur; plures sunt electi quam reprobi. Hoc in angelis verum est: plures enim steterunt, quam ceciderint; unde Apoc. XII, 4, dicitur draco traxisse tantum tertiam partem stellarum, id est angelorum, mystice: nam alius litteralis eius loci est sensus, uti ibidem dicam. In hominibus falsum est. Certum enim est longe maiorem hominum partem damnari, si omnes omnino, etiam Gentiles, Saracenos et haereticos comprehendas. At, si tribus hisce exclusis solos Catholicos accipias, censent nonnulli plures ex eis salvari, non modo parvulos (hi enim omnes pene salvantur, cum omnes pene baptizantur), sed et adultos, eo quod plerique omnes in fine vitae suscipiant sancta Sacramenta, quibus peccata omnia expiant, itaque expiati in statu gratiae et salutis decedunt. Favet parabola nuptiarum regni coelestis, a quibus unus solus ex invitatis exclusus fuit, eo quod non haberet vestem nuptialem, Matth. XXII, 12: ubi unus ille repraesentat totam multitudinem reproborum. Ita ex Silvestro Franciscus Suarez, De Deo trino et uno, lib. VI, cap. III. Verum ex adverso plures ex Christianis adultis damnari quam salvari, suadere videtur ratio et auctoritas. Ratio, prima, qua longe plures fuere damnati tam in statu legis naturae, utpote in quo omnes perierunt per diluvium, ex quo solus Noe iustus cum suis filiis eorumque uxoribus evasit, quam in statu legis Mosaicae, utpote in quo omnes egressi ex Aegypto, puta sexcenta hominum millia et amplius, ob murmur et peccata perierunt in deserto, tantumque duo, puta Iosue et Caleb, ingressi sunt terram promissam; filii autem pereuntium qui ingressi sunt eamdem, non fuere meliores parentibus; multi etiam Christiani iis non sunt meliores. Secunda, quia longe maior pars Christianorum vivit in statu peccati mortalis: iuxta regulam autem S. Augustini, sicut quis vixit, ita et moritur, ut raro qui male vixit, bene moriatur, et vice versa. Dices: Omnes suscipiunt S. Sacramenta in fine vitae. Respondeo, non omnes: nam multi in praeliis, navibus, montibus, pagis, etc., moriuntur sine Sacramentis. Rursum ex iis, qui ea suscipiunt, multi ea male suscipiunt, ac proinde peccata non expiant: multi enim laborant ignorantia crassa articulorum fidei, quos explicite scire et credere tenentur, aeque ac Sacramentorum; ac praesertim ignorant efficax propositum abstinendi a peccatis requiri ut quis sit capax absolutionis, et nesciunt quam fortis et constans resolutio animi requiratur ut propositum censeatur esse absolutum et efficax. Alii esto sciant necessaria salutis, tamen vivunt incurii suae salutis, toti intenti colligendis divitiis et dignitatibus, fabricandis domibus, hortis, vineis, etc., ut raro, vel nunquam de Deo et vita aeterna, deque conscientia sua cogitent nisi in Paschate, idque idcirco tantum quia coguntur praecepto Ecclesiae confiteri et communicare; peracto Paschate, illico ad res terrenas redeunt, iisque se immergunt, imo obruunt. Alii irretiti sunt usuris, simoniis, bonis iniustis quae restituere nolunt. Alii habent pellices, vel obscenis amoribus sunt impliciti, ut iis se expedire nequeant, quia serio se expedire nolunt. Alii fovent lites, rixas et odia immortalia. Denique multi esto sciant propositum efficax requiri ad absolutionem, tamen illud procurare et habere non satagunt, sed habere se simulant, imo sibi ipsis falso persuadent. Est enim propositum hoc serium res ardua, sublimis et difficilis: multi autem nolunt vim sibi adhibere, et ad rem tam arduam totis viribus conniti, praesertim in morbo et articulo mortis, cum ratio, iudicium, sensus et vires hominis debilitantur et sopiuntur: unde ex habitu tot annorum in morte formant tale quale solent in Paschate, scilicet superficiale, verbale et inefficax. Hac enim iusta animadversione punitur peccator, ut qui vivens oblitus est Dei, moriens obliviscatur sui, ait S. Gregorius et S. Augustinus, lib. III De Libero arbitrio. Illa est poena peccati iustissima, ut qui rectum facere cum posset, nolit, amittat posse cum velit. Porro multos carere hoc serio proposito colligitur ex variis indiciis. Primum est, quod hoc propositum obiter semel eliciant in Paschate ad hoc ut confiteantur, quia ad hoc a Pastoribus coguntur: unde hoc propositum magis extortum est et coactum, quam liberum et spontaneum: hinc mox a Paschate et confessione ad suas cupiditates, vitia et scelera redeunt, uti multi redeunt ad eadem post confessionem in periculo mortis peractam, si periculum hoc evadant et revalescant: qui reditus signum est illud propositum fuisse coactum, et metu mortis extortum, non sincerum et serium. Secundum, quia multi malos habent habitus inebriandi se, fornicandi, etc., rixandi, peierandi, maledicendi quos deponere nolunt, aut si volunt, non adhibent remedia ad rem tam inolitam defricandam necessaria. Porro, prae reliquis vitiis passim in hominibus dominantur luxuria et superbia: haec duo potentissima sunt implentque infernum. Tertium, quia multi habent principia politica aut vitiosa, proposito huic directe contraria, in quibus a puero enutriuntur, adolescunt et vivunt, v. g. iniuriam tibi et tuis factam talione esse vindicandam: inglorium, vilem et infamem esse qui id non faciat; duellum si offeratur esse acceptandum, ne honor perdatur; in conviviis cuilibet ad aequales haustus propinanti esse respondendum, ideoque inebriandum ante omnia; consulendum esse statui, promotioni, familiae; ut statum, honoremque retineas vel augeas, omni modo enitendum; nec curandas leges Ecclesiae, vel Dei, si obsistant; vitam et fortunas tuendas esse prae omnibus, etiam cum dispendio legis Dei; non esse tolerandas ignominias, calumnias, verbera, sed par pari referendum. Haec autem dictamina et principia data occasione saepius actu cogitant, destinant, confirmant, ac nunquam deponunt, ne in confessione quidem, adeo ut, si a Confessario de iis praecise rogentur, respondeant se in iis perstituros: qui, ubi agitur de honore, lucro aut commodo, non curant conscientiam, nec Deum, nec infernum. Porro haec proposita habitualiter, imo virtualiter semper in iis manentia ex diametro repugnant proposito serio cavendi omnia peccata, Deique legibus per omnia obediendi: atque Concionatores saepe haec non docent, non explicant, non inculcant, sed communem tramitem explicandi evangelia sequuntur, peccatoribus commendant passionem Christi, misericordiam Dei, largitionem eleemosynarum, et cultum B. Virginis, quod illa sui cultores non sinat perire, nec descendunt ad vitia huic illive loco propria, ut contra ea tonent et fulminent, eaque exstirpent: unde urbes et populi manent in iisdem malis legibus, consuetudinibus, propositis, vitiis, nec ullum, vel exiguum ex concionibus omnibus fructum referunt. Mutent ergo modum concionandi, si Deo, conscientiae, Ecclesiae et auditoribus consulere satagunt, ut conscientias feriant, ex iisque omne malum semen, quod in tali loco grassari sciunt, stirpitus evellant. Quartum, esto aliqui in morte confitentes concipiant verum propositum, tamen post confessionem, si pluribus diebus, ut fit, decumbant, recurrit memoria pristinarum cupiditatum, quae animum iis se pascere solitum, ad consensum flectunt, ut in pravam cogitationem et delectationem morosam praeteritae et solitae voluptatis illicitae consentiat; praesertim quia daemon tunc eamdem menti obicere et refricare solet, gravissimeque hominem tentare in ultimo illo duello, adeoque in ipso agone, quo anima e corpore migrat; permittit enim id daemoni Deus iusto iudicio in poenam scelerum et negligentiae, qua sani et vegeti cupiditates illas mortificare non curarunt, sed eis indulserunt quasi equus et mulus: quare tunc multi succumbunt et pereunt, cuius rei plura funesta exstant exempla. Vere enim dixit noster R. P. Franciscus Villanova, uti refert P. Sacchinus, tom. II Hist. Societ., lib. I, n. 131: «Passio et vitium quod in vita mortificare neglexisti, acriter tentabit te ingruente morte.» Quintum, virtus, salus et gloria coelestis est res sublimis et ardua, superans omnes naturae vires: ex altera parte hominis natura per peccatum corrupta, et plane ad res terrenas depressa est, tamque vivi in ea sunt affectus terreni et cupiditates opum, honorum, commoditatum, deliciarum, ut vix apprehendat aut capiat res coelestes, multo minus ad eas se erigat, et totis viribus connitendo assurgat. Esto enim gratia Dei praeveniatur, tamen illa perinde se habet in homine lapso, ac medicina in homine infirmo et prostrato, ut illum vix erigere queat; et, si erigat, facile rursum collabatur et corruat. Quare in hac generali naturae corruptione, facile est cuilibet inter tot occasiones et tentationes carnis, mundi et daemonis, labi in aliquod peccatum mortale: ex eo autem resurgere per paenitentiam et propositum efficax, arduum est et perdifficile. Atque hae sunt duae causae, et quasi duo poli, in quibus vertitur huius quaestionis cardo, puta damnandorum multitudo et salvandorum paucitas. Vera est enim gnome S. Iustini apud Damascenum, lib. II Paralip. cap. LXXXVII: «Animus ad ea bona quibus excidit, aegre revocari potest; ac rursus ab iis quibus assuevit malis, non facile extrahi potest.» Sane harum rationum momenta et experimenta coegerunt viros sapientes, ac inter eos nostrum Benedictum Iustinianum mutare sententiam, ut, cum prius sensisset plures e Christianis salvari, hoc loco sententiam revocet, censeatque plures damnari. Romae plures audivi idem sentientes, ac inter eos nuper celebris quidam doctor et concionator passim praedicabat, confessiones eorum qui imminente morte confitentur, cum male vixerint, caeteris antea tota vita factis esse deteriores. Quin et S. Augustinus, serm. 57 De Tempore: «Nec illud servet,» inquit, «ut in extremo vitae suae tempore, tunc poenitentiam petat, quando eam agere non possit. Inutilis est enim, dilectissimi, ista persuasio.» Et mox: «Ideo poenitentia quae ab infirmo petitur, infirma est. Poenitentia quae a moriente tantum petitur, timeo ne ipsa moriatur. Et ideo, dilectissimi, quicumque invenire vult misericordiam Dei, sanus agat poenitentiam in hoc saeculo, ut sanus esse valeat in futuro.» Idem hom. 41 inter 50: «Agens,» inquit, «poenitentiam, et reconciliatus, si securus hinc exit, ego non sum securus.» Causam subdit: «Si vis agere poenitentiam tunc quando peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa, etc. Ergo tene certum, dimitte incertum.» Idem De Verbis Domini secundum Lucam, serm. 24: «Vivite bene, ne male moriamini.» Eaedem rationes idem mihi pene persuadent, ut, licet in nonnullis oppidis, locis, populis bonae indolis et educationis, ubi scilicet insignes sunt magistri, pastores, confessarii, senatores, gubernatores, qui assidue a puero populum in fide et pietate erudiunt, nutriunt et fovent, plures salvari credam; tamen in multis aliis, ubi haec desunt, ubi scilicet magna est ignorantia et incuria salutis, atque ubi indoles gentis perversa, prava educatione aut societate nutritur et roboratur, plures damnari quam salvari opiner, aut metuam. Accedit auctoritas, primo, S. Scripturae: «Hoc saeculum fecit Deus propter multos, futurum autem propter paucos: sicut terra dat multam materiam ex qua fiant fictilia, paucam vero ex qua fiat aurum et argentum. Multi quidem creati sunt, sed pauci salvantur», ait lib. IV Esdrae. cap. VIII, vers. 1, 2, 3, qui liber etsi non sit canonicus, tamen suam habet auctoritatem. Rursum: «Multi sunt vocati, pauci vero electi», Matth. cap. XX, vers. 16, ubi passim interpretes docent plures Christianos damnari, paucos salvari. Ita Origenes, Euthymius, Beda, Haymo, S. Thomas, Lyranus, Abulensis, Dionysius, Arias Montanus et alii, ac Maldonatus in cap. XXII S. Matth. vers. 14, Ludovicus Molina, I part., Quaest. XXIII, art. 7. Unus Caietanus explicans parabolam quinque virginum fatuarum et quinque prudentium, Matth. cap. XXV, vers. 3, opinatur numerum salvandorum et damnandorum esse aequalem, totque salvari quot damnari. Insuper clara sunt verba Christi: «Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via est quae ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta et arcta via est quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam!» Matth. cap. VII, vers. 13; scilicet, ut ait Isaias, cap. XXIV, vers. 13: «Quomodo si paucae olivae quae remanserunt, excutiantur ex olea, et racemi cum fuerit finita vindemia.» Et Michaeas, cap. VII, vers. 1: «Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiae.» S. Anselmus iter faciens incidit in venatores et canes persequentes leporem, qui cum iam pene esset in ore canum, accurrit ad pedes Sancti totus tremens et sudans. Manu eum excepit S. Anselmus, dixitque sociis: «Talis est anima in extremo periculo vitae, quam canes infernales persequuntur, et devorare contendunt.» Ita habet eius Vita. Deinde favet huic sententiae auctoritas Patrum. S. Augustinus, lib. III Contra Crescon., cap. LXVI: «Ipsi,» ait, «boni verique Christiani, qui per seipsos multi sunt, comparatione malorum falsorumque itidem pauci sunt. Sic multa grana quibus horrea multa complentur, pauca dicimus in comparatione palearum.» S. Chrysostomus, hom. 46 ad Popul.: «Multo sunt plures gehennam ingredientes, sed maius est regnum coelorum.» Idem clarius, hom. 40: «Quot,» inquit, «putatis esse in hac civitate nostra (Antiochia) qui salvi fiant? Infestum est quod dicturus sum, dicam tamen: Non possunt inveniri in tot millibus centum qui salventur, quin et de his dubito. Quanta enim in iuvenibus malitia? quantus in senibus torpor», etc.? S. Gregorius, hom. 19 in Evang.: «Ad fidem plures veniunt, sed ad caelestia regna pauci perducuntur.» Idem fuse probat Alfonsus Mendoza Quaest. I positiva, «An numerus praedestinatorum superet numerum reproborum?» concl. 4, qui inter cetera depravatos saeculi nostri mores recensens: Adi, inquit, aulas, tribunalia, officinas, nundinas, militiam, fora, naves, currus, etc., et ibi puerorum, adolescentium, virorum, senumque corruptissimos mores intuere, periuria, invidias, detractiones, fraudes, convicia, rixas, obscaenitates, corrupta desideria, superbiam, avaritiam, edacitatem, vinolentiam, etc., profecto mecum senties dicesque: Nemo, aut unus alterve horum est, qui salutis suae memor ad Deum aliquando revertatur, iuxta illud Psalm. XIII, 1: «Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in studiis suis. Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum»; et Michaeas, VII, 2: «Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est.» Hae rationes et haec sententia magnum cuique de salute iniciunt metum sanctumque timorem, ut iuxta Apostolum cum timore et tremore eam operetur, ac proinde conscientiam suam serio indaget; et si quae in ea principia et dictamina saluti contraria inveniat, prorsus abneget et evellat, cor et voluntatem a nimio opum et honorum amore abstrahat, cupiditatibus generose resistat, totumque se Domino, Deique legi affigat, malens omnia pati, omnium iacturam facere, et millies mori potius, quam eum offendere, aut eius gratiam et amicitiam perdere. Cum enim tam multi etiam Christiani damnentur, tam pauci salventur, quis non timeat? quis non inter paucos esse satagat? quis non pericula salutis studiose devitet? quis non eam omni modo assecuret? Unam enim habemus animam, non plures: una perdita, omnes perdimus, idque irrevocabiliter in omnem aeternitatem, ut per eam futura sit miserrima urendaque aeternis incendiis. Ex adverso, si unam salvas, omnes salvasti, ac in aeternum eris felicissimus et gloriosissimus. Hoc cogita, quisquis haec legis. Vive Deo, vive aeternitati.
2:13
13. Iudicium enim sine misericordia (supple, erit) illi, qui non fecit misericordiam. — Haec apte praecedentibus cohaerent. Dixerat enim Iacobus sic nos loqui, sic nos facere debere omnia, ut semper memores iudicii divini illud nobis conciliemus, itaque benignum et propitium experiamur. Iam docet modum illud conciliandi, esse misericordiam iuxta promissum Christi: «Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur», Matth. V, 7. Ex adverso enim qui non fecit misericordiam, experietur illud rigidum, et «sine misericordia», id est immisericors. Sub «iudicio» intellige metonymice ipsam damnationem, quae iudicio divino impiis et immisericordibus infligetur, Matth. cap. XXV, 42. Idem docet Christus parabola illa servi immisericordis, cui herus omne debitum decem millium talentorum iam condonatum revocavit, eo quod conservo suo noluisset condonare centum denarios, Matth. XVIII, 34. Graece est elegans paronomasia: ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος, q. d. Immisericors et crudele iudicium subibit crudelis et immisericors. Causam dat S. Gregorius, hom. 13 in Evang.: «Pensate,» ait, «fratres, quia conclusit pietas Dei duritiam nostram: non est iam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur et exspectat: contemni se videt, et revocat: iniuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia promittit: ideoque postquam Iacobus dixit misericordiam superexaltare iudicium, recte addidit iudicium districtum subiturum eum, qui hanc ineffabilem misericordiam non fuerit imitatus.» Qui ergo non facit misericordiam in egenos, excludit a se Dei misericordiam, ait Oecumenius. Superexaltat autem misericordia iudicium. — Potest accipi hic misericordia, vel divina, vel humana. De divina multi cum S. Gregorio iam citato accipiunt, q. d. Misericordia Dei superat Dei iustitiam et iudicium, quia Dei proprium est misereri et parcere. Unde lapso genere humano peccante Adamo, cum iudicium vellet omnes punire et damnare, accurrit vicitque misericordia, decernens ut homo redimeretur per Verbi incarnationem et passionem. Licet enim in Deo omnia attributa sint aequalia, ac tanta sit iustitia, quanta misericordia, tamen magis ipse utitur et exercet misericordiam, quam iustitiam. Nam, ut ait Psaltes, Psal. CXLIV, 9, «miserationes eius (Dei) super omnia opera eius.» Unde et misericordia Dei impios. Secundo, alii, ut Damasius, II Parallel. cap. XVI, Catharinus et Salmeron hic accipiunt haec de misericordia humana, ut sit antithesis cum hemistichio praecedenti, q. d. Iudicium rigidum et sine misericordia erit ei qui non fecit misericordiam: qui autem facit misericordiam, habebit iudicium mixtum magna misericordia, adeoque misericordia superabit iudicium, eiusque severitatem flectet et molliet. Unde Vatablus vertit, «misericordia non reformidat iudicium»; Syrus clare, «exaltati estis per misericordias super iudicium». Misericordes enim impetrant per misericordiam et eleemosynam remissionem, vel mitigationem poenae peccatis suis debitae, et in iudicio Dei eis infligendae; atque si in peccato lethali sint, per eleemosynam disponunt se ad misericordiam, gratiam et iustitiam a Deo recipiendam, eamque de congruo merentur et a Deo impetrant: quo fit, ut in iudicio ob hoc peccatum non damnandi, sed absolvendi sint. Misericordia ergo superat et elidit rigorem iudicii, atque e manu iudicis quasi virgam et flagellum extorquet, ut reus eo flagellandus immunis et liber abeat. Hoc est quod ait Sapiens, Proverb. XIV, 21: «Misericordia et veritas praeparant bona.» Et Ps. XL, vers. 1: «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem, in die mala liberabit eum Dominus»; et: «Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur», Matth. V, 7. Denique Christus in die iudicii electos omnes, ob exercita opera misericordiae adiudicabit caelo, reprobos vero ob ea neglecta inferno, Matth. XXV, 34. Tertio, plenus et adaequatus erit sensus, si primum cum secundo iam dato iungas, et misericordiam hic accipias tam humanam quam divinam, q. d. Misericordia hominis misericordis provocat misericordiam Dei, eamque sibi advocatam et patronam adsciscit: utraque autem tam potens et efficax est apud Deum, ut eius iudicio et iustitiae resistat, eamque vincat et elidat. Est prosopopoeia. Iudicium enim et misericordia finguntur quasi duae personae, litigantes apud Deum de homine peccatore et reo: iudicium quasi actor eum accusat reumque damnationis agit; defendit et excusat misericordia, impetratque et facit ut absolvatur, liberque abeat. Sic visa est S. Ioanni Eleemosynario misericordia quasi virgo pulcherrima, splendide vestita, oleagina corona in capite redimita, incitans eum ad eleemosynam, dicendo se esse filiam summi Regis, eique familiarissimam et gratiosissimam, omniaque quae vellet ab eo obtinere; uti refert Leontius in eius Vita. Excitans, ait, Ioannem a somno, eumque subridenti et laeto vultu hilariter intuens, dixit: «Sum prima ex filiabus magni Regis. Si tu me tibi amicam paraveris, potero te ei efficere familiarem. Nulli enim maior est apud eum quam mihi fiducia, quoniam ei ut e caelo descenderet in terram, et carnem acciperet humanam, ego persuasi.» Quocirca Ioannes deinceps in pauperes fuit liberalissimus, eosque vocabat dominos suos; causamque dabat: «Nam illi soli,» ait, «mihi possunt opem ferre, ut a Christi regno non excidam.» Ita explicat S. Augustinus in Ps. CXLIII, dicens: «Superponitur misericordia iudicio, in quo inventum fuerit opus misericordiae, etsi habuerit aliquid forte in iudicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccati ignis extinguitur.» Et S. Hieronymus ad Nepotianum: «Non memini me legere,» ait, «mala morte mortuum, qui libenter opera charitatis exercuit: habet enim multos intercessores, et impossibile est multorum preces non exaudiri», ut impetrent ei contritionem et poenitentiam, si sit in peccato mortali, ne in eo decedat et damnetur, iuxta illud Tobiae, IV, 11: «Eleemosyna ab omni peccato a morte liberat, et non patietur animam ire in tenebras.» Ubi vide Serarium et Bellarminum, lib. III De bonis Oper., cap. III. Iam verba ipsa praecise expendamus et explicemus. «Superexaltat autem misericordia iudicium», hoc est, misericordia exaltat se supra iudicium, superat et vincit iudicium, eiusque rigidam damnationis sententiam, cui peccator obnoxius est, infringit et abolet, dum facit ut misericordes secundum misericordiam salventur, et non per iudicii rigorem et severitatem damnentur. Interpres noster legisse videtur κατανχᾶται (et sic habent aliqui codices Graeci), id est, cervicem erigit, collum attollit contra iudicium: αὐχήν enim Graecis est cervix vel collum: unde αὐχέω idem est quod cervicem attollo, superbio; et μεγαλαυχεῖ, quod Noster vertit, «magna exaltat», cap. III, vers. 5. «Superexaltat ergo misericordia iudicium», id est, exaltat se contra iudicium, super iudicium cervicem attollit, q. d. Misericordia est iudicii victrix, et quasi iudex illud discernit et iudicat: habet enim altius tribunal, ut iudicii sententiam irritare aut mutare possit, sicut rex et Pontifex irritant aut mutant sententias Cardinalium vel principum. Sicut ergo a Cardinalibus ad Papam, ita a iudicio ad misericordiam a misericordibus fit appellatio; adeoque qui in iudicio ob peccata stabant capite demisso et pavidi, quasi damnandi, in tribunali misericordiae ob misericordiam, quam fecerunt, caput erigunt, certamque absolutionis gratiae et gloriae sententiam exspectant. Unde noster Mariana sic explicat, q. d. «Misericordia iudicio superior est.» Et Emmanuel Sa: «Misericordia,» ait, «superexaltat, scilicet hominem, id est, collocat eum super iudicium, hoc est, facit evadere condemnationem. Aliqui legunt superexaltat iudicio, id est praevalet iudicio, scilicet liberans hominem a condemnatione.» Et Thomas Anglicus: «Misericordia,» ait, «exaltat iudicium, quia maior est veluti curia misericordiae quam iustitiae: sicut licet a minore curia appellare ad maiorem, ita a curia iustitiae ad curiam misericordiae.» Sicut Romae multi causam quam perdiderunt in signatura iustitiae, impetrant in signatura gratiae. Quocirca suadet Paulus Hebr. IV, 16, dicens: «Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiae, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno.» Unde S. Cyrillus, vel potius Clictoveus (hic enim medios octo Cyrilli libros deperditos supplevit), lib. V in Ioan. cap. XIV: «Supra iudicium,» ait, «exaltatur misericordia, sicut oleum super aquam»; sicut ergo oleum aquae supernatat, ita misericordia superat iudicium. Porro Graeca nunc habent non κατανχᾶται, sed κατακαυχᾶται, quod respondet Hebraeo מתהלל mithallel, id est, gloriatur misericordia contra iudicium, quasi illud superans et in causa triumphans: sicut qui litem vincit solet gloriari de victoria contra partem adversam. «Gloriatur» ergo, id est, vincit, expugnat, obtundit, hebetat iudicium, ait Oecumenius; κατακαυχᾶται enim ponitur pro νικᾷ, per catachresin, quia victoriam comitari solet gloriatio. Rursum gloriatur contra iudicium, id est, damnationem, hoc est damnationi quasi superior et victrix insultat. Huic lectioni et sensui aliqui adaptant nostrum «superexaltat», subaudiendo Graecum κατά, id est «contra», q. d. «Superexaltat misericordia iudicio», vel «contra iudicium», id est, ipsa se effert et gloriatur adversus iudicium, gloriose se extollit ac superiorem facit iudicio. Verum Latinis insolens est subaudire to «contra». Quocirca Erasmus, Gagneius et alii suspicantur, pro «superexaltat» legendum esse «superexultat». Sic enim S. Augustinus, epist. 29, legit «superexultat iudicium»; et epist. 89, «superexultat iudicio»; ac Beda hic dum sic explicat: «Sicut in iudicio dolebit qui non fecit misericordiam, ita qui fecit, remuneratus exultabit atque gaudebit.» Qui enim litem vincit, gloriatur et exultat super iudicium, quasi qui illud vicerit, q. d. Sicut qui non faciunt misericordiam, damnabuntur a Dei iudicio, et ab ipsa eius misericordia, ita ex adverso qui faciunt misericordiam, non reformidabunt Dei iudicium et damnationem, sed ipsi iudicio, id est damnationi, morti, gehennae, peccato et diabolo quasi victores insultabunt, dicentes cum Christo eorumdem triumphatore suoque salvatore: «Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus?» I Corinth. XV, 55. Et illud Rom. VIII, 34: «Si Deus pro nobis, quis contra nos?» Et vers. 33: «Quis accusabit adversus electos (misericordes) Dei? Deus qui iustificat, quis est qui condemnet?» Hunc sensum poscit antithesis cum hemistichio praecedenti: «Iudicium enim sine misericordia ei qui non facit misericordiam»; huic enim opponit: «Superexaltat autem misericordia iudicium», q. d. Immisericors iudicabitur rigide a iudicio, cum non habeat patronam misericordiam quae eum defendat: misericors autem iudicabitur misericorditer et misericordiam consequetur, quia defendet eum misericordia, causamque eius in iudicio aget et peraget, ut vincat et triumphet. Eumdem sensum poscit connexio cum vers. praecedenti: eius enim dat rationem, ut patet ex vocula rationali «enim»; versu autem praecedenti dixit: «Sic loquimini et sic facite, sicut incipientes per legem libertatis iudicari», q. d. Sic loquimini et sic facite, ut locutionis et factorum vestrorum Deo in iudicio exactam rationem vos reddituros memineritis. Subdit deinde rationem, dicens: «Iudicium enim sine misericordia ei qui non facit misericordiam», q. d. Qui accipit personas divitum, pauperes vero aspernatur, in eosque immisericors est, ac proinde violat legem charitatis: «Diliges proximum tuum sicut teipsum», quam paulo ante commendavi: hic pariter subibit iudicium rigidum sine misericordia; qui vero non accipit personas, sed omnes tam pauperes, quam divites diligit, in eosque misericors est, hic pariter experietur iudicium Dei misericors, adeoque misericordia omnem iudicii vim metumque superabit et auferet, ac faciet ut misericors non tantum damnationem evadat, sed et praemio gloriaque coelesti donetur. Hic sensus est verus et genuinus: ex quo discimus quanta sit vis misericordiae, et quam illa Deo sit grata, quamque illam amplecti et exercere debeamus, si salvari velimus, cum in ea salus nostra consistat. Tanta enim est vis misericordiae, ut in iudicio exaltare valeat misericordes per pauperes, qui eos recepturi sunt in aeterna tabernacula, ait S. Augustinus, lib. XXI De Civit., cap. XXVII; qui et idipsum adumbratum fuisse in arca et propitiatorio scribit Quaest. CV in Exod.: «In arca,» ait, «iussa sunt poni lex, et manna, et virga Aaron; in lege praecepta sunt, virga potestatem significat, manna gratiam, quia nisi cum gratia non est potestas praecepta faciendi. Verumtamen quia lex a quovis proficiente non ex omni parte completur, propitiatorium est desuper. Ad hoc enim opus est ut propitius sit Deus, et ideo desuper ponitur, quia superexaltat misericordia iudicio. Duo vero Cherubini pennis suis obumbrant propitiatorium, id est, honorant velando. Et vultus eorum sunt in propitiatorium, quia misericordiam Domini in quo una spes est, valde commendant.» Pulchre Oecumenius ex vocum analogia quae est inter ἔλαιον, id est oleum, et ἔλεος, id est misericordiam, utriusque vim et usum declarat: «Sicut,» ait, «oleum athletis illitum dat eis elabi, ne ab adversariis teneantur, sic et in universali iudicio misericordia nostra erga egenos dabit effugere impetus ac pericula, quae a daemonibus accusatoribus nostris imminebunt.» Sicut ergo Sardius lapis pretiosus, sed rubeus et cruentus, ideoque symbolum iudicii et vindictae, hebetatur oleo, teste Plinio, lib. XXXVII, cap. VII: sic iudicium Dei hebetatur et refrangitur per misericordiam. Rursum S. Augustinus, hom. 39, inter 50: «Ante foras gehennae,» inquit, «stat misericordia, et neminem permittit in carcerem mitti.» Est ergo ipsa domina coeli, terrae et inferni, omniumque claves habet. S. Chrysostomus, hom. 33 ad Popul.: «Eleemosyna,» inquit, «astat tribunali non tantum patrocinans, sed et ipsi iudici persuadens, ut reo patrocinium praestet, et pro eo sententiam ferat.» Petrus Chrysologus, serm. 42: «Manducat,» ait, «Deus panem in coelo, quem perceperit pauper in terra. Da ergo panem, si Deum debitorem, non iudicem vis habere. Misericordiam nescit divinus ignis exurere.» Vide S. Leonem, serm. 5 De Ieiunio, ubi inter alia praeclare ait: «Aequatur plerumque merito, quod distat impendio; quia potest esse par animus ubi impar est census.» Idem, serm. 10 De Quadrag.: «Ubi Deus curam misericordiae invenit, ibi imaginem suae pietatis agnoscit.» Nazianzenus, orat. 16 De Cura pauperum: «Esto,» inquit, «calamitoso Deus.» Idem, in Monostichis: «Eris si beneficus, imitaberis Deum. Fac sis benignus, ut benignum habeas Deum.» Denique «misericordia secundum se est maxima virtutum», ait D. Thomas, II II, Quaest. XXX, art. 4; «unde et misereri ponitur proprium Deo, et in hoc maxime dicitur eius omnipotentia manifestari.» Et mox: «Inter omnes virtutes quae ad proximum pertinent, potissima est misericordia. Nam supplere defectum alterius, est superioris et melioris.» Et S. Ambrosius in illud I Timoth. IV, Pietas ad omnia utilis est: «Omnis,» ait, «summa disciplinae Christianae in misericordia et pietate est.» Et S. Matthaeus, cap. XII, vers. 7: «Misericordiam,» ait, «volo et non sacrificium.» Porro Hugo Cardinalis quatuor alios affert sensus in se veros, sed huic loco incongruos et impertinentes. Primus est, q. d. Misericordia superponitur rationi et iudicio hominis, ipsumque illuminat sicut lucerna candelabrum. Secundus, q. d. Dei misericordia plus super condignum praemiabit in iudicio bonos et misericordes, quam malis et immisericordibus de poena relaxet et remittat. Tertius, q. d. Plures salvantur per misericordiam quam per iudicium, plures enim decedunt in peccatis venialibus, quae per misericordiam Dei remittenda sunt; pauciores moriuntur ita puri, ut statim evolent in coelum. Quartus, q. d. Misericordia faciet altius graviusque iudicium eius, qui magnam misericordiam consecutus est a Deo, si fuerit immisericors. Quintus est Dionysii Carthusiani, q. d. Plus placet Deo charitativa miseratio, quam iudicialis districtio. Unde oportet ut iura sint in misericordiam prona, et stent magis iuramento accusati quam accusantis, ac in dubiis casibus ad misericordiae partem inclinent. Sextus Caietani, q. d. Sicut in statera una lanx pondere aliquo depressa elevat alteram et adversam, ita misericordia elevat iudicium, q. d. Apud Deum plus ponderis et momenti habet misericordia quam iudicium, adeoque ipsa iudicii vim extenuat et elevat. Hi omnes sensus partim detorti sunt, partim accommodatitii, partim symbolici: quare litterales et genuini esse nequeunt. Mystice, primo, Elias Cretensis in orat. 10 Nazianzeni, num. 23: «Misericordia superexaltat iudicium», quia misericordiae opera, ait, ascendunt ad Deum, et exaltant misericordem; quae vero in voluptates effunduntur, abscedunt et ad cruciatus transmittunt, puta in gehennam, ubi est sedes iudicii et damnationis. Et Dionysius Carthusianus: «Misericordia,» ait, «est altior iudicio, quia relucet in beatis in coelo, iudicium vero iacet in damnatis in tartaro.» Secundo, S. Thomas, I part., Quaest. XXI, art. 3, ad 2: «Misericordia superexaltat iudicium», quia «Deus,» ait, «misericorditer agit, non contra iustitiam suam faciendo, sed aliquid super iustitiam operando: sicut si alicui, cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo, non facit contra iustitiam, sed liberaliter vel misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se commissam remittat: eam enim donat et condonat. Ex quo patet, quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam iustitiae plenitudo, unde dicitur, Iacobi II, quod misericordia superexaltat iudicium»; sicut opera supererogationis superant mandata, ac consilia Evangelica transcendunt praecepta: misericordia enim saepe superat strictam legis iustitiam. Tertio, Petrus Blesensis, lib. De Paenit. et satisfact., hanc sententiam applicat correctioni fraternae, q. d. Qui alium corripit, id faciat potius per misericordiam, ostendendo lenitatem, quam per iudicium dure increpando; ne et ipsum eadem invadat tentatio, uti docet Apostolus, Galat. VI, 1. Vide ibi dicta. Anagogice, mire exaltabuntur, ideoque mire exultabunt misericordes in iudicio, cum a Christo iudice cycneam hanc vocem audient: «Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare», etc. Matth. XXV, 34. Hoc est quod dixit Iacobus, cap. 1: «Glorietur autem frater humilis in exaltatione sua.» Et Petrus, epist. I, cap. V, vers. 6: «Ut vos exaltet in tempore visitationis.» Et Psal. LXXIV, 14: «Exaltabuntur cornua iusti.» Et: «Cornu eius exaltabitur in gloria», Psalm. LXXXVIII, 25. Et: «Exultabunt Sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis.» Et: «Exaltationes Dei in gutture eorum», Psalm. CXLIX, 5. Et: «Transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exultationis et confessionis, sonus epulantis», Psalm. XLI, 5. Et: «Vox exultationis et salutis in tabernaculis iustorum», Psalm. CXVII, 15. Et: «Laetabuntur coram te sicut qui laetantur in messe, sicut exultant victores capta praeda, quando dividunt spolia», Isaiae IX, 3.
2:14
14. Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? — Haec est tertia pars capitis, in qua contra haeresim tunc exorientem docet, ad salutem non sufficere fidem, sed et requiri opera bona. Ad ea ergo transit S. Iacobus occasione operum misericordiae, quae paulo ante commendavit, dicens: «Misericordia autem superexaltat iudicium.» Ab iis ergo assurgit quasi a specie ad genus ad quorumlibet bonorum operum necessitatem; simul explicat illud quod dixit cap. 1, 22: «Estote autem factores verbi, et non auditores tantum», nimirum docendo fidem verbi non sufficere, sed requiri ut verbum in opera conferatur; et illud hoc cap. vers. 8: «Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas, Diliges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis»; nimirum docendo hanc legem impleri non per nudam fidem, sed per opera charitatis. Insuper explicat «legem libertatis», quam nominavit vers. 12, puta Evangelicam, nimirum illam non ita Christianos facere liberos, ut omni lege soluti libere facere possint, quidquid lubet, quasi sufficiat fides qua credant in Christum Salvatorem. Hoc enim docebat illo aevo Simon Magus, teste Irenaeo, lib. I, cap. XX, et Theodoreto, lib. Haeretic. fabul., et post eum Valentinus, Basilides, Eunomius, Aetius, teste Irenaeo et Theodoreto locis iam citatis, ac S. Augustino, lib. De Haeres., cap. LIV, et S. Hieronymo, lib. II Contra Iovinian. Simonem, eiusque asseclas iam dictos sequuntur nostri haeretici quasi dignum patella operculum, qui docent ad salutem sufficere fidem, qua credas Christum pro te esse mortuum, pro tuis peccatis satisfecisse, tibique meruisse gratiam et gloriam; quare ad salutem non requiri opera bona. Probabat id Simon, uti etiamnum probant nostri haeretici, ex epist. S. Pauli ad Rom., in qua Paulus contra Iudaeos gloriantes in Mose et operibus legis, ac fidem Christi despicientes, deprimit opera legis, ac fidem Christi extollit. Ut ergo hunc errorem eliderent, S. Petrus, S. Iacobus, S. Ioannes scripserunt Epistolas Canonicas, in quibus Pauli mentem explicant, ac impense commendant et exigunt studium bonorum operum, uti diserte affirmat S. Augustinus, lib. De Fide et operibus, cap. XIV et XV. Unde liquet Paulum, dum ait Rom. III, 28, nos iustificari ex fide sine operibus legis, non adversari Petro, Iacobo et Ioanni, qui dicunt nos iustificari non ex fide sola, sed et operibus. Paulus enim intelligit opera legis, facta viribus naturae sine fide et gratia Christi, qualia iactabant Iudaei. Petrus vero, Iacobus et Ioannes intelligunt opera fidei, puta facta ex fide et gratia Christi, quae Paulus nomine fidei comprehendit et intellexit. Ita S. Augustinus, lib. LXXXIII, Quaest. LXXVI. Paulus, inquit, intelligit opera quae fidem praecedunt, Iacobus opera quae fidem sequuntur. Porro duplex est iustificatio: prima, qua homo ex iniusto fit iustus; secunda, qua ex iusto fit iustior et sanctior; quae proinde non est aliud quam augmentum iustitiae. Iam opera fidei conferunt primam iustitiam dispositive, secundam vero prodesset ad assequendam salutem. Dixi divitem, qui potest succurrere: nam pauper pauperi magnam dat eleemosynam, si ei commiserationis non effectum, sed affectum ostendat, eique bene precetur. Unde S. Augustinus in Psalm. CXXV: «Si corde miserearis,» inquit, «etiamsi non habeas quod porrigas manu, acceptat Deus eleemosynam tuam.» Et S. Iob, cap. XXX, 25: «Flebam,» inquit, «super eo qui afflictus erat, et compatiebatur anima mea pauperi.» In quem locum S. Gregorius, lib. XX Moral., cap. XXVI: «Vir sanctus,» ait, «apud omnipotentem Deum, aliquando maius datum noverat mentis esse quam muneris. Exteriora enim largiens, rem extra semetipsam praebuit; qui autem fletum et compassionem proximo tribuit, ei aliquid etiam de semetipso dedit. Idcirco autem plus compassionem, quam datum dicimus, quia rem quamlibet plerumque dat et qui non compatitur; nunquam autem qui vere compatitur, quod necessarium proximo conspicit, negat.»
2:15
16. Quae necessaria sunt corpori. — Quia corpus eget victu ad sustentationem, veste ad tegendam nuditatem: innuit S. Iacobus Christianos in hac vita tantum quaerere debere necessaria vitae, non vero ambire delicias luxumque vestium. Idem docuit S. Paulus: «Est,» ait, «quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum: haud dubium quod nec auferre quid possumus. Habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem, et in laqueum diaboli, et desideria multa inutilia et nociva, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix enim omnium malorum est cupiditas», graece φιλαργυρία, id est, «cupido argenti et pecuniae», I Timoth. VI, 6. Hinc severe S. Basilius, orat. in illud, Destruam horrea mea, sub finem: «At tu,» ait, «nonne spoliator es, qui quae dispensanda accepisti, propria reputas? Est panis famelici, quem tu tenes; nudi tunica, quam in conclavi conservas; discalceati calceus, qui apud te marcescit; indigentis argentum, quod possides inhumatum. Quocirca iniuriam tot pauperibus facis, quot dare valeres.»
2:17
17. Sic et fides, si non habeat opera, mortua est. — «Quasi non habens animam, ipsam dilectionem, qua vegetetur et moveatur ad opera», ait S. Bernardus, epist. 42. Talis ergo fides est quasi cadaver exanime, ut ait idem, sermone 24 in Cantica, et corpus mortuum, quod tamen verum est corpus, sicut fides sine operibus vera est fides, quod falso negat Calvinus, sed elumbis, exsanguis, deses, inanis, otiosa et quasi mortua: sic radix dicitur mortua, e qua non germinant frondes, flores et fructus: sic aqua stagnans, quia stat, nec fluit, dicitur mortua, quia caret motu, qui in viventibus est index et effectus vitae. Sic virtutes dicuntur mortuae, si desit charitas: haec enim earum est quasi forma et vita non physica, sed moralis, quia sua praesentia tribuit eis dignitatem et statum virtutis, ac vim merendi, ut homo coram Deo censeatur virtute praeditus, iustus, amicus, filius, cuius opera digna sint et meritoria vitae aeternae; alioqui charitatem non esse propriam fidei et virtutum formam nec essentialem, nec accidentalem, sed extrinsecam duntaxat et moralem, patet ex eo, quod fides sit in intellectu, charitas vero et virtutes sint in voluntate; rursum, quod fides in suo genere sit species perfecta, aeque ac charitas: charitas tamen fidem aliasque virtutes dirigit ad Deum quasi ad summum bonum ultimumque finem, ideoque eis dignitatem statumque virtutis tribuit. Vide Gregorium de Valentia, II II, disp. 1, Quaest. IV, puncto 3, ac dispens. 3, Quaest. I, puncto 3. Praeclare S. Chrysostomus in I Tim. V: «Viventes,» ait, «non eo tantum a mortuis differunt, quod solem et aerem vident, sed eo quod boni aliquid faciunt: nisi enim id adsit viventibus, nihilo defunctis meliores sunt.» Est hoc secundum argumentum, quo probat Iacobus ad fidem, ut salvet, requiri opera. Ex hoc loco S. Iacobi colligit S. Cyrillus in Concilio Ephesino, part. III, cap. XLIII: Sicut fides absque operibus mortua est, ita vicissim opera mortua sunt, si desit vera fides. Rursum: ergo fides habens opera viva est. Denique multi Patres asserunt fidem carentem operibus non esse veram fidem, quia scilicet non est fides viva, ardens, perfecta et charitate formata, quae per dilectionem operatur, ut ait Apostolus, Galat. V, 6, sed informis et mortua; et quia fidelis deses ad bona opera, facile labitur in peccata, adeo gravia, ut tandem ipsam fidem amittat fiatque infidelis. Tertio, quia fides docet et iubet facere opera bona. Si ergo ea non faciat, fallax videtur et mendax. Ita Didymus hic: «Fides,» ait, «mortua non est fides, sicut homo mortuus non est homo.» S. Bernardus, serm. 24 in Cant.: «Munus,» ait, «mortuum offers Deo, etc.: bene honoras Deum munere foetido? bene placas tuae fidei interfector?» Cyrillus Alexandrinus in cap. IV Malach., n. 43: «Si quis,» ait, «post iustificationem recidat in peccata, fidem in seipso quasi occidit.» S. Hieronymus in cap. V ad Galat.: «Cum dilectio procul abfuerit, fides pariter abscedit.» Cyrillus Hierosolymitanus: «Fides,» ait, «sine operibus est quasi lampas sine oleo.» Sicut ergo haec lucere nequit, ita nec illa salvare: hoc enim solum potest fides dilectione ardens. Quare fides bonis operibus alenda est, alioqui emoritur uti lampas ardens deficiente oleo. Inde S. Hieronymus in Ezech. cap. III, ait haereticos propter impuros mores et opera fidem amisisse. Idem Christianis impie viventibus non raro accidere docet S. Gregorius, lib. XXV Moral., cap. X. Symbolice quoque fides otiosa fides non est, quia fides dicitur, eo quod fiat quod dicitur, inquit Thomas Anglicus. Unde et S. Gregorius: «Probatio,» ait, «dilectionis (consequenter et fidei), exhibitio est operis.» Simili phrasi dicimus homines feros et barbaros non esse homines, sed belluas, haereticos non esse homines, sed lupos, tyrannos esse tigrides et leones. Mortua est in semetipsa. — καθ' ἑαυτήν, id est, secundum seipsam, hoc est per se sola ac solitaria, quia remota a charitate eiusque operibus: licet enim fides actusque fidei in se sit vivus, tum naturaliter, quia scilicet est actus a vitali potentia, puta intellectu et voluntate vitaliter procedens; tum supernaturaliter, quia scilicet est actus fidei, quae est virtus supernaturalis et gratia inchoata; gratia enim dat vitam supernaturalem animae: quatenus tamen charitate, quae plenam et perfectam vitam supernaturalem tam fidei quam homini tribuit, destituitur, eatenus mortuus dicitur; sicut brachium stupefactum mortuum dicitur, quod ab anima vegetationem et nutritionem, non vero motum et sensationem recipit: mortuum enim est quoad animam sensitivam, vivit vero quoad vegetativam. Praeclare S. Bernardus, sermone 24 in Cant.: «Mors fidei,» inquit, «est separatio charitatis. Credis in Christum? fac Christi opera, ut vivat fides tua. Fidem tuam dilectio animet, probet actio. Non incurvet terrenum opus, quod fides coelestium erigit. Qui te dicis in Christo manere, debes sicut ipse ambulavit, et tu ambulare. Quod si propriam gloriam quaeris, florenti invides, absenti detrahis, reponis laedenti te: hoc Christus non fecit. Confiteris te nosse Deum, factis autem negas. Non recte plane, sed impie linguam Christo, animam dedisti diabolo.» Vita ergo linguaque fidei sunt opera: opera enim loquuntur, ait S. Augustinus, tract. 3 et 6 in Epist. S. Ioannis, loquuntur, inquam, veram et probam esse fidem, quae tam proba parit opera. Nam, ut ait Nazianzenus, orat. In plagam grandinis: «Praestantior est sapientia quae factis indicatur, quam quae verbis splendescit. Intellectus enim bonus,» inquit ille, «omnibus facientibus eum, non item praedicantibus.» Fides ergo ἀπράγμων et carens operum praxi, mortua est, quia quando debet operari et idipsum renuit, signum est eam non esse vivam, nec habere animam et vitam charitatis: charitas enim operatur, si est; sin renuit operari, charitas non est, ait S. Gregorius, tum quia vita animae, puta iustitia, charitas et gratia operibus bonis ali, conservari et augeri debet, sicut vita corporis cibo alenda et conservanda est: si enim is desit, fame contabescet et morietur. Ita Tridentinum, sess. VI, cap. X. Simili phrasi homo dicitur vivere ex respiratione et halitu, adeoque carens halitu esse mortuus, quia halitus ita comitatur fovetque animam, ut haec sine illa consistere nequeat; nam refrigerando cor, conservat corpus, animam et vitam. Intellige haec de adultis, scilicet eos diu non posse vivere vita gratiae, si bene operari negligant. Nam in parvulis et adultis iustificatis, si statim a baptismo, vel iustificatione moriantur, patet eos salvari sine operibus. Cum ergo ait Iacobus, fidem sine operibus esse mortuam, intellige fidem quae renuit operari, cum lex charitatis aut alia opus aliquod iubet et poscit. Ita Caietanus. Quotidie enim lex divina vel humana non unum, sed plura opera fieri praecipiunt, quae si quis facere contemnat aut negligat, peccat, itaque amittit Dei gratiam, quae vita est animae: quo fit ut fides in eo iam non sit viva, sed mortua. Hoc est quod ait S. Augustinus, lib. De Cognit. verae vitae, cap. XXXVII: «Haec fides spe nutritur, sicut corpus cibo reficitur; dilectione animatur, sicut corpus anima vivificatur.» Idem De Spiritu et Litter., cap. XXXII: «Charitas quae est vita fidei, ipsam non praecedit, sed sequitur.» S. Bernardus, epist. 42: «Mortua fides est quae non operatur ex dilectione, quasi non habens animam ipsam dilectionem, qua vegetetur et moveatur ad opera.»
2:18
18. Sed dicet quis. — Erasmus putat esse occupationem, quasi Iacobus, ut ostendat nec fidem absque operibus, nec opera sine fide valere, inducat hic duos colloquentes, quorum alter fretus fide negligit opera. Huic dicitur: Tu fidem habes, sit hoc tibi satis. Rursus alter fidens operibus neglecta fide, respondet illi: Et ego opera habeo, mihi satis est. Iacobus autem utriusque sermonem refellit, dicens: Imo neutrum quod alteruter habet, sufficit ad salutem. Sed tu qui fidem tuam iactas, doce factis ipsis tibi fidem esse, quae certe res otiosa non est: et ego factis ipsis declarabo mihi neutrum deesse. Verum hoc intricatius est, nec trium personarum colloquium hoc in textu reperiri potest. Nam pronomen «ego», cum ait: «Ego opera habeo», est idem et eiusdem (non alterius) personae loquentis, ac mox dicentis: «Ego ostendam tibi ex operibus fidem meam»; ac consequenter tres personae, triaque eorum dicta hic inveniri nequeunt. Secundo, Glossa, Hugo et Thomas Anglicus censent haec irridendo et improperando dici, quasi is qui fidem et opera habet, irrideat eum qui de sola fide se iactat, ex eaque salutem sperat, ut significet talem esse risu et probro dignum, ideoque explodendum. Verum, ut alia taceam, haec irrisio indigna videtur gravitate Apostolica et modestia S. Iacobi. Tertio ergo et genuine, est haec tota sententia et obiectio S. Iacobi, qua novo, puta tertio argumento, vel nova argumenti iam allati confirmatione retundit iactantiam eius, qui sola fide gloriatur: τὸ enim ἀλλά, id est «sed», est particula non adversantis, sed confirmantis, vel exaggerantis suum dictum, ut sit idem quod «sed sane», «verumtamen», «certe», «insuper», «praeterea»; vel «quippe», «quare», «quamobrem»; vel «quinimo», «imo», «vero»: haec enim omnia significat ἀλλά, et haec omnia huic loco congruunt, q. d. Sed sane, verumtamen, vel praeterea, vel quippe, vel quinimo dicet, id est iure dicere et recte obicere poterit quis ei, qui fidem iactitat et opera negligit (aitque nudis et famelicis: Ite in pace, calefacimini, saturamini): Tu fidem habes et iactas, at ego fidei adiuncta habeo opera. Ostende ergo mihi fidem tuam sine operibus: certe eam nudam iisque destitutam nunquam mihi ostendes. At ego ex operibus clare tibi ostendam fidem meam, itaque simul ostendam tibi me esse vere fidelem, et e coetu Ecclesiae verorumque fidelium, ac pariter ostendam fidem meam non mihi soli, sed et tibi aliisque prodesse vel ad auxilium, vel ad exemplum. Ostensio enim fidei per opera ad haec duo requiritur in Ecclesia, scilicet, primo, ut iis fideles sibi mutuo ostendant suam fidem, itaque coeant et conflent unum coetum fidelium eumque visibilem. Fideles enim quia homines sunt, non angeli, fidem mentis videre nequeunt: operibus ergo illam ostendere, aliisque spectandam exhibere debent ad hoc, ut se invicem nosse, et ab infidelibus distinguere, ac in unum coetum convenire et coalescere possint. Quocirca Salvianus, lib. III De Providentia, tractans hunc Iacobi locum, ait, «bonos actus esse testes fidei Christianae.» Secundo, ut fides unius non illi soli, sed et caeteris fidelibus prosit, vel eos iuvando, vel bonorum morum et virtutum exemplum praebendo. Idcirco enim in Ecclesia, ut habet symbolum, est Sanctorum communio, puta bonorum mutua communicatio, ut in ea singuli aliis sua communicare, eisque prodesse satagant. Iam quid mihi prodest fides quam in corde gerere dicis, si eam in operibus non videam, non sentiam, nec ullum ex ea emolumentum percipiam? Atque utrumque significat τὸ «ostende». Ostendere enim in Scriptura significat non tantum rem spectandam proponere, sed et rem ipsam exhibere, dare, donare, largiri; ut cum dicimus Deo: «Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.» «Ostende», id est exhibe et elargire, ut scilicet tua dona, beneficia et opera misericordiae nobis impertias. Cum ergo ait Iacobus: «Ostende mihi fidem», exigit non tantum ut illa oculis videnda subiciatur, sed et reipsa mihi communicetur, mihique commodum et utilitatem aliquam conferat, vel eleemosynas impertiendo, vel adiuvando, vel consulendo, vel aliis quibusque modis. Rursum, q. d. Ostende mihi fidem tuam esse vivam, et charitate animatam vivere, non autem esse mortuam et cadaver; vita enim ostenditur ex habitu et motu. Si enim animal se moveat et spiret, vivit; si sit immobile, est mortuum: ita pariter fides ostendit se vivere, si se moveat et agat ad bona opera; sin ab iis quiescat et sit immota, ostendit se esse mortuam. Ostende mihi fidem tuam sine operibus. — Iam contrarie legunt Graeca ἐκ τῶν ἔργων, id est «ex operibus»: sed pro ἐκ legendum ἐκτός, id est «sine»; sic enim legit Noster, Syrus et multi Graeci: idque exigit antithesis: «Ostende mihi fidem tuam sine operibus, et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam», q. d. Tu fidem sine operibus mihi ostendere non poteris, ego vero ex operibus plane tibi ostendam fidem meam. Ita Apostoli, Martyres et Virgines contemnentes opes, honores, delicias, ipsamque vitam, ostendebant se credere vitam futuram, opes, honores et delicias coelestes. Ideo enim hic paupertatem amplexi sunt, humiliati, afflicti, ut in coelo ditarentur, exaltarentur et gaudiis aeternis affluerent. Censet Salmeron alludere S. Iacobum ad Proverb. XII, 17, ubi pro eo quod Noster vertit, «qui quod novit loquitur, index iustitiae est», Septuaginta vertunt, ἐπιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγγέλλει δίκαιος, id est «demonstratam fidem annuntiat iustus», quasi «demonstratam» idem sit quod «operibus demonstrabilem»; Symmachus, ἐκφαίνων πίστιν ἀπαγγέλλει δικαιοσύνην, id est «qui patefacit fidem, puta per opera annuntiat iustitiam». Verum fides ibi sumitur pro veritate et fidelitate, q. d. Iustus patefacit veraciter et fideliter ipsam fidem, id est rei veritatem sibi patefactam et demonstratam. Hoc est enim quod Noster vertit, «qui quod novit loquitur, index iustitiae est», id est indicat id quod verum et iustum est; cui per antithesin de more Sapiens mox opponit: «Qui autem mentitur, testis est fraudulentus.» Si ergo eo alludit S. Iacobus, verbotenus tantum alludit, aut certe mystice et symbolice duntaxat. Symbolice haec adaptes haereticis, eisque dicas: Ostende mihi fidem tuam novam, imo perfidam, sine operibus divinis, id est miraculis: ego ex iis ostendam tibi fidem meam et orthodoxam. Miracula enim fidei orthodoxae sunt, ex mortuis suscitare vivos, ex caecis facere videntes, ex surdis audientes; haereticae vero fidei miracula sunt, ex vivis facere mortuos, ex videntibus caecos, ex audientibus surdos. Ita Calvinus volens suscitare vivum fingentem se mortuum, eum vere mortuum effecit, uti narrat Bolsecus eius discipulus in ipsius Vita, cap. XII. Idem fecisse Cirolam Episcopum Arianum, docet Gregorius Turonensis, lib. II Hist. Franc., cap. III. Sic S. Macarium disputantem cum Eunomiano haeretico provocasse ad miraculum, ut ex operibus quisque ostenderet fidem suam, ideoque mortuum suscitasse; cum Eunomianus diffidens suae fidei, imo perfidiae, se subduxisset, narrat Cassianus, Collat. XV, cap. III. Efficacius arguit eosdem Georgius, dux Saxoniae: cum enim a Luthero invitaretur ad suam haeresim, respondit, opera Lutheri et Lutheranorum ostendere ipsius fidem non esse a Deo, sed ex diabolo: opera enim quae fides Lutheri docet et suadet, sunt, violare vota, ieiunia, festa, profanare templa et altaria, imagines Sanctorum confringere, S. Sacramenta conculcare, blasphemare beatam Virginem omnesque Sanctos, imo Deum ipsum, quem omnis operis mali auctorem facit. Quando unquam, inquit, facta sunt tot sacrilegia sacerdotum, Religiosorum et Virginum Deo dicatarum, quot sub tuo, o Luthere, Evangelio? Quando crebriores in principes extitere rebelliones. Quando tot sacrarum aedium expilationes, tot furta et rapinae visae sunt? Quando tot maritis ablatae sunt uxores aliisque traditae? Quando tot fornicationes, adulteria, incestus, etc.?
2:19
19. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis: et daemones credunt et contremiscunt. — Est hoc quartum argumentum probans ad fidem iustificantem requiri bona opera, quod fides operum expers sit daemonum, non fidelium et sanctorum. Obicit Calvinus, S. Iacobum per «fidem» accipere umbram fidei, quia daemones non habent fidem veram et divinam, sed humanam. Respondeo, multi probabiliter censent in daemonibus et damnatis remanere habitum et actum fidei divinae; quia ipsi, exceptis haereticis, nunquam habuerunt actum infidelitatis, qui ut contrarius fidei, eam expellit, et quia in damnatis remanet character baptismi, qui est quasi nota fidei et fidelium. Ita censent Durandus, in III, dist. XXIII, Quaest. IX, art. 2; Alensis, III part., Quaest. LXIV, memb. 7, Catharinus et Salmeron hic, Magister sententiarum in III, dist. XXIII, § «Aliud est», ubi id probat ex Augustino in Psal. LXXVII. Idem probabile esse censet Gregorius de Valentia, II II, Quaest. V, art. 2, puncto 2, ac magis Iustinianus hic, qui idem ascribit S. Augustino, Enchir. III, et S. Thomae, II II, Quaest. XVIII, art. 3, ad 2. Verum verius est daemonibus et damnatis non remanere fidem, quia Deus eam, uti et cæteras virtutes supernaturales, ab illis aufert; eo quod hae virtutes hominem ordinent et dirigant ad salutem et vitam aeternam, qua indigni et incapaces sunt damnati. Ita censent S. Thomas, II II, Quaest. V, art. 2, quem Thomas Anglicus, Gregorius de Valentia et passim Scholastici sequuntur. Favet S. Dionysius De Divin. Nom., cap. IV, ubi ait naturalia in daemonibus mansisse integra, periisse vero gratuita: fides enim est unum e gratuitis. Dico ergo, argumentum Iacobi non peti ab eadem specie et fide, sed peti a pari vel simili, q. d. Non est quod iactes te credere Deum caeterosque fidei articulos; quia etiam daemones eorum evidentia (unde Plato in Cratylo, ait daemones dici δαήμονας, id est «scientes») coacti eosdem credunt, sive id faciant fide divina, sive humana: et tamen haec eorum credulitas nil eis prodest, nisi ad maius tormentum. Pari ergo modo fides tua, etsi divinitus indita, tibi non proderit, nisi ad maiorem damnationem, si secundum eam non vixeris, nec bona opera quae fides facienda dictat, exercueris; sed cum daemonibus erit tua fides, ita et sors ac gehenna tua, infra daemones subsidebis, cum daemonibus flammaberis: aeque enim tua, ac daemonum fides non est aliud nisi inanis cognitio, imo iners ac socors credulitas, qua credis Deum iussisse, ut haec et illa facias, quae tamen facere et operari non vis. Quocirca S. Augustinus, Enchirid. VIII, fidem sine operibus vocat «daemoniacam», eamque opponit fidei, quae per dilectionem operatur. Et S. Anselmus, in cap. V ad Galat., fidem operibus destitutam vocat daemonum, non Christianorum. Et contremiscunt. — φρίσσουσι, id est exhorrescunt, quia videlicet tantam Dei iudicis et vindicis maiestatem, potentiam, severitatem non tantum credunt, sed et reipsa experiuntur ac sentiunt.
2:20
20. Vis autem scire, o homo inanis. — Instat acrius S. Iacobus, quintumque argumentum affert, quo rem conficit, nimirum proponendo Abraham patrem fidei et iustitiae, qui ex operibus, non ex fide sola iustificatus est. «Inanem» vocat hominem, qui inanem iactat fidem, utpote fructuum, id est operum expertem, ideoque inanis et expers est prudentiae sanaeque mentis. Mortua est. — Ita Romana, Graeca et Syra: minus ergo recte aliqui legunt «otiosa est».
2:21
21. Abraham pater noster. — Tum secundum carnem, tum secundum fidem et spiritum. Iacobus enim Iudaeus loquitur praecipue Iudaeis, quasi eorum Episcopus. Producit Abrahamum, tum quia ipse fuit pater credentium et exemplar iustorum; tum quia Paulus, Rom. IV, 3, produxerat Abrahamum, dixeratque eum per fidem iustificatum esse; unde inferebat Simon Magus, eum sine operibus iustificatum esse. Explicat ergo hic Iacobus Paulum, nimirum fidem Abrahae non fuisse otiosam, sed bonis operibus cumulatam. Ita quoque seipsum explicat Paulus, Hebr. XI, 8 et 17, ubi heroica fidei Abrahae opera recenset et celebrat. Offerens Isaac. — «Offerens», id est offerre parans, nimirum eum ligans, imponens altari et stringens in eum gladium; sed ab Angelo prohibitus, eum reipsa non obtulit, nec immolavit. «Offerens» ergo in actu destinato et inchoato, non perfecto et consummato. Fuit hic Abrahae heroicus fidei, fortitudinis, obedientiae, charitatis et religionis actus, quo Deo iubenti immolare filium, eumque unicum, illico paruit. Unde Sapiens, cap. X, vers. 5, vocat Abraham in filii misericordia fortem, quia fortitudine vicit misericordiam. Quare actus Abrahae immolantis filium longe excellentior fuit actu Iephte, Agamemnonis, Codri, Iphigeniae, Harmonii, Aristogitonis, Leonidae, Epaminondae, L. Bruti, Deciorum, Creontis, Idomenei, et similium, de quibus Cicero, Tuscul. 1, et Serarius noster in Iudic. XI, Quaest. XVII: qui se, vel filios, vel filias immolarunt, aut morti devoverunt, quia id fecerunt vel coacti, ad tuendam patriae salutem, vel cupidine famae et gloriae. Abraham autem libere id fecit, sola Deo obediendi voluntate et zelo impulsus. Adde: Abraham immolavit filium, ex quo Deus promiserat illi posteritatem maximam, ipsumque Christum; credidit ergo, quod Deus filium a se immolatum resuscitaret. Unde Apostolus ait, quod «contra spem» naturae, «in spem» gratiae et resurrectionis a Deo promissae crediderit, Rom. IV, 18; «arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus», Hebr. XI, 19. Vide dicta Gen. XII et XXII. Nota primo, cum Beda, Iacobum producere hoc exemplum Abrahae, ut eo fideles animet ad illud imitandum, ut scilicet in persecutione ingruente suam et suorum vitam Deo in martyrium offerant, multo magis ut eidem in pauperibus bona sua elargiantur, itaque opera charitatis aliarumque virtutum exerceant, et cum fide coniungant. Nota secundo, Abraham iam erat iustus: iam enim dictum erat de eo Gen. XV, 6: «Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad iustitiam.» Quod ergo postea, Gen. XXII, 10, offerens filium, dicitur hic iustificatus, intellige magis, quia scilicet valde in accepta iustitia per actum tam heroicum obedientiae, religionis et charitatis profecit et crevit, ut patet ex eo, quod in praemium tanti actus Deus cum sua benedictione cumulavit, promittendo ei filium Messiam, sive Christum. Ait enim Gen. XXII, 16: «Per memetipsum iuravi, dicit Dominus, quia fecisti hanc rem, et non pepercisti filio tuo unigenito propter me, benedicam tibi et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam quae est in littore maris: possidebit semen tuum portas inimicorum tuorum. Et benedicentur in semine tuo omnes Gentes terrae, quia obedisti voci meae.» Ex quibus refelluntur Calvinus et Beza (quod et Calvinistae Bibliis Vatabli inseruerunt), qui censent S. Iacobum praeter fidem opera requirere, non ut causam iustificationis, sed ut eius effectum; quasi opera sint signum duntaxat et ostensio fidei iustificantis, quae, inquiunt, a charitate separari nequit. Ergo «iustificatus est» interpretantur «iustus declaratus est». Sed perperam, quia hae benedictiones et haec praemia ex Genesi iam recensita, a Deo non sunt data Abrahae ob iustitiae declarationem, sed ob insignem eius virtutem et iustitiam, qua offerendo filium eximie Deo placuit, eximiamque eius gratiam et iustitiam consecutus est. Quis enim neget Abraham, cum tanta fide, charitate et obedientia filium suum voluit immolare, magis Deo gratum, ac proinde magis iustificatum fuisse? Secundo, idem patet ex eo quod subdit Iacobus, Abraham iustificatum esse ex operibus, non tantum ex fide. Atqui ex fide non tantum iustus declaratus, sed vere iustificatus dicitur, ut fatentur haeretici: ergo et ex operibus non tantum iustus declaratus, sed et vere iustificatus est. Tertio, quia subdit Iacobus ex operibus fidem Abrahae esse consummatam: quia scilicet vere iis consummata est, non autem quia ex eis consummata declarata est: ergo opera afferunt fidei perfectionem et consummationem, quia scilicet merentur augmentum et perfectionem iustitiae. Quarto, quia vers. 25 ait, Rahab meretricem ex operibus iustificatam, neque enim meretrix declarari potuit iusta, sed vere iustificata, id est, ex infideli fidelis, et ex meretrice casta iustaque facta est. Quinto, ita explicat Concilium Tridentinum, sess. VI, cap. VIII et X, ac S. Augustinus, lib. De Fide et Operibus, cap. XIV, et Ad Dulcitium, Quaest. I, et alibi saepe, ac passim Patres omnesque Doctores orthodoxi. Moraliter S. Ambrosius, lib. 1 De Abraham, cap. VIII, docet Deum ad hunc tentationis et perfectionis gradum, ut filium suum immolaret, sensim provexisse Abrahamum per multas praevias propationes et experimenta, sicut duces solent milites per velitationes instruere et formare ad praelium et victoriam. «Et sanctum,» ait, «Abraham probavit ante, et sic tentavit, ne si ante tentaret quam probasset, gravaret. Probavit eum, cum exire de Charra iussit, et obedientem reperit; probavit cum fidei titulo fretus liberavit nepotem, cum de praeda nihil attigit, cum promisit seni filium; et cum esset centum annorum, quamvis Sarae genitalia consideravit emortua, tamen credidit, nec fide haesitavit; probavit eum sedulitate hospitii. Probatum igitur quasi fortiorem tentandum putavit maioribus, et quibusdam imperiis durioribus», iubendo immolare filium unigenitum. Discant Praelati et Superiores a Deo, non subito tentare subditos, nec onerare gravibus praeceptis, sed sensim a minoribus eos provehere ad maiora. Subdit aliud morale documentum S. Ambrosius: «Et hoc quidem exemplo docemur, quia veris probatur quis, tentatur autem compositis et fictis. Nec enim volebat Deus immolari a patre filium, sed tentabat affectum patris, si Dei praecepta praeferret filio, si paternae pietatis contemplatione vim devotionis inflecteret.» In magnis ergo voluisse sat est, sufficitque Deo affectus. Idem imitentur Praelati.
2:22
22. Vides quoniam (quod) fides cooperabatur (Syrus «auxiliata est») operibus illius. — Sicut radix cooperatur ramis, instillando eis succum ad producendum fructus: quod enim radix est in arbore, hoc est fides in serie virtutum et bonorum operum: fides enim est quasi fax ostendens et suadens quid faciendum, quid fugiendum sit, ut gehennam vitemus et coelum adipiscamur, ac eo ipso ad bona opera capessenda, mala declinanda impellit. «Nam fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium», Hebr. XI, 1. Vide ibi dicta. Et ex operibus fides consummata est. — Graece ἐτελειώθη, id est, primo, perfecta est; secundo, finem suum nacta est; tertio, victoriam consecuta; quarto, coronata et coronam adepta; quinto, consecrata est: vide dicta cap. 1, vers. 4. Opera ergo tribuunt fidei perfectionem et consummationem, quia tribuunt ei meritum vitae aeternae, item augmentum et perfectionem charitatis, caeterarumque virtutum. Ex earum enim actibus iteratis seseque intendentibus, intenditur perficiturque earumdem habitus. Huc facit quod mystice notat Origenes, homil. 10 in Gen., famulum scilicet Abrahae, dum iussu domini sui sponsam Isaaco elegit Rebeccam, statim obtulisse ei inaures et armillas, ut aures manusque simul ornatas haberet. Idque mystice explicans: «Vult enim,» ait, «Christus sponsus animam sponsam suam aurea in auribus suscipere fidei verba, et aureos actus in manibus habere.»
2:23
23. Et suppleta est Scriptura. — Hugo et Thomas Anglicus legunt, «impleta est»: utrumque significat Graecum ἐπληρώθη. Sensus est, q. d. Ne putaremus ex sola fide Abraham et fideles iustificari, eo quod de eo Scriptura Gen. XV, 6, dicat: «Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad iustitiam»; ecce tibi alia Scriptura idipsum supplet et implet, addens ad fidem requiri opera; nimirum cum dicit Abraham obtulisse filium, multaque alia heroica virtutum opera edidisse, quibus magis magisque sibi Dei gratiam, iustitiam et amicitiam conciliavit. Alii legentes «impleta est», simpliciter sic explicant, q. d. Atque hac ratione impleta est Scriptura, quae dicit Abraham per fidem iustificatum esse: per opera enim impleta et perfecta est fides, et consequenter iustitia Abrahae. Verum «suppleta» exposcit priorem sensum, praesertim quia Iacobus hic urget iustificationem fieri ex operibus, non ex fide duntaxat: hic enim est scopus ipsius. Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam. — Haec verba explicui Gen. XV, 6. Moraliter Philo, lib. Quis rer. divin. sit heres, ait: «difficile esse credere soli Deo, propter cognationem quam habemus cum rebus mortalibus, quae nobis persuadent ut credamus fidamusque gloriae, principatui, amicis, sanitati, robori, etc. Has persuasiones eluere, et diffidere creaturae per se infidissimae, ac soli Deo fidere, qui solus vere fidus est, res est animi magni coelestisque, non inescati ullis rebus nostratibus.» Idem, lib. De Praem. et poen.: «Quisquis,» ait, «Deo credit ex animo, in nulla re creata corruptibilique collocat fiduciam, ne in his quidem quibus sibi maxime placet.» Idem, lib. De Abraham: «Solum igitur,» ait, «certum firmumque bonum est fides qua Deo creditur, vitae solatium, bonae spei supplementum, depulsivum calamitatum, felicitatum conciliativum, superstitionis abnegatio, pietatis assertio, prosperitatis haereditas, profectus in bonis omnibus fultus universorum auctore, qui potest omnia, vult tantum optima.» Et amicus Dei appellatus est. — II Paral. XX, 7, et Iudith VIII, 22: «Memores,» ait, «esse debent, quomodo pater noster Abraham tentatus est, et per multas tribulationes probatus, Dei amicus effectus est»; et Isaiae XLI, 8: «Et tu, Israel, serve meus Iacob, quem elegi semen Abraham amici mei»; ac Daniel. III, 35: «Neque auferas a nobis misericordiam tuam propter Abraham dilectum tuum, et Isaac servum tuum, et Israel sanctum tuum.» Nota: Licet omnes iusti sint et vocentur amici Dei, proprie tamen et quasi antonomastice hic titulus et epithethum datur Abrahae, ut ait Epiphanius, haeres. 78, quia mira Dei cum Abraham fuit familiaritas et amicitia, ut patet in Gen., a cap. XII usque ad XXV. Hinc et ei quasi singulari suo amico secreta sua revelavit Deus, uti excidium Sodomae et Pentapolis. «Numquid,» ait, «celare potero Abraham (Septuaginta addunt «amicum meum») quae gesturus sum?» Gen. XVIII, 17. Vere Philo, lib. III, ait, Resipuit Noe: «Quicumque,» ait, «hac sors contigerit ut amicus Dei sit, is humanae felicitatis terminos transcendit.» Ratio huius amicitiae fuit, prima, quod Abraham Deum mire amans et colens, eum vocantem secutus, ex patria exierit in Chanaan, ibique quasi peregrinus, sed civis coeli et domesticus Dei vixerit. Secunda, quod Dei voluntati in omnibus se conformarit. Ita S. Augustinus, serm. 46 De Temp., cap. IV. Vera enim amicitia est idem velle et idem nolle, ait Aristoteles. Tertia, quod ardua et heroica virtutum opera ediderit, et in tentatione valida fidelis Deo et constans permanserit, ut ait Iudith verbis paulo ante citatis. Nam, uti ait Seneca, lib. I De Provid.: «Bonum virum Deus in deliciis non habet»; sed miris modis probat, purgat et exagitat. Quarta, quod Deo fuerit similis: sicut enim Deus immolavit Filium pro salute mundi, sic et Abraham immolavit Isaac, qui typus erat Christi, uti Abraham Dei Patris. Similitudo autem est illex amoris et amicitiae, teste Aristotele. Quinta, quia Abraham in omnes fuit beneficus et liberalis. Id autem mire Deo placet, eique nos facit persimiles: Deus enim in omnes beneficentissimus est. Titus Imperator cum vesperi recordaretur, se eo die nulli beneficium contulisse, exclamavit: «Amici, diem perdidi.» Quod recitans S. Hieronymus in cap. VI ad Galat.: «Et nos,» ait, «non putamus perire nobis horam, diem, momentum, tempus, aetatem, cum otiosum verbum loquimur, pro quo reddituri sumus rationem in die iudicii?» Sexta, quia conversatio eius erat in coelis cum Deo et angelis; unde mente, lingua et moribus non tam terrestris erat, quam coelestis et divinus. Septima, quia Dei fidem, cultum et gloriam docendo, orando, sacrificando, ideoque aedificando altaria per totam Chananaeam propagavit. Rursus, eadem imbuit totam suam familiam et posteritatem amplissimam, quae Abrahami patriarchae disciplinam secuta in Dei religione constans et firma stetit per annos bis mille usque ad Christum. Octava, quia insigni fuit in rebus omnibus et eventibus animi moderatione et aequitate; qua uti praecellit Deus, ita ea praeditos quasi amicos diligit. Hanc in Scipione Africano celebrat Seneca, epist. 87: «Animam eius,» ait, «in coelum, ex quo erat, rediisse mihi persuadeo, non quia magnos exercitus duxit, hoc enim et Cambyses furiosus et furore feliciter usus habuit, sed ob egregiam eius moderationem.» Iisdem de causis, S. Ioannes, quasi alter Abraham novae legis, vocatur «discipulus ille quem diligebat Iesus», Ioan. XIII, 23. Quin et Apostoli omnes a Christo amici vocantur: «Vos autem,» ait, «dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis», Ioan. XV, 15. Sic et caeteri Christiani non tantum amici, sed et filii Dei nuncupantur, de quibus S. Ioannes quasi admirans ait, epist. I, cap. III, vers. 1: «Videte qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus.» Eosdem praevidens in spiritu Psaltes exultans canebat: «Mihi autem nimis honorati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum», Psal. CXXXVIII, 17; et Sponsa Cant. V, 10: «Dilectus meus,» ait, «candidus et rubicundus, electus ex millibus»; et vers. 16: «Totus desiderabilis: talis est dilectus meus, et ipse est amicus meus.» Porro hominum, etiam principum, amicitia infida est, fragilis, caduca, inutilis et saepe noxia, non tantum corpori, sed et animae extremam perniciem affert: Dei vero amicitia fida est, stabilis, secura, utilis, salutemque et corpori et animae, tam praesentem quam aeternam conciliat. Quocirca sapienter Aulicus iste apud S. Augustinum, lib. VIII Confess. cap. VI, lecta Vita S. Antonii, ad socium conversus: «Dic quaeso te,» ait, «omnibus laboribus nostris quo ambimus pervenire? quid quaerimus? cuius rei causa militamus? Maiorne esse poterit spes nostra in palatio, quam ut amici Imperatoris simus? Et ibi quid non fragile plenumque periculis? Et per quot pericula pervenitur ad grandius periculum? Et quamdiu istud erit? Amicus autem Dei si voluero, ecce nunc fio.» Voluit, et factus est. Porro, inter Deum et iustum non est amicitia rigida, quae solum est inter aequales: Deus enim in immensum superat omnes homines, angelos et creaturas; sed qualis esse potest et solet inter principem et subditum, inter patrem et filium, inter Creatorem et creaturam, quae tota summa dignatione et benevolentia Creatoris nititur, in eaque fundatur et consistit. Et hoc sensu accipe illud S. Hieronymi, in cap. VII Michaeae: «Amicitia pares aut accipit, aut facit»; pares scilicet in officiis amicitiae.
2:25
25. Rahab meretrix. — Chaldaei, Lyranus, Abulensis, Pagninus, Arias pro «meretrix» vertunt, «cauponam» vel «hospitam». Hebr. enim זונה zona et cauponam et meretricem significat: utrumque hic congruit, quia non raro hospitae dum maritis carent, tam se quam sua prostituunt. Porro Rahab meretricem fuisse ex Clemente Romano, Origene, Irenaeo, Nazianzeno, Ephrem, Chrysostomo, Theodoreto, Ambrosio, Augustino, Hieronymo et aliis docet noster Serarius in Iosue, cap. II, Quaest. III et seq. Unde exemplo Rahab conversae ad fidem et castitatem, aeque ac S. Magdalenae, S. Ephrem tomo 1, serm. 2 De Paenit., invitat peccatores omnes ad paenitentiam. Idem facit S. Chrysostomus, hom. 5 De Paenitentia, ubi de Rahab ait: «Erat in fornice velut in volutabro confusa margarita, aurum in luto abiectum, flos spinis confossus, religiosa anima reclusa in pietatis loco», quia scilicet talis erat non actu, sed in Dei praescientia et praedestinatione. Unde et Rahab hebraice idem est quod «robur», vel «latitudo». Origenes, hom. 3 in Iosue, eam vocat Prophetidem. Cyrillus Hierosolymitanus, catech. 2, ait eam salvatam; quin et S. Paulus, Hebr. XI, 31, eam in catalogo Sanctorum veteris Testamenti collocat, et ab insigni fide commendat: «Fide,» ait, «Rahab meretrix non periit cum incredulis, excipiens exploratores cum pace», q. d. Cum omnes cives Ierichuntis increduli persisterent, nollentque se dedere Hebraeis, quibus Deus urbem totamque Chananaeam dono dederat, perierunt et ab Hebraeis occisi sunt; sola Rahab credens, et Hebraeis dedens se et patriam, salvata est. Moraliter S. Ambrosius, lib. III, epist. 25, sub finem: «Hospitalitatem,» ait, «diligite, per quam S. Abraham invenit gratiam, Christum hospitio suscepit, filium Sarae meruit effecta iam senectute, Lot quoque Sodomitani excidii evasit ignem: et tu potes suscipere angelos, si advenientibus hospitium tuum offeras. Quid de Rahab dicam, quae hoc munere invenit salutem?» Nonne ex operibus iustificata est? — Opera fidei Rahab fuere illustria. Primo, insignis fuit eius hospitalitas, quae exteros et ignotos exploratores Ierichuntis, patriae licet hostes, hospitio excepit, abscondit, servavit, eo quod divino instinctu intellexisset Deum velle civitatem Hebraeis tradi. Quare fallitur Abulensis in Iosue 1, Quaest. XL et XLI, ubi ait Rahab sine peccato potuisse exploratores prodere, vel occidere; Deo enim eiusque voluntati cognitae repugnare non poterat. Secundo, fuit in ea amor ingens Dei, quo vicit amorem patriae, adeoque illo patriam Hebraeis prodidit et perdidit: amor autem patriae in cive vehemens est, amorique patris et matris praeponitur, ait Plato in Critone. Ita pro patria morti se devoverunt Codrus, rex Athenarum; Curtius, Decii, Brutus, Thrasybulus, Themistocles et alii, quos mire celebrat Valerius Maximus, lib. V, cap. VI, et Cicero, Tuscul. I. Tertio, enituit in ea fortitudo ingens, qua se suasque fortunas, et totam familiam extremo discrimini obiecit pro Deo eiusque populo. Nam, ut ait S. Ambrosius, in Psal. XXXVII: «Animam suam non solum contemptu omnium quae habebat, sed etiam vitae periculis putavit esse redimendam, quae exploratores Iesu Nave civibus suis quaerentibus denegavit, et hostes patriae, legatos tamen fidei, maluit occultare quam prodere. Non eam minae civium, non bellorum pericula, non incendia patriae, non suorum discrimina terruerunt. Disce vir, disce Christiane, quomodo verum Iesum sequi debeas, quando femina contempsit omnia sua, et Iesum in figura propter similitudinem nominis est secuta.» Quocirca R. Simeon et R. Iohai apud Masium in Iosue II, pag. 16, asserunt tantam fuisse fidem Rahab, adeoque Deo acceptam, ut etiamsi ducentos habuisset consanguineos et ducentas exteras familias eis affinitate coniunctas, omnes illae ob Rahab salvandae fuissent. Hinc nota primo, Rahab iustificatam esse asserit hic S. Iacobus et S. Paulus, Hebr. cap. XI, vers. 31, ex communi Synagogae et Iudaeorum consensu, atque ex fide eius tam generosa, qua et vitam suaque omnia pro populo Dei evidenti exposuit periculo, ac ex idololatra et Chananaea facta est fidelis et proselyta, adeoque in veram Dei religionem, Ecclesiam et iudaismum transiit; unde et nupsit Salmon, principi tribus Iuda, ex quo descendit Christus. Salmon enim ex Rahab genuit Booz, hic Obed, hic Iesse, hic Davidem, Matth. I, 5. Quare meruit esse genitrix et avia Davidis, Salomonis, ipsiusque Christi. Addunt Rabbini (penes quos sit fides), Rahab sua fide promeruisse ut ex eius stirpe procrearentur Prophetae et sacerdotes, Ieremias, Helcias, Sarias, Maasias, Barachias, Hanameel, Sellum, Ezechiel et Huldam. Nota secundo, Rahab ante adventum exploratorum audiens prodigia, quae Deus pro Hebraeis fecerat in Aegypto, et in transitu maris Rubri, Dei instinctu in eum credidit, dicens: «Dominus Deus vester ipse est Deus, in coelo sursum et in terra deorsum», Iosue II, 11. Sed problema est, an antequam exciperet exploratores, fidem contritione et charitate perfectam habuerit, ideoque iustificata sit; an vero post eorum adventum et colloquium eam conceperit, ita ut eos excipiendo non sit primo iustificata, sed iam iusta facta sit iustior et sanctior. Utrumlibet est probabile et graves habet auctores; fuisse iustificatam ante eorum adventum videtur indicare narratio historica, Iosue II. Non fuisse iustificatam, suadet quod hic, et a S. Paulo, Hebr. cap. XI, 31, vocetur meretrix, quae, ut ait Ambrosius in Psalm. XL, «perfidiae et intemperantiae se alebat stipendiis; tamen ubi exploratores vidit, quos miserat Iesus Nave, fidem induit et periculo imminente iustitiam servavit.» Secundo, quia non potuit velle mutare gentilismum in veram religionem et iudaismum, nisi visis et auditis exploratoribus Iudaeis, ab eisque de iudaismo edocta; atqui debuit mutare gentilismum in cultum et religionem veri Dei Hebraeorum, antequam iustificari posset: ergo debuit prius eos audire et ab eis edoceri. Quare multa inter eam et exploratores colloquia de Deo, et Hebraeorum religione eorumque portentis intercessisse non est dubium, licet ea sileantur Iosue cap. II. Hoc si verum est, sequitur Rahab post et per adventum exploratorum fuisse plene ad Deum conversam, primoque iustificatam; quam iustitiam deinde auxit abscondendo et dimittendo exploratores. Quocirca S. Iacobus agit tam de prima, quam secunda eius iustificatione, puta de augmento iustitiae. Suscipiens nuntios, — duos exploratores in Iericho missos a Iosue. Hebraei nonnulli tradunt hos duos fuisse Caleb et Phinees, filium Eleazari, quem aliqui censent fuisse angelum, vel instar angeli, qui cum vellet videretur, cum nollet absconderetur; ac proinde cum Rahab cum vellet abscondere, respondisse: Ego sacerdos sum; sacerdotes vero quippe angelorum similes, si volunt, aspectabiles sunt; si nolunt, non cernuntur: itaque Rahab abscondisse tantum Caleb, non Phinees. Sed hoc Rabbinicam olet fabulam et repugnat versioni Latinae Iosue, II, 4, ubi uterque a Rahab absconditus dicitur.
2:26
26. Sicut enim corpus sine spiritu (id est halitu vitali, qui index et fomes est animae, ac vitae indicium) mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est. — Hinc patet errare eos, qui virtutem in verbis, non rebus ponunt, de quibus Plutarchus, lib. De Superstitione, et Horatius: «Virtutem,» inquit, «verba putas, ut lucum ligna.» Ex adverso enim Paulus, I Cor. IV, 20: «Non in sermone,» ait, «est regnum Dei, sed in virtute.» Philo, lib. De Migrat. Abraham: «Verba,» inquit, «Dei, opera sunt sapientis: quod enim Deus loquitur, hoc sapiens operatur.» S. Ambrosius, in Psal. CXVIII: «Virtus,» ait, «non verbis et in voce, aut simulatione, sed in re ac in manibus et operibus consistit.» S. Ephrem, lib. De Vita spirituali: «Considera,» ait, «utrum habeas opera fidei congruentia. Nam si dicendi tantum et audiendi studiosus es, illud in te iacietur: Fides sine operibus mortua est.» Hinc Christus, ut necessitatem operum nobis commendaret, «in vita passiva habuit actionem, et in morte passionem activam sustinuit, dum salutem operatur in medio terrae», ait Bernardus, serm. feria 4 Hebd. paenosa; quia, ut idem inquit serm. De obedientia, patientia et sapientia, Christus dum operabatur, simul patiebatur, et dum patiebatur, simul operabatur; ut utrumque nos ambire et iungere doceret. Idem, serm. De resurr.: «Fidem,» ait, «veram opera testantur. Sicut enim corporis huius vitam in motu suo dignoscimus, ita et fidei vitam ex operibus bonis. Itaque vita quidem corporis est anima, per quam movetur et sentit: vita vero fidei charitas, quia per illam operatur; unde et refrigescente charitate fides moritur, sicut corpus, anima recedente. Tu ergo si videris hominem in bonis operibus strenuum vivere, in eo fidem esse non dubites, tenens fidei illius argumenta.» Hoc est quod ait Paulus, Ephes. II, 10: «Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Iesu in operibus bonis», id est, ad opera bona peragenda et accumulanda, «quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus», q. d. Idcirco Christus nos fecit Christianos tantaque gratia donavit, ut ea non sit iners et otiosa, sed operosa, ac in opera bona studiose conferatur. Moraliter, Thomas Anglicus: «Nota,» inquit, «quod oportet nos habere fidem veram, non fictam, I Timoth. 1: Finis praecepti, ait, est charitas de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta. Certam, non dubiam, cap. 1, vers. 6: Postulet in fide nihil haesitans; Matth. XIV, 31: Modicae fidei quare dubitasti? Unam, non divisam, Ephes. IV, 5: Unus Dominus, una fides, unum baptisma. Vivam, non mortuam, Habuc. II, 4: Iustus autem in fide sua vivet. Magnam, non parvam, Matth. XV, 28: O mulier, magna est fides tua. Fervidam, non tepidam, Matth. XVII, 19: Si habueritis fidem sicut granum sinapis. Operosam, non otiosam, ut hic: Fides sine operibus otiosa est. Firmam, non infirmam, Coloss. II, 5: Videns vestrum ordinem, et firmamentum eius quae Christi est fidei vestrae. Animosam, non timidam, Ephes. VI: In omnibus sumentes scutum fidei. Perpetuam, non transitoriam, Tob. II, 18: Filii sanctorum sumus, et vitam illam exspectamus quam Deus daturus est iis, qui fidem suam nunquam mutant ab eo.» Ex dictis liquet quomodo conciliandus sit S. Iacobus, dicens nos fide et operibus iustificari, cum S. Paulo, qui asserit nos ex fide, non ex operibus iustificari. Nam Iacobus per opera intelligit opera fidei; Paulus vero opera legis et naturae, seclusa fide et gratia Christi, ex quibus nos non iustificari manifestum est. Porro Paulus sub fide comprehendit opera fidei, ex iisque nos iustificari non negat, imo asserit, aeque ac Iacobus. Ut alia taceam, idipsum plurimis exemplis confirmat toto cap. XI ad Hebraeos, ubi heroica fidei patrum facta enarrat, per quae ipsi Dei hominumque gratiam et gloriam meruerunt. Unde per anadiplosin concludens, vers. 33: «Gedeon,» inquit, «Barac, Samson, Iephte, David, Samuel, etc., per fidem vicerunt regna, operati sunt iustitiam, adepti sunt repromissiones, obturaverunt ora leonum, extinxerunt impetum ignis, effugerunt aciem gladii, etc., lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, in occisione gladii mortui sunt. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus, in solitudinibus errantes, in montibus et speluncis, et in cavernis terrae.» Ita S. Augustinus, lib. De Fide et Oper. cap. XIV, qui et lib. LXXXIII Quaest. IX, cap. LXXVI, ait Paulum intelligere opera quae fidem praecedunt, Iacobum vero opera quae fidem sequuntur. Addunt aliqui Paulum loqui de prima iustificatione, qua quis ex iniusto fit iustus; Iacobum de secunda, qua quis ex iusto fit iustior: sed Rom. IV, 3, ostendi tam Paulum quam Iacobum loqui de utraque. Verum tamen est, Iacobum magis loqui de secunda, puta de augmento iustitiae: conatur enim fideles et iustos excitare ad studium bonorum operum; Paulum vero magis loqui de prima, qua quis ex impio fit iustus. Id liquet ex cap. III ad Rom., vers. 23, ubi sic ait: «Omnes peccaverunt et egent gloria Dei, iustificati gratis per gratiam ipsius, etc., propter remissionem praecedentium delictorum»; et cap. IV, vers. 3: «Credenti,» ait, «in eum qui iustificat impium, reputatur fides eius ad iustitiam.» Idque probat ex Psalm. XXXI, vers. 1: «Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata.» Denique Paulus per opera proprie intelligit legalia. Cum enim Iudaei censerent se iustificari ex circumcisione, et caeremoniis lege Mosaica praescriptis, Paulus idipsum confutat, docetque haec omnia sine fide et gratia Christi esse inefficacia et inutilia ad iustitiam et salutem. Idipsum patet Rom. III, 28, ubi diserte ait: «Arbitramur iustificari hominem per fidem sine operibus legis», ac subdit: «An Iudaeorum Deus tantum?» uti Iudaei putabant; «nonne et Gentium? imo et Gentium.» Idem liquet ex eo, quod Rom. II, III, IV, et epist. ad Galat., cum nominat opera legis, semper affert exemplum circumcisionis, quae fuit praecipuum opus legale veteris legis. Iacobus vero per opera intelligit Evangelica et Christiana, quae fiunt ex fide et gratia Christi, ex quibus nos iustificari tam Paulus quam fides docet.
2:1
1. Fratres mei, nolite in personarum acceptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi gloriae. Apostolus superiori capite inter alia consolatus est pauperes, mundo contemptibiles, jubens eos gloriari in sua exaltatione; divitibus autem, quos mundus honorat, e contrario suam vilitatem ante oculos posuit. Nunc pro majori consolatione pauperum et depressione divitum, ad hos se convertit, a quibus et pauperes contemuebantur, et divites in pretio ac honore habebantur, praesertim in consessibus ac ministeriis ecclesiasticis; ac gravi increpatione docet ejus peccati magnitudinem. Nam de personarum acceptione, quae fiebat in conventibus sacris, Apostolum loqui, valde probabile est, uti sequentia declarabunt. Igitur liic sermo videtur esse ad presbyteros et diaconos, quorum erat, in Ecclesiae conventu loca convenientia singulis attribuere. Forte etiam ad Episcopos, quorum est, homines idoneos ad ecclesiastica ministeria promovere. Estautem personarum acceptio, quum in distribuend*s honoribus aut praemiis non causa attenditur, sed personae respectus habetur. Quoniam autem unumquodque peccatum tanto gravius est, quanto in majori materia versatur: constat utique, tanto gravius eos peccare, qui inique spiritualia dispensant, quam qui temporalia, quanto sani spiritualia temporalibus potiora. Graece vitium hoc vocatur 7:poc(OTCoXyj(J;ta, de cujus vocis origine ac ratione vide, quae diximus in Epist. ad Rom. 2. Sensus Apostolici praecepti est: Nolite fidem Christianam habere, id est ea, quae Christianae religionis sunt, agere, cum acceptione personarum. In iis, quae fidelium propria sunt, locum non habeat respectus personarum; quasi dicat: In vulgaribus ac profanis coetibus utcumque tolerari potest hoc malum; at in conventibus rebusque Christianis intolerabile est. Dictio gloriae in fine addita sententiam nonnihil obscurat. Nec enim satis apparet, quo referenda sit, aut quid sibi velit. Erasmus ejus loco vertit: ex opinione, ut referatur (sicut in annotationibus dicit) ad personarum acceptionem; sitque sensus: Ne habeatis fidem Christi in discretione personarum, juxta rerum mundanarum aestimationem. Sed haec interpretatio violenta est, utpote qua nimis longe separatar genitivus a nomine regente, ac praeter morem Graeci sermonis exponitur. Adde, quod, etsi do^a. significet interdum opinionem, non tamen arbitror, in apostolicis Scripturis ea significatione reperiri. Porro nonnulli genitivum gloriae referunt ad fidem, sicque verba Apostoli construunt et exponunt: Nolite cum per- Bonarum acceptione habere fidem gloriae Domini nostri Jesu Christi, id est, fidem Christi gloriosam; vel, ut alii, fidem gloriae Christi nobis communicandae. Quippe indignum est, ut humanam gloriam aut quaerat, aut admiretur is, qui participationem exspectat gloriae Christi Domini. Qui posterior sensus probabilis est, sive Graeca spectes, sive consuetudinem Scripturae. Plerique tamen alii malunt dictionem gloriae referre ad proxime praecedentia, hoc sensu: Domini nostri Jesu Christi gloriosi. Quamquam alii peculiariter ad vocabulum Domini referunt, hoc modo: Fidem Domini nostri Jesu Christi, Domini, inquam, gloriae. Nam hoc epitheton etiam Apostolus Paulus attribuit Christo, 1 Corinth. 2. Si enim, inquit, cognovissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent. Atque hunc sensum Erasmus sequitur in paraphrasi, Dominum gloriae exponens omnis gloriae principem. Nos, quid ea phrasi significetur, explicare conati sumus in commentarioloci jam citati. Congruit autem hic sensus instituto. Nam si Christus est Dominus gloriae, magis igitur ille glorificandus est a nobis et honore prosequendus, qui Christo propinquior est.
2:2
2. Etenim si introierit in conventum vestrum vir aureum annulum habens in veste candida. Exemplo rem illustrat. Inquo non reprehendit ornatum vestitum, si modo congruat personae; sed tam divitis, quam pauperis habitum describit; tametsi in hoc genere saepissime peccatur a divitibus, dum mirabili vanitate ex splendore vestium honores captant. Candida, Graece XoL\kTZ^6i, id est splendida, quomodo verterunt Erasmus et alii. Significatur enim non tam coloris genus, quam splendor et pulchritudo. Vox eadem Luc. 23., ubi legitur Herodes Jesum indutum veste alha, id est splendida, remisisse ad Pilatum. Hujusmodi veste Bolebant uti non solum, qui erant ex genere regio (quod nonnulli putarunt), verum etiam qui ex opibus potentiam nacti erant, ut in tali veste prodire possent. Nam de divite loquitur Apostolus; non speciatim de eo, qui sit claro genere natus. Quae autem Herodi causa fuerit indnendi Christum candida veste, petendum ab iis, qui Evangelicam historiam enarrant. Jam quod ad annulum aureum attinet, existimat Cardinalis Baronius Annal. eccles. tom. 1. ad annum Domini 34., ubi de veste alba, qua Salvator illasus fuit, disputat, annulum, cujus hic mentio, non manus aut digiti, sed ipsius vestis ornamentum fuisse. Nam, inquit, annulus in veste candida idem erat, quod aurea fibula, qua vestis stringeretur. Atque hunc vestis adstringendae morem probat cum ex eo, quod dicitur Exod. 28.: Stringatur rationale annulis suis, tum maxime verbis Josephi lib. 13. antiq. cap. 8., ubi narrat, Jonathae missam fuisse a rege fibulam auream, gestamen solis cognatis regis concessum. Addit Baronius, hoc annuli ornamentum fuisse ejus fere modi, quale apud Komanos nobilissimos latus clavus. Censet igitur, hoc loco designari virum quempiam regium, cui hujusmodi ornamentum gestare liceret in veste candida. Sed de viro regio commentarium jam exclusimus. Quod autem annulum interpretatur fibulam, primum Graeca dictio XP^^o^^^tx- TuXtoc; id non recipit. AaxTuAtoc enim significat annulum, qui digito inseritur; et xptJO^^ocxTUAtoq eum, qui annulum aureum in digito gestat. Nec usquam 5ax- ToXtov puto reperiri pro fibula, nisi forte per catachresim inusitatam. Etenim nec apud Josephum, nec apud LXX. loco Exodi citato, juxta Sixtinam editionem, quae sincerior est, SaxI^Xtoq legitur; licet alii quidam codices habeant. Nec juvat dicfam interpretationem, quod dicitur: in veste candidaj quasi annulus intelligatur vesti assutus. Nam Hebraismus est, qualis idem, cum dixit: in personarum acceptione; nimirum pro eo, quod diceret: cum veste candida, id est, splendide vestitus. Caeterum constat, apud Romanos, sub quorum imperio degebant hi, ad quos scribit Apostolus, aurei annulli gestandi usum fuisse in populo frequentem. De qua re vide Fevardentium scribentem in hunc locum, ut non sit necesse, propter insignia hic nominata, annulum aureum et vestem splendidam, coarctare sermonem Apostoli ad hominem primae nobilitatis, praesertim quum etiam generis defectam pecunia supplere soleat. Proinde cum aliis plerisque sentimus, hic describi hominem divitem, qui opibus ac potentiafretus splendide vestitur, qualiscumque sit genere. Cujusmodi et ille dives Evangelicus, qui induebatur purpura et bjsso, Luc. 16. Conventum quidam interpretes generaliter accipiunt pro coetu publico, tam profano, quam sacro; unde et reprehensionem Apostoli de personarum acceptione aeque generalem faciunt. Sed sciendum, pro conventu Graece legi ouvaya)Y>jV. Quo vocabulo proprie significari solet in Scriptura novi Testamenti locus publicus, ad quem Judaei certis temporibus conveniebant legis audiendae ac discendae causa. Habebant autem ejusmodi loca multis in civitatibus. Unde hic idem Apostolus Act. 15. sic ait: Moses enim a temporibus antiquis habet in singulis civitalibus, qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne sabbatum Jegitur. Ex quibus Apostoli verbis id etiam colligitur, Sjnagogas a Judaeis ad Christum conversis non fuisse derelictas, sed commutatas in Ecclesias Christi, sic ut in iis et Moses more veteri legeretur, et Evangelica doctrina traderetur, el religionis Christianae mysteria peragerentur. Igitur hujusmodi conventum etiam hic ab eodem Apostolo significari, plus quam verisimile est; praesertim quod Judaei, qui erant in dispersione (nam ad eos haec Epistola scribuntur), alios coetus publicos in civitatibus habere vix fuerint permissi. Hinc jam manifestius apparet (id quod supra dixi), de personarum acceptione, quae contingebat in conventibus Ecclesiasticis, Apostolum praecipue loqui. Quod et Lirauus, et multi neotericorum sentiunt, ut Hasselanus, Bajus, Cunerus; imo et sentire videtur Augustinus, hunc Apostoli locum tractans in Epist. 29. scripta ad Hieronymum. Exponit enim de honoribus Ecclesiasticis; tametsi nec generalem sensum rejicit.
Introierit autem et pauper in sordido habitu. Graece: in sordida veste, Vocabulum idem cura superiore.
2:3
3. Et inteyidatis m eunij qui indutus est veste praeclara. Graece: Et respexeritis in eum, qui gestat vestem splendidam. Est enim hic rursus Xa^x- Tipav. Significatur aiBPectus hominum admirantium splendorem externum. Quod enim admirantur et magni faciunt, intente aspiciunt. Nec emphasi caret articulus in Graeco inculcatus ad denotandam causam admirationis: ttjv io^^Ta ttjv Xa|Ji- Tcpav, vestem illam praeclaram. Quamquam id Latine pari sermonis gratia reddi non potest.
Et dixeritis ei: Tu sede hic bene. Graece: xaAd);;, quod alii vertunt: honeste. Vult enim Apostolus significare sessionem honorificam. Xam de honoribus hic agitur. Idem patet ex antithesi partis sequentis.
Pauperi autem dicatis: Tu sia illic, aut sede sub scabello pedum meorum. Graece et Syriace: aut sede hic etc. Nam quod ex Graeco vertunt: subter scabellum meum, noster interpres dixit explicatius: sub scabello pedum meorum. Est enim Graece utiottoSlov^ id est, scamnum humile, quod sedentium pedibus subjicitur. Versio Syriaca sic habet: Ante scabellum pedum nostrorumj intellige, loco inferiori. Caeterum in hac mimesi verborum, quae ad divitem et pauperem dicuntur, observanda sunt antitheta: Sede, sta; hic, illic; bene, sub scabello pedum meorum. Quae omnia serviunt exaggerationi.
2:4
4. Nonne judicatis apud vosmet ip- 80S? Graece: Et non dijudicati estis in vobis ipsis? quomodo vertit Erasmus; tametsi potest etiam active verti Graecus aoristus: Stexpi^YjTe, dijudicastis; quod video pluribus placere, quibus et Syrum interpretem annum.ero; ut sensus sit: Nonne discrimen fecistis apud vos inter divitem et pauperem; cum in Christo Jesu, sicut non est. distinctio Judaei et Graeci, servi et liberi, ita nec divitis et pauperis? Horum enim nihil est, quod hominem magis aut minus in Christo honorabilem reddat. Si passive legas: dijudicati estis, sensus erit: An non propria conscientia vos ipsos redarguii et convincit male agere? Conjunctionem: et, in Graeco redundare, sicut et alibi interdum, recte Graecus auctor Oecumenius admonet.
Et facti estis judices cogitationum iniquarum? Graece: TcovYjpdiv, malarum, perversarum. Periphrasis est iniquorum judicum. Dicuntur enim judices mala" rum cogitationum, quia pravis affectibus imbuti et impulsi perverse de aliis judicant; quasi videlicet melior et honore dignior quis sit, quia ditior aut potsntior, aut genere clarior, aut sanguine conjunctior. Et ita locum hunc Augustinus dicta Epist. 29. intellexit. Notandum est, Oecumenium haec absque intorrogatione legere, quem et alii nonnulli secuti sunt. Non enim in Graeco est o^yl, sed ob, non. Facit autem hunc sensum: Dijudicandi virn, quae in vobis erat, corrupistis, nullam facientes inquisitionem, uter suo merito potius honorandus esset, pauper, an dives; imo facti estis iniqui judices, alterum honorantes divitiarum intuitu, alterum ob paupertatem aspernantes. Verum interrogativa lectio, quam et textus Syriacus habet, magis profecto arridet. Nec obstat Graecum o6. Nam et illud interrogationi subservit haud raro, ac nominatim hoc ipso capite in sequentibus aliquoties, ubi nos legimus: nonne? Utrumque legis apud Paulum 1 Cor. 9.: Non sum Apostolus etc.? Ex hujus loci doctrina patet, non inter levia peccata numerandum esse, si in consessibus Ecclesiasticis, ubi sanctae fidei nostrae mysteria tractantur, prae caeteris honorentur divites, eo tantum nomine, quia divites sunt; maxime si id fiat cum contemptu pauperum. Unde consequenter intelligitur, longe gravius esse peccatum, si ad sacra ministeria gradusque Ecclesiasticos prae pauperibus divites assnmantur; licet id Apostolus non expresserit, contentus, exemplo vulgariore rem, de qua agebat, declarasse. Quis feratj ait Augustinus ad Hieronymum scribens, eligi divitem ad sedem honoris Ecclesiae, contempto paupere instructiore alque sanctiore? Quod vero ad consessus et salutationes quotidianas attinet, si in illis, ut fit, divites prae pauperibus honorentur, aiit veniale peccatum est, dum humano quodam affectu ad divitias habetur respectus; aut nullum peccatum, si spectatur in divite, quod potest divitiis bene uti, et ad hoc invitatur tali honoris exhibitione. Nam sine peccato id fieri posse, satis aperte significat Augustinus in Epistola memorata 29.
2:5
5. Audite, fratres mei dilectissimi. Excitat attentionem, ostensurus a persona pauperis et divitis, quam non sit ille prae isto contemnendus. Utitur autem erotematis, ad exaggerandam facti inQignitatem, inquiens:
Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide? Graece: Pauperes mundi hujus. Et sensus est, Deum elegisse et vocasse pauperes hujus saeculi, ut faceret eos fide, caeterisque donis spiritualibus divites. Non quod divites hujus saeculi praetermiserit omnino 5 sed quia a pauperibus exordium facere voluit, ut divitum superbiam retunderet, et (quod secretioris fuit consilii) ut Evangelii fructum atque progressum non humanae potentiae praesidiis, sed virtuti gratiae ipsius sciremus adscribendum. Unde Paulus 1 Corinth. 1.: Videte vocationem vestram, fratreSj quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed quae stulta sunt mundij et infirma, et ignobilia mundi et contemptibilia, elegit Deus. Et concludit hac ratione: Ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus.
Et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se? Hoc ex priori sequitur. Qui enim divites sunt in fide, iidcm sunt haeredes regni coelestis, quod Deus promisit in ipsum credentibus et Bperantibus, ipsumque diligentibus. Non tamen dixit: credentibus in se, sed: diligentibus se, ne quis ex fide otiosa et dilectionisvacua regnum sibipolliceretur.
2:6
6. Vos autem exhonorastis pauperem. Id est: contemptui habuistis, quasi dicat: Quod minime oportuit. Argumentum tale est: Non sunt contemnendi, quos Deus elegit ad regni sui consortium; atqui pauperes hac electione dignatus est Deus; non sunt igitur illi vobis contemnendi.
Nonne divites per potentiam opprimunt vos? Alii vertunt: tyrannidem exercent in vos; sed eodem sensu. Tale quid enim significat verbum Graecum xaxaSuvaoTeuouoiv.
Et ipsi trahunt vos ad judicia? Ipsi, Graece: auTOi, quod hic melius vertitur: iidem, scilicet, divites. Ut et in versu proxime sequenti. Alterum argumentum a divitis persona, quo ostendit, quam sint divites honore indigni, utpote fratrum oppressores. Loquitur enim de divitibus Christianis, uti bene observat Gaignaeus. Nam, ut supra monstratum est, reprehendit eos, ad quos scribit, quod in Ecclesiasticis suis conventibus honorarent divites, contemptis pauperibus. At illuc soli admittebantur fideles. Sic et infra cap. 5. in divites avaros atque injustos invehitur, tamquam in malos Christianos. De his ergo dicit: Nonne divites, opibus suis confisi, vos opprimunt, et pauperiores, qui inter vos sunt, titulo debiti alicujus ad judicia seu tribunalia trahunt? tribunalia dico, non quaecumque, sed judicum infidelium. Nam fideles, sive ex Judaeis in dispersione constitutis, sive ex gentilibus, qui suas civitates incolebant, propria tribunalia saecularium causarum non habebant; ac proinde citabantur ad judices infideles. Qua de re Paulus etiam Corinthios graviter increpat 1 Corinth. 6. Per hoc autem fiebat, ut male audiret apud infideles nomen Christianum; quod et indicat Paulus eodem loco. Sed hic apertioribus verbis id ipsum a Jacobo significatur in eo, quod sequitur:
2:7
7. Nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos? Non sentit proprie blasphemos, id est, maledicos fuisse in Deum aut Christum, ut multi intelligunt; quod bene refellit idem Gaignaevis. Jam enim ostendimus, Christianos fuisse, de quibus haec dicuntur. Sed blasphemant, inquit, hoc est, blasphemari taciunt malis et improbis suis moribus, et eo maxime, quod fratres 8U0S pauperos, nulla misericordia moti, ad tribunalia traherent. Quae res, quia apud judices elhnicos et infideles agebatur, non parum deformabat nomen Chri- Btianum. Ita Paulus Rom. 2., Jadaeum alloquens, ait: Per praevaricationem legis Deum inhonoras. Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes. Et de Judaeis Ezechiel. cap. 36.: Inter gentes poUuerunt nomen sanctummeum^ cum diceretur de eis: Populas Domini iste estf et de terra ejus egressi sunt. Ex quibus Prophetae verbis aperitur intellectus ejus etiam, quod hic dicitur: Bonum nomen, quod invocatum est super vos, id est, nomen Domini Dei, a quo vos appellamini populus Dei, seu populus Domini; vel, secundum alios, nomen Christi, a quo vocamini Christiani. Nam Hebraea phrasi, nomen alicujus super aliquem invocari, est, hunc ab illius nomine nuncupari, si praesertim honoris agnominatio sit, ut in locis subjunctis: Jerem. 14.: Nomen bonum invocatum est super nos, id est, populus Domini vocamur; Eccles. 36.: Miserere plebi tuae, super quam invocatum est nomen tuum, id est, quae vocatur plebs Domini; 3 Reg. 8., orante Salomone: Et probent, quia nomen tuum invocatum est super domum hanc, id est, experientia beneficiorum discant, hoc esse templum Domini; Gen. 48.; dicente Jacob de Ephraim et Manasse: Invocetur super eos nomen meum, id est, vocentur filii mei; Jes. 4.: Tantummodo invocetur nomen tuum super nos, id est, dicamur uxores tuae; nirsus Jerem. 15.: Invocatum est nomen tuum super me, id est, Propheta aut servus tuus appellor. Porro Jacobus non simpliciter dixit nomen, sed bonum nomen, sicut Ezechiel: sanctum nomen; ut gravitatem Gnil. £sUi Comm. Tom. IIL ostenderet peccati, dum blasphemant bonum et sanctum illud nomen, quod prae omnibus honorari debuit et sanctiticari, juxta id, quod primo loco petimus in oratione Dominica: Sanctificetur nomen tuum. Ergo quod hic dicitur: blasphemant, id est, reddunt odiosum, faciunt, ut male audiat, quo modo et illud B. Petri 2 Epist. cap. 2. accipiendum est: Per quos via veritatis hlasphemahitur. Argumentum autem hujus partis tale est: Divites Dei nomen exhonorant; igitur indigni sunt, qui a vobis honorentur. Illud sciendum, de divitibus Christianis non tuto genere loqui Apostolum; sunt enim inter Christianos quidam hujus saeculi divites, obedientes Apostoli Pauli praecepto: Non sublime saptre, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo etc., 1 Tim. 6. Sed divites, quales permulti sunt, depingit.
2:8
8. Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Diliges proxi" mum tuum sicut te ipsum; bene facitis. Hac parte jara se ipsum declarat Apostolus, ac docot, non omnino se damnare, si quis divitem prae paupere honoret; posse enim id fieri salva lege caritatis, si nimirum id faciat quis honesti officii causa, quod pertinere videatur ad bonum commune; non autem ideo praecise, quoniam hic dives sit, ille pauper. Nonnulli codices logunt: secundum Scripturam, numero singulari, ut in Graeco est et Syriaco. Exstat enim hoc praoceptum uno tantum loco veteris instrumenti, Lev. 19. Repetitur autem a Christo in Evangelio, et a Paulo Rom. 13. Cujus in loci commentario nos sensum ejus praecepti exposuimus. Eam vocat Apostolus legem regalem, vel quod observatores suos spiritualiter reges faciat, id est Dei filios; vel quod lex ipsa sit via regia, id est, plana et aequabilis, et quae recta ducat ad regnum coelorum; vel quia lex est caritatis, quae virtutum omnium regina est; vei quia a Deo profecta, qui est rex regum; vel denique, quia caritatis praeceptum summum ac praecipuum est in lege, ad quod caetera sint referenda, Matth. 22., et per quod impleantur caetera. Qui enim diligit proximum, legem imjplecit; et: Plenitudo legis est dilectio, Rem. 13. Quae autem iu rebus praecipua sunt, regia dici solent. Hanc expositionem, quod Scripturis valde consona sit, arbitror esse germanam. Sunt, qui legem regalem accipiant pro lege regum ac principum de honorando magistratu a se constituto; qualis illa regis Assueri pro Mardochaeo: Sic honorabitur, quemcumque voluerit rex honorarej Esther. 6. (nam hoc exemplum adducit Cajetanus); ut sensus sit: Si divites honoratis tamquam in magistratu constitutos, quos principes suis legibus Lonorari praecipiunt; bene facitis. At nobis ista expositio non probatur. Primum quia sermo est de divitibus Judaeis, iisque Christianie, in dispersione positis; qui utique ad magistratus civitatum non assumebantur. Deinde quia non diceret Apostolus: Secundum Scripturam: Diliges proximum tuum etc, sed: Secundum Scripturam, quae praecipit, regibus esse obediendum. Tertio, quia lex hoc loco non alia quaerenda est, quam de qua in sequentibus, ubi et lex libertatis appellatur. Est igitur hic sensus Apostoli: Si tamen in eo, quod divites honoratis, legem servatis regiam, id est, mandatum illud magnum, quod tradit Scriptura, dicens: Diliges proximum tuum sicut te ipsum, bone facitis, nec ad vos pertinet superior reprehensio. Nam ea lege, sicut acceptio personarum prohibetur, ita praecipitur, ut quisque juxta statum, dignitatem et merita sua honoretur, sive dives sit, sive pauper. Id enim secundum rectam rationem unusquisque sibi fieri velit. Aut certe sic inteUige: Si tamen honorando divites non peccatis in legem regiam, quae praecipit diligendos proximos ut nos ipsos, id est, si divites honcratis sine cujusquam injuria: recte facitis; non vos reprehendo. Hic obiter nota Apostoli verba: legem perficitis, hene focitis. Per quae et similia valide refelluntur illa sectariorum placita, legem a nobis impleri non posse, et justum in omni opere peccare mortaliter.
2:9
9. Si autem persunas accipitis, peccatum operamini, Sed si, inquit, divites honorando personas respicitis, non causas (quod arguit pauperum neglectus atque contemptus, de quo supra), peccatum committitis in legem. Unde sequitur:
Redarguti a lege, quasi transgressores. Redarguti, Graece: iXsYXOfASvo^ temporis praesentis, quod simili participio Latine reddi non potest. Erasmus mutavit in verbum; Et redarguimini a lege. Commodius ita vertas, participio passivo in activum mutato: Peccatum facitis, lege vos redarguente velut transgressores. Legem, intelligit non eam, quae dicit: Non accipies personam, Deut. 1. et 16., ut quidam volunt; sed legem caritatis modo dictam: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. In qua etiam hoc praeceptum dc personis non accipiendis continetur; ut jam ostendimus. Transgressores autem dicit, non hujus aut illius praecepti, sed absolute, id est transgressores legis, ut patebit ex sequentibus.
2:10
10. Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Graece: Quicumqueenim, conjunctione causali, quam etiam Syriacus textus exhibet. Nam adducitur haec sententia ad probationem ejus, quod proxime dictum est: quasi transgressores, scilicet legis, tamquam si dicat: Ne miremini, me eos, qui personas accipiunt, simpliciter vocare transgressores; quicumque enim totam legem, id est^ omiiia legis praecepta, servaverit, uno excepto, factus est omnium reus. Nam ista pars: offendat autem in uno, exceptionem facit ab illa: totam legem. Solet enim ad hunc modum Scriptura exceptiones significare, utMatth. 12.: Omne peccatuyn et blasphemia remittetur hominibus; spiritus autem blasphemiae non remittetur. Hoc est: Omne remittetur, excepta blasphemia spiritus. Quoniam autem hic Apostoli locus partim favere videtur Stoicorum paradoxo, quo docebant, omnia peccata esse aequalia et pari supplicio punienda; partim vero ab haereticis allegari solet adversus discrimen peccatorum venialium et mortalium (volunt enim illi, peccata omnia esse mortalia; cumque nemo sit hominum in hac vita a peccatis immunis, hino ulterius coUigunt, ex observatione legis neminem justum dici posse, sed ex sola divina imputatione): necesse est, ut verum ac germanum hujus Scripturae sensum diligenter exquiramus; praesertim quod hic locus etiam S. Augustino visus fuerit adeo difficilis, ut super ejus intellectu consulendum putaverit S. Hieronymum; uti videre est in Epistola satis prolixa ad illum scripta, quae in numero Epistolarum B. Augustini est 29. Primum igitur sciendum est, offensionem hic intelligi non quamcumque, ut quidam voluerunt, etiam levem, quam venialem vocamus; de qua dicit cap. seq.: In multis offendimus omnes, et iterum: Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Nam quomodo verum est, eum, qui totam legem servaverit, si in verbo otioso aut risu immoderato offendat, omnium reum fieri? Sed eam intelligit offensionem, qua praeceptum aliquod legis, unum ex praecipuis, violatur, quae est gravis et mortalis offeneio. Nam de hujusmodi offensione sermonem esse, constat ex subjuncta declaratione: Quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis. Sed et supra monstratum est, eam personarum acceptionem, quam hoc capite insectatur Apostolus, in magnis peccatis esse numerandam. Utitur quidom B. Jacobus verbo TCTatetv, quod significat: impingere, ac minus est, quam cadere, ut patet Rom. tis offendimus omnes; sed non idcirco levem lapsum hic vult significare; verum ii, contra quos agit, ita putabant et loquebantur, scilicet non admodum Deo displicere, nec ideo quemquam damnandum, si unum aliquod praeceptum transgrediatur. Hoc posito, jam quaerendum, quo sensu dicat Apostolus, eum, qui unam legis praeceptum, reliquis omnibus servatis, transgressus fuerit, factum esse omnium reum. Hoc enim est, in quo cum Augustino interpretes fere omnes laborant, alii aliud adferentes. Sunt, qui iatud: om7iium, interpretentur de bonis operibus, hoc sensu: Qui vel unum praeceptum legis violaverit, digpus efct, qui omnia bona, quae fecit, amittat, juxta Scripturas Eccles. 9.: Qui in uno peccaverit, multa bona perdet, et Ezech. 33.: Omnes justitiae ejus oblivioni tradentur. Sed haec coacta est interpretatio. Non enim more Scripturae quis dicitur reus bonorum operum, sed vel peccati, vcl poenae, vel (quod eodem recidit) legis violatae. Patet etiam, has voces: uno et omnium, ad idem genus referendas esse, scilicet praecepti, hoc modo: Qui offendit in uno praecepto, factus est omnium praeceptorum reus. Igitur alii reum fieri dicunt omnium praeceptorum, quia ex unius praecepti transgressione pronus efficitur ad caetera violanda. Verum sequentia satis ostendunt, alienam esse a mente Apostoli hanc expositionem. Liranus reum omnium intelligunt, quantum ad poenam damni, quae est carentia divinae visionis. Hanc enim poenam putat aequalem esse omnibus damnatis, sive in uno, sive iu multis pecca^^erint. Quod etiamsi verum esset, Apostoli tamen verbis eum sensum non convenire, bene docet Paulus Burgensis. Idemque pro hujus loci intellectu commemorat, Pharisaeorum fuisse dcctrinara (quam et Rabbi Moses postea tradidit, et Calvinus Catholicis calumniose impingere non est veritus), hominem reputari justum apud Deum, si majorem partem legis servet, etiamsi in paucioribus transgressor sit legis. Hoc simile est ei, quod quidam stulte imaginantur de appendendis in statera bonis et malis meritis; et, si quidem bona praeponderent, salvatum iri hominem; sin mala, periturum. Itaque censet scriptor ille, B. Jacobum hac sententia perstringere ejusmodi Judaicum errorem, ac contra docere Judaeos fideles, unius praecepti transgreseionem, etiamsi caetera omnia serventur, satis esse ad amittendam justitiam, et incurrendam poenam seu maledictionem legis; ut hoc ipsum velit Jacobus, quod post Mosen Paulus illis verbis: Maledictm omnis, qui non permanserit in omnibvSj quae scripta sunt in libro legiSj ut faciat ea, Gal. 3. ex Deut. 27. Hic intellectus multis etiam aliis placet, ac nobis quoque probatur. Ubi tamen observandum, dictionem omnium non posse exponi distributive, ut, qui iu uno offendit, dicatur omnia et singula transgressus, aut iit talis puniendus; sed collective, quia videlicet transgreditur legem, quae est coUectio omnium praeceptoruiR. Ac nisi sic intelligas, sententia eecum ipsa pugnabit. Nam quomodo totam legem observat, uno excepto, qui reus est transgressionis omnium et singulorum? Sit igitur hic sensus: Qui, caeteris servatis, unum transgreditar, reus est totius legis non servatae, et obnoxius poenae, quae transgressoribus legis constituta est, id est aeternae maledictioni. Sensum hunc ostendit id, quod infra, velut explicando, dicitur: Factus es transgressor legisj ac per illud probat Hieronymus lib. 1. dialogi contra Pelag. cap. 7. Porro faciunt ad hunc sensum illu- Btrandam, quae ad Hieronymum scribit Augustinus in Epist. memorata, Beda repetente in comment., quorum summa est, eum, qui in uno offendit, esse omnium reum, quia contra caritatem facit, ex qua tota lex pendet et Prophetae. Nam, inquit, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendtnt omnia, Jam ex bis patet, Apostolum Jacobum hoc loco nec Stoicis patrocinari, paritatem peccatorum adstruentibus, nec haereticis, tollentibus discrimen peccatorum mortalium et venialium. Non Stoicis, quia non dicit (ut bene respondet Augustinus), aequaliter esse reum, qui in uno offendit, etquiinalio, vel in pluribus. Nec haereticis, quia non de omnibus agit peccatis, sed tantum de transgressionibus praeceptorum legis; ut ante dictum est. Patet insuper, male colligi ex hac sententia, quod, qui unum legis praeceptum transgreditur, etiam aliorum omnium sit transgressor. Aperte enim significat, totam legem servari posse, uno excepto; sic nimirum, ut adversus reliqua non peccetur. Tametsi verissimum sit, hoc casu reliqua servari non posse eo modo, qui necessarius est ad promerendam vitam aeternam, id est ex caritate. Quod vult expositio B. Augustini.
2:11
11. Qui enim dixit: Non moechaberis; dixit et: Non occides. Probatio est et declaratio sententiae praecedentis. Ejusdem, inquit, legislatoris, atque ejusdem legis haec sunt praecepta. Quodcumque ergo legis praeceptum solveris, et in Deum peccas, et in legem, et per hoc constitueris divinae legis transgressor. Hoc enim est, quod sequitur: Quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis. Inferendum relinquit: et proinde omnium reus. Hinc satis apparet, Apostolum habere pro iisdem, aut certe pro reciproce sese consequentibus, esse transgressorem legis, et esse reum omnium; prout superius expositum est. Potest autem probari sequela per iJlud supra citatum: Maledictus omnis, qui non permanserit in omnibus etc. Unde eodem loco Deuteronomii etiam dicitur: Maledictus, qui facit sculptile et conflatile; maledictus, qui non honorat patrem suum et matrem; et ita de aliis. Nec ideo tamen eadem aut aequalis significatur omnium trr.nsgressomm maledictio; sed eadem tantum secundum genus maledictionis. Nam in speciali poenae erant diversae pro diversitate transgressionum.
2:12
12. Sic loquimini, et sic facite, tamquam per legem libertatis incipientes judicari. Doctrinam superiorem, quae erat de acceptione personarum, concludit generali admonitione, qua tamen etiam viam aperit doctrinae sequenti de fide et operibus. Incipientes judicari, Graece: filXXovTSC xptvso^at, id est ad verbum, futuri judicari. Latinius una voce: judicandi, sicut et Beda exponit. Legem Jibertatis eandem hic intelligit, quam superiori capite, nempe legem caritatis, quam et paulo ante citavit Scripturae verbis: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Igitur sensus est: Deinceps sermones et actiones vestras instituite, tamquam a Deo judicandi secundum legem ipsius, qua praecipit, ut proximos sicut nos ipsos diligamus. Nam si judicium hoc Dei semper haberemus ante oculos, neque pauperes fratres nostros verbo aut facto contemneremus, neque suspiceremus, aut honoraremus divites cum injuria pauperum, ipsiusque Ecclesiae. Kursum si cogitaremus, nos secundum eam legem judicandos, non esset fides nostra otiosa et operum misericordiae vacua, nec dicta nostra essent a factis dissona. Cui sensui optime convenit probatio sequens, qua explicat judicium, de quo locutus est.
2:13
13. Judicium enim sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. Subauditur: erit. Nam, inquit, ille, qui non praestiterit proximis suis misericordiam, ac multo magis, qui fecerit injuriam, experietur in judicio suo Deum justum ac severum et (ut ita dicam) immisericordem. Nam Graece est: dvtXscjg (Teutonice dicitur valde significanter: ongenadich). Non enim misericordia dignus est, qui misericordiam non fecerit. Docet id Christus, quando propter opera misericordiae neglecta sententiam aeternae damnationis in extremo judicio se laturum ostendit, quemadmodum et propter opera misericordiae exercita sententiam aeternae salvationis, Matth. 25. Quamquam hic non solum significatur damnatio, sed excluditur omnis misericordia. Unde valde probabiliter ex hoc loco statuitur (quod apud Theologos controverti solet), reprobos non infra meritum, sed secundum exactam et rigidam Dei justitiam esse puniendos. Alioqui enim cum aliqua misericordia judicarentur, qui misericordiam non fecissent. Se de ca re egimus ex professo ad dist. 46. lib. 4. Sentent. Hinc etiam apparet, judicium hoc loco non significare damnationem, ut alibi saepe, sicut nonnulli volunt; tamquam duplex futura sit damnatio, altera sina misericordia, altera cum misericordia; sed esse vocabulum medium, et commune ad judicium sine misericordia, quod est damnationis, et ad judicium cum misericordia, quod est salvationis; de quo iam sequitur:
Superexaltat autem misericordia judicium. Graece: Et contragloriatur misericordia judicio, id est gloriatur adversus judicium. Sic infra cap. 3.: NoHte gloriari adversus veritatem, et Paulus Rom. 11.: Noli gloriari adversus ramos. Est enim in his locis idem verbum xata- %0LuydLO^ciLi y id est adversus aliquem gloriari seu exsultare. Nec temere suspicatur Erasmus, vitiatos esse codices, ac legendum: superexsultat. Nam ita legitur ac tertio repetitur apud Augustinum Epist. 29. ad Hieronymum, et iterum Epist. 89. ad Hilarium, quaest. 4. Eamque lectionem arguit etiam locus apud eundem in ouarrat. Psalm. 143. Nam Jacobi sententiam exponit hoc modo: Superponitur misericordia judicio. Eodem modo in bonis exemplaribus legitur apud eundem de peccat. mer. et rem. lib. 2. cap. 3. et 7.; et contra Julianum lib. 4. cap. 8.; item Confess. lib. 9. cap. 13. Sic quoque Bedam in comment. legisse, quamvis depravati sint codices, palam ostendunt haec expositionis ejus verba: Quia, quemadmodum damnatus in judicio Dei dolebit, qui non fecit misericordiam: ita, qui fecit, remuneratus exsultabit et gaudebit. Jam nec erit sensus commodus, si legamus: superexaltat, nisi suppleas reciprocum: se; quasi dicat: Misericordia exaltat se supra judicium, id est superponit ac praefert se judicio. Est apud Fulgentium locus lib. 1. ad Monimum, cap. 25., ubi sic l^^gitur: Sciebat enim (Propheta), cunctos pari retinendos punitionis vinculo; nisi Deus, in quihu8 vellet misericordiam fecisse, superexaltaretjudicio. Locus sine dubio mendosus, qaem puto sic restituenduai: Nisi Deus, in quibus vellet, misericordiam fecisset suptrexsultare judicio. PoiTo bifaiiam exponitur haec pars: Uno modo de misericordia Dei judicis, ut sensus sit, in judicio Dei misericordiam ejus praevalituram esse justitiae, atque ea superiorem fore; quod intellige de electis, qui omnes misericordia jadicandi sunt. Nam seclusa misericordia, non justificatur in conspectu Dei omnis vivens, Psalm. 142., et: Si iniquitates observaveris, quis sustinebit? Psalm. 129. Altero modo, de misericordia hominis judicandi, ut hic sit sensus: Misericordia, quam quis fecerit erga proximos, opponit se justo Dei judico, et adversus ilhid quodammodo glcriabitur, quia gratiam vehiti extorquebit, qua is severitatem judicii evadat. Hunc sensum arbitor magis germanum. Et huc pertinent Scripturae; Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur, Matth. 6. Dimittite, et dimittemini. Date, et dabitur vobis, Luc. 6. Omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum operum suorum, Eccles. 16. Denique id clare sonat sententia judicis, qua vocantur ad regnum electi, quia fecerunt opera misericordiae, Matth. 25. Ex quibus etiam apparet, ne electorum quidem hominum distinguendum esse duplex judicium, alterum cum misericordia, alterum sine misericordia. Nullus enim sine misericordia salvabitur. Quin vero tota salus nostra Dei misericordia est.
2:14
14. Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Quid proderit, Graece: Tt t6 ocpsXoc, quae utilitas? Transit Apostolus ad pleniorem commendationem operum misericordiae, docens, fidem sine iis nihil prodesse; et huic doctrin?»e immoratur usque ad finem capitis. Potestque inferri haec pars ex superiori sic: Judicium sine misericordia erit ei, qui non fecerit misericordiam; nihil ergo cuiquam proderit in Dei judicio, habuisse fidem sine bonis operibus; ut sunt opera misericordiae, quae fides ipsa facienda praes3ribit. Locus hic apertissime monstrat, fidem non semper cum operibus esse conjunctam, ideoque distinctionem illam fidei intbrmis et formatae, quam Catholici tradunt, et sectarii insectantur, esse verbo Dei consentaneam. Locus, inquam, adeo apertus et evidens, ut propter eum Martinus Lutherus aliquando censuerit, hanc Epistolam resecandam esse e catalogo Scripturarum. Sed stolide; quasi non e£ aliae Scripturae id ipsum clare convincaut, ut Joan. 12.: Ex principibus multi crediderunt in eum; sed propter Pharisaeos non con" fitebantur, ut e synagoga non ejicerentur. Dilexei^unt enim gloriam hominum mngis, quam gloriam Dei; et 1 Cor. 13.: iSi habuero omnem fidem, ita ut montes transferamy caritatem autem non habuerOy nihil sum. Hinc Pauhis eam fidem commendat, quae per caritdtem operatur, Gal. 5., utique significans, in quibusdam esse fidem, quae non per caritatem operatur. Atque huc pertinent omnes Scripturae, in quibu8 fideles incropantur de gravibus peccatis, ut maxime iu priore ad Corinth. Epist. et in B. Jacobi ferme tota. Cum enim dicit (ut alia praeteram) hujus capitis initio: Nolite in personarum acct'ptione habere fidem Domini nostri Jesu Christi, et quae sequuntur: nonne palam declarat, quosdam esse, qui fidem habeant cum personarum acceptione, et proinde legis esse transgressores? Vanum est autem et futile, quod ad locum hunc Jacobi Calvinus et alii (patrocinante etiam Erasmo in sua paraphrasi) respcndent: partim, fidei nomine hic intelligi professionom fidei; partim, Apostohim uti concessione rhetorica, quod de nomine nolit cum adversario contendere. Facile enim inta refelhintur. Primum ex ipso contextu sermonis Apostoli; non enim de nuda professione potest exponi, aut per concessionem dictum intelligi illud: Tu credis, quoniam unus est Deus? Bene facis; et daemones credunt et contremiscunt. Deinde, ex collatione praesentis loci cum duabus Scripturis jam citatis, quae hujasmodi effugia nullo modo admittunt, ac in priori, qui est Joan. 12., diserte fidei professio excluditur. Adde, quod juxta hanc istorum expositionem licebit etiam dicere: Quid proderit, si caritatem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Numquid poterit caritas salvare eum? Nam utique caritatis professio sine operibus aeque nihil prodest. At de caritate non ita Joannes: Qui habuerit, inquit, substantiam mundif et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo? 1. Epist. 3. Non dicit: Quid proderit eicaritas? aut numquid poterit eum salvare caritas? absurde enim diceret; sed aperte negat, caritatem manere, id est esse in eo, quamvis, ut ibidem subjicit, verbo et lingua diligat. Quod si B. Jacobus sentiret, tales fidem non habere, non eos fratres vocaret, id est fideles, sed hypocritas; ac prius ad fidem recuperandam hortaretur, quam ad opera caritatis exercenda. Nunc autem, ut jacto dudum fidei fundamento superstruant opera, cohortatur. Id vero etiam inde liquet, quia dicit: ex operibus fidem consummarij id est perfici ac formari. Igitur sine operibus exsistit fidss, sed imperfecta et informis. Quo autem sensu fidem sine operibus cum fide daemonum comparet ac mortuam vocet, inferius exponemus. Porro, quod hic dicitur, tale est: Quid proderit cuiquam, si fidem habeat, ac de ea sese jactitet; opera autem fidei respondentia non habeat? Nam quod de ipsa fide, ac non solum de jactantia seu professione fidei loquatur, arguit plane, quod sequitur:
Numquid poterit fides salvare eum? Ac si dicat: Non poterit; non quia non est, sed quia infructuosa est. Hinc etiam coUige, quod ante, quasi absolute dixit: Quid proderit? intelligendum: ad salutem; non quod fides informis ad eam omnino sit inutilis (nam et propter hujusmodi fidem dicitur infra: Bene facis); sed quia hominem in statu justitiae et salutis constituere non sufficit, nequidem secundum inchoationem, si sit omnino informis, cuju.smodi est fides, quae totam justificationem praecedit, nihil habens verae et Christianae dilectionis.
2:15
15. Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quofidiano. Rem declarat exemplo, seu malis a simili, sumpto tamen a re praesenti. Nam in commendandis operibus misericordiae versatur. Fratrem et sororem intelligit Christianos. Cum enim operari bonum oporteat erga omnes, maxime tamen erga domesticos fidei, Galat. 6.
2:16
16. Dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturarrini. Id est: Si bene precemini illis, dicentes: Abite, et bene sit vobis; Deus vos adjuvet, vestitum et victum provideat. Abire in pace, Hebraismus est pro eo, quod Latine dicitur: discedere cum animi tranquillitate y cum hilaritate, animo pacato. Ita Simeon ille senex apud Lucam cap.|2.: Nunc dimittis servum tuum in pace.
Non dederitis autem eiSy quae necessaria sunt corpori, scilicet tegendo et cibando. Quid proderit? Graece: Quae utilitas? supple: provenit fratri aut sorori indigenti ex ejusmodi verbis? Nulla profecto.
2:17
17. Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semet ipsa. Graece: xa^ eauTTjv, secundum se ipsam, aut per se, ut vertit Erasmus, id est sola, et ab operibus sejancta. Sic et Syriaca versio: mortua est sola. Est enim allusio ad corpus, quod raortuura est, si sit solum, id est actionibus vitae destitutum, ab anima desertum. Caeterum comparationis haec summa est: Quemadmodum verba illa divitis ad pauperee: Ite in pace etc, verba quidem sunt, sed pauperibus nihil conferunt: ita fides, nisi opera habeat, fides quidem est, sed habenti non prodest, utpote mortua, quia solitaria. Non ergo fidem absque operibus raortuara vocat, taraquara revera fides nonsit; sed quia vita caret caritatis ac bonorum operum, sino quibus ad salutem non prodest.
2:18
18. Sed dicet quis: Tu fidem habes, et ego cpera habeo. Corrigendi codices, in qnibiis adhuc legitur: dicit. Est enim IpsI Graece, futuri temporis rerbum. Nec tamen occupatio est, ut forma sermonis prae se ferre videtur; sed intiodiicit Apostolus eum, (]ui opera habet, insultantem ei, qui fidem jactat operum vacuus, ac dicentem haec verba: Tu fidem habes, et quae sequuntur, ut per haec ostendat, inaniter illum de fide gloriari apud homines, quibus eam probare non potest. Nam sensus est: Merito dicat bonus Christianus ei, qui fidem sibi arrogat sine operibus: Tu fidem habes; non nego; at ego opera habeo.
Ostende mihi fidem tuam sine operibus; et ego ostendam tibi ex operibus fidemmeam. Graecasichabent: Ostende mihi fidem tuam ex operibus tuis, et ego ostendam tibi ex operibus meisfidem meam. Quamqr.am in nonnullis exemplaribus Graecis priorilocolegitur: sxtoc, pro: Ix Toiv, ut verti possit: sine operibus. Et ita legisse videtur interpres vulgatus, nec non Syriacae versionis auctor. Nam Beda non attigit hanc partem. Verum mihi.suspecta est ea lectio. Nam IxTOC pro sine nusquam apparet in sacris literis, sed fere semper in Graeco est)ro)pie interdum avsu, nonnumquam aTsp, ut Luc. 22. semel et iterum. Et quidem praepositio y^^oXc, hoc ipso capite in sequentibus tertio repetitur: eademque habetur Rom. 3. et 4., ubi de justificatione ex fide sine operibus Paulus disserit. Denique sciendum est. apud Oecamenium et in codice Veronensi Graeco, quem Gaignaeus citat, neutrum haberi, sedtantummodo legi: Ostende mihi fidem tuam, et ego ostendam etc. Sed haec lectionum varietas in eundem fere sensum concurrit. Nam sensus est, fidem, quod in animo lateat, ostendi et manifestari apud homines non posse, nisi per opera sensibus conspicua; cujusmodi sunt opera misericordiae proximis impensa. Pjoinde eum, quifidem sine operibus habeat, frustra jactare, quod nequeat OBtendere. E8t(jue sermo ironicus: Non enim potest fides ostendi, nisi ex operibus. Erasmus, tam in annotationibus, quam in paraphrasi, hac alium invehit sensum. Patat enim, Jacobum proponere duos colloquentes, quorum alter sola fide fretus negligat opera; alter opera jactet sine fide; atque hic illi dicat: Tu fidem habes; sit hoc tibi satis. Et ego opera habeo; hoc mihi satis est. Deinde Jacobum facit utriusque verba refellentem, cum ait; Ostendemihi fidem tuam ex operibue, id est, factis ipsis doce, te fidem habete; et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Sed multis modis peccat haec interpretatio. Primum, quia Jacobus unum tantum facit loquentem, nt patet. Tum quia nuUa hic disputatio est de operibus sine fide; nam ad fideles haec scribuntur, nec ullus sermo dirigitur ad eum, qui sola habeat opera. Praeterea nec convenit, Jacobum in sua persona (quod vult Erasmus) dicere: Ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. Et, ut semel dicam, sensus iste nonnisi coacte et violenter ex verbis Apostoli exprimitur, ideoque nullo loco habendus. Sed quaeres, quo pacto ex operibus ostendatur fides, cum etiam infideles multa facifint opera vere, vel in speciem bnna. Respondeo, Jacobum hic tantum comparare duos fidem Christianam profitentes, quorum alter opera habeat professioni consentanea, alter non habeat; ac docere, eum, qui opera habet, fidem, quam profitetur, ostendere per opera illa; quod non potest, qui opera non habet, utcumque fidem profiteatur et jactet. Quamvis igitur infideles aliqui opera habere videantur, non tamen ex illis fidem ostendunt, aut ostendere volunt, quia fidem non profi^entur. Et tamen inter opera bona Christianorum et opera, quae videntur bona, paganorum magna differentia est. Haec enim serviunt honestati vel necessitati vitae praesentis, nec ultra porriguntur. Unde, qui ea faciunt, non abdicant occulta dedecoris; ut loquitur Paulus Apostolas 2 Corinth. 4. lUa vero, fide intentionem dirigente, serviunt gloriae Dei, et spem operantis oxtendunt in vitam aeternam. Unde et, qui ea faciunt, immaculatos se custodiunt ab hoc saeculo; ut loquitur hic Apostolus in fine cap. 1. Quao quidem differentia tanta est, tamque notabilis, ut sanctitas, per externa opera sese prodens, jure censeatur inter notas Ecclesiae, quibus ab infidelium coetibus distinguatur.
2:19
19. Tu credis j quoniam unus est Deus. Graece: Quod Deus unus est. Adhuc verba sunt ejus, qui opera habet, ad eum, qui non habet. Tu credis, inquit, Deum unum esse, non plures. Respicit ad illud Deut. 6. repetitum a Christo, Marc. 12.: Dominus Deus noster, Deus unus €st'j ita scilicet Deus, ut praeter eum non sit alius. Hunc autem articulum adfert pro exemplo: vel quod in eo maxime Judaei differrent a paganis; vel quia in symbolo fidei nostrae primus est: ac si dicat: Tenes symbolum, et dicis: Credo in Deum, et caetera. Nam de caeteris articulis idem est judicium. Hinc etsi, Deum esseunum,ratione naturali demonetrari possit et cognosci, quemadmodum illi cognoverunt, contra quos agit Paulu8 Rom. 1., id ipsum tamen credere, sicut caetera creduntur, et sicut credere oportet, homines non possunt, nisi ex dono fidoi.
Bene facis. Est enim actus suo genere bonus, imo actus Christianae virtutis, tametsi imperfectae in eo, qui non habet opera, si tamen adsit ah^quis Christianae dilectionis affectus, ut esse potest. Neque enim homo peccator in omni opere peccat, quod volunt sectarii; sed quaedam bene facere potest, non morditer solum, sed etiam Christiane, modo fidem habeat. Quamquam, an actus fidei possit ex aliqua circumstantia malus esse, alia quaestio est, tractanda in 3. Sent. dist. 23. Jam et illud patet, Apostolo credere non idem esse in hac disputatione: quud: profiteri fidem. Non enim bene facit, sed male et fallaciter, qui profitetur ore, quod corde respuit.
Et daemones credunt et contremiscunt. Et priori loco pro etiam^ quasi dicat: Tu credis, quod Deus unus est; atqui etiam daemones hoc credunt, adeoque et caetera symboli nostri, ut, Jesum esse Christum et Dei Filium, et tam hominum, quam angelorum judicem venturum, eumque sibi imprimis formidabilem. Haec enim eos credere, satis ex evangelica historia et Actis Epistolisque Apostolicis intelligi potest. Vide Matth. 8., Marc. 5, Ijuc. 4., Act. 16. et 19. et PhiL 2. Credunt autem, non fide divinitus infusa, sed ex subtilitate naturae; nec vohmtarie, sed coacte. Convincuntur enim evidenti rerum experientia, tum per vera miracula pro fidei articulis facta; quae quidem a falsis miraculis optime discernunt, eademque sciunt esse testimonia certissima veritatis, ex eo, quod vident, per fidem illorum articulorum homines subtrabi suae potestati, et transferri in regnutn Dei. Quare nec repetendum hic fuit: Bene faciunt. Nullus enim invitus bene facit; nec omnino quidquam est, quod daemones bene faciant, quorum voluntassemperintenta estin malum. Unde manifestum est, multum esse discriminis inter fidem hominum, etiam jnformem, et fidem daemonum. Nec tamen ideo vacillat comparatfo, quam facit Apostolus. Consistit enim in eo, quod, quemadmodum daemonibus ad salutem nihil prodost omnie illa notitia, quam de rebuB divinis habent, quia non adest bona voluntas, ita Christiano, quamdiu non studet bonis operibus, fides ad salutem prodesse non poterit. Quod attendens Augustinus, et tamen sciens, nonnihil interesse, dixit, fidem malorum hominum prope esse fidem daemonum, ser.Ti. 81. de verbis Apost. cap. 9. Porro contremiscere dicuntur daemones metaphorice, ut et angeli boni juxta illud ecclesiasticum: tremunt potestates; diverso tamen sensu. Nam bonorum angelorum tremor aliud non est, quam reverentia, quam in amnnte parit consideratio majestatis ejus, quem amat. Daemonum autem tremor verus ac vehemens timor est, quo refugiunt eura, quem certissimum ac severissimum judicem exspectant.
2:20
20. Vis autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine operibus mortua est? Hucusque verba ejus, qui opera habet, ad non habentem. Nunc eundem Apostolus ex sua persona aggreditur, exemplis institutum probatunis; nisi quis malit, Apostolum suis verbis loquentem facere ab eo loco: Tu credis etc. In multis codicibus pro mortua legebatur: oticsa; sed ex melioribus, quibus applaudunt tam Graeca, quam Syriaca, bene restitutum: mortua. Vocat autem mortuam sine operibus fidem, non quod revera fides non sit, sed mortuum fidei simulacrum, ut exponunt sectarii; verum idcirco, quod otiosa sit, ut habebat altera lectio, hoc est, quod actione et motu careat. Ex his enim vita aestimari solet. Agitur autem et movetur atque exercetur fides a caritate per bona opera; proinde sine his mortua reputatur. Ipsum autem hominem inanem appellat, id est bonis operibus vacuum. Ita Petrus 2 Epist. 1., cum ad opera bona exhortaretur: Haec enim, inquit, non vacuos, nec sine fructu vos constituent etc.
2:21
21. Abraham pater noster nonne ex operibus justificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? Hoc primum ponit exemplum petiram ex Gen. 22., propterea quod in Abraham, qui Judaeorum est Patriarches (id enim est, quod ait: pater noster), idemque omnium credentium pater, propositum sit omnibus fidelibus exemplum et idea quaedam justificationis, etiam apud Paulum Rom. 4. et Gal. 3. Tametsi et ea fuit causa petendi exempli ab Abraham ex operibus justificato, quod ii, contra quos agit, ab ejusdem Abrahae exemplo suum confirmarent errcrem, dicentes, Abraham sola fide justificatum fuisse, quia scriptum sit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Hanc enim Scripturam Jacobus hic repetit tamquam ab adversariis usurpatam. Pro offerens, in Graeco estaoristus: dvsvlyxa^, cum obtulisset, id est ofiferre voluisset, ad ofi^erendum sese comparasfict, ac manu gladium arripuisset, percuBSuruB, nisi prohibitus fuisset ab eo, qui praeceperat. Ita Paulus quoque loquitur Heb. 11.: Fide obtulit Abraham Isaac. Utitur autem Apostolus praeteriti temporis participio, respiciens ad rem gestam. Nam Abraham, postquam obtulit, accepit divinitus testimonium justitiae, quae ex illo opere esset, dicente Domino: Nunc cognovi, quod timeas Dominum; et iterum: Quia fecisti hanc rem, hene" dicam tibi etc. Atque hoc est, quod 1 Mach. 2. dicit Matathias sacerdos: Abra^ ham nonne in tentatione inventus est fidelis, id est obediens; et reputatum est ei ad justitiam? Utique reputatum a Deo, cujus jndiciura falli non potest, quique per Joannem Apostolum 1 Epist. 3. testatur, dicens: Qui facit justitiam, justus est. Imo et per Apostolum Paulum, Rom. 2.: factores legis justificabuntur. Quamquam non id solum sentit Apostolus Jacobus, sed ita fuisse declaratam Abrahae, quae ex operibus esset, justitiam, ut sine illis justus non esset, utque ex illis etiam aucta, provecta et perfecta fuerit ejus justitia; juxta illud Apoc. ultimo: Qui justus est, justificetur adhuc. Id enim insinuat parte sequenti, cum dicit, ex operibus fidem Abrahae fuisse consummatum. Non enim id factam est sine justitiae augmento et consummatione. Quocirca recte praesentem Scripturae locum adducit Tridentina Synodus inter alia, quibus ostendit, justitiam augeri per opera bona, Sess. 6. cap. 10. Similis locus est Psalm. 105.: Stetit Phinees, et placavit; et cessavit quassatio, et reputatum est ei in justitiam. Notandum vero est, ex operibus hominem justificari, etiam formaliter. Nam sicut quis formaliter justus est in habitu per habitualem justitiam: ita formaliter justus est in actu per justitiam actualem; quae sunt opera justitiae. Quod similiter in omni virtute et actibus ejus potedt declarari. Et ita dictum videtur: Qui facit justitiam, justus est, 1 Joan. 3. Jam igitur, hoc intellectu probe constituto, facile tolli potest apparens diaphonia doctrinae hujus loci cum doctrina Pauli in Epistolis ad Romanos et ad Galatas, ubi docet, hominem justificari per fiJem sine operibus legis. Noque enim Paulus a negotio justificationis opera quaelibet excludit, cujus in eadem ad Rom. Epistnla tam aperta sententia est: Factores legis justificari. Hoc enim quid aliud est, quam quod B. Jacobus pronuntiat, hominem ex operibus justificari? Sed negat Apost^olus Paulus, justificari quemquam posbe ex operibus legis, id est, ex iis operibus, quae fidem mediatoris antecedunt, ot ex sola legis cognitione proficiscuntur. Nam contra Judaeos illi instituta erat disputatio, qui legem sibi ad justitiam et salutem suflScere arbitrabantur. Jacobus vero dc operibus agit fidem consequentibus, et ex fide puUulantibus, atque a fide directis, sine quibus utique sterilis et infructuosa, ac proinde inutilis est fides. Ex hujusmodi igitur operibus homo justificatur, tum quia per ea, tamquam per actualem justitiam, est et declaratur vere justus, eoque nomine Deo gratus; tum quia per ea necesse est justitiam conservari; denique quia per opera augetur et perficitur justitia. Hanc B. Jacobi cum Paulo Apostolo conciliationem multis locis tradit S. Augustinus, ut m libro de fide et op. cap. 14.; de praedest. sanct. cap. 7.; in praefat. enarr. in Psalm. 31. et quaest. 76. inter 83. Quod autem aliqui pro conciliatione dicunt, Paulum agere de prima justificatione, et Jacobum de secunda; parum solide videtur dici. Nam et ad primam justificationem opera fidei requiruntur, de quibus loquitur Jacobus; et ad secundam juptificationem inutilia sunt opera legis, de quibusPaulas. Nihilo rectius illi, qui opera legis apud Paulum interpretantur ceremonias et sacramenta veteris legis, quae vim justificandi non habuerunt. Constatenim, PaulurainEpist.adRom., quemadmodum hoc loco Jacobum, ad moralia legis praecepta respicere, cujusmodi sunt: Non concupisces; non furaberis; non moechaberis. Restat videndum, quale sit argumentum Apostoli, quo ex facto Abrahae probare contendit, fidem aine operibus mortuam esse. Sic enim argumentatur: Abraham ex operibus justificatus est, et sine illis justificari non potuit; nam si noluisset obedire Deo praecipienti, ut filium sibi immolaret, justus non fuisset; igitur et nos oportet ex operibus justificari; ac proinde sine operibus ad justitiam fides non valet, sed mortua est. Posterior sequela per se est manifesta; prior dupliciter probari potest: vel a causa exemplari, quia justificatio Abrahae fuit idea quaedam justificationis nostrae; vel a nudo exemplo, quia de omnibus justificandis eadem est ratio. Unde et alterum exemplum mox profert de Raab meretrice ex operibus justificata.
2:22
22. Vides, quoniam fides cooperabatur operibus illius? Colligit, Abrahae fidem operosam fuisse, non otiosam, nec mortuam. Ex eo namque, quod filium suum obtulit super altare (quod quidem fecit ea fide incitatus, de qua scriptum est Hebr. 11.: Fide obtulit etc), patet, fidem ejus progerminasse bona opera, atque iisdem bonis operibus fuisse cooperatam, dirigendo videlicet intentionem operantis, ut essent Deo accepta. Cooperabatur, Graece: ouvT^pyei, quod Erasmus interpretatur: adjumento fuit. Sed beno noster interpres ac proprie vertit: cooperabatur. Vult enim Apostolus innuere societatem quandam individuam inter fidem et opera, ut, sicut fides sine operibus esse non debet, ita nec opera sine fide; tametsi partes fidei potiores sunt, utpote dirigentis, ut dixi, et imperantis.
Et ex operibus fides consummata est. Sicut fides caritate formatur, ita subsequentibus operibus non modo declaratur et conservatur, verum cHam augetur, roboratur et perficitur. Non solum igitur opera sunt fructus et signa fidei, quod volunt haeretici; sed insuper eam, totamque hominis justitiam augent et perficiunt, hominemque Deo gratiorem reddunt.
2:23
23. Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Suppleta, Graece: impleta. Quaeritur, quomodo tunc impleta, quando filium obtulit; cum scripta sit de eo, quod multo ante contigit. Cum enim Moses narrasset, Deum Abrahae promisisse, semen ejus futurum numerosum, ut stellas coeli, Gen. 16., subjnuxit verba hic citata: Credidit Abraham Deo etc. Respondeo imprimis, Aposfoli sensum non esse, quod illa Scriptura velut Prophetica fuerit prius dicta aut scripta, quam res eveniret, ac post impleta. Certum est enim, historice scriptum hoc esse a Mcse, sicut et reliqua ejus libri, de rebus scilicet olim gestis. Deinde nec sensum esse, quod illa Scripturae pars: Et reputatum est illi ad justitiam, retro trahi debeat ad illud tempus, quo Abraham filium obtulit; quasi non prius, quam opus illud faceret, fides ei fuerit ad justitiam imputata. Nam aeque certum est ex Apostolo Paulo ad Rom. 4. et ex ipso textu Scripturae Gen., tunc, quando credidit divinae promissioni, ipsum credere fuisse ei reputatum ad justitiam, id est, tamquam insigne opus justitiae Deo placitum ac probatum fuisse. Sed impletam dicit hanc Scripturam tunc, quando filium obtulit, quia tunc declaratum eat, ad justitiam hominis requiri non solum opus fidel, qua Deo creditur, verum etiam opera aliarum virtutam, ut obedientiae, religionis, fortitudinis etc, ex fide tamen profecta. Quo in genere valde excelluit illud opus Abrahae. Suppleta est ergo, sicut noster interpres loquitur, quia, quod in ea non faerat expressum, ex alio loco docetur quodammodo supplendum; scilicet etlam opera fuisse Abrahae ad justitiam reputata, nec solam fidem sufficere, ut homini ad justitiam reputetur. Hoc sensu supplevit hanc Scripturam^Matathias, 2 Mach. 2., quando hoc ipsum opus Abrahae, de quo nunc agitur, commemorans, adjecit ex priori loco: Et reputatumiest ei ad justitiam.
Et amicus Dei appellatus est. Non hoc adjungit' tamquam partem Scripturae;^sed \\\t sua, id est, Apostoli verba, probans,^|quod superioribus^^ continetur, scilicet, illud opus immolationisjfilii fuisse reputatum Abrahae ad justitiam. Si enim propter illud amicus Dei vocatus est, nec qui&quam est amicus Dei, nisi justus: igitur illud opus ei reputatum est tamquam opus justitiae. Quamvis autem oo loco, ubi res gesta narratur, non legamus, Abraham fuisse vocatum Dei amicum: satis tamen id continetur in verbis Dei, ad ipsum loquentis, quibus factum ejus, ut sibi gratissimum, collaudat, ac novarum promissionum cumulo prosequitur. Alibi vero diserte Scriptura Abraham Dei amicum nominat, ut 2 Par. 20., Jes. 41. et Judith. 8. Ubi sic legitur admodum accommodate ad locum praesentem: Pater noster Abraham tentatus esty et per multas tribulationes probatus, Dei amicus effectus est.
2:24
24. Videtis, quoniam ex operibus justificatur homo, et non cor fide tan" tum? Graece: Videtis igitur, quod ex operibus etc, tametsi verti potest: Vidtte igitur. Utrovis autem modo vertas, conclusiu est rei propositae, qua scilicet ab exemplo Abrahae colligit, non sola fide justificari hominem; sed etiam opera ad justitiam hominis esse necessaria. Quod enim ait: Ex operibus justificatur homo, sic omnino accipiendum ex mente et doctrina Apostoli, ut sine operibus (intellige vel re ipsa, vel in animi praeparatione factis) non justificetur. Itaque fidem vult esse formatam caritate, qua voluntas prompta reddatur ad opera, dum opus est, exercenda.
2:25
25. Similiter autem et Raab meretrix, nonne ex operibus justificata est, suscipiens nuntios, et alia via ejiciens? Suscipiens et ejiciens in Graeco sunt aoristi, ita commode red^ndi: susceptis nuntiis, et alia via emissis. Prius exemplum sumptum erat a principe generis, cui nunc alterum subjicit a muliere gentili, quae tamen meruerit adjungi generi Abraham, et inter progenitrices Salvatoris inveniri, ejusque genealogiae inaeri, Matth. 1. In qua et Ecclesiae typus fuit secundum Augustinum, enarrantem illud Psalmi 86.: Memor ero Raab et Babylonis scientium me. Ad cujus mulieris justificationem commendandam illud quoque pertinet, quod meretricem nominat. Nam vere meretricem fuisse, idque juxta propriam significationem vociB Hebraeae zonah, contra, quam sentiunt nonnulli interpretes, luculente monstravimus ad illa verba Hebr. 11.: Fide Raab meretrix etc. Neque vero manens meretrix justificata est, nec sine fide; sed ad Deum verum converHa, per fidem bonis operibus cooperantem illi placuit. Credidit enim et confessa est, Deum Israel esse Deum in coelo sursum et in terra deorsum; atque ex ea fide processit ad opera, quae hic referuntur, ut exploratores a Josue missos susciperet, absconderet, ac diversa via, quam venissent, emitteret, non sine vitae discrimine. Legitur historia Josue 2. Sed quia sine fide mediatoris nemo justificari potest, utique existimandum est, illam nec ea fide, saltem implicita, caruisse. Concepit autem hujusmodi fidem eo modo, quo plerique alii in populo Dei, sive post legem latam, sive ante, Deo per externum et humanum aliquod ministerium {quia fides ex auditu est, Rom. 10.) intus eos docente. Porro, quod dicit Apostolus, Baali fuisse justificatam ex operibus, similiter est accipiendum, quomodo de Abraham id ipsum dixit. Justificata est enim, nuntiis susceptis, et alia via dimissis, quia ex illo tam benefico opere, quod non tam nuntiis illis, quam populo Dei praestitit, laudem virtutis ac justitiae meruit in Scripturis Josue 2. et 6.; quo nimirum opere justitia ejus non solum declarata fuerit, sed et augmentum ceperit, et ad perfectionem quandam pervenerit. Siquidem et hic addi poterat, quod de Abraham dixit: Et ex operibus fides consummata est. Ex his apparet, Apostolum ad secundam justificationem potius, quam ad primam respicere, etiam in hoc exemplo; tametsi nec prima justificatio, quae completur in remissione peccatorum, contingit sine operibus, quorum a fide est initium, ut supra dictum est. Jam, ut hoc quoque exemplum, quemadmodum prius, valeat ad probandum Apostoli institutum, ex ejus mente subaudiendum est: ita ex hoc opere justificatam fuisseRaab, ut, si illud facere detrectasset, justificata non fuisset. Sic enim sequitur, etiam nos ex operibus justificari debere, et proinde sine operibu9 inanem etmortuam esse fidem nostram.
2:26
26. Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est. Aptissima similitudine concludit suam de fide et operibus doctrinam. Spiritum intelligit, non halitum seu flatum, ut vult Cajetanus, sed animam. Hanc enim Scriptura passim significat nomine spiritus, ut Psalm. 30.: In manus tuas commendo spiritum meum; Eccles. 10.: Et spiritus redeat ad Deum, qui dedit illum; 1 Cor. 2.: Quis hominum scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Nec ideo parum apta videri poterit haec Apostoli comparatio, quod veretur Cajetanus, hac ratione motus, quia opera non sunt forma fidei, sed effectus quidam concomitantes, anima vero forma est corporis. Respondetur enim, Apostolum opera considerare in sua radice, id est, in bona vohintate seu caritate, quae forma est fidei, sicut anima corporis. Sentit enim, fidem operandi voluntate destitutam mortuam esse; sicut corpus anima privatum mortuum est. Et observa, non dicere Apostolum: Sicut homo sine spiritu mortuus est; sed: Sicut corpus sine spiritu mortuum est. Unde evanescit haereticorum objectio: Homo mortuus non est homo, sed cadaver hominis; ergo fides mortua non est fides, sed quoddam fidei cadaver. Non enim comparat Apostolus fidem mortuam cum homine mortuo, sed cum corpore mortuo. Sicut ergo corpus mortuum vere etproprie corpus est, itafides mortua vere et proprie fides est. Neque enim magis in ratione fidei continetur caritas, quam in ratione corporis anima; sed sicut anima perfectio corporis est, ita caritas perfectio fidei. Proinde ex hac ipsa similitudine Apostolica, quam sectarii nubis objiciunt, optime statuitur illa, non scholastica modo, sicut eam vocant, sed Catholica distinctio fidei in informem et formatam. Est enim fides informis Apostolo velut corpua inanime, et fides formata velut corpusanimatum. Sic ergo utrimque vera fides, sicut utrimque verum corpus. Quin etiam sequitur contra quosdam Catholicos aliter opinantes, quemadmodum idem numero corpus est nunc vivens, nunc mortuum, sic eandem numero fidem esse nunc animatam caritate, nunc sine ea mortuam. Ubi tamen notandum, ex sententia Apostoli non esse fidem mortuam in bono catechumeno, et in fideli poenitente, dum per bona opera dignosque poenitentiae fructus aspirant ad gratiam baptismi vel reconciliationis. Non enim est illa fides sine operibus, quam solam Apostolus mortuam vocat. Vivens igitur est atque formata; et si nondum illa caritate, quae est amicitia hominis cum Deo, tamen ea saltem, qua Deus tamquam justitiae fons, et quidem sicut oportet, diligitur; uti loquuntur Patres Synodi Tridentinae. Quae observatio necessaria est ad plenam intelligentiam distinctionis, quae, secundum Scripturas, agnoscenda est inter fidem formatam et informem, id est, vivam et mortuam, ne fidem hominis nondum justificati, sed per opera poenitentiae sese parautis ad justitiae donum accipiendam, pro mortua rcputemus; cum nec otiosa quidem dicenda sit ejusmodi fides, sed operosa, ac sub ea fide comprehensa, quae per caritatem operatur; ideoque in Christo Jesu valet, Gal. 5. Quamquam respectu caritatis gratificantis, quae amicitia cum Deo est, et ab isto nondum habetur, informem eam dici posse, non negamus. Confer, quae de caritatis notione diximus ad 1 Cor. 13.
2:1
… Il suo esempio classico è quello dato nelle riunioni della comunità primitiva di Gerusalemme (Act. 2, 46-47), libere da ogni accezione di persona (Iac. 2, 1-4), da ogni contrasto egoistico (I Cor. 11, 20-22), da ogni calcolo nascosto (Lc. 14, 11-14), anzi da ogni affaccendarsi (Lc. 10, 41-42). Di tale s. nel convivere, tutta accoglienza …
2:6
… Le successive persecuzioni (Act. 4, 1-8, 3; 9, 1-3), le confische ordinate dal sinedrio (e dalle autorità romane), la carestia sopraggiunta al tempo di Claudio, i soprusi dei ricchi contro i poveri di cui parla Iac. 2, 6-7; 5, 1-6 rendevano assai precarie le condizioni materiali della Chiesa madre. …
2:8
… gli altri, la Madre del Verbo incarnato, vera Madre di Dio. E i redenti di Cristo vi saranno beati e santi; beati perché al colmo della felicità, santi perché saliti al vertice dell'Amore di Dio e del prossimo, nell'adempimento della «legge regale» (Iac. 2, 8) che è in cielo sostanzialmente la medesima che in terra, ma lassù domina e risplende senza i contrasti e le prove di questo mondo.
2:21
Secondo la Sacra Scrittura, la carità infusa è una vera a. fra il giusto e Dio, e tra i figli di Dio. Nel Vecchio Testamento Abramo è chiamato « amico di Dio » (Iud. 8, 22; cf. Iac. 2, 21). Ps. 138, 17, secondo i Settanta e la Volgata: « I tuoi amici, o Dio, sono colmati d'onori ».
2:25
… fu mantenuta (Ios. 2, 2-21; 6, 17-25). Convertita alla religione israelitica, sposò Salmon della tribù di Giuda ed ebbe per figlio Booz, futuro sposo di Ruth (Ruth 4, 21; Mt. 1, 5). La sua fede fu lodata in scritti del Nuovo Testamento (Hebr. 11, 31; Iac. 2, 25).
2:26
senza lo spirito è morto, così la fede senza le opere è morta » (Iac. 2, 26). Quando s. Paolo oppone la fede alle opere (Rom. 3, 27 sgg.), non intende trattare delle condizioni pratiche della s. come se si fosse proposto di scrivere un trattato di morale, …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.