It is not for the sonnes of God, to sinne mortally, but for the sonnes of the Diuel, vvherby they are knovven one from an other, & not by onely faith. 11 True faith is, that vve also loue our brethren, giuing both our life and substance for them. 19 Such vnfeined loue may haue great confidence before God. 23 because the keeping of his cōmaundements doth much please him, vvhich consist in faith and charitie.
1Behold what manner of charity the Father hath bestowed upon us, that we should be called and should be the sons of God. Therefore the world knoweth not us, because it knew not him.Osservate, qual carità ha dato il Padre a noi, che siamo chiamati, e siamo figliuoli di Dio. Per questo il mondo non conosce noi: perché non conosce lui.See vvhat maner of charitie the Father hath giuē vs, that vve should be named and be the sonnes of God. For this cause the world doth not knovv vs, because it hath not knovven him.Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Propter hoc mundus non novit nos: quia non novit eum. 2Dearly beloved, we are now the sons of God: and it hath not yet appeared what we shall be. We know that when he shall appear we shall be like to him: because we shall see him as he is.Carissimi, noi siamo adesso figliuoli di Dio: ma non ancora si è manifestato quel, che saremo. Sappiamo, che quand'egli apparirà, sarem simili a lui: perché lo vedremo, qual, egli è.My deerest, novv vve are the sonnes of God: & it hath not yet appeared vvhat we shal be. Vve know that whē he shal appeare, we shal be like to him: because vve shal see him as he is.Carissimi, nunc filii Dei sumus: et nondum apparuit quid erimus. Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est. 3And every one that hath this hope in him sanctifieth himself, as he also is holy.E Chiunque ha questa speranza, in lui, si santifica, come egli pure è santo.And euery one that hath this hope in him, sanctifieth him self, as he also is holy.Et omnis qui habet hanc spem in eo, sanctificat se, sicut et ille sanctus est. 4Whosoever committeth sin committeth also iniquity. And sin is iniquity.Chiunque fa peccato, commetter iniquità: e il peccato è iniquità.Euery one that committeth sinne, committeth also iniquitie: and • sinne is iniquitie.Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit: et peccatum est iniquitas. 5And you know that he appeared to take away our sins: and in him there is no sin.E sapete com'egli è apparito per togliere i nostri peccati: e in lui peccato non è.And you knovv that he appeared to take away our sinnes: and sinne in him there is none.Et scitis quia ille apparuit ut peccata nostra tolleret: et peccatum in eo non est. 6Whosoever abideth in him sinneth not: and whosoever sinneth hath not seen him nor known him.Chiunque sta in lui, non pecca, e chiunque pecca, non lo ha veduto, e non lo ha conosciuto.Euery one that abideth in him, • sinneth not: and euery one that sinneth, hath not seen him, nor knovven him.Omnis qui in eo manet, non peccat: et omnis qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum.
7Little children, let no man deceive you. He that doth justice is just, even as he is just.Figliuolini, nissuno vi seduca. Chi pratica la giustizia, è giusto: come, anche quegli è giusto.Litle children, let no mā seduce you. • He that doeth iustice, is iust: euen as he also is iust.Filioli, nemo vos seducat. Qui facit justitiam, justus est, sicut et ille justus est. 8He that committeth sin is of the devil: for the devil sinneth from the beginning. For this purpose the Son of God appeared, that he might destroy the works of the devil.Chi fa peccato, egli è dal diavolo: dappoiché il diavolo dal bel principio pecca. A questo fine è apparito il Figliuolo di Dio, per distruggere le opere del diavolo.He that committeth sinne, is of the deuil: because the deuil • sinneth from the beginning. For this, appeared the Sonne of God, that he might dissolue the vvorkes of the deuil.Qui facit peccatum, ex diabolo est: quoniam ab initio diabolus peccat. In hoc apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli. 9Whosoever is born of God committeth not sin: for his seed abideth in him. And he cannot sin, because he is born of God.Chiunque è nato di Dio, non fa peccato: conciossiaché tiene in se la semenza di lui, e non può peccare, perché è nato di Dio.Euery one that is borne of God, committeth not sinne: because his seede abideth in him, and he can not sinne because he is borne of God.Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. 10In this the children of God are manifest, and the children of the devil. Whosoever is not just is not of God, nor he that loveth not his brother.In questo si distinguono i figliuoli di Dio, e i figliuoli del diavolo. Chiunque non pratica la giustizia, non è da Dio, e chi non ama il suo fratello.In this are the children of God manifest, and the children of the deuil. Euery one that is not iust, is not of God, and he that loueth not his brother.In hoc manifesti sunt filii Dei, et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est ex Deo, et qui non diligit fratrem suum: 11For this is the declaration which you have heard from the beginning, that you should love one another.Imperocché questo è l'annunzio, che udiste da principio, che vi amiate l'un l'altro.because this is the annuntiation, vvhich you haue heard from the beginning, That you loue one an other.quoniam hæc est annuntiatio, quam audistis ab initio, ut diligatis alterutrum. 12Not as Cain, who was of the wicked one and killed his brother. And wherefore did he kill him? Because his own works were wicked: and his brother’s just.Non come Caino, che era dal maligno, e ammazzò il suo fratello. E perché lo ammazzò? Perché le opere di lui eran cattive: e quelle del suo fratello giuste.Not as Cain, vvho vvas of the vvicked, and killed his brother. And for vvhat cause killed he him? Because his vvorkes vvere vvicked: but his brothers, iust.Non sicut Cain, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et propter quid occidit eum ? Quoniam opera ejus maligna erant: fratris autem ejus, justa.
13Wonder not, brethren, if the world hate you.Non vi stupite, fratelli, se il mondo vi odia.Maruel not brethren, if the vvorld hate you.Nolite mirari, fratres, si odit vos mundus. 14We know that we have passed from death to life, because we love the brethren. He that loveth not abideth in death.Noi sappiamo, che siamo stati traportati dalla morte alla vita, perché amiamo i fratelli. Chi non ama, è nella morte:Vve knovv that vve are translated from death to life, because vve loue the brethren. He that loueth not, abideth in death.Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Qui non diligit, manet in morte: 15Whosoever hateth his brother is a murderer. And you know that no murderer hath eternal life abiding in himself.Chiunque odia il proprio fratello, è omicida. E voi sapete, che qualunque omicida non ha abitante in se stesso la vita eterna.Vvhosoeuer hateth his brother: is a murderer. And you knovv that no murderer hath life euerlasting abiding in him self.omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Et scitis quoniam omnis homicida non habet vitam æternam in semetipso manentem. 16In this we have known the charity of God, because he hath laid down his life for us: and we ought to lay down our lives for the brethren.Da questo abbiam conosciuto la carità di Dio, perché egli ha posto la sua vita per noi: e noi pur dobbiamo porre la vita pe' fratelli.In this vve haue knovven the charitie of God, because he hath yelded his life for vs: and vve ought to yeld our liues for the brethren.In hoc cognovimus caritatem Dei, quoniam ille animam suam pro nobis posuit: et nos debemus pro fratribus animas ponere. 17He that hath the substance of this world and shall see his brother in need and shall shut up his bowels from him: how doth the charity of God abide in him?Chi avrà de' beni di questo mondo, e vedrà il suo fratello in necessità, e chiuderà le sue viscere alla compassione di lui: come mai è costui la carità di Dio?He that shal haue the substance of the vvorld, and shal see his brother haue neede, and shal shut his bovvels from him: hovv doth the charitie of God abide in him?Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo: quomodo caritas Dei manet in eo ? 18My little children, let us not love in word nor in tongue, but in deed and in truth.Figliuolini miei, non amiamo in parole, e colla lingua, ma coll'opera, e la verità:My litle children, let vs not loue in word, nor in tongue, but in deede and truth.Filioli mei, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate: 19In this we know that we are of the truth and in his sight shall persuade our hearts.E da questo conosciamo di essere dalla verità: e rassicureremo i nostri cuori dinanzi a lui.in this vve knovv that vve are of the truth: and in his sight vve shal persuade our hartes.in hoc cognoscimus quoniam ex veritate sumus: et in conspectu ejus suadebimus corda nostra.
20For if our heart reprehend us, God is greater than our heart and knoweth all things.Imperocché se il cuor nostro ci condanna: Iddio è maggiore del nostro cuore, e conosce tutte le cose.For if our hart do reprehend vs: God is greater then our hart, and knovveth al thinges.Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum: major est Deus corde nostro, et novit omnia. 21Dearly beloved, if our heart do not reprehend us, we have confidence towards God.Carissimi, se il nostro cuore non ci condanna, abbiam fiducia dinanzi a Dio.My deerest, if our hart do not reprehend vs, vve haue confidence tovvard God.Carissimi, si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum: 22And whatsoever we shall ask, we shall receive of him: because we keep his commandments and do those things which are pleasing in his sight.E qualunque cosa domanderemo, la riceveremo da lui: perché osserviamo i suoi comandamenti, e facciam quelle cose, che a lui piacciono.and vvhatsoeuer vve shal aske, • vve shal receiue of him: because vve keepe his commaundementes, and doe those thinges vvhich are pleasing before him.et quidquid petierimus, accipiemus ab eo: quoniam mandata ejus custodimus, et ea, quæ sunt placita coram eo, facimus. 23And this is his commandment: That we should believe in the name of his Son Jesus Christ and love one another, as he hath given commandment unto us.E questo è il suo comandamento: che crediamo nel nome del Figliuolo suo Gesù Cristo: e ci amiamo l'un l'altro, come egli ci comandò.And this is his commaundement, that vve beleeue in the name of his sonne IESVS Christ: and loue one an other, as he hath giuen cōmaundement vnto vs.Et hoc est mandatum ejus: ut credamus in nomine Filii ejus Jesu Christi: et diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis. 24And he that keepeth his commandments abideth in him, and he in him. And in this we know that he abideth in us by the Spirit which he hath given us.E chi osserva i suoi comandamenti sta in lui, ed egli in esso: e dallo Spirito, che egli a noi diede, sappiamo, che egli sta in noi.And he that keepeth his commaundementes, abideth in him, and he in him. And in this vve knovv that he abideth in vs, by the Spirit vvhich he hath giuen vs.Et qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo: et in hoc scimus quoniam manet in nobis, de Spiritu quem dedit nobis.
3:1
Witham
Behold what manner of charity (or of love) the Father hath bestowed upon us. St. John had said in the last verse of the foregoing chapter that every one who doth justice, is born of him; that is is the son of God by adoption. But the world knoweth us not, nor esteems and values us as such: and no wonder, because they have not known, nor acknowledged, nor reverenced God as they ought. We indeed are the sons of God; we believe it, because God has assured us of it; but it hath not yet appeared what we shall be, (ver. 2) to what glory or happiness we shall thereby be exalted hereafter, for neither the eye hath seen, nor the ear heard, nor hath it entered into the heart of man, what things God hath prepared for those who love him. (1 Corinthians 9:2.) We only know this, that his elect shall be like to him, because they shall see him as he is, when they shall enjoy him in heaven. (Witham)
3:4
Witham
Committeth also iniquity.[Ver. 4. Et peccatum est iniquitas, kai e amartia estin e anomia, transgressio.] By the Greek text, iniquity is here taken for a transgression or prevarication of the law, which makes the sense clearer. (Witham)
Challoner
Iniquity; (anomia) transgression of the law. (Challoner)
3:6
Witham
Whosoever abideth in him, complying with his law, sinneth not; and whosoever sinneth, hath not seen him, nor known him; that is, with such a knowledge as is joined with love. (Witham)
Challoner
Sinneth not; viz. mortally. See 1 John 1:8. (Challoner)
3:8
Witham
The devil sinneth from the beginning: not that he was created in sin, but sined soon after he was created. (Witham)
3:9
Challoner
Doth not commit sin. That is, as long as he keepeth in himself this seed of grace, and this divine generation, by which he is born of God. But then he may fall from this happy state by the abuse of his free-will, as appears from Romans 11:20, 21, 22.; 1 Corinthians 9:27.; 1 Corinthians 10:12.; Philippians 2:12.; Apocalypse 3:11. (Challoner)
Witham
He cannot sin, because he is born of God. The meaning of this can be no more, than that he cannot sin as long as the seed of grace remaineth in him, and as long as he is the adoptive son of God. But it is evident he may fall from this happy condition, and from the grace of God, otherwise St. John would not so often in this epistle have exhorted them not to sin. (Witham)
3:14
We know that we have passed from death to life; that is from the death of sin to the life of grace: we know it by a moral certainty, when we experience in our heart a love of our neighbour.
Witham
He that loveth not God and his neighbour, abideth in death. He that hateth his brother with a mortal hatred, or to a considerable degree, is a murderer. (Witham)
3:16
Witham
The charity of God,[Ver. 16. Charitatem Dei, tou Theou: scarce in any manuscripts nor read by St. Augustine in his commentary on this verse.] because he hath laid down his life for us. Jesus Christ, therefore, who laid down his life for us, was God. It is true at present the words of God are wanting in most Greek manuscripts: yet the Protestant translation has them. (Witham)
3:19
And in his sight we shall persuade our hearts. That is, if we love God and our neighbour in deed, as he said before, we may rest satisfied in conscience that we follow the ways of truth, and may have a well-grounded confidence in God.
Witham
But if our hearts reprehend us, for not complying with this duty and precept of charity, God is still greater than our heart; that is he sees and knows the interior dispositions of our heart, even better than we know ourselves, and therefore we have more reason to fear him, especially when even our heart and conscience reprehend us. (Witham)
3:24
Witham
We know that he abideth in us, by the Spirit which he hath given us. These words may be either referred to the body of the Church in general or to the apostles, or to every one in particular. It is certain that God gave his Spirit to his Church and to the apostles, by the coming of the Holy Ghost in a visible manner, and by the miraculous gifts bestowed upon the apostles; but every one in particular has only a moral certainty that he has the Spirit of God, and his sanctifying grace in his soul. (Witham)
3:4
Iniquity.... transgression of the law.
3:6
Sinneth not.... viz., mortally. See chap. 1.8.
3:9
Committeth not sin.... That is, as long as he keepeth in himself this seed of grace, and this divine generation, by which he is born of God. But then he may fall from this happy state, by the abuse of his free will, as appears from Rom. 11.20-22; Cor. 9.27; and 10.12; Phil. 2.12; Apoc. 3.11.
3:1
Not by nature, as Christ is: but by grace and adoption.
3:2
Hovv we shal see God, & be like vnto him in the next life, see S. Augustine ep. 111. 112. & li. 12. de ciuit. Dei c. 29.
3:3
This teacheth vs that mā sanctifieth him self by his free wil working together with Gods grace. S. Augustine vpon this place.
3:4
4. Sinne is iniquitie.] Iniquitie is not taken here for vvickednes, as it is commonly vsed both in Latin and in our language, as is plaine by the Greeke vvord 〈Greek〉, signifying nothing els but a svvaruing or declining from the straight line of the lavv of God or nature. So that the Apostle meaneth, Concupiscence remaining after Baptisme is no sinne, vvithout consent. that euery sinne is an obliquitie or defect from the rule of the lavv: but not contrarie, that euery such svvaruing from the lavv, should be properly a sinne, as the Heretikes do vntruely gather, to proue that concupiscence remaining after Baptisme is a very sinne, though vve neuer giue our consent vnto it. And though in the 5 chapter folovving vers. 17. the Apostle turne the speache, affirming euery iniquitie to be a sinne, yet there the Greeke vvord is not the same as before, 〈Greek〉, but 〈Greek〉 by vvhich it is plaine that there he meaneth by iniquitie, mans actual and proper transgression vvhich must needes be a sinne. See S. Augustine cont. Iulian. li. 5 c. 3. S. Ambr. li. d• Apologia Dauid c. 13.
Concordanza Es. 53, 4.
3:5
Concordanza 1 Pet. 2, 24.
3:6
6. Sinneth not.] Iouinian & Pelagius falsely;(as Heretikes vse to doe) argued vpon these vvordes, and those that folovv vers. Heretical exposition of Scriptures. 9: the one, that the baptized could sinne no more: the other, that no man being or remaining iust could sinne. But among many good senses giuen of this place, this seemeth most agreable, that the Apostle should say, that mortal sinne doth not consist together vvith the grace of God, & therfore can not be committed by a man continuing the sonne of God. and so is the like speache in the 9 verse folovving to be taken. No man in grace sinneth mortally. See S. Hierom li. 2 cont. louinianum c. 1.
3:7
7. He that doeth iustice.] He doth inculcate this often, that mans true iustice or righteousnes consisteth in doing or vvorking iustice, and that so he is iust, and biddeth them not to be seduced by Heretikes, True iustice. in this point.
Concordanza Io. 8, 44
3:8
8. Sinneth from the beginning.] The Diuel vvas created holy and in grace, and not in sinne: but he fel of his ovvne free vvil from God. Therfore these vvordes, from the beginning, may be interpreted thus, from the beginning of sinne, and so the Apostle vvil say, The Diuel committed the first sinne. Hovv the Diuel sinned from the beginning. Augustine li. 11 de eiu. Dei c. 15 expoundeth it. The most simple meaning seemeth to be, that he sinned from the beginning of the vvorld, not taking the beginning precisely for the first instant or moment of the creation, but straight vpon the beginning, as it must needes also be taken in S. Iohns Gospel c. 8. 44.
3:10
Liturgia The Epistle for S. Polycarpus, Ian. 26.
3:11
Concordanza Io. 13. 15
Concordanza Gen. 4, 8
3:13
Liturgia The Epistle vpon the 2 Sū day after Pentecost.
3:15
Concordanza Io. 15, 13
3:16
Concordanza I•. 2, 15.
3:17
Euery man is bound to giue almes according to his abilitie, when he seeth his brother in great necessitie.
3:22
22. VVe shal receiue, because.] Not ony faith. Let the Protestants be ashamed to say, that vve obtaine al of God by onely faith, the Apostle here attributing it to the keeping of Gods commaundements. Note here also that Gods commaundements are not impossible to be kept, but vvere then, and are novv obserued of good men.
Concordanza Mat. 21.
Concordanza Io. 14.
Concordanza 1 Io. 5.
3:23
Concordanza Io. 17, 3. 13, 34.
Lest any mā should thinke by the wordes next before, onely faith in Christ to be commaunded or to please God, he addeth to saith the cōmaundemēt of charitie or loue of our neighbour.
Concordanza Io. 14, 23.
3:1
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Chap. iii. 1 . “For the world knoweth us not, as it knew Him not.” He means by the world those who live a worldly life in pleasures.
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
“But,” say they, “God is ‘good,’ and ‘most good,’ and ‘pitiful-hearted,’ and ‘a pitier,’ and ‘abundant in pitiful-heartedness,’ which He holds ‘dearer than all sacrifice,’ ‘not thinking the sinner’s death of so much worth as his repentance’, ‘a Saviour of all men, most of all of believers.’ And so it will be becoming for ‘the sons of God’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 4.3
… And its resurrection is delayed until the end; when also our justification itself shall be perfected ineffably. For then we shall be like Him, for we shall see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Faith and the Creed 9
… whence also, when He is called the Gift of God, they will have it that sufficient indication is of fered of the love of God and the Holy Spirit being identical. For we are not reconciled unto Him except through that love in virtue of which we are also called sons:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.22
… When, therefore, the Scripture says, “Love is of God,” or still more pointedly, “God is love;” when the Apostle John so very emphatically exclaims, “Behold what manner of love the Father hath bestowed upon us, that we should be called, and be, the sons of God!”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 40
It is no wonder that light shineth in darkness, and the darkness comprehendeth it not. In John’s Epistle the Light declares, “Behold what manner of love the Father hath bestowed upon us, that we should be called the sons of God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.4
4. Hear. “Behold what manner of love the Father hath given us, that we should be called sons of God, and be
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.2
… but the inheritance wherein we are fellow-heirs of Christ, is not lessened by multitude of possessors, nor is it made narrower by the number of fellow-heirs: but is as great for many as it is for few, as great for individuals as for all. “See,” saith the Apostle, “what love God hath bestowed upon us, that we should be called, and be, the sons of God.”
3:2
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
… “And it hath not yet appeared what we shall be;” that is, to what kind of glory we shall attain. “For if He shall be manifested,”—that is, if we are made perfect,—“we shall be like Him,” as reposing and justified, pure in virtue, “so that we may see Him” (His countenance) “as He is,” by comprehension.
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
… He also adds: “For ye are dead”—to your sins, he means, not to yourselves—“and your life is hid with Christ in God.” Now that life is not yet apprehended which is hidden. In like manner John says: “And it doth not yet ap pear what we shall be: we know, however, that when He shall be manifest, we shall be like Him.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.6.1
… Now, that such is the case, the Apostle John points out more clearly and unmistakeably, when he makes this declaration: “Little children, we do not yet know what we shall be; but if a revelation be made to us from the Saviour, ye will say, without any doubt, we shall be like Him.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.29
… And, lastly, because “it doth not yet appear what we shall be; but we know that when He shall appear, we shall be like God, and shall see Him as He is.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… Therefore, in speaking of Like according to essence, we mean like by participation; (for Likeness is a quality, which may attach to essence), and this would be proper to creatures for they, by partaking, are made like to God. For ‘when He shall appear,’ says Scripture, ‘we shall be like Him’ (
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.8
72. Otherwise, if our adversaries will understand this passage as referred to the Father, then the rest of the record does not agree with it. For the Father did not appear to Abraham, nor did Abraham wash the feet of God the Father, but the feet of Him in Whom is the image of the man that shall be.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 51.7
… And let no one be deceived by that passage in the epistle of John, which some readers fail to understand, where he says: “Now are we the sons of God, and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.40
… but he that doeth the will of God abideth for ever. A new commandment have I written unto you, which thing is true both in Christ and in you; because the darkness is passing away, and the true light already shineth.” And again,
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.6
… “That ye may be blameless and harmless, as children of God, without blemish”; for He did not say ye are, but may be. He is contemplating the future, not stating a case pertaining to the present; so that here is toil and effort, in that other world the rewards of labour and of virtue. Lastly, John writes:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.13
… What a light of beauty will that be when “we shall see Him as He is,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.15
… but Thy Word remaineth for ever, which now appeareth unto us in the dark image of the clouds, and through the glass of the heavens, not as it is; because we also, although we be the well-beloved of Thy Son, yet it hath not yet appeared what we shall be.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.18
… For they are necessary to such as he Thy most prudent servant could not speak unto as unto spiritual, but as unto carnal —even he who speaketh wisdom among those that are perfect. But the natural man, as a babe in Christ,—and a drinker of milk,—until he be strengthened for solid meat, and his eye be enabled to look upon the Sun,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 64.1
1. We do not disdain to look upon bodies which are defective in beauty, especially seeing that our souls themselves are not yet so beautiful as we hope that they shall be when He who is of ineffable beauty shall have appeared, in whom, though now we see Him not, we believe; for then “we shall be like Him,” when “we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 92.3
… and if He was invisible to the minds of the saints, it would not be said, “We shall see Him as He is:” for consider the whole context there in that Epistle of John: “Beloved,” he says, “now are we the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 130.5
… for “blessed are the pure in heart, for they shall see God;” and “we know that when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 148.11
… At the same time, since the testimonies which we are next to quote cannot be false,—”Blessed are the pure in heart, for they shall see God,” and, “We know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 22.29
… but not yet do we thus see. Wherefore the apostle uses the words cited a little ago, “Now we see through a glass, darkly; but then face to face.” This vision is reserved as the reward of our faith; and of it the Apostle John also says, “When He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.8
17. For this contemplation is held forth to us as the end of all actions, and the everlasting fullness of joy. For “we are the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.13
… which the Apostle Paul speaks of, as “face to face;” and of which the Apostle John says, “We shall be like Him, for we shall see Him as He is;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.17
… apostle says—(for it is said in the Psalms, of this life, “Verily every man living is altogether vanity;” and again, “For in Thy sight shall no man living be justified;” and in this life also, according to John, “It doth not yet appear what we shall be, but we know,” he says, “that when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 12.14
… For this is what the Apostle Paul means by “face to face.” This is also what John says, “Beloved, now we are the sons of God, and it doth not yet appear what we shall be; but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.18
24. But the Apostle John says, “Beloved, now are we the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.8
… Although these words, “from glory to glory,” may be understood also in other ways;—from the glory of faith to the glory of sight, from the glory whereby we are sons of God to the glory whereby we shall be like Him, because “we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.16
26. Wherefore, since we have found now in this enigma so great an unlikeness to God and the Word of God, wherein yet there was found before some likeness, this, too, must be admitted, that even when we shall be like Him, when “we shall see Him as He is”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.27
… The object of contemplation is the image of God, by which we are renewed through faith to sight. Rational action ought therefore to be subject to the control of contemplation, which is exercised through faith while we are absent from the Lord, as it will be hereafter through sight, when we shall be like Him, for we shall see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.18
… It is thus clear what the apostle thought on this subject. This perfection will not come to the saints till the accomplishment of what John speaks of: "Now we are the sons of God, and it doth not yet appear what we shall be; but we know that when it shall appear we shall be like Him, for we shall see Him as He is."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.10
… whilst that other shall be perfected which makes us the children of God, and renews us by His Spirit. Accordingly the same John says, “Beloved, now are we the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 37
… Accordingly John again says: “Beloved, now are we the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 41
… “When that, however, which is perfect is come, then that which is in part shall be done away,” then, what appeared to the flesh in assumed flesh shall display Itself as It is in Itself to all who love It; then, there shall be eternal life for us to know the one very God; then shall we be like Him,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 8
… But if we hope for that we see not, then do we with patience wait for it.” Full righteousness, therefore, will only then be reached, when fulness of health is attained; and this fulness of health shall be when there is fulness of love, for “love is the fulfilling of the law;” and then shall come fulness of love, when “we shall see Him even as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 39
… whosoever sinneth hath not seen Him, neither known Him.’ And yet again: ‘Beloved, now are we the sons of God; and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is. And every man that hath this hope towards Him purifieth himself, even as He is pure.’”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 55
… “Forgive us our debts;” or whether this gift shall be consummated at the time when “we shall be like Him, when we shall see Him as He is,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 3.19
… but we know, that when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 1.2
… as it is written elsewhere, “And in singleness of heart seek Him.” For that is a pure heart which is a single heart: and just as this light cannot be seen, except with pure eyes; so neither is God seen, unless that is pure by which He can be seen.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Harmony of the Gospels 3.25
… Thus has He gone before us to something from which He withdraws not, although He comes to us, and which does not involve His leaving us, although He has preceded us thither. That will be a revelation which may be spoken of as a true Galilee, when we shall be like Him; there shall we see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 67.15
… he says, “Dearly beloved, we are the children of God, and it doth not yet appear what we shall be; we know that, when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 77.5
… For so saith the Apostle, “As long as we are in the body we are absent from the Lord. For we walk by faith, not by sight.” We shall some day come to sight, which is thus promised us by John in his Epistle; “Dearly beloved, we are the sons of God, and it hath not yet appeared what we shall be.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 77.13
13. When is He to manifest Himself to them that love Him? After the resurrection of the body, when “the ungodly shall be taken away that he see not the Glory of God.” For then “when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 34.9
… We shall see face to face. The apostle says, “Now I know in part, now through a glass darkly; but then, face to face.” And the Apostle John says in his epistle, “Beloved, now are we the sons of God; and it has not yet appeared what we shall be: we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him even as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 35.9
… John himself says, and this I cited yesterday: “Beloved, we are the sons of God; and it hath not yet appeared what we shall be: we know that, when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him even as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 40.9
… but it is not yet apparent what we shall be.” We are so already, and something we shall be. What more shall we be than we are? Listen: “It is not yet apparent what we shall be: [but] we know that, when He shall appear, we shall be like Him.” How? “For we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 53.12
… But the time when this shall yet be our experience, that same Saint John the Evangelist tells us in his Epistle: “Dearly beloved, [now] are we the sons of God; and it hath not yet become manifest what we shall be: because we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 75.4
… although what we know even now by faith, we shall know then by actual vision. For as long as we are in the body, as it now is, to wit, corruptible, and encumbering to the soul, we live at a distance from the Lord; for we walk by faith, not by sight. Then accordingly it will be by sight, for we shall see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 77.3
… And what is it He leaveth with us, when ascending from us, save His own presence, which He never withdraweth? For He Himself is our peace who hath made both one. It is He, therefore, that becomes our peace, both when we believe that He is, and when we see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 101.5
… and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall be manifested, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 102.3
… “At that day ye shall ask in my name.” For in that future world, when we have reached the kingdom where we shall be like Him, for we shall see Him as He is,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 111.2
… For we cannot doubt that the true believer is with Christ by faith; because in reference to this He saith, “He that is not with me is against me.” But when He said to God the Father, “I will that they also whom Thou hast given me be with me where I am,” He spake exclusively of that sight wherein we shall see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 124.6
… Just as in his own epistle the same apostle declares, “It has not yet appeared what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 10.6
6. See, brethren, how many things we pass, in which is not the end. These we use as by the way; we take as it were our refreshment at the halting places on our journey, and pass on. Where then is the end? “Beloved, we are sons of God, and it hath not yet appeared what we shall be;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 37.2.7
… For the things that shall be manifest to us, shall not be equally manifest to us as they are now to Him, who is incapable of change. Yet even of us ourselves what is said? “Beloved, now are we the sons of God: and it doth not yet appear what we shall be: but we know that, when He shall appear, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 44.4
… “When Christ our life shall appear, then shall ye also appear with Him in glory.” It is against that time then that vision “face to face” is reserved for you, of which John also speaks: “Beloved, we are now the sons of God: and it doth not yet appear what we shall be. We know that, when He shall appear, we shall be like Him; for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.2
… “But we know,” he saith, “that when He shall have appeared, we shall be like Him, for we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 56.16
16. Let us therefore love God, brethren, purely and chastely. There is not a chaste heart, if God for reward it worshippeth. How so? Reward of the worship of God shall not we have? We shall have evidently, but it is God Himself whom we worship. Himself for us a reward shall be, because “we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.40
40. Lastly, lest of anything else the clouds be understood, he hath in continuation added, “Wonderful is God in His saints, the God of Israel” ( ver. 35 ). For at that time even most truly and most fully there shall be fulfilled the name Israel itself, which is one “seeing God:” for we shall see Him as He is.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 84.8
… And if the word which we now dispense to you keeps your weak flesh standing so long, what will be the effect of that joy? how will it change us? “For we shall be like Him, since we shall see Him as He is.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 85.6
… standing, he clingeth fast; clinging fast, he abideth; abiding, he enjoyeth, and rejoiceth in the Lord his God. He who made him shall be unto him a delight: and his delight no one spoileth, no one interrupteth, no one taketh away.…Therefore, what saith John in his Epistle? “Beloved, now are we the sons of God, and it doth not yet appear what we shall be.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 87.8
… our last home shall be the home of joy alone. Toil and groans shall perish: prayers pass away, hymns of praise succeed. There shall be the dwelling of the happy; no longer shall there be the groans of those that long, but the gladness of those who enjoy. For He will be present for whom we sigh: we shall be like Him, as we shall see Him as He is:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.13
… Then the Lord will not repel our prayers, as there will no longer be anything to be sought for, but everything that has been rightly asked, will be obtained: nor will He turn His face away from us, since we shall see Him as He is:
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 110.8
… For Thou hast said elsewhere also, “But the Father that dwelleth in Me, He doeth His works.” “With Thee is the beginning:” nor was the Father ever separated from Thee. But when the Beginning shall appear to be with Thee, then shall it be manifest unto all who are made like Thee; since they shall see Thee as Thou art;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 123.5
… he passed through it: thus thou also wilt pass by. If therefore thou hast a mere passing stay in thy house, it is an inn for passing guests, not an habitation for permanent abode. Yet since we hope for those things which are to come, and sigh for future happiness, and since it hath not yet appeared what we shall be, although we are already “sons of God;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 140.16
… Nought more shall they seek, for nought better have they; no more shall they abandon Thee, nor be abandoned by Thee. For after His Resurrection, what was said of the Lord? “Thou shalt fill me with joy with Thy Countenance.” Without His Countenance He would not give us joy. For this do we cleanse our countenance, that we may rejoice in His Countenance.
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 95
… And how great the blessedness of seeing God , what mind can conceive, what tongue declare? And yet this shall ensue when man’s nature is transformed, so that no longer “in a mirror,” nor “in a riddle,” but “face to face ” it sees the very Godhead “as He is
3:3
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 3
… But John, too, when advising us that “we ought so to walk as the Lord withal did,” of course admonished us to walk as well in accordance with sanctity of the flesh (as in accordance with His example in other respects). Accordingly he says more manifestly: “And every (man) who hath this hope in Him maketh himself chaste, just as Himself withal is chaste.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… and accordingly, “he who is being born of God doeth not sin, because the seed of God abideth in him; and he cannot sin, because he hath been born of God. Herein are manifest the sons of God and the sons of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.13
… for Him is he jealous, not for himself; because in the voice of Thy “waterspouts,” not in his own voice, doth he call on that other deep, for whom being jealous he feareth, lest that, as the serpent beguiled Eve through his subtilty, so their minds should be corrupted from the simplicity that is in our Bridegroom, Thine only Son.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.7
… had he not been righteous, his prayer would not have been heard by God.” The instance I am about to allege is of one, of whose iniquity and impiety none can doubt. The devil himself: he asked for Job, and received. Have ye not here also heard concerning the devil, that “he that committeth sin is of the devil”?
3:4
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.11
21. When, therefore, this image shall have been renewed to perfection by this transformation, then we shall be like God, because we shall see Him, not through a glass, but “as He is;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 31
… and let us not listen to the Stoics who maintain all to be equal: but to say that some sins are unjust, some just, what else is it than to say that there be some unjust, some just iniquities? When the Apostle John saith, “Every man who doeth sin, doeth also iniquity and sin is iniquity.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.8
8. “Every one that doeth sin, doeth also iniquity.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 59.1.11
11. “Have not pity upon all men that work iniquity.” Here evidently He is terrifying. Whom would He not terrify? What man falling back upon his own conscience would not tremble? Which even if to itself it is conscious of godliness, strange if it be not in some sort conscious of iniquity. For whosoever doeth sin, also doeth iniquity.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 79.12
… But “merciful be Thou to our sins, for Thy Name’s sake.” Thus then Thou dost deliver us, that is, dost rescue us from evil things, while Thou dost both aid us to do justice, and art merciful to our sins, without which in this life we are not. For “in Thy sight shall no man living be justified.” But sin is iniquity.
3:5
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.26
… in nature, remains as He is, not harmed by these affections, but rather obliterating and destroying them, men, their passions as if changed and abolished in the Impassible, henceforth become themselves also impassible and free from them for ever, as John taught, saying, ‘And ye know that He was manifested to take away our sins, and in Him is no sin
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.6
… and to express its productiveness it calls her barren who has borne seven: in fact it employs countless names to represent its nobleness. For as the master of the Church has many names: being called the Father, and the way, and the life, and the light, and the arm, and the propitiation, and the foundation, and the door, and the sinless one,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 42
… for from Him we know what abundance of grace for overcoming sin in every particular was conferred upon her who had the merit to conceive and bear Him who undoubtedly had no sin.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 39
… ‘Whosoever is born of God sinneth not; because his being born of God preserveth him, and the evil one toucheth him not.’ And again in another passage, when speaking of the Saviour, he says: ‘Since He was manifested to take away sins, whosoever abideth in Him sinneth not: whosoever sinneth hath not seen Him, neither known Him.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.8
… let no man say, I am a sinful man, but not a doer of iniquity. For, “Every one that doeth sin, doeth also iniquity. Sin is iniquity.” Well then, what are we to do concerning sins and iniquities? Hear what He saith: “And ye know that He was manifested to take away sin; and sin in Him is not.”
3:6
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 39
… While the remains of this infirmity abide in our inward man, however much they may be daily lessened in those who are advancing, “we deceive ourselves, and the truth is not in us, if we say that we have no sin.” Now, however true it is that “whosoever sinneth hath not seen Him, nor known Him,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.8
… Hear what He saith: “And ye know that He was manifested to take away sin; and sin in Him is not.” He, in Whom sin is not, the same is come to take away sin. For were there sin in Him, it must be taken away from Him, not He take it away Himself. “Whosoever abideth in Him, sinneth not.”
3:7
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 14
… For the beginning is faith, and the end is love. Now these two, being inseparably connected together, are of God, while all other things which are requisite for a holy life follow after them. No man [truly] making a profession of faith sinneth;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.9
9. “Little children, let no man seduce you. He that doeth righteousness is righteous, as He is righteous.”
3:8
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 8 . “He that doeth unrighteousness is of the devil,” that is, of the devil as his father, following and choosing the same things. “The devil sinneth from the beginning,” he says. From the beginning from which he began to sin, incorrigibly persevering in sinning.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.20
… ‘I am come a light into the world, that whosoever believeth on Me, should not abide in darkness .’ And again he says; ‘To this end was I born, and for this cause came I into the world, that I should bear witness unto the truth .’ And John has written: ‘For this was manifested the Son of God, that He might destroy the works of the devil
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.21
… and whatever evil sprung from the motions of the flesh, to be cut away, and with these death also was abolished, the companion of sin, as the Lord Himself says , ‘The prince of this world cometh, and findeth nothing in Me;’ and ‘For this end was He manifested,’ as John has written, ‘that He might destroy the works of the devil
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 2.4
4. The devil then is the first author of sin, and the father of the wicked: and this is the Lord’s saying, not mine, that the devil sinneth from the beginning
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.1
… Truly a marvellous thing, a father charges his daughter not to remember her father. “Ye are of your father the devil, and the lusts of your father it is your will to do.” So it was said to the Jews. And in another place, “He that committeth sin is of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 11.13
… For the dominion of the Almighty cannot be eluded; and he who will not piously submit himself to things as they are, proudly feigns, and mocks himself with a state of things that does not exist; so that what the blessed Apostle John says thus becomes intelligible: “The devil sinneth from the beginning,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 11.15
As for what John says about the devil, “The devil sinneth from the beginning”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.9
… But if the apostle had wished to assert that sin entered into the world, not by natural descent, but by imitation, he would have mentioned as the first offender, not Adam indeed, but the devil, of whom it is written,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.42
… and he that hath not the Son of God hath not life.” It seems, then, that it is not only the kingdom of heaven, but life also, which infants are not to have, if they have not the Son, whom they can only have by His baptism. So again he says: “For this cause the Son of God was manifested, that He might destroy the works of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.56
… them to remit, who testifies that He shed His blood “for the remission of sins;” He must have good reason for seeking them out, who “came,” as He says, “to seek and to save that which was lost;” the Son of man must find in them something to destroy, who came for the express purpose, as the Apostle John says, “that He might destroy the works of the devil.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 4.10
10. “He that doeth sin, is of the devil, because the devil sinneth from the beginning.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 27
… strangers receive adoption and outsiders enter upon an inheritance. The ungodly begin to be righteous, the miserly benevolent, the incontinent chaste, the earthly heavenly. And whence comes this change, save by the right hand of the Most High? For the Son of God came to “destroy the works of the devil
3:9
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 9 . He says, “Whosoever is born of God does not commit sin, for His seed remaineth in him;” that is, His word in him who is born again through faith.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.1
1. The second proposition of Jovinianus is that the baptized cannot be tempted by the devil. And to escape the imputation of folly in saying this, he adds: “But if any are tempted, it only shows that they were baptized with water, not with the Spirit, as we read was the case with Simon Magus.” Hence it is that John says,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 20.22
… The seed, then, and the name of the saints shall remain in that blessedness,—the seed, to wit, of which John says, “And his seed remaineth in him;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 40
… when he lies as a man he sins as a man, and will be held by that sentence in which it is said, “All men are liars;” and, “If we say that we have no sin, we deceive ourselves, and the truth is not in us.” But when nothing false cometh forth of his mouth, according to that grace will it so be, of which is said: “He that is born of God, sinneth not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Correction of the Donatists 9
… but in so far as we drag along with us the traces of our mortal nature as derived from Adam, so far we cannot be free from sin. For there is truth both in the statement that "whosoever is born of God doth not commit sin,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.9
And hence in the passage, “Whosoever is born of God doth not sin, and he cannot sin, for His seed remaineth in him,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.10
… Hence it comes to pass that “whosoever is born of God doth not commit sin;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.12
The statement, therefore, “He that is born of God sinneth not,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 15
… a likeness, indeed, which it would not have borne if it had not been in every other respect the same as sinful flesh. How, however, we are to understand this: “Whosoever is born of God doth not commit sin; neither can he sin, for his seed remaineth in him;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 39
… “The same St. John in this very epistle says, ‘This, however, brethren, I say, that ye sin not. Whosoever is born of God doth not commit sin; for his seed remaineth in him: and he cannot sin.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.22
That love, however, which is a virtue, comes to us from God, not from ourselves, according to the testimony of Scripture, which says: “Love is of God; and every one that loveth is born of God, and knoweth God: for God is love.” It is on the principle of this love that one can best understand the passage, “Whosoever is born of God doth not commit sin;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 3.4
… for the children of God also sin, since if they say they have no sins they deceive themselves, and the truth is not in them. But they sin in virtue of that condition by which they are still children of this world; but by that grace wherewith they are the children of God they certainly sin not, because every one that is born of God sinneth not.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 4.31
… For, expounding Isaiah the Prophet in reference to what is written, “I have begotten and brought up children, and they have despised me,” he undertook to dispute concerning the generations which are of God, and in that argument he quoted the testimony of John when he says, “He that is born of God sinneth not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 93.2
… “For,” saith he, “to them gave He power to become the sons of God, to them that believe on Him.” Whoso then believeth on the Son of God, in so far as he adhereth to Him, and becometh himself also by adoption a son and heir of God, and a joint-heir with Christ, in so far he sinneth not. Whence John saith, “Whosoever is born of God sinneth not.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.1
1. Hear intently, I do beseech you, because it is no small matter that we have to cope withal: and I doubt not, because ye were intent upon it yesterday, that ye have with even greater intentness of purpose come together to-day. For it is no slight question, how he saith in this Epistle, “Whosoever is born of God, sinneth not,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.2
… “To this end was the Son of God manifested, that He should undo the works of the devil.” Consequently, to undo (or loose) sins, He that hath no sin. And then follows: “Every one that is born of God doth not commit sin; for his seed remaineth in him: and he cannot sin, because he is born of God:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.7
… See that this circuit of words hath this end, hath this issue. “Whosoever is born of God, sinneth not, because His seed remaineth in him.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.9
… “Every one that is born of God doeth not sin, for His seed is in him, and he cannot sin, because he is born of God;” and again: “We know that every one who is born of God sinneth not, but his birth of God preserves him, and the wicked one toucheth him not?”
3:10
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 10 . “Thus we know the children of God, as likewise the children of the devil,” who choose things like the devil; for so also they are said to be of the wicked one.
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 19
… Herein are manifest the sons of God and the sons of the devil.” Where in? except it be (thus): the former by not sinning, from the time that they were born from God; the latter by sinning, because they are from the devil, just as if they never were born from God? But if he says, “He who is not righteous is not of God,”
sant'Ippolito † 235 d.C. A discourse by the most blessed Hippolytus, bishop and martyr, on the end of the world, and on Antichrist, and on the second coming of our lord Jesus Christ 10
… “Know this first, children, that there shall come in the last days scoffers, walking after their own lusts. And there shall be false teachers among you, who privily shall bring in damnable heresies.” After him, John the theologian, and the beloved of Christ, in harmony with him, cries, “The children of the devil are manifest;
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.4
… “In this appear the children of God and the children of the devil. Whosoever is not righteous is not of God, and he who loveth not his brother. For he who hateth his brother is a murderer; and ye know that no murderer hath eternal life abiding in him.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 7.13
For we shall not tolerate those who give a wrong meaning to that saying, Hereby know we the children of God, and the children of the devil
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 35
… for this is the message which we have heard from the beginning, that we should love one another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.7
… the word of God: whence the apostle saith, “I have begotten you through the Gospel. And he cannot sin, because he is born of God.” Let him tell us this, let us see in what we cannot sin. “In this are manifested the children of God and the children of the devil. Whosoever is not righteous is not of God, neither he that loveth not his brother.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.8
8. “Whosoever is not righteous is not of God, neither he that loveth not his brother.”
3:12
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 15.7
… In which of these particulars Cain displeased God, it is difficult to determine. But the Apostle John, speaking of these brothers, says, “Not as Cain, who was of that wicked one, and slew his brother. And wherefore slew he him? Because his own works were evil, and his brother’s righteous.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.51
… Thus in this world, in these evil days, not only from the time of the bodily presence of Christ and His apostles, but even from that of Abel, whom first his wicked brother slew because he was righteous,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.8
… whoso acts against this commandment, is in that accursed sin, into which those fall who are not born of God. “Not as Cain, who was of that wicked one, and slew his brother. And wherefore slew he him? Because his own works were evil, and his brother’s righteous.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 49.2.9
… The Holy Spirit hath willed to show that righteousness is not evil when men murmur against her: but these men have their father from the beginning, even to the generation of their fathers. Two men Adam begat, and in one was unrighteousness, in one was righteousness: unrighteousness in Cain, righteousness in Abel.
3:13
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.9
9. “Marvel not, brethren, if the world hate us.”
3:14
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.10
10. “If the world hate us: we know”—What do we know?—“that we have passed from death unto life”—How do we know? “Because we love the brethren.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 71
… Since, therefore, by our forty days’ observance we have wished to bring about this effect, that we should feel something of the Cross at the time of the Lord’s Passion, we must strive to be found partakers also of Christ’s Resurrection, and “pass from death unto life
3:15
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 15 . “Every one who hateth his brother is a murderer.” For in him through unbelief Christ dies. Rightly, therefore, he continues, “And ye know that no murderer and unbeliever hath eternal life abiding in him.” For the living Christ
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 2
… when He defines adultery to consist even in concupiscence, “if one shall have cast an eye lustfully on,” and stirred his soul with immodest commotion; when He judges murder to consist even in a word of curse or of reproach, and in every impulse of anger, and in the neglect of charity toward a brother just as John teaches,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Lord's Prayer 24
… but the quarrelsome and disunited, and he who has not peace with his brethren, in accordance with what the blessed apostle and the Holy Scripture testifies, even if he have been slain for the name of Christ, shall not be able to escape the crime of fraternal dissension, because, as it is written, “He who hateth his brother is a murderer,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Jealousy and Envy 11
… why do you return to the devil, whom you had renounced? why do you stand like Cain? For that he who is jealous of his brother, and has him in hatred, is bound by the guilt of homicide, the Apostle John declares in his epistle, saying, “Whosoever hateth his brother is a murderer; and ye know that no murderer hath life abiding in him.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 13
The apostle and evangelist John rightly says, in his first epistle, that “whosoever hateth his brother is a murderer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 211.14
14. Quarrels should be unknown among you, or at least, if they arise, they should as quickly as possible be ended, lest anger grow into hatred, and convert “a mote into a beam,” and make the soul chargeable with murder. For the saying of Scripture: “He that hateth his brother is a murderer,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 19.23
23. Thus, as regards murder, which was understood to mean merely the destruction of the body, by which a man is deprived of life, the Lord explained that every unjust disposition to injure our brother is a kind of murder. So John also says, "He that hateth his brother is a murderer."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.19
… Assuredly the Apostle John says most plainly, "He that hateth his brother is in darkness even until now;" and again, "Whosoever hateth his brother is a murderer;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 6.8
12. To this I answer, that all who even within the Church profess that they know God, but deny Him in their deeds, such as are the covetous and envious, and those who, because they hate their brethren, are pronounced to be murderers, not on my testimony, but on that of the holy Apostle John,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 6.23
… Therefore we give our judgment that persons baptized by murderers, or murderers themselves who have been baptized without being converted, should, when they have corrected themselves, be baptized. Yet this is not true. For "whosoever hateth his brother is a murderer;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.20
… The result of which is, that whosoever has separated himself from the unity of the wheat on account of the offenses chargeable against the tares, or against the chaff, is unable to defend himself from the charge of murder which is involved in the mere offense of dissension and schism, as the Scripture says, "Whoso hateth his brother is a murderer."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.87
… But inasmuch as you cannot kill the whole world, you are involved in the same guilt by your mere hatred, according to the words of John, "Whosoever hateth his brother is a murderer."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 8.8
… Because thou didst suffer the sun to rise and go down so often upon thy wrath, and madest it inveterate, because thou contractedst evil suspicions, and wateredst the mote, and by watering hast nourished it, and by nourishing it, hast made it a beam. Tremble then at least when it is said, “Whosoever hateth his brother is a murderer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 32.2
… and the keeping an insidious purpose shut up in the heart. Great, lastly, the difference between these words of Scripture; “Mine eye is disordered because of anger.” Whereas of the other it is said, “Whosoever hateth his brother is a murderer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 5
… this malignant pest it was which cast him down; and certain preachers of Christ were possessed by it, whom, nevertheless, the apostle permitted to preach. Wherefore? Because they preached Christ. But he who envies, hates; and he who hates, what is said concerning him? Listen to the Apostle John: “He who hateth his brother is a murderer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.10
… but they wait for the summer. Well then, “we know that we have passed from death unto life, because we love the brethren. He that loveth not, abideth in death.” Lest ye should think it a light matter, brethren, to hate, or, not to love, hear what follows: “Every one that hateth his brother, is a murderer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 9.11
… And this commandment have we from Him, that he who loveth God love his brother also.” Marvellous fine talk it was, that thou didst say, “I love God,” and hatest thy brother! O murderer, how lovest thou God? Hast thou not heard above in this very epistle, “He that hateth his brother is a murderer”?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 8.20
… And, therefore to avoid the commission of murder, anger and hatred are cut off, without which the crime of murder cannot possibly be committed. For “whosoever is angry with his brother, is in danger of the judgment;” and “whosoever hateth his brother is a murderer;”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Letters 120
… There was no measure of wickedness that he did not reach: it was not enough for him that, sparing neither living nor dead, and forswearing truth and allying himself with falsehood, he imbrued his hands, that had been already long polluted, in the blood of a guiltless, catholic priest . And since it is written: “he that hateth his brother is a murderer
3:16
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
… that is, for the apostles. If then He laid down His life for the apostles, he means His apostles themselves: us if he said, We, I say, the apostles, for whom He laid down His life, “ought to lay down our lives for the brethren;” for the salvation of their neighbours was the glory of the apostles.
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 12
… because glory and the Spirit of God rest upon you: if only none of you suffer as a murderer, or as a thief, or as an evil-doer, or as a busybody in other men’s matters; yet (if any man suffer) as a Christian, let him not be ashamed, but let him glorify God on this behalf.” John, in fact, exhorts us to lay down our lives even for our brethren,
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 9
… He points out weapons, too, which persons who intend to run away would not require. And among these he notes the shield too, that ye may be able to quench the darts of the devil, when doubtless ye resist him, and sustain his assaults in their utmost force. Accordingly John also teaches that we must lay down our lives for the brethren;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 228.3
… they are obviously those who, although they might have freed themselves from such evils by flight, have chosen to remain rather than abandon others to whom they are necessary. By such conduct especially is proved the love commended by the Apostle John in the words: “Christ laid down His life for us: and we ought to lay down our lives for the brethren.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 4
… And furthermore, this is with the intent that, inasmuch as charity is “the end of the commandment,” and “the fulfilling of the law,” we also may love one another and lay down our life for the brethren, even as He laid down His life for us.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 54
… not bold face, not wandering eyes, not unbridled tongue, not petulant laugh, not scurrilous jest, not unbecoming mien, not swelling or loose gait; already ye render not evil for evil, nor curse for curse; already, lastly, ye fulfill that measure of love, that ye lay down your lives for your brethren.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.54
… nor could the Lord say, “Greater love hath no man than this, that he lay down his life for his friends;” which John in his epistle expresses in these terms: “As He laid down His life for us, so ought we to lay down our lives for the brethren.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 47.2
… But from the same source we can show what others also have done, for the apostle John himself, who preached the very gospel you have been hearing, has said in his epistle, “Just as Christ laid down His life for us, so ought we also to lay down our lives for the brethren.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 47.11
… and let us inquire how any such man lays down his life. Can no ordinary man do so? Thou mayest say to me: No man has power to lay down his life [soul], and to take it again. But were not a man able to lay down his life, the Apostle John would not say, “As Christ laid down his life for us, even so ought we also to lay down our lives for the brethren.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 84
… loved you;” and appended to these words what you have just been hearing, “Greater love hath no man than this, that a man lay down his life for his friends;” there follows from this as a consequence, what this same Evangelist John says in his epistle, “That as Christ laid down His life for us, even so we also ought to lay down our lives for the brethren;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.11
… but when thou shalt be old, thou shalt stretch forth thy hands, and another shall gird thee, and carry thee whither thou wouldest not. This spake He,” saith the evangelist, “signifying by what death he should glorify God;” so that to whom He had said, Feed my sheep,” the same He might teach to lay down his life for His sheep.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.1
… Above he had said up to what point charity is perfected: what the Lord saith in the Gospel, “Greater love than this hath no man, that one lay down his life for his friends,” this same had the apostle also said: “As He laid down His life for us, we ought also to lay down our lives for the brethren.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 52.5
… if thou shalt have seen one naked, thou coverest him: lastly, the Martyrs themselves also imitating the Lord, blood for the Church shedding, hearing that voice, “As Christ laid down His life for us, so also ought we also to lay down for the brethren,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 88.1
… …The Passion of our Lord is here prophesied. Now the Apostle Peter saith, “Christ also suffered for us, leaving us an example, that we should follow His steps;” this is the meaning of “to respond.” The Apostle John also saith, “As Christ laid down His life for us, so ought we also to lay down our lives for the brethren;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 103.2
… John, laid down their lives for the brethren, which is the perfection of love,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 9.34
… “To do Thy will: O My God, I am willing.” For even if we read of the Father: “For God so loved the world that He gave His only begotten Son,”
3:17
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On Works and Alms 16
… And this also John lays down in his epistle, that the love of God is not in them whom we see unwilling to labour for the poor. “Whoso,” says he, “hath this world’s goods, and seeth his brother have need, and shutteth up his bowels from him, how dwelleth the love of God in him?”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.2
… “The administration of this service has not only supplied that which is lacking to the saints, but has abounded by much giving of thanks unto God.” Of this same matter in the Epistle of John: “Whoso hath this world’s substance, and seeth his brother desiring, and shutteth up his bowels from him, how dwelleth the love of God in him?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 5.12
… nourish it, that it be not choked. But thou wilt say to me, And by what am I to know it? For to what it is perfected, we have heard; whence it begins, let us hear. He goes on to say: “But whoso hath this world’s good, and seeth his brother have hunger, and shutteth up his bowels of compassion from him, how can the love of God dwell in him?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.1
… therefore, we have asked concerning the commencement of charity, where it begins, and there have straightway found: “But whoso hath this world’s goods, and seeth his brother have need, and shutteth up his bowels of compassion from him, how dwelleth the love of the Father in him?”
3:18
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.1
1. If ye remember, brethren, yesterday we closed our sermon at this sentence,
3:19
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.3
3. This it is then that he enforces here. “In this we know that we are of the truth, when in deed and in truth” we love, “not only in words and in tongue: and assure our heart before Him.”
3:20
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 20 . He says, “For God is greater than our heart;” that is, the virtue of God [is greater] than conscience, which will follow the soul. Wherefore he continues, and says, “and knoweth all things.”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 15
… when God Himself anticipates in His people the thoughts of their heart, “Why think ye evil in your hearts?” when David prays “Create in me a clean heart, O God,” and Paul declares, “With the heart man believeth unto righteousness,” and John says, “By his own heart is each man condemned;”
3:21
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 21 . “Beloved, if our heart condemn us not, it will have confidence before God.”
Sulpicio Severo † 420 d.C. The Doubtful Letters of Sulpitius Severus 2.11
… and again, “God loveth holy hearts, and all the undefiled are acceptable to him”; and elsewhere, “Blessed are those of a pure heart; for they shall see God.” I think that this last statement is made regarding those whom conscience accuses of the guilt of no sin; concerning whom I think that John also spoke in his Epistle when he said, “If our heart
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 34
… ‘Riches are good unto him that hath no sin on his conscience;’ and again in the same book, ‘Leave off from sin, and order thine hands aright, and cleanse thy heart from wickedness.’ So in the Epistle of John, ‘If our heart condemn us not, then have we confidence toward God; and whatsoever we ask, we shall receive of Him.’”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 36
… This indeed is the sound and suitable meaning, without any vain and empty boasting, of that which St. John said: “If our heart condemn us not, then have we confidence toward God. And whatsoever we ask, we shall receive of Him.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.4
4. “Beloved, if our heart think not ill of us, we have confidence towards God:”
3:23
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 35
… for this is the message which we have heard from the beginning, that we should love one another.” Then he says again, “This is His commandment, that we should believe on the name of His Son Jesus Christ, and love one another.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.9
9. And what are those commandments? “This,” saith he, “is His commandment, That we should believe on the name of His Son Jesus Christ, and love one another.”
3:24
Clemente Alessandrino † 215 d.C. The Stromata, or Miscellanies fragments-of-clemens-alexandri
Ver. 24 . “And hereby we know that He dwelleth in us by His Spirit, which He hath given us;” that is, by superintendence and foresight of future events.
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.11
… For because of our relationship to His Body we too have become God’s temple, and in consequence are made God’s sons, so that even in us the Lord is now worshipped, and beholders report, as the Apostle says, that God is in them of a truth
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… For instance, the Lord says, “I perceive that virtue is gone out of me.” Similarly we have frequently observed “of whom” used of the Spirit. “He that soweth to the spirit,” it is said, “shall of the spirit reap life everlasting.” John too writes, “Hereby we know that he abideth in us by ( ἐκ ) the spirit which he hath given us.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.8
98. For how can it be credible that the Spirit should be divided by any parcelling out? John says of God: “Hereby know we that He abides in us by the Spirit which He hath given us.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 21.28
… For He is the Spirit of the adoption of sons, “in whom we cry Abba, Father;” that we may be able to say to Him, “Forgive us our debts.” And, “Hereby we know” as the Apostle John says, “that Christ dwelleth in us, by His Spirit which He hath given us.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 6.9
… ye see that whoso doeth aught against this commandment, doeth the sin from which “every one that is born of God” is free. “As He gave us commandment:” that we love one another. “And he that keepeth His commandment”
3:1
1. VIDETE QUALEM (graece ποταπήν, id est quantam) CHARITATEM DEDIT NOBIS (indignis, inimicis et peccatoribus) PATER, UT FILII DEI NOMINEMUR ET SIMUS. — Charitatem tum activam, puta actum amoris Dei quo nos mire amat, tum passivam nobisque a Deo communicatam et infusam accipe, q. d. Videte quantam charitatem, benevolentiam et amorem nobis dedit, id est, praestitit et exhibuit Deus. Vatablus, quantum dilexerit nos, cum gratiam et charitatem creatam nobis dedit et infudit, qua filii Dei nominamur et sumus. Ex charitate enim Dei increata manat charitas nostra creata, quasi radius a sole, rivulus a fonte, scintilla ab igne. Quos enim Deus amat charitate increata, eos facit sibi in amore respondere, seque redamare per charitatem creatam quam eis infundit. Charitas enim est amicitia, sive amor mutuus inter Deum et justum. Quocirca sicut Deo, quasi Deo et creatori, nos quasi creaturae debemus omnem honorem, religionem et latriam; eidem quasi Domino nos quasi servi debemus timorem, reverentiam et obedientiam: sic eidem quasi Patri summo summum debemus amorem, adeoque totum cor, totam voluntatem, totum affectum. In fine capitis praecedentis dixerat S. Joannes eum qui facit justitiam ex Deo esse natum, ideoque esse Dei filium; hic illius nativitatis et filiationis divinae excellentiam, fructum et praemium docet et demonstrat, ut ex eo incitet fideles ad opera justitiae paulo ante nominata, quibus Deo se gratos dignosque filios exhibeant, atque hanc ejus filiationem conservent, augeant, et ad bravium gloriae aeternae perducant. Pro videte S. Augustinus legit «ecce, quasi admirando divinam charitatem extollat.» Singula S. Joannis verba, si penitius perpendantur, discutiantur et ponderentur, magnam habent emphasim, novosque amoris stimulos et ignes suggerunt. Per Patrem accipe totam S. Trinitatem, vel potius proprie personam Patris; licet enim tota S. Trinitas nobis det gratiam et charitatem, qua nos sibi in filios adoptat, idipsum tamen appropriatur Patri, tum quia Patris est generare filios similes Christo Filio suo unigenito, juxta illud Evangelii S. Joannis, cap. III, vers. 16: «Sic Deus dilexit mundum ut Filium suum unigenitum daret;» tum quia Patri appropriatur vocatio, electio, praedestinatio, cujus effectus est justificatio et filiatio. Porro vere S. Augustinus, De Natura et Gratia, cap. ultim.: «Inchoata, ait, charitas inchoata justitia est; provecta charitas, provecta justitia est; perfecta charitas, perfecta justitia est. Et S. Dionysius, Eccles. Hierar., part. I, cap. II: Prima, ait, mentis ad divina motio et contentio Dei est charitas; sanctae autem charitatis ad divina perficienda praecepta prima omnino progressio est illa ineffabilis operatio, quia divine habemus. Si enim divinus status divino ortu, et, ut ita dicam, generatione efficitur, profecto qui statum divinum non accepit, is nihil unquam eorum quae a Deo tradita sunt, sciet, nec operabitur.» Unde S. Cyrillus in cap. XLIV Isaiae, et lib. XII Thesauri, cap. III, charitatem vocat characterem substantiae Dei, sanctificationem, reformationem, pulchritudinem et speciem animae. UT FILII DEI NOMINEMUR (per adoptionem, sicut Christus est Filius Dei per generationem et nativitatem naturalem) ET SIMUS, — quia multi nominantur id quod non sunt; nos autem ita nominamur, ut revera simus pariter filii Dei. Audi S. Augustinum: «Nam qui vocantur et non sunt, quid illis prodest nomen, ubi res non est? Quam multi vocantur medici, qui curare non norunt? Quam multi vocantur vigiles, qui tota nocte dormiunt? Sic multi vocantur Christiani, et in rebus non inveniuntur; quia hoc quod vocantur non sunt, id est, in vita, in moribus, in fide, in spe, in charitate. Hic autem quid audistis, fratres? Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus. Hoc est quod ait Paulus: Misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem: Abba Pater,» Galat. IV, 6. Notent haec Novantes, qui censent nos revera et intrinsece justos non esse ob inhaerentem semper concupiscentiam, sed tantum ita nominari propter justitiam Christi nobis imputatam, contra quos ait Concilium Tridentinum, sess. VI, cap. VII. To simus in multis Graecis codicibus deest, tuncque includitur in nominemur; quae enim a Deo nominantur, revera talia sunt, imo efficiuntur a Deo, qualia nominantur. Si enim rex vocando aliquem nobilem, Magnatem, Principem, Ducem, hoc ipso facit eum nobilem, Magnatem, etc.: multo magis idem facit Deus, qui dona realia gratiae iis quos filios nominat, infundit, quibus hoc nomine digni efficiantur: quod nequit facere rex. Unde Syrus vertit, qui vocat nos, filios efficit. Sicut enim Deus Pater generando Filium, ei communicat ipsissimam suam naturam et divinitatem, sic nos ex carne natos per spiritum regenerando, divinitatis suae participationem summam nobis communicat per gratiam, facitque divinae consortes naturae, ut ait S. Petrus et Psaltes: «Ego dixi, dii estis, et filii Excelsi omnes,» Psalm. LXXXI, 6. Quare hoc ipso nos facit quasi deos, et similes Filio suo. «Hujus gratia Deus est quisque Sanctorum,» ait S. Basilius, hom. De Spiritu Sancto. Sicut ergo Deus est sanctus per essentiam, sic justus a Deo genitus participat hanc ejus sanctitatem, caeteraque omnia Dei attributa. Fit enim quasi omnipotens, ut cum Paulo omnia possit in Deo qui eum confortat, Philipp. IV, 13. Fit immutabilis, ut Deo inhaerens nullis promissis, vel minis a recto dimoveri se sinat. Fit coelestis, ut coelestia concupiscens punctum hoc terrae despiciat. Fit quasi impeccabilis, quia quamdiu in gratia persistit, peccare nequit, de quo vers. 9. Fit optimus, quia charitatis viscera et beneficentiae radios, quasi sol quidam salutaris ad omnes extendit. Fit quasi omniscius, quia theodidactus: unctio enim Dei eum docet de omnibus, ut ait Joannes, cap. II, vers. 27. Fit imperturbabilis, quia super omnes mundi saeculique vicissitudines mentem in Deo defixit. Fit liberalis, ut nulli invideat, sed ut omnium commoda quasi sua promoveat. Ardet charitate, ut aemulis reddat bona pro malis, itaque ex inimicis amicos efficiat. Fit rectus, patiens, constans, aequanimis, prudens, fortis, sincerus, quia talis est Deus Pater ejus. Vide S. Thomam, Opusc. LXII, si tamen ipse ejus est auctor: nam stylus alium indicat. Hoc est quod ait S. Jacobus, cap. I, vers. 18: «Voluntarie genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus. Et Osee, cap. I, vers. 10: Et erit in loco ubi dicetur eis: Non populus meus vos; dicetur eis: Filii Dei viventis.» Vide utrobique dicta. Ex dictis sequitur nos per justificationem fieri filios Dei tripliciter, scilicet in praeteritum, praesens et futurum. In praeteritum, per generationem spiritualem, qua, ut ait Jacobus, «genuit nos verbo veritatis;» et S. Petrus, epist. II, cap. I, vers. 4: «Ut simus divinae consortes naturae;» et S. Joannes in Evang., cap. I, vers. 12: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri;» et hac epist. cap. IV, vers. 4: «Vos ex Deo estis, filioli;» et vers. 6: «Nos ex Deo sumus;» et cap. V, vers. 18: «Omnis qui natus est ex Deo, non peccat, sed generatio Dei conservat eum.» Porro haec generatio fit non tantum per gratiam, sed etiam per ipsam deitatem, quae realiter nobis quasi filiis a Deo Patre communicatur, uti dixi II Petri 1, 4. Secundo, fimus filii in praesens, per paternam curam, qua Deus quasi pater nos ut filios amat, regit et format, perficit, dirigit, tuetur, juxta illud Psal. LIV: «Jacta cogitatum tuum (Hebraice sarcinam tuam, pondus tuum) in Domino, et ipse te enutriet, hebraice sustentabit te; et hac epist. cap. V, vers. 15: Scimus quia audit nos quidquid petierimus: scimus quoniam habemus petitiones quas postulamus ab eo. Lucae cap. XII, 7: Capilli capitis vestri omnes numerati sunt.» Quae mater ita amat filium, ut capillos ejus omnes numeret, conservet, restituat? Id tamen facit Deus: ergo plus quam mater nos curat. Quid ergo «times, o homo, in sinu Dei, ait S. Augustinus, qui tibi pater est et mater? Vere B. Theodorus in Vitis Patr.: Etiamsi, inquit, coelum ruat in terram, Theodorus non timet, scilicet: Etiamsi fractus illabatur orbis, impavidum ferient ruinae.» Tertio, in futurum per haereditatem coelestem, quam nobis quasi filiis dabit, ut simus haeredes Dei, et cohaeredes Christi, juxta illud: «Dominus pars haereditatis meae et calicis mei, tu es qui restitues haereditatem meam mihi,» Psalm. XV, 5. Sic Gentiles jactabant se a Jove vel diis genitos, sed falso: de qua re S. Augustinus, lib. III De Civitate, cap. IV: «Varro, inquit, utile esse civitatibus dicit, ut se viri fortes etiamsi falsum sit, ex diis genitos esse credant: ut eo modo animus humanus velut divinae stirpis fiduciam gerens, res magnas aggrediendas praesumat audacius, agat vehementius, et ob hoc impleat ipsa securitate felicius.» Sic Scipio nunquam elevari illam hominum existimationem voluit, quod divino semine ortus esset; et apud Lucianum Dialog. Diogenis, Alexander utile sibi ad res gerendas dicit fuisse, quod filius Jovis Ammonis sit habitus. Timebatur enim, nec aliquis repugnare ei audebat, nempe quem crederent Deum. Sic Romulum ex Marte genitum, Julium Caesarem ex Venere finxerunt. Verum Christiani gloriantur se esse filios Dei, et vere sunt filii Dei, ideoque quo verior, eo acrior hic eis debet esse stimulus ad omnem virtutem, et ad heroica, imo divina opera. Audi S. Cyprianum, lib. De Spectac.: «Nunquam humana opera mirabitur, quisquis se cognoverit filium Dei; dejicit se de culmine generositatis, qui admirari aliquid post Deum potest. Cum ergo sollicitat te caro, responde: Filius Dei sum. Ad majora natus sum, quam ut me ventris mancipium efficiam. Cum te tentat mundus, cum aurum et opes ostentat, responde: Dei sum filius, coelestibus opibus destinatus; indignum ergo est ut terrae albae aut rubrae punctum consecter. Cum te daemon invadit, cum honores et pompas promittit, responde: Vade, Satan, in gehennam: absit ut filium me efficiam diaboli, qui filius et haeres sum Dei. Regno aeterno natus, omnem terrae honorem pompamque velut fumum calco et pedibus premo.» Dei filius es: ergo magna, ardua et divina opera, modico tempore vitae quod tibi restat, et forte modicis horis, mente destina, qualia Christus, qualia Sancti peregerunt. Vocaris a Deo ad statum perfectionis, vocaris ad vitam pro salute animarum impendendam, vocaris ad Japones et Indos, vocaris ad crucem, ad martyrium? vocationi generose te offer, uti decet filium tanti Patris. Ita noster P. Balthasar Alvarez, uti refert Ludovicus de Ponte, in ejus Vita, hunc sibi suisque monitorem stimulum jugiter adhibebat: «Noli degenerare a praecelsis cogitationibus filiorum Dei.» PROPTER HOC MUNDUS NON NOVIT NOS (Cajetanus, Vatablus et Isidorus legunt vos; sed Graeca, Syrus, S. Augustinus et Latini legunt nos), QUIA NON NOVIT EUM. — q. d. Ideo homines mundani et Gentiles non aestimant, imo parvi pendunt et despiciunt hanc Christianorum ex Deo regenerationem et filiationem, quia Deum non noverunt saltem practice, quia Deum non colunt, non amant; multi etiam Deum non norunt speculative, ut athei, idololatrae, Pagani, etc. «Nesciunt, ait S. Chrysostomus, hom. 78 in Joan., qui nos contumelia afficiunt, quales simus, utpote qui coeli cives, et supernae patriae ascripti, et Cherubim socii sumus. Scient autem in die judicii, cum stupentes et gementes dicent: Hi sunt quos habuimus aliquando in derisum et in similitudinem improperii. Nos insensati, vitam illorum aestimabamus insaniam, et finem illorum sine honore. Ecce quomodo computati sunt inter filios Dei, et inter sanctos sors illorum est,» Sapient. V, 4.
3:2
2. CHARISSIMI, NUNC FILII DEI SUMUS, ET NONDUM APPARUIT QUID ERIMUS (erimus autem Deo similes; unde subdit): SCIMUS AUTEM QUONIAM CUM APPARUERIT (Syrus, cum ipse revelatus fuerit), SIMILES EI ERIMUS. — Similes ei, scilicet Deo, non natura, sed qualitate, felicitate, gloria aeterna, q. d. Mundus non novit nos, quia non videt internum nostrum decorem; sed videbit nunc in die judicii, tuncque noscet nos, sed sero, quia tunc non erimus amplius obscuri, viles, despecti, sed splendidi; quia similes erimus Deo et Christo, puta erimus perfecte sancti, justi, puri, amantes Deum, quia erimus beati, gloriosi, divini: et sicut Deus se videt, eaque visione fruitur et beatur: ita et mens nostra videbit eum sicuti est, et omnia quae in eo formaliter sunt, hacque visione fruetur et beabitur in aeternum, eaque perficietur nostra filiatio et adoptio, quia ut filii Dei gloriam, haereditatem et felicitatem Dei adipiscemur. Nota: Similitudo Dei in nobis est triplex. Prima per naturam; sumus enim naturae rationalis et intelligentis, sicut Deus est rationalis et intelligens. Secunda per gratiam, quae, ut ait S. Bernardus ad Fratres de monte Dei, «in virtutibus consistit, in qua animus virtutis magnitudine summi boni quasi imitari gestit magnitudinem, et perseverantiae in bono constantia aeternitatis ejus incommutabilitatem.» Tertia similitudo Dei summa et perfectissima in nobis erit in coelo per gloriam beatificam, in qua, ait S. Bernardus, «fit homo cum Deo unus spiritus, non tantum unitate volendi idem, sed expressiore quadam unitate virtutis aliud velle non valendi.» Haec ergo tertia similitudo de qua loquitur S. Joannes, consistit in gloria et felicitate coelesti, quae, ut docent communiter Theologi, consistit in visione Dei unius in essentia, et trini in personis, per lumen gloriae. Unde to similes explicans S. Joannes subdit: «Quoniam videbimus eum sicuti est.» Quocirca Oecumenius hanc Dei similitudinem ponit in adoptionis charitate et gloria, juxta illud Psalm. XV, 11: «Satiabor cum apparuerit gloria tua. Et Psalm. XLVII, 9: Sicut audivimus, sic vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri. Et Psalm. XXVI, 4: Unam petii, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluptatem Domini. Et Psal. XXXV, vers. 10: Domine, apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. Et Paulus, I Corinth. XIII, 12: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem.» Hinc Scholastici, I part., Quaest. XII, docent Beatos videre ipsam Dei essentiam in se, ejusque tres personas et attributa omnia: Beati enim per visionem Deum possident, eumque quasi intra se trahunt, indeque sugunt omne bonum. Unde S. Augustinus, lib. De Cognit. verae vitae, in fine: «Talis, ait, visio, et talis gloria regnum coelorum dicitur, quia soli coeli, id est justi hac visione fruuntur, quorum primum summum bonum est, in quo habent plenum gaudium de plenitudine omnium bonorum.» Rursum dum vident Deum, ejus speciem in mente sibi efformant, puta verbum mentis quod plane Deo est simile, Deumque eis refert et repraesentat. Unde S. Augustinus in Enchirid. cap. III: «Cum autem, ait, initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota et ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas.» Hinc rursum Beati similes Deo erunt, quia participabunt beatam ejus aeternitatem, eruntque feliciter aeterni, sicut ille feliciter aeternus est, uti explicat S. Gregorius, homil. 2 in Ezechiel., et Evaristus Papa, epistola 1, et noster Vasquez I part., Quaest. XII. Ex hac similitudine gloriae et visionis Dei quae erit in intellectu, sequetur altera in voluntate, nimirum perfectus amor Dei visi et possessi. Unde S. Fulgentius ad Ferrandum Diacon., Quaest. III: «Similes ei erimus, inquit, imitatione justitiae.» Nam hic Dei amor non tantum excludet omne peccatum etiam levissimum, sed et totum hominem rapiet in Deum, ut diligat eum ex toto corde, tota mente, tota anima et omni fortitudine ac viribus suis, ita ut nil diligat aut diligere velit vel possit, nisi Deum propter se, et caetera omnia propter Deum. Sicut enim Deus ita diligit seipsum, ut alio mentem et amorem flectere nequeat: sic et Beati Deum, utpote pulcherrimum, optimum, jucundissimum, et omnibus bonis cumulatissimum, ita diligunt, ut mentem alio avocare nequeant: inde fiunt non tantum impeccabiles, sed et immobiles a Deo, Deique contemplatione et amore. Unde S. Augustinus in Confess.: «Cum, ait, inhaesero tibi ex omni me, nusquam erit mihi dolor aut labor: viva erit vita mea tota plena Te; nunc autem quoniam plenus tui non sum, oneri mihi sum.» Porro hic amor idem semper durabit in omnem aeternitatem, ideoque Beatos jugiter accendet ad Dei laudes. Unde S. Augustinus, serm. 118 De Divers., cap. V: «Jam similes illi quando deficiemus, quo avertemur? Securi ergo sumus, fratres, non nos satiabit laus Dei: si deficies ab amore, deficies a laude: si autem amor sempiternus erit, quam satiabilis illa pulchritudo erit, noli timere ne non possis semper laudare, quem semper poteris amare.» Tertio, ex hac gloria et visione sequentur omnes dotes animae et corporis, similes dotibus animae et corporis Christi gloriosi: in anima enim erit summa pax, summa concordia, summa harmonia potentiarum, virium et actionum omnium. In corpore erit impassibilitas, claritas, subtilitas, agilitas, teste S. Paulo I Corinth. XV, 42. Unde Tertullianus, De Resurrect. cap. XX, ait: Similes ei erimus, scilicet quoad resurrectionem et immortalitatem corporis; erimus ergo similes ei, hoc est, erimus quasi Dii. Sicut enim sol in nube tralucens efficit parhelion, ut videatur esse novus, secundus et tertius sol: ita Deitas in Beatorum anima et corpore tralucens, efficiet tot quasi Deos, quot erunt Beati. Quanta felicitas, quanta gloria erit videre tot quasi angelos, imo tot quasi Deos quot erunt Sancti in coelo? S. Joanni consonat S. Paulus Coloss. III, 3: «Mortui, inquit, estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria;» et I Corinth. XV, 45: «Primus homo (Adam) de terra terrenus, secundus homo (Christus) de coelo coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni: et qualis coelestis, tales et coelestes. Igitur sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis. Et Philip. III, 21: Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae;» et II Corinth. III, 18: «Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu;» et Rom. VI, 5: «Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus;» et Rom. VIII, 29: «Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus,» etc. Quoniam videbimus eum, — scilicet Deum, qui praecessit, et Christum: Christum enim quasi dilectum suum toto corde et ore gerebat S. Joannes: videbimus ergo Dei essentiam sicuti est in se, uti docent Scholastici I part., Quaest. XII. Rursum videbimus Christum hominem et carne indutum, sicuti est, id est sicut circumamictus est glorioso corporis decore et specie. Ita Bellarminus, lib. I De Beatitud. Sanct., cap. III; Gregorius de Valentia, I II, disput. I De Beatitud., quaest. IV, puncto 2, et alii. Rursum, videbimus eum sicuti est; id est non per speculum et aenigma, sed facie ad faciem: in hac enim vita non videmus Deum sicuti est, sed sicut propter nostram dispensationem factus est, scilicet videmus carne vestitum, passum et crucifixum, ait S. Augustinus et Origenes, homil. 6 in Genes., et S. Gregorius, hom. 2 in Ezech.
3:3
3. ET OMNIS QUI HABET HANC SPEM IN EO, SANCTIFICAT SE, SICUT ET ILLE SANCTUS EST. — Dixit S. Joannes nos in futura vita similes fore Christo et Deo, quia videbimus eum sicuti est; nunc modum id assequendi suggerit, scilicet primo, spem locare in Deo; Dei enim est dare gratiam, quae nos ad rem tam arduam, qualis est similitudo Dei, perducat. «Fiducia sperantium misericordia Dei est,» ait S. Prosper in Psalm. CXXX. Secundo, studere sanctitati. Neque enim sufficit spem locare in Deo, nisi et ipse manum admoveas operi, Deoque collabores: nemo enim in coelo erit Christo similis, qui in terra ei moribus fuit dissimilis. Ut ergo ei similes simus in gloria, conniti debemus ut similes ei simus in sanctitate, virtute et gratia, puta in amore, labore, cruce et dolore, juxta illud: «Si tamen compatimur, ut et conglorificemur, Roman. cap. VIII, 17; et: Sine sanctimonia nemo videbit Deum, Hebr. XII, 14; scriptum est enim: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt, Matth. V, 8. Pulchre S. Augustinus, De Cognit. veræ vitæ, in fine: Ad hoc summum bonum, ait, justi quadam catena trahuntur, quæ de virtutibus hoc modo connectitur. In primis fides animam quasi quidam circulus complectitur, fides spe nutritur, spes dilectione tenetur, dilectio operatione expletur, operatio ad summum bonum intentione trahitur, intentio boni perseverantia clauditur, perseverantiæ Deus fons omnium bonorum dabitur.» Denique S. Gregorius Nazianzenus, Iambico XV: «Quid, ait, est sanctitas? Cum Deo consuescere. Et S. Bernardus, lib. V De Consider., cap. XIV: Sanctum, inquit, facit affectio sancta, et ipsa gemina, timor Domini et sanctus amor. His perfecte affecta anima, velut quibusdam duobus brachiis suis comprehendit, amplectitur, stringit, tenet et ait: Tenui eum, nec dimittam. Idem, serm. 25 inter parvos: Tria, ait, sunt quæ sanctum faciunt hominem, victus sobrius, actus justus, sensus pius. Victus sobrius erit, si continenter, si socialiter, si obedienter, id est caste, charitative, humiliter vixerimus. Per continentiam enim castitas, per socialitatem charitas, per obedientiam humilitas acquiritur. Et hæc est virtus quæ animam perfecte Deo subditam, sub umbra alarum ipsius secure facit vivere. Actus justus erit, si fuerit rectus, discretus, fructuosus. Rectus per bonam intentionem, discretus per mensuram possibilitatis, fructuosus per utilitatem proximorum. Sensus pius erit, si fides nostra Deum sentit summe potentem, summe sapientem, summe bonum: ut per ejus potentiam, nostram credamus adjuvari infirmitatem; per ejus sapientiam, nostram credamus corrigi ignorantiam; per ejus bonitatem, nostram credamus dilui iniquitatem. Tria sunt quæ mortem sanctorum faciunt pretiosam: quies a labore, gaudium de novitate, securitas de æternitate.» SICUT ET ILLE SANCTUS EST. — Alludit Joannes, imo citat illud Levit. cap. XXVI: «Eritis mihi sancti, quia sanctus sum ego Dominus.» Vide dicta ibidem, et Levit. cap. XXVII, XXVIII. Magnam a fidelibus sanctitatem requirit S. Joannes, nimirum quæ similis sit sanctitati Dei et Christi, ac proinde ut in dies studeant magis sanctificari, magnosque in sanctitate facere progressus, ut hac ratione quotidie similiores Christo, ejusque sanctitati efficiantur. Idem sanxit Christus, dicens: «Estote vos perfecti, sicut et Pater vester cœlestis perfectus est,» Matth. V, 48. Quisquis ergo satagis esse sanctus, ob oculos pone exemplar tuæ sanctitatis, ac meditare jugiter vitam et passionem Christi Domini, eamque imitare, ac factis et moribus exprime. Audi S. Ambrosium, lib. De Isaac, cap. VIII: «Exuat unusquisque animam suam involucris sordidioribus, et quasi aurum igne approbet detersam luto: sic enim purgatur anima velut aurum optimum; pulchritudo autem animæ sincera virtus et decor, verior cognitio supernorum, ut videat illud bonum, ex quo pendent omnia, ipsum autem ex nullo. S. Gregorius autem Nazianzenus ad hoc ipsum nos excitans, ait: Imaginis decus imagini reddamus, dignitatem nostram agnoscamus, exemplar nostrum honore prosequamur, mysterii vim intelligamus, et pro quo Christus morte functus est: simus ut Christus, quoniam Christus quoque sicut nos. Efficiamur Dii propter ipsum, quoniam ipse quoque propter nos homo. Idem Nazianzenus, orat. 6, de Deo loquens: Neque enim purus, ait, tanto in pretio quidquam habet, quam puritatem aut purgationem.» SANCTIFICAT SE, — ἁγνίζει ἑαυτόν, id est castificat seipsum, uti legit S. Augustinus, Didymus, Clemens, Œcumenius et alii; Tigurina, purificat seipsum; alii, lustrat, expiat seipsum. Putant nonnulli quod noster Interpres legerit ἁγιάζει, id est sanctificat: verum non est necesse eo confugere. Docte enim interpres ἁγνίζει, id est purificat, vertit sanctificat, quia «sanctitas, ut ait S. Dionysius, De Divin. Nom., cap. XII, est omni inquinatione libera, incontaminatissima et perfectissima puritas.» Unde castitas, et præsertim virginitas, vocatur sanctitas, juxta illud Apostoli, I Corinth. cap. VII, vers. 34: «Mulier innupta et virgo cogitat quæ Domini sunt, ut sit sancta et corpore et spiritu. Talibus enim a Christo datur certa spes visionis Dei, juxta illud: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.» Vera ergo hominum sanctitas consistit in emundatione peccatorum, et eradicatione vitiorum, juxta illud S. Pauli: «Qui emundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino, et ad omne opus bonum paratum,» II Timoth. II, 21. Porro, hæc emundatio vitiorum fit per insitionem et exercitium contrarium virtutum, puta superbiæ, per humiliationem et humilitatem; libidinis, per carnis mortificationem et castitatem; impatientiæ, per patientiam; intemperantiæ, per temperantiam; odii, per charitatem, etc. Quare sanctitas non est aliud quam humilitas, castitas, patientia, temperantia, charitas cæteræque virtutes, quibus anima sanctificatur, Deoque quasi dicatur et consecratur. Sanctum enim dicitur, quasi sanguine sancitum, id est dicatum et oblatum Deo. Unde aliqui sic exponunt: sanctificat se, id est offert, dicat, consecrat se Deo, uti faciunt sacerdotes et Religiosi. Simili enim modo, licet imperfectiori, fideles omnes in baptismo unguntur et consecrantur Deo, fiuntque regale sacerdotium, id est, reges et sacerdotes mystici, uti dixi I Petri II, 9. Sic Christus ait: «Pro eis ego sanctifico meipsum, id est, in sanctam victimam me offero, ut sint et ipsi sanctificati in veritate,» justificati scilicet, Deoque deputati et dicati, Joan. XVII, 19.
3:4
4. OMNIS QUI FACIT PECCATUM, ET (id est etiam) INIQUITATEM FACIT; ET (id est quia) PECCATUM EST INIQUITAS. — «Quia quicumque peccat, contrarius æquitati divinæ legis peccando existit,» ait Beda. Probat fideles se debere sanctificare, ut assimilentur Christo, qui est Sanctus sanctorum, a contrario, quia scilicet peccatum quod est contrarium, non est aliud quam iniquitas, græce ἀνομία, id est legis divinæ prævaricatio; ac proinde nos plane Deo dissimiles, difformes et exosos reddit; loquitur proprie de peccato perfecto, puta mortifero. Unde S. Augustinus, XXII Contra Faustum, XXVII, peccatum ita definit: «Est dictum, factum vel concupitum contra legem æternam. Et S. Ambrosius, lib. De Paradiso, cap. VIII: Quid aliud, inquit, est peccatum nisi divinæ legis transgressio, ac cœlestium inobedientia mandatorum?» Idem significat vox iniquitas, id est, recessus ab æquitate, quam lex præscribit. Simili modo peccatum dicitur injustitia, quia contrarium justitiæ, id est justo, æquo et recto. Hoc ergo est ἄνομον, id est illegitimum, exlex, irregulare, devians a lege et regula. Hinc patet apud S. Joannem peccatum idem esse quod iniquitatem, licet in vulgari usu loquendi plus et pejus quid significet iniquitas, quam peccatum, uti docet S. Gregorius, XI Moral., XXI vel XXIII. Esto S. Ambrosius, Apolog. David, cap. XIII, secus existimet, putetque plus sonare peccatum quam iniquitatem; quia «peccatum, inquit, est opus iniquitatis; iniquitas autem operatrix culpæ aut delicti.» Porro omne peccatum, etiam contra legem humanam duntaxat, puta civilem vel Ecclesiasticam commissum, est contra Deum, quia est contra legem Dei æternam: ab hac enim omnis lex positiva et humana, quasi rivulus a fonte derivatur et descendit; lex enim æterna, ait S. Thomas, I II, Quæst. XCI, art. 1, est summa ratio in mente divina existens, secundum quam dirigit omnes creaturarum actiones et motus in suos fines. Sicut enim in Deo est ratio rerum creandarum, quæ dicitur idea: ita etiam est ratio rerum gubernandarum, quæ dicitur lex æterna. Et sicut ratio rerum creandarum non est aliud quam conceptus divinæ mentis, quo concipit rem, et judicat quomodo illa sit facienda: ita hæc ratio quæ est lex æterna, non est aliud quam conceptus ille, quo concipit et judicat quomodo quælibet creatura debeat suas functiones obire, adjuncta simul voluntate eam obligandi, vel imprimendi inclinationem ad eam regulam sequendam.
3:5
5. ET SCITIS QUIA ILLE APPARUIT UT PECCATA NOSTRA TOLLERET. — Ille, scilicet summus rerum opifex, summe venerandus, colendus et amandus, puta Christus Dei Filius, quem toto corde et ore gero, cæterique omnes gerere debent, quasi suum Creatorem et redemptorem. Sic Moses Deum vocat illum qui est, Exod. III, 14. Et Pythagoras apud suos tantæ erat venerationis et auctoritatis, ut cum de quæstione quapiam contenderent ejus discipuli, dum citaretur sententia Pythagoræ, quasi magistri irrefragabilis, omnes dicerent αὐτὸς ἔφα, ipse, scilicet Pythagoras, dixit; ergo ei acquiescendum est, ac proinde cessent omnes disputationes et rationes. Pure Christus tollit peccata, quia, ut ait Beda: «Tollit dimittendo quæ facta sunt, et adjuvando ne fiant, et perducendo ad vitam ubi omnino fieri non possunt.» Pro tolleret græce est αἴρει, syriace נְסָא nasa, quorum utrumque tam portare, quam auferre significat: et utrumque huic loco convenit. Christus enim ita peccata nostra abstulit, ut ea in se luenda susceperit, itaque pœnam eis debitam portarit. Alludit, imo citat Isai. LIII, 4: «Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit, ubi hebraice est idem נָשָׂא nasa; et vers. 6: Posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum;» et vers. 11: «Justificabit ipse justus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ad Isaiam alludens S. Joannes Baptista videns Christum de eo dixit: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi,» Joan. I, 29. Huc quoque respicit hic illi homonymus noster S. Joannes. Antistropha S. Joannis est illa S. Petri sententia, epist. I, cap. II, vers. 24: «Peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum;» et illa S. Pauli: «Quem proposuit Deus propitiationem (propitiatorem) per fidem in sanguine ipsius, ad ostensionem justitiæ suæ propter remissionem præcedentium delictorum.» Moraliter, disce hic quam grave malum sit peccatum, utpote ad quod tollendum Christus e cœlo in terram et carnem descenderit, imo passus et crucifixus sit, ut nos idem facere doceret, ut scilicet pro abolendis peccatis et convertendis peccatoribus omnes labores, peregrinationes, dolores, pœnas et cruces libenter subeamus. «Non sane, ait Œcumenius, peccandi vobis locus ullus relinquitur; cum enim Christus ad peccatum destruendum advenerit, quippe qui peccati omnis prorsus fuerit immunis, vobis qui in ipso estis nati et fide in ipsum confirmati, peccare amplius non licet.» Oportet ergo quemlibet fidelem satagere ut aboleat in aliis, æque ac in seipso omne peccatum, ut destruat opus diaboli; eo studio (imo longe majori) quo venatores destruunt semina serpentum, ova accipitrum, catulos luporum. ET PECCATUM IN EO NON EST. — Et, id est quia, q. d. Ideo Christus potens et idoneus fuit tollere peccatum, quia carebat omni peccato, imo potestate peccandi. Erat enim ipse naturaliter impeccabilis ob unionem hypostaticam; per hanc enim divina Verbi persona Christi humanitati ita assistebat, ut illam per omnes actiones dirigeret, ne vel in minima offenderet: alioqui enim offensa et peccatum recidisset in ipsam personam Verbi (quod est impossibile), tum quia actiones sunt personæ sive suppositi, tum quia persona tenetur naturam quam sustentat, regere et gubernare, ne peccet. Denique «Christi voluntas cum tota deificata sit, Deo procul dubio non adversatur,» ait S. Gregorius Nazianzenus, orat. 36. Et S. Cyrillus, De Recta fide ad Theodosium, docet Verbum animam Christi sua sanctitate et immutabilitate plane imbuisse, sicut vellus imbuitur colore quo tingitur. «Sicut ergo, inquit, caro postquam Verbi omnia vivificantis caro effecta est, quod peccatum non novit, e vestigio statum firmum ac omnibus modis stabilem, peccatoque quod olim tyrannidem in nos exercebat, multis partibus potentiorem nacta est. Citat S. Joannes Isaiam cap. LIII, vers. 9: Eo quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. Nam, ut ait S. Paulus, Hebr. VII, 26: Talis decebat ut nobis esset Pontifex, sanctus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus, et excelsior cœlis factus. Quia, ut ait S. Augustinus hic, in quo non est peccatum, ipse venit auferre peccatum;» nam si esset et in illo peccatum, auferendum esset illi, non auferret.
3:6
6. OMNIS QUI IN EO MANET, NON PECCAT, — in sensu composito, quamdiu scilicet in Christo et Christi gratia manet, quamdiu ductum gratiæ sequitur, quia gravia et peccatum sunt contraria, quæ magis inter se pugnant, quam calor et frigus, albedo et nigredo; et quia Christi gratia roborat hominem ad vincendum omne peccatum. Porro in Christo manet, ait Œcumenius, «qui nulla intermissione facta virtutes exercet, et nunquam ab operatione ipsarum desistit.» ET OMNIS QUI PECCAT, NON VIDIT EUM, NEC COGNOVIT EUM. — «Non vidit, scilicet Christum, quoad humanitatem; non cognovit» eumdem, per fidem quoad deitatem, ait Glossa. Verum hoc subtilius est. Idem ergo est non vidit, quod nec cognovit; qui enim peccat, non cognoscit Christum, scilicet practice, quia practice non considerat immensum Christi amorem, redemptionem, beneficia ac præmia gloriæ æternæ justis promissa, et pœnas peccantibus ab eo præparatas in gehenna: si enim hæc attente consideraret, utique non peccaret; unde S. Basilius in Moral., Regula 80, in fine: «Quid proprium, ait, Christiani? Providere Dominum in conspectu suo semper.» Rursum qui peccat non novit Christum, notitia scilicet sapida et affectuosa, quæ conjuncta est cum amore et charitate. Non novit ergo, id est, non amat Christum, non illi esse gratus satagit, non illi placere contendit. Si enim Christum vere amaret, ingruente quavis tentatione cum Paulo diceret: «Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia? etc. Certus sum quia neque mors, neque vita, etc. Rom. VIII; et cum Sponsa, Cant. VIII: Aquæ multæ non potuerunt extinguere charitatem, nec flumina obruent illam.» Ita passim S. Joannes hac epist. accipit τὸ cognoscere practice, pro amare, æstimare, affici. Audi Bedam: «Omnis ergo, inquit, qui peccat, non vidit eum, nec cognovit eum; si enim gustasset et vidisset quam suavis est Dominus, nequaquam se peccando a videnda ejus gloria segregaret: et in quantum justi memoriam abundantiæ suavitatis ejus eructant, et justitiam ejus exaltant, in tantum se a peccatis abstinendo, justitiæ ejus incommutabili et incomparabili concordare satagunt. Optime vero hoc loco Didymus: Omnis, ait, qui peccat, factus extraneus Christi, non habet participium, nec scientiam ejus. Nam cum dicit: Non videt eum, significat quod participium non habet ejus; cui rei consequens est, ut neque scientiam internam ejus habere videatur.»
3:7
7. FILIOLI, NEMO VOS SEDUCAT, — q. d. Non vos seducat Simon, non Gnostici, qui docent sola fide hominem justificari, nec requiri ad justitiam bona opera; quare posse quemlibet esse justum, et simul indulgere suis cupiditatibus, et impure vivere: hæc enim non officere justitiæ, dummodo fidem retineat: quocirca Christianos libertate a Christo donatos, libere posse vivere et facere quidquid lubet. Contra hanc enim hæresim Epistolas suas scripserunt S. Petrus, Joannes et Jacobus: unde contra eam docent justificari nos non ex sola fide, sed et ex operibus. Hinc subdit S. Joannes: QUI FACIT (non qui credit) JUSTITIAM, JUSTUS EST. — Nota, non ait: Qui facit opera justa, sed, «qui facit justitiam;» peccatores enim et pœnitentes faciunt aliqua opera justa, et tamen non sunt justi (nisi dispositive et inchoative, quia scilicet disponunt se ad justitiam, ad eamque tendunt), quia non faciunt justitiam, scilicet plenam et integram, quia non faciunt omnia a lege Dei præscripta: legem enim Dei plene implere nemo potest, nisi per gratiam et charitatem, quam solus habet justus. Nam, ut ait S. Jacobus, cap. II, vers. 10: «Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus:» vide ibi dicta. Secundo, opponit hic S. Joannes natos ex Deo, uti dixit cap. II, vers. 29, natis ex diabolo, puta filios Dei filiis diaboli, sive justos injustis, in eo quod justus faciat opera Dei, puta opera justitiæ et sanctitatis: per justitiam enim hic generalem accipit, quæ est complexio omnium virtutum, sive omnis virtus, ut ait Nyssenus, lib. De Beatitud.; injustus vero faciat opera diaboli, puta opera injustitiæ et iniquitatis, sive peccata. Tertio, qui facit justitiam, justus est, tum quia opera justitiæ quæ facit, indicant eum esse justum: manant enim ex habitu justitiæ et charitatis, quo ille a Deo donatus est, cum ex eo renatus est; tum quia opera justitiæ ejus augmentum promerentur, faciuntque magis justum; tum quia justi est continuo exercere se in operibus justitiæ, si justitiam acceptam retinere et augere velit. Agitur enim hic non de infusione, sed de exercitatione justitiæ, ait Thomas Anglicus. Moraliter ergo docet S. Joannes, justum debere se assidue exercere et crescere in operibus justitiæ et virtutis, ejusque augendæ perpetuum debere habere studium et conatum instar sponsæ, de qua dicitur Cantic. IV: «Quæ est ista quæ progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol?» et Proverb. IV: «Justorum semita quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectum diem. Vere S. Augustinus in hanc epistolam, tract. 4: Tota vita Christiani boni, inquit, sanctum est desiderium. Ita faciebat S. Paulus, dum ait: Quæ quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quæ sunt priora extendens meipsum, ad destinatum persequor, ad bravium supernæ vocationis, Philipp. III, 14. Et de sanctis animalibus ait Ezech. I, 12: Unumquodque eorum coram facie sua ambulabat: ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur;» ubi vide S. Gregorium, homil. 3, et S. Bernardum, epist. 254 ad Guarinum, et S. Basilium, hom. 11 Hexaem., et S. Hieronymum ad Celantiam. SICUT ET ILLE JUSTUS EST, — quia semper et ubique facit justitiam, eamque plenam et perfectam, imo divinam, juxta illud: «Universæ viæ Domini misericordia et veritas, Psalm. XXIV, 10; et: Opera manuum ejus veritas et judicium, Psal. CX, 7; et: Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis.» Nota: Τὸ sicut non æqualitatem significat, sed similitudinem: nulla enim creatura æquare potest justitiam et sanctitatem Creatoris, sed ejus umbram duntaxat imitatur et assequitur, perinde ut speculum umbram seu imaginem hominis exhibet, non ipsum hominem, ait Beda. Audi S. Augustinum: «Castificat nos sicut et ipse castus est, sed ille castus æternitate, nos casti fide: justi sumus sicut et ipse justus est, sed ipse in ipsa incommutabili perpetuitate, nos justi credendo ei, quem non videmus, ut aliquando videamus. Et cum perfecta fuerit justitia nostra, cum facti æquales angelis fuerimus, nec tunc illi æquabimur: quanto ergo modo ab illo longe est, quando nec tunc par erit?»
3:8
8. QUI FACIT PECCATUM, EX DIABOLO EST. — Est antithesis versus præcedentis, q. d. Sicut qui facit justitiam, justus est, et ex Deo natus: ita ex adverso qui facit peccatum, injustus est, et natus ex diabolo, quia ejus actiones et suggestiones sequitur, ex iisque quasi ex malo semine concipit et gignit peccatum. Esse ex diabolo, est imitari diabolum, ait S. Augustinus: «Nam neminem fecit diabolus, neminem genuit; sed quicumque fuerit imitatus diabolum, quasi de illo natus fit filius diaboli imitando, non proprie nascendo.» Itaque qui facit peccatum, ex diabolo est, id est ex diaboli regno, familia et prosapia est, eumque sequitur et imitatur, ceu filius patrem: non autem quasi ex traduce diaboli genitus sit, ut somniarunt Manichæi. Simili phrasi ait Ezechiel, cap. XVI, vers. 3, Judæis impiis: «Mater vestra Chetæa, et pater vester Amorrhæus: et soror tua major Samaria, etc., soror autem tua minor Sodoma.» QUONIAM AB INITIO DIABOLUS PECCAT. — Ab initio, scilicet creationis suæ: nam licet non primo instanti (quia creatus est in gratia), paulo post illud tamen peccavit, superbiens et rebellans contra Deum. Secundo, ab initio peccati et peccatorum, quia ipse primo peccavit; unde Adæ cæterisque peccandi dedit initium et exemplum. Ita Cyrillus, catech. 2: «Princeps, ait, peccati diabolus est, et pater malorum. Et S. Augustinus hic: Ab initio, ait, diabolus peccat, non ab initio ex quo creatus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia cœperit esse peccatum. Addit tertio, Didymus: Ab initio diabolus peccat, quia primas, inquit, immittit suggestiones peccatorum,» q. d. Initium peccatorum omnium sibi vindicat plerumque diabolus, quia plerumque ea homini suggerit, ad eaque impellit. Denique τὸ ab initio peccat significat diabolum jugiter in suo peccato et rebellione perseverare, utpote damnatum et obstinatum in malo, juxta illud Psalm. LXXIII: «Superbia eorum qui te oderunt, ascendit semper.» Peccat ergo, id est, in affectu peccati primi superbiæ et aliorum semper persistit. Alludit S. Joannes ad illud sui Evangelii, cap. VIII, vers. 44: «In veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit; fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est lapsus, ait Isidorus, lib. I De Summo bono, cap. III. Addit Beda: Quoniam, inquit, ab initio diabolus peccat: quia, ait, ex quo ab initio cœpit diabolus peccare, nunquam desiit, nec præsentium scilicet pœnarum enormitate, nec futurarum metu coercitus. Unde ex illo jure esse dicitur, qui a peccando se revocare negligit. Cujusmodi autem fuerit primum diaboli peccatum, his verbis explicat Beda: Ille qui primus est conditus, mox ut altitudinem suæ claritatis aspexit, contra conditorem cum suis sequacibus superbus intumuit, perque eamdem superbiam ab initio peccans de Archangelo in diabolum est versus.» IN (ad) HOC APPARUIT FILIUS DEI, UT DISSOLVAT OPERA DIABOLI. — Confirmat id quod dixit, q. d. Adeo qui peccat est ex diabolo, non ex Deo, ut ad peccatum quasi hostem suum abolendum, Christum carnem assumere, in eaque apparere voluerit. Repetit more suo id quod dixit vers. 5: «Et scitis quia ille apparuit ut peccata nostra tolleret.» Nota τὸ ut dissolvat. Peccata enim sunt quasi funes quos plectit diabolus, instar aranei captantis muscas, ut iis implicet, intricet et irretiat peccatorem, ne iis se extricare possit: quos proinde Christus venit dissolvere, ut iis peccatorem extricet et eripiat. Hoc est quod ait Sapiens, Proverb. V, 22: «Iniquitates suæ capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur;» et Isaias, V, 18: «Væ qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum!» Vide ibi dicta. Hinc Christus dedit Petro et Apostolis potestatem solvendi, Matth. XVI, 19, et Joann. XX, 23. Ex hoc loco et similibus liquet Christum non fuisse incarnandum, si Adam non peccasset: negant id nonnulli Doctores Scholastici; sed constanter asserit Scriptura et Patres, qui nullam aliam Christi incarnationis causam assignant, quam nostram a peccato expiationem et redemptionem. Audi Symbolum Nicænum: «Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de cœlis. Hinc ex S. Gregorio canit Ecclesia in benedictione cerei Paschalis: O vere necessarium Adæ peccatum, quod Christi morte deletum est! O felix culpa, quæ talem et tantum meruit habere redemptorem!» S. Ambrosius, lib. De Sacrament. Incarnat., cap. LXI: «Quæ, inquit, erat causa incarnationis, nisi ut caro quæ peccaverat, per se redimeretur?» S. Augustinus, serm. 9 De Verb. Apost.: «Nulla, ait, causa fuit veniendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla erit causa medicinæ. S. Leo, serm. 3 De Pentecost.: Si homo non deviasset, inquit, Creator creatura non fieret, neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut æqualis Deo Patri Filius formam servi, et similitudinem carnis peccati assumeret.» Idem dicunt cæteri.
3:9
9. ET NON POTEST PECCARE, QUONIAM EX DEO NATUS EST. — Hinc Jovinianus olim, teste S. Hieronymo, lib. II Contra eum, et nuper Lutherus et Calvinus docuerunt fidelem non posse excidere a fide, gratia et justitia, esseque certum de sua perseverantia et salute. Sed hic est error damnatus a Scriptura et a S. Joanne, cap. II, vers. 1, ubi ait: «Filioli mei, hæc scribo vobis, ut non peccetis;» poterant ergo peccare: atqui illi erant fideles; ac repugnat experientiæ quotidianæ, qua videmus in dies multos fideles fieri hæreticos et peccare. Denique contrarium definitum est a Concilio Tridentino, sess. VI, can. 23. QUONIAM SEMEN IPSIUS IN EO MANET. — Quodnam est hoc semen? Primo, Œcumenius accipit Christum; Christus enim est semen Patris et semen benedictum Abrahæ, Galat. III, 29. Secundo, S. Augustinus, Clemens Alexandrinus, Beda, Glossa et Hugo accipiunt verbum Dei, de quo extat parabola seminis et seminantis, Lucæ VIII, 11; Jacobi I, 18; I Petri I, 23. Tertio et aptissime, Lyranus, Cajetanus, Hugo et Thomas Anglicus: Semen, inquiunt, est gratia Dei, idque primo, quia ex gratia et charitate quasi ex semine pullulant cæteræ virtutes, item bona opera et merita. Secundo, quia gratia est semen gloriæ, uti pulchre docet S. Thomas, I part., Quæst. LXII, art. 3. Tertio, quia, sicut semen mori debet ut pullulet et fructificet: ita gratia parit studium mortificationis et martyrii, ex quo omne bonum privatum et publicum profluxit et profluit, juxta illud Christi Joannis XII, 24: «Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert. Qui amat animam suam, perdet eam; et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam.» Alius ergo est sensus S. Joannis, nimirum qui natus est ex Deo, non potest peccare, scilicet graviter et mortaliter. Primo, in sensu non diviso, sed composito, quatenus scilicet ex Deo natus est, et quamdiu nativitatem hanc et semen gratiæ Dei, qua renatus est, conservat, ejusque ductum sequitur: ita Œcumenius, Thomas Anglicus, Cajetanus et S. Hieronymus, lib. II Contra Jovinianum. Sic dicunt Theologi eum qui habet gratiam efficacem, non posse non facere id ad quod eum gratia impellit, ac consequenter non posse peccare, nimirum in sensu composito, quia gratia efficax in suo conceptu includit effectum. Efficax enim dicitur, quæ prævisa est habitura effectum, quod scilicet libero arbitrio persuadebit consensum in bonum opus. Absolute tamen qui habet gratiam efficacem, potest ei resistere et peccare, uti liquet ex Concilio Tridentino, sess. VI, can. 4. Secundo, qui natus est ex Deo, non potest peccare in sensu formali, quantum scilicet est ex parte nativitatis divinæ, si videlicet vim nativitatis et gratiæ divinæ spectes; hæc enim si sinatur agere et operari, nec ei resistat liberum arbitrium, potens est et efficax, ut excludat omne peccatum, ne cum eo possit consistere. Ita S. Augustinus, De Gratia Christi, cap. XXI. Sic Adam in statu innocentiæ dicitur fuisse immortalis, quia quamdiu in eo perdurabat, non poterat mori; sed sicut illum deserere poterat, sic et mori. Sic dicemus: hæc medicina, v. g. theriaca, tam potens est, itaque pesti resistit, ut qui eam sumit non possit peste mori, uti Mithridates sumens quotidie mithridaticum a se inventum et denominatum, ita induruit contra venenum, ut in angustias extremas a Romanis redactus, sumensque venenum, ut eo se enecaret (ne vivus in Romanorum potestatem veniret), diu id facere nequiverit, natura ita mithridatico roborata, ut omnem veneni vim elideret. Sed sicut quis potest theriaca, quam habet, non uti, imo sumptam ejicere et evomere, itaque peste tangi et mori: ita pariter qui habet gratiam Dei, potest ea non uti, eamque abjicere et peccare. Porro S. Joannes hic distinguit habitus supernaturales divinæ gratiæ ab habitibus virtutum moralium naturalibus, quod illi omne peccatum excludant, hi vero non. Nam habitus, v. g. temperantiæ, non perditur per unum actum intemperantiæ, sicut nec per unum actum temperantiæ acquiritur. Rursum distinguit gratiam Christi a gratia Adami, quod hæc Adamo dabat posse, non velle, illa Christianis licet infirmioribus det posse et velle: vide S. Augustinum, De Corrept. et Gratia, cap. XII: «Provisum est, inquit, infirmitati voluntatis humanæ, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur, et ideo quamvis infirma non deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur, etc., ut ipso donante invictissime quod bonum est vellet, nec hoc deserere invictissime nollet. Hoc modo explicat S. Joannes, cap. V, vers. 18, dicens: Omnis qui natus est ex Deo, non peccat, sed generatio Dei conservat eum.» Tertio, non potest peccare, id est, ægre, difficulter potest peccare: quia in novum hominem renatus, totus gratia Dei est indutus et imbutus, ut tanti Dei beneficii immemor et ingratus esse vix queat. Huc accedit Œcumenius: «Non potest, ait, id est, non vult peccare. Alii per metathesin, non potest peccare,» id est, inquiunt, potest non peccare; quia hoc proprie est posse et potentia, cum ex adverso posse peccare et peccare sit infirmitas et impotentia, q. d.: Semen, id est, gratia Dei, dat nobis potentiam et robur qua possimus non peccare, et vincere omne peccatum, si velimus ei cooperari. Quarto, S. Augustinus, De Natura et Gratia, cap. XIV: Non potest peccare, scilicet de jure, non de facto, q. d. Jure non potest peccare, non decet, non congruit eum peccare; si peccet, facit contra omne debitum, jus et fas; quia ingratus est tantæ gratiæ, nativitati et filiationi a Deo acceptæ. Quinto, Gagneius: Non potest peccare, scilicet peccato infidelitatis affectatæ, vel impugnationis veritatis agnitæ, quod S. Joannes vocat peccatum ad mortem, cap. V, vers. 16. Sexto, alii hæc accipiunt de prædestinatis et absolute electis ad vitam æternam; hi enim licet possint aliquo tempore esse in peccato mortali, tamen in extremo vitæ articulo nequeunt esse in eo, cum eoque mori. Simili modo ait Christus, Matth. XXIV, non posse electos in errorem induci, et Joannes X, neminem posse electos de manu sua rapere. Hinc S. Fulgentius De Fide ad Petrum, cap. XXV: «Firmissime tene, inquit, nullum eorum qui prædestinati sunt, posse perire;» intellige hoc de impossibilitate non antecedenti, sed consequenti, quam logici consequentiæ vocant, quæ recte cum libertate arbitrii nostri consistit, quia illam includit et præsupponit. Prima expositio et secunda maxime genuinæ videntur. Anagogice S. Augustinus, lib. II De Peccat. mer., cap. VII: Justus, ait, non potest peccare, non in re, sed in spe; quia sperat, imo jus habet ad vitam æternam, in qua erit impeccabilis. Simili modo S. Augustinus, lib. I De Nuptiis et Concup., cap. XXIII et XXIX, et De Spiritu et Littera, cap. ult., ait præceptum: «Non concupisces, et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, et ex omnibus viribus,» perfecte in hac vita non posse adimpleri, sed illo nos moneri ut eo contendamus, ubi illud perfecte adimplebimus, quod erit in cœlo. Intellige hæc in sensu anagogico. Nam eo jubetur cum dicitur: Non concupisces, ut nullum concupiscentiæ motum sentiamus, quod in hac vita facere non possumus, sed faciemus in cœlo; in sensu enim litterali præcepto, Non concupisces, tantum præcipitur ut, esto concupiscentias sentiamus, iis tamen non consentiamus, quod possumus præstare in hac vita. Idem dicendum est de illo: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, et ex omnibus viribus, uti dixi Roman. VII, 7. Moraliter S. Joannes docet hic fideles modum facilem et certum fugiendi quodlibet peccatum, ac faciendi ut moraliter fix, quasi impeccabiles, nimirum si intendant jugiter semini Dei, hoc est, sanctis inspirationibus et dictaminibus fidei, ac prudentiæ Christianæ, quas Deus per fidem et prudentiam menti suggerit et inspirat; dum enim illis intendimus, mentemque affigimus, excludimus omne semen diaboli, id est, omnes suggestiones concupiscentiæ et peccati, itaque peccare non possumus. Qui enim peccat, necesse est ut attendat et intendat alicui concupiscentiæ a Deo vetitæ; si ei non attendat, peccare nequit, quia appetitus et voluntas nil potest appetere et velle, nisi quod phantasia et mens ei proponit et suggerit quasi bonum appetibile et concupiscibile. Hinc Beati peccare nequeunt, quia Deum vident tanquam summum et immensum bonum; unde ab eo oculos avertere nequeunt, sed in eo quasi omnis boni abysso merguntur et absorbentur. Quocirca utilissimum est mentem semper occupare bonis cogitationibus, uti faciebat S. Xaverius, v. g. ruminare aliquam piam sententiam S. Scripturarum vel SS. Patrum, aut actum, vel virtutem aliquam cujuspiam Sancti; hac enim cogitatione occupata mens excludit et elidit omnem aliam cogitationem illecebrosam, quæ appetitum movere posset ad peccatum: hoc de intellectu. Idem est de voluntate. Qui enim intendit semini Dei, hoc est, piis affectionibus, desideriis, impulsibus, terroribus, promissis, etc., quas Deus inspirat et indit voluntati, nequit intendere concupiscentiæ, ac consequenter nequit peccare. Dicit ergo cum S. Josepho sollicitato ab adultera: «Ecce Dominus meus omnia mihi tradidit præter te; quomodo ergo possum hoc malum facere, et peccare in Deum meum?» Gen. XXXIX, 9. Vide ibi dicta. Audi S. Leonem, serm. 8 De Epiphan.: «Qui, inquit, experiri cupit an in ipso Deus habitet, de quo dicitur: Mirabilis Deus in Sanctis suis, sincero examine cordis sui interiora discutiat, et sagaciter quærat qua humilitate resistat superbiæ, qua benevolentia obluctetur invidiæ, quam non capiatur adulantium linguis, quamque bonis delectetur alienis. An pro malo non cupiat malum reddere, malitque inultas oblivisci injurias, quam imaginem et similitudinem sui conditoris amittere, qui omnes ad cognitionem sui generalibus incitans donis, pluit super justos et injustos, et solem suum oriri facit super bonos et malos. Ac ne in multis laboret sollicitæ discretionis inspectio, ipsam matrem virtutum omnium charitatem in secretis suæ mentis inquirat, et si in ea dilectionem Dei et proximi toto corde intentam reperit, ita ut etiam inimicis suis eadem velit tribui, quæ sibi optat impendi, quisquis hujusmodi est, Deum et rectorem et habitatorem sui esse non dubitet.»
3:10
10. IN HOC MANIFESTI SUNT FILII DEI, ET FILII DIABOLI (q. d. Hisce duobus indiciis manifeste secernas filios Dei a filiis diaboli, puta justos ab injustis; nimirum primo, quod) OMNIS QUI NON EST JUSTUS (Græcus et Syrus, omnis qui non facit justitiam, opera justa et sancta), NON EST EX DEO; (secundo), QUI NON DILIGIT FRATREM SUUM, — puta proximum, præsertim Christianum: repete: hic pariter, «non est ex Deo,» id est, non est filius Dei, sed diaboli. Unde a contrario colligendum relinquit, filium Dei esse primo, qui facit justitiam; secundo, qui diligit fratrem. Hæ sunt ergo duæ tesseræ, et quasi duo symbola filiorum et militum Dei, scilicet justitia et charitas; diaboli vero, injustitia et odium. Nota: Qui diligit fratrem, facit justitiam. Justitia enim generalis hic accipitur, quæ dilectionem omnemque virtutem complectitur, uti genus complectitur suas species; hic tamen ea secernit S. Joannes, ut ostendat inter omnes justitiæ species nullam magis ostendere, imo efficere nos filios Dei, quam charitatem et dilectionem proximi; nec ex adverso ullam injustitiæ speciem magis nos ostendere et efficere filios diaboli, quam odium et invidiam. Hinc S. Joannes, dilectus Jesu, non nisi dilectionem spirat. Proprie ergo charitas secernit inter filios Dei et diaboli. Audi S. Augustinum hic, tract. 5: «Dilectio sola discernit inter filios Dei et filios diaboli. Signent se omnes signo crucis Christi; respondeant omnes: Amen; cantent omnes: Alleluia; baptizentur omnes; intrent omnes Ecclesias, faciant parietes basilicarum: non discernuntur filii Dei a filiis diaboli, nisi in charitate. Qui habent charitatem, nati sunt ex Deo; qui non, non sunt nati ex Deo. Quidquid vis, habe; hoc solum non habeas, nihil tibi prodest. Alia si non habeas, hoc habe, implesti legem.» Charitate autem diligitur Deus propter se, et proximus propter Deum; unde «plenitudo legis est dilectio, Rom. XIII, 10. Idem Augustinus, De Natura et Gratia, cap. XLII: Charitas, ait, est verissima, plenissima, perfectissimaque justitia.» Tertullianus autem, lib. De Patient., eamdem vocat «summum fidei Sacramentum, Christiani nominis thesaurum, quam Apostolus totis viribus Spiritus Sancti commendat. Clemens vero Alexandrinus, in Paræn. ad Gent., præcipuum» nominat «hominis Christiani munus;» Cyprianus De Bono Patient., «fundamentum pacis, tenacitatem ac firmitatem unitatis, quæ et opera et martyria præcedit;» Basilius, orat. 3, «radicem mandatorum;» S. Gregorius Nazianzenus, epist. 20, «doctrinæ nostræ caput;» Hieronymus, epist. ad Theophylactum, «cunctarum virtutum matrem;» Ephrem, Doct. de humil., «omnium virtutum columnam;» Augustinus, serm. 53 De Temp., «omnium virtutum arcem;» Prosperus, lib. III De Vita contempl., cap. XIII, «affectionum omnium potentissimam, in omnibus semper invictam, actionum bonarum summam, salutem morum, finem cœlestium præceptorum, mortem criminum, vitam virtutum;» Cyrillus in cap. XIII S. Joannis, «omni virtute constantem;» Gregorius, lib. VI, epist. 60, «matrem et custodem omnium bonorum;» Bernardus, epist. 2, «hominum matrem et angelorum, non solum quæ in terris, sed etiam quæ in cœlo sunt pacificantem.» Denique S. Basilius, De Inst. Monach.: «Ubi deliquium, ait, patitur charitas, eo prorsus ejus loco odium succedit. Quod si, ut Joannes ait, Deus charitas est, sine dubio necesse est diabolum odium esse. Ut igitur qui charitatem habet, is Deum habet: sic qui odium habet, diabolum in se nutrit.» Hæc ante me congessit noster Benedictus Justinus.
3:11
11. Quoniam hæc est annuntiatio, — hoc est, res annuntiata, et semper annuntianda ac prædicanda, q. d. Hoc est nuntium e cœlo a Christo allatum, quod nos Apostoli, nuntii Christi, vobis jugiter annuntiamus. Syrus, hoc est præceptum; præceptum enim subditis promulgandum et annuntiandum est. Græcum ἀγγελία alludit ad Evangelium, q. d. Summa Evangelii est diligere invicem. Rursum Evangelium, id est lætum nuntium, quod Christus nobis attulit e cœlo, fuit ut diligamus invicem, sicut Christus dilexit nos. Potuisset Deus a nobis, utpote peccatoribus, exigere multa opera pœnosa et ardua jejuniorum, ciliciorum, laborum, tormentorum, martyriorum, sed noluit: contentus est si amemus invicem. Hoc est Evangelium. Quid enim lætius, quid jucundius, quid facilius quam amare, et amare alterutrum, id est invicem, reciproce? Sicut enim Deus præcepit nobis ut diligamus fratres, sic vicissim præcepit fratribus ut reciprocum amorem nobis rependant. Hunc enim elicit et exigit noster amor; philtrum enim efficacissimum, lynx, magnes et illex amoris est amor, juxta illud Martialis: «Ut præstem Pyladem, aliquis mihi præstet Oresten; Hoc non fit verbis: Marce, ut ameris, ama.» Rursum hæc est ἀγγελία, puta angelorum annuntiatio, doctrina et vita; angeli enim se invicem ardentissime diligunt. Hac jubet nos imitari Christus, ut angelorum mores et felicitatem æmulemur, et per mutuum amorem inchoemus. Alludit, imo citat illud Christi: «Hoc est præceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos,» Joann. XV, 12, ubi notat S. Augustinus, tract. 83 in Joannem, τὸ sicut dilexi vos distinguere charitatem a dilectione humana et carnali, q. d. Diligite invicem, non sicut se diligunt homines, quoniam homines sunt, sed sicut se diligunt, quoniam dii sunt, et filii Altissimi. «Ut quid enim, inquit, diligit nos Christus, nisi ut regnare possimus cum Christo? Pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus.»
3:12
12. UT DILIGATIS (græce ἀγαπῶμεν, id est diligamus) ALTERUTRUM; NON SICUT CAIN, — subaudi faciamus, vel diligamus. Cain enim seipsum tantum dilexit, fratrem vero suum Abelem odit, et occidit ex invidia; quod scilicet videret sacrificia fratris, utpote meliora, esse Deo grata, ideoque ab eo cœlesti igne inflammari; sua vero, utpote pejora, esse Deo ingrata, ab eoque respui. Hoc est quod Caino ait Deus juxta Septuaginta: «Nonne, si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti?» Nam Cain «hoc ipso male dividebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem seipsum, ait S. Augustinus, XV De Civit., VII: Quod omnes, inquit, faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes voluntatem, id est, non recto, sed perverso corde viventes, offerunt Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis pravis cupiditatibus, sed explendis.» Quocirca notat Eusebius, lib. XI De Præpar. Evangel., cap. IV, apposite et quasi omine divino vocatum esse Cain; licet enim mater Eva eum vocarit Cain, id est, possessionem et peculium suum, dicens: «Possedi hominem per Deum,» Gen. IV, 1, a radice קנה kana per ה, id est possedit, tamen æque commode Cain derivetur a קנא kana per א, id est æmulatus est, invidit; et sic Cain idem est quod æmulus, vel invidus, qualis ipse fuit. Vide Prosperum, lib. I De Promis. et Prædest., cap. VI De dilectione proximi; vide S. Gregorium, X Moral., VI; Chrysostomum, hom. 18 in Matth., ubi novem dilectionis gradus assignat. Et S. Augustinus, lib. I De Doctr. Christ., XXII: «Hæc, inquit, regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges proximum tuum sicut teipsum, Deum vero ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, ut omnes cogitationes tuas, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quæ confers. Cum autem ait, toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitæ nostræ partem reliquit quæ vacare debeat, et quasi locum dare, quasi alia re velit frui. Sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur, quo totius dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte proximum diligit, hoc cum eo debet agere ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat Deum. Sic enim eum diligens tanquam seipsum, totam dilectionem sui et illius refert in illam dilectionem Dei, quæ nullum a se rivulum duci extra patitur, cujus derivatione minuatur.» QUI EX MALIGNO ERAT. — Puta ex diabolo, q. d. Cain erat filius non Dei, sed diaboli, non generatione, sed imitatione et suggestione. Diabolus enim ex odio Dei, cum ipsi nocere non possit, cupit nocere ejus imagini, puta homini, ipsumque perdere; sicut pardalis cum hominem lædere nequit, hominis imaginem discerpit, ait S. Basilius, hom. De Invidia. Malignitas ergo Cain æque ac diaboli consistit in odio et invidia, quæ sunt vitia tyrannorum, raptorum et homicidarum, «qui piscium vitam degunt; nam ii in quemcumque alium inciderint, devorant, robustior infirmiorem propellens,» ait Athenagoras, orat. Pro Christianis. Unde piscis apud Ægyptios erat hieroglyphicum odii, ait Clemens Alexandrinus, lib. V Stromat. ET PROPTER QUID OCCIDIT EUM? QUONIAM OPERA EJUS MALIGNA (πονηρά, id est mala et prava) ERANT. — Quia scilicet Deum parvi, imo minoris seipso æstimans, pejores victimas ipsi offerebat, meliores et pinguiores sibi reservans, atque invidebat Abeli, quod meliora offerens Deo, ipsi gratior existeret, et ab eo cœlesti victimarum incendio honoraretur: peccatum ergo Cain fuit invidia, quod scilicet Abeli fratri invideret Dei benevolentiam et gratiam, qua ejus victimas cœlitus inflammando acceptabat, non Caini. Ex invidia natum est odium, ex odio homicidium, imo parricidium. Hæ sunt proles et fruges invidiæ. Audi S. Cyprianum, tract. De Zelo et Livore: «Ambitionem zelus excitat dum cernit quis alium in honoribus auctiorem: zelo excæcante sensus nostros atque in ditionem suam mentis arcana redigente, Dei timor spernitur, magisterium Christi negligitur, judicii dies non providetur; inflatur superbia, exacerbatur sævitia, perfidia prævaricatur, impatientia concutit; furit discordia, ira fervescit; nec se jam potest cohibere, vel regere, qui factus est potestatis alienæ. Hinc Dominicæ pacis vinculum rumpitur, hinc charitas fraterna violatur, hinc adulteratur veritas, unitas scinditur, ad hæreses atque ad schismata prosilitur, dum obtrectatur sacerdotibus, dum Episcopis invidetur, dum quis aut queritur non se potius ordinatum, aut dedignatur alterum ferre præpositum. Hinc recalcitrat, hinc rebellat de zelo superbus, de æmulatione perversus, animositate et livore non hominis, sed honoris inimicus. Qualis vero est animæ tinea, quæ cogitationum tabes, pectoris quanta rubigo, zelare in altero vel virtutem ejus, vel felicitatem, id est, odisse in eo vel merita propria, vel beneficia divina; in malum proprium bona aliena convertere, illustrium prosperitate torqueri, aliorum gloriam facere suam pœnam, velut quosdam pectori suo admovere carnifices, cogitationibus et sensibus suis adhibere tortores, qui se intestinis cruciatibus lacerent, qui cordis secreta malevolentiæ ungulis pulsent: non cibus talibus lætus, non potus potest esse jucundus: suspiratur semper, et ingemiscitur, et doletur; dumque ab invidis nunquam livor exponitur, diebus ac noctibus pectus obsessum sine intermissione laniatur.» FRATRIS AUTEM EJUS JUSTA, — puta innocentia, pia et sancta; quia Deum pluris se æstimans, meliores victimas ipsi offerebat, ideoque ex invidia a fratre Cain occisus est. Tria maxime præconia justitiæ in Abel fuere, scilicet virginitas, sacerdotium et martyrium, ait S. Augustinus, vel quisquis est auctor lib. Divers. Quæst. ad Onosium; unde et S. Cyprianus, lib. De Bono Patient. ante medium, ait Abelem initiasse martyrium, eumque Martyribus ad imitandum in exemplum statuit. Sic et Rupertus in Isaiæ, cap. LIX, Abelem vocat Protomartyrem. Hinc et Abel fuit typus Christi, qui fuit Martyrum caput et princeps, uti docet Irenæus, lib. IV, cap. XLII; S. Augustinus, lib. XII Contra Faustum, cap. ix et x; Prosper loco citato, et alii. Vide dicta de Cain et Abel, Gen. IV; et epist. Judæ, vers. 11. Hac de causa S. Augustinus civitatem Dei inchoat ab Abel, civitatem diaboli a Cain, lib. XV De Civit., cap. viii.
3:13
13. NOLITE MIRARI, FRATRES, SI ODIT VOS MUNDUS. — Hanc sententiam quasi consequens deducit S. Joannes ex antecedenti antithesi filiorum Dei et filiorum diaboli, v. g. Caini et Abelis, q. d. Sicut Cain odit Abelem, quia Caini maligna, Abelis vero justa erant opera: ita pariter mundus, id est, Gentiles et mundani homines oderunt Christianos verosque fideles, quia ipsorum prava, fidelium vero sancta sunt opera. Alludit ad illud Christi in suo Evangelio, cap. XV, vers. 18: «Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit.» Quid mirum si filii diaboli oderint filios Dei, cum pater eorum diabolus extreme oderit Deum Deique filios? Sicut non mirum est filios serpentum odisse filios hominum: contrarium enim odit sibi contrarium, uti nigredo odit, id est aversatur, albedinem, frigus calorem, amaritudo dulcedinem, malitia bonitatem, vitium virtutem, etc. Porro causæ cur mundus oderit et fideles et sanctos, sunt quinque. Prima est, dissimilitudo morum; mundani enim mundanos habent mores, sancti vero cœlestes. Illi tument ambitione, avaritia, gula, libidine; hi se deprimunt humilitate, paupertate, sobrietate, castitate. Nam sicut similitudo est causa amoris, sic dissimilitudo est causa odii, ait Aristoteles; hinc illud Horatii, lib. I, epist. 19: «Oderunt hilarem tristes, tristemque jocosi, Sedatum celeres, agilem gnavumque remissi.» Hanc causam dant impii, Sapient. II, 15: «Gravis, inquiunt, est nobis etiam ad videndum, quoniam dissimilis est aliis vita illius, et immutatæ sunt viæ ejus. Et S. Leo, serm. 9 De Quadrages.: In bono ergo, inquit, proposito constitutis inimicitiæ dissimilium diabolo instigante non desunt, et facile in odia prorumpunt, quorum improbi mores detestabiliores sunt comparatione rectorum. Iniquitas cum justitia non habet pacem, temperantiam odit ebrietas, falsitati nulla est cum veritate concordia. Non amat superbia mansuetudinem, petulantia verecundiam, avaritia largitatem, et tam pertinaces habet diversitas ista conflictus, ut etiamsi exterius conquiescat; ipsa tamen piorum cordium penetralia inquietare non desinat; ut verum sit, quod qui voluerint in Christo pie vivere, persecutionem patientur; ut verum sit, quod omnis hæc vita tentatio est.» Mox vero aliam hujusce rei causam affert ab invidia malevolentiaque dæmonum desumptam. «Per istum, inquit, agonem, dilectissimi, ad præmia æterna tendentibus, in eo maxime diaboli insidiatur astutia, ut quorum pervertere non potest probitatem, subruat fidem.» Simili de causa inter bestias dissimiles intercedit antipathia et odium, v. g. inter hyænam et pantheram, de quo Plinius, lib. XXVIII, cap. viii: «Hyænæ, inquit, pantheris terrori esse traduntur, ut ne conentur quidem resistere, et aliquid de corio earum habentem non appeti; mirumque dictu, si pelles utriusque contrariæ suspendantur, decidere pilos pantheræ.» Simile odium est inter lupum et ovem, inter canem et leporem, inter murem et felem, inter elephantem et rhinocerotem. Secunda odii causa est invidia; quia enim mundani suis concupiscentiis irretiti non possunt assurgere ad puritatem, virtutes et sanctitatem Sanctorum, dolent, eamque illis invident; præsertim quia vident illos magnis certisque passibus tendere ad beatitudinem et gloriam cœlestem, se vero suis sceleribus tendere ad damnationem et gehennam. Sicut ergo damnati et dæmones oderunt Sanctos, sic et mundani. Tertia est, quod mundani videant Sanctos se separasse ab eorum consortio, illudque assidue fugere; unde eos quasi sui cœtus apostatas oderunt. Hanc causam assignat Christus, Joann. XV, 18: «Si de mundo, inquit, fuissetis, mundus quod suum erat diligeret; quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Et impii, Sapient. cap. II, vers. 16: Tanquam nugaces æstimati sumus ab illo, et abstinet a viis nostris tanquam ab immunditiis.» Quarta, quia Sancti carpunt et redarguunt pravos mores mundi, imo sola Sanctorum vita est tacita mundanorum reprehensio. Hanc causam dant impii, Sapient. II, 12: «Circumveniamus, aiunt, justum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius est nobis, et improperat nobis peccata legis, et diffamat in nos peccata disciplinæ nostræ. Et Christus, Joann. XVI, 8: Cum venerit ille (Paraclitus), arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio.» Quinta, quia mundani pleni sunt amore sui, cui contrarii sunt Sancti, utpote pleni amore Dei; hinc laudem dignitatem et gloriam acquirunt, quam eis mundani invident. Tritum est illud vulgi: «Dum canis os rodit, socium quem diligit, odit.» Unde fremit et ringit, quia metuit ne socius canis, os vel partem ossis sibi eripiat. Et hæc est causa cur etiamnum mundus et mundani oderint viros religiosos, quia scilicet eos ob sapientiam et virtutem sibi vident præferri in concionibus, pulpitis, cathedris, etc., easque sibi eripi; quod sane nascitur ex amore sui et mundi, non Dei: vide Philonem, lib. Quod deterius potiori insidiatur. Succinit S. Joanni S. Jacobus, cap. IV, vers. 4: «Adulteri, inquit, nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Dei?» vide ibi dicta; et S. Paulus dicens: «Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem,» Galat. I, 10. Nota: Pro nolite mirari S. Fulgentius, lib. III ad Trasimundum, et Tertullianus in Scorpiaco, cap. XII, legunt, nolite expavescere. Nonnulli enim Christiani verecundiores et timidiores mirabantur, quasi quid novum et insolens, se ob susceptam Christi fidem, sanctamque vitam a suis amicis Gentilibus despici, et odio haberi, imo vexari, et bonis spoliari, cum potius ob sanctitatem coli et amari juvarique debuissent, ideoque hæc odia expavescebant. Roborat ergo eos S. Joannes, docetque id non esse mirandum nec expavescendum, sed potius in eo lætandum et gloriandum; quia quos odit mundus, hos amat Deus. «Magis mirabile esset, si pravi homines diligerent eos qui secundum Christum pie vivunt,» ait Didymus. Quare ob hæc odia ne vel hilum remittendum est de sanctitate vel amore, sed potius in iis obfirmandus, intendendus et majoribus incrementis perficiendus est animus; sicut calor objecto frigore per antiperistasin sese intendit, corroborat et adauget; adeo ut etiam mundanos nos odientes charitate superare, et ex inimicis amicos facere satagamus. Hoc est quod ait S. Petrus, epistol. 1, cap. IV, vers. 12: «Charissimi, nolite peregrinari in fervore, qui ad tentationem vobis fit, quasi novi aliquid vobis contingat; sed communicantes Christi passionibus gaudete, ut et in revelatione gloriæ ejus gaudeatis exultantes. Vere Seneca, lib. De Providentia, cap. 1 et seq.: Deus, ait, virum bonum in deliciis non habet, experitur, indurat, sibi illum præparat, etc. Omnia adversa (vir bonus) exercitationes putat, etc.: marcet sine adversario virtus; tunc apparet quanta sit, quantum valeat polleatque, cum quid possit, patientia ostendit;» et S. Basilius, Admonit. ad filium spirit.: «Fili, ait, patientiam arripe, quia maxima est virtus animæ, ut velociter ad sublimitatem perfectionis possis ascendere.» Causam dat S. Augustinus, serm. 11 et 149 De Tempor., ut scilicet ex mundi odio Deus nos trahat ad amorem sui et cœli. «O infelicitas, inquit, generis humani! amarus est mundus et diligitur, puta si dulcis esset, qualiter diligeretur? flores ejus quomodo colligeres, qui a spinis non removes manum?»
3:14
14. NOS SCIMUS, — non fide divina credendo nos esse justos et prædestinatos, ut volunt hæretici, sed certitudine morali et conjecturali, concepta ex testimonio bonæ conscientiæ, innocentis vitæ et consolationis Spiritus Sancti. Dicit hoc S. Joannes ad consolationem fidelium, ne timeant mundi odia, q. d. In hisce mundi odiis et persecutionibus soletur vos, o fideles, vobisque animos addat et exacuat, quod per fidem et Christianismum translati estis de morte peccati ad vitam cœlestem et divinam, scilicet in hac vita per gratiam, in futura per gloriam, quæ omnibus odiis superior est; hujus autem vitæ certum est judicium, imo effectus, «quoniam (quod) diligimus fratres,» id est proximos. Dilectio enim hæc signum est, et effectus indubitatus gratiæ sanctificantis, et Spiritus Sancti, a quo quasi fonte increato manat omnis amor et dilectio. Vere S. Basilius in Regulis brev., Regul. 41, et in fusius disputat., Regul. 296: «Quomodo, inquit, certo persuasus esse aliquis potest Deum sibi peccata remisisse? Nempe si affectionem animi in se animadverterit similem illius qui dixit: Iniquitatem odio habui, et abominatus sum,» etc. Ubi tria dat signa inhabitantis gratiæ et justitiæ: Primum, odium peccati; secundum, mortificationem carnis et omnium malarum cupiditatum; tertium, zelum salutis proximi ex amore Dei provenientem, qualem habuit Paulus, dicens: «Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror?» II Corinth. cap. XI; et S. Gregorius, lib. I Dialog., cap. 1: «Mens, inquit, quæ divino Spiritu impletur, habet evidentissima signa sua, virtutes scilicet et humilitatem; quæ si utraque perfecte in una mente conveniunt, liquet quod de præsentia Sancti Spiritus testimonium ferunt.» S. Leo, serm. 8 De Epiphan., hæc tria gratiæ et sanctitatis assignat indicia: Primum, humilitatem; secundum, injuriarum condonationem; tertium, ea tribuere quæ sibi cupit impendi: «Quisquis, ait, hujusmodi est, Deum rectorem et habitatorem sui esse non dubitet,» videlicet ita ut non pendeat animus, sed probabiliter id credat. Qui non diligit (cum scilicet debet diligere, aut qui non diligit, id est qui odit, ut sit litote aut miosis), MANET IN MORTE, — puta manet in macula peccati habitualis, remanente post actum peccati transeuntem, indeque manet in reatu et obligatione ad mortem æternam, ex quo exire per se nequit, sed tantum per gratiam Christi, ait Thomas Anglicus. Quomodo anima, immortalis cum sit, peccato tamen mori possit, eleganter explicuit S. Augustinus, lib. III De Civit. Dei, cap. 1: «Mors animæ fit, cum eam deserit Deus; sicut corporis cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis mors est, cum anima a Deo deserta deserit corpus; ita enim neque ex Deo vivit ipsa, neque corpus ex ipsa. Consentanee Cyrillus Alexandrinus, orat. De exitu animæ: Mors proprie est, non quæ animam dirimit a corpore, sed quæ animam a Deo separat: Deus vita est, a quo qui disjungitur, perit.» Quin potius hæc animæ mors absolute in arcano sermone appellatur mors; nam mors illa corporis quam tantopere horremus, umbra dumtaxat est et imago hujus veræ mortis, cum illa ne conferenda quidem. Unde S. Gregorius, lib. IV Moral., cap. xvii: «In Scriptura, ait, mors carnis dicitur umbra mortis; quia sicut vera mors est, qua anima separatur a Deo, ita umbra mortis est, qua caro separatur ab anima.» Denique peccatum generat formidabilem illam æternæ damnationis mortem, de qua S. Augustinus, lib. VI [recte XII] De Civitate Dei, cap. ultim.: «Si anima in pœnis vivit æternis, mors illa potius æterna dicenda est quam vita; nulla quippe major et pejor est mors, quam ubi non moritur mors. Quocirca S. Basilius, homil. 5 in Julittam Martyrem: Peccatum, ait, animæ est ægritudo, peccatum mors est animæ, alioqui immortalis. Peccatum luctu est et implacabilibus lamentis dignum. Ob peccatum profluant effusissimæ lacrymæ, nec desinat ab imo pectoris recessu jugiter prosilire suspiriosus gemitus. Ob hanc utique causam S. Hieronymus peccatorem vocat diaboli cadaver: Cadaver, inquit, diaboli putridum, ob magnitudinem peccatorum dubitare non poterit, qui legerit peccatum esse fœtidissimum, ipso peccatore dicente: Putruerunt et corruptæ sunt cicatrices meæ a facie insipientiæ meæ:» ita ipse lib. VI in Isaiæ cap. xiv.
3:15
15. OMNIS QUI ODIT FRATREM SUUM, HOMICIDA EST. — Probat id quod dixit: «Qui non diligit, manet in morte,» hoc syllogismo: Omnis homicida manet in morte; atqui omnis qui non diligit, sed odit fratrem suum, est homicida: ergo omnis qui non diligit fratrem suum, manet in morte. Porro S. Joannes pro eodem habet non diligere fratrem et odisse fratrem, tum per miosin, quia minus dicitur, sed plus intelligitur, puta per negationem intelligitur affirmatio contrarii; tum quia non diligere fratrem cum debeas eum diligere, censetur interpretativum odium, et sæpe id oritur ex expresso et formali odio. Porro, qui odit fratrem suum homicida est, non actu et opere, sed affectu et voluntate; quia, ut ait S. Hieronymus, epist. 36 ad Castorinum: «Cum homicidium ex odio sæpe nascatur, quicumque odit, etiamsi necdum gladio percusserit, animo tamen homicida est.» Sic Christus ait, eum qui concupiscit uxorem proximi esse adulterum, quia eam mœchatus est in corde suo. Matth. cap. v, 28. Secundo, homicida est dispositive, quia odium disponit, et via est ad homicidium, sicut concupiscentia ad adulterium: ita Dionysius Carthusianus. Denique odium plenum est desiderium homicidii: difficillimum enim est ut quem oderis, superesse velis: vide Antiochum Monachum, homil. 28. Mystice, qui odit fratrem homicida est sui ipsius, quia per odium occidit animam suam. Ita S. Ambrosius, Precat. ad Missam: «Qui, inquit, invidet, qui odit, non alium priusquam seipsum occidit; qui exultat in adversis proximi, et affligitur in prosperis ejus, alieno proximum, se suo petit gladio;» et S. Gregorius, lib. X Moral., cap. xi, num. 18: «Vitam, ait, animæ culpa polluit, servatus vero contra proximum dolor occidit; menti namque ut gladius figitur, et mucrone illius ipsa viscerum occulta perforantur, qui scilicet a transfixo corde si prius non educitur, nihil in precibus divinæ opis obtinetur: quia et vulneratis membris imponi salutis medicamenta nequeunt, nisi ferrum a vulnere ante subtrahatur.» Pari modo qui odit fratrem, animam ejus sæpe occidit; quia provocat eum ad odium, vindictam et rixas, quibus animam suam perimit. Porro Alexander Papa, epist. 3, sic legit: «Omnis qui detrahit fratri suo, homicida est, et omnis homicida non habet partem in regno Dei.» Nam, ut ait hic Dionysius, triplex est homicidium: primum corporale, quod tollit esse naturæ; secundum, detractionis, quod tollit esse famæ, occiditque civiliter; tertium, odii. NON HABET VITAM ÆTERNAM IN SEMETIPSO MANENTEM, — q. d. Non habet gratiam in se manentem, non manet in eo gratia, nec ipse in gratia, qua obtinetur vita æterna, ut sit metonymia: ita Cajetanus et alii. Aut proprie, «non habet,» id est non habebit, vel habere non potest gloriam vitæ æternæ, ut vertit Syrus, ut sit enallage temporum, qua præsens ponitur pro futuro, q. d. Qui odit, non habet spem vitæ æternæ, nec eam sperare potest, sed manet in morte peccati, inde transiturus ad mortem æternam gehennæ (est miosis, ut dixi), juxta illud S. Augustini, Præfat. in Psalm. xxxi: «Quomodo mala conscientia tota in desperatione est, sic bona conscientia tota in spe;» unde Cain: «A facie, inquit, tua abscondar, et ero vagus et profugus in terra; omnis igitur qui invenerit me, occidet me, q. d. ait S. Hieronymus, epist. 121 ad Damasum, quæst. 1: Quisque ex tremore corporis et furiatæ mentis agitatu, eum me esse intelliget, qui mereatur interfici.» Sic Poetæ fingunt Orestem ob cædem matris continuis furiis agitatum: vide S. Augustinum hanc S. Joannis sententiam expendentem, hom. 40, inter 50, cap. ii; et hom. 42, cap. vi.
3:16
16. IN HOC COGNOVIMUS CHARITATEM DEI, QUONIAM ILLE ANIMAM SUAM PRO NOBIS POSUIT, ET NOS DEBEMUS PRO FRATRIBUS ANIMAS PONERE. — Redit S. Joannes ad vim, indolem et legem perfectæ charitatis, ejusque ideam et vivum exemplar proponit Christum, q. d. Christus eminentiam charitatis ostendit, ejusque legem fixit, non tam verbo quam facto, quando ipse animam, id est vitam suam posuit pro nostra: mortuus enim est, ut nos a morte præsenti et æterna liberaret, ac ad vitam gratiæ et gloriæ beatæ traduceret; quo facto quasi in imagine nobis legem charitatis depinxit, scilicet nos pari modo pro fratribus debere animam, id est vitam, ponere. Dicit ergo: «In hoc cognovimus charitatem Dei,» q. d. In hoc elucet clare immensa Dei charitas superans omnem charitatem et amorem parentum, cognatorum, amicorum, quod scilicet Deus infinitus et immensus, pro suis creaturis, puta hominibus peccatoribus, indignis et ingratis, ultro et liberaliter sine ullo suo commodo, aut fructu, imo cum magno incommodo et probro, vitam suam posuerit; eoque simul nobis tacite præcepit ut se imitemur, et similiter pro fratribus animam ponamus. Nota: Non licet animam, id est æternam animæ salutem, prodigere pro æterna salute animæ proximi, quia charitatis ordo poscit ut magis diligam meam salutem, gratiam et gloriam, quam proximi; quocirca bona spiritalia, puta gratiam et gloriam, eorumque augmentum magis mihi velle et procurare teneor, quam proximo; hoc enim dictat charitas ejusque ordo; licet tamen animam, id est temporalem animæ salutem et vitam prodigere pro æterna salute proximi, quia illa longe pluris facienda est quam temporalis propria. Unde cum ad illam comparandam necessarium est hanc prodigere, vel periculo exponere, id omnino faciendum est: hoc enim dictat et jubet ordo charitatis. Ita S. Paulus et Paulinus pro fratribus animas posuerunt. Ita S. Sebastianus vitam suam exposuit morti et martyrio, ut S. Marcum et Marcellianum ex tentatione parentum nutantes in fide confirmaret. Ita S. Vitalis Ursicinum medicum in martyrio nutantem corroborans, mortem et martyrii lauream adeptus est. Similia legimus in Actis aliorum Martyrum et Sanctorum. Sed quæres an liceat, et an quis teneatur animam, id est vitam temporalem, exponere pro vita temporali proximi? quia cum charitate tenear me magis diligere, quam proximum, videtur pariter quod magis debeam diligere vitam temporalem propriam, quam proximi. Respondeo: Ordinarie id verum est; extraordinarie tamen ob alias causas concurrentes, sæpe aliter faciendum est. Primo ergo tenetur vitam pro aliis exponere, qui ad id se pacto promisso aut jurejurando obligavit. Ita milites in prælio debent ex justitia pugnare, et vitam exponere, quamdiu est spes victoriæ, quia ad id ex pacto et juramento se obligarunt. Secundo, ex justitia legali tenetur civis pro patria et civitate vitam exponere: recta enim ratio dictat partem esse exponendam periculo pro salute totius, v. g. Reipublicæ. Sic Samson collidendo postes domus, ejus ruina se cum Philistæis oppressit, ut eorum servitute populum Dei liberaret, Judic. cap. xvi. Sic Decii pro Romano exercitu, Codrus pro Atheniensi, Leonidas pro Spartano, morti se devoverunt, uti refert Livius, Plutarchus, Valerius Maximus et alii. Tertio, amicus non tenetur pro vita amici suam exponere: hoc enim est diligere proximum, «non sicut seipsum, sed plus quam seipsum,» quod doctrinæ regulam excedit, ait S. Augustinus, lib. De Mendacio, cap. vi. Si tamen exponat, laudabiliter faciet: exponet enim illam pro honestate et bono virtutis amicitiæ; licet enim pro ea, æque ac pro alia virtute, v. g. castitate, vitam exponere. Majus enim est bonum virtutis, quam vitæ: illud enim est honestum et spiritale, hoc naturale dumtaxat et corporale. Tunc ergo vita propria exponitur, non ex amore vitæ alienæ, sed ex amore virtutis et ad aliorum exemplum, ut eis ostendat dignitatem virtutis amicitiæ, utque in ea excellat: ita docet S. Augustinus, lib. De Amicitia, cap. x; S. Hieronymus in cap. vii Michææ: «Interrogatus, ait, quidam quid esset amicus? respondit: Alter ego. Unde Pythagorei duo vades sese invicem tyranno dederunt;» S. Ambrosius, lib. III Offic., cap. XII; Franciscus Victoria, Relect. de homicidio, num. 24; Dominicus Soto, lib. V De Justitia, quæst. I, art. 6; imo S. Thomas, II II, Quæst. XXVI, art. 4, ad 2, et ibid. Valentia, qui et addit alium casum, nimirum si quis ex ira me invadat, itaque me stringat ut vel debeam occidi, vel invasorem occidere, licite posse me permittere occidi, ne alium occidam, quia non teneor cum tanta difficultate et incommodo cædis alienæ vitam propriam conservare, præsertim quia eum occidam, non tantum corpus, sed et animam ejus perdo, utpote existentem in flagranti delicto invasionis et conatus homicidii. Simili modo possum exponere vitam pro tuenda alterius castitate. Unde S. Ambrosius, lib. II De Virginit., celebrat militem illum qui S. Theodoram damnatam ad lupanar, commutando cum ea vestes, periculo violationis exemit; pro ea enim jam habitu virili et militari egressa damnatus ad mortem, eam deinde sponte ad locum supplicii procurrentem, martyrii sociam habuit, ne eos tyranni gladius separaret, quos junxerat amor Christi. Simili modo S. Paulinus se pro filio viduæ exposuit servituti, quæ civilis est mors, ob amorem charitatis; ut scilicet heroicum actum, imo excessum charitatis posteris in exemplum relinqueret: quem proinde mire celebrat S. Augustinus, Ambrosius, Hieronymus, et alii passim. Denique clara est sententia Christi: «Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis,» Joan. xv, 13. Idem viderunt Gentiles, qui laudant Pyladem et Orestem, Nisum et Euryalum, Damonem et Pythiam amicos, quorum unus pro altero morti se ultro obtulit. Vide Valerium Maximum, lib. IV, cap. vii, et Aristotelem, lib. VII Mor. Eudemior., cap. vii: «Itaque, inquit, et simul esse et convivere, congaudere, condolere, absque se mutuo ne vivere quidem posse (una enim anima sunt), sed commori, unius illius veræque amicitiæ est. Seneca, epist. 9: In quid, ait, amicum paro? ut habeam pro quo mori possim, ut habeam quem in exilium sequar.»
3:17
17. QUI HABUERIT SUBSTANTIAM (Syrus, possessionem) HUJUS MUNDI, ET VIDERIT FRATREM SUUM NECESSITATEM HABERE (S. Cyprianus, lib. De Opere et Eleemosyna, legit, desiderantem; vel, ut vetus Editio habet, esurientem...), ET CLAUSERIT VISCERA SUA AB EO, QUOMODO CHARITAS DEI MANET (S. Augustinus legit, manere poterit) IN EO? — Educit hanc sententiam quasi consequentiam ex versu antecedenti; estque argumentum a minus verosimili ad majus, q. d. Si charitas Dei et Christus nos obligat ut ponamus animam pro fratribus, quod est difficillimum; ergo multo magis nos obligat ut illi egenti demus eleemosynam, quod est facillimum. Rursum, quia casus ille quo obligamur dare animam pro fratribus, raro occurrit, crebro vero occurrit obligatio levandi ejus indigentiam per eleemosynam, hinc ab illo ad hunc transit, q. d. Si durum vobis est dare vitam, date saltem eleemosynam proximo, quod vobis est facile: ita Œcumenius et S. Augustinus. Ita Joannes Eleemosynarius, cum quis celebrabat profusam ejus in pauperes liberalitatem, respondebat: «Frater, nondum pro te sanguinem fudi, sicut mandavit mihi Dominus Deus Christus,» uti refert Leontius in ejus Vita. Ex hoc loco multi Doctores docent eleemosynæ præceptum obligare, non tantum in extrema proximi necessitate, sed etiam in gravi, adeo ut dives teneatur tunc erogare non tantum superflua, sed etiam necessaria statui suo, si minori suo incommodo possit avertere grave incommodum proximi. Ait enim S. Joannes: «Qui habuerit substantiam,» græce βίον, id est victum, non superflua: victus enim et substantia, tam superflua quam necessaria complectitur. Rursum ait: «Et viderit fratrem suum necessitatem habere,» non extreme indigere; necessitas enim gravis vera est necessitas, esto non sit extrema. Vide Gregorium de Valentia, tom. III, disp. III, Quæst. IX, puncto 4, et Bellarminum, lib. III De Bonis Oper. in particulari, cap. vii. Hinc ait Ecclesiastic. cap. IV, vers. 1: «Fili, eleemosynam pauperis non defraudes,» q. d. Injuriam et fraudem illi facis, si eleemosynam ipsi debitam neges. Et S. Ambrosius, lib. I Offic., cap. xxxi: «Grandis culpa, ait, si sciente te fidelis egeat, si scias eum sine sumptu esse, fame laborare, ærumnam perpeti, qui præsertim egere erubescat.» Vide S. Gregorium Nazianzenum, orat. De Cura Pauperum, et S. Chrysostomum, passim De Eleemosyna. ET CLAUSERIT VISCERA SUA AB EO. — «Viscera» enim sunt sedes commiserationis et symbolum misericordiæ, juxta illud Thren. II, 11: «Conturbata sunt viscera mea, effusum est in terra jecur meum, super contritione filiæ populi mei.» Vide ibi dicta. Œcumenius expendit τὸ viscera, q. d. Qui in viscera sua non admittit miserorum commiserationem, ex iis excludit et evacuat charitatem. Unde jubet Paulus, Coloss. III, 12: «Induite viscera misericordiæ.» Viscera sunt symbolum paterni, imo materni amoris; patres enim et matres filios suos vocant viscera sua, uti Paulus vocat Onesimum filium suum spiritalem, epist. ad Philemon, vers. 7, ubi S. Hieronymus: «Omnes filii, inquit, parentum sunt viscera.» Significat ergo viscera nos omnes ex eadem carne constare, esseque filios unius Adæ, et magis Dei, ac proinde invicem misereri et subvenire debere tanquam fratres fratribus, juxta illud Isai. LVIII, 7: «Carnem tuam ne despexeris.» Rursum, τὸ viscera significat eleemosynam dandam ex magno commiserationis affectu, et ut hunc semper ostendamus proximo, si effectum præstare nequimus. Vide S. Gregorium, XX Moral., cap. xxvi: «Audiant, ait, duri et immisericordes tonitrua Sapientis, Proverb. xxi, 13: Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, et ipse clamabit, et non exaudietur.» Ad hæc viscera miserationis induenda fideles incitat Salvianus, lib. IV ad Ecclesiam Catholic., dum docet Christum in pauperibus esse mendicum, omnibusque indigere; quare in Christum crudeles esse qui bona sua erogant in cognatos qui non indigent, et Christum in pauperibus egere sinunt. «Sunt, ait, quibus etsi desint multa, non desint omnia. Christus tantummodo solus est, cui nihil est, quod in omni humano genere non desit. Nullus servorum suorum exulat, nullus frigore ac nuditate torquetur, cum quo ille non algeat. Solus cum esurientibus esurit, solus cum sitientibus sitit. Et ideo quantum ad pietatem illius pertinet, plusquam cæteri eget; omnis enim egestuosus pro se tantum, et in se eget: solus tantummodo Christus est, qui in omnium pauperum universitate mendicet. Et cum hæc ita sint, quid ais, o homo, qui Christianum te esse dicis, cum Christum egere videas, ut facultates tuas quibuscumque non indigentibus derelinquas? Christus pauper est, et tu opes divitum cumulas? Christus esurit, et tu delicias affluentibus paras? Christus etiam aquam sibi deesse queritur, et a te apothecæ ebriosorum vino replentur? Christus rerum omnium egestate conficitur, et a te luxuriosis copiæ congregantur? Christus tibi pro muneribus a te datis præmia sempiterna promittit, et tu nil præstituris cuncta largiris? Christus tibi et pro bonis bona immortalia, et pro malis mala æterna proponit; et tu nec bonis cœlestibus flecteris, nec malis perennibus commoveris; et credere te Domino Deo tuo dicis, cujus nec remunerationem desideras, nec iracundiam contremiscis.» Deinde demonstrat tales non habere fidem, nec credere Christo promittenti eleemosynariis amplam remunerationem: «Si ea quæ aliis relinquis, ideo relinquis, quia profutura ei cui reliqueris, certus es: sic profecto si quæcumque religiosis muneribus prorogasses, profutura esse tibi crederes, tibi absque dubio peculiariter deputares; quia quanto te plus amas quam eos quibus relinquis, tanto magis tibi relinqueres, si profutura ea tibimet, vel tenui opiniuncula judicares. Non enim te odisti, ut prodesse tibi nolis; sed quæ pauperibus dereliqueris, profutura tibi esse non credis: unde est quod aliis magis quam tibi consulis? quia profuturum tibi opus religiosum esse non credis; sicut credis itaque, sic recipies. Tu Salvatorem perpauci pendis, et te Salvator nihili. Tu Christum postponis aliis, et te omnibus Christus. Tibi in comparatione etiam hominum perditorum vilis est Dominus, et tu eris inter periturorum ultimos deputandus.» Deinde ostendit eos graviter peccare, tum quod pauperes non juvent, tum quod sua magno labore et dolore parta, conferant iis qui illis ad pompam, gulam et luxuriam abutuntur; unde exclamat: «O quanto melius quæcumque illa es, quanto melius et salubrius pauper fueras et egestuosa, quam dives! paupertas enim te Deo insinuare potuisset, divitiæ ream esse fecerunt. Rectius ergo per indigentiam salva fieres, quam per opes tuas et te et alios prægravasses: te scilicet, dum male aliis relinquis; alios, dum a te relicta et ipsi usu inhumanissimo male possident, et post se male aliis derelinquunt. Si vis ergo quæcumque illa es, si vis tibi esse consultum, si vis æternam habere vitam et cupis videre dies bonos, relinque substantiam tuam indigentibus sanctis, relinque claudis, relinque cœcis, relinque languentibus; sint facultates tuæ alimenta miserorum, sit opulentia tua pauperum vita, ut illorum refrigeria præmia tua sint, ut illorum refectio te reficiat.» Hæc enim omnia recipies a Christo, quia Christum in pauperibus fecisti hæredem; et inferius acrius in eos invectus: «Das, inquit, res tuas divitibus, et egenis negas. Das luxuriosis, et negas sanctis. Das cuicumque fortasse perdito, et negas Christo: prout ergo judicasti sic judicaberis, sicut elegeris sic recipies. Non habebis cum Christo partem quam despexisti, cum his habebis quos prætulisti.» Notent hæc divites Christiani, præsertim Ecclesiastici, qui bona quæ ab Ecclesia acceperunt, Ecclesiæ et pauperibus reddere tenentur, peccantque graviter si iis ditent cognatos; «quia res Ecclesiæ nihil aliud sunt nisi vota fidelium, pretia peccatorum et patrimonia pauperum,» ait S. Prosper, lib. II De Vita contempl., cap. ix et x; quem vide, æque ac S. Bernardum, epist. 24, ubi ait: «Væ tibi, Episcope, qui peccata populi comedis, ac si propria tibi minus sufficere viderentur, etc.; non licet tibi de facultatibus Ecclesiæ luxuriari, et in superfluitatibus consumere, sed solum vivere: non licet ditari, non licet consanguineos extollere, non licet palatia ædificare; denique quidquid præter necessarium victum ac simplicem vestitum de altario retines, tuum non est, rapina est, sacrilegium est. Et S. Basilius, orat. in illud, Destruam horrea mea: At tu, ait, Nonne spoliator es, qui quæ dispensanda accepisti, propria reputas? Est panis famelici, quem tu tenes; nudi tunica, quam tu in conclavi conservas; discalceati calceus, qui apud te marcescit; indigentis argentum, quod possides inhumane. Quocirca tot pauperibus injuriam facis, quot dare valeres.» Quare ethnica, inhumana, ferina et barbara est Stoicorum et Senecæ, lib. II De Clementia, cap. v, vox et sententia, misericordiam non esse virtutem, sed vitium mollis, flexilis et effeminati animi; æque ac illa Plauti, teste Lactantio, lib. VI, cap. XI: «Male meretur qui mendico dat quod edat, Nam et illud quod dat perit, Et illi producit vitam ad miseriam.» Humanius, sapientius et pientius Valerius Maximus, lib. IV, cap. viii: «Erat, inquit, opibus excellens Gillias, sed multo etiam animo, quam divitiis locupletior, semperque in eroganda potius quam in contrahenda pecunia occupatus, adeo ut domus ejus quasi quædam munificentiæ officina crederetur. Alimenta inopia laborantibus, dotes virginibus paupertate pressis, subsidia detrimentorum incursu quassatis erogabantur. Hospites quoque benignissime excepti, variis muneribus ornati dimittebantur. Quodam tempore quingentos simul Gelensium equites, vi tempestatis in possessiones suas compulsos, aluit ac vestivit. Quid multa? non mortalem aliquem, sed propitiæ fortunæ benignum diceres esse sinum; quod Gillias possidebat, omnium quasi commune patrimonium erat.» Quid hic dicent Christiani, qui a Christo Domino amplissimam promissionem audierunt: «Date, et dabitur vobis.»
3:18
18. FILIOLI MEI, NON DILIGAMUS VERBO, NEQUE LINGUA, SED OPERE ET VERITATE. — Sanxit S. Joannes præceptum dilectionis, hic declarat qualis illa esse debeat, scilicet non verbalis, sed realis; non otiosa, sed operosa; non linguax, sed verax, id est, non adulatoria, ficta et hypocritica, sed sincera, cordialis et vera, quia talis fuit Christi; linguam enim opponit veritati, quasi hypocrisin et simulationem sinceritati et cordiali amori, ut a Christiana charitate et fideli amore omnem fraudem, dolum et fictionem excludat. Nam multi sunt amici linguaces, quos Theognis vocat ἀνὰ γλώττης καὶ μέχρι προσηγορίας, qui verbis sunt liberales, re parci; qui montes aureos promittunt, sed obolum non dant; qui saccos blanditiarum effundunt, sed unciam auri, imo panis non præstant. Hi fucati sunt et hypocritæ, quia verba non satiant famem et sitim esurientis et sitientis, sed cibus et potus; nec promissa vestiunt nudum, aut carcere liberant, sed vestes et nummi. Unde de talibus ait S. Jacobus, cap. II, vers. 15: «Si autem frater et soror nudi sint, et indigeant victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini; non deditis autem eis quæ necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic et fides quæ non habet opera, mortua est in semetipsa;» pari modo dilectio, quæ non habet opera, mortua est: vide S. Gregorium, XXI Moral., xiv, ubi post multa concludit: «Dilectio nostra semper exhibenda est veneratione sermonis et ministerio largitatis. Et S. Bernardus, sermone 50 in Cantic., explicans illud: Ordinavit in me charitatem, citansque hæc S. Joannis verba: Nec linguæ mentientis, inquit, in hac dilectione recipit fictum, nec rursum afficientis exigit sapientiæ gustum. Opere diligamus et veritate, quod videlicet moveamur ad bene operandum magis quodam vividæ charitatis impulsu, quam sapidæ illius charitatis affectu;» et inferius: «Da mihi hominem qui ex toto corde diligat Deum, se vero et proximum, etc., atque in hunc modum ad cætera quæque Dei ordinato intendat amore, despiciens terram, suspiciens cœlum, utens hoc mundo tanquam non utens, et inter utenda et fruenda intimo quodam mentis sapore discernens, ut transitoria transitorie, et ad id duntaxat, quod opus et prout opus est curet, æterna desiderio amplectatur æterno: talem, inquam, da mihi, et ego audacter illum sapientem pronuntio, cui nimirum quæque res revera sapiunt prout sunt, et cui in veritate atque securitate competit gloriari, et dicere: Quia ordinavit in me charitatem. Sed ubi ille, aut quando ista?» Nota: Si quis non potest opere et effectu succurrere, quia v. g. est pauper, huic sufficit lingua et affectu succurrere consolando, orando, consulendo, etc. Rursum qui succurrit effectu, debet quoque succurrere affectu, ut non tristis, morosus, objurgans, sed hilaris et blandiens det eleemosynam, juxta illud Pauli: «Qui miseretur in hilaritate, Rom. XII, 8; et Eccli. XVIII, 15: Fili, in bonis non des querelam, et in omni dato non des tristitiam verbi mali. Nonne ardorem refrigerabit ros? sic et verbum melius quam datum. Nonne ecce verbum super datum bonum, sed utraque cum homine justificato,» græce κεχαριτωμένῳ, id est gratioso, q. d. Vir justus utrumque præstabit, scilicet tam datum quam verbum bonum. Denique præclare S. Gregorius, homil. 3 in Evang.: «Nec tamen, inquit, sibi aliquis credat, quidquid sibi animus sine operis attestatione responderit; de dilectione Conditoris lingua, mens et vita requiruntur; nunquam est Dei amor otiosus: operatur enim magna, si est; si vero operari renuit, amor non est. Et S. Chrysostomus, hom. 53 et 68 ad Popul.: Quo plura, inquit, dederis Deo, eo plus te diligit; quibus majora debet, plus tribuit et gratiæ; cum aliquem videt cui nihil debet, eum fugit et adversatur; cum vero intuetur eum, cui aliquid debet, continuo ad eum accurrit. Omnia ergo tibi facienda sunt, ut Deum habeas debitorem. Qua vero id ratione fieri possit, sic plane explicat: Nunc hujusce rei tempus est: nunc enim esurit, nunc sitit, nunc nudus est in pauperibus; cum vero hæc vita elapsa fuerit, tui non indigebit; et nunc indigere vult propter te. Cibari a te vult, ut te cibet; indui, ut te induat. Pecuniam ergo contemne, ne contemnaris; ut dives sis, tua largiter da; ut colligas, disperge, imitare seminantem. Semina in benedictionibus, ut de benedictionibus et metas.» Et S. Leo, serm. 6 De Jejunio 10 mensis: «Constans, inquit, esto, Christiane largitor: da quod accipias, sere quod metas, sparge quod colligas. Noli metuere dispendium, noli de dubio suspirare proventu. Substantia tua cum bene erogatur, augetur; et concupiscere justum misericordiæ lucrum, æterni quæstus est sectari commercium. Munerator tuus vult te esse munificum, et qui dat ut habeas, mandat ut tribuas, dicens: Date, et dabitur vobis; amplectenda est tibi promissionis istius gratulanda conditio. Paucis autem interjectis: Qui ergo, ait, pecunias amat, et multiplicare opes suas immodicis optat augmentis, hoc potius sanctum fœnus exerceat, et hac usurarum arte ditescat, ut non hominum laborantium captet necessitates, ne per dolosa officia laqueos incidat insolubilium debitorum, sed illius sit creditor, illius fœnerator qui dicit: Date, et dabitur vobis, et qua mensura mensi fueritis, eadem remetietur vobis. Et concludit: Si benignus esset animæ suæ, illi bona sua crederet, qui et idoneus fidejussor est pauperum, et largissimus redditor usurarum. Quocirca merito dixit Chrysostomus, eleemosynam artem esse omnium quæstuosissimam.»
3:19
In hoc (scilicet si diligamus non verbo et lingua, sed opere et veritate) cognoscimus quoniam (quod) ex veritate sumus, — id est, sumus veraces, veraciter ambulamus, veram habemus dilectionem, sumus quasi filii veritatis, id est, veræ et sinceræ charitatis. Secundo, ex veritate, id est, ex Deo et Christo sumus: ita Œcumenius. Deus enim est prima et summa veritas, ac vera charitas, juxta illud: «Ego sum via, veritas et vita, Joann. XIV, 6; et cap. XVIII, vers. 37: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam. Quocirca recte concludit S. Augustinus, De Moribus Ecclesiæ, cap. XXXIII: Charitati victus, charitati sermo, charitati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem; hanc violare tanquam Deum nefas dicitur; huic si quis resistit, expugnatur, atque excitur; hanc si quis offendit, uno die durare (in monasterio) non sinitur: sciunt ita commendatam esse a Christo et Apostolis, ut, si hæc una absit, inania; si hæc adsit, plena sint omnia.» Et in conspectu ejus suadebimus corda nostra. — Primo, Hugo, Lyranus et Dionysius exponunt, q. d. Suadebimus corda nostra, ut studeant proficere in melius, et meliora excogitent, omnemque suam cogitationem, studium et intentionem dirigant in Deum, satagendo illi in dies magis magisque placere. Secundo, Joannes Ferus explicat, q. d. In conspectu ejus suadebimus corda nostra, id est, fiduciam nanciscemur impetrandi quidlibet a Deo. Tertio et magis genuine, «suadebimus corda nostra,» id est, suadebimus cordibus nostris, ut vertunt S. Augustinus, Pagninus et Tigurina; Vatablus vertit, placabimus corda nostra; Syrus, persuasum reddituri sumus cor nostrum; alii, secura reddemus corda nostra, q. d. Conscientiam habebimus pacatam et securam in conspectu Dei; vere enim persuadebimus cordi nostro nos esse ex veritate, hoc est, vere charitati studere, dum diligimus non verbo et lingua, sed opere et veritate. Græcum enim πείθω, id est suadeo, construitur cum accusativo, qui Latina syntaxi vertendus est per dativum: ita S. Augustinus, Beda et alii. Græcizat ergo interpres hic, æque ac Judith XII, 10: «Suade Hebræam illam,» pro suade Hebrææ illi. Verum quia hic sensus includitur in eo quod proxime præcessit: «In hoc cognoscimus quoniam ex veritate sumus, ut ab eo distinguamus id quod sequitur: Et in conspectu ejus suadebimus corda nostra,» hinc, Quarto et planissime, sensus est, q. d. Si diligamus non lingua, sed opere et veritate, «in conspectu ejus,» id est, Deo et Christo omnia conspicienti «suadebimus,» id est probabimus et persuadebimus corda nostra, scilicet esse ex veritate, uti paulo ante dixit; dat enim fructum dilectionis operosæ et veræ, ut ad eam fideles invitet, q. d. Qui diligunt duntaxat verbo et lingua possunt mentiri hominibus, ac fingere se ex corde diligere, at non Deo; hic enim cor intuens videt dilectionem illam esse labialem, non cordialem. Qui vero diligunt proximum opere et veritate, non reformidant oculum et judicium Dei; sed audent comparere in ejus conspectu, audent libera fronte se ejus tribunali sistere, audent ei corda sua pandere ac probare, et ostendere ea in veritate, veraque charitate esse fundata: se scilicet vere Deum et proximum propter Deum diligere, se Dei legi et voluntati satisfacere, illique soli placere contendere: ita Œcumenius. Simili modo Paulus ait, Galat. I, 10: «Modo hominibus suadeo, an Deo?» q. d. Ego causam meam probare et persuadere satago Deo, non hominibus: ita S. Chrysostomus. Unde S. Augustinus legit: «Ego Deo, non hominibus, probatum me reddere cupio. Vide ibi dicta, et S. Augustinum, lib. I Contra Secundinum, cap. I: Senti de Augustino quidquid libet, sola me in oculis Dei conscientia non accuset.» Moraliter docet hic nos S. Joannes omnia opera nostra examinare ad regulam et limam intuitus et judicii divini; sæpe enim nos concupiscentia, mundus aut dæmon decipit, ut putemus nos agere pure ob amorem Dei, quod agimus impure ob concupiscentiam, vel amorem nostri. Quare antequam actionem aliquam aggrediare, ad hanc normam eam conformato: «Ita sincere age hanc actionem, tanquam qui conspiciaris a Deo, qui omnia videt et notat, quique omnium exactam a te exiget rationem; ita perfecte hoc age, quasi ultimum sit hoc opus tuum, quasi illico post illud moriturus. Cum dubitas quid agendum, dubium solve ex hoc principio: In dubio hoc elige, quod in hora mortis voles te elegisse. In hoc negotio hoc age, sicut cupis rationem reddere Christo in die judicii.» Ita faciebat Psaltes: «Providebam, inquit, Dominum in conspectu meo semper, Psal. XV, 8. Eliseus Joram regi: Vivit, ait, Dominus, in cujus conspectu sto, IV Reg. cap. III, vers. 14. Ita Paulus: Gloria nostra, ait, hæc est, testimonium conscientiæ nostræ, quod in simplicitate cordis et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati simus in hoc mundo,» II Corinth. I, 12. Ita S. Xaverius: «Ubicumque fuero, inquit, meminero me in orbis theatro, et in oculis Dei versari. Ita noster Campianus agonem martyrii obiturus: Spectaculum, ait, facti sumus mundo, et angelis, et hominibus,» I Cor. IV, 9. Hos imitemur, ita «in conspectu ejus suadebimus corda nostra.»
3:20
20. Quoniam si reprehenderit (καταγινώσκῃ, id est arguat, condemnet, ut vertit Œcumenius) nos cor nostrum (quod lingua diligamus, non opere et veritate, esto idipsum dissimulemus, et exterius jactemus contrarium, frustra id facimus, quia) major est Deus corde nostro, et novit omnia. — q. d. Si tuam hypocrisin non potes celare cor tuum, multo minus celabis eam Deum, qui corde tuo major et profundior est, ac intimius illud videt, magisque illi præsens est quam tu ipse. Si conscientia tua te reprehendit et condemnat, quanto magis reprehendet et condemnabit te Deus, qui est præses et judex conscientiæ? Unde Syrus vertit, quod si cor nostrum reprehendat nos, quanto major est Deus corde nostro? «Si cor nostrum, ait Œcumenius, quod exiguum est, latere nequimus, quo pacto Deum qui nusquam non adest, latere valeamus;» et S. Augustinus: «Cor tuum, ait, abscondis ab homine, a Deo absconde si potes;» et mox: «Perhibeat tibi testimonium conscientia tua, quia ex Deo est. Si ex Deo est, noli illam velle ante homines jactare, quia nec laudes hominum te levant in cœlum, nec vituperationes inde te deprimunt; ille videat, qui coronat; ille sit testis, quo judice coronaris. Vere Diadochus, De Perfect. spirit., cap. C: Longe majus, ait, est judicium Dei conscientia nostra. Unde Paulus: Mihi, ait, pro minimo est ut a vobis judicer, aut ab humano die. Qui autem judicat me, Dominus est:» ita ipse, I Corinth. IV, 4; et Psaltes, Psal. LXIII, 7: «Accedet homo ad cor altum (græce βαθεῖα, id est profundum), et exaltabitur Deus,» q. d. Homo profundo et abdito corde et consilio multa mala, dolos et simulationes excogitabit; sed Deus eo altior et profundior erit; profundius enim illud subit, ut intueatur et judicet ejus consilia dissipando et vindicando. Unde Symmachus, Aquila et Theodotion pro ירום jarum, id est exaltabitur, legentes ירם jarem, id est sagittabit, vertunt, mentem et cor profundum hominis Deus configet, vel sagittabit. Quare accommodatitia, non genuina, est expositio Thomæ Anglici, q. d. Si magna est cordis offensa, suique reprehensio, major est Dei misericordia ad eam condonandam. Impia enim est Caini vox, Gen. IV, 13: «Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. Et illa aliorum: Major, id est, liberalior, ditior, plenior, perfectior, est Deus corde nostro;» quia solus ipse cordis nostri desideria satiat et explet, imo exuberat in immensum, nec iis capi potest, sicut mare capi nequit cochleari.
3:21
21. Si cor nostrum non reprehenderit nos. — Καταγινώσκῃ, quod S. Augustinus vertit, «si cor nostrum non male senserit;» Œcumenius, «si non condemnet, et indemnati apud nos ipsos simus, fiduciam habemus ad Deum,» quod omnia quæ petimus, quibusque indigemus, ab eo impetrabimus, ut sequitur. Hoc est quod canit Psaltes Psal. CXVIII, 6: «Tunc non confundar, cum perspexero in omnibus mandatis tuis.» Ex adverso de impio male sibi conscio, ait Sapiens, Proverb. XXVIII, 9: «Qui declinat aures suas ne audiat legem, oratio ejus erit execrabilis.» Nam, ut ait S. Gregorius, X Mor., cap. XV vel XVII: «Diffidit accipere se posse quod appetit, qui profecto reminiscitur nolle se adhuc facere, quod divinitus audivit; et cor nos in petitione reprehendit, cum resistere se præceptis ejus quem postulat meminit.» Auctor Imperfecti, hom. 15 in Matth.: «Sicut oleum, ait, accendit lumen lucernæ, ita bona opera dant animæ confidentiam; nam justus quasi leo confidit,» Prov. XXVIII, 1.
3:22
22. Et quidquid petierimus (quod petendum est, puta revera bonum ad Dei gloriam, nostramque et aliorum salutem pertinens, vel conducens. Ita se explicat Joannes, cap. V, vers. 14, dicens: «Quæcumque petierimus secundum voluntatem ejus, audiet nos»), accipiemus ab eo, — aut certe aliquid melius eo quod petimus. Explicat hic fiduciam quam parit bona conscientia apud Deum, ex effectu, qui est quod impetret omnia quæ postulat a Deo. Causam dat: «Quoniam mandata ejus custodimus, et ea quæ sunt placita coram Deo facimus.» Congruum enim est, et congrua merces obedientiæ et amicitiæ, ut si homo faciat voluntatem Dei, Deus vicissim faciat voluntatem hominis, juxta illud: «Voluntatem timentium se faciet,» Psal. CXLIV, 19. Mandata dilectionis intelligit, ut diligamus alterutrum, uti præcessit. Ita S. Augustinus. Alludit ad illud promissum Christi: «Si manseritis in me, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis, petetis, et fiet vobis,» Joan. XV, 7. Oratione enim operatio, et vicissim operatione fulciri debet oratio, juxta illud S. Gregorii, lib. IX, epist. 45: «Inanis fit oratio, ubi prava est actio; actio enim preces bonorum superat.» Hoc est quod ait Jeremias, Thren. III, 41: «Levemus corda nostra cum manibus ad Deum in cœlos.» Nam, ut explicat S. Hieronymus, vel potius Rabanus: «Cor cum manibus levat, qui orationem suam operibus roborat. Nam quisquis orat, sed operari dissimulat, cor levat et manus non levat: quisquis vero operatur, et non orat, manus levat, et cor non levat. Juxta ergo Joannis vocem, tunc cor fiduciam in oratione accipit, cum sibi vitæ pravitas nulla contradicit, et bonorum operum oratio orationi concinit.» Quin et Laconum, teste Plutarcho in Lacon., erat proverbium: «Admota manu fortunam esse implorandam, quo significabant, frustra Deum invocari, nisi quis addens industriam manum rotæ admoveret.» Docet ergo hic S. Joannes orationem habere vim ex fiducia, fiduciam vero oriri ex observatione mandatorum; nam impiis qui ea violant, minatur Dominus, Isaiæ I, 15: «Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis; cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam: manus enim vestræ sanguine plenæ sunt. Alibi: Aggravata est auris ejus ut non exaudiat, sed iniquitates vestræ diviserunt inter vos et Deum vestrum;» et Malach. II, 2: «Maledicam benedictionibus vestris. Et in eamdem sententiam Salomon, Proverb. XXVIII, 9: Qui declinat aures suas ne audiat legem, oratio ejus erit execrabilis. Denique David: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum?» Psal. XLIX, 16. Idipsum expertus regius Propheta psallit: «Me autem propter innocentiam suscepisti, et confirmasti me in conspectu tuo in æternum, Psalm. XL, 13; et: Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum, Psalm. XXXIII, 16; et: Anima nostra sustinet Dominum, quoniam adjutor et protector noster est: in eo lætabitur cor nostrum, et in nomine sancto ejus speravimus, Psalm. XXXII, 20. Unde idem alios docens: Delectare, inquit, in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui, Psalm. XXXVI, 4. Imo petitiones ipsas præveniet, juxta illud: Desiderium pauperum exaudivit Dominus,» Psalm. IX, 17. Igitur non ipsas modo preces, sed etiam tacitas cogitationes ac desideria, antequam orando expromantur, prævenit et adimplet Dominus in iis qui vere pauperes sunt spiritu. Ita S. Dominicus dictitabat se nihil a Deo postulasse, quod non accepisset. Idem professus est S. Thomas Aquinas, S. Scholastica, soror S. Benedicti; S. Catharina Senensis et alii. Et ea, quæ sunt placita coram eo, facimus. — Placita, quia ab eo jussa. Placita ergo sunt præcepta Dei, sicut placitum Regis est præceptum Regis. Placita tamen quoque sunt consilia Dei, puta consilia Evangelica. Qui enim perfecte Deo placere satagit, hic ejus non tantum jussa et præcepta, sed et nutus ac consilia amplexatur: quod uti arduum, ita Deo gratissimum est; unde S. Bernardus, serm. 1 De Dedic. Ecclesiæ, religiosum vel monachum vocat perpetuum miraculum. In hoc ergo omnis nostra sanctitas consistit, puta in studio et conatu placendi Deo semper, ubique et in omnibus. Hic enim est actus purissimæ et perpetuæ charitatis. Ubi nota: Duplex est amor, concupiscentiæ scilicet, et amicitiæ. Amor concupiscentiæ est, quo studemus placere Deo, ut ab eo gloria æterna quasi mercede donemur; qui est actus bonus, sed magis spei, quam charitatis, juxta illud: «Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in æternum, propter retributionem,» Psal. CXVIII, 112. Amor amicitiæ est, quo pure satagimus placere Deo, eique placita adimplere non ob spem mercedis, sed ex puro amore; quia scilicet eum amamus, cupimusque ei rem placentem et gratam facere, in qua ipse sibi complaceat seque oblectet, ut ejus oculos, animum et mentem pascamus. Hic est actus puræ et perfectæ charitatis. Hunc habuit Christus a primo instanti conceptionis suæ, eumque tota vita continuavit, donec ultimum in cruce spiritum in manus Patris resignavit. «Ego, inquit, quæ ei placita sunt, facio semper, Joan. VIII, 29; et: In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam. Deus meus volui, et legem tuam in medio cordis mei, Psalm. XXXIX, 9. Ita Paulus monet Romanos, XII, 2, ut studiose perquirant, quæ sit voluntas Dei bona, beneplacens et perfecta;» et Colos. cap. I, vers. 9, «postulantes ut impleamini agnitione voluntatis ejus, in omni sapientia et intellectu spirituali, ut ambuletis digne Deo per omnia placentes.» Unde viri sapientes docent optimam esse praxim augendi Dei gratiam et merita, si qualibet hora cogites: Quid hac hora a me requirit Deus? quid hoc momento vult me facere? quid hoc instanti magis beneplacitum est? Illudque agnitum statim exsequare et opere compleas. Sic famuli regis qualibet hora cogitant quid placeat regi, quid ipse velit, omnesque regis nutus observant, et illico quod innuit perficiunt, ut non tam ire quam volare videantur: quanto magis nos Domini Dei nostri nutus observare debemus, illique in omnibus obsequi? Dei, inquam, qui est augusta illa et summa majestas, summa æquitas, summa sanctitas, summa sapientia, summa bonitas, summa potentia; Dei, qui est summus noster et omnium dominus, legislator, judex et vindex; Dei, qui nos creavit, conservat, redemit, sanctificat, singulisque momentis innumeris beneficiis cumulat. Hoc est quod ait S. Gregorius, lib. VI Moral., cap. XII vel XIV: «In cunctis quæ agimus, vim supernæ voluntatis inquiramus. Ammon Abbas apud S. Ephrem, tom. II, in cap. parenet. X et seq.: Voluntatem Dei, ait, tanquam vere regnum cœlorum, ac coronam vitæ perfectæ, desidera quovis tempore perficere, credens toto corde illud omnem humanam prudentiam utilitate superare, et in quacumque re primum probes oportet, an Dei sit voluntas ista. Joannes Abbas moriens gaudebat, aliosque idem docebat dicens: Numquam meam feci voluntatem,» uti refert Cassianus, lib. V De Instit. renunc., XXVIII. Noster B. Aloisius Gonzaga dictitabat se læte mori, nec ullius rei, ac præsertim nimiæ austeritatis, habere scrupulum, quod nihil fecisset nisi ex voluntate Dei, cujus interpres erat superior. Hoc est quod Deus laudat et celebrat, dicens: «Vocaberis voluntas mea in ea,» Isaiæ LXII, 4. Vide S. Bernardum, serm. 38 in Cant., et tract. De Diligendo Deo.
3:23
23. Et hoc est mandatum ejus (dixerat S. Joannes nos accepturos quidquid petierimus ab eo, «quoniam mandata ejus custodimus:» hic explicat quænam sint illa mandata, aitque esse duo. Primum), ut credamus in nomine (id est in nomen, est hebraismus: Græce ὀνόματι, id est nomini) Filii ejus Jesu Christi (hoc est, ut credamus in Jesum Christum Dei Filium: nomen enim ponitur pro re nominata metonymice, juxta illud: «In nomine Jesu omne genu flectatur, cœlestium, terrestrium et infernorum, quod explicans subdit: Et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris,» Phil. II, 9. Secundum), et diligamus alterutrum. — In his enim duobus quasi fundamentis et radicibus cætera continentur: credere enim in Jesum Christum, est simul in eum sperare, eum amare, colere, adorare et per omnia obedire. Ita Œcumenius. Rursum credere in Jesum Christum Filium Dei, est pariter credere in Deum Patrem et in Spiritum Sanctum. Pater enim est Filii Pater; ac Pater et Filius includunt vim, imo actum spirandi Spiritum Sanctum, ut alibi dixi. Denique præceptum dilectionis proximi includit et præsupponit præceptum dilectionis Dei: propter Deum enim diligendus est proximus. «In his duobus mandatis universa lex pendet et Prophetæ,» Matth. XXII, 40. «Minus enim, ait S. Augustinus, lib. X Conf., cap. XXIX, te, Domine, amat, qui tecum aliquid amat, quod non propter te amat. O amor qui semper ardes, et nunquam exstingueris, charitas Deus meus, accende me. Continentiam jubes; da quod jubes, et jube quod vis.» Sicut dedit mandatum nobis. — Vox mandatum toties repetita significat Christum unice et crebro mandasse et commendasse dilectionis mutuæ præceptum, tum Apostolis, ut idipsum ubique prædicarent et sæpe inculcarent; tum fidelibus, ut illi plane et plene obedirent.
3:24
24. Et qui servat mandata ejus, in illo manet, et ipse in eo. — Vox manet significat moram et habitationem, item intimam conjunctionem et societatem. Manet ergo Deus in obediente. Primo, per mandatum et legislationem: lex enim, et consequenter legislator, manet in subdito, qui ei obedit; sicut doctrina doctoris manet in discipulo, qui eam audit et haurit, juxta illud: «Verbum Dei manet in nobis,» cap. II, vers. 14; ac vicissim subditus manet in lege et legislatore per disciplinam et obedientiam, qua ei inhæret et obedit. Secundo, per amorem: qui enim mandata Dei custodit, Deum diligit, ac ab eo diligitur. Unde manet in Deo, sicut amans per affectum et amorem manet in amato. Anima enim magis est ubi amat quam ubi animat; vicissim manet in Deo, sicut amatum objective manet in amante. Eodem modo Deus manet in eo, scilicet et tanquam amans et tanquam res amata: «Qui enim adhæret Domino, unus spiritus est,» I Cor. VI, 17. Vide S. Bernardum, serm. 71 in Cant. Tertio, diligens et obediens manet in Deo per clientelam; vicissim Deus manet in diligente per patrocinium, directionem et regimen quasi ejus tutor et custos, juxta illud Psalm. XC, 1: «Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei cœli commorabitur.» Unde Syrus vertit: Qui servat præceptum ejus, per ipsum servatur. Hoc est quod ait Zacharias, cap. II, vers. 8: «Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei.» Parum fuit dicere, me tangit; sed eam partem nominavit quæ est in homine charissima, eademque ad sensum mollissima. Et Deus ad Abraham: «Noli, ait, timere; ego protector tuus, et merces tua magna nimis. Hinc orat Psaltes: Esto mihi in protectorem et in domum refugii, Psalm. XXX, 3. Unde eleganter Beda: Sit, inquit, tibi domus Deus, et esto domus Dei: mane in Deo, et maneat in te Deus. Manet in te Deus, ut te contineat: manes in Deo, ne cadas. Serva mandata ejus, tene charitatem, noli te divellere a fide illius, ut glorieris in præsentia ipsius, et securus manebis in eo, modo per fidem, tunc per speciem. Manebit et ipse perennis in te, juxta quod ei Psalmista decantat: In æternum exultabunt, et habitabis in eis,» Psalm. V, 12. Et S. Chrysostomus in cap. VIII ad Rom. explicans illud, vers. 14, Quicumque spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei: «Ad comparandam, ait, filiorum hæreditatem non satis est divino semel imbui spiritu, nisi ejus ducatu perpetuo regamur, cum nauclerus sit animæ nostræ, auriga et ductor, agens nos in prælium contra spirituales nequitias in cœlestibus.» Quarto, manet Deus in amante, quasi locatum in loco: Anima enim sancta est thronus, templum et cœlum Dei, uti docet Paulus I Corinth. III, 17, et Isaias cap. LXVI, vers. 1 et 2. Denique Deus manet in justo substantialiter, quia suam essentiam et substantiam justo communicat; facit enim eum consortem divinæ naturæ, II Petri I, 4. Vide ibi dicta. Et in hoc (per hoc) scimus (q. d. Hoc indicio cognoscimus) quoniam (quod) manet in nobis (nimirum) de Spiritu (Græca et Syrus, ex spiritu) quem dedit nobis. — Probat servantes mandata; ideoque diligentes Deum manere in Deo, ac Deum in ipsis, q. d. Ex Spiritu Sancto ejusque charitate quæ facit nos alterutrum diligere, cæterisque ejus virtutibus et donis quasi ex effectibus, cognoscimus quod ipse Spiritus Sanctus, ac consequenter Pater et Filius maneant et habitent in nobis, juxta illud: «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis,» Roman. V, 5. Unde sequitur nos vicissim manere in Deo. «Deus enim charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo,» cap. IV, vers. 16. Ita S. Augustinus, Beda, Œcumenius et alii. «Ista connexio, ait S. Augustinus, satis aperteque declarat fraternam dilectionem non solum ex Deo, sed etiam Deum esse, quam videmus tanta auctoritate prædicari. Cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de Deo diligimus fratrem.» Nota, 1° scimus, non fide divina, quam hæretici specialem vocant, quasi fideles certo credere debeant se habere fidem et gratiam Dei; non etiam certitudine physica et absoluta, ut vult Catharinus, sed certitudine morali et conjecturali, qualis ex signis et conjecturis, puta ex fuga peccatorum, studio virtutum, præsertim humilitatis, mortificationis, charitatis, contemptus mundi, etc., haberi solet: et quo majora quis in se hæc signa experitur, eo majorem habet certitudinem, quod sit in gratia Dei. Unde quo magis crescit in virtutibus, eo certior sit de sua gratia et salute; adeoque Andreas Vega, lib. IX in Concilium Tridentinum, cap. ultimo et penultimo, docet Sanctos posse habere tantam certitudinem quæ excludat omne dubium et metum contrarii, ut moraliter non dubitent de sua gratia: quomodo certo credimus Constantinopolim esse ex communi omnium assertione, esto eam non viderimus; aut potius sicut sacerdos rite ordinatus certo scit se esse sacerdotem, et baptizatus scit se esse baptizatum, vel quia id a viris fide dignis audivit, vel quia adultus se baptizari vidit; qua ratione dicebat S. Antonius: «Ego Deum meum amo, non timeo.» Hoc paucorum est et eximie Sanctorum, qui diu et ferventer Deo servierunt; qui tamen si spectent suam infirmitatem, formidare possunt ne forte fallantur in hac sua credulitate, esto actu non formident. Cæteri et formidare possunt, et actu formidant. Ita S. Hieronymus in cap. VI Michææ: «Nulla hora, ait, dormire, nullo tempore securi esse debemus, sed semper exspectare diem judicii. S. Gregorius, lib. VI, epist. 22 ad Gregoriam, Augustæ cubiculariam: Secura, ait, de tuis peccatis fieri non debes, et quousque veniat ultima vitæ tuæ dies, semper suspecta, semper trepida metuere culpas debes. S. Bernardus, sermone 3 De Adventu: Cum et meam et proximi conscientiam debeam servare, neutra mihi satis nota est: utraque abyssus est imperscrutabilis, utraque mihi nox est.» Vide Concilium Tridentinum, sess. VI, cap. XVI. Communiter ergo Sanctorum certitudo et fiducia mixta est cum metu et formidine de opposito, juxta illud Pauli: «Cum metu et tremore vestram salutem operamini,» Philipp. II, 12. Voluit id Deus, ut hic metus nobis esset frenum ad humilitatem et stimulus ad acrimoniam virtutis.
3:1
1. Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut filii Dei nominemur et simus. Hoc postremum: et simus, multi Graeci codices non habent. Veruntamen alii non pauci, quos annotavit Robertus Stephanus, habent, legentes: xal la|jLSV, et sumus; nisi quis suspicetur, hoc assumptum ex 2. versu: Nunc filii Dei sumus, lo^sv. Quamquam et Oecumenius hic se legisse significat, hoc glossemate: Videte enim, quod dederit nobis, ut filii sui essemus et vocaremur. Legit et Augustinus, et exposuit, dicens: Nam qui vocantur, et non sunt, quid pro^ dest illis nomen? Nec Sjras paraphrastes praetermisit. Sic enim habet: Et videte, quam magna est caritas Patris erga nos, qui filios vocavit nos, etiam fecit nos. Porro commendat Apostolus his verbis magnum illud Dei beneficium, de quo dixerat proxime: Ex ipso natus est; ut intelligatur, quale^^et quantum sit. Nam ex Deo natum esse, est, esse filium Dei. Dico: Quale et quantum. Nam Graeca dictio iwOTaTiTjv utrolibet modo verti potest: qualem et quantam caritatem. Estque sensus: Etiam atque etiam cogitate, quantam caritatem nobis exhibuerit. quantoque beneficio nos affecerit Pater coelestis, ut filii ipsius, id est filii Dei, nominemur; non inani titulo. sed cum ipsa re conjuncto, id est, ut filii Dei simus. Igitur Dei caritas significatur, qua nos ipse diligit. Cujus tamen caritatis in nobis effectus est ea caritas, qua nos ipum dib*gimus; sine qua certe ipsius filii non essemus. Videtur autem Apostohis respicere ad vaticinium Hos. 1.: Di~ cetur eis: Filii Dei viventis. Hocest: Enint filii Dei viventis, ut eo, tamquam insigni nomine appellari pos.««ini. Sic enim passim in Scripturis prophetarum accipitur vocari nomine hoc aut illo, ut Jes. 1.: Vocaberis civifas justi, urbs fidelis, et cap. 7.: Vocabitur nomen ejus Emmanuel. Similiter angelus ad Virginem Luc. 1.: Et vocabitur Altissimi Fi- Uus; qui uti'jue propriissime et perfectissime Dei Filius est Illud ergo: Et simus, veritatem ac rationem declarat nominationis. Unde etiam mox subjungit: Nunc filii Dei sumus. Ut autem hujus beneficii magnitudo percipiatur, primo cogitandum, quanta res sit, esse naturalem filium Dei. Sed hoc cum nec nobis, nec angelis, nec ulli prorsus creaturae communicari possit, proximum, quod praestan potuit, illud fuit, ut per gratiam nos adoptaret, faceretque filios suos adoptivos, ac regni sui haeredes. Tales autem facit, dum nos regenerat, maocima et pretiosa nobis promissa largiens, per quae, secundum participationem, efficiamur divinae consortes naturae, 2 Pet. 1. Jam si ita filii Dei nominamur ac reputamur, ut et simus Dei filii: consequens etiam eet, nos ita nominari et reputari justos, ut et revera justi simus, ae non solum imputative, quod volunt sectarii.
Propter hoc mundus non novit nos, quia non novit Eum. In Graecis nonnullis legitur secunda persona: non novit vos. At primam personam legunt plerique codices Graeci, ut etiam Augustinus et Syrus interpres; et contextus ipse eam requirit. Continet autem haec pars tacitam consolationem fideliam; ac si diceret: Non mirum, si mundo non simus filii Dei, sed contra contemptibiles atque exosi; nam ideo mundus non novit nos, nec diligit, quia Deum, cujas filii sumus, nec novit, nec diligit. Non debet autem molestum nobis esse, si non diligamur ab iis, qui nec Deum diligunt. Ita Dominug ad discipulos suos, Joan. 14.: Si mundus vos odit, scitotCj quia me priorem vobis odio habuit. Et iterum: Haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt Eum, qui misit me. Mundus accipitar, ut in praecedentibus, pro multitudine eorum, qui a Christo sunt alieni.
3:2
2. Carissimi, nunc filii Dei sumus. Spectat hoc quoque cura sequentibus ad consolationem et exhortationem fidelium, ne succumbant in adversis. Quamvis, inquit, mundo despecti et viles habiti, tamen etiam nunc, in hoc saeculo, atque inter pressuras et opprobria, revera filii Dei sumus, utique per gratiam adoptionis.
Et nondum apparuit, quid erimus. Graece fuit: o ti Ia6|ui£^a, quod erimus, vel, uti clarius vertit Erasmus: id quod futuri sumus. Caeterum: quod erimus, legitur apud Augustinum in enarrat. Psalm. 37. Sic etiam verterunt interpres Clementis et Hieronymus in epist. Epiphanii ad Joannem Hierosolymitanum, a se e Graeco translata. Diversum est autem, quod Didymus legit: Nondum apparuit, quod simus, id est, nos esse filios Dei: juod tamen sensum habet haudquaquam alienum. At vero nostrae lectionis, quae sola hodie exstat, tam in Graecis, quam in Latinis codicibus, hic sensus est: Nunc quidem, inquit, filii Dei sumus; sed qUid futuri simus, id est quam gloriosi, quamque beati, quam animo et corpore consummati, id nondum apparuitj ne nobis quidem, qui nunc per fidem ambulamuSj et non per speciem, 2 Cor. 5. Apparebit autem tempore futurae retributionis, non nobis solum, verum et toti mundo, quando de nobis dicturi sunt impii, quod praedictum legitur Sap. 5.: Hi sunt, quos habuimus aliquando in derisum. Nos insensati vitam illorum existimabamus insaniam, et finem illorum sine honore. Ecce, quomodo computati sunt inter filios Dei. Praesenti loco simile est illud Col. 3.: Vita vestra est abscondita cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. Atque hoc est, quod sequitur:
Scimus, quoniam, cum apparuerit, similes Ei erimus; quoniam videbimits Eum, sicuti est. Graece: Scimus autem, quod, si apparuerit. Et hoc modo vertit interpres Clementis, et legit Tertullianus libro de resurrect. carnis, cap. 23. Verum particula si non ^ubitantis est, sed supponentis id, quod sine dubitatione verum est; ut alibi saepe, velut Malach. 1.: Si pater ego sum, ubi est honor meus? et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? Quocirca Sjrus quoque vertit: cum apparuerit. Quaeritur autem, quo referendum sit verbum apparuerit, num ad illud proximum: quod erimus, ut sermo suppleatur hoc pacto: Nondum apparuit, quod erimus. Scimus autem, quod, cum apparuerit id, quod erimus, similes Ei erimus; an vero ad Deum, quia dixerat: Nunc filii Dei sumus; an denique ad Christum venturum ad judicium. Quod tertium maxime probabile est. Nam et de primo ejus adventu postea dicit, vers. 5.: Et scitis, quia Ille apparuit, ut peccata nostra tolleret. Et sub finem capitis superioris de secundo ejus adventu dixit: TJt, cum apparuerit, habeamus fiduciam, et non confundamur ab eo in adventu ejus. Magis autem Christo, quam Deo, solet in Scripturis attribui adventus ad judicium, etapparitio seu manifestatio in judicio, propter formam humanam, in qua veniet et apparebit omnibus conspicuus et gloriosus. Itaque sensus est: Quando Christus apparebit in gloria, tunc etiam apparebit id, quod nos erimus, qui in eum credidimus. Consonat huicintellectui locus paulo ante citatus Col. 3.: Cum Christus apparuerit, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria. Sed et interpretes ad Christum referunt; Syrus, dum ita vertit: Scimus autem, cum ipse revelatus fuerit; Hieronymus in Epistola Epiphanii supradicta: Novimus autem, quia, cum iJle revelatus fuerit; item Tertullianus loco prius citato, Beda, Carthusianus et alii in oommentariis. Adde, quod nec satis commode potest referri ad illud: quod erimus. Nam apparere, quod erimus, non est causa, cur similes Christo simus; sed apparitio et adventus Christi causa erit nostrae glorificationis, quam exspectamus. Hinc aptissime dicitur: Cum [Christus apparuerit, similes Ei erimus, id est, conformabimur seu configurabimur illi in gloria; quemadmodum loquitur Paulus Col. 3. et Phil. 3. Erit autem sermo plenior hoc pacto: Cum apparuerit Christus, tunc etiam apparebit, quod nos erimus, nempe quod ei similes atque conformes erimus. Sed quomodo similes? Haud dubium, quin et corpore, et anima. Nam et secundum animam beati erimus, et secundum corpus gloriosi, juxta similitudinem Christi, capitis nostri. Verum de corpore videtur sensus esse germanior. Nam Paulus hanc similitudinem declarat vocabulo gloriae attributae corpori, ut 1 Cor. 15., de corpore loquens: Seminatur in ignobilitate, surget in gloria, et paulo post: Qualis coelestis, tales et coelesfes; et Phil. 3.: Salvatorem, inquit, exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis fseu gloriae) suae. Quam reformationem, Rom. 8. de gloria, quae revelabitur in nobis, disserens, redemptionem vocat corporis nostri. Nec dirersus est sensus ejus, quod adferebatur ex Epistola ad Col., licet illic corporis expressa mentio non fiat. Quare et hunc locum Joannis convenit interprefcari de ea similitudine, qua secundum corpora similes erimus Christo; ut, sicut ille corpore gloriosus ab omnibus conspicietur, ita et cum eo omnes electi. Nam animae gloria, consistens in beata Dei visione, non poterit ab omnibus conspici. Atque isto modo glossa interlinealis hanc similitudinem exponit: Similes Eij id est, secundum corpus immortales et impassibiles, sicut ipse Filius. Idem sensus est apud Tertullianum lib. de resurrect. carnis, cap. 23. Jam in eo, quod sequitur: Quoniam videbimus Eum, sicuti est, illud quoniam, Graece oti, dubitari potest, utrum causale sit, probans id, quod proxime praecessit; an vero positum pro quod, ut in priori membro; quasi dicat Apostolus: Scimus, quod, cum apparuerit, erimus Ei similes, et quod videbimus Eum, sicuti est. Ut, quomodo prior pars refertur ad gloriam corporis, ita haec posterior ad beatitudinem animae. Sed obetat, quod nulla sit interposita conjunctio. Quare veri&imilius est, causaliter accipi, quemadmodum et acceperunt alii interpretes, sua versione distinguentes inter prius et posterius oxi, quod, quoniam. Simile est, quod infra dicit versu 14.: Nos scimus, quoniam (id est, quod) translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Ubi manifestum est, posteriorem partem continere causam prioris. Sic igitur et hoc loco significat, ideo nos Christo similes futuros, quia videbimus Eum, sicuti est. Sed haec causalitas explicanda est. Quidam visionem hanc interpretantur, qua Christum oculis corporeis conspecturi sumus, qualis nunc est in coelo secundum corpus, id est, immortalem et inaestimabili gloria decorumj ut haec pars respondeat priori: similes Ei erimus, quam de similitudine secundum corpus exposuimus. Sed hoc modo non videtur explicari causalitas hic indicata. Nam ex eo, quod corporaliter eum videbimus in gloria, non sequitur hic e£Pectus, esse nos ei similes in gloria corporis; siquidem in humanitate glorificata videbitur ad tempus etiam a reprobis. Nisi quis dicat, intelligi debere visionem laetam, familiarem et perpetuam, quae solis continget electis; ut non tam causa, quam certissima consequentia significetur: Videbimus eum corporaliter, sicuti est; ergo secundum corporasimiles ei erimus. Quam expositionem ut probabilem recipit Lorinus, suos adducens auctores. Alii tamen, et complures, particulam Ei vel ad Deum, vel melius ad Christum referentes, visionem Ejus interpretantur, qua mentis oculis divinam ejus essentiam non in aliqua creata similitudine, sed clare et immediate, ut in se ipsa est, contemplabimur. Hoc enim est, Deum videre, sicuti est, et, ut Paulus loquitur, facie ad faciem, 1 Cor. 13. Constat autem apud Theologos, ex Augustini sententia, scribentis ad Dioscorum epist. 56., ex animae gloria, quae consistit in visione Dei beatifica, redundare gloriam, id est, immortalitatem reliquasque dotes gloriosas in corpus subjectum; ut proinde, videre Deum (aut Christum), sicuti est in divina natura, recte adferatur ut causa, cur in gloria corporis similes ei futuri simus. Veruntamen quia nemo perfecte videt Christum, sicuti est, nisi qui videt utrumque, quod est, id est utramque ejus naturam (Christus enim, ut Christus, et Deus et homo est): idcirco fortasse verior, saltem plenior, hujus partis erit intelligentia de visione Christi secundum utramque naturam, quae perfecta est ejus visio. Juxta quem sensum manet consequens ex hoc loco, quod ex eo communiter statuunt doctores, tam veteres, quam recentiores, Deum a beatis videri per essentiam. Quamquam et consequens erit, si suppleas ad hunc modum: Quia videbimus eum cum Patre, sicuti est. Nam et Patris mentio praecessit. Estque sensus iste consentaneus cum eo, quod scribit Apostolus Apocal. ultimo: Et videbunt faciem ejus, scilicet Dei et agni, quia conjunctim utriusque mentio praecesserat. Nam et in eo, quod ibi continuo sequitur: Et nomen ejus in frontibus eorum, utriusque nomen intelligitur; ut ostendi potest ex initio capitis 14. ejusdem libri, ubi illa centum quadraginta quatuor millia redemptorum dicuntur habere nomen ejus, scilicet agni, et nomen Patris ejus scriptum in frontibus suis. Et certe Christus utrumque promisit in Evangelio; visionem Dei, cum ait Matthaei 5.: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt; et visionem sui Joan. 14.: Qui diligit me, manifestabo ei me ipsum. Porro non sequitur ex hoc loco, ut neque ex eo, quem adduximus ex Apocalypsi, sanctorum animas non visuras Deum, sicuti est, ante Christi adventum et apparitionem, id est, ante diem extremi judicii; quemadmodum male colligunt ex ejusmodi Scripturis sectarii. Loquitur enim utrobique Joannes non de animabus separatis, quas alibi testatur interim regnare cum Christo mille annis, Apoc. 20.; sed de nobis, id est, hominibus in adventu Christi resuscitandis ad vitam. Neque enim Deum videre poterimus prius, quam vivamus.
3:3
3. Et omnis, qui habet hanc spem in Eo, sanctificat se, sicut et Ille sanctus est. Sanctificat se etc, Graece et Syriace: Purificat se ipsum, sicut Ille purus est. Et ita legit Tertullianus de monpgamia, cap. 3., et de pudicitia, cap. 19., necnon Hieronymus lib. 1. contra Jovin. Sed et Augustinus in comment. legit: castificat semet ipsum, sicut et Ipse castus est, Noster interpres pro ayvcCs^ et ayvog, quod hodie est in omnibus Graecis, legisse videtur dytaCst et aytoc:. Quamquam res eadem fere significatur. Nam sanctitas in Scripturis intelligi plerumque solet puritas ab inquinamentis, tam corporis, quam animi. Docet Apostolus hac sententia, quid agere debeat, qui ad illam similitudinem aspirat, de qua dixit: Similes Ei erimus. Et sensus est: Igitur, quicumque spem hujus rei habet in Christo, quod, cum apparuerit, similis ei in gloria futurus sit, et visurus eum, sicuti est, prius in hac vita purificare se debet atque emundare ab orani sorde peccati, ac digna conversatione reddere se ei similem, id est sanctum, sicut ille per omnia sanctus est, et, ut dicitur Heb. 7., innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus. Ut enim in futuro saeculo similitudinem assequamur gloriae ejus, debemus ad illam in hac vita nos praeparare, puritatem et innocentiam vitae ejus imitando. Consequens est ex hoc loco, veram esse in nobis sanctitatem, sicut est in Christo; tametsi in nobis gradu longe inferiore et imperfectiore. Consequens etiam (quod advertit Augustinus), hominem sanctificare se ipsum, ae proinde libera sua voluntate cooperari gratiae Dei ipsum sanctificantis et justificantis; quae tamen ipsa voluntatis humanae cooperatio sit effectus gratiae Dei. Quod utrumque notandum adversus horum temporum haereticos. Illud etiam observa, non dicere Joannem: Sicut ille sanctificat se, tamquam indigens ulteriori sanctificatione; sed: sicut ille sanctus est. Non enim Chrigtus justificatur aut sanctificatur adhuc, quod Apoc. ultimo nobis praecipitur; sed semper aeque et perfectissime sanctus est, ex quo conceptus fuit in utero virginis, cui dictum est ab Angelo: Quud nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei, Luc. 1. Nec obstat, quod ipse dicit Joan. 17.: Pro eis ego sanctifico me ipsum, id est, pro electis; nam sanctificare se ipsum, eo loco est, offerre se ipsum in sacrificium, vel ad ejusmodi oblationem sese parare et accingere.
3:4
4. Omnis, qui facit peccatum, et ini^ quitatem facit; et peccatum est iniqui^ tas. Et, priore loco significat: etiam, posteriore capitur pro: quia, more Hebraeo; sicut Gen. 14.: Ei erat sacerdos Dei excehi, quod Hieronymus vertit: Erat enim sacerdos Dei altissimi; et Jes. 64.: Tu iratus es, et peccavimus, id est, quia peccavimus. Ita hoc loco: Quia peccatum est iniquitas. Hac enim indefinita propositione, sensum universalem habente, probat universalem, quam sumpserat. Estque consequentia evidens: Omne peccatum est iniquitas; ergo, quicumque facit peccatum, facit iniquitatem. Dependet autem probationis intellectus ex significatione duarum vocum: peccatum et iniquitas. Sunt, qui peccatum et iniquitatem ita distinguant, ut peccatum pro incredulitate et impietate cordis accipiatur, ini~ quitas pro fructibu^, ut loquuntur, impietatis; cujusmodi sunt peccata, quae committuntur adversus proximum, velut inhumanitas, inclementia, caedes, invadere res ah'enas. Ut sit sensus: Qui impius et contemptor Dei est, idem et in proximos injuriosus erit, eo quod ex impietate, qua Deus ignoratur aut contemnitur, omnis in homines iniquitas oriatur. Verum ista expositio longe petita est et parum fundata, nec facit ad contextum praesentis loci. Sanctus Ambrosius in apologia David, cap. 13., tractans hunc locum, censet, latius patere nomen iniquitatis, quam peccati; ut omne peccatum sit iniquitas, non contra. Concupiscentiam enim, cum qua nascimur, et quae post baptismum in nobis remanet, estque radix, ut ait, et seminarium peccatorum, malos fructus ferens, iniquitatem esse dicit; quae tamen, ul habet fides Catholica, post baptismum proprie peccatum non est. Td quod rursus apud eundem legitur in libro de Isaac et anima, cap. 8., quem ejus locum citat et explicat Augustinus lib. 2. contra Julianum, cap. 5. Augustinus quoque ejusdem operis lib. 5. cap. 3. et lib. 6. cap. 8. pronuntiare non dubitat, concupiscentiam in renatis esse iniquitatem, quam tamen ubique peccatum esse negat. Hanc Ambrosii et Angbstini doctrinam, qua docent, concupiscentiam etiam renatorum merito vocari iniqTiitatem, late et bene declarat in ejus loci commentario Joannes Hesselius, ad quem lectorem remitto. Sed tamen non videtur iliad discrimen peccati et iniquitatis, a B. Ambrosio traditum, huic ApostoH loco satis quadrare, ubi ad exaggerationem peccati dicitur, quod sit iniquitas; praesertim cum, eodem Apostolo auctore infra cap. 5., etiam e diverso omnis iniquitas peccatum sit, quod Ambrosius negat; licet illo loco diversum in Graeco vocabulum esse, non ignoremus. Huc accedit, quod iniquitas in Scripturis non nisi de peccato dici solet, quemadmodum et injustitia, quantum ad ipsas voces attinet. Itaque S. Gregorius lib. 11. Moralium, cap. 23., existimat, ex mente Joannis Apostoli inter iniquitatem atque peccatum nihil distare; ipso tamen usu loquendi, inquit, plus iniquitas, quam peccatum sonat; et omnis homo libere se peccatorem fatetur; iniquum vero dicere, nonnumquam erubescit. Haec ille. Sentit autem, nihil distare quoad rem ipsam, eo quod omne peccatum sit iniquitas, et contra; distare tamen aliquid quoad significationem. Quod ut intelligatur, sciendum, iniquitatem Graece a Joanne vocari avo|xtav, id est, legis transgressionem seu recessum a lege. Dicit ergo B. Joannes, omne peccatum esse iniquitatem, ut ostendat, nullum peccatum tamjuam leve contemnendum esse, propterea quod in omni peccato sit legis divinae quaedam violatio. Cum enim ad vitae puritatem et sanctimoniam hortaretur fideles, revocat nunc eos a peccatis sanctitati contrariis, ut maxime sunt impudicitiae et immunditiae peccata, quae, quod legibus humanis (excepta adulterii injuria) puniri non solerent, leviora putabantur, ac liberius committebantnr, ab iis praesertim, qui imbuti erant mysteriis Simonianorum ac Nicolaitarum. Etenim hoc genus peccatorum specialiter opponi sanctitati, docet illa Pauli ad Thessalonicenaes exhortatio, 1 Epist. 4.: Haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra, ut abstineatis vos a fornicatione etc. Sensus igitur perspicuus est hujusmodi: Ac ne quis sibi blandiatur in peccatis quibusdam, quasi levibus, eo quod non videantur esse contra leges, declaro vobis et affirmo, omne peccatum esse iniquitatem, id est, legis divinae transgressionem, et omnem eum, qui peccatum committit, iniquitatem committere legemque divinam transgredi; ideoque frustra eum, qui in peccatis haeret, sibi promittere similitudinem gloriae cum capite Christo. Loquitur autem praecipue de peccato mortali, quamquam et venialia sunt iniquitates quaedam, et legi divinae alicui repugnant, et ab ingressu regni coelestis ac similitudine Christi participanda remorantur, donec expurgata fuerint.
3:5
5. Et scitis, quia Ille apparuit, ut peccata nostra tolleret. Aliud argumentum, quo fideles a peccatis revocet, sumptum a fine incarnationis et oeconomiae Christi. Scitis, inquit, fide instructi, quod ille, scilicet Filius Dei, in assumpta carne visibilis nobis apparuit, ut pec' cata nostra toUeret, sive, ut Augustinus legit, auferret. Non ergo manendum est nobis in peccatis, aut ad peccata redeundum. Est enim hoc fini, propter quem ille ad nos venit'; contrarium. Unde de eo Paulus ad Tit. 1.: Qui dedit semet ipsum pro nobis, ut nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Porro notandum est, Graecum verbum afpsiv atque etiam Syriacum nesau ambiguum esse, quemadmodum et Latinum tollere. Nam interdum significat: accipere, ferre, portare-, interdum: auferre, removere, delere; tametsi vox Graeca magis significat portare, sive ad portandum accipere; quomodo quis dicitur onus tollere, quod accipit portandum. Et hoc modo saepe de Christo Scriptura loquitur, dicens, eum portasse vel tulisse nostra peccata; ut Jes. 53.: Yere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Ac rursum: Iniquitates eorum ipse porfabi*. Item: Et ipse peccata multorum tulit Unde et ibidem dicitur, quod posuit Dominus in eo iniquitatem omnium nostrum. Et notum est illud praecursoris, Christum monstrantis: Ecce, agnus Dei, qui tollit peccatum mundi, Graece; 6 afpcDV, tollens. Ita sensus Apostoli est, Christum apparuisse, ut peccata nostra, tamquam grave pondus, quo premebamur usque ad tartara, in se susciperet, eaque pro nobis portaret, id est, pendens in cruce poenas pro illis debitas exsolveret. Sic enim et Petrus loquitur 1 Epist. 2.: Qui peccata nostra ipse pertuUt in corpore suo super lignum. Convenit tamen et altera significatio, velut ex priore consequens; Christus enim, portando peccata nostra, abstulit ea ac delevit. Et quidem priori modo Christus, ut agnus et ut homo, peccata nostra tulit; utpote secundum eam naturam, in qua pati potuit; altero autem modo ea tulit, et ut Deus, per potentiam, et ut homo, per patientiam, qua nobis meruit abolitionem peccatorum.
Et peccatum in Eo non est. Oecumenius et alii quidam causaliter hoc exponunt: Quia peccatum in Eo nullum est, ac si dicat Apostolus, ideo Christum idoneum fuisse, qui peccata nostra tolleret, quia nullum ipse peccatum habuit. Poterit tamen simplicius exponihocmodo: Christum tulisse peccata nostra, non sua, cum in ipso nullum esset peccatum, quod tolleret. Hoc autem ampliate est intelligendum, ut nec sit, nec umquam fuerit, imo nec esse posset uUum peccatum in Christo; tum quia de Spiritu sancto conceptus, peccatum contrahere non potuit; tum praecipue propter unionem hypostaticam in persona Filii Dei, in quam impossibile est cadere peccatum; quemadmodum recte docent Theologi in 3. dist. 12.
3:6
6. Omnis, qui in Eo manet, non peccat. Ex hac Scriptura aliisque similibus docuerunt Jovinianus et Pelagius, justos vivere sine peccatis. Quae doctrina cum suis auctoribus ab Ecclesia damnata est, et manifeste refellitur ipsius Joannis auctoritate, qui supra cap. 1. dixit: Si dixerimus: Quia peccatiun non habemus; nos ipsos seducimus etc. Videndum igitur, quomodo, quod hic dicit, omnem eum, qui in Christo manet, non peccare, debeat intelligi, ut illi doctrinae Catholicae non sit contrarium. Augustinus lib. 4. contra duas epist. Pel. cap. 11. refert ex Ambrosii commentario super Jesaiam quaedam verba, quibus ille locum hunc exponit de futuro saeculo, quando perfecta erit electorum mansio in Christo, ct conjunctio cum Christo, ut amplius nec peccent, nec peccare possint. Verum non hic loquitur Joannes de futuro saeculo. sed de praesenti, docens, quid agere debeamus, ut non peccemus. Sic enim et initio capitis secundi dixit: Haec scribo vobis, ut non peccetis. Quod utique ad praesens saeculum pertinet. Sed et hic post pauca subjungit: In hoc manifesti sunt filii Dei, et filii diaboli; nempe in eo, quod isti peccant, illi non peccant. Quod adfert ut notam discriminis inter hos et illos, etiam in hac vita. Est igitur alius sensus ipsius Augustini, quem tradit lib. 2. de baptis. parvul. cap. cap. 7., libro de perfect. justitiae, sub finem, et in epist. 95., justos et in Christo manentes non peccare ex ea parte, qua sunt in Christo renati ac renovati; licet ea parte, qua sunt adhuc vetusti, et filii hujus saeculi, saepenumero peccent. Sic et Bernardus intellexit libro de natura et dignitate divini amoris, cap. 6. Atqui nec iste sensus videtur accommodus huic loco. Distinguit enim Joannes, ut dictum est, inter filios diaboli et filios Dei, per peccare et 7^on peccare; quod intelligi non potest de quibuscumque peccatis, sed tantum de gravioribus, quae mortalia vocamus. Igitur Augustinus in commentario praesentis loci, tract. 5., interpretatur, Joannem loqui de eo peccato, quod est non diligere fratrem, id est, quo violatur fraterna caritas. Sic enim ipse Joannes exponere videtur illud peccatum, infra ver.s. 10. dicens: Et qui non diligit fratrem. Veruntamen sub illo fraterni odii peccato, ut plenus sit hujus loci sensus, etiam caeteva mortalia comprehendi debent, quae generaliter idem Apostolus vocat opera diaboli, vers. 8. Nam et e contrario opera bona justitiam in genere vocat, dicens: Qui facit justitiam, justus est. Et hoc generali sensu locum praesentem accepit Hieronymus lib. 2. contra Jovinianum, cap. 1., et lib. 1. contra Pelag. cap. 3. Enndemque sensum inter alios tradit ac bene declarat Hesselius, observandum monens, apud Joannem Apostolum, peccare sive facere peccatum, idem esse, quod apud Paulum, ambulare secundum carnem, esse sub peccato, servum esse peccati. Id autem est, peccare mortaliter, actu vel aflPectu. Sic ergo Joannes omnem eum, qui manet in Christo, dicit non peccare, ecilicet dum manet in Christo, quomodo Paulus dicit, nos mortuos esse peccato et liberatos a peccato, Rom. 6.; item nullam esse participationem justitiae cum iniquitate, 2 Cor. 6. Nam et Petrus ita loquitur 2 Epist. 1.: Haec enim facientes, non peccabitis aliquando. Porro manere in Christo, est, ei inhaerere, tamquam mombrum suo capiti, sic ut vitales ab eo influxus accipiat. Nec verbum /Jisvctv, manere, perseverantiam Joanni denotat, sed quietem aliquam; quomodo quis dicitur manere in domo, ubi sedem habet. Unde nec convenit sensus illorum, qui sic exponunt: Qui manet in Eo perseveranter usque in finem, numquam deinceps mortaliter peccat. Nam neqr.e per hoc distinguuntur filii Dei et filii diaboli; multi enim sunt filii Dei, id est justi, qui in justitia non perseverant.
Et omnis, quipeccat, nonviditEum, nec cognovit Eum. Rem declarat ex opposito. Nec tamen dicit: JSon manet in Eo, sed: Non vidit Eum etc, visionem et notitiam, ut alibi, intelligens affectivam seu dilectivam, quam nemo habet, nisi qui manet in eo. Nam, ut annotat Cajetanus, non sumus in Christo per esse siihstantiale, sed secundum mentem, qua cognoscitur et videtur -, eo nimirum cognitionis et visionis modo, quem dixi. Nec sentit Joannes, eum, qui peccat, numquam vere credidisse; sed sensus est, eum, qui peccat, tunc, quando peccat, ab affectiva Dei notitia alienum esse. Ponunt enim praeterita pro praesentibus, vel Hebraeo more, vel, ut vult Cajetanus, ad significandum causalitatem notitiae et visionis respectu actus peccandi vel non peccandi. Sciendum tamen, pro verbo: cognovit, in Graeco esse: syvoxsv. Quae vox, annotante Erasmo, significat actum inhaerentem; quasi dicas: cognitum habere. Unde potius vertendum putat: neque novitj quod praesentis temporis significationem habet. Visionem et cognitionem interpretes fere pro synonymis accipiunt; tametsi Cajetanus visionem interpretatur notitiam evidentem, qua scilicet ea, quae fidei sunt, evidenter cognoscuntur sub ratione credibiliSj \\i loquitur. At verisimilius est, posterius verbum esse expositionem prioris; non vidit, id est, non cognovit; ne putaretur sermo restrictus ad visionem claram et evidentem.
3:7
7. Filioliy nemo vos seducat. Paterna admonitio est ad fideles, ne se sinant in errorem abduci a seductoribus, qui, docentes, opera ad salutem non esse necessaria, sed fidem solam, carni et omni vitiorum generi laxabant habenas, quam Joannes Apoc. 2. vocat doctrinam Ba~ laam, et doctrinam Nicolaitarum, et quam adscribit in mysterio mulieri Jezabel. Nec minus valet eadem haec admonitio adversus haereticos hodiernos, simili ratione popuhim seducentes, cum negant, per bona opera quemquam justum esse coram Deo; sed justificari nos imputative sola romissione (quam ipsam male exponunt) peccatorum; utique directe contra id, quod sequitur hoc loco:
Qui facit justitiam, justus est. Convenit hoc cum eo, quod dixit capite praecedenti: Qui facit justitiam, ex Ipso natus est. Unde intelligitur, Joanni eundem esse justum et ex Deo (vel ex Christo) natum, id est, adoptione Dei filium. Est ct similis locus Ezech. 18.: Vir si fecerit judicium et justitiam etc, et in praeceptis meis ambulaverit, et judicia mea custodierit: hic justus est. Justitiam ergo Joannes intelligit non habitualem, sed opera bona, quae vocantur opera justitiae; quemadmodum et Augustinus declarat in enarrat. Psalm. 118. conc. 16. Ex quo consequens est, in operatione virtutum consistere justitiam Christianam, non autem in sola peccatorum remissione; nec solum significari, quod opera justitiae sint signa quaedam exteriora, quae arguant, hominem esse justum coram Deo; sed esse ejusmodi, quae rationem habeant causae formalis, qua quis justus sit. Ut enim formaliter ab ambulatione quis dicitur ambulans, ita ab actibus justitiae, quos exercet, quis dicitur justus in actu, et consequenter a justitia habituali justus in habitu. Quemadmodum et e diverso mala opera formaliter hominem constituunt peccantem, et macula ex eis contracta peccatorem. Sed recurrit dubitatio, quam movimus ad finem capitis superioris, et solvendam huc usque distulimus. Quomodo verum sit, omnem eum, qui facit justitiam, justum esse? cum multi, tam Catechumeni, quam post lapsum poenitentes, opera justitiae exerceant, necdum justi, quia nondum justificati. Quae justificatio non contingit ordinarie, nisi dum actu suscipitur sacramentum ad hoc institutum; adeo ut dicat Augustinus tract. 13. super Joannem: Quod, quantumcumque catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat; non illi dimittitur, nisi cum venerit ad baptismum. Primum responderi potest, omnem ejusmodi hominem justum dici, quantum est ex parte operum justitiae, quae facit. Sunt enim ea legi divinae conformia, propter quod et a Joanne justitia vocantur; ut sit argumentum a conjugatis: Facit justitiam; ergo justus est. Quali ratione etiam Cornelius Centurio, nondum Christo incorporatus, Act. 10. vocatur religiosus ac timens Deum, cujus orationes et eleemosynae ascenderant in memoriam in conspectu Dei; idemque a domesticis suis, ad Petrum missis, non utique falso, justus ac timens Deum appellatus. Veruntamen, qui talis est, absolute justus dici non potest, eo quod ipsi desit ad justitiae complementum re missio peccatorum praecedentium, quorum ratione adhuc Dei inimicus eet, et irae ejus obnoxius. Non est autem absolute et simpliciter justus ac rectus, cui Deus est iratus sic, ut reum adhuc gehennae teneat. Alia responsio est, si dicamus, ejusmodi hominem justum esse, sed justitia actuali, quae consistit, ut ante dictum est, in bonis operibus; a quibus, hac consideratione, etiam formaliter justus est. Rursus alia responsio, quod dicatur justus a justitia inchoata et aliquo usque provecta. Nam initium justificationis est a fide et proposito novae vitae 5 progressus in exercitio bonorum operum; complementum in susceptione gratiae gratificantis. Multum autem profecit peccator, quando ad secundum in hoc genere gradum pervenit, etiamsi a tertio, ob causam, difteratur. Sed et hoc dici potest, Joannis sententiam sic intelligendam: Omnis, qui facit justitiam, a peccato liber, justus est et ex Deo natus. Nondum est autem liber a peccato, qui reatu ejus adhuc tenetur. Hesselii responsio est, Joannem scribere fidelibus jam per baptismum renatis, quos affirmat esse justos et filios Dei, si recte vivant; sin minus, regenerationis gratiam non habere, etiamsi percepcrint ejus sacramontum. Sicut et lUe justus est. Ita dictum fuit in fine capitis praecedentis: Si scitisj quoniam justus est etc. Utrumque vero de Christo dici, circumstantiae docent. Haec pars addita confirmat, quod diximus, ex hoc loco destrui justitiam haereticorum imputativam, quam constituunt in Bola peccatorum remissione. Christus enim, qui perfectissime justus est, quique factus est nobis a Deo justitia et sanctificatio et redemptio, 1 Cor. 1., sola mentis rectitudine justus est, non etiam peccatorum remissione, quae nulla habere potuit; sicut et angeli sancti eo tantum modo justi sunt. Verum quia nos homines in peccatis nati sumus, et in multis offendimus omnes, Jacob. 3., ut semper nobis necesse sit dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra: idcirco non in sola rectitudine mentis, ct virtutum operatione consistit nostra justitia, sed etiam in remissione peccatorum, ut, iis condonatis, jam vere justi simus (etsi gradu longe inferiori), sicut et Ille justus est. Nam similitudo, non aequalitas significatur.
3:8
8. Qui facit peccatum, ex diabolo est. Antithesim statuit inter Christum et diabolum, et inter eos, qui justitiam faciunt, et qui peccatum; quae antithesis sic explicatur: Christus hominibus auctor est exercendae justitiae, diabolus auctor peccati; ut proinde alii Christum principem habeant, alii diabolum. Porro Christus justitiae nobis auctor est, tum quia a Deo Patre justitiam nobis sua passione promeruit, tum quia justitiae nobis exempla simul et praecepta tradidit; diabolus vero peccati auctor est hominibus, quoniam et primus peccavit, et primus homini peccatum suggessit ac persuasit, et ad omnia peccatorum genera miseros homines incitare et impellere numquam desistit. Igitur ex diabolo est omnis, qui facit peccatum, tamquam ex eo, qui peccati sit auctor et parens. Unde Dominus ad Judaeos Joan. 8.: Vos, inquit, facitis opera patris vestri, et iterum: Yos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis perficere. Quocirca, qui peccatum faciunt, ex diabolo sunt, non solum imitatione (nam paucorum est, imitari velle diabolum in eo, quod peccant), sed quatenus peccant, et eo ipso, quo peccant, suggestionibus illius et tentationibus consentiendo. Id enim significat ratio, dictis Domini verbis indicata: Et desideria patris vestri vultis perficere. Si quis objiciat, multos multa committere peccata non ex suggestione daemonum, sed, ut B. Jacobus loquitur capito primo, a propria concupiscentia tentatos, abstractos et illectos, qui proinde, juxta sensum datum, dici non possint esse ex diabolo: respondeo, recte dici, diabolum omnis peccati in humano genere auctorem esse suggerendo atque suadendo; non quidem semper immediate; sed quia, quicumque peccat, 6x ea saltem concupiscentia ad peccandum inducitur, quae, diabolo per suasionem auctore, invocta est et diflfusa in totum genus humanum. Quoniam ah initio diabolus peccat. Non sentit Apostolus, ab initio suae creationis diabolum peccasse, quomodo locum hunc quidam male intellexerunt; quae sententia merito est ab Ecclesia rejecta atque damnata, tamquam Scripturis adversa, quae docent, diabolum per superbiam cecidisse e statu rectitudinis ac felicitatis, in quo creatus fuerat; quemadmodum ostendimus in secundum sentent. distinct. 3. Sed sensus Apostoli est: Ab initio, id est, sub ipsius mundi initiumj statim a mundi creatione, diabolum peccasse, cum prius nuUum esset in mundo peccatum. Quo etiam sensu Dominus de eo dicit Joan. 8.: lUe erat homicida ab initio. Nam et alibi illud: ab initio, sic accipitur; ut Mat^h. 19. et Marc. 10.: Ab initio creaturae masculum etfoeminam fecit eos Deus. Jam, ut valeat probatio, quam facit Apostolus, intelligendum est, ita ab initio diabolum peccasse, ut ab eo, vehit principio quodam, peccatum ad alios transiret. Nam, ut ille primus peccavit, ita caeteris omnibus, quicumque peccaverunt, tam angelis, quam hominibus, auctor peccandi fuit. Hinc ergo sequitur, omnes eos, qui faciunt peccatum, ex diabolo esse, sensu nimirum prius explicato. Notandum quoque est, Apostolum non dicere: peccavit ab initio, sed: peccat, quia, ut ait Beda, ex quo diabolus peccare coepit, numquam peccare desinit. Et quidem semper continuo peccat diabohjs, tum uno actu peccati, nempe superbiae, qua primum peccavit; tum plurimis atque innumeris aliis peccatis, tentando. Uuii. Eslii iouiiu. Tom. Ul. nocendoque hominibus. Nam ab hujusmodi numquam feriatur aut cessat, quia, sicut non dormitabit, neque dormiet, qui custodit Israel, Psalm. 120., ita numquam dormitat, neque dormit, qui impugnat Israel. Sunt autem peccata ejus omnia mortalia propter circumstantiam finis; quemadmodum docet S. Thomas 1. 2. q. 89. art. 4. in corpore et ad 3. In hoC apparuit Filius Dei, ut dissolvat opera diaboli. In hoc, Graece: £ig TOUTO, ad hoc, in eum finem. Dissolvat, Auaig, solvat, seu potius solveret, Repetit enim Apostolus aliis verbis id, quod supra vers. 5.: Ille apparuit, ut peccata nostra tolleret. Unde et manifestum est, per opera diaboli significari peccata. Quae quidem opera diaboli vocantur, quia diabolus eorum omnium auctor est ea ratione, quam superius attulimus. Patet etiam, haec duo: tollere peccata, et dissolvere opera diaboli, eadem esse, saltem concomitanter. Itaque sensus est: Dei Filium propterea in nostrae carnis substantia apparuisse, id est, incarnatum esse, ut per suam passionem solveret ac destrueret peccata, quae diabolus in genus humanum invexit. Itaque solvisse ea dicitur, quia pretium dedit redemptionis, quo solverentur et abolerentur peccata, propter quae eramus sub diaboli potestate captivi. Qui legunt: solvat aut dissolvat, referunt hoc verbum ad effectus passionis, quos omni tempore Filius Dei in hominibus operatur; videlicet convertendo peccatores et salutarem poenitentiam iis inspirando; deinde peccata seu peccatorum maculas ex animis delendo, poenasque simul pro iis debitas remittendo; denique peccatorum reliquias omnes penitus auferendo. Solvit autem opera diaboli Filius Dei non in omnibus hominibus, sed in electis, Nam in reprobis ea peccata, cum quibus hinc discedunt, numquam solvuntur. Hanc solvendi potestatem Christus ex parte quadam communicavit Ecclesiae praelatis, quibus dixit: Quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo, Matth. 18., et: 4t> Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, Joan. 20. Quaeres, an mors hoc loco dicenda sit opus diaboli. Non apparet. Nam, ut ostendimus, eadem Joanni sunt, opera diaboli et peccata^ mors autem peccatum non est, sed poena peccati, Deum habens auctorem. Nec enim in Christo locum habere potuit opus diaboli, ipso testante: Venit princeps hujus mundij et in me non habet quidquam, Joan. 14.; et tamen mortuus est Cbristns. Destruitur autem mors per Christum, non quod ipsa sit opus diaboli, sed quod ex opere diaboli, justo Dei judicio, subsecuta. Nam per peccatum mors, Rom. 5, Patet insuper (ut et hoc obiter addamus), ea signa, quibus ad nocendum hominibus utuntur malefici, non esse Joanni opera diaboli; t&mqaam ea Christi exemplo dissolvere ac destruere debeamus, ut argumentantur quidam. Non enim ea signa peccata sunt, sed Dei creaturae, ex pacto diabolico positae vel adhibitae ad nocendum. Et quidem ea solvere licet ac destruere iu nefarii pacti detestationem; sed non eo fine, ut, illis amotis aut destructis, a nocendo cesset diabolus; id enim esset miscere se pacto diaboli, quemadmodum latius ostendi super 4. sent. dist. 34.
3:9
9. Omnis, qui natus est ex Deo, pec~ catum non facit. Adducit hanc senlentiam Apostolus ad discrimen statuendum inter filios Dei et filios diaboli; quemadmodum et illam superiorem huic similem: OmniSj qui in Eo m.anetj non peccato ideoque eimiliter est exponenda, nimirum hoc sensu: Nemo natus ex Deo, id est, per regenerationem et gratiam adoptionis factus Dei filius, dum talis est, facit seu committit peccatum grande, qucd mortale vocamus. Nam de hujusmodi peccato Joannem agere, jam supra dictum ac declaratum est. Repetit eandem sententiam" infra cap. 5. v. 18. Quem locum, ut et hunc praesentem, sunt, qui intelligant de certo quodam genere peccati, quod in Spiritum sanctum committitur; id est, de impugnatione manifestatae veritatis. iidem natos ex Deo interpretantur praedestinatos, quos existimant, ex sententia Joannis, ita a Deo conservari, ut in ejusmodi peccatum numquam labantur. Sed haec interpretatio fundamentum non habet, ut nec ipsa opinio; quemadmodum ostendemus ad illud cap. 5.: Est pecca' tum ad mortem. Rectius S. Bernardus lib. de gratia et lib. arb., citans hoc Joannis testimonium; Hoc, inquit, dictum est de praedestinatis ad vitam; non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quia vel punitur condigna poenitentia, vel in caritate absconditur. Item serm. 1. iu Septuagesima: Non peccat, inquit, id est, non permanet in peccato, quia conservat eum, ut perire non possit, ea, quae falli non potest, generatio coelestis. (Respicit enim Bernardus ad rationem cap. 5. subjunctam: Sed generatio Dei conservat tum); vel non peccat, id est, tantundem est, ac si non peccet, eo quod non imputetur illi peccatum. Haec ille. Quem tamen non esse germanum sensum istius sententiae, a Joanne toties iteratae, sed eum, quem primo dixi, satis liquet ex antedictis v. 6. Quod et confirmatur ex ratione, quam hoc loco subjungit:
Quoniam semen Ipsius in eo manet. Hoc semen Dei varie exponitur. Quidam esse dicunt Spiritum sanctum nos regenerantem; nonnulli Filium Dei; alii gratiam Spiritus sancti; alii caritatem Dei, si tamen haec a gratia Spiritus sancti diversa est; rursus alii verbum Dei, fide non otiosa susceptum. Quae omnia etsi probabiliter dicantur, ac fere eodem recidant, tamen ex mente B. Joannis esse videtur, ut per semen Dei intelligatur nativitas spiritualis, qua ex Deo renati sumus et facti filii Dei. Sic enim Joannes se ipsum exponere videtur cap. 5., ubi, cum similiter, ut hoc loco, dixisset: Omnis, qui natus est ex Deo, non peccat, pro ratione subjecit haec verba: Sed generatio Dei conservat eum; tamquam illa generatio Dei, conservans hominem ex Deo natum, sit hoc semen Dei manens in homine, qui ex Deo natus est. Sensus igitur est, eum, qui natus est ex Deo, propterea non peccare, quia nativitatem illam seu filiationem Dei in se habet manentem, cum qua peccatum non consistit. Dicitur autem manere in illo nativitas illa divina, non quod in eo permaneat usque in finem (non enim hic de perseverantia sermo est); sed, ut expositum est supra v. 6., quia permanenter inest atque inhaeret, velut quiescens, residens et inhabitans. Quod non fit sine qualitate aliqua permanente, ut hinc recte statuatur gratia permanenter inhaerens animae, quam vocamus gratiam habitualem.
Et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. Hujus quoque partis variae sunt expositiones, prout verbum potest varie solet accipi. Quidam: non potest, exponunt; non debet; ac si dicat Apostolus: Non licet ei peccare, videlicet ob acceptam a Deo tantam gratiam, qua filius Dei factus sit. Hic sensus est apud Augustinum lib. de natura et gratia^ cap. 14., et apud Orosium in Apologia. Alius sensus: Non potest, id est, non vult, habituali scilicet volantate. Quomodo exponit Oecumenius. Item alius: Non potest peccare, quatenus*ex Deo natus est; sed hoc modo nec venialiter potest peccare. Porro Calvinus et alii nostrae aetatis haeretici sic intelligunt: Non potest ita peccare, quin semper in eo maneat illud semen, quo regeneratus est; quod incorruptibile esse dicunt et exstingui non posse, sed perpetuam vim ac vigorem retinere; licet interdum ad tempus supprimi contingat, ut vim suam non exserat, instar carbonis vivi cineribus undique contecti. Sed hic sensus olim in Joviniano damnatus est, et apertissimis Scripturis repugnat, quae docent, a gratia Dei posse hominem excidere, et in damnabilia peccata incidere. Item, perseverantiam fidei et caritatis esse specialia Dei dona, non omnibus fidelibus et justis communia. Quo pertinent innumerabiles exhortationes ad perseverandum in fide et sancta conversatione. Vetus autem ac germanior hujus loci intellectus est, quem tradit Hieronjmus lib. 2. contra Jovin.: Non potest peccare, quamdiu manet filius; sensu videlicet composito, ut ajunt Logici, quem declarat addita ratio: quoniam ex Deo natus est. Nam et eadem ratio praecessit: quoniam semen Ipsius in eo manet. Breviter ergo tale est, quod Apostolus dicit: Stare simul haec duo non possunt, peccare et esse filium Dei. Similes sunt locutiones, illa Pauli: Qui in carne sunt, Deo placere non possunt, Rom. 8.; illa Christi: Non potestis Deo servire et mammonae, Matth. 6.
3:10
10. In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Id est: Hoc signo dignoscuntur in hoc saeculo inter se filii Dei et filii diaboli, quod isti peccant, illi non peccant. Refertur enim illud: in hoc, iv TOUTO)^ ad praecedentia, ubi dixit: Qui facit peccatum, ex diabolo est; et: Qui natus est ex Deo, peccatum non facit. Unde patet, illas sententias de peccato mortifero debere intelligi. Non enim venialia peccata, sed mortalia, discernunt filios diaboli a filiis Dei. Liquet etiam, filios Dei intelligi secundum praesentem justitiam, non secundum aeternam praedestinationem. Nam et filii diaboli intelliguntur secundum praesentem injustitiam. Porro sicut discrimen inter filios Dei et diaboli hic assignatur per peccare et non peccare, id est, per malum affirmatum et negatum: ita recte statuitur per diligere et non diligere, id est, per bonum affirmatum et negatum. Quod discrimen indicat infra vers. 14. et capite sequenti vers. 7. et 8. Unde est illud praeclare dictum ab Augustino, tractante hunc locum: Dilectio sola discernit inter filios Dei et filios diaboli. Signent se omnes signo crucis Christi; respondeant smnes: Amen! Cantent omnes: Alleluja; baptizentur omnes; intrent Ec" clesias; non discernuntur filii Dei a filiis diaboli, nisi caritate. Qui habent caritatem, nati sunt ex Deo; qui non habent, non sunt nati ex Deo. Quidquid vis, habe; hoc solum non habeas; nihil tibi prodest. Alia si non habeas, hoc habe, et implesti legem. Qui enim diligit alterum, legem implevit, et: Plenitudo legis caritas. Haec Augustinus, quae fere eadem ex illo Beda retulit in suum commentarium. Ex hac autem Apostoli doctrina non est consequens, in hoc saeculo manifestum nobis esse, qui sunt filii Dei, qui filii diaboli; qui justi, et qui injusti. Sentit enim Joannee, ea, quae dicta sunt, peccare et non peccare, diligere et non diligere f certissimas esse notas et signa hujus discriminis; non tamen semper nobis evidentia; sed quantum signa cognoscere possumus, tantum etiam judicare nos posse de hominibus per illa discernendis.
Omnis, qui non est justus, non est ex Deo. Graeca et Syriaca sic habent: Omnis non faciens justitiam etc. Sed idem est sensus. Jam enim supra dictum est, quod, qui facit justitiam, justus est. Et nostra lectio omnium est Latinorum, etiam antiquissimorum, Tertulliani libro de pudicitia, cap. 19., et Cypriani lib. 3. ad Quirinum, testimonio tertio. Spectat haec pars ad declarationem supradicti discriminis: Quisquis, inquit, non est justus, et justitiam non facit, id est, opera justitiae non exercet, non est ex Deo natus, proinde nec inter filios Dei numerandus. Ex quo relinquit intelligendum, quod sit ex diabolo, id est, filius diaboli. Simul innuit, non eos solos a semine Dei alienos esse, et ad diaboli semen pertinere, qui gravia peccata committunt; verum etiam qui bona, quae facere deberent, omittunt (quod est non facere justitiam); atque hos etiam generali sententia, qua dixerat: Qui facit peccatum, ex diabolo est, comprehendi. Sunt enim peccata grandia atque mortifera non solum commissionis, sed e^ omissionis.
Et qui non diligit fratrem suum. Supple ex eo, quod praecedit: non est ex Deo. Addit autem Apostolus: Et qui non diligit fratrem suum, non tamquam aliquid diversum a priore, illo sciJicet: qui non facit justitiam; sed magis docendi et explicandi causa, ne quis sibi placeat, tamquam justitiam faciens, qui fratrem non diligit. Nam justitia Christiana principaliter in dilectione consistit, primum Dei, deinde proximi. Cur autem proximum potius nominet, quam Deum, ipse causam reddit capite sequenti, versu penultimo, ibidem a nobis explicandam. Fratrem quidam interpretantur Christianum, eo quod Christiani initio se mutuo fratres appellarent. Verum illa tam stricta fratris acceptio non convenit huic loco. Respicit enim Joannes procul dubio tum ad Dei praeceptum in lege: Diliges amicum seu proximum tuum sicut te ipsum, Lev. 19.; tum ad mandatum Christi, quod capite praecedenti vers. 8. vocavit novum mandatum, quodque exstat in Evangelio Matth. 5. et Joan. 13. et 15. Constat autem, his mandatis, secundum veram intelligentiam, praecipi dilectionem non eorum tantum, qui nobiscum ejusdem sunt religionis, sed et aliorum omnium, etiam infidelium et inimicorum, quos omnes proximi nomen comprehendit. Igitur fratrem intellige proximum, id est, quemlibet hominem. Sunt enim omnes homines inter se fratres propter communem parentem Deum, ad quem etiam ista, quae nobis omnibus praecipitur, fratris dilectio referenda est. Vide supra ad cap. 2. vers. 9. et infra ad initium cap. 5.
3:11
11. Quoniam haec est annuntiatio, quam audistis ab initio, ut diligatis alterutrum. Diligatis, Graece: ayaTcdi- ]i£v, diligamus; quemadmodum et Augustinus legit, et nonnulli codices Latini; tametsi id sensum non mutat. Annuntiationem vero dixit pro re annuntiata. Hoc vobis, inquit, annuntiatum, traditum est, cum primum facti estis Christiani; sic instituti estis ab initio, ut omnes nos invicem diligamus; adeo quidem, ut siae eo filii Dei, Christique discipuli esse non possimus. Haec enim est tessera discipulorum ejus, ipso testante Joan. 13.: In hoc cognoscent omnes, quia discipuli mei estis, si dilectinnem habueritis ad invicem. Hinc ergo sequitur, eum, qui fratiein non diligit, ex Deo non esse.
3:12
12. Non sicut Cain, qui ex maligno erat. Graeci legunt absque relativo: Non sicut Cain ex malo erat. Utrovis modo legatur, supplemento opus est ad constructionem. Juxta Graecam lectionem ita suppleri et construi textus poterit: Ut diligatis aJterutrum, et non oderitis fratres, ne sitis ex diabolo, sicut Cain, odio fratrem prosequens, ex malo erat. Juxta Latinam brevius et commodius hoc modo: Ut diligatis alterutrum, non agentes, sicut Cain, qui ex malo erat. Nam sic agere, id est, fratrem odisse et occidere, quod ille fecit, non est diligere fratrem, sed dilectioni fraternae e diametro contrarium. Adfert Apostolus exemplum Cain, qui et primus, et insignis fuit osor ac persecutor fratris, et inter homines quodammodo caput atque archetypus malorum, a quo civitas diaboli ceperit initium. Malignus seu malus, Graece: 6 uovrjpoc;, per antonomasiam diabolus intelligitur, velut capite praecedenti vers. 13. et 14., et alibi frequenter. Hinc alii, vim articuli volentes exprimere, vertunt: ex illo malo, id est, ex diabolo, qui in malitia tenet principatum. Fuit autem Cain ex diabolo, ut patre, sicut declaratum est supra; ac proinde diaboli filius, et filius quidem, non qualiscumque, sed primogenitus.
Et occidit fratrem suum. Et eodem, inquit, maligno, id est diabolo, instigante, ut qui erat homicida ab initio, Joan. 8, occidit fratrem suum Abel. Hic nimirum primus fuit fluctus odii fraterni. Historia nota est ex Gen. 4.
Et propter quid occidit eum? Graeca sonant: Et cujus gratia occidit eum? seu plenius: Et cujus rei gratia? Sic enim verterunt Erasmus et alii, quasi quaeratur causa finalis. Verum responsio, quam Joannes suae reddidit interrogationi, declarat, non finalem causam occisionis requisitam faisse, sed causam invidiae et odii, quo motus fuit ad occidendum •, ut proinde rectius verterit interpres noster, et eum secutus Hentenius: propter quid? ac si quaereret Apostolus: Quid movit, quid impulit eum, ut occideret fratrem? Responsio:
Quoniam opera ejus maligna erant, fratris autem ejus justa. Occidit eum, inquit, invidia motus, qua invidebat ei gloriam, quam ex bonis operibus habebat, persequens in eo, quod bonus erat. Cum enim ambo sacrificium Deo offerrent, respexit Dominus ad Abel, et ad mu^ nem ejus, ait Scriptura; ad Cain autem, et ad munera illius non respexit. En gloria, quam ex bonis operibus habuit Abel, Deo videlicet sacrificium ejus, et justitiam, et opera approbante signo aliquo manifesto. Quod quale fuerit, indicat versio Theodotionis ab Hieronymo relata in traditionibus super Genesim. Ea sic habet: Et inflammavit Dominus super Abel et super sacrificium ejus; super Cain autem, et super sacrificium ejus non inflammavit. Quae nimirum inflammatio videtur ea fuisse, qua sacrificium Abel incensum et inflammatum fuit igne coelitus immisso; quemadmodum et alias factum legitur in sacrificiis Deo placitis, ut Lev. 9., 2 Par. 8. et 3 Reg. 18. Cain igitur, cujus sacrificium non inflammavit ignis coelestis, igne succensus est invidiae et odii adversus fratrem; quibus duabus facibus agitatus, eum interfecit. Quod exemplum optime convenit instituto B. Joannis, ut qui agat de ea fratris dilectione, qua diligitur, ut bene vivat et Deo inhaereat; itemque de eo odio, quod patitur, quia bene vivit et Deo carus est. Quod odium proprie diabolicum est, ac proprie diaboli filios facit. Nam ex hujusmodi odio diabolus hominem ab initio persecutus dejecit, ac duplici morte, cum toto genere, occidit. Tale fuit odium Judaeorum adversus Christum, quorum vox est apud Sapientem cap. 2.: Circumveniamus justum, quoniam contrarius est operibus nostris, et improperat nobis peccata legis. Imo generalis est sententia B. Augustini in enarrat. Psalm. 1 28.: Omnis malus ideo persequitur bonum, quia non illi consentit bonus ad malum.
3:13
13. Nolite mirari, fratres, si odit vos mundus. Graece et Syriace: fratres mei. Subjicit hoc Apostolus ad consolationem fidelium, ut ne mirentur, tamquam de re nova, quod multis sint exosi; cum res sit valde vetus, bonos odium et persecutionem sustinere a malis. Quemadmodum exemplo Cain demonstratum est. Levius autem ferendum est malum, quod nec novum est, nec insolitum, et quod habeas cum omnibus bonis commune. Omnes enim, qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur, 2 Tim. 3. Mundum vocat multitudinem hominum, quorum plurimi mali sunt.
3:14
14. Nos scimus y quoniam translati sumus de morte ad vitam. Pertinet hoc ad consolationis amplificationem; nc si dicat: Quamvis impii nos odio persequantur, etiam ad mortem usque, tamen illud in mediis malis consolari nos debet ac recreare, quod sciamus, translatos nos esse de morte ad vitam. Cum autem multiplex sit mors et vita, tam animae, quam corporis, uti dih'genter Hesselius in commentario declarat: illa mors hic intelligitur, qua dicitur anima mortua, vel homo mortuus morte peccati; quomodo dixit Paulus de vidua, 1 Tim. 5.: Quae in deliciis est, vivens mortua est; et illa vita, qua vivere dicitur vel anima, vel homo vita justitiae; ut mortis nomine peccatum, et vitae nomine justitiam accipiamus, sitque sensus: Nos scire, quod translati sumus de morte peccati ad vitam justitiae. Quamquam et sic intelligi potest, quod translati sumus e statu mortis aeterni ad statura aeternae vitae; nempe quod ad meritum attinet. Cum enim essemus per peccatum obnoxii gehennae, facti sumue per jjstitiam regni coelestis haeredes. Ut proinde tnors intelligatur totius hominis aetema perditio, vita autem aeterna felicitas. Caeterum non illud sentit Apostolus, unumquemque fidelem certo scire, quod sit translatus de morte ad vitam, et pruinde in statu gratiae constitutus; quomodo locum hunc et similes prave sectarii interpretantur pro sua fide speciali; sed sermo generalis est, in persona fidelium scriptus, et ita exponendus: Nos Christiani certa fide novimus, omnes honos fideles, quorum e numero nos esse, singuli confidimus, translatos esse de morte ad vitam. Dicit autem: translati sumus, scilicet a Deo, ut non nostris viribus aut meritis, sed Dei gratiae totum salutis nostrae beneficium noverimus attribuendum. Sic et Paulus Col. 1.: Eripuit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii di- Jectionis suae.
Quoniam diligimus fratres. Non hic significatur meritum, aut omnino causa dictae translationis, quasi prius sit, diligere fratres, posterius autem et effectus illius, transferri de morte ad vitam, id est justificari. Neque enim opera bona praecedunt justificandum, sed sequuntur justificatum, ut concinne B. Auguetiuus dicit lib. de fide et operibus, cap. 14. Nam per justificationem creamur in bonis operibus, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus, Eph. 2. Sed causalitas haec referenda est ad cognitionem. Nam ex dilectione fraterna velut effectu et signo cognoscimus, nos de morte ad vitam translatos esse; et quantum de illa certi sumus, tantum et de isto. Redeat uyiusquisque, inquit hoc loco Augustinus, ad cor suum; si ibi invenerit caritatem fraternam, securus sit, quia transiit a morte ad vitam. Veruntamen, etsi dilectio Dei et proximi justificationem nostram totam, cujus initium est a fide, nec raereator, nec praecedat, sed sub ea comprehendatur tamquam pars ejus; impetrat tamen remissionis gratiam, juxta verbum Domini Luc. 7.: Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Sed et augendae justificationis est causa, ut, quijustus est, opera caritatis exercendo justificetur adhuc, Apoc. ultimo.
Qui non diligit, manet in morte. Addit suo more merabmm oppositum. In Graeco et Syriaco casus exprimitur verbi transitivi: Qui non diligit fratrem, manet in morte, qui facile ex praecedentibus suppletur. Mortem intellige, utsupra, vel peccati, vel damnationis aeternae, quantum ad meritum et reatum attinet. Igitur, qui non diligit fratrem, id est, officia dilectionis, quum opus est, ei non impendit, manet m morte jam dicta, quia ab ea ad vitam non transfertur; remanens videlicet iu eo, aut certe recidens in illud, in quo natus est, in peccatum, et statum damnationis. Estque certissimum hujus signum, non diligere fratrem. Quidam non diligere fratrem exponunt: odisse fratrem, tam hoc loco, quam supra vers. 10. Sed nulla necessitas est hujus expositionis, imonec utilitas. Constat enim, non solum odiendo et persequendo, sed et non diligendo, et caritatis officia non exhibendo, multos peccare mortaliter, quibus utile est, ut sciant, se manere in morte, nisi resipiscant. Abunde id docent verba Christi judicis ad reprobos: Discedite a me, maledicti. Esurivi enim, et non dedistis mihi m,anducare etc., Matth. 25. Sed et sanctus Joannes infra negat, caritatem in eo manere, qui a fratre necessitatem patiente viscera sua clauserit, vers'. 17.
3:15
15. Omnis, qui odit fratrem suum, homicida est. Obiter* attexit praecedenti sententiae aliquid, vehiti incremento quodam orationis, quod faciat adversus odium fratrum; quasi dicat: Si manet in morte, qui non diligit; quo loco creditis esse eum, qui fratrem non tantum non diligit, sed etiam odit? Vobis affirmo, illum coram Deo esse homicidam. Sed quomodo vera cit haec Apostoli sententia tam generaliter enuntiata, dubitatur; praesertim cum superiori capite de eo, qui odit fratrem, non plus dixerit, semel 'et iterum, quam quod in tenebris sit, et in tenebris ambulet; quod commune est omni peccanti mortaliter. Nec vero sufficit hunc locum sic exponere: Quisquis fratrem suum odit, homicida est suiipsius, quia fratrem odiendo, suam ipsius animam occidit, secundum illud Sap. 16.: Homo occidit per malitiam animam suam. Plus enim Joannem dicere velle, manifestum est. Nam respicit ad Cain interfectorem fratris, et cum illo comparat omnem eum, qui fratrem suum odit. Igitur homicidam intelligit eum, qui alterius sit interfector. Unde nec satis est huic sententiae, si ideo dicatur homicida fratris, quia, dum fratrem ex odio persequitur, provocat eum ad iram et discordiam, et sic, quantum in ipso est, occidit eum in anima, ut explicat glossa ordinaria. Non enim hujusmodi fratris occisioni respondet exemplum Cain et aliorum, qui propter justitiam fratres oderunt, occiderunt, et martjres fecerunt. Rectius igitur duobus modis intelligi potest, omnem eum, qui fratrem odit, homicidam esse: Vel quia omne fraternum odium saltem dispositio quaedam est ad homicidium, alia remotior, alia propinquior, sicut imperfectum dispositio est ad perfectum; qua ratione omnis iniquus motus ad nocendum fratri in homicidii genere deputatur; quemadmodum et omnis motus libidinoeus ad genus moochiae pertinet. Vel quia completum odium fratris, etiamsi lateat in animo, nec in opus erumpat, homicidium animo et voluntate constituit, et homicidii reatum inducit. Quod enim perfecte quis odit, optat, non esse. Etenim antiqua sententia est, ait Hieronymus Epistola 62.: Quem odit quis, periisse cupit. Et ita praesentem locum intellexisse vidotur B. Thomas 2. sec. quaest. 34. art. 4., disputans, utrum odium proximi sit gravissimum peccatorum, quae in proximum committuntur. Cum ergo, qui fratrem odit, hac odii perfectione cupiat eum sublatum e medio, profecto occidit eum in corde suo; ut simile sit hoc dictum Apostoli cum eo, quod dicit Dominus Matth. 5.: Omnis, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. Nam et illud, quod in oodem sermone dicit Dominus: Omnis, qui irascitur fratri suo, reus erit judicio, non improbabiliter a quibusdam exponitur de judicio condemnationis, cui obnoxius est, qui iram completam et in odium, quale hic intelligitur, conversam gerit in animo. Nam ut illa dicta aunt a Domino contra Scribas et Pharisaeos, qui reum homicidii lege vetiti neminem cen- Bebant, nisi qui homicidium ipso opere perpetrasset: ita et hoc a Joanne dictum advereus illius temporis haereticos quosdam, ejusdem Pharisaicae doctrinae sectatores. Qua de re consule Augustinum lib. 19. contra Faustum, cap. 23. Breviter itaque reddi potest hic sensub: Quicumque fratrem suum odit, optans aut volens ei mortem, homicida est. Hac enim ratione etiam diabolus homicida fuit, antequam suasione sua propelleret hominem in mortem; et Cain homicida, quando iratus fuit, ut habetur Gen. 4., nondum mittens manum in fratrem. Prior expositio propterea minus placet, quia comprehendit etiam motus odii fraterni veniales, utpote disponentes ad odium mortale. Constat autem ex praecedentibus, Joannem loqui de odio, quod mortem adferat. Posterior vero expositio adjuvatur etiam illo, quod docent Theologi, actum exteriorem peccati nihil malitiae moralis addere interiori, caeteris paribus.
Et scitis, guoniam omnis homicida non habet vitam aeternam in semet ipso manentem. Hoc scire eos dicit, quia sic instituti erant, et sic tenebant. Vita aeterna potest intelligi vel caritas ei justitia, per quam certissime tenditur ae pervenitur ad vitam aeternam, imo quae salutis ac vitae aeternae initium est, consummationem. habitura in futuro saeculo; vel ipsa beata futuri saeculi vita, quam in se manentem habere dicitur omnis jufltus, quia constitutus est in statu illius adipiscendae ex merito praesentis justitiae. Quae quidem justitia in ipso manere dicitur eodem sensu. quo superius dixit, semen Dei in eo manere, qui ex Deo natus est; qu'a nirairnm in eo residet, ceu permanens aliquid, instar habitus. Continet haec pars propositionem syllogismi, quo probet Apostohis suum institutum, ut praecedens assumptionem. Nullus, inquit, homicida habet in se vitam aeternam; omnis, qui odit fiatrem, homicida est; ergo nemo fratrem odiens habet in se vitam, sed manet in morte, majore etiam ratione, quam qui fratrem, quum diligere re ipsa deberet, non diligit re et effectu.
3:16
16. In hoc cognovimus caritatem Dei, quoniam ille animam suam pro nobis posuit. Hortaturus fideles ad caritatis erga fratres officia, Christi Domini proponit exemplum, qui summam erga nos caritatem ostendit, animam suam ponens pro nobis. Quo suo exemplo ipse Dominus discipulos hortatus est, dicens: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, Joan. 15. 6enitivus Dei in Graecis codicibus non habetur, uno excepto, qui sit instar multorum, Complutensi. Syrus quoque interpres non expressit. Sed nec Augustinus in textu posuit, quem declarat; licetBeda aliique Latini legant, et ex eo probent Christi divinitatem. Argumento est, a Joanne scriptum non fuisse, quod loco pronominis ille non sit in Graeco autoc, sed IxsTvot;, quod ad remotius referri solet; ut videatur Joannes ad illud respicere, quod dixerat v. 8.: In hoc apparuit Filius Dei, etc. Haec efficiunt, quo minus hic locus sit evidens et promptus ad demonstrandam Christi divinitatem, nt sunt alia multa Scripturae loca. Neque necesse est, incerta aut obscura ad victoriam urgere testimonia, ubi certa et aperta minime desunt. Potestautem secundnmGraecamlectionera intelligi caritas absolute,' hoc sensu: Per hoc nobis declaratur debitum caritatis erga fratres, quod Christus animam suam pro nobis posuit. Hoc enim suum exemplum voluit nos imitari. Vel caritas Christi designate potest accipi, ut sensus sit: Hoc argumento nos Christiani cognoscimus Christi caritatem erga nos, quod ipse pro nobis aeterna morte liberandis animam suam posuit. Dicitur autem animam &uam posuisse, Hebraea phrasi, quia voluntarie mortuus est, animae sustinens a corpore separationem. Quo etiam sensu martyres dicuntur animas suas posuisse, videlicet id facientes, quod hic sequitur: Et nos debemus pro fratribus animas ponere. Tametsi Christus animam suam posuit quodam insuper peculiari modo, quem indicare voluit, quando dixit ad Judaeos: Nemo tollit eam a me; sed ego pono eam a me ipso, et: Potestatem habeo ponendi eam, et iterum sumendi eam, Joan. 10.: scilicet iis verbis significans, se potestatem habere moriendi, et animam suam deponendi, id est, a corpore separandi, quando et quomodo vellet; quemadmodum et resumendi; quam potestatem alii martyres nulli habuerunt. Cujus rei declarationem ampliorem vide apud Augustinum lib. 4. de Trinitate, cap. 13.
Et nos debemus pro fratribus animas ponere. Sic et nos, inquit, exemplo Christi Domini ac magistri nostri, qui dixit: Exemplum dedi vobis, ut, quemadmo^ dum ego feci vobis, ita et vos faciatiSj Joan. 13., debemus pro salute fratrum animas ponere, id est, voluntarie mortem subire. Nam et ordo caritatis id postulat, ut plus animam proximi, quam ccrpus nostrum diligamus, et honorem Dei (qui in animarum salute etiam consistit) aliis omnibus bonis anteponaraus. Postulat autem interdum honor et gloria Dei, ut pro temporali vita proximorum conservanda nostram ipsorum vitam exponamus periculo, quoties scilicet ea res ulterius ordinatur ad eorundem vel aliorum salutem aeternam. Ita legimus, Alexandriae presbyteros, diaconos et alios fideles quam plurimos, cum pestis saevissima grassaretur, morbo laborantibus sponte ministrasse, mortemque libenter oppetivisse. Quos, velut martyres, religiosa piorum fides venerari consuevit, ut habet Romanum Martyrologium pridie Kal. Martii. Historiam refert Eusebius lib. 7. cap. 16. et 17. ex Dionysio Alexandrino. Nec dissimile eet, quod narrat Gregorius lib. 3. dialogi, cap. 37., quendam presbyterum, Sanctulum nomine, sese obtrnncandura obtulisse pro diacono, qui a Longobardis erat occidendus. Quod ejus factum magnifice laudat, affirmans, eum praestitisse, quod hoc loco praecipit Apostolus, id est, animam pro fratre posuisse. Porro tenentur ex officio ad ponendum animas pro fratribus, ubi res postulat, omnes animarum pastores. Quibus omnibus in Petro, primo pastore. dictum est: Sequere me, Joan. 21., id est, animam tuam pone pro ovibus meis, sicut et ego pro eis animam meam posui. Caeteri vero fideles, licet non ex officio ad hoc teneantur, debent tamen eam habere caritatem, qua parati sint ad mortem pro fratribus obeundam, ubi salus illorum et honor Dei ita requireret. Et quia generalis est Apostoli sententia, dictans, quid omnes debeamus, idcirco sic intelligenda est, quomodo et alia praecepta affirmativa; nempe debere nos in animi praeparatione, si res exigat, pro fratribus animas ponere. Non igitur ab omnibus Christianis tanta perfectio caritatis exigitur, quanta a pastoribus, qal ex officio ad eximinra illum caritatis actum tenentur loco et tempore exercendum; habere tamen omnes eam perfectionem debent in desiderio et studio assequendi. Quocirca non hinc sequitur, omnes debere esse perfectos; sequitur tamen, omnes ad perfectionem tendere et conari debere. Nec verum est, quod scribit Thomas Anglicus, ad hoc praeceptum solos perfectos teneri. Quid enim, si pastor imperfectus sit, ut multi sunt; annon tenebitur? Melius diceret, ad hanc perfectionem omnes etiam imperfectos teneri in casu; sicut dictum est. Vide, quae scribunt his consentanea B. Augustinus et Joannes Hesselius ad hunc locum.
3:17
17. Qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit, fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo; quomodo caritas Dei manet in eo? Particulam: hujus, meliores codices non addunt, ut nec Grraeca, quae sic habent: Qui vero habuerit victum mundi, et viderit fratrem suum opus habentem, efc.; tametsi recte vertunt interpretes; substantiam, quod Graece est: xov Piov. Nam ea voce praeter alia tum victus significari solet, tum generaliter omnia, quae ad victum et vitae praesentis usum pertinent, ut sunt alimenta, vestes, pecuniae, possessiones. Quod totum substantiae seu facultatum nomine comprehenditur. Viscera claudere a fratre, est commiserationis affectum et effectum ei noUe exhibere. Nam viscera pro affectu interiore, praesertim amoris et misericordiae, metaphora est in Scripturis utriusque testamenti frequens. Itaque sensus est: Qui habet facultates mundanas, ex quibus etiam aliorum indigentiae queat subvenire, et novit fratrem suum seu proximum egentem, nec tamen opem misericordiae ei impendat, inopiam ejus sublevando; quomodo fieri potest, ut caritas Dei, communis omnium parentis, propter quem frater diligendus est, in animo ejas resideat ac domicilium habeat? ac si dicat Apostolus, id fieri non posse. Descendit aatem ab opere caritatis excellentissimo, de quo dicit Dominus Joan. 15.: Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis, id est fratribus, ad opus multo inferius, quod est, de bonis exterioribus aliquid indigenti fratri impertire •, ut saltem habeat caritatem inchoatam, qui nondum habet perfectam. Cui dicit Augustinus: Si nondum es idoneus mori pro fratre, jam idoneus esto dare de tuis facultatibus fratri. Nam, ut ait Gregorius hom. 14. super Evangelia, qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro his daturus est animam suam? Nominat Apostolus caritatem Dei potius, quam proximi, ne quis existimet, salva caritate et amicitia Dei, negligere se posse caritatem ac beneficentiam in fratres. Hinc ait capite sequenti: Qui non diligit fratrem suum, quem videt, Deum, quem non videt, quomodo po~ test diligere? Ethoc, inquit, mandatum habemus a Deo, ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum. Porro notanda est in verbis Apostoli duplex ratio adducens obligationem ad tribuendam eleemosynam pauperibus. Prior est substantia mundi, ex qua fit facultas tribuendi; altera necessitas fratris. Quae quanto major est, tanto major exsistit ad tribuendum obligatio. Proinde necessitas fratris extrema omnes obligat habentes, quod dare possint, etiam pauperes. Necessitas autem illius extremae proxima obligat etiam eos, qui tantum mediocriter habent. Arcta ipsius necessitas eos obligat, quibus bene prospectum est, etiamsi superfluum quoad statum non habeant. Vulgaris seu communis, ut vocant, necessitas obligat omnes superfluum habentes, quorum, quanto majores sunt divitiae, tanto major hac parte est obligatio. Jam quod quaeri solet, quando neglectus eleemosynae sit peccatum mortale, non potest in particulari per singula definiri; sed id relinquitur, ut bene scribit Hesselius, spirituali prudentiae determinandum. IUud constat, Apostoli sententiam praecipue divites constringeie, id est, superfluum habentes. Frivolum est autem ac sophisticum, quod eam nonnulli interpretantur de extrema fratrum necessitate; quasi Joannes instruat hoc loco fideles tantum de eo casu, qui rarissime eveniat; et non potius agat de necessitate illa fratrum, quae frequens est ac paene quotidiana. Lege, quae de hoc argumento disputant Theologi in 4. distinct. 15., et quae S. Thomas ejusque commentatores in 2. sec. quaest. 32. artic. 5. et 6. et alibi.
3:18
18. Filioli mei, non diligamus verbo, neque lingua, sed opere et veritate. Exhortatio necessaria propter eos, qui dilectionem fraternam verbo obtendentes, opere non praestant; quales introducit B. Jacobus in Epistola sua cap. 2. dicentes: Ite in pace, calefacimini et saturamini. Non solum (inquit Joannes) verbo et lingua diligamus fratres, ut faciunt, qui blande et speciose loquuntur, interim nihil dantes, unde juventur egeni; sed dilectionem opere et effectu monstremus. Igitur diligere verbo et lingua, sicut hic accipitur, revera non est diligere et proinde Deo non placet. Est autem sermo hic ad eos, quibus est facultas opere et veritate diligendi. Quidam distingaunt diligere verbo, et diligere lingua, ac rursus diligere operej et diligere veritate, dicentes, eum verbo diligere, qui dilectionem simulat, nihil tribuens; eum vero diligere lingua, qui tribuit quidem, sed ad proprium commodum respiciens. Magis apparet, Joannem usum vocabulis ejusdem aut vicinae significationis, quo rem diligentius inculcaret; quemadmodum et Dominus apud Osee Prophetam fecit in sententia non plane dissimili cap. 6.: Misericordiam volui, et non sacrificium; et scientiam,Dei plus, quam holocausta.
3:19
19. In hoc cognoscimus, quoniam ex veritate sumus, et in conspectu Ejus suadebimus corda nostra. In conspectu EjuSy Graece: spiTipoo^sv auxou, coram Eo. Dixit autem noster interpres: corda nostra, pro: cordibus nostris, Graecum casum secutus, quemadmodum et legitur Jud. 12.: Suade Hebraeam illam; quum alibi dativum reddat, ut Gal. 1.: Modo hominibus suadeo, an Deo? et 2 Cor. 5.: Hominibus suademus. Porro notandum est, Joannem uti hac phrasi: in hoc cognoscere, per totam fere Epistolam pro eo, quod est, hoc illove a^gumento sive signo cognoscere. Et ita qui^em, ut demonstratio referatur interdum ad id, quod praecessit, interdumad id, quod sequitur; uti poterit observare, qui volet. Hic vero non ita liquet, utro debeat referri. Ad partem subsequentem refert Augustinus hoc sensu: Per hoc, quod in conspectu Dei, id est, in conscientia nostra, quam solus Deus videt, persuademus cordibus nostris, id est nobis ipsis, ex sola nos fratris dilectione ei succurrere, cognoscimus, nos esse ex veritate. Congruit huic sensui illud Apostoli Pauli 2 Cor. 1.: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae, quod in simplicitate et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo, et Gal. 6.: Opus suum probet unusquisque; et sic in semet ipso tantum gloriam hahehit, et non in altero. Verum obstat huic constructioni sermo copulans: et in conspectu Ejus etc, cum dicendum esset: quia seu quoniam in conspectu Ejus suadebimus etc.; quemadmodum supra loquitur vers. 14.: Nos scimus, quod translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratras. Itaque probabilius est, demonstrationem, ut docet Oecumenius, ad praecedentia referendam, et hunc esse sensum: Ex hoc, quod non solum verbo et lingua, sed opere et veritate fratres diligimus, sincere videlicet atque ex animo illis benefacientes, cognoscimus, nos esse ex veritate; et proinde, si id faciamus, conscientiam nostram coram Deo tranquillam atque pacatam reddemus, quod eum vere diligamus, certa concepta fiducia, quod damnationem in judicio Dei simus evasuri; ut inferius hoc et sequenti capite explicatur. Esse ex veritate, quidam expoliunt: esse ex Deo, vel ex Christo, qui est veritas; ut sensus sit, eum, qui diligit opere et veritate, cognoscere, quod sit ex Deo natus, Deique filius, a quo vera felicitas exspectanda sit. Ita Christus ad Pilatum, Joan. 18.: Omnis, qui est ex veritate, audit vocem meam,. ipro eo, quod Judaeis dixerat, cap. 8.: Qui ex Deo est, verba Dei audit. Secundum alios, esse ex veritate, est: veritatem amare et sectari, quod fit, ubi liber est animus a tenebris pravarum cupiditatum. Id de se cognoscit, qui opere et veritate fratrem diligit. Potest etiam per veritatem intelligi veracitas Dei in promissis, quomodo dicit Paulus, Christum ministrum fuisse circumcisionis, propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum, Rom. 15. Juxta quam interpretationem ex veritate sunt, qui quemadmodum in eadem Epistola cap. 9. Paulus loquitur, plii sunt promissionis, id est, ipsi Abrahae promissi, quando ei dictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes, Gen. 22., qui quidem, eodem Apostolo exponente, sunt electi sive praedestinati ad vitam aeternam. De quibus locum Joan. 18. intellexit Augustinus. Hoc modo sensus est: Eo argumento cognoecere nos, quod simus e numero electorum, quia fratres opere et veritate diligimus. Illud postremo notandum, in eo, quod dicit: cognoscimuSj ac rursum: m conspectu Dei suadebimus corda nostray non significHri cognitionem et persuasionem certam et infallibilem, sive electionis nostrae, sive praesentis justitiae et amicitiae cum Deo, quam ex hoc loco et aliis similibus statuere conantur horum temporum sectarii; sed notitiam probabilem,necmajoris certitudinis, quam quanta scimus, nos opere et veritate fratres diligere. Qua responsione pariter excluditur opinio Catharini, qui, quamvis fateatur, ejusmodi certitudinem non esse fidei, tamen infallibilem esse contendit.
3:20
20. Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum, major est Deus corde nostrOj et novit omnia. Declaratio est ex contrario, qua terret dilectionis fraternae simulatores, allegato Dei judicio, omnia cognoscentis. Graeca sic habent: Quoniam, si condemnet sive reprehendat nos cor, quod major est Deus etc. Qui sermo imperfectus est, et suppletur hoc modo: Nam si reprehendat nos cor nostrum j scimus (ant scire debemus), quod major est Deus corde nostro, et nolit omnia. Noster interpres particulam OTi, quod, velut supervacuam omisit. Nam interdum juxta Hebraicam idioma redundat. Contextum sic explicamus: Ut igitur cognoscamus, nos esse in veritate, et tranquillam reddamus coram Deo conscientiamnostram, dih'garaus fratres opere et veritate. Nam alioqui certe, si cor nostrum seu conscientia nostra nos condemnet, tamquam verbo et lingua, non opere et veritate diligentes, id est, tamquam simulatos dilectores, hypocrisis illa non latet conscientiam nostram, quamvis pusillam, et pauca scientem, sed ab ea redarguitur; quanto magis a Deo, qui incomparabiliter major est corde nostro, adeoque omnia novit! Dicitur Deus major corde nostro quoad cognitionem, qua non tnntum complectitur, quidquid est in corde et angusta conscientia nostra, verum etiam alia omnia abscondita, cum sit ubique praesens et omnia penetrans.
3:21
21. Carissimi, si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum. Facit haec pars ad explicationem ejus, quod dixit: In conspectu Ejus suadebimus corda nostra. Et sensus est: Si non condemnat nos propria conscientia, sed dictat nobis, quod fratres vera et sincera dilectione prosequamur, opere eam exhibentes, ubi opus est: fiduciam habemus erga Deum, id est, spem magnam merito concipimus, quod suo judicio nos non condemnabit. Hanc enim fiduciam evadendae damnationis exprimit capite sequenti, dicens: Jjt fiduciam habeomus in die judicii. Quam utique fiduciam parit bona conscientia. Quamquam alii fiduciam intelligunt accedendi ad Deum, et aliquid ab eo petendi et impetrandi; de quo in verbis sequentibus. NonnuUi generalius exponunt sententiam hoc modo: Si cor nostrum nulla iu re nos reprehendat aut condemnet, fiduciam habemus etc. Sed observanda Apostoli consuetudo, qua sic unam aliquam justitiae partem solet extollere, snbintelligens interim conditionem hanc: Si aliunde non sit defectus. Quale est illud cap. 5.: Omnis, qui credit, quoniam Jesu^ est Christus, ex Deo natus est. Aut certe, quia sincera et Christiana fratris dilectio non est sine dilectione Dei, propterea, qui videt in corde suo illam fratris dilectionem, videt et dilectionem Dei, et consequenter a corde suo non reprehenditur. Sed quid de iis, quos cor suum non reprehendit, etiam gravissimis peccatis involutos? quales idololatrae, Saraceni, Judaei, el alii diversarum religionum atque sectarum homines, certo persuasum habentes quisqae, suae sectae doctrinam esse veram. Quales item multi Sanctorum persecutores, arbitrantes, obsequium se praestare Deo, Joan. 16., inter quos Paulus, prius blasphemus, persecutor et contumeliosus; sed misericordiam Dei consecutuSy quia ignorans fecerat in in~ credulitate, 1 Tim. 1. Quales et alii non pauci, qui vitiis suis et voluptatibus mancipati, tandem eo stuporis devenerunt, ut non sentiant, se poccare. Neque enim tales, etsi a corde suo non reprehensi, veram habent fiduciam ad Deum; neque de iis verum est, quod hoc loco sequitur: Et quidquid petierimus, accipiemus ah Eo, quoniam mandata Ejus custodimu8 etc. Responderi potest, admodum esse difficile, ac fortasse numquam contingere, quemquam ita esse peccatis immersum, ut non rodat ac mordeat interdum ejus animum vermis conscientiae, dictantis, ipsum male agere; vermis, inquam, ille in reprobis numquam moriturus, Marc. 9. Certe Paulus ipse, quamvis zelo legis divinae persequeretur Ecclesiam Dei, Gal. 2. et Phil. 3., et in eo putaret, se bene agere, interim tamen in aliis desideriis atque peccatis morte dignis versabatur, quae ab ipso enumerantur Ephes. 2. et Tit. 3.; quorum male conscium sibi fuisse, ut et alios perversos legis zelatores, non est dubium. De quo genere erant, quibus adulteram mulierem adducentibus dixit Dominus: Qui sine peccato est vestrum, primus i?i illam lapidem mittat, Joan. 8. r' Alia responsio est, eaque textui congruentior, Joannem non universe loqui de quibusvis hominibus, sed de Christianis Christiana doctrina imbutis, et Deum, quem noverunt, ejusquo judicia timentibus; quos si cor suum non reprehendit tamquam hypocritas, et dilectionem fraternam simulantes, sed contra dictat eis 8ua conscientia, quod fratres sincere et Christiane diligant: fiduciam habent ad Deum, prout superius explicatum est. Notandum quippe, Joannem non dicere: certi sumus, sed: fiduciam habemus; quoniam, etsi cor nostrum non reprehendat nos, potest tumen in eo latere, quod Deus reprehendat, qui major est corde nostro. Quocirca fiducia haec tanta debet intelligi, quanta respondet testimonio bonae conscientiae. Ut enim hoc conscientiae testimonium in nobis non est infallibiliter certum, Apostolo Paulo dicente: Nihil mihi conscius sum; sed non in hoc justificatus sum, 1 Cor. 4., ita nec infallibiliter certa est haec fiducia, quod judicium Dci simus evasuri. Unde dicebat idem Apostolus: Castigo corpus meum, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar, 1 Cor. 9.
3:22
22. Et quidquid petierimus, accipiemus ah Eo. Graece et Syriace: accipimus ah eo, verbo praesentis temporis, scilicet ejusdem cum praecedenti verbo: habemus, ad significandam certitudinem promissionis. Si, inquit, cor nostrum nos non reprehendat, non solum habemus apud Deum fiduciam evadendae damnationis in die judicii; verum etiam impetrandi et accipiendi ab eo, quidquid ab eo petierimus. Nam particula: ah Eo, utrolibet, imo pariter ad utramque referri potest. Huic loco simile est illud Psalmistae: Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Propterea (nempe quia non aspexi in corde meo iniquitatem) exaudivit Deus, et attendit voci deprecationis meae, Psalm. 65. Ratio est hujus fiduciae, quia diligentibus fratres et mandata Dei servantibus facta est illa promissio, tot locis Evangelii conscripta: Petite, et accipietis. Omni petenti dabitur. Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Quam tamen promissionem sic intellige: Si petatur, quod petendum est, et quomodo petendum, et quantum res tanta peti debet, idque perseveranter. An praeterea sit necessaria conditio, si pro se ipso quis petat, videbimus infra ad illud cap. 5.: Quodcumque petierimus secundum voluntatem Ejus, audit nos. Rationem fiduciae, quam dixi, declarant verba sequentia:
Quoniam mandata Ejus custodimus. Ea mandata sunt haec duo praecipue, mandatum dilectionis fraternae, et consequenter mandatum dilectionis Dei (nam qui fratrem diligit, ut oportet, id est, propter Deum, utique Deum diligit), et mandatum credendi in Christum. His enim praeceptis caritatis, quae colliguntur ex praecedentibus, iit proximo a capite adjungit mandatum fidei, qua creditur iu Christum. Apertissime vero destruit hic locus haereticorum dogma, dicentium, Dei prae-' cepta homini justificato ad observandum esse impossibilia. Quod quidem totidem verbis a Sycodo Tridentina con demnatum est sess. 6. cap. 11. doctrinae et can. 18. Et quae sunt placita coram Eo, facimus. Nempe diligendo fratres. Quam sit placitum coram Deo et Christo ejus, fratres diligere, et salutem eorum procurare, docet illa vox Christi Domini ad Pfttrum, tertio repetita: Diligis me? Pasce oves meas, Joan. 21. Nam et hoc mandatum habemus a DeOf ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum, infra cap. 4. Evertitur hac parte et alterum dogma sectariorum, priori affine, omnia justorum opera esse peccata; nisi dicant, quod absque blasphemia dici non potest, peccata esse Deo placita.
3:23
23. Et hoc est mandatum Ejus: Ut credamus in nomine Filii ejus, Jesu Christi. In nomine, Graece: toj ovd/xaTi^ nomini; nisi forte effluxit particula: iv, quae alibi praeponitur, juxta phrasim Hebraicam. Siquidem et Syrus interpres vertit: in nomine. Credere in nomine Christi, est, credere in Christum. Sic enim passim loquitur Scriptura, nomen ponens pro re; ut cum jubemur sanctificare, magnificare, timere nomen Dei, id est, Deum ipsum. Porro credere in Christum, est, firma fide recipere ea, quae de Christo divinitus revelata sunt; quale est in primis, eum esse Filium Dei, vere incarnatum et hominem factum propter nos homines et propter nostram salutem. Exprimit Apostohis specialiter hoc fidei mandatum, quia fides in Christum Salvatorem fundamentum est nostrae salutis.
Et diligamus alterutrum, sicut dedit mandatum nobis. Repetit mandatum dilectionis fraternae, de quo agit in superioribus, ut intelligamus, praeter fidei praeceptum et caritatis praecepta ad salutem esse nobis observatu necessaria. Quod rursuB notandum adversus sectariorum dogma, dicentium, nihil praeceptum esse in Evangelio praeter fidem; caetera esse indifferentia, neque praecepta, neque prohibita, sed libera. Quem errorem anathemate damnavit Tridentina Synodus sess. 6. can. 19. Addit autem Joannes: sicut dedit mandatum nobis, vel, secundum quosdam, ut explicet modum dilectionis fraternae, videlicet a Christo nobis praeceptum, dicente: Mandatum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, Joan. 13. et 15.; id autem est diligere ad salutem et vitam aetemam; vel, quod puto probabilius, per repetitionem hoc addit, qua bene nobis inculcatum vult, Dei praeceptum esse, ut diligamus invicem.
3:24
24. Et qui servat mandata Ejus, in Illo manet, et Ipse in eo. Interpres variavit, quod in Graeco scriptum est ejusdem vocabuli repetitione: iv auTto jisvei^ xal auTog Iv auzM, in Ipso manet, et Ipse in ipso. Sensus tamen est: In Deo manet, et Deus in ipso, quod exprimitur cap. seq. vers. 16. Hoc autem sennone mutuae immansionis significatur intima societas et amicitia, quae est inter Deum et homines Deum diligentes; de qua societate supra cap. 1. Nam mandata Ejus intellige: Dei, quemadmodum et in versu praecedenti: Et hoc estmandatum Ejus, haud dubie Dei. Nam sequitur: Vt credamus in nomine Filii Ejus. Quod annoto, propter nonnullos, qui hoc loco: mandata Ejus, exponunt Christi; licet eodem res redeat, quia Christus estDeus. Hic vero pluraliter dicit: mandata, quia proxime duo mandata nominaverat, alterum fidei in Christum, alterum dilectionis fraternae. Significatur ergo praeclara merces iis proposita, qui servant mandata Dei; videlicet intima et conjunctissima cum Deo amicitia.
Et in hoc scimus, quoniam manet in nobis de Spiritu, quem nobis dedit. Quae praepoFitio melius hic quadrat. Potest autem bifariam hic locus intelligi; vel ut haec dicantur ex persona fidelium ingenere;vel specialiter ut ex persona Apostolorum. Priori modo sensus est: Et quidem Deum manere in nobis et consequenter nos in Deo, cognoscimus hoc signo, nimirum ex Spiritu quem nobis dedit, quo donati, mandata ejus servamus, ac nominatim mandatum dilectionis. Si enim (inquit Augustinus hunc locum tractans) inveneris, te habere caritatem, habes Spiritum Dei, et inhabitans a tota Trinitate. Quantum igitur novit quisque, se habere caritatem, et proinde Spiritum Dei, tantum novit, Deum in se manere. Utrumque vero singuli fideles non norunt certa et infallibili scientia, sed probabili notitia; sicut in superioribus dictum est. Novit autem infallibiliter utrumque coetus ipse fidelium, id est, Ecclesia Christi; certa videlicet de testimonio Spiritus intra se. Quo sensu Paulus ait: Quod ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod simus filii Dei, Rom. 8. Alter sensus est: Deum in nobis Apostolis manere, tamquam veracibus magistris, scimus et comprobamus ex Spiritu, quem dedit nobis, hoc est, ex variis Spiritus sancti charismatis in nos collatis a Deo; ut erant dona Prophetiae, linguarum, sanationum et aliorum hujusmodi, quae Paulus recenset 1 Cor. 12., et quorum abundantiam acceperant Apostoli in die Pentecostes. Solent enim illi doctrinam a se traditam confirmare signorum ac miraculorum operatione, ut patet ex Act. Apost. Atque eo argumento Paulus tam suam, quam aliorum Apostolorum doctrinam veram probat Rom. 15., 1 Cor. 2. et Hebr. 2. Utique Christi exemplo, qui passim in Evangelio per miracula fidem adstruit suae doctrinae. Tradunt utrumque sensum Gaignaeus et Hesselius. Et prior quidem sensus connexionem habet cum praecedentibus; sed posterior consentaneus est iis, quae seqauntur, de probandis spiritibus, si ex Deo sint. Nam quia venturi erant pseudoprophetae, qui et ipsi ad confirmandos suos errores signa quaedam edituri erant, qualis jam venerat Simon magus, Act. 8., hinc commonet Apostolus fideles sequentibus deinceps verbis, docens, qua certissima ratione spiritus erroris a Spiritu veritatis discerni queat. Potest autem hic posterior sensus extendi ad Ecclesiam Apostolicam; ac si dicat: Deum in nobis, id est, in Ecclesia nobis Apostolis adhaerente, nostramque sequente doctrinam, manere, ex eo cognoscimus, ipsaque cognoscit Ecclesia, quod in ea Spiritus sanctus manifeste suam ostendat praesentiam per multiplicem charismatum operationem, et gloriam miraculorum. Confer cap. 4. v. 13.
3:1
… In I Io. 3, 1 scrive infine: «Vedete che amore ci ha dimostrato il Padre, da chiamarci ed essere realmente figli di Dio».
… la ragione vera del «Dominus tecum»; le esige l'intimo rapporto che l'Annunciazione (v.) ha con il Protocangelo (Gen. 3). Con esse infatti Maria è proclamata «novella Eva», vera «madre dei viventi» che l'Evangelista chiamerà «figli di Dio» (Io. 1, 12; I Io. 3, 1), l'unica fra le donne che non abbia meritato e non tramandò la condanna, ma la benedizione, perché per mezzo suo Dio ha sciolto la maledizione antica ed ha benedetto i miseri figli …
… S. Giovanni, accennando al risultato di questa rigenerazione che rende figli di Dio, dirà: «Osservate il grande amore che ci ha donato il Padre, così che siamo chiamati figli di Dio e lo siamo davvero» (καὶ ἑωθέν: I Io. 3, 1). Che siamo chiamati figli di Dio non è una semplice titolo o una finzione giuridica, è dovuto allo stato nostro reale (cf. P. De Ambroggi, in S. Garofalo, La Sacra Bibbia, XIV, 1, …
… Gli eletti saranno, nel secolo futuro, «figli di Dio» (Lc. 20, 36); fin d'ora godono della filiazione divina perché la ἀγάπη di Dio è nei loro cuori (Rom. 5, 2b. 5; 8, 14; I Io. 3, 1; 4, 8, 16), e non può concepirsi, dopo l'insegnamento di Gesù, εἰρήνη senza ἀγάπη.
… partecipazione divina, che si ricollega all'idea di filiazione adottiva (v. ADIZIONS SOPRANNATURALE) in forza di una rigenerazione dell'uomo rinato da Dio; idea non ignota a s. Pietro (I Pt. 1, 3 e 23), frequente negli altri due Apostoli (Io. 1, 12-13; I Io. 3, 1; Rom. 8, 14-15; Gal. 4, 4 sg.; Eph. 1, 5 sg.). …
… (Io. 3), nutrisce con il pane eucaristico (Io. 6), conserva con l'immanenza di sé in noi e di noi in lui come tralci nella vita (Io. 15). Anche s. Giovanni, come s. Paolo, insiste sull'adozione filiale, che fa dei fedeli altrettanti nati da Dio (Io. 1; I Io. 3, 1), sulla profonda unità fra Cristo e i credenti in lui (Io. 17). Vita dunque soprannaturale, divina, che implica una certa partecipazione della natura stessa di Dio, « consortium (κοινωνία) …
… La Scrittura (Mt. 11, 25-27; I Cor. 2, 7-16; I Io. 3, 1-2) suggerisce come verità intrinsecamente superiori alla nostra intelligenza il m. trinitario, la nostra partecipazione futura alla vita divina. …
RELIGIONI, STUDIO COMPARATO DELLE
zione della sua felicità (Io. 1, 12-13; I Io. 3, 1; Rom. 8, 15-17; II Pt. 1, 4), ma anche la suprema convenienza o necessità morale di un intervento di questo genere, « affinché le nozioni (religiosie) che non sono di per se stesse …
… elevato a legge di grazia nell'economia evangelica (Eph. 1, 3-14), il cui inizio assoluto sta nella carità di Dio verso l'uomo: dono primo, nel quale Dio comunica all'uomo non solo l'essere creato, ma inoltre l'Essere divino nella Grazia soprannaturale (I Io. 3, 1). La carità verso Dio sarà dunque fondamentalmente ritorno dell'amore dimostratosi nella Grazia (ibid. 4, 19). Il r. darà il suo nome al culto cristiano (Eucaristia), il suo valore …
… e dei beati in cielo (Mt. 18, 10 e 22, 30). S. Paolo esalta, come partecipazione della stessa scienza divina, la visione beatifica, che supera ogni cognizione di Dio possibile durante la vita terrena, perfino la fede (I Cor. 13, 8-12). E s. Giovanni (I Io. 3, 1-2) dichiara dono del Padre la filiazione adottiva e ancor più la visione beatifica, che è il termine supremo dell'assimilazione con Dio operata in noi dalla Grazia divina, oltre ogni …
Estremamente chiara è la I Io. 3, 1-2: « Carissimi, già fin d'ora siamo figli di Dio e non è ancora manifesto quel che saremo. …
3:2
… Questa «visione di Dio» caratterizza il Regno fondato da Gesù (Io. 14, 6-11; 19-23) e culminerà nella gloria eterna (I Cor. 13, 12; I Io. 3, 2; Apoc. 22, 4).
… 29-31; I Pt. 4, 7; I Io. 2, 15-18) degli uomini e degli eventi (B. Allo [v. bibl.], pp. 180-83). E i cristiani si uniscono fin d'ora, vivendo con Cristo, alla sua p. che sarà anche la p. dei suoi fedeli (Col. 5, 4; Hebr. 9, 28; I Pt. 5, 4; I Io. 2, 28; 3, 2). La « vicinanza del Signore » è motivo di timore, come l'irruzione d'un ladro (I Thess. 5, 2-4; II Pt. 3, 10; Apoc. 1, 3; 16, 15), di austerità (Rom. 13, 11 sg.; I Cor. 7, 29-32; …
RELIGIONI, STUDIO COMPARATO DELLE
pazione gratuita alla vita divina: I Jo. 3, 2; II Fr. 1, 4)
… principale della s. cristiana sono i tesori dell'eredità incorruttibile, la beatitudine suprema nel possesso eterno di Dio. Conseguentemente la s. cristiana si estende a tutti i mezzi necessari a ciascuno per raggiungere la stessa beatitudine (Rom. 5, 2; I Io. 3, 2). Anche i beni terreni possono cadere nell'orbita del suo raggio, ma solo nella misura e nel modo con cui Iddio li ordina alla nostra salute. …
… φύσει συμμετρομένην, Eranistes, 1: PG 83, 49). Lo seguirono vari autori orientali, che determinarono un filone dottrinale parallelo e avverso a quello ortodosso: Basilio di Seleucia: PG 85, 454; Anastasio Sinaita, Ὀδηγός, c. 7: PG 89, 132; Ecumenio, In I Io. 3, 2: PG 119, 648; seguito da Teofilatto e soprattutto da Gregorio Palama (v.),
3:3
La rivelazione dei m. ha la sua spiegazione non in se stessa, ma nel fine, che Dio vuole ottenere con essa: è un anticipo della chiara visione della realtà divina, che egli tiene preparata come premio a coloro che «si santificano come egli è santo» (I Io. 3, 3). È un atto d'amicizia (Io. 15, 15) con il quale Dio, svelando all'uomo l'intimo di se stesso, lo attira a una vita di comunione spirituale con lui, preparazione e condizione di una …
3:4
GIOVANNI, APOSTOLO, EVANGELISTA, SANTO
… e frasi occorrono comunemente: ποιεῖν τὴν ἀλήθειαν (I Io. 1, 6 = Io. 8, 44); οὐκ ἔστιν ἡ ἀλήθεια ἐν τινι (I Io. 1, 8; 2, 4 = Io. 8, 44); ἐκ τῆς ἀληθείας εἶναι (I Io. 2, 21 = Io. 18, 37); ἐκ τοῦ διαβόλου εἶναι (I Io. 3, 8 = Io. 8, 44); ἐκ θεοῦ εἶναι (I Io. 3, 4, 1 = Io. 7, 17; 8, 47); ἐκ τοῦ κόσμου εἶναι (I Io. 4, 5 = Io. 3, 23); ἐκ τοῦ κόσμου λαλεῖν (I Io. 4, 5 = Io. 3, 31); τῆς γῆς, ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἐν τῷ φατὶ περιπατεῖν (I Io. 2, 11 = Io. …
… espressioni: ἀμαρτία ο ἀμάρτημα, cioè l'atto con cui l'uomo si allontana dal conseguimento del fine (Rom. 5, 12; 7, 7; 8, 3); παράβασις ο ἀνομία ο παρενημία, cioè trasgressione della legge, che l'uomo è tenuto ad osservare (II Pt. 2, 16; Rom. 4, 15; I Io. 3, 4); παράπταμα, cioè lo stato di colui che è caduto dalla sua dignità o perfezione morale (Mc. 11, 25-26).
3:5
… Gesù affermò recisamente che è senza peccato (Io. 8, 46; 14, 30); affermazione espressa astrattamente in II Cor. 5, 21; Hebr. 4, 15; I Io. 3, 5 e I Pt. 2, 22. Egli è colui nel quale tutti gli altri sono, e vengono chiamati, santi (I Cor. 1, 2; Phil. 1, 1).
3:8
… (I Pt. 5, 8). Intanto tenta gli uomini e li inganna per impedire la loro unione con Dio; frustra le vie di Dio per la salvezza degli uomini (Mt. 13, 19,30). Onde l'opposizione tra «i figli del d.» e «i figli di Dio» (Io. 8, 44, 47 [Giuda è d.: 6, 71]; I Io. 3, 8,10) i primi compiuti le «opere del d.» (Act. 13, 10) che si riassumono nell'impostura o seduzione (Io. 8, 44; I Tim. 4, 2; Apoc. 12, 9; 20, 9; cf. Act. 5, 3-4), con cui alla verità …
GIOVANNI, APOSTOLO, EVANGELISTA, SANTO
… Io. 10, 11, 17 sg., 15, 13). Altri termini e frasi occorrono comunemente: ποιεῖν τὴν ἀλήθειαν (I Io. 1, 6 = Io. 8, 44); οὐκ ἔστιν ἡ ἀλήθεια ἐν τινι (I Io. 1, 8; 2, 4 = Io. 8, 44); ἐκ τῆς ἀληθείας εἶναι (I Io. 2, 21 = Io. 18, 37); ἐκ τοῦ διαβόλου εἶναι (I Io. 3, 8 = Io. 8, 44); ἐκ θεοῦ εἶναι (I Io. 3, 4, 1 = Io. 7, 17; 8, 47); ἐκ τοῦ κόσμου εἶναι (I Io. 4, 5 = Io. 3, 23); ἐκ τοῦ κόσμου λαλεῖν (I Io. 4, 5 = Io. 3, 31); τῆς γῆς, ἐν τῇ σκοτίᾳ, …
Il Figlio di Dio, all'opposto, è venuto a disfare l'opera del diavolo (I Io. 3, 8), e gli Apostoli sono a loro volta investiti dal Maestro del potere di « cacciare i demoni » (Lc. 10, 17-19). Gesù ingaggia la lotta finale il dì della Passione (Io. 12, 31 sg.; 14, …
L'intera Apocalisse (v.), infine, descrive la grandiosa p. di Gesù, cui il IV Vangelo accenna spesso (Io. 13, 31-33; 14, 18-23; 16, 16-30; I Io. 3,8); sarà preceduta e, nelle prime fasi, accompagnata da una lunga accanita lotta tra il bene e il male. …
… all'evangelizzazione (I Thess. 2, 18). Il regno di S. contrasta il Regno di Dio (Mt. 12, 26; Mc. 3, 24). Ma S. e i suoi demōni riconoscono la potenza di Gesù, Messia inviato da Dio per distruggere le opere di S. e dei suoi (Mc. 1, 24, 34; 3, 11-15, 23-27; 6, 7; I Io. 3, 8; cf. Act. 16, 16-18), per affrancare i suoi discepoli dal mondo di S. ed introdurli nel Regno di Dio (Io. 15, 19; 17, 12, 14). La salvezza consiste nell'essere liberato dal dominio …
3:9
… Con termine ancora più forte, s. Giovanni nella sua I Lettera dice i cristiani «nati da Dio», aventi in se stessi un germe di lui (στέψα αὐτοῦ: I Io. 3, 9; cf. ibid., 2, 29; 3, 13; 4, 7 e P. De Ambroggi, op. cit., p. 227).
… non soltanto de facto trasgrediscono i comandamenti, ma li respingono ex principio, pretendendo di arrivare all'unione con Dio senza la mediazione del Cristo storico e senza l'osservanza del comandamento della carità; per tale peccato vale la parola di 1 Io. 3, 9 (« omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit... et non potest peccare », cf. ibid. 5, 18), esso suppone una disposizione, con cui è connaturalmente unita l'impenitenza, dunque …
3:12
… Egli si sforza di conquistarti, ma sei tu che lo devi dominare ». Però, come commenta l'Apostolo (IIo. 3, 12), C. mosso « dal Malvagio uccise (ἔσφαξεν "sgozzò") il fratello » dopo averlo invitato in aperta campagna e rispose arrogantemente a Dio, che gli chiedeva conto dell'ucciso, di non …
I Padri lo chiamano Leptogenesi (Didimo di Aless., Enarrat. in epist. I Io. 3, 12), perché il contenuto del Libro ricalca Gen. 1-13; 24; L. dei G. (S. Epifanio, Haer., XXXIX, 6), dalla materia che è ripartita, con esattezza cronologica, in periodi giubilari di sette …
3:13
… Con termine ancora più forte, s. Giovanni nella sua I Lettera dice i cristiani «nati da Dio», aventi in se stessi un germe di lui (στέψα αὐτοῦ: I Io. 3, 9; cf. ibid., 2, 29; 3, 13; 4, 7 e P. De Ambroggi, op. cit., p. 227).
… la perfezione morale: virtù, religione, bontà di vita) sono tutti quelli che si estraniano al mondo per conseguire la vita e la luce di Dio; il mondo, non riconoscendoli per suoi, li odia, come odia Cristo (Mt. 10, 16-22; 24, 9; Io. 15, 18-25; 16, 2; I Io. 3, 13). I due versetti seguenti, che riprendono, applicandola in seconda persona, questa b., poi l'intero discorso della montagna, tutta la dottrina e la storia evangelica, l'esperienza …
3:16
GIOVANNI, APOSTOLO, EVANGELISTA, SANTO
Specialmente sono da notare alcuni termini esclusivamente propri del Vangelo di Giovanni e delle lettere: ἁμαρτίαν ἔχειν, ἀνθρωποκτόνος, γεννηθῆναι ἄνωθεν ἐκ θεοῦ, εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου, περιπατεῖν ἐν σκοτίᾳ (νυκτί), παράκλητος, ἁμαρτίαν, τεκνίον (e Gal. 4, 19), τιθῆναι ψυχὴν ἑαυτοῦ (I Io. 3, 16; Io. 10, 11, 17 sg., 15, 13). Altri termini e frasi occorrono comunemente: ποιεῖν τὴν ἀλήθειαν (I Io. 1, 6 = Io. 8, 44); οὐκ ἔστιν ἡ ἀλήθεια ἐν τινι (I Io. 1, 8; 2, 4 = Io. 8, 44); …
3:17
Nella linea del Vangelo è la predicazione apostolica (cf., ad es., I Tim. 6, 17-19; Jac. 2, 13; I Io. 3, 17) e tutta la predicazione dei Padri e dei pontefici. …
3:19
… (II Cor. 4, 10-11). Essa si contrappone alla vita naturale come la luce alle tenebre (Eph. 5, 8-9), come una pietra vivente a una pietra morta (I Pt. 2, 4-5); è una vita sbocciata dalla parola di verità (Iac. 1, 16-18), che si identifica con la verità (I Io. 3, 19). Tutto ciò comporta nell'anima una nuova forma entitativa, un'abitudine radicale, e cioè la Grazia (v.) santificante che pervade l'essere stesso dell'anima, dandogli novità di vita. …
3:23
… sotto la presidenza di Pietro, ebbe per oggetto il primato dell'obbligo della f. su tutti gli altri obblighi (Act. 15, 7 sg.; cf. 10, 34-43). Anche s. Giovanni lo dichiara espressamente: «Questa è la legge che Dio ci impone: di credere al Figlio suo» (I Io. 3, 23); la f. è la vittoria sul mondo (ibid., 5, 4 sgg.). …
3:24
… che esprimono la dimora di Dio in atto nell'anima, ve ne sono altri che piuttosto indicano o il suo divenire (Spirito Santo mandato a noi: ibid. 14, 26; Gal. 4, 6; dato a noi: Io. 7, 39; 14, 16; Act. 5, 32; 8, 18; Rom. 5, 5; I Thess. 4.8; I Io. 3, 24; 4, 13; ricevuto come dono: Act. 2, 38; I Cor. 2, 12), ovvero la nostra trasformazione, anima e corpo, in tempio di Dio (ibid. 3, 16 sg.; 6, 19; II Cor. 6, 16).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.