He recommendeth vnto him, to inhibite certaine Ievves vvho iangled of the Lavv as though it vvere contrarie to his preaching. 11 Against vvhom he auoucheth his ministerie, though he acknovvledge his vnvvorthines.
1Paul, an apostle of Jesus Christ, according to the commandment of God our Saviour and Christ Jesus our hope:Paolo Apostolo di Gesù Cristo secondo l'ordinazione di Dio Salvatore nostro, e di Gesù Cristo nostra speranza:PAVL an Apostle of IESVS Christ according to the commaundement of God our sauiour, and of Christ IESVS our hope:Paulus Apostolus Jesu Christi secundum imperium Dei Salvatoris nostri, et Christi Jesu spei nostræ, 2To Timothy, his beloved son in faith. Grace, mercy and peace, from God the Father and from Christ Jesus our Lord.A Timoteo per la fede figliuolo diletto: grazia, misericordia, e pace da Dio Padre, e da Gesù Cristo Signor nostro.to Timothee his beloued sonne in the faith. Grace, mercie, and peace from God the father, and from Christ IESVS our Lord.Timotheo dilecto filio in fide. Gratia, misericordia, et pax a Deo Patre, et Christo Jesu Domino nostro. 3As I desired thee to remain at Ephesus when I went into Macedonia, that thou mightest charge some not to teach otherwise:Siccome ti pregai, che rimanessi in Efeso, mentr'io andava nella Macedonia, perché facessi intendere a certuni, che non tenessero diversa dottrina,As I desired thee to remaine at Ephesus vvhen I vvent into Macedonia, that thou shouldest denounce to certaine not to teache othervvise,Sicut rogavi te ut remaneres Ephesi cum irem in Macedoniam, ut denuntiares quibusdam ne aliter docerent, 4Not to give heed to fables and endless genealogies, which furnish questions rather than the edification of God which is in faith.Né andasser dietro alle favole, e alle genealogie, che non hanno fine: le quali partoriscon piuttosto delle dispute, che quell'edificazione di Dio, che si ha per la fede.nor to attend to fables and genealogies hauing no ende: vvhich minister questions rather then the edifying of God vvhich is in faith.neque intenderent fabulis, et genealogiis interminatis: quæ quæstiones præstant magis quam ædificationem Dei, quæ est in fide. 5Now the end of the commandment is charity from a pure heart, and a good conscience, and an unfeigned faith.Or il fine del precetto è la carità di puro cuore, e di buona coscienza, e di fede non simulata.But the ende of the precept is charitie from a pure hart, and a good conscience, and a faith not feined.Finis autem præcepti est caritas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. 6From which things some, going astray, are turned aside unto vain babbling:Dalle quali cose alcuni avendo deviato, hanno dato nei vani cicalecci,From the vvhich things certaine straying, are turned into vaine talke,A quibus quidam aberrantes, conversi sunt in vaniloquium,
7Desiring to be teachers of the law: understanding neither the things they say, nor whereof they affirm.Volendo farla da dottori della legge, senza intendere né le cose, che dicono, né quelle, che danno per certe.desirous to be doctors of the Lavv, not vnderstanding neither vvhat things they speake, nor of vvhat they affirme.volentes esse legis doctores, non intelligentes neque quæ loquuntur, neque de quibus affirmant. 8But we know that the law is good, if a man use it lawfully.Or sappiamo, che buona è la legge, se uno se ne serve legittimamente:But vve know that the Lavv is good, if a man vse it lavvfully:Scimus autem quia bona est lex si quis ex legitime utatur: 9Knowing this: That the law is not made for the just man but for the unjust and disobedient, for the ungodly and for sinners, for the wicked and defiled, for murderers of fathers and murderers of mothers, for manslayers,Non ignorando, come la legge non è fatta pel giusto, ma per gli ingiusti, e disubbidienti, per gli empi, e peccatori, per gli scellerati, e profani, pei parricidi, e matricidi, e omicidi,knovving this that the Lavv is not made to the iust man, but to the vniust, and disobedient, to the impious and sinners, to the vvicked and contaminate, to killers of fathers and killers of mothers, to murderers,sciens hoc quia lex justo non est posita, sed injustis, et non subditis, impiis, et peccatoribus, sceleratis, et contaminatis, parricidis, et matricidis, homicidis, 10For fornicators, for them who defile themselves with mankind, for menstealers, for liars, for perjured persons, and whatever other thing is contrary to sound doctrine:Pei fornicatori, pei rei di delitto infame, per coloro, che ruban gli schiavi, pe' bugiardi, e spergiuri, e s'altro v'ha, che alla sana dottrina s'opponga,to fornicatours, to lyers vvith mā kinde, to man-stealers, to liers, to periured persons, and vvhat other thing soeuer is contrarie to sound doctrine,fornicariis, masculorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, et perjuris, et si quid aliud sanæ doctrinæ adversatur, 11Which is according to the gospel of the glory of the blessed God which hath been committed to my trust.La quale è secondo il glorioso vangelo del beato Iddio, il quale è stato a me affidato.vvhich is according to the Gospel of the glorie of the blessed God, vvhich is committed to me.quæ est secundum Evangelium gloriæ beati Dei, quod creditum est mihi.
12I give him thanks who hath strengthened me, even to Christ Jesus our Lord, for that he hath counted me faithful, putting me in the ministry:Rendo grazie a colui, che mi ha fatto forte, a Gesù Cristo Signor nostro, perché mi ha giudicato fedele, ponendomi nel ministero:I giue him thankes vvhich hath strengthened me, Christ IESVS our Lord, because he hath esteemed me faithful, putting me in the ministerie.Gratias ago ei, qui me confortavit, Christo Jesu Domino nostro, quia fidelem me existimavit, ponens in ministerio: 13Who before was a blasphemer and a persecutor and contumelious. But I obtained the mercy of God, because I did it ignorantly in unbelief.Me, che prima fui bestemmiatore e persecutore, e oppressore, ma conseguii misericordia da Dio, perché per ignoranza lo feci, essendo incredulo.vvho before vvas blasphemous and a persecutor & contumelious. but I obteined the mercie of God, because I did it being ignorant in incredulitie.qui prius blasphemus fui, et persecutor, et contumeliosus: sed misericordiam Dei consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate. 14Now the grace of our Lord hath abounded exceedingly with faith and love, which is in Christ Jesus.Ma soprabbondò la grazia del Signor nostro colla fede, e colla carità, ch'è in Cristo Gesù.And the grace of our Lord ouer-abounded vvith faith and loue, vvhich is in Christ IESVS.Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide, et dilectione, quæ est in Christo Jesu. 15A faithful saying, and worthy of all acceptation, that Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am the chief.Parola fedele, e degna di ogni accettazione, che Gesù Cristo venne in questo mondo a salvare i peccatori, de' quali il primo son io.A faithful saying, & vvorthie of al acceptatiō, that Christ IESVS came into this vvorld to saue sinners, of vvhom I am the cheefe.Fidelis sermo, et omni acceptione dignus: quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. 16But for this cause have I obtained mercy: that in me first Christ Jesus might shew forth all patience, for the information of them that shall believe in him unto life everlasting.Ma per questo trovai misericordia affinchè in me prima io facesse vedere Cristo Gesù tutta la pazienza per modello a coloro, i quali sono per credere a lui, per la vita eterna.But therfore haue I obtained mercie: that in me first of al Christ IESVS might shevv al patience, to the information of them that shal beleeue on him vnto life euerlasting.Sed ideo misericordiam consecutus sum: ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam ad informationem eorum, qui credituri sunt illi, in vitam æternam.
17Now to the king of ages, immortal, invisible, the only God, be honour and glory for ever and ever. Amen.Al Re de' secoli immortale, invisibile, al solo Dio, onore, e gloria pe' secoli de' secoli. Così sia.And to the king of the vvorldes, immortal, inuisible, onely God, honour & glorie for euer and euer. Amen.Regi autem sæculorum immortali, invisibili, soli Deo honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen. 18This precept, I commend to thee, O son Timothy: according to the prophecies going before on thee, that thou war in them a good warfare,Questo avvertimento ti raccomando, o figliuolo Timoteo, che seconda le profezie, che di te precedettero, secondo queste militi nella buona milizia,This precept I commend to thee ô Timothee: according to the prophecies going before on thee, that thou warre in them a good vvarfare,Hoc præceptum commendo tibi, fili Timothee, secundum præcedentes in te prophetias, ut milites in illis bonam militiam, 19Having faith and a good conscience, which some rejecting have made shipwreck concerning the faith.Tenendo la fede, e la buona coscienza, rigettata la quale taluni han fatto naufragio intorno alla fede:hauing faith and a good conscience, vvhich certaine repelling, haue made shipvvracke about the faith.habens fidem, et bonam conscientiam, quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt: 20Of whom is Hymeneus and Alexander, whom I have delivered up to Satan, that they may learn not to blaspheme.Del numero de' quali è Hymeneo, e Alessandro: i quali io ho consegnati a Satana, perché imparino a non bestemmiare.Of vvhom is Hymenaeus & Alexander: vvhom I haue deliuered to Satan, that they may learne not to blaspheme.ex quibus est Hymenæus, et Alexander: quos tradidi Satanæ, ut discant non blasphemare.
1:1
Witham
Of God, our Saviour. God the Father is here called our Saviour, as also to Titus 3:4., being author of our salvation, as are all the three divine persons. (Witham)
Calmet
As this letter was to be read to the faithful, it was proper that St. Paul should speak with dignity and authority; and, as in the course of it he reproves false apostles who taught from themselves, he reminds them at the beginning of his letter, that he himself had entered the sacred ministry, and was an apostle by the command of God. (Calmet)
1:2
Witham
To Timothy, beloved son[Ver. 2. Dilecto, gnesio tekno. Some manuscripts, agapeto.] in faith: not that St. Paul first converted him, but that by his instructions he was settled in the principles of faith and of the Christian religion. (Witham)
1:3
Witham
Not to teach otherwise;[Ver. 3. Ne aliter docerent, me eterodidaskalein, aliud docere.] that is than what I taught them. (Witham)
The distinctive mark of a heretic, is the teaching differently from that which they found generally taught and believed in the unity of the Catholic Church before their time. The Greek word admirably expresses this; eterodidaskalein. Had Luther and the other original reformers attended to this, the peace of the Church would not have been so disturbed.
1:4
Witham
Nor to give heed to fables and endless genealogies,[Ver. 4. Interminatis, aperantois, infinitis, sine fine.] or disputes about pedigrees from Abraham and David, which furnish questions rather than the edification of God, or godly edification.[Ver. 4. Aedificationem Dei, oikodouian Theou; which, I think, might as well be translated, godly edification. Some few manuscripts, oikonomian.] In some Greek manuscripts is read, dispensation, or economy; and so the sense may be, which contribute nothing to the explaining the dispensation of grace in the mystery of Christ's incarnation. The construction of this and the former verse is imperfect, when it is said, as I desired thee, nothing being expressed corresponding to the word as. Some understand it, As I desired before, so now in this epistle I desire it of thee again. The same difficulty occurs in the Greek as in the Latin text. (Witham)
St. Ambrose
The Jews were accustomed to dispute and make endless questions concerning their origin from Abraham, Isaac, and other patriarchs, and concerning their different tribes, which their captivity had confounded together. Hence there was no end of their questions, how, when, why? which gave rise to many fables, to the great disturbance of the faithful. Whereas, they ought to have taken the shortest way to edification, which was to confine themselves to what was of faith. (St. Ambrose)
1:5
Witham
The end of the commandment. By the precept many understand, as it were by way of a parenthesis, all that is here contained from the 3rd to the 18th verse, where precept is again repeated. We may understand by the commandment, the law of Moses in general, comprehending both the ceremonial part and the moral precepts, which are also the law of nature. The ceremonial part was designed to bring us to Christ by types and figures; and the moral precepts, which were also of the law of nature, or natural reason, were to bring men to observe them by punishments, and so were delivered against wicked criminals, ungodly, who worshipped[Ver. 5. Impiis, asebesi, indevotis, non colentibus Deum.] not God; against the unjust,[Ver. 5. Injustis, anomois, sine lege.] (in the Greek, lawless men) Sodomites, etc. (Witham)
1:8
Theodoret
The law is good. Do not think I condemn the law of Moses, or those who observe it; it is good, if properly understood and rightly practised. I only blame those who make the law an occasion of disturbance; who, without understanding, pretend to be masters, and teach idle curiosities. (Theodoret)
1:9
Challoner
The law is not, etc. He means that the just man doth good, and avoideth evil, not as compelled by the law, and merely for fear of the punishment appointed for transgressors, but voluntarily, and for the love of God and virtue; and would do so, though there were no law. (Challoner)
Calmet
If all men were just, the law would be unnecessary, as law are made against transgressors. (Calmet)
St. Augustine
It is not the just, but the unjust, that the law threatens, binds, and chastises. The just man obeys it without violence or constraint; he fulfils it with pleasure. (St. Augustine, lib. de Spiritu. etc.)
1:13
Witham
Because I did it ignorantly in unbelief, or in incredulity. Not that we can think it an invincible and altogether an inculpable ignorance, such as would have made St. Paul blameless in the sight of God. It was through his pure mercy that he called St. Paul, when his great sins and false zeal made him a greater object of the divine mercy: and God in him was pleased to make known to all men his wonderful patience, that no sinner might despair. The grace of God was superabounding, or exceedingly abundant in him. (Witham)
1:15
Witham
Christ Jesus, the true son of God, came into the world to save sinners, of whom (says St. Paul) I am the chief, the first, the greatest. (Witham)
1:18
This precept I commend to thee. Some understand it a precept of what follows, that he should wage a good warfare against the enemies of God and of his salvation. Others refer it to the precept mentioned before, ver. 5, to wit, that Timothy should charge all the new converts not to give ear to new teachers.
Witham
Prophecies. He seems to mean some particular predictions made by some who had the gift of prophecies, and who foretold that he should be a great minister of God. (Witham)
St. Chrysostom
The apostle reminds his disciple that he did receive him in the number of his disciples, and ordained him a ruler of the Church, in consequence of a prophecy; that is, a particular inspiration and revelation of the divine will. (St. Chrysostom)
1:19
An evil life is not unfrequently the leading principle of defection from the faith. The heart, not the mind, is generally the first corrupted.
1:20
Theophylactus
I have delivered to Satan; whom I have excommunicated, that they may learn not to blaspheme, or speak against the truth of the faith. (Theophylactus)
St. Chrysostom
The devil frequently, at that time, took possession of, or afflicted the excommunicated with diseases and other temporal evils. (St. Chrysostom)
1:9
The law is not.... He means, that the just man doth good, and avoideth evil, not as compelled by the law, and merely for fear of the punishment appointed for transgressors; but voluntarily, and out of the love of God and virtue; and would do so, though there were no law.
1:3
3. Not to teach othervvise.] Teaching othervvise then the doctrine receiued, is a special marke of Heretikes. The proper marke of Heretikes & false preachers, is, to teach othervvise or contrarie to that vvhich they found taught and beleeued generally in the vnitie of the Catholike Church before their time: al doctrine that is odde, singular, new, differing from that vvhich vvas first planted by the Apostles, and descēded downe from them to al nations and ages folowing vvithout contradiction, being assuredly erroneous. 〈Greek〉. The Greeke vvord vvhich the Apostle here vseth, expresseth this point so effectually, that in one compound terme he giueth vs to vvit, that an Heretike is nothing els but an after-teacher, or teacher-otherwise. vvhich euen it self alone is the easiest rule euen for the simple to discerne a false Prophet or preacher by, specially vvhen an heresie first beginneth. Luthers teaching othervvise. Luther found al Nations Christian at rest and peace in one vniforme faith, and al preachers of one voice and doctrine touching the B. Sacrament and other Articles: so that vvhat so euer he taught against that vvhich he found preached and beleeued, must needes be an other doctrine, a later doctrine, an after-teaching or teaching -othervvise, and therfore consequently must needes be false. And by this admonitiō of S. Paul, al Bishops are vvarned to take heede of such, and specially to prouide that no such odde teachers arise in their dioceses.
1:4
4. To fables.] He speaketh specially of the Iewes after-doctrines and humane constitutions repugnant to the lawes of God, vvhereof Christ giueth warning Mt. 23 and in other places, vvhich are conteined in their Cabala and Talmud: Al heretical doctrine is fables. generally of al heretical doctrines, vvhich in deede, how so euer the simple people be beguiled by thē, are nothing but fabulous inuentions, as vve may see in the Valentinians, Manichees, and others of old: by the brethren of loue, Puritans, Anabaptistes, and Caluinistes of our time. For which cause Theodorete entitleth his booke against Heretikes, Hereticarum fabularum, Of Heretical fables.
4. Questions.] Curious questioning in religion. Let our louing brethren consider vvhether these contentious and curious questionings and disputes in religion, vvhich these vnhappie heresies haue in gendered, haue brought forth any increase of good life, any deuotion, or edification of faith and religion in our daies. and then shal they easily iudge of the truth of these new opinions, and the end that wil folovv of these innouations. In truth al the world now seeth they edifie to Atheisme and no othervvise.
1:5
5. The end Charitie.] Here againe it appeareth, that Charitie is the cheese of al vertues, and the end, Charitie the very formal cause of our iustification. consummation, and perfection of al the law and precepts. and yet the Aduersaries are so fond as to preferre faith before it, yea to exclude it from our iustification. Such obstinacie there is in them that haue once in pride & stubbernes forsaken the euident truth. Charitie doubtles which is here commended, is iustice it self, and the very formal cause of our iustification, as the vvorkes proceding thereof, be the vvorkes of iustice. Charitas incheata (saith S. Augustine) inchoata iustitia: Charitas prouecta, prouecta iustitia: Charitas magna, magna iustitia: Charitas perfecta, perfecta iustitia est. Charitie novv beginning, is iustice beginning: Charitie grovven or increased, is iustice grovven or increased: great Charitis, is great iustice: perfect Charitie, is perfect iustice. Li. de nat. & grat. c. 70.
S. Augustine saith, He that list to haue the hope of heauē let him looke that he haue a good cōsciēce. to haue a good conscience, let him beleeue & vvorke vvel.for that he beleueth she hath of faith: that he vvorketh, he hath of charitie. Praefat. in Psa. 31.
1:6
〈Greek〉.
1:7
7. Desirous to be Doctors.] It is the proper vice both of Iudaical and of Heretical false teachers, Heretikes great boasters, but vnlearned. to professe knowledge and great skill in the Lavv and Scriptures, being in deede in the sight of the learned most ignorant of the vvord of God, not knowing the very principles of diuinitie, euen to the admiration truely of the learned that reade their bookes or heare them preach.
1:8
Concordanza Ro. 7, 13.
1:9
9. The lavv not made to the iust.] By this place and the like, the Libertines of our daies vvould discharge them selues (vvhom they count iust) from the obedience of lawes. Libertines alleage scripture. But the Apostles meaning is that the iust man doth vvel, not as compelled by lavv or for feare of punishment due to the transgressors thereof, but of grace & mere loue tovvard God & al goodnes, most vvillingly, though there were no law to commaund him.
1:15
Concordanza Mt. 9, 13.
Concordanza Mr. 2, 17.
1:16
〈Greek〉
1:18
〈Greek〉.
1:19
Euil life and no good conscience is often the cause that men fall to Heresie from the faith of the Catholike Church. Againe, this plainely reproueth the heretikes false doctrine, saying, that no man can fall from the faith that he once truely had.
1:21
21. Deliuered to Satan.] Excommunication of Heretikes, and the effect thereof. Hymenaeus and Alexander are here excōmunicated for falling from their faith & teaching heresie: an example vnto Bishops to vse their spiritual power vpon such. In the primitiue Church, corporal affliction through the ministerie of Satan vvas ioyned to excommunication. Vvhere we see also the diuels readines to inuade them that are cast out by excommunication, from the fellowship of the faithful, and the supereminent povver of Bishops in that case. Vvhereof S. Hierom (ep. 1. ad Heliod. c. 7) hath these memorable vvordes: God forbid (saith he) I should speake sinistreusly of them, vvho succeding the Apostles in degree, make Christes body vvith their holy mouth, by vvhom vve are made Christians: vvho hauing the k••is of heauen, The Priests high authoritie of Excommunication. do after a sort iudge before the day of iudgement: vvho in sobrietie and Chastitie haue the keeping of the spouse of Christ. And a litle after, They may deliuer me vp to Satan, to the destruction of my flesh, that the spirit may be saued in the day of our Lord Iesus. And in the old Lavv vvhosoeuer vvas disobedient to the Priests, was either cast out of the campe and so stoned of the people, or laying dovvne his necke to the svvord, expiated his offense by his bloud: but novv the disobedient is cut of vvith the spiritual svvord, The terrible effect thereof. or being cast out of the Church, is torne by the furious mouth of Diuels. So saith he. Vvhich vvordes vvould God euery Christiā man vvould vveigh.
1:1
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 11
… but, as less than any of you, I desire to guard you beforehand, that ye fall not upon the hooks of vain doctrine, but that ye attain to full assurance in regard to the birth, and passion, and resurrection which took place in the time of the government of Pontius Pilate, being truly and certainly accomplished by Jesus Christ, who is our hope,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.12
101. See now yet another proof that the kingdom, the government, of the Father and the Son is one. It is written in the Epistle to Timothy: “Paul, an apostle of Jesus Christ, according to the government of God, our Saviour, and Christ Jesus, our Hope.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 1.9
… But in order to intimate the Trinity, some things are separately affirmed, the Persons being also each severally named; and yet are not to be understood as though the other Persons were excluded, on account of the unity of the same Trinity and the One substance and Godhead of the Father and of the Son and of the Holy Spirit.
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 3.22
… in the sense of receiving some addition to these attributes, do not say that the union took place at the first origin of the flesh, nor yet do they give precedence to the union in subsistence, but giving heed to the foolish Nestorius they imagine some strange relative union and mere indwelling, understanding neither what they say nor whereof they affirm
1:2
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.23
… The exhortation to understand is prompted by the difficulty of understanding. But God’s gift of understanding is the reward of faith, for through faith the infirmity of sense is recompensed with the gift of revelation. Timothy, that ‘man of God’ as the Apostle witnesses of him , Paul’s true child in the faith
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 19
… In this way Christ giveth men the name of children of God, and so on the other hand children of the devil, and so too children of disobedience, of hell, and of perdition likewise. So Timothy was Paul’s son from goodness and was called “mine own son” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 1
Ver. 2 . “Grace, mercy, and peace from God our Father and Jesus Christ our Lord.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of the Work of Monks 16
… he was writing to Titus, saying, “Zenas the lawyer and Apollos do thou diligently send forward, that nothing may be wanting to them;” that he might show from what quarter nothing ought to be wanting to them, he straightway subjoined, “But let ours also learn to maintain good works for necessary use, that they be not unfruitful.” In the case of Timothy also,
1:3
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Polycarp: Shorter and Longer Versions 3
Let not those who seem worthy of credit, but teach strange doctrines,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. On the Advantage of Patience 8
… What can be said more patient, what more merciful? Even he is made alive by Christ’s blood who has shed Christ’s blood. Such and so great is the patience of Christ; and had it not been such and so great, the Church would never have possessed Paul as an apostle.
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.53
… to the faith, who had received the Holy Scripture from his childhood, As I exhorted thee to tarry at Ephesus, when I was going into Macedonia, that thou mightest charge certain men not to teach a different doctrine, neither to give heed to fables and endless genealogies, the which minister questionings, rather than the edification of God which is in faith
san Basilio † 379 d.C. The Letters 250
… If such things seem grievous to you, charge the separation on those who are responsible for it. If you judge them to be of no importance, forgive me for declining to be of the leaven of the teachers of wrong doctrine.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians the-argument
The blessed John the Evangelist spent the chief part of his time there: he was there when he was banished, and there he died. It was there too that Paul left Timothy, as he says in writing to him, “As I exhorted thee to tarry at Ephesus.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 1
Ver. 3 . “As I besought thee to abide still at Ephesus, when I went into Macedonia.”
1:4
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 18
Let my spirit be counted as nothing for the sake of the cross, which is a stumbling-block to those that do not believe, but to us salvation and life eternal. “Where is the wise man? where the disputer?” Where is the boasting of those who are styled prudent? For our God, Jesus Christ, was, according to the appointment
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 8
Be not deceived with strange doctrines, “nor give heed to fables and endless genealogies,”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.pref.1
1. Inasmuch as certain men have set the truth aside, and bring in lying words and vain genealogies, which, as the apostle says,
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Fragments from the Lost Writings of Irenaeus, XXXVI 1
… For it renders us like to Christ, if we experience “the power of his resurrection and the fellowship of His sufferings.” For this is the affinity of the apostolical teaching and the most holy “faith delivered unto us,” which the unlearned receive, and those of slender knowledge have taught, not “giving heed to endless genealogies,”
Tertulliano † 220 d.C. A Treatise on the Soul 2
… To the Christian, however, but few words are necessary for the clear understanding of the whole subject. But in the few words there always arises certainty to him; nor is he permitted to give his inquiries a wider range than is compatible with their solution; for “endless questions” the apostle forbids.
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 7
… who invented for these men dialectics, the art of building up and pulling down; an art so evasive in its propositions, so far-fetched in its conjectures, so harsh, in its arguments, so productive of contentions—embarrassing even to itself, retracting everything, and really treating of nothing! Whence spring those “fables and endless genealogies,”
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 33
… Such also as “forbid to marry” he reproaches in his instructions to Timothy. Now, this is the teaching of Marcion and his follower Apelles. (The apostle) directs a similar blow against those who said that “the resurrection was past already.” Such an opinion did the Valentinians assert of themselves. When again he mentions “endless genealogies,”
Tertulliano † 220 d.C. Against the Valentinians 3
… a knowledge of the faith which he has otherwise learned, as soon as he finds so many names of Æons, so many marriages, so many offsprings, so many exits, so many issues, felicities and infelicities of a dispersed and mutilated Deity, will that man hesitate at once to pronounce that these are “the fables and endless genealogies” which the inspired apostle
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Persecution in Egypt 1
… For these support their madness by persuasive arguments calculated to deceive the simple; the Greeks, as the Apostle has said, make their attack with excellency and persuasiveness of speech, and with plausible fallacies; the Jews, leaving the divine Scriptures, now, as the Apostle again has said, contend about ‘fables and endless genealogies
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.15
… But the aim of the charge is love from a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned, whence some have erred and betaken themselves to empty babbling, desirous of being teachers of the law, without understanding the words they say, nor the things whereof they speak with assurance.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 4.5
… I will take the fool’s line, and propound some examples drawn from things of a lower world. “I am become a fool; ye have compelled me.” What indeed is more foolish than to debate over the majesty of God, which rather occasions questionings, than godly instruction which is in faith.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 1
Ver. 4 . “Neither give heed to fables and endless genealogies.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Titus 6
… For this is to maintain good works. For these things, he says, are good and profitable unto men. “But avoid foolish questions, and genealogies, and contentions, and strivings about the law, for they are unprofitable and vain.” What do these “genealogies” mean? For in his Epistle to Timothy he mentions “fables and endless genealogies.” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 2.6
From this letter may be learnt the duplicity of the calumniators, and the injustice of the former judges, as well as the soundness of the decrees. These holy fathers have taught us not only truths respecting the Divine nature, but also the doctrine of the Incarnation
1:5
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 14
None of these things is hid from you, if ye perfectly possess that faith and love towards Christ Jesus which are the beginning and the end of life. For the beginning is faith, and the end is love.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 27
… Even as when He eats and drinks, when He seems to be acting in an opposite way to John, this too He doeth for the sake of the Jews’ salvation, or rather for that of the whole world, at once both stopping the mouths of the heretics,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 9.12
… For we did not consider it fitting to celebrate that funeral with tearful plaints and groanings; for on such wise are they who die unhappy, or are altogether dead, wont to be mourned. But she neither died unhappy, nor did she altogether die. For of this were we assured by the witness of her good conversation, her “faith unfeigned,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.18
27. All which things having been heard and considered, I am unwilling to contend about words, for that is profitable to nothing but to the subverting of the hearers. But the law is good to edify, if a man use it lawfully; for the end of it “is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.38
… For there is no holy mystery, and no difficult passage of the word of God, in which, when it is opened up to me, I do not find these same commandments: for “the end of the commandment is charity, out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.27
… but that, in becoming as a Jew to the Jews, he shuts up one thing in his heart, and declares something wholly different in his words, deeds, and writings? But far be it from us to entertain such thoughts of him. To both Jews and Gentiles he owed “charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 130.24
… It has been briefly and truly stated in the divine Scriptures, “Blessed is the people whose God is the Lord.” That we may be numbered among this people, and that we may attain to beholding Him and dwelling for ever with Him, “the end of the commandment is, charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.11
… And what is the fear of the Lord but His worship? and whence is He truly worshipped except from love? Love, then, out of a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned, is the great and true virtue, because it is “the end of the commandment.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 14.26
… As in Paradise there was no excessive heat or cold, so its inhabitants were exempt from the vicissitudes of fear and desire. No sadness of any kind was there, nor any foolish joy; true gladness ceaselessly flowed from the presence of God, who was loved “out of a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 1.40
44. And, therefore, if a man fully understands that “the end of the commandment is charity, out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.28
… The man who does not strive about words, whether he speak quietly, temperately, or vehemently, uses words with no other purpose than to make the truth plain, pleasing, and effective; for not even love itself, which is the end of the commandment and the fulfilling of the law,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 8.4
… But indisputably we must take care, lest the mind believing that which it does not see, feign to itself something which is not, and hope for and love that which is false. For in that case, it will not be charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned, which is the end of the commandment, as the same apostle says.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 15.24
… an image. And if they knew this, perhaps they would feel that He too whose glass this is, should by it be sought, and somehow provisionally be seen, an unfeigned faith purging their hearts,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 121
All the commandments of God, then, are embraced in love, of which the apostle says: “Now the end of the commandment is charity, out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 3
6. In all things, indeed, not only ought our own eye to be kept fixed upon the end of the commandment, which is “charity, out of a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 4
7. Moreover, what greater reason is apparent for the advent of the Lord than that God might show His love in us, commending it powerfully, inasmuch as “while we were yet sinners, Christ died for us”? And furthermore, this is with the intent that, inasmuch as charity is “the end of the commandment,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Good of Marriage 10
10. But I am aware of some that murmur: What, say they, if all men should abstain from all sexual intercourse, whence will the human race exist? Would that all would this, only in “charity out of a pure heart, and good conscience, and faith unfeigned;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 6
… but in the flesh not altogether, but in certain a virgin of Christ, in certain a mother, but not of Christ. Forsooth both faithful women who are married, and virgins dedicated to God, by holy manners, and charity out of a pure heart,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 5.5
… but this is not the charity commended by the apostle. In another passage he distinguishes true charity from all base and vicious affections, by saying, "Now the end of the commandment is charity out of a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 19.12
… Such are they of whom the apostle says that "they have the form of godliness, but deny the power of it." The power of godliness is the end of the commandment, that is, love out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 3.16
… and the operation of the Spirit is another thing, which is even often found in wicked men, as Saul had the gift of prophecy; and that operation of the same Spirit is a third thing, which only the good can have, as "the end of the commandment is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned:"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.8
… "Now, the end of the commandment is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 6.1
2. For as the spiritual man, keeping "the end of the commandment," that is, "charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 7.45
… and therefore what previously they lacked belonging to it is given to them, that is to say, peace and charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 36
What then is God’s law written by God Himself in the hearts of men, but the very presence of the Holy Spirit, who is “the finger of God,” and by whose presence is shed abroad in our hearts the love which is the fulfilling of the law, and the end of the commandment?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 49
… for all were to know Him, from the least to the greatest of them. This is the gift of the Holy Ghost, by which love is shed abroad in our hearts, —not, indeed, any kind of love, but the love of God, “out of a pure heart, and a good conscience, and an unfeigned faith,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 84
Inchoate love, therefore, is inchoate holiness; advanced love is advanced holiness; great love is great holiness; “perfect love is perfect holiness,”—but this “love is out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 34
… another hath fulfilled the law.” In like manner he says to the Colossians, “And above all these things, put on love, which is the bond of perfectness.” And to Timothy he writes, “Now the end of the commandment is love;” and he goes on to describe the quality of this grace, saying, “Out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Our Lord’s Sermon on the Mount 2.12
… But we ought to do them good for their eternal salvation, not for our own temporal advantage. May God, therefore, incline our heart to His testimonies, and not to covetousness. For “the end of the commandment is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 40.6
6. What is that “wedding garment” then? This is the wedding garment: “Now the end of the commandment,” says the Apostle, “is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 87.1
… and appointing us that we should bring forth fruit,—that is, that we should love one another,—a fruit that we cannot have apart from Him, just as the branches can do nothing apart from the vine. Our fruit, therefore, is charity, which the apostle explains to be, “Out of a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 10.5
… Go not far: lo, I say to thee, it is here; ascend the mountain, and see the end. Christ is the Mountain; come to Christ: thou seest thence the end of all perfection. What is this end? Ask Paul: “But the end of the commandment is charity, from a pure heart, and a good conscience, and faith unfeigned:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 90.17
… For then are works righteous, when they are directed to this one end: “for the end of the commandment is charity out of a pure heart, and of a good conscience, and of faith unfeigned.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 119.6
… But he loved, both in thought and in acts. With a view to thought, he saith, “And I meditated:” as to action, “My hands also have I lifted up.” But to both sentences, he hath annexed the words, “which I have loved:” for “the end of the commandment is love out of a pure heart.”
1:6
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 2
Ver. 6 . “From which some having swerved have turned aside to vain jangling.”
1:7
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.41
… But some one, with reference to what we have alleged about the trance and the working of an evil spirit in Peter, concerning the words, “not knowing what he said,” not accepting that interpretation of ours, may say that there were certain mentioned by Paul “desiring to be teachers of the law,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.9
… they may be convicted on this score, that, while blaming the Nicene Bishops for their use of phrases not in Scripture, though these not injurious, but subversive of their irreligion, they themselves went off upon the same fault, that is, using words not in Scripture , and those in contumely of the Lord, knowing ‘neither what they say nor whereof they affirm
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 3.23.2
… but when one who bears the title of Sophist, and professes universal knowledge , is the writer, what a serious condemnation does he deserve! And does he not shew himself a stranger to the Apostle , as being puffed up with persuasive words of wisdom, and thinking thereby to succeed in deceiving, not understanding himself what he says nor whereof he affirms
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… but only pretending to the name to suit the times, and thinking ‘religion to be a’ means of ‘gain’ ( 1 Tim. vi. 5 ). And therefore there is no reason to complain of his making mistakes about the faith, considering he knows neither what he says, nor whereof he affirms; but, according to the text, ‘goeth after all, as a bird’ (
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 61
Having read the letter now come from you, I approve your piety: but, marvelling at the rashness of those ‘who understand neither what they say nor whereof they confidently affirm
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.7
… Mark the folly of him who “understands neither what he says nor whereof he affirms
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.9
What is this vain juggling with words? Is he aware that it is God of Whom he speaks, Who was in the beginning and is in the Father, nor was there any time when He was not? He knows not what he says nor whereof he affirms
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 7.5
… so that any one who says that diversities of nature are signified by the names rehearsed by Paul deceives himself, “understanding,” as the Apostle says, “neither what he says, nor whereof he affirms
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 10.3
… But all such absurdities have been emitted by our author without reflection, so that, as regards them, the man who so blunders is not even worth much refutation, as he knows, to borrow the Apostle’s words, “neither what he says, nor whereof he affirms
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Answer to Eunomius' Second Book 1
… and while they pretend to follow the teaching of the sacred writers, they are not afraid of raising themselves above them. For what cannot be shown to have been said by any of those blessed ones, any words of whose are recorded in the sacred books, these things, as saith the Apostle, “understanding neither what they say, nor whereof they affirm
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 2
Ver. 7 . “Desiring to be teachers of the law.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.22
… And if you venture to say this with your eyes closed against the truth, what can we do save exclaim the more, See how blindness comes in punishment of the madness of those who wish to be, as the apostle says, "teachers of the law, understanding neither what they say, nor whereof they affirm?"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 49.9
9. They answer, “knowing not,” as the Apostle says, “either what they speak, or whereof they affirm:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 123.5
… to make lawsuits their practice, as “implacable;” to know nothing of loving service, as those who are “without kindness;” to make known to the enemies of the godly what they are well aware ought to be kept secret, as “traitors;” to disturb human modesty by shameless discussions, as “heady;” to understand neither what they say nor whereof they affirm,
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 5.14
… And if they were only to see the same thing in Jesus Christ, which they themselves possessed, why should they not much rather prefer to have this in themselves than to see it in another? But you are wrong, you wretched madman, “not understanding,” as the Apostle says, “what you say and whereof you affirm”:
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 4.3
… I, however, do not recollect any mention between us of the three Chapters either in word or in writing. But as for them, if they soon return from their error, they should be spared, because, according to the saying of the Apostle Paul, They understand neither what they say nor whereof they affirm (
1:8
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. On the Symbols 'Of the Essence' And 'Coessential.' 1
… vii. 14, 12 ); and soon after, ‘What the Law could not do, in that it was weak’ ( ib. viii. 3 ), but wrote to the Hebrews, ‘The Law has made no one perfect’ ( Heb. vii. 19 ); and to the Galatians, ‘By the Law no one is justified’ ( Gal. iii. 11 ), but to Timothy, ‘The Law is good, if a man use it lawfully’ (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 2
Ver. 8, 9 . “But we know that the law is good, if a man use it lawfully. Knowing this, that the law is not made for a righteous man.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.18
27. All which things having been heard and considered, I am unwilling to contend about words, for that is profitable to nothing but to the subverting of the hearers. But the law is good to edify, if a man use it lawfully;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.25
35. Hearken, O God, Thou best Judge! Truth itself, hearken to what I shall say to this gainsayer; hearken, for before Thee I say it, and before my brethren who use Thy law lawfully, to the end of charity;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 12.30
41. In this diversity of true opinions let Truth itself beget concord; and may our God have mercy upon us, that we may use the law lawfully,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 145.3
… But by the Holy Ghost, which is given unto us, the love of God is shed abroad in our hearts, so that the words of the same apostle, “Love is the fulfilling of the law,” are realized. So the law is good to the man who uses it lawfully;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.41
… For here Lot seems to prefigure the future law; for those who spring from the law, and are placed under the law, by misunderstanding it, stupefy it, as it were, and bring forth the works of unbelief by an unlawful use of the law. "The law is good" says the apostle, "if a man use it lawfully."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.8
Chapter 8.—9. Wherefore, as the apostle said of the law, "The law is good, if a man use it lawfully,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.56
Chapter 56.— 127. Petilianus said: "But even if, as you yourselves suppose, you are following the law of the Lord in purity, let us nevertheless consider the question of the most holy law itself in a legal form. The Apostle Paul says, ‘The law is good, if a man use it lawfully.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 16
Because “for a righteous man the law was not made;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 83
But “the precepts of the law are very good,” if we use them lawfully.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 21
He next quotes passages to show that God’s commandments are not grievous. But who can be ignorant of the fact that, since the generic commandment is love (for “the end of the commandment is love,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 60.10
… in Greek of the masculine gender it is: but whether it be of the feminine gender in speaking, or of the masculine, the expression maketh no difference to the truth. For law hath rather a masculine force, because it ruleth, is not ruled. But moreover, the Apostle Paul saith what? “Good is the law, if any one use it lawfully.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.6
… but a law so far forth as it doth command; though it is one and the same thing. Wherefore just as Christ is a stone, but to believers for the Head of the corner, while to unbelievers a stone of offence and a rock of scandal; so the testimony of the Law to them that use not the Law lawfully,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 83.5
… “Moab,” “from the father;” which in a bad sense has no better explanation, than by considering it so connected with the actual history, that Lot, a father, by the illicit intercourse procured by his daughter, begat him; since it was from that very circumstance he was so named. Good, however, was his father, but as “the Law is good if one use it lawfully,”
1:9
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 4.16.3
3. Why, then, did the Lord not form the covenant for the fathers? Because “the law was not established for righteous men.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 31
… But, again, why the law is called the “strength of sin,” we shall at once explain in brief to the best of our ability. Now it is written that “the law is not made for a righteous man, but for the lawless and disobedient, for the ungodly and for sinners.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 3.5
31. Give, says Plato, this ring to a wise man, that when he commits a fault he may by its help remain unnoticed; yet he will be none the more free from the stain of sin than if he could not be hid. The hiding-place of the wise lies not in the hope of impunity but in his own innocency. Lastly, the law is not laid down for the just but for the unjust.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 6.2
… the rich man, the poorer; the stronger man, the weaker; and the bolder man, him who is more gentle. But now by the grace of God none of these things happen. For they who live in a state of piety, require no correction on the part of the magistrates; for “the law is not made for a righteous man,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 7.4
… but God being free from passion, whether He exercise kindness, or whether He punish, He is alike good. Nor less does the threat of hell serve to show His goodness, than the promise of the kingdom. But how? I answer. If He had not threatened hell, if He had not prepared punishment, there are not many who would have attained the kingdom.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 11
And full well did he likewise call them, “generation of vipers.” For that animal too is said to destroy the mother that is in travail with her, and eating through her belly, thus to come forth unto light; which kind of thing these men also did being “murderers of fathers, and murderers of mothers,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 16
Here by righteousness He means the whole of virtue; even as also discoursing of Job, He said, “He was a blameless man, righteous.” According to the same signification of the word, Paul also called that man “righteous” for whom, as he said, no law is even set. “For,” saith he, “a law is not made for a righteous man.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 16
… but that many of those who have bid farewell to the world should do the very same, this is a thing from which all pardon is cut off. For if you choose to see how far you should keep from this sort of need, I mean that of the tribunals, by rule of the Scripture, and to learn for whom the laws are appointed, hear what Paul saith; (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 16
Because “for a righteous man the law was not made;” and yet “the law is good, if a man use it lawfully.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 49.22
… For you know that the law, which was given to the Jews, was inscribed on stone. And all the guilty are under the law: the right-living are in harmony with the law. The law is not laid on a righteous man.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 1.2
2. “But his delight is in the law of the Lord, and in His law will he meditate by day and by night ( ver. 2 ). The law is not made for a righteous man,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 78.6
… “But sin, that it might appear sin, through a good thing hath wrought in me death.” But “He hath set a law,” hath been said, as though it were a yoke upon sinners, whence hath been said, “For upon a just man law hath not been imposed.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.24
… “I have learnt that all the words which God hath made from the beginning shall continue forever: nothing can be added to them, and nothing can be taken away from them,” and therefore “the law is not made for the righteous, but for the unrighteous, and insubordinate, for the ungodly and sinners, for the wicked and profane.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.29
… “Knowing that the law is not appointed for the righteous but for the unrighteous and disobedient, for the ungodly and sinners, for the wicked and defiled, etc.”
san Giovanni Damasceno † 749 d.C. An Exact Exposition of the Orthodox Faith 4.23
… For the law is not made for a righteous man but for the unrighteous
1:10
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Defence Against the Arians (Apologia Contra Arianos) 2
… as indeed our Presbyters , who were at a former date present at the Council of Nicæa, testified to his orthodoxy; for he maintained then, as he has done now, his opposition to Arianism (on which points it is right to admonish you, lest any of you admit such heresy, instead of abominating it as alien from sound doctrine
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 10
… It is against us, they say, that they are preparing their engines and their snares; against us that they are shouting to one another, according to each one’s strength or cunning, to come on. But the object of attack is faith. The one aim of the whole band of opponents and enemies of “sound doctrine”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 11
… But the being delivered, hints the assistance from God. But what is the form of doctrine?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 2
… Why do we rule, and are they ruled? See how the devil is on every side urgent to persuade us to be ignorant of the Gift of God. He mixes together the slaves with their masters, like some man-stealer
1:11
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 3.3
… His Blessedness cannot be denied, Who bestows blessings, for “Blessed are they whose iniquities are forgiven.” He cannot but be called “Blessed,” Who hath given us wholesome teaching, even as it is written: “Which is according to the Gospel of the beauty of the Blessed God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 1
But Paul never calls himself the Apostle of the Father, but always of Christ. Because he makes everything common to both. The Gospel itself he calls “the Gospel of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 2
Ver. 11 . “According to the glorious Gospel of the blessed God, which was committed to my trust.”
1:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 12.2
2. Thus also Paul did; for having said, “He counted me faithful, putting me into the ministry,” he goes on to add, “who was before a blasphemer, a persecutor, and injurious.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 38
… but he that also sets down the reasons utters all from a contrite mind. Wherefore also he elsewhere makes mention of these same things, saying, “And I thank him that enabled me; even Christ Jesus our Lord, for that He counted me faithful, appointing the to his service, though I was before a blasphemer, and a persecutor, and injurious.” (
1:13
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 18
… For this (rule), even in his own person, the apostle has laid down. For, when affirming that Christ came for this end, that He might save sinners, of whom himself had been the “first,” what does he add? “And I obtained mercy, because I did (so) ignorantly in unbelief.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 72.13
… or as if that were not to be sought after in spiritual matters which has been revealed as the better by the Holy Spirit. For one who errs by simplicity may be pardoned, as the blessed Apostle Paul says of himself, “I who at first was a blasphemer, and a persecutor, and injurious; yet obtained mercy, because I did it ignorantly.”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 10.18
… Did he not come hither, that he might lead us away bound to Jerusalem? Be not amazed, said Paul, I know that it is hard for me to kick against the pricks: I know that I am not worthy to be called an Apostle, because I persecuted the Church of God ; but I did it in ignorance
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 14
… Seeing then that such a Bishop originally saw Christ Jesus when risen, do not thou, his disciple, disbelieve him. But thou sayest that His brother James was a partial witness; afterwards He was seen also of me Paul, His enemy; and what testimony is doubted, when an enemy proclaims it? “I, who was before a persecutor
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Three Homilies Concerning the Power of Demons 1
… when I brought forward the Saints as accusing themselves indeed, but sparing others: Paul saying I am the chief of sinners, and that God had compassion on him who was a blasphemer, and a persecutor, and injurious,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 5.6
… For this man was one who exercised a manual art, and supported himself too by his daily labours. And thou, indeed, from the first hast inherited true religion from thy fathers; and from thy earliest age hast been nourished in the study of the sacred writings; but he was “a blasphemer, and a persecutor, and injurious,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… For after glory such as his in kind and degree, he sets others before himself, and does not hide from us the fact of his having come after them, nor is ashamed of confessing this. And why art thou surprised at his not being ashamed of this, when he shunneth not even to parade before men his former life, calling himself “a blasphemer, and a persecutor?” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 22
… For he that thinketh nothing of hell nor of heaven nor of ten thousand worlds in regard of his longing after Christ, how should he hunt after the glory which cometh from the many? By no means; but he is even very lowly when he may be so, and brands his former life with infamy when he calls himself, “a blasphemer, and a persecutor, and injurious.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 7
… of the vastness of the grace of God, hear what he saith, “Unto me, who am less than the least of all saints, was this grace given.” Lowliness indeed it was even to bewail his former sins, although blotted out, and to make mention of them, and to hold himself within his true measure as where he calls himself “a blasphemer, and a persecutor, and injurious;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 4
… xviii. 13 .) How “upon all flesh”? Whether you mean sinners, or just men, we all need the mercy of God; we all enjoy it, be it Paul, be it Peter, or be it John. And listen to their own words; there is no need of mine. For what says this blessed one? “But I obtained mercy, because I did it ignorantly.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 3
Ver. 13 . “Putting me into his service, who was before a blasphemer, and a persecutor, and injurious; but I obtained mercy, because I did it ignorantly in unbelief.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
… and how? “With a pure conscience,” for he had not violated his conscience. And here he speaks of his blameless life, for he everywhere calls his life his conscience. Or because I never gave up any good that I purposed, for any human cause, not even when I was a persecutor. Wherefore he says, “I obtained mercy, because I did it ignorantly in unbelief” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 10
… the Cross persecuted Christ, and had stoned His martyr Stephen by those many hands, repented, and condemned his former sins, and ran to Him whom he had persecuted, He immediately enrolled him among His friends, and the chiefest of them, having appointed him a herald and teacher of all the world, who had been “a blasphemer, and persecutor, and injurious.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 37
… for Thy Name it hath loosed its tongue to speak, Thy Name, as through the milk of its infancy, it hath had poured in and hath sucked, no one of this number can say, “I, who before was a blasphemer, and persecutor, and injurious, but I obtained mercy, in that I did in being ignorant, in unbelief.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 9
… and when they do not so, but utter their own sentiments, they know not that they blaspheme. So that if they be converted to the catholic faith, they console themselves, because they can say what the Apostle said: who when among other things he had said, “I was before a blasphemer; but,” saith he, “I obtained mercy, because I did it ignorantly.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 39
… for who can be by truth a perjurer? So also by truth can no man be a blasphemer. Doubtless it is a milder kind of false swearing, when a person does not know that thing to be false and believes it to be true, which he swears: like as also Saul blasphemed more excusably, because he did it ignorantly.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.5
… But when truth supports custom, nothing should be more strongly maintained. Then he proceeds as follows: "For one may pardon a man who merely errs, as the Apostle Paul says of himself, ‘Who was before a blasphemer, a persecutor, and injurious; but I obtained mercy, because I did it ignorantly;’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 6.3
… Although it may be thou takest upon thyself to judge of another’s heart what thou dost not know; but as for thine own self thou knowest that thou art wicked. Hearest thou not the Apostle saying, “Who was before a blasphemer, and a persecutor, and injurious: but I obtained mercy, because I did it ignorantly in unbelief?”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 3
10. Listen to the Apostle Paul acknowledging grace, and afterwards desiring the payment of a debt. What acknowledgment of grace is there in Paul? “Who was before a blasphemer, and a persecutor, and injurious; but I obtained,” saith he, “mercy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 40.3
… “Not as though I had already attained, either were already perfect: Brethren, I count not myself to have apprehended.” What then has been done for thee, if thou hast not apprehended? On what account dost thou return thanks, saying, “But I have obtained mercy”?
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 51.6
… and of Thy great mercy, many are Thy pitying. Thou dost regard mockers to amend them, dost regard ignorant men to teach them, dost regard men confessing to pardon. Did he this in ignorance? A certain man had done some, aye many evil things he had done; “Mercy,” he saith, “I obtained, because ignorant I did it in unbelief.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 52.12
… “And I will confess to Thee because Thou hast done,” that is, because Thou hast done not according to my merits, but according to Thy mercy. But I have done what? If thou recollectest, “Before, I was a blasphemer, and a persecutor, and injurious.” But thou, what hast thou done? “But mercy I have obtained, because ignorant I did it.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 56.13
… And what doth it profit God? To the advantage of God it doth profit. I have told out to God my life, because that life hath been God’s doing. In like manner as his life Paul the Apostle did tell out, saying, “I that before was a blasphemer and a persecutor and injurious,” he shall tell out his life. “But mercy I have obtained.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 59.1.11
… blinded, lightened; slain, made alive; destroyed, restored? In return for what merit? Let us say nothing; himself rather let us hear: “I that before have been,” he saith, “a blasphemer, and persecutor; and injurious, but mercy I have obtained.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 71.1
… This then commending in the lesson which hath been read, he saith thus: “For I am the least of the Apostles, that am not worthy to be called an Apostle, because I persecuted the Church of God.” “But therefore mercy,” he saith, “I obtained, because ignorant I did it in unbelief.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 73.22
… “In Thy will Thou hast conducted me.” What is, “in thy will”? Not in my merits. What is, “in Thy will”? Hear the apostle, who was at first a beast longing for things earthly, and living after the Old Testament. He saith what? “I that at first was a blasphemer, and persecutor, and injurious: but mercy I obtained.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 84.16
… He needed mercy, and he has said that it was shown towards him: “I who was before a blasphemer, and a persecutor, and injurious: but I obtained mercy, that in me Christ Jesus might show forth all longsuffering towards those who shall believe in Him unto life eternal.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 101.2
… “I who was before,” he saith, “a blasphemer, and a persecutor, and injurious: but I obtained mercy.” But perhaps he only hath obtained mercy? Hear how he cheereth us: “That in me,” he saith, “first, Christ Jesus might show forth all long-suffering, for a pattern to them which should hereafter believe on Him to life everlasting.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 103.2
… Whence also these words: “What,” he asketh, “shall I reward the Lord for all His rewards unto me?” Thou hast rewarded good with evil; He rewardeth evil with good. How hast thou, O man, rewarded thy God with evil for good? Thou who hast once been a blasphemer, and a persecutor, and injurious,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 147.27
… Understand not “melt” in an ill sense: it meaneth, He shall liquefy, He shall thaw them. For they are hard through pride. Rightly is pride called also dulness: for whatever is dull, is also cold.…Despair not even of the crystal. Hear a saying of the crystal. “Who before was a blasphemer, and a persecutor, and injurious.”
1:14
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 14
None of these things is hid from you, if ye perfectly possess that faith and love towards Christ Jesus
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 10.18
… I know that I am not worthy to be called an Apostle, because I persecuted the Church of God ; but I did it in ignorance : for I thought that the preaching of Christ was destruction of the Law, and knew not that He came Himself to fulfil the Law and not to destroy it . But the grace of God was exceeding abundant in me
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 3
Ver. 14 . “And the grace of our Lord was exceeding abundant with faith and love which is in Christ Jesus.”
1:15
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 18
… For this (rule), even in his own person, the apostle has laid down. For, when affirming that Christ came for this end, that He might save sinners,
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus i.63
… of sin than all other evildoers.” And in the Gospel according to Luke, Peter says to Jesus, “Depart from me, O Lord, for I am a sinful man.” Moreover, Paul, who himself also at a later time became an apostle of Jesus, says in his Epistle to Timothy, “This is a faithful saying, that Jesus Christ came into the world to save sinners, of whom I am the chief.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… Of these the (divine) word would have us disciples, and these should of right be our teachers, and to them only is it necessary to give heed, for of them only is ‘the word faithful and worthy of all acceptation
san Basilio † 379 d.C. The Letters 230
… I trust that it may be permitted me one day to visit and inspect a Church which is the nursing mother of true religion, honoured by me as a metropolis of orthodoxy, because it has from of old been under the government of men right honourable and the elect of God, who have held fast to “the faithful word as we have been taught.”
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.19
… but in the characteristics of their respective personalities, they were not alike. If, then, he were only proving that it is not right to confound the Persons, and to fit all the three names on to one Subject, his ‘saying’ would be, to use the Apostle’s words, ‘faithful, and worthy of all acceptation
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 10
… Wherefore continually he treats of his persecution, his plottings, his wars against the Church, at one time saying, “I am not meet to be called an Apostle, because I persecuted the Church of God” ( 1 Cor. xv. 9 ); at another, “Jesus came into the world to save sinners, of whom I am chief.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 27.3
… Them that sin rebuke before all.” They may choose to read, “It is a man’s saying, and worthy of all acceptation;” we are content to err with the Greeks, that is to say with the apostle himself, who spoke Greek. Our version, therefore, is, it is “a faithful saying, and worthy of all acceptation.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.12
… And He departed from our sight, that we might return to our heart, and there find Him. For He departed, and behold, He is here. He would not be long with us, yet left us not; for He departed thither, whence He never departed, because “the world was made by Him.” And in this world He was, and into this world He came to save sinners,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 7.3
… so, in order that He might also give Himself as an example of returning to fallen man who on account of the uncleanness of sins and the punishment of mortality cannot see God, “He emptied Himself;” not by changing His own divinity, but by assuming our changeableness: and “taking upon Him the form of a servant” He came to us into this world,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 16.16
16. You ought not to say, in disparagement of Moses, that he was a sinner, and that he was put to death on a mountain because his God was angry with him. For Moses could glory in the Lord as his Saviour, who is also the Saviour of him who says, "Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am chief."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.48
And then to Timothy he says: “This is a faithful saying, and worthy of all acceptation, that Christ Jesus came into the world to save sinners; of whom I am chief. Howbeit for this cause I obtained mercy, that in me first Jesus Christ might show forth all long-suffering, for a pattern to them which should hereafter believe on Him to life everlasting.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 23
… “They that be whole need not a physician, but they that are sick; I am come not to call the righteous, but sinners to repentance.” Accordingly, His apostle also says: “This is a faithful saying, and worthy of all acceptation, that Christ Jesus came into the world to save sinners.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.2
You informed me in your letter, that you had entreated Pelagius to express in writing his condemnation of all that had been alleged against him; and that he had said, in the audience of you all: “I anathematize the man who either thinks or says that the grace of God, whereby ‘Christ Jesus came into the world to save sinners,’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Marriage and Concupiscence 2.56
… He must have something in them to heal, who (as Himself affirms) is not needed as a Physician by the whole, but by the sick; He must have a reason for saving them, seeing that He came into the world, as the Apostle Paul says, “to save sinners;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 50.31
… and because they praise not themselves, but blame themselves,—“So that he that glorieth, not in himself but in the Lord may glory,” —they acknowledge the cause of the coming of Christ, because for this end He came, that He might save sinners: for “Jesus Christ came,” he saith, “into this world to save sinners; of whom I am chief.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 71.1
… am the least of the Apostles, that am not worthy to be called an Apostle, because I persecuted the Church of God.” “But therefore mercy,” he saith, “I obtained, because ignorant I did it in unbelief.” Then a little afterwards, “Faithful the saying is, and worthy of all acceptation, that Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am first.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 4.7
… The Saviour then in the gospel says that “the Son of man is come to save what was lost.” And the Apostle says: “This is a faithful saying and worthy of all acceptation; that Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am chief.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 59
Let us, then, dearly-beloved, confess what the blessed teacher of the nations, the Apostle Paul, confessed, saying, “Faithful is the saying, and worthy of all acceptation, that Christ Jesus came into the world to save sinners
1:16
Tertulliano † 220 d.C. On Repentance 4
… pardon by means of repentance, saying to the people, “Repent thee, and I will save thee;” and again, “I live, saith the Lord, and I will (have) repentance rather than death.” Repentance, then, is “life,” since it is preferred to “death.” That repentance, O sinner, like myself (nay, rather, less than myself, for pre-eminence in sins I acknowledge to be mine
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
… But he himself everywhere ascribes it to grace, and to God’s inexpressible mercy, as in the words, “Howbeit for this cause I obtained mercy,” not that I was sufficient or even serviceable, but “that in me as chief might Jesus Christ show forth all His long-suffering, for an ensample of them which should hereafter believe on Him unto eternal life.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 4
Ver. 16 . “Howbeit for this cause I obtained mercy, that in me first Jesus Christ might show forth all longsuffering, for a pattern to them which should hereafter believe on Him to life everlasting.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 10
… and with this he holds forth good hopes to those who despaired of their condition. For he says, that Christ accepted him, in order that in him first He “might show forth all longsuffering” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 16
10. Hence also by consequence we understand, that what the apostle Paul saith, “Who only hath immortality,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 147.27
… “Who before was a blasphemer, and a persecutor, and injurious.” But wherefore doth God melt the crystal? That the snow despair not of itself. For he saith, “For this cause I obtained mercy, that in me first Jesus Christ might show forth all long-suffering, for a pattern to them that hereafter should believe on Him unto eternal life.”
1:17
Tertulliano † 220 d.C. Against Praxeas 15
… “Whom none among men hath seen, nor indeed can see;” and he accumulates the description in still ampler terms: “Who only hath immortality, and dwelleth in the light which no man can approach unto.” It was of Him, too, that he had said in a previous passage: “Now unto the King eternal, immortal, invisible, to the only God;”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 3
… Of whom the same apostle, “Now unto the King eternal, immortal, invisible, the only God, be honour and glory.”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… Fitly did that temporal king and Thy servant once sing of Thee as the King Eternal, saying, Thou art fairer than the children of men, who amongst men art very God and man.
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Oration of Eusebius 6.4
4. But it does not refuse to acknowledge its own Sovereign and Lord,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. De Decretis. (Defence of the Nicene Definition.) 5
… For the blessed Paul in his Epistle to the Hebrews says, ‘By faith we understand that the ages were framed by the Word of God, so that that which is seen was not made of things which do appear .’ But nothing is common to the Word with the ages
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… The eighth passage is, That they may know Thee, the only true God, and Jesus Christ Whom Thou hast sent; and There is none good save one, that is, God. The solution of this appears to me very easy. For if you attribute this only to the Father, where will you place the Very Truth? For if you conceive in this manner of the meaning of To the only wise God,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.11
… We know that of all the names by which Deity is indicated some are expressive of the Divine majesty, employed and understood absolutely, and some are assigned with reference to the operations over us and all creation. For when the Apostle says “Now to the immortal, invisible, only wise God
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 5
… But one that begins when younger to wax wanton, and to have experience of the ways of harlots, for the first and second evening will praise his own wife; but after that he will soon fall back into that wantonness, seeking that dissolute and disorderly laughter, the words that are full of base import, the dissolute deportment,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 4
Ver. 17 . “Now unto the King eternal, immortal, invisible, the only wise God, be honor and glory for ever and ever. Amen.”
Tirannio Rufino † 411 d.C. A Commentary on the Apostles' Creed 6
… Neither does an incorporeal generation degenerate into the plural number, or suffer division, where He Who is born is in no wise separated from Him Who begets. He is “only” (unique), as thought is to the mind, as wisdom is to the wise, as a word is to the understanding, as valour is to the brave. For as the Father is said by the Apostle to be “alone wise,”
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 3.6
… And because he said that he had seen God, the Lord told him, “Thou canst not see My face. For man shall not see My face, and live.” Wherefore also the Apostle
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 148.11
… The apostle assuredly declared the excellence of the divine nature when he placed these two together, saying, “Now, unto the King of ages, invisible, incorruptible, the only God, be honour and glory for ever and ever.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.8
… and take that, which is said of the one only God, in whom the Trinity itself is understood, to be said only of the Father, and neither of the Son nor of the Holy Spirit: “Now unto the King eternal, immortal, invisible, the only wise God, be honor and glory for ever and ever;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.11
20. That place of Scripture demands neither a slight nor a passing consideration. For if one man had appeared, what else would those at once cry out, who say that the Son was visible also in His own substance before He was born of the Virgin, but that it was Himself? since it is said, they say, of the Father, “To the only invisible God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 2.17
… For they gave birth to this opinion who were not able to understand in respect to the unity of the Trinity such texts as, “Now unto the King eternal, immortal, invisible, the only wise God;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 11.3
… "This corruptible must put on incorruption, and this mortal must put on immortality." Faustus denies this; and the God whom Paul declares to be "immortal, incorruptible, to whom alone is glory and honor,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 21.14
… Your god must either have had it in his power not to be injured and sullied by the race of darkness, in which case his own folly must have brought him into trouble; or if his substance was liable to corruption, the object of your worship is not the incorruptible God of whom the apostle speaks.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Concerning the Nature of Good, Against the Manichæans 24
… Accordingly, that God is unchangeable is written in the Psalms: "Thou shalt change them and they shall be changed; but Thou thyself art the same." And in the book of Wisdom, concerning wisdom: "Remaining in herself, she renews all things." Whence also the Apostle Paul: "To the invisible, incorruptible, only God."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 68.12
… Beloved Son, to whom the Beloved Himself saith, “All Mine are Thine, and Thine Mine.” But if perchance it is asked, whether God the Father of the Lord Jesus Christ can be called King also, I know not whether any one would dare to withhold this name from Him in the passage where the Apostle saith, “But to the King of ages, immortal, invisible, the only God.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 110.5
… for when doth not God the Word reign, who is in the beginning with God? For it is said, “Now unto the King eternal, immortal, invisible, the only wise God, be honour and glory for ever and ever.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 1
Orth. —What then is the good of reasoning? Do we say that the Divine nature is invisible? or do we dissent from the Apostle when he says
1:18
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 25
… “O Timothy, guard that which is entrusted to thee;” and again: “That good thing which was committed unto thee keep.” What is this deposit? Is it so secret as to be supposed to characterize a new doctrine? or is it a part of that charge of which he says, “This charge I commit unto thee, son Timothy?”
1:19
Tertulliano † 220 d.C. On Idolatry 11
If we think over the rest of faults, tracing them from their generations, let us begin with covetousness, “a root of all evils,” wherewith, indeed, some having been ensnared, “have suffered shipwreck about faith.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 13
… whence, too, he pronounced them “shipwrecked with regard to faith,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Heathen (Contra Gentes) 6
… 2. But this must appear paradoxical and impossible. For evil does not come from good, nor is it in, or the result of, good, since in that case it would not be good, being mixed in its nature or a cause of evil. 3. But the sectaries, who have fallen away from the teaching of the Church, and made shipwreck concerning the Faith
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… Thus Judas was degraded from the Apostolical office, not because he sacrificed to idols, but because he proved a traitor; and Hymenæus and Alexander fell away not by betaking themselves to the service of idols, but because they ‘made shipwreck concerning the faith
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… men who used his words, but chose to hear them as suited their lusts, and dared to pervert them, as the followers of Hymenæus and Alexander, and before them the Sadducees, who as he said, ‘having made shipwreck of faith,’ scoffed at the mystery of the resurrection, he immediately proceeded to say, ‘And as I have delivered to you traditions, hold them fast
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.6
… and monstrous Scylla, divided into many shapes of unbelief, she displays, as a mask to her guile, the pretence of being a Christian sect, but those wretched men whom she finds tossed to and fro in the waves of her unhallowed strait, amid the wreckage of their faith, she, girt with beastly monsters, rends with the cruel fang of her blasphemous doctrine.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 53
… vi. 9 .) Let us therefore obey him; else, see what they suffered, because they did not take his counsel. And again he tells in another place what causes shipwrecks: “Who,” he says, “have made shipwreck concerning the faith. But do thou continue in the things which thou hast learned and wast assured of.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
Ver. 19 . “Holding faith, and a good conscience.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 33
… in like manner they who use their own reasonings, before they have learnt anything, suffer shipwreck; as also Paul saith, “Who concerning faith have made shipwreck.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.38
38. Look to yourself and glory in your own success and not in others’ failure. Some women care for the flesh and reckon up their income and daily expenditure: such are no fit models for you. Judas was a traitor, but the eleven apostles did not waver. Phygellus and Alexander made shipwreck; but the rest continued to run the race of faith.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 91
… I fancy that by this time you also have published something and that, as I suggested in my former letter to you on this subject, you have elaborated a treatise for readers of your own language. For I hear that certain of those who have made shipwreck
san Vincenzo di Lerino † 445 d.C. The Commonitory of Vincent of Lérins, For the Antiquity and Universality of the Catholic Faith Against the Profane Novelties of All Heresies 7
… nothing, but doting about questions and strifes of words, destitute of the truth, supposing that godliness is gain,” “withal learning to be idle, wandering about from house to house, and not only idle, but tattlers also and busy-bodies, speaking things which they ought not,” “who having put away a good conscience have made shipwreck concerning the faith;”
1:20
Tertulliano † 220 d.C. On the Flesh of Christ 16
… As earth was converted into this flesh of ours without the seed of a human father, so also was it quite possible for the Son of God to take to Himself the substance of the selfsame flesh, without a human father’s agency.
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 13
… Plainly, the selfsame apostle delivered to Satan Hymenæus and Alexander, “that they might be emended into not blaspheming,”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 13
… Therefore receive ye this third testimony, that I am an elect apostle of Christ; and if ye choose to accept my words, ye will find salvation; but if ye refuse them, eternal fire will have you to consume you. For as Hymenæus and Alexander were “delivered unto Satan, that they might learn not to blaspheme,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… as, for instance, when they had learned, they set right the Thessalonians , who were going wrong. When then one knows properly these points, his understanding of the faith is right and healthy; but if he mistakes any such points, forthwith he falls into heresy. Thus Hymenæus and Alexander and their fellows
san Basilio † 379 d.C. The Letters 188
… In this case there is ground for forgiveness in ignorance, in the spontaneity of confession, and the long extent of time. Perhaps they have been delivered to Satan for a whole age of man that they may learn not to behave unseemly;
san Basilio † 379 d.C. The Letters 288
Further, let proclamation be made throughout the district, that he be excluded from participation in any of the ordinary relations of life; so that by our withholding ourselves from all intercourse with him he may become altogether food for the devil.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 28
… But when after hearing it even, we continue the same as we were, this is the very thing to rid him of his fear. Let us sing then the Psalm of good deeds, that we may cast out the sin that is worse than the demon. For a demon certainly will not deprive us of heaven, but doth in some cases
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… And so did he deliver over to him the fornicator, though at a distance, and again snatched him out of his hands ( 1 Cor. v. 5; 2 Cor. ii. 7, 11 ); and so others also, that they might be taught “not to blaspheme.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 7
… has he not the earth as his place? is he not condemned and accused by all? Paul was a man, and humbled himself. What then? is he not admired? is he not praised? is he not lauded? is he not the friend of Christ? Wrought he not greater things than Christ? did he not ofttimes command the devil as a captive slave? did he not carry him about as an executioner?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
Ver. 20 . “Of whom are Hymenæus and Alexander.”
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 2.7
… “After the sop Satan entered into him,” that is, because he had before the sop sinned voluntarily, and had not been brought to repentance either by humbling himself or by the forbearance of the Saviour. So also the Apostle says;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.7
… and let us not, shutting our eyes, deal in groundless reproaches, and accuse those who seek men’s welfare as if they did them wrong. In like manner, when the same apostle says that he had delivered certain persons unto Satan, that they might learn not to blaspheme,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Against Lying 8
… These be the benefits we confer on them whom, by blaspheming not ignorantly but with knowledge, we deliver from heretics! And whereas the Apostle delivered men to Satan himself that they might learn not to blaspheme,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.20
… This is impossible. Therefore He who gave up this righteous man to be buffeted by the messenger of Satan, is the same as He who, through Paul, gave up to Satan himself the wicked persons of whom Paul says: "I have delivered them to Satan, that they may learn not to blaspheme."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 22.79
… We see the same in the apostle, who, not in cruelty, but in love, delivered a man up to Satan for the destruction of the flesh, that the spirit might be saved in the day of the Lord Jesus. Others, too, he delivered up, that they might learn not to blaspheme.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.10
… I might indeed say that Satan himself was worse than all wicked men; and yet the apostle delivered a man over to him for the destruction of the flesh, that his spirit might be saved in the day of the Lord Jesus. And in the same way he delivered over others, of whom he says, "Whom I have delivered unto Satan, that they may learn not to blaspheme."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Nature and Grace 32
… For what believer is there who is ignorant that the first incentive to sin came from Satan, and that he is the first author of all sins? And yet, for all that, some are “delivered over unto Satan, that they may learn not to blaspheme.”
1:1
1. PAULUS APOSTOLUS JESU CHRISTI SECUNDUM IMPERIUM DEI SALVATORIS NOSTRI, ET CHRISTI JESU SPEI NOSTRAE. — Nota: Pro «secundum imperium,» Graece est κατ' ἐπιταγήν, id est, ut Vatablus et Erasmus, secundum delegationem, injunctionem, demandationem (alludit ad Hebraeum מלאכות malachuth, de quo Aggaei I, 13); ἐπιτάσσειν enim significat injungere et demandare quippiam, q. d. Apostolatum mihi ipsi non arrogavi, non arripui, sed Christus illum mihi demandavit, mandato Dei Apostolatum accepi. Plus, inquit Chrysostomus, est esse Apostolum ex delegatione et mandato, quam ex vocatione, quomodo ad Romanos et alibi dicit se vocatum Apostolum: sicut plus est esse Legatum a latere, quam Nuntium Pontificis. Quaeres: Ubi Deus Pater demandavit apostolatum Paulo? Respondet Theophylactus, cum opera Sanctae Trinitatis sint indivisa, quod Filius jussit aut Spiritus Sanctus, hoc jussisse et Patrem; atqui Spiritus Sanctus, Actor. XIII, 2: «Segregate, inquit, mihi Saulum et Barnabam in opus (apostolatus inter Gentes) ad quod assumpsi eos.» Rursum Christus ad Paulum, Actor. XXII, sic ait: «In nationes longe mittam te;» et Actor. XXIII: «Te oportet et Romae testificari.» Ergo ibi Deus Pater, cum Filio et Spiritu Sancto, Paulo apostolatum demandavit. Secundo, Deus Pater vocatur hic «Salvator,» quia nos per Christum vocat ad salutem, eamque procurat et promovet. Tertio, Christus vocatur «spes nostra,» id est causa spei nostrae; tum objectiva et materialis: speramus enim Christi visione et fruitione beari; tum effectiva et meritoria: speramus enim non per Mosen legisque caeremonias, sed per Christum ejusque gratiam, tentationum victoriam, periculorum et malorum omnium aut tolerantiam aut liberationem, ac denique aeternam salutem et beatitatem; et hoc proprie intendit hic Apostolus: ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus; tum finalis, quia finis spei nostrae et patientiae ac omnis virtutis est Christus. Adverte, Christum per se et immediate esse spem nostram, quia ab eo bona jam dicta speramus; Sancti vero et B. Virgo dicuntur spes nostra mediate, scilicet per Christum: quia speramus per eorum preces apud Christum impetrare bona quae petimus; si enim Apostolus Thessalonicenses, epist. I, cap. II, vers. 19, sine Christi injuria, ut ibi dixi, vocat non tantum suam spem, sed et coronam gloriae, cur non possimus ita vocare Sanctos et matrem Dei?
1:2
2. TIMOTHEO DILECTO FILIO IN FIDE. — Pro «dilecto,» Graece est γνησίῳ, id est germano, ut vertit Ambrosius et Graeci, hoc est, ut Syrus, ingenuo, vero, non adulterino, non degeneri, qui patrem suum spiritualem, Paulum scilicet, in fide et moribus per omnia refert: quod est verorum filiorum. Noster tamen ex «germano» «dilectum» intelligit per metalepsin; germani enim et ingenui filii prae aliis omnibus diliguntur: sic ad Titum I, 4, ubi Apostolus vocat Titum dilectum filium, Chrysostomus, germanum filium interpretatur. Nota secundo: Τὸ in fide tam potest referri ad γνησίῳ, id est germano, cum Œcumenio, quam ad filio, cum Ambrosio et Chrysostomo, q. d. Timotheus mihi est filius, quem per praedicationem meam converti, et secundum fidem genui, in qua fide ipse mihi sincerus, verus et germanus est filius, aemulusque paternae doctrinae et virtutis. «Nusquam,» inquit ex Chrysostomo Theophylactus, «in aliis epistolis posuit Apostolus (in salutatione) misericordiam (sed tantum pacem et gratiam) nisi in hac tantum; idque facit ex magno paternoque affectu majora filio exoptans, tanquam metuens ei, atque ejus nomine tremens, ou de stomachi ratione praecipiebat, simul quod majore misericordia praeceptores indigeant.» Secundam causam addit Rupertus in Apoc. I, Paulum scilicet misericordiam optare Timotheo, eo quod in objurgando et crimina castigando, esset aequo severior: solent enim juvenes Praelati inexperti et acres fervore naturae abripi, ut statim in momento omnia velint severe reformare et ad disciplinam rigidam revocare; et hac re multos offendunt, praesertim seniores, qui in junioribus tam rigidam et severam auctoritatem non ferunt. «Quia,» inquit Rupertus in I Apoc., «Paulus in Timotheo Episcopos omnes informabat, cujus officii summum et necessarium decus est misericordia, et ille (Timotheus), ut fertur, zeli erat ferventioris, idcirco recte et opportune viscera misericordiae illi, ut haberet, praeoptat. Hinc quoque subdit: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem. Hinc rursum commendat ei misericordiae opera, et hospitalitatem, quod ut Episcopi observent, qui constituti sunt animarum praesides, multo maxime tam illis, quam subditis necessarium est.» Atque hanc volunt esse angeli Ephesi, hoc est Timothei, culpam venialem, quam carpit Christus Apocalyp. II, quod scilicet primum charitatis fervorem reliquerit: cum enim, ut notat Hugo Cardinalis, acrior esset, videretque se ob improborum corruptos mores parum concionando proficere, et Judaizantes sibi valde obsistere, decrevit a concionando (quod potissimum est Episcopi munus) cessare: ita nimirum juvenilis acrimonia et fervor retusus, abit in teporem; atque hoc praevidens Paulus, eum hic adhortatur, dicens: «Praedica verbum, insta opportune, importune,» etc. «Sicut enim,» inquit Chrysostomus, hom. De Lazaro et Divite, «aquarum venae, etsi nullus veniat aquatum, manant tamen; et fontes, quamvis hauriat nemo, scatebras emittunt: ita Episcopus et concionator verbum Dei praedicare debet, etiamsi pauci illud audiant et convertantur.» Sic Jeremias, cum obstrepentibus sibi Judaeis vellet a concionando cessare, jubetur a Deo pergere.
1:3
3. NE ALITER DOCERENT. — Graece, μὴ ἑτεροδιδασκαλεῖν, quod tam significat aliter docere, ut vertit Noster et Syrus, quam aliis uti doctoribus (nam ex ἕτερος, id est alius, et διδάσκαλος, id est magister, doctor componit ἑτεροδιδασκαλεῖν, q. d. Alio doctore uti); ac consequenter tam ad doctores, quam ad discipulos pertinet, ut scilicet alii non adeant, nec audiant novos doctores docentes alia a tradita et recepta fide. Unde Vatablus utrumque sensum complexus vertit, ne diversam sequantur doctrinam; magis tamen videtur Apostolus ad doctores respexisse: insectatur enim haereticos et Novantes, ut patet ex sequentibus, jubetque eos novas quaestiones et dogmata curiosa et fabulosa afferentes, graviter reprimi et retundi ab Episcopo Timotheo. Et ita seipsum explicat Paulus, cap. VI, 3, dum ait: «Si quis aliter docet (Graece εἴ τις ἑτεροδιδασκαλεῖ) et non acquiescit sanis sermonibus,» etc. Videtur ergo hic Apostolus ex διδάσκαλος formasse verbum διδασκαλεῖν, hoc est a nomine doctoris formasse verbum docendi. Vide Cap. 39. Et hoc est quod aliis verbis dixit, Galat. I, 8: «Si quis evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit.»
1:4
4. NEQUE INTENDERENT FABULIS ET GENEALOGIIS INTERMINATIS (Graece ἀπεράντοις, quae finem non habent): QUAE QUAESTIONES PRAESTANT MAGIS, QUAM AEDIFICATIONEM DEI, QUAE EST IN FIDE. — Quaeritur hic, quas et quorum fabulas ac genealogias, Judaeorumne an Gentilium hic perstringat Apostolus? Chrysostomus, Theophylactus et Œcumenius referunt haec ad fabulas et theogonias Hesiodi et Gentilium, quarum studiosus fuit Tiberius Caesar, de quo Suetonius, cap. VII, in ejus Vita: «Maxime,» inquit, «curavit notitiam historiae fabularis, usque ad ineptias et derisum: nam et grammaticos hujusmodi fere quaestionibus exercebatur: Quae mater Hecubae? Quod Achilli nomen inter virgines fuisset? Quid Sirenes cantare sint solitae,» etc. De his audi et Senecam, epist. 89: «Quatuor millia librorum Didymus Grammaticus scripsit; miser erat si tam multa supervacua legisset. In his libris de patria Homeri quaeritur; in his de Aeneae matre vera; in his libidinosior Anacreon, an ebriosior vixerit; in his an Sappho publica fuerit; et alia quae erant dediscenda, si scires. Metire aetatem tuam, tam multa non capit.» Verum melius iidem Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius, Theodoretus, Ambrosius et alii censent Paulum loqui de fabulis et genealogiis Judaicis, quales nunc extant in Talmud et apud Cabalistas: adeoque Judaeorum Rabbini post Christum totam sacram Scripturam fabulis a se confictis contaminarunt, quas ipsi δευτερώσεις, id est, traditiones patrum nuncupant; de Judaeis enim agi patet ex vers. 7, ubi vocat eos «legis doctores,» et vers. 8, ubi legem (utique Mosis) opponit hisce fabulis. Unde S. Ignatius, epist. ad Magnesianos: «Ne intendatis,» inquit, «fabulis aut genealogiis interminatis, et Judaicis inflationibus:» quia scilicet in his inflantur et superbiunt Judaei. Talis fabula est, inquit ex S. Augustino Beda hic, quod docent Deum Adamo duas creasse mulieres, ex quibus texunt genealogias interminatas. Tale est quod fabulantur de bove et cete initio mundi creatis, qui alantur pro Judaeis in tempus Messiae, ut cum eo epulentur; et bovem hunc tantum esse, ut mille quotidie montes depascatur. Quod tempore Messiae Judaea proferet Judaeis panes coctos, et vestes sericas cuique Judaeo accommodatas. Quod Deus quotidie lacrymam emittat, eo quod gentem suam, puta Judaeos, vastari et exscindi permiserit; taliaque infinita, partim anilia, partim blasphema, quorum nonnulla collegit Sixtus Senensis. Pari modo «genealogias interminatas,» id est longissimas, et quasi infinitas, vocat series generationum, avorum, proavorum, quas pertexere solent Judaei, imo ad Abraham usque contentiose deducere, ut suum genus et nobilitatem ostentent. Nota, ante Christum studiose in Genesi, in libris Paralipomenon, Esdrae, Josue et aliis genealogias Judaeorum pertexi; idque utiliter, ut nimirum quisque sciret suam tribum, ac terrae portionem suae tribui assignatam, utque constaret quinam essent ex tribu Levi, ac consequenter futuri Levitae et sacerdotes, Deoque ministraturi. Tertio et maxime, ut constaret Christum Messiam esse ex tribu Juda, juxta Jacobi vaticinium, Genes. XLIX, 10, natum, ut patet Matth. I, Luc. III. Hisce de causis tanta fuit Judaeis cura genealogiarum, ut Josephus, lib. I Contra Apion., testetur sacerdotes suas genealogias per duo annorum millia pertexere. Et Eusebius, lib. I Hist., XVII, docet Herodem libros genealogiarum Judaicarum combussisse, sed studiose a multis fuisse restitutos. Post Christum vero, Judaeis et Judaismo eversis, inutilis et futilis est haec genealogiarum scrutatio et cognitio; unde eam hic carpit Apostolus. Potest secundo, à pari hic locus aptari fabulis Simonis et Simonianorum, et genealogiis Valentini, de quibus hunc locum Pauli explicat Tertullianus, lib. Contra Valentinianos, cap. III: «Si quis,» inquit, «ex alia conscientia fidei venerit, si statim invenerit tot nomina, tot conjugia, tot genimina, tot situs, tot eventus, tot felicitates et infelicitates dispersae atque concisae divinitatis; dubitabitne has esse fabulas et genealogias, quas Paulus Apostolus damnare praevenit?» Idem, lib. De Praescript., cap. XXXIII, sic ait: «Sed et cum genealogias interminatas nominat (Paulus), Valentinus agnoscitur, apud quem aeon illa nescio qui novi et non unius nominis generat e sua charitate sensum et veritatem, et hi aeque procreant duos, sermonem et vitam: dehinc et isti generant hominem et Ecclesiam, de qua prima ogdoade aeonum, exinde decem alii, ex duodecim reliqui aeones miris nominibus oriuntur in meram fabulam triginta aeonum.» Unde tertio, cum Vatablo et aliis, per παραγγελίαν intelligit Apostolus Evangelicam legem, ejusque denuntiationem et praedicationem: hoc enim est παραγγελία; eamdem intelligit vers. 3, cum ait: «Ut denuntiares,» Graece ἵνα παραγγείλῃς, «quibusdam, ne aliter docerent.» Sub hoc enim intelligit a contrario, ut denuntiet et praedicet tam ipse, quam alii omnes doctores eadem secum, seu ea, quae ipse Paulus docuerat; hoc enim est potissimum Episcopi munus, praedicare scilicet Evangelium, ut docet Concilium Tridentinum, sess. V, cap. II, q. d. Finis Evangelii et legis Evangelicae, ac consequenter finis praedicationis Evangelii, adeoque finis legis Mosis (haec enim ordinatur et dirigit homines ad Christi legem et Evangelium) est, ducere homines ad charitatem, ut scilicet legem Evangelicam exercendo et practicando, acquiramus, vel, si acquisita sit, augeamus in nobis charitatem sinceram, quae manat ex corde puro (Syrus, «sincero») et conscientia bona, et fide non ficta, Graece ἀνυποκρίτου, id est non simulata, vel quae est sine hypocrisi, q. d. Finis legis est fides et bona conscientia (sive spes, quam parit bona conscientia) et charitas, non autem fabulae et genealogiae interminatae, quae non fidem et charitatem, sed lites et rixas pariunt.
1:5
5. FINIS AUTEM PRAECEPTI EST CHARITAS DE CORDE PURO, ET CONSCIENTIA BONA, ET FIDE NON FICTA. — Probat Apostolus ἑτεροδιδασκαλίαν, id est alias Novantium doctrinas, fabulas et genealogias, non esse consentaneas legi et Evangelio. Probat autem sic: Finis legis est parere et nutrire fidem, spem et charitatem; atqui hae fabulae non pariunt aedificationem in fide, ac consequenter nec charitatem, sed quaestiones et lites: ergo hae fabulae non sunt secundum legem et Evangelium. Multi per «praeceptum» cum Ambrosio intelligunt legem Mosis, q. d. «Finis,» id est perfectio et consummatio omnium praeceptorum, quae continet lex Mosis, est charitas. Vel, ut S. Augustinus in Enchirid., cap. penult., «finis,» id est scopus, praeceptorum Mosis est, ut homines inducant ad charitatem: sicut finis medicinae est, ut hominem sanet. Secundo, Chrysostomus et Theophylactus intelligunt praeceptum Pauli datum hic Timotheo, vers. 5, ut scilicet denuntiaret nonnullis, ne aliter docerent quam Paulus docuerat: pro «praecepto» enim Graece est παραγγελία, eadem scilicet, qua usus est vers. 3, cum ait: «Ut denuntiares,» Graece ἵνα παραγγείλῃς, q. d., inquit Theophylactus: «Si denunties et praecipias eis, ut non doceant aliter, hac denuntiatione et praecepto tuo perficies charitatem; quod si charitatem inserueris, universum dogma pravum abibit; antea enim cum non esset dilectio, invidia erat: ex hac sequebatur dominatus cupiditas, ex hac porro docendi ambitio nascebatur, indeque haereses suoriebantur; nunc autem non sic.» Verum hi vocem generalem «praecepti» nimis arctant et restringunt ad unum hoc Pauli praeceptum. QUAE QUAESTIONES PRAESTANT MAGIS, QUAM AEDIFICATIONEM DEI, QUAE EST IN FIDE. — Id est, quae scilicet fabulae et genealogiae magis altercationes et rixas pariunt, quam profectum in cognitione et cultu Dei, qui consistit in fide et pietate. Nota: Pro «aedificationem,» in Graeco Noster, Syrus, Vatablus et alii legunt οἰκοδομίαν: Chrysostomus tamen, Theophylactus et alii legunt οἰκονομίαν, id est dispensationem et ordinationem Dei, quae est de fide, ut scilicet per fidem Christi omnes instruantur ad gratiam, pietatem et salutem. Sed prior lectio est planior et antiquior, ideoque verior. Tales fabulae sunt, quales nonnulli confinxerunt de gestis et vitis Sanctorum, quales continet liber De Infantia Salvatoris. Hasce fingere ingens est temeritas et crimen; quia, ut Tertullianus ait sub finem Apologetici, «Invidia diaboli fit, ut fabulae salutari doctrinae admisceantur, ut sic fidei veritas et religio obscuretur et enervetur.» Tales vero fabulae non sunt quaestiones subtiles quas movent Scholastici, quia fabulae non sunt, sed fidem et veritatem illustrant ac confirmant; caveant tamen nonnulli, ne nimis quaestiones hasce multiplicent, et multas novas nimis subtiles ac curiosas, parumque utiles adinveniant, moveant et tractent; sapere enim oportet ad sobrietatem et ad aedificationem. Nota hic primo, tria epitheta et tres causas trium virtutum Theologicarum: charitas enim dicitur manare «de corde puro,» id est esse pura, et vicissim quod puritas gignat charitatem; spes debet esse sibi bene conscia, et vicissim bona conscientia spem parit; fides debet esse sincera, et vicissim sincerus amor veritatis parit fidem. Rursum ex his omnibus consurgit charitas, quasi finis legis Evangelicae, culmen et apex perfectionis: fides enim sincera parit bonam conscientiam et spem, haec pariunt cor purum, atque haec omnia pariunt denique charitatem. Unde hic tres sunt circumstantiae et conditiones, ac quasi radices charitatis: primo, ut sit ex «corde puro;» secundo, ut sit «ex bona conscientia;» tertio, ut sit «ex fide non ficta,» sed sincera. Nota secundo: Charitatem hic opponit amori mundano et carnali; quo etiam praedo praedonem socium amat, inquit Theophylactus, sed non ex corde puro: quia tantum eo fine diligit eum, ut se in praedando adjuvet; charitas vero est de corde puro. «Cor purum,» inquit S. Augustinus, lib. I De Doctrina Christiana, cap. V et seq., «est vacuum cupiditate et amore sui, et nihil aliud diligit, quam quod diligendum est,» scilicet Deus in se, et proximus omniaque cetera propter Deum. Nota tertio: «Bona conscientia» idem est cum corde puro. Unde S. Ambrosius «bonam conscientiam» interpretatur bonam vitam: haec enim materialiter est bona conscientia; vel, si omnino praecise et formaliter loqui velimus, bona conscientia resultat ex corde puro; sicut enim scientia oritur ex re scita quasi ex objecto suo, ita bona conscientia oritur ex corde puro quasi ex objecto suo; conscientia enim non est aliud quam scientia et testimonium animae, quo anima bene sibi conscia est, sibique attestatur se pure et sancte juxta Dei legem vivere. S. Augustinus tamen in Psal. XXXI, per «bonam conscientiam,» intelligit spem, quam efficit bona conscientia, quemadmodum desperationem generat mala conscientia. Unde S. Hilarion apud S. Hieronymum: «Moriturus jam ipsi dicebat: Egredere, anima mea, quid times? septuaginta prope annis Christo servivisti, et mori times?» Sic et Paulus, II Timoth. cap. IV, 7, ait: «Bonum certamen certavi, etc., in reliquo reposita est mihi corona justitiae,» etc., q. d. hic Paulus: Finis Evangelii est fides, spes, charitas, sive charitas quae ex fide et spe consurgit. «Homo,» inquit S. Augustinus, lib. I De Doctrina Christiana, cap. XXXIX, «fide, spe et charitate subnixus, eaque inconcusse retinens, non indiget Scripturis, nisi ad alios instruendos; atque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus vivunt.» Idem, serm. De Laudibus charitatis: «Ille tenet et quod latet, et quod patet in divinis sermonibus, qui charitatem tenet in moribus.» Nota quarto: Fortitudo charitatis consurgit ex bona conscientia: haec enim nihil metuit, per hanc Martyres coram tyrannis libere fidem professi sunt, et tormenta quaevis fortiter sustinuerunt. Bias interrogatus quid in vita metu vacaret, respondit: Bona conscientia. Tiburtius ad tyrannum: «Omnis,» inquit, «nobis vilis est poena, ubi secura comes est conscientia.» Tertullianus, lib. ad Scapulam, Carthaginis Praesidem in Christianos saevientem, cap. I: «Cum omni,» inquit, «saevitia vestra concertamus, etiam ultro erumpentes, magisque damnati, quam absoluti gaudemus.» Idem, Apolog. cap. L: «Licet,» inquit, «nunc nos sarmentitios et semaxios appelletis, quia ad stipitem dimidii axis devincti sarmentorum ambitu exurimur; hic est habitus victoriae nostrae, haec palmata vestis, tali curru triumphamus.» Et Justinus, Apolog. I: «Quanto magis in nos saevitur, tanto plures pietatem profitemur, haud secus quam si quis vitem putatione provocet ad ubertatem.» Moraliter haec tria charitatis epitheta apte tribus latis accommodat S. Bernardus, serm. De Tribus ordinibus Ecclesiae, ad Patres in Capitulo: «Necessaria,» inquit, «est, et omnino necessaria ista πυραμίς, tribus compacta lateribus, ut sit charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Puritatem quidem cordis in eo Praelatus habeat, ut prodesse desideret, non praeesse, ut proprium commodum, et honorem saeculi, et aliud quippiam suum in praelatione non quaerat, praeter solum beneplacitum Dei et animarum salutem. Sed cum intentione pura, irreprehensibilis quoque necessaria est conversatio, ut forma factus gregis incipiat facere et docere, ne docens audiat a fratre: Medice, cura teipsum. Talis enim occasio plurima damnatio Praelati, plurima subditorum perditio est: oportet enim irreprehensibilem esse eum qui praeest, quoniam ea quae arguit in discipulis, oportet summopere vitare magistrum. Et fide non ficta: quia qualis est in conversatione, talis sit necesse est etiam in occulta cogitatione, ne videatur foris humilis, et intus sit elatus.» Ubi S. Bernardus «bonam conscientiam» interpretatur conversationem irreprehensibilem: haec enim ex illa manat, illique necessario conjuncta est, ut dixi.
1:6
6. A QUIBUS QUIDAM ABERRANTES CONVERSI SUNT IN VANILOQUIUM. — Pro «aberrantes,» Graece est ἀστοχήσαντες, quae vox sumpta est a jaculatoribus, diciturque de iis, qui carentes arte jaculandi et collimandi in scopum, ab eo aberrant et in aerem aliove sua tela conjiciunt. Sic hic Evangelicae legis et veritatis scopus est sincera fides, spes et charitas jam dicta: a qua qui aberrarunt doctores, a scopo aberrarunt et in vaniloquium conversi sunt (Graece ἐξετράπησαν, id est converterunt se et sponte defluxerunt), et pro vera Christi theologia, ματαιολογίαν sectati sunt et induxerunt. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius. Pulchre Aristoteles, II Ethicor., cap. VI, docet virtutem (ac consequenter et veritatem) in medio consistere, esseque quasi centrum in circulo. Hinc «peccare,» ait, «multis modis contingit, recte vero agere unico.» Et cap. IX: «Difficile est,» ait, «in unoquoque medium capere, quemadmodum etiam difficile est in circulo medium invenire, vel centrum;» sic difficile est operanti medium, in quo virtus consistit, attingere et ab eo non excidere vel deflectere in extrema; sicuti difficile est sagittario sagitta sua scopum configere, cum multis modis ab eo deflectere, unico vero tantum eum tangere possit.
1:7
7. VOLENTES ESSE LEGIS DOCTORES, NON INTELLIGENTES NEQUE QUAE LOQUUNTUR, NEQUE DE QUIBUS AFFIRMANT. — Hinc patet de quibus loquatur Apostolus, et quae fuerit causa erroris eorum: videlicet quod de Judaeis ad Christum conversis loquatur, qui ambitiosi erant, cupiebantque haberi legis Mosis periti et doctores: hinc suas δευτερώσεις et fabulas, falsaque dogmata asserebant, ac praesertim hoc, quod lex Mosis servanda esset cum Evangelio, quodque ex operibus legis justificaremur. Unde subdit: «Non intelligentes neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant,» q. d. Neque principia, neque conclusiones doctrinae suae intelligunt; neque legem et Scripturam Mosis, neque ejus explicationem capiunt; quia non intelligunt finem et scopum legis esse Christum ejusque fidem, spem et charitatem. Hinc vere S. Augustinus, lib. VIII De Genes. ad litteram, cap. XXV: «Mater,» inquit, «omnium haereticorum est superbia, et cupiditas gloriae, et studium scientiae. Unde de Scribis et Pharisaeis, Matthaei XXIII, dictum est a Christo Domino: Dilatant phylacteria sua, et magnificant fimbrias.»
1:8
8. SCIMUS AUTEM QUIA BONA EST LEX, SI QUIS EA LEGITIME UTATUR. — Est occupatio, quia enim vers. praeced. carpsit vanos legis doctores, videri poterat Judaeis legem carpsisse: hoc enim passim Judaei objectabant Paulo, quod esset legis Mosis hostis et demolitor. Hanc invidiosam calumniam amolitur hic a se Apostolus, q. d. Dum legis doctores, sed vanos carpsi, non carpo legem: scio enim et profiteor legem esse bonam; si tamen lege «legitime,» ἐάν τις νομίμως, id est si lege secundum ipsam legem et legis mentem utaris: legis autem mens et finis est, homines ad Christum ducere. Qui ergo lege utitur legitime, id est, quemadmodum lex ipsa jubet, hic Christum praefert legi, inquit Chrysostomus et Theophylactus, et non a lege, sed a Christo justitiam exspectat: imo, ut sequitur, scit legem non esse positam Christianis qui justi et sancti sunt, sed injustis et sceleratis. Secundo, qui docet et simul facit ea quae lex jubet, hic legitime lege utitur; qui vero docet et non facit, utitur lege illegitime, inquit Theophylactus. Praesertim vero lege utitur legitime, qui ita legi studet, eamque facit et explet, ut semper finem legis habeat prae oculis, ut scilicet per legem inflammet in se et in aliis charitatem ex corde puro, ut dixi vers. 5.
1:9
9. SCIENS HOC, QUIA LEX JUSTO NON EST POSITA. — Hoc est unum, quod inter cetera requirit Apostolus ad hoc, ut quis legitime lege utatur, ut videlicet sciat eam justis non esse positam, sed injustis, eosque abuti lege, qui per eam terrent justum et ad justum legis minas et severitatem pertinere volunt. Qua sententia Apostolus torquet Judaeorum objectionem in ipsosmet Judaeos: Vos, inquit, mihi objicitis me legem abolere et carpere; ego id inficior, sed dico legem bonam esse, modo tamen ea quis bene utatur: ad quod inter alia requiritur, ut sciat legem non positam esse justis, sed injustis. Vos autem, o Judaei, vultis legem Mosis positam esse justis, scilicet Christianis fidelibus sanctificatis et justificatis per Christum in baptismo, eosque terretis minis legis, allegantes illud Deut. cap. XXVII, vers. 26: «Maledictus, qui non permanet in sermonibus legis hujus, nec eos opere perficit:» ergo vos, o Judaei, lege non utimini legitime; nec lex vobis bona est, quia propter eam facitis vos exleges Christi et justitiae. Hinc toties Apostolus in Epistola ad Romanos et ad Galatas, dicit se et Christianos solutos esse a lege, et Christum nos redemisse de maledicto legis, et, si spiritu ducamur, nos non esse sub lege. Judaei enim nonnisi legem praedicabant, et per legem excludebant Evangelium. Hisce recte opponit Apostolus, dicens legem non positam esse justis, sed injustis, q. d. Lex non est posita Christianis, justis et sanctis; sed Judaeis, qui quasi servi duri et rebelles, metu poenarum legis, ad legem servandam cogendi erant: Christianis vero pro lege datum est Evangelium, Spiritusque gratiae et amoris, ut sua sponte faciant id quod lex Dei jubet. Nota primo: Loquitur maxime Apostolus de Decalogo legis; hic enim positus est homicidis, fornicariis, perjuris, de quibus sequitur. Nota secundo: «Lex justo non est posita,» id est, lata non est ad justos coercendos; justi enim sponte sua se conformant legi, amore justitiae et obedientiae, non timore poenae, quam lex transgressoribus minatur; sed lata est, ut minis suis et poenis coerceat impios. Patet hic sensus ex sequentibus, q. d. Sicuti paedagogo non est opus juveni qui jam satis instructus est, nec minis et flagellis opus est servo qui sponte facit imperata: ita lege minaci et poenas intentante non opus est justo, qui sponte sua facit bonum et honestum quod lex imperat. Hinc tertio, male inferunt Libertini, justos non obligari lege etiam Decalogi: in lege enim sunt tria, obligare videlicet, dirigere et coercere, sive punire. Duo priora lex exercet in omnes etiam justos, tertium solum in injustos. Unde pulchre moraliter S. Chrysostomus: «Justus,» ait, «non est sub lege, sed supra legem.» Et Augustinus in Psal. I: «Justus,» ait, «non est sub lege, quia in lege Domini est voluntas ejus; qui enim in lege est, secundum legem agit; qui sub lege est, secundum legem agitur: ille ergo liber est, iste servus.» Vide eumdem De Spiritu et Littera, cap. X. LEX JUSTO NON EST POSITA, SED INJUSTIS ET NON SUBDITIS, IMPIIS ET PECCATORIBUS, SCELERATIS ET CONTAMINATIS, PARRICIDIS ET MATRICIDIS, HOMICIDIS, 10. FORNICARIIS, MASCULORUM CONCUBITORIBUS, PLAGIARIIS, MENDACIBUS ET PERJURIS, ET SI QUID ALIUD SANAE DOCTRINAE ADVERSATUR. 11. QUAE EST SECUNDUM EVANGELIUM GLORIAE BEATI DEI, QUOD CREDITUM EST MIHI. — Nota primo: Pro «injustis,» Graece est ἀνόμοις, id est exlegibus. Pro «non subditis,» Graece est ἀνυποτάκτοις, id est inobsequentibus, ut vertit S. Ambrosius, qui scilicet subdi et obsequi nolunt, sed inobedientes, refractarii et rebelles sunt, ut vertit Syrus, de quibus dicitur Jeremiae II, 20: «A saeculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea (praecepta quibus lege mea te alligavi), et dixisti: Non serviam.» Nota secundo: Pro «sceleratis,» Graece est ἀνοσίοις, quod Vatablus et Erasmus vertunt, irreverentibus, qui scilicet nec Deum, nec homines reverentur. Rursum pro «contaminatis,» graece est βεβήλοις, id est profanis et arcendis a sacris. Arcendi autem sunt contaminati aliquo piaculo, praesertim tali, quo sacra violarunt et profanarunt. Sic Esau, Hebr. III, 16, vocatur profanus, eo quod propter escam vendidit primogenita; jus enim primogeniturae, ob annexam illo tempore sacerdotii dignitatem, sacrum erat. Nota tertio: «plagiarii» hic vocantur, non, ut Lyranus et Hugo, qui plagas et verbera aliis infligunt; sed qui aliena mancipia rapiunt et sibi vindicant, aut qui homines liberos in servitutem abripiunt, eosque pro mancipiis vendunt aut emunt; hoc enim significat Graecum ἀνδραποδισταῖς; ἀνδράποδον enim est mancipium, inde ἀνδραποδιστής dicitur, id est plagiarius; quemadmodum enim, inquit Erasmus, qui sacra furantur, sacrilegi; qui de publico, aut de principis fisco, peculatores; qui autem jumenta aliena abripiunt, abigei: ita qui liberos aut servos alienos abducunt et furantur, plagiarii a Jureconsultis vocantur; et furtum ipsum, plagium nuncupatur, quod poena mortis plecti jubet Dominus, Deuter. XXIV, 7. Nota quarto: Apostolus «sanam doctrinam» dicit esse eam, quae est secundum Evangelium, quia scilicet Evangelium non est aliud quam sanae norma doctrinae; adeoque doctrina Evangelica est ipsa sana doctrina, ut, quidquid contrarium aut conforme est sanae doctrinae, contrarium aut conforme sit Evangelio; et omne peccatum quod adversatur sanae doctrinae, adversetur quoque Evangelio. Rursum hisce verbis, ait Theodoretus, ostendit Apostolus, quod ea quae observatu sunt necessaria ex lege Mosis, conveniant cum Evangelio, eoque praescribantur, uti praecepta Decalogi: cetera vero legis Mosis caeremonialia et judicialia praecepta supervacanea jam esse. Atque hoc ipso tacite elidit dogma Judaizantium, volentium legalia miscere cum Evangelio. Contra quos hic docet Apostolus Evangelium sufficere, utpote quod contineat omnem sanam de fide et moribus doctrinam, adeoque sit ipsa sana doctrina.
1:11
11. QUAE EST SECUNDUM EVANGELIUM GLORIAE BEATI DEI, QUOD CREDITUM EST MIHI. — Nota quinto: Vocat «Evangelium gloriae,» id est gloriosum. Sic enim II Cor. III, opponit Evangelium legi Mosis, quod illud prae hac fuerit gloriosum, quia lex fuit quasi umbra, Evangelium est quasi lux, splendor et claritas. Secundo, «Evangelium gloriae,» id est quo glorificatur Deus beatus et beatificator, ait Vatablus; sic II Cor. IV, 4, vocat «Evangelium gloriae Christi,» quia in Evangelio glorificatur Christus, Christi redemptio, gratia, resurrectio et divinitas. Tertio, vocat «Evangelium gloriae,» quod promittit et ducit nos ad aeternam gloriam. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Quarto, vocat «Evangelium gloriae,» eo quod propter Evangelium pati pro Christo non sit ignominiosum aut stultum, sed gloriosum. Et idcirco addit μακάριον, quod in his malis sit vera beatitudo. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Quinto «Evangelium gloriae,» id est gratiae, q. d. Evangelium annuntiat et adfert nobis gratiam Dei gloriosam. Sic dicitur Rom. III, 23: «Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei,» id est gratia Dei gloriosa. Per metonymiam hic sensus cohaeret cum primo, estque simplicissimus et planissimus; dicitur enim «Evangelium gloriae Dei,» quia in eo Deus suam gloriam et magnificentiam, tum in multiformi gratia hujus vitae, tum in coelesti gloria in coelis ostendit et manifestat. Nota sexto: Apte hic Deum vocat beatum, ut notet fontem gloriae Evangelii jam dicti; ex immensa enim Dei bonitate et felicitate provenit, quod dignatus sit hominem perditum reparare, et per hoc gloriae Evangelium, se suamque gloriam ac beatitudinem homini communicare. Sicut enim in inope et invido indigentia et miseria causa est invidiae, ita felicitas in beato causa est misericordiae; bonum enim in seipso redundans in alios se effundit. Hac de causa Deus hebraice dicitur שדי saddai, id est sufficiens, abundans et bonorum omnium cornucopiae, ut dixi Philip. IV, 11.
1:12
12. GRATIAS AGO EI (Deo) QUI ME CONFORTAVIT, Christo Jesu Domino nostro. — Ita Romana, Graeca et Graeci, ac Syrus. Delenda ergo praepositio in, cum qua quidam sic legunt, in Christo Jesu. Sensus est: Gratias ago Deo meo, qui me confortat ad Christi gloriam, qui scilicet vires et animos mihi suppeditat, ut Christum potenter et intrepide annuntiem. Dixerat Apostolus, vers. 11, sibi a Deo creditum esse Evangelium, hinc Deo jam gratias agit. Potest secundo, τὸ Christo exponi, per Christum, et Christi gratiam confortat me Deus. «Quia, ait Theophylactus, dixerat: Quod mihi creditum est, ne videatur ideo gloriari, ad Deum istud refert: Illi, inquiens, gratia debetur, qui vires mihi dedit, ut valeam recipere tale onus; adversus enim quotidianas mortes consistere non erat humanae potentiae. Haec revera est humilitas et animus minime alta spirans, vel superbiens. Nostra vero humilitas non est ταπεινοφροσύνη, id est humilium rerum affectus, sed est ταπεινορρημοσύνη, id est, in verbis tantum consistens et linguae humilitas.» QUIA FIDELEM ME EXISTIMAVIT, PONENS ME IN MINISTERIO — apostolatus et praedicationis Evangelii. Refer haec verba ad gratias ago, q. d. Gratias ago Deo hoc nomine, quod fidelem me existimaverit, id est fidelem me existimando, crediderit Evangelium, ut dixi vers. praeced., et posuerit me in ejus ministerio; est ergo metalepsis talis, qualis vulgo dicimus: Dominus meus fidelem, vel sufficientem me existimavit et judicavit ad oeconomiam suae domus, id est credidit mihi oeconomiam suae domus. Hinc patet, «fidelem» hic non significare credentem, aut Christianum, ut vult Ambrosius et alii, sed qui fidus est et qui bona fide credita sibi negotia administrat. Secundo, Hesselius et alii exponunt: «fidelem me existimavit,» id est fecit. Sic Philip. II dicitur Christus rapinam non esse arbitratus, id est non fecisse rapinam, juxta quosdam; verba enim Hebraeorum mentalia subinde pro realibus sumuntur, et contra, ut dixi Can. 36. Verum hic sensus videtur esse durior ac praeter mentem Apostoli: esto a parte rei verum sit Deum prius fecisse Paulum fidelem, quam eum esse fidelem existimaret. Sed hoc non intendit hic Apostolus, tantum enim pro apostolatu et credito sibi Evangelio gratias agit Deo. Tertio, Theophylactus proprie accipiendo verbum existimavit, sic explicat, dicens, quod Paulus prae Juda rejecto electus sit ad apostolatum et praedicationem Evangelii, ex eo evenisse, quod Deus meliorem et fideliorem Pauli indolem praeviderat et praecognoverat, talemque fore judicaverat; et quod Paulus pro hoc Dei judicio Deo gratias agat, sicut oeconomi gratias agunt dominis, quod se fideles et industrios judicent, aptosque ad oeconomiam hoc ipso, quo illam illis credant et committant. Post hanc praevisionem, judicium et electionem Dei, inquit Theophylactus, Deus Paulo robur addidit, ut opus sibi creditum fideliter expleret et perficeret, ut scilicet intrepide et efficaciter evangelizaret. Sed hic sensus aliquid pelagianismi sapit; nam, ut docet Augustinus De Praedest. Sanct., II, III, XX, Deus Paulum et quemcumque alium non elegit ad gratiam, ac consequenter nec ad apostolatum (videtur enim Deus cum Paulum vocavit ad fidem et gratiam, hoc ipso simul destinasse eum et vocasse ad apostolatum, ut colligitur Act. IX, 15), quia dignus et fidelis erat; sed potius vocando et eligendo eum dignum et fidelem fecit. Fateor tamen potuisse Deum secundario ad naturales Pauli dotes respicere, atque ob eas potius illum, quam alios eis carentes ad apostolatum eligere, v. g. ob id quod Paulus in lege peritus erat, quod acris ingenii, ferventis naturae, quod generosae esset indolis: id enim indicare videtur Augustinus, lib. XXII Contra Faust., LXX. Ad similes agendi regendique dotes respexisse Christum in S. Petro, dum eum toti praefecit Ecclesiae, docet S. Thomas, II II, Quaest. CLXXXV, art. 3, ad 1; et in corp. ad eas in qualibet Episcopo deligendo respiciendum esse asseverat. Similia habet Quaest. LXIII, art. 1 et 2, ubi et causam assignat. Verum prima et potissima causa, cur Paulum prae aliis elegerit, non tantum ad gratiam, sed etiam ad apostolatum, fuit liberalis Dei voluntas et specialis misericordia in Paulum, non in alios. Unde illi apostolatum suum acceptum refert, et gratias agit hic Paulus.
1:13
13. QUI PRIUS BLASPHEMUS FUI, ET PERSECUTOR, ET CONTUMELIOSUS. — Pro «contumeliosus» graece est ὑβριστής, quod, ut vertit Vatablus, «violentum» significat, qui vim infert aliumque opprimit; S. Augustinus, hom. 25 inter 50, vertit, «injuriosum»; nimirum hoc est, quod ait Lucas Actorum, cap. IX: «Saulus adhuc spirans minarum et caedis.» Paulus enim hic per gradationem peccatum suum exaggerat. Gradus primus est, quod Christum blasphemaverit et verbis maledixerit. Secundus, quod factis et re ipsa persecutus sit. Tertius, quod vim attulerit et percusserit Christi fideles, conatusque sit Christianum nomen abolere. SED MISERICORDIAM DEI CONSECUTUS SUM, QUIA IGNORANS FECI IN INCREDULITATE. — Graece ἀλλὰ καί, id est, «sed et» misericordiam, etc., q. d. Non solum veniam consecutus sum, sed etiam misericordiam, ut fierem Apostolus, quia per ignorantiam ex incredulitate ortam peccavi: nesciebam enim me Messiam persequi; zelo legis agebar, ac pro lege Mosis, quasi pro Dei lege pugnabam. Dices: Apostolus se dicit misericordiam consecutum, quia ex ignorantia peccavit; ergo hoc ipsum quod peccaverit ex ignorantia, causa (hanc enim significat conjunctio causalis quia) fuit, cur Deus misertus sit Pauli eumque vocarit ad fidem et gratiam: ergo primae vocationis et primae gratiae, ac consequenter ipsius praedestinationis, potest ex parte hominis dari initium, imo et causa: quod tamen damnat Concilium Arausicanum, Canon. 5, 6 et 7. Pro responsione nota cum Ludovico Molina, 1 part., Quaest. XXIII, art. 4, disp. 1, membr. 12, licet praedestinationis et consequenter primae vocationis et gratiae, nulla detur ratio, dispositio, meritum ex parte hominis, cum homini obveniat ex mera Dei voluntate et misericordia; tamen non desubinde Deus in aeterna sua praedestinatione ad circumstantias et usum liberi arbitrii praevisum attendit; verbi gratia, hic in Paulo, ad qualitatem ignorantiae, quae malum usum liberi arbitrii excusabat, respexit tanquam ad conditionem, non propter quam tanquam causam congruentem Paulum vel praedestinaret, vel tam magnifice et ad tam magna vocaret et eveheret (sic enim initium gratiae et salutis esset ex bono usu liberi arbitrii, quod damnat Concilium Arausicanum et Ecclesia); sed attendit et respexit Deus ad hanc Pauli ignorantiam tanquam ad conditionem sine qua non statuisset illum ita praedestinare et tam magnifice vocare, puta si Paulus peccasset ex pertinaci malitia. Ad argumentum ergo respondeo negando primam consequentiam, ac consequenter ceteras quae inde deducuntur. Ad consequentiae probationem respondeo, conjunctionem «quia» causam significare non directam et propriam, sed indirectam, ac tantum amoventem impedimenta: ignorantia enim purgavit et amovit certam et destinatam malitiam, quae est impedimentum divinae vocationis et gratiae: Paulus enim peccans ex ignorantia, non quidem dignior, minus tamen indignus fuit venia, minusque impedivit Dei vocationem, quam si peccasset ex malitia, uti fecerunt Scribae aliique Judaei, inquit Theophylactus. Addunt aliqui cum Gabriele Vasquez, hanc impedimenti amotionem proficisci ex gratia Christi, sive gratiam Christi praeservasse Paulum ne peccaret ex malitia, itaque impediret Dei vocationem: putant enim omne qualecumque, etiamsi negativum tantum, vocationis initium, manare ex gratia Christi; sed nihil est, quod cogat eousque extendere gratiam Christi; Concilia enim et Patres, cum negant initium fidei et salutis esse ex nobis, loquuntur de initio proprie dicto, quod positive et proprie orditur et inchoat viam ad justitiam et salutem, ad eamque hominem disponit et ducit; alioqui enim pari modo fateri cogemur, omnia opera moraliter bona, quae faciunt infideles antequam fidem Christi suscipiant, esse ex gratia Christi, ac consequenter esse opera gratiae, non naturae; cum tamen Apostolus ad Roman. II, et ex eo Doctores omnes doceant, Gentes naturaliter, id est solis naturae viribus, multa facere bona, quae lex praescribit, uti sunt honorare parentes, justitiam colere, vitare homicidium, furtum, etc. Moraliter hinc deduces, sanum consilium dandum esse peccatoribus etiam obstinatis, scilicet, ut si omnino peccata vitare nolint, aut aegre possint, saltem majora vitent et minus peccent: eo enim saepius et facilius a Deo illuminabuntur, quo minorem ponunt obicem. Id exemplis pluribus ex Vitis Patrum petitis, est facile confirmare.
1:14
14. SUPERABUNDAVIT GRATIA DOMINI NOSTRI, CUM FIDE ET DILECTIONE, QUAE EST IN CHRISTO JESU. — Pro «superabundavit,» graece est ὑπερεπλεόνασε, id est supermultiplicata est, supercrevit, exuberavit, superabundavit. Ubi adverte primo, τὸ ὑπέρ, id est «super», significare comparationem et praecellentiam gratiae prae incredulitate, blasphemiis et persecutionibus Pauli, q. d. Magnus ego fui Christi et Ecclesiae persecutor et hostis, magnus peccator et blasphemus; sed longe major fuit Dei gratia, quae me ex lupo ovem, ex Saulo Paulum, ex persecutore praedicatorem, ex blasphemo Apostolum effecit. Addunt alii: «superabundavit,» id est pluribus aliis beneficiis post commissum mihi Evangelium me prosecutus est Dominus, dum scilicet mihi dedit donum linguarum, prophetiae, curationum, aliasque gratias. Verum non tam has gratias, quam gratiam justificationis et reconciliationis cum Deo spectasse hic Paulum, patet ex versu sequenti et praecedenti. Totus enim abripitur in Dei clementiam, qua se tantum peccatorem in gratiam recepit. Prior ergo sensus est genuinus. Nota secundo: Significat Paulus effectus gratiae, cum addit, «cum fide et dilectione,» ubi fidem priori suae incredulitati, dilectionem persecutioni et crudelitati suae opponit. Unde Vatablus vertit, donavit mihi affatim Deus gratiam suam, et fidem in Christum, et dilectionem erga sanctos, Christianos scilicet, quos ante pertinaci et internecino odio prosequebar et persequebar. Hinc et Syrus vertit, multiplicata est in me gratia Domini nostri, et fides, et dilectio, quae est Jeschua Meschicho. Aliter τὸ μετά, id est «cum fide et dilectione,» exponit Chrysostomus, quasi vocula cum significet rationem medii, sive instrumenti, ut sic sensus: Hanc gratiam et haec dona consecutus sum per fidem et dilectionem. Prior sensus planior est et simplicior. Nota tertio: Verbum superabundavit, non tantum ad gratiam, sed etiam ad fidem et dilectionem referendum est, q. d. Cum gratia abunde in me effusa, superabundarunt pariter in me effecta gratiae, videlicet fides et dilectio: fuit enim Paulo aspirata robustissima fides et ardentissima dilectio, qua quasi ignis totum orbem pervagatus omnes inflammavit et accendit. Nota quarto: Vocat «fidem et dilectionem, quae est in Christo,» q. d. Quam habeo per Christi gratiam et merita. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius, Primasius. Secundo, Vatablus, «in Christo,» id est erga Christum et Christianos. Tertio, et magis genuine ad mentem et phrasim Apostoli, fides et dilectio in Christo, est fides et dilectio Christiana, sive quae propria est Christianorum, Christi filiorum, quae divina, supernaturalis, coelestis et spiritualis est dilectio: hanc enim opponit dilectioni naturali infidelium, quam vel naturae, vel sanguinis, vel beneficiorum, vel studiorum et officiorum communio parit ac producit.
1:15
15. FIDELIS SERMO, ET OMNI ACCEPTIONE DIGNUS: QUOD CHRISTUS JESUS VENIT IN HUNC MUNDUM PECCATORES SALVOS FACERE, QUORUM PRIMUS EGO SUM. — Dixerat Apostolus in se superabundasse gratiam Dei, jam apto ordine subjungit eamdem gratiam patere et paratam esse omnibus peccatoribus, ut ita consoletur fideles, quibus similis gratia obtigit, et infideles excitet ad eamdem gratiam capessendam. Unde generalem proponit sententiam, quasi axioma et basim suae praedicationis et Evangelii, quam Judaicis fabulis, de justitia legis operibus acquirenda opponit, dicens: «Fidelis sermo et omni acceptione dignus, quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere,» q. d. Christus solus est justificator et salvator, non Moses, non lex, non opera legis aut naturae, q. d. Judaei jactant suam ἀποδοχήν, id est traditionem et Cabalam, sed nugosam et fabulosam: ego veram et certam ἀποδοχήν, id est traditionem et Cabalam a Christo ipso acceptam vobis trado, scilicet quod Christus solus sit qui peccatores et expiet et salvet. Si quis ergo cupit Cabalam, hanc ut indubitatam acceptet. Cabala enim vetus fuit patrum traditio, qua olim a patribus sacra mysteria, maxime quae de regno Christi erant, ore ad os per successionem tradebantur; quae alius ab alio accipiebat. Unde Cabala hebraice idem est quod «acceptio,» id est accepta doctrina et traditio, a radice קבל kibbel, id est «accepit.» Cabala ergo vetus certa et indubitata fuit, quam Esdras rediens e Babylone, et alii patres tradiderunt; sed Cabala Judaeorum recentiorum fictitia est et Pharisaica. Nota primo: Pro «fidelis» graece est πιστός. Nonnulli, teste Hieronymo ad Marcellam, legerunt χρηστός, id est, humanus. Ita legit Ambrosius et interpretatur sic: «humanus,» id est jucundus, gratus; et hoc consentit cum eo quod sequitur, «et omni acceptione dignus.» S. Augustinus legit quoque «humanus,» sed aliter explicat: ait enim hunc sermonem sic esse humanum et divinum, sicut Christus est Deus et homo; maluisse vero Apostolum vocare humanum, quam divinum, quia agebat de adventu Christi in carnem. «Si, inquit, ille homo dicitur humanus, qui in domo suscipit hominem, quam humanus est Deus, qui in seipso suscipit hominem?» Secutus est Augustinus significationem Latinae vocis humanus: nam Graecum χρηστός nihil tale significat. Verum communiter Syrus, Graeca, Latini et Graeci legunt πιστός, id est fidelis, hoc est, fidus, certus, indubitatus, verax, fide dignus, non fabulosus, non mataeologus, ut ille Judaeorum, vers. 4 et 7. Sic Apoc. cap. XXI, vers. 5, dicit S. Joannes: «Et dixit qui sedebat in throno, etc. Haec verba fidelissima sunt,» id est certissima et verissima. E contrario Jerem. XV, 18, «aquae infideles» vocantur, id est instabiles et fallaces, quae e fonte suo videntur perenniter fluxurae, et tamen in aestate deficiunt, cum maxime iis indigent homines. Sic Act. XIII, 34, dicitur: «Dabo sancta David» (id est sanctas et munificas promissiones Dei Davidi factas: unde noster Interpres Isaiae LV, 3, vertit, «misericordias David,» hoc est Davidi promissas) «fidelia,» id est firma et stabilia; respondet enim לאמן Hebraeo אמן neeman, vel potius נאם neum. Sic enim Prophetae, ubi certum oraculum depromunt, ut a se dicendis fidem et attentionem concilient, praemittere aut subdere solent: Neum Adonai, hoc est, «dicit Dominus,» vel potius, «dictum Domini.» Neum enim non est verbum praeteritum: sic enim dicendum esset naam; sed participium est, aut potius nomen. Rursum, neum non significat simplex aut quodlibet dictum, sed certum et indubitatum, certaque fide credendum, ut idem sit, quod oraculum. Hinc Apostolus apte Hebraeum neum vertit, πιστός ὁ λόγος, hoc est, fidus et certus sermo. Unde sicut Prophetae, sic et Paulus haec verba, cum dicturus est rem certam et indubitatam, solet praemittere vel subjicere, uti ad Titum III, 7 et 8, velut asseveratione confirmans id quod dixit aut dicturus est. Unde apte Forerius et alii illud Isaiae I, 24, «Propter hoc, ait Dominus Deus exercituum» (ubi pro ait, hebraice est neum) vertunt, idcirco fidelis sermo Jehovae Sabaoth. Nota secundo: «Omni acceptione dignus,» id est omni studio et gratiarum actione acceptandus; dignus quem omnibus modis acceptemus et amplectamur. Graecum enim ἀποδοχή significat non tantum acceptionem, sive acceptationem, sed etiam approbationem. Unde verti hic potest, «fidelis sermo, et omni approbatione dignus.» Adverte hic, hoc epithetum apte respondet priori; ex eo enim quod sermo sit certus, verax, adeoque sit oraculum, sequitur eum omni modo esse acceptandum et amplectendum. Alludit Apostolus ad verba Hebraea נאם neum, et אמון heemin, quae uti litteras habent easdem, sed transpositas (ex naam enim fit aman, si litteram n transportas: heemin, aman autem est radix verbi heemin), ita significatione sibi invicem respondent: nam sicut verbum neum significat certe et indubitate loqui, veritatem ipsam dicere certo et infallibiliter, ita quod est solius Dei loquentis, item Prophetarum et Apostolorum certo verbum Dei proloquentium, quique a Deo immediate vocati testimonium habent, quod errare non possint; adeoque sicuti neum proprie significat ipsum Dei verbum, et primae veritatis oraculum, ita rursum verbum heemin significat fidem certo adhibere illi verbo Dei quasi oraculo, illique credere et acquiescere firmitate quadam et certitudine divina ac supernaturali, quae omnem opinionis, scientiae, auctoritatis et sensationis humanae certitudinem longe superat. Haec ergo duo verba Hebraea neum et heemin correlativa sunt et sibi mutuo respondent; et sicuti neum est verum certo et infallibiliter dicentis, ita heemin est certo credentis et fide indubitata (quae inde dicitur אמונה emuna) apprehendentis et amplectentis vi neum, id est oraculum. Eodem modo respondent hic sibi invicem haec duo: «Fidelis sermo et omni acceptione dignus,» q. d. Est neum, cui oportet heemin, id est credere; vel est neum, dignum vel emuna, hoc est oraculum fidum, dignum omni fide et fidei amplexu. Ex eo enim quod sermo sit fidus et infallibilis, sequitur eum omni acceptione esse amplectendum, tum ulnis fidei, tum consequenter ulnis spei, invocationis, dilectionis et gratiarum actionis, ut scilicet ejus participes fiamus, et participes facti, gratias pro tanto dono quas par est, Deo agamus. Nota tertio: «Fidelis sermo et omni acceptione dignus,» est is, qui sequitur, scilicet, «quod Jesus Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere.» Ubi primo, contra Judaeos significat legem, et legis caeremonias inefficaces esse ad salutem; illam enim attulit Christus: imo propter eam afferendam, ad nos descendit e coelo. Secundo, significat finem incarnationis et totius oeconomiae Christi in carne fuisse, ut peccatum aboleret, et peccatores salvaret. «Non veni,» inquit, Matth. cap. IX, «vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam; et non est opus valentibus medico, sed male habentibus.» Tolle morbos, tolle vulnera, nec opus erit medico: tolle similiter peccata, non erit opus Christo. Hinc tertio, discimus enormitatem peccati («magnus,» inquit Augustinus, serm. 9 De Verbis Apostoli, «de coelo venit medicus, quia magnus per totum orbem terrae jacebat aegrotus»); ac consequenter omni ope enitendum esse, ut e peccato, quod tantum est malum, emergamus, ne Christus nobis frustra venisse videatur. «Cum audis,» inquit Augustinus supra, «Christum venisse in hunc mundum ut peccatores salvos faceret, noli dormire in dulci strato peccati, sed audi Paulum dicentem: Surge, qui dormis, et illuminabit te Christus.» Quarto, discimus immensam Christi clementiam et charitatem, qua peccatores etiam se persequentes (qualis erat Paulus) insequitur, convertit et salvat. Audi S. Augustinum loco citato: «Homines desperate aegrotabant, et ipsa aegritudine qua mentes perdiderant, etiam medicum caedebant, quin et occidebant. Ille autem etiam cum occideretur, medicus erat, vapulabat et curabat; patiebatur phreneticum, nec deserebat aegrotum; tenebatur, alligabatur, percutiebatur, irridebatur, suspendebatur, et medicus erat. Agnoscis phreneticos, agnosce et medicum: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Illi perdita mente saeviebant, et medici sanguinem saeviendo fundebant; ille autem etiam de ipso sanguine suo aegrotis medicamenta faciebat.» QUORUM PRIMUS EGO SUM. — Fabulati sunt quidam haeretici, teste Sancto Thoma hic, animam Adae primi hominis et peccatoris, in Paulum fuisse transfusam, ideoque Paulum dixisse se primum peccatorum: sed hoc est Pythagoricum delirium. Primum ergo se dicit, non tempore, sed culparum magnitudine, quia princeps fuerat persecutorum Christi, ait Anselmus; ergo «primus,» id est maximus et pessimus. Ita Augustinus, serm. 9 De Verbis Apostoli: «Nemo enim,» inquit, «acrior Paulo inter persecutores, nemo ergo prior inter peccatores.» Idem in Psalm. LXX: «Quid ergo, inquit, est primus? antecedens omnes non tempore, sed magnitudine.» Vide quam se humiliet Paulus. Primus, inquit, sum, id est, ut Theophylactus et Œcumenius explicant, in immensum peccavi, et ad omne malitiae genus perveni, hinc indigui omni Dei misericordia et universa ejus clementia, non parte aliqua, quemadmodum ii qui ex parte tantum peccarunt. «Humilitas ista,» ait Ambrosius, «non ad diminutionem ejus proficit, sed ad gloriam; et haec accusatio ejus est, laus vero Salvatoris.» Quaeres: Quomodo vere potuit sentire et dicere Apostolus se peccatorum esse primum, id est maximum, cum sciret Judam, Caipham, Herodem aliosque plurimos gravius longe peccasse? Respondet D. Thomas et insinuat Ambrosius, non velle dicere Apostolum se esse omnium omnino peccatorum primum; sed respectu tantum Judaeorum illorum, qui a Pilato Christum crucifigi postularunt, ac postea a Petro et Apostolis conversi, et poenitentes gratiam et salutem adepti sunt. Sed hi restringunt nimis verba Apostoli, cum Apostolus ea non restringat, sed generaliter loquatur de omnibus peccatoribus, quos, ut praemisit, Christus venit salvos facere; atqui Christus non solos illos Judaeos, sed et omnes omnino homines et peccatores venit salvos facere: ergo omnium omnino peccatorum se primum esse dicit Apostolus. Respondeo ergo, Apostolum bene illustratum Spiritu Sancto agnovisse gravitatem suorum peccatorum, et in eam ex vera humilitate omnes mentis oculos intendisse; aliorum vero peccata non ita considerasse et inspexisse, quin de quolibet praesumeret meliora, vel quod plures haberet causas ipsum excusantes et peccati gravitatem minuentes: sicut qui gravi dentium, capitis, vel oculorum dolore laborat, dicit nullum dolorem hoc esse majorem, sed suum omnium esse maximum, quia scilicet suum sentit per experientiam, aliorum vero dolores tantum considerat per speculationem, itaque suus sibi dolor videtur, et revera in suo sensu maximus est: ita Pauli peccatum ipsi in suo sensu videbatur esse maximum. Sic et S. Franciscus solebat dicere se peccatorum esse maximum; et rogatus quomodo id vere dicere posset, respondit: Si Deus maximo latroni illam gratiam fecisset, quam mihi, is multo melius ea usus fuisset, sanctiorque quam ego evasisset, q. d. Si, seclusa gratia, me considero, video in me tantam infirmitatem et proclivitatem ad malum, quantam in nullo alio video, ac proinde puto me maximum futurum fuisse, ac fore peccatorem, ni Deus infirmitatem meam sua gratia roborasset, ac indies roboraret. Dices: Ignorantia Paulum excusabat. Respondeo: Non excusabat, sed minuebat tantum peccatum; erat enim vincibilis, ac consequenter culpabilis: poterat enim et debebat Apostolus ex Scripturis, quarum peritus erat, ex tot Christi miraculis, ex tanta sanctaque vita, et doctrina tot Christianorum, et sacerdotum Christo credentium, agnoscere Christum esse Messiam mundi redemptorem. Peccatum autem Pauli in se maximum erat, persequi scilicet Christum Deum et hominem; considerabat ergo suam obstinationem Paulus, qua pro judaismo pugnans, Christum Deum et hominem, ejusque Ecclesiam impugnaverat adeo pertinaciter, ut, si potuisset, voluisset eam funditus evertere et interimere, et ad hanc rem ceteris se ducem praebuerat; atque hoc peccatum suum ita ei grave videbatur, ut aliorum peccata, in quae leviter tantum et generatim intendebat, viderentur ei esse leviora. Considerabat enim peccatum suum in se, ignorantiam vero suam aliasque circumstantias minuentes peccatum non considerabat. Vide dicta Philipp. II, 3. Sic Salomon, Prov. XXX, 2: «Stultissimus, inquit, sum virorum,» id est mihi esse videor: dum scilicet me, ac mea quae ex meipso habeo, seclusa Dei illuminatione specto, dum sapientiae meae parvitatem intime perpendo ac penetro, eamque tum cum mea ignorantia, tum cum divina sapientia comparo; videor mihi esse ignorantissimus, adeoque esse abyssus ignorantiae et stultitiae, quodque ceteri, quorum ita mihi perspecta non est ignorantia, longe sint me sapientiores, praesertim in sapientia practica, atque in cognitione sui et Dei. Unde putant Hebraei Salomonem suae idololatriae et peccatorum conscium poenitentem haec dixisse, licet os refellat Lyranus, qui cum Abulensi sentit Salomonem impoenitentem mansisse, ac esse damnatum; de quo alias. Summa, hisce verbis docere nos vult Salomon, sapientiam veram maxime sitam esse in cognitione sui, suaeque miseriae et insipientiae, atque humili de seipso sensu et aestimatione. Sic Socrates rogatus quid sciret, respondit: «Hoc unum scio, quod nihil scio.» Imo alius idem rogatus, idem respondit, additque se ne hoc quidem (quod scilicet nihil sciret) scire. Quaeres secundo, quomodo Paulus dicat: «Quorum primus ego sum;» sciebat enim sibi jam condonatum esse hoc peccatum. Respondeo, «sum,» id est «fui.» Secundo et simplicius, Paulus hic se considerat quasi in puris naturalibus constitutum, seclusa gratia: sic enim peccator erat, fuissetque in peccato permansurus, et nullo modo mutandus, imo longe adhuc gravius peccaturus: humilis enim est, considerare et despicere se ob ea quae habet a se: nam ea quae habet a Deo non sua sunt, sed Dei, Deoque eorum laus et gloria debetur. Sic S. Augustinus, lib. II Conf. VII: «Domine,» inquit, «gratiae tuae deputo, quaecumque non feci mala.» Et infra: «Omnia mihi dimissa esse fateor, et quae mea sponte feci mala, et quae te duce non feci.» Diserte vero in prologo de vita Christiana: «Ut ego, inquit, peccator primus et ultimus, insipientiorque ceteris, et imperitior universis, te ut sanctitatis et justitiae viam pergas, crebrioribus audeam litteris admonere, non meae propriae justitiae fiducia, non sapientiae peritia, non scientiae gloria, sed sola quam secundum Deum animo ac mente concepi, charitatis tuae causa compellit.» Sic Socrates a quodam Physiologo notatus ex naturali complexione, quod esset incontinens et fur; cum astantes, qui Socratis probitatem noverant, Physiologi judicium riderent, respondit Socrates: Non est mentitus; sum enim natura talis, sed me contineo. Moraliter, quisque consideret se et sua peccata, non aliena, dicatque: Primus peccatorum ego sum; agnoscat et depraedicet Dei in se clementiam; humiliet se, ita tamen, ut anxie se non discruciet. Unde S. Bernardus, serm. 3 in festo SS. Apostolorum Petri et Pauli: «In Paulo, inquit, dicente, Fidelis sermo et omni acceptione dignus, quoniam Dominus Jesus venit peccatores salvos facere, quorum primus ego sum; hoc consolationis et fiduciae accipite, fratres, ut ad Dominum jam conversos non nimis cruciet praeteritorum conscientia peccatorum, sed tantum humiliet vos, sicut et ipsum. Ego sum, inquit, minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Misericordiam etiam consecutus est Petrus, qui non ignorans, sed apertos habens oculos peccavit.» Et infra: «Quid enim? peccasti in saeculo? numquid amplius Paulo? Quod si in ipsa Religione, numquid plus Petro? Attamen illi in toto corde poenitentiam agentes, non modo salutem, sed et sanctitatem consecuti sunt. Et tu ergo fac similiter, quoniam propter te Scriptura eos vocat viros misericordiae, utique propter multam misericordiam, quam consequi meruerunt.»
1:16
16. UT IN ME PRIMO OSTENDERET CHRISTUS JESUS OMNEM PATIENTIAM AD INFORMATIONEM EORUM, QUI CREDITURI SUNT ILLI, IN VITAM AETERNAM. — Nota: τὸ primo nomen est, non adverbium; Graece enim est πρώτῳ, id est primo et praecipuo, scilicet peccatore. Pulchre Theodoretus: «Quemadmodum,» inquit, «medicus cum in una domo multi simul aegrotant, et omnes de salute desperant, si unum pessime affectum acceperit, et datis ei medicamentis ad perfectissimam sanitatem deduxerit, facit, ut alii omnes bono sint animo, ac fiduciam concipiant: ita Dominus Christus, animarum medicus, cum factus esset homo pro salute peccatorum, me qui eram iniquissimus et omnium sceleratissimus, non solum a prioribus liberavit maculis, sed maximis etiam donis obruit, omnibus hominibus per me ostendens suam patientiam et clementiam, ut nemo eorum, qui maxima scelera perpetraverint, ad me respiciens, de salute desperet.» Nota secundo: Pro «omnem patientiam,» graece est πᾶσαν μακροθυμίαν, id est omnem longanimitatem; «omnem,» id est totam et perfectam: ponitur enim nomen collectivum universale, pro toto quanto; perfecta enim et illustris fuit Dei longanimitas, qua furentem contra se Paulum tam diu sustinuit, quem unico ictu oculi perdere poterat et fulmine afflare. Ambrosius pro hoc uno verbo, duo posuit, «magnanimitatem et patientiam.» Magnanimi enim est esse longanimem, patientem et mansuetum: sicut e contrario pusilli est animi, injuriis commoveri, turbari, velleque se vindicare. Hinc pulchre S. Gregorius, XXXI Moral., cap. I, explicans illa verba Jobi: «Numquid volet rhinoceros servire tibi?» eaque mystice applicans S. Paulo: «Rhinoceros,» inquit, «qui et monoceros, tantae est fortitudinis et feritatis, ut nulla venantium arte capiatur. Sed, ut Physici (inter quos est Isidorus, lib. XII Etymol., cap. 11, et Pierius in hieroglyphico Rhinocerotis, qui eum Halicornem vocat) asserunt, virgo ei puella proponitur, quae venienti sinum aperit, in quo ille, omni ferocitate deposita, caput deponit, sicque soporatus velut inermis, capitur. Pari enim modo, caro illa virginea Christi Paulum spirantem minarum et caedis domare, placare, capere, totumque sibi devincire potuit, dum ei totum sinum misericordiae suae expandit.» Nota tertio: Pro «ad informationem,» Ambrosius legit, «ad exemplum»; Graece enim est ὑποτύπωσις, quae significat vivum exemplar et imaginem, qua res plene expressa subjicitur oculis, q. d. Misertus est mei Deus, ut in me quasi in primo et maximo peccatore, daret vivum exemplar et hypotyposin divinae suae clementiae et longanimitatis; ut in me manifestissime cernerent homines, Deum omnes peccatores velle salvos fieri, eosque ad se vocare, et tantum non cogere, ac facillime eis offensas, quamvis gravissimas, condonare. Itaque meo exemplo informavit et excitavit omnes, qui futuris saeculis Christo credituri sunt, ad obtinendam vitam aeternam; ut per poenitentiam audeat quisque eorum sperare veniam a Christo, ad eumque pro ea supplex confugiat. Mire enim homines excitant exempla Sanctorum. «Sagittaveras,» inquit Augustinus, lib. IX Confess., cap. 2, «tu, Domine, cor meum charitate tua, et gestabam verba tua transfixa visceribus, et exempla servorum tuorum, quos de nigris lucidos, et de mortuis vivos feceras, congesta in sinum cogitationis nostrae urebant et consumebant teporem.» Moraliter Chrysostomus, hom. 2 in Psalm. v: «Si impius es,» inquit, «cogita publicanum; si immundus es, attende meretricem; si homicida es, perspice latronem; si iniquus es, cogita blasphemum, considera Paulum prius persecutorem, postea annuntiatorem. Nolo mihi dicas: Blasphemus sum. Nolo dicas: Persecutor sum, immundus sum. Habes omnium ostensiones, in quem volueris portum confugito: vis in novum? vis in veterem? In veteri David, in novo Paulus.» Et infra: «Quid est peccatum ad Domini misericordiam? Tela araneae, quae vento flante nusquam comparet.» Et ex S. Augustino, serm. 9 De Verbis Apostoli, Anselmus hic: «Si Saulus sanatus est, ego quare despero? Si a tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego vulneribus meis illas manus non aptabo? ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo factus est Saulus ex persecutore Apostolus: quia cum venit medicus volens sibi famam comparare, infirmum quaerit aliquem desperatum, et ipsum sanat; et, si pauperrimum inveniat, non ibi quaerit mercedem, sed commendat artem: ita et Christus potentiam specialis medicinae spiritualis suae ostendit in Saulo, ut omnes deinceps nossent eum sanare posse cunctas infirmitates omnium confugientium ad se.»
1:17
17. REGI SAECULORUM IMMORTALI, INVISIBILI, SOLI DEO, HONOR ET GLORIA IN SAECULA SAECULORUM. AMEN. — Apostolus hic more suo post commemoratum remissionis peccatorum, et redemptionis Christi beneficium, assurgit a Christo homine, et erumpit in laudem et doxologiam Dei Patris, ut vult Ambrosius; vel potius, ut Theodoretus et Anselmus, totius Sanctissimae Trinitatis, quae per Christum hoc donum remissionis hominibus contulit, ac omnibus saeculis confert et conferet. Nota: «Rex saeculorum» est proprium Dei attributum, significans quod Deus est primum et aeternum ens, ac consequenter rex, auctor, ordinator, distributor, moderator et dominus omnium saeculorum, hoc est, et aeternitatis suae, et aevi, sive aeviternae vitae angelorum et temporum nostrorum: haec enim omnia manant a Dei aeternitate. Unde pulchre et divine S. Dionysius, De Divin. nominib., cap. v, vii et x, hunc locum explicans, «Ex eo, inquit, quia est (Deus aeternus Rex saeculorum), saeculum est, essentia, et ens, et tempus, et generatio, et quod generatur, et quod quomodocumque subsistit.» Omne enim esse temporaneum manat ab esse aeterno et perpetuo, quod est in Deo Rege saeculorum. «Et idcirco,» ait Dionysius, «Deus dicitur Rex saeculorum, utpote in quo et circa quem totum esse et ens subsistensque versetur.» Unde pro «saeculorum,» graece est αἰώνων: αἰών autem significat primo, aeternitatem Dei; secundo, aevum angelorum; tertio, aevum et durationem hominum. Aeternitas enim, quae duratio est nec finem, nec principium habens, soli Deo competit: aeviternitas vero, quae principium habet, et eatenus convenit cum tempore nostro, sed caret fine, et eatenus participat aliquid aeternitatis divinae, angelis tribuitur et animae rationali. Hinc, ut ait Aristoteles, lib. I De Caelo, cap. IX, dicitur αἰών ἀπὸ τοῦ ἀεὶ εἶναι, id est, ex eo quod semper sit. Forte voluit Apostolus perstringere fictos aeones Valentini, et his opponere Deum verum Dominum aeonum omnium. Nota secundo: Pro «immortali,» graece est ἀφθάρτῳ, hoc est, «incorruptibili,» ut habet Syrus, et Augustinus, lib. II De Actis cum Felice Manichaeo, cap. vii. Porro «immortali,» vel «incorruptibili,» idem est quod «immutabili,» q. d. In Deum non cadit corruptio, nec mors, nec interitus, ac consequenter nec mutatio ulla: nam omnis mutatio, ait Anselmus, mors quaedam est rei, quae mutatur et desinit esse quod fuit. Sed potius Deus est immortalis, incorruptibilis, immutabilis, ac consequenter aeternus: incorruptio enim et immortalitas est ratio, et quasi causa aeternitatis. Nota tertio: Addit «invisibili,» quia naturaliter nec corporis, nec mentis oculis, nec ullis naturae viribus Deus videri potest: sed ut quis videat Deum, supernaturali lumine gloriae opus habet, uti patet in Beatis. Nota quarto: Dicit «soli Deo,» id est qui solus est Deus: Deus enim unus est, ac consequenter hic solus est Deus. S. Ambrosius qui hoc ad Patrem refert, docet Patrem vocari solum Deum, non quod Filius et Spiritus Sanctus non sint Deus, sed quia Pater est fons et principium deitatis, puta Filii et Spiritus Sancti. Adde, ut docet D. Thomas et Theologi, voces exclusivas additas nominibus essentialibus Dei et attributorum ejus, cum attribuuntur uni personae, non excludere alias personas divinas, sed tantum alias res, quae divinam essentiam non habent, sed aliam ab ea diversam et creatam. Verum, ut dixi, cum Theodoreto melius haec non soli Patri, sed toti Sanctissimae Trinitati tribuas. Graeca addunt μόνῳ σοφῷ Θεῷ, id est «soli sapienti Deo»: et ita legunt Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius et alii Graeci praeter Theodoretum. Dicitur Deus solus sapiens per se et per suam essentiam, quippe sapientiam suam in omnes et angelos et homines, quasi fons derivat; omnem enim suam sapientiam homines et angeli non habent ex se, sed a Deo. Sic solus Deus dicitur bonus, supple per essentiam, Lucae XVIII, 19. Nota quinto: «Soli Deo sit honor et gloria,» scilicet divina et latriae, quae Deo vero debetur, q. d. Non angelis, non idolis, non diis gentium, sed soli Deo vero tribuatur honor et gloria divinitatis, ut omnes angeli et homines, et maxime ego Paulus, ob tantam Dei in peccatores, et in me primum et maximum peccatorem clementiam, qua me hoc Christi et gratiae saeculo nasci fecit, rebellem ad se traxit, et pene coegit, peccata dimisit, justificavit, imo Apostolum fecit, semper eum celebrent, adorent, glorificent tum mente et voce, tum etiam sancta conversatione et vita. Qua de re vide hic Chrysostomum in morali hom. 4. Pie S. Bernardus, serm. 83 in Cant., docet hunc Dei honorem debere melle amoris condiri, ab eoque oriri ut Deo perplaceat. «Exigit,» ait, «Deus timeri ut dominus, honorari ut pater, ut sponsus amari. Quid in his praestat, quid eminet? nempe amor. Absque hoc et timor poenam habet, et honor non habet gratiam. Servilis enim timor, quamdiu ab amore non manumittitur. Et qui de amore non venit honor, non honor, sed adulatio est. Et quidem soli Deo honor et gloria. Sed horum neutrum acceptabit Deus, si melle amoris condita non fuerint. Is per se sufficit, per se placet, et propter se. Ipse meritum, ipse praemium sibi est amor, praeter se non requirit causam, non fructum. Fructus ejus, usus ejus. Amo quia amo, amo ut amem. Magna res amor, si tamen ad suum recurrat principium, si suae origini redditus, si refusus suo fonti semper ex eo sumat jugiter unde fluat. Solus est amor ex omnibus animae motibus, sensibus atque effectibus, in quo potest creatura, etsi non ex aequo, respondere auctori, vel de simili mutuum rependere vicem.»
1:18
18. HOC PRAECEPTUM COMMENDO TIBI, FILI TIMOTHEE, SECUNDUM PRAECEDENTES IN TE PROPHETIAS, UT MILITES IN ILLIS BONAM MILITIAM. — Chrysostomus, Ambrosius, Theophylactus «hoc praeceptum» referunt ad sequentia, q. d. Praecipio tibi, o Timothee, ut scilicet secundum praecedentes de te prophetias milites bonam militiam. Verum, pro ut, Graece non est ὅπως, sed ἵνα, quod magis causam finalem, quam objectum significat; quanquam Apostolus has et similes particulas saepe confundit, et pro iisdem sumit. Secundo, alii referunt ad proxime praecedentia, q. d. Praecipio tibi ut praedices Christum venisse, ut peccatores salvos faceret. Tertio, alii referunt ad omnia praecedentia, q. d. «Hoc praeceptum,» id est hanc doctrinam, quam ab initio capitis hucusque tibi tradidi, tibi commendo. Quarto et optime, Theodoretus censet Apostolum, post digressionem, qua de vocatione sua et gratia Dei gratias egit, redire ad ea quae initio capitis Timotheo commendavit, ut scilicet denuntiaret quibusdam ne aliter docerent. Unde pro denuntiares, graece est idem verbum παραγγέλλειν, a quo hoc loco praeceptum vocat παραγγελίαν. Hoc enim est primum Episcopi munus, resistere videlicet pseudoapostolis, et sanam fidem tueri ac praedicare. Unde haec verba pene eadem sunt cum illis, quae initio capitis post denuntiationem jam dictam subjungit; ibi enim ait: «Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta.» Pro quo hic iisdem pene verbis dicit: «Praeceptum tibi commendo, ut milites bonam militiam, habens fidem et bonam conscientiam.» SECUNDUM PRAECEDENTES IN TE (id est, ut Syrus, «super te, de te»: Graece enim est ἐπί σε, quod respondet Hebraeo עליך alecha) PROPHETIAS. — Vatablus per «prophetias» intelligit doctrinam, sive munus docendi Timotheo creditum, q. d. Vide, o Timothee, ut in hoc munere quod a Deo accepisti, te fortiter et strenue geras instar militis. Secundo, alii per «prophetias» accipiunt varia charismata Spiritus Sancti, quae in Timotheo erant, inter quae erat etiam proprii nominis prophetia, q. d. Paulus: Praecipio tibi ut ita milites, sicut dona Spiritus Sancti tibi concessa requirunt. Tertio et melius, Chrysostomus, Theophylactus, Theodoretus, Œcumenius et alii proprie per «prophetias» accipiunt revelationes, q. d. Hoc praeceptum jam explicatum tibi, o Timothee, commendo, ut, sicut Dei revelatione et spiritu prophetiae admonitus te Episcopum Ephesi ordinavi, ita juxta eamdem prophetiam nunc milites, illique respondeas, ostendasque veram fuisse de te prophetiam. Unde notant Chrysostomus et Theophylactus, in primitiva Ecclesia Episcopos et Apostolos seligi et ordinari solitos per prophetiam, revelationem et designationem Dei. Sic Act. xiii, 2, dixit Spiritus Sanctus: «Segregate mihi Saulum et Barnabam.» Sic Eusebius, lib. VI Histor., cap. xxv, refert in electione Fabiani Pontificis columbam e caelo in eum delapsam. Sic S. Gregorius columnae igneae sibi incubantis indicio deprehensus et designatus est Pontifex. Sic magnus ille Athanasius divinitus declaratus fuit B. Alexandro, Episcopo Alexandrino morienti, quod sibi in episcopatu esset successurus. Unde cum Athanasius timens, et fugiens episcopatum, Alexandria secessisset, Alexander in morte identidem inclamans Athanasium, tandem in has voces erupit: «Athanasi,» inquit, «putas te posse effugere, non tamen effugies.» Testis est Apollinarius apud Sozomenum, lib. II, cap. xvi. Sic S. Nicolaus, Ambrosius, Alexander Carbonarius divino indicio vocati et ordinati sunt Episcopi. Idem de Timotheo hic asserit Paulus. Addit quarto, Magallianus per «prophetias» posse accipi praedictiones, conjecturas et bona omina quibus Christiani omnes optima quaeque de Timotheo, cum ordinaretur Episcopus, ex vitae ejus anteactae sanctitate ominabantur, praedicentes, non dubitare se, quin fideliter, constanter et egregie munere episcopali perfungeretur. Sic S. Ambrosius pueri, deinde populi totius, voce acclamatus Episcopus, per prophetiam Episcopus factus est; vox enim populi, vox Dei. UT MILITES IN ILLIS BONAM MILITIAM. — «In illis,» id est per illas prophetias, hoc est, per Spiritum donatorem prophetiae. Secundo et melius, Œcumenius et alii, «in illis,» id est secundum illas, ut scilicet illis prophetiis de te factis respondeas. Nota, Christianum esse militem Christi quasi ducis et capitanei sui, quia tota vita sub vexillo crucis pugnare debet cum vitiis et concupiscentiis ac daemonibus, Roman. vii, 23; Galat. v, 17; Job vii, 1; et Christus, Matth. xi, 12: «Regnum,» inquit, «caelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.» Pulchre bellum hoc describit S. Augustinus, XXII De Civit., cap. xxiii. Hujus militiae arma et panopliam describit Apostolus, Ephes. vi, 13, ejusque stipendium est vita aeterna, Rom. vi, 23. Seneca, epist. 37 ad Lucilium, eum hortatur ad virtutem, sumptis a re militari verbis: «Promisisti,» inquit, «virum bonum (ἀνδράγαθον, id est virum fortem et bellicosum), sacramento ligatus es.» Hoc enim duci promittebant milites, dum auctorabantur. Quod si sponsionis obliti ignave se gererent, non viri, sed feminae per probrum appellabantur, uti Bunduica, Britannorum regina apud Dionem, lib. LXII, Neronem effeminatum vocat «Neronidem». Idem sibi dicat Christianus: in baptismo auctoratus es miles Christi, virum te fore spopondisti, virum ergo te praebe, quasi miles viriliter contra carnem et mundum decerta. Verum Episcopi, Pastores et Doctores, ut docet hic Apostolus, peculiariter sunt et dicuntur milites Christi. Pro quo nota: «Militia» per catachresin Hebraeis omnem famulatum significat. Hinc angeli, caeli, sidera, omnesque creaturae vocantur Dei milites, indeque dicitur Deus Sabaoth, id est exercituum; estque Sabaoth unum ex decem nominibus Dei, teste Hieronymo ad Marcellam. Magis proprie tamen Levitae et sacerdotes dicebantur milites Dei. Unde Numer. iv, 30, Levitae dicuntur exire in militiam tabernaculi, quia in tabernaculo aeque ac milites in castris suo ordine et stationibus excubabant, Deoque quasi duci suo deserviebant. Hinc mulieres in tabernaculo commorantes, ejusque ministerio addictae, vocantur templi milites, Exodi xxxviii, 8, ubi dicitur: «Fecit et labrum aeneum cum basi sua de speculis mulierum quae excubabant in ostio tabernaculi:» ubi pro excubabant, hebraice est צבאות אשר צבאו tsobeot ascer tsabeu, id est «mulierum militantium,» quae militabant in ostio tabernaculi. Eodem modo vocantur I Reg. ii, 22. Ad hos ergo Levitas et sacerdotes templi milites alludens Paulus, Timotheum aliosque Episcopos et Pastores vocat milites Ecclesiae: hi enim non tantum ut veteres Levitae in templo excubant et Deo deserviunt, sed etiam quasi duces ad bellum cum haereticis, vitiis et daemonibus ineundum, alios fideles incitant, antecedunt et defendunt, ideoque maximum hostium impetum sustinent. Atque in primitiva Ecclesia id maxime verum et clarum erat, quando Judaei, Gentiles, Imperatores et haeretici in Ecclesiam omnibus viribus et armis insurgebant, ut eam opprimerent; quam ut defenderent Apostoli, aliique praecones, ad mortem et martyrium usque contra eos decertarunt. Sic postea immortalis Athanasius pene solus contra orbem fere universum Arianum per 46 annos heroice depugnavit et triumphavit. Unde moraliter Chrysostomus: «Milita,» inquit, «bonam militiam; est enim et militia mala, de qua alio loco ait: Sicut enim exhibuistis membra vestra arma peccato. Illi sub tyranno militant, nos aeterno Regi militamus. Cur autem eam rem militiam vocat? Indicat profecto bellum esse excitatum vehemens et atrox, cum ceteris, tum maxime ei, qui doctoris fungitur munere. In quo nobis armis opus est validis, sobrietate scilicet, temperantia, precibus perpetuisque vigiliis, ut in eis milites habens fidem et bonam conscientiam: magistrum quippe prius oportet docere seipsum; quemadmodum enim dux, nisi antea miles optimus fuerit, ne dux quidem esse aliquando poterit, ita et doctor.» Egregie vero S. Basilius, praefat. in ascetica, informans spiritalem militem Christi, sic ait: «Ubi ergo Christus Rex? in caelo. Huc tuus tibi, o Christi miles, dirigendus est cursus. Obliviscere quidquid hic in terris est. Miles non domos aedificat, non comparat agros, mercibus et lucro non studet. Alimenta miles habet a rege, in plateis tabernaculum sibi ponit. Cibum sola necessitas metitur, potio aqua, somni quantum natura requirit, itinera frequentia, itemque vigiliae, acris ad frigora caloresque tolerandos patientia, periculosorum cum adversariis certaminum crebra susceptio, et in his saepe mors, gloriosa tamen et quae regiis honoribus et muneribus decoretur.» Quae omnia applicans Christi militi, ita concludit: «Age igitur, Christi miles, subeat animum tuum sempiternorum bonorum cogitatio. Propositum tibi vitae genus sit domo, urbe ac possessione rerum omnium carere. Solutus esto, atque ab omnibus vitae hujus curis liber. Non te illiget conjugis cupiditas, non filiorum sollicitudo: imitare sponsum caelestem; insurgentes adversum te crebro invisibiles hostes in fugam dato, atque eos ex animo primum expellas tuo, neque omnino illis quidquam apud te sit loci, dele consilia adversus Christi fidem defectionem molientia,» etc.
1:19
19. HABENS FIDEM ET BONAM CONSCIENTIAM. — Haec sunt arma militiae Christianae, imo Ecclesiae, q. d. Militabis, o Timothee, bonam militiam, si fidem rectam circa vera et orthodoxa dogmata et bonam conscientiam, id est sanctam vitam et mores sequaris et conserves, ut fidem rectam alios docere et bonae vitae exemplo subditis praelucere possis; haec enim duo praecipua sunt Episcopi et Pastoris munia. Nec enim in fide vacillantis est alios confirmare, nec ignorantis docere, nec incompositi componere, nec inordinati ordinare. QUAM (bonam conscientiam) QUIDAM REPELLENTES (graece ἀπωσάμενοι, id est postquam repulerunt: unde Vatablus vertit, «qua repulsa») CIRCA FIDEM NAUFRAGAVERUNT, — id est fidei naufragium et jacturam fecerunt, factique sunt apostatae, schismatici, haeretici. Nota ex Chrysostomo: Pulchra metaphora fidem navi comparat, in qua anchora, quae navim hanc roborat, ut in tribulatione perseveret, est bona conscientia et ex ea manans spes vitae aeternae: sicut enim navis in procelloso mari spem portus praebet hominibus, et ducit ad portum, ita fides ducit ad vitam aeternam; et sicut homo extra navim in mari, sine spe salutis est, ita et homo sine fide: quamdiu vero manet in navi, id est fide, licet peccet, restitui potest, spem habet salutis. Hinc Ecclesia, quae est fidei magistra et fidelium congregatio, comparatur arcae Noe, extra quam nemo salvus est a diluvio; et naviculis Evangelicis, in quibus Christus praedicabat regnum Dei, tempestates sedabat et pisces capi faciebat.
1:20
20. EX QUIBUS (de quorum numero) EST HYMENAEUS ET ALEXANDER. — Hic est ille, de quo II Timoth. iv, 14: «Alexander aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi Dominus secundum opera ejus: quem et tu devita: valde enim restitit verbis nostris.» Suspicatur Baronius et alii hunc eumdem esse Alexandrum, qui primo fidelis, causam pro Paulo egit, sed deficiens factus est apostata et hostis Pauli omniumque Christianorum. QUOS TRADIDI SATANAE. — Id est, quos excommunicavi. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Œcumenius. Atque hinc videtur fluxisse illa phrasis, qua excommunicati dicuntur possideri a diabolo, ut habetur cap. Audi, et cap. Omnis, 11, Quaest. III. Rursum «tradidi satanae» significat, eos satanae quasi carnifici cruciandos esse traditos. Ita docet Chrysostomus, Œcumenius et alii, ac imprimis Theodoretus: «Eos autem,» inquit, «tradit diabolo, non ut bonorum magistro, sed ut servo carnifici; et ideo non dixit, ut eos doceret, sed, ut doceantur non blasphemare. Ab Ecclesiastico enim corpore separati, divina gratia nudati, ab adversario crudeliter flagellabantur, incidentes in morbos et difficiles affectiones et alias calamitates: haec enim consuevit inferre hominibus, quoniam est et inimicus et ultor, ut dicit Propheta Psal. viii. Consentaneum autem erat illos castigatos mutare sententiam,» etc. Et Chrysostomus de excommunicato loquens: «Dejiciebatur,» inquit, «a communi fidelium coetu, abscindebatur a grege, fiebat nudus, atque ita destitutus luporum patebat et prodebatur occursibus: sicut enim dudum nubes Hebraeorum castra tegebat, ita et Ecclesiam protegebat Spiritus Sancti gratia.» UT DISCANT NON BLASPHEMARE. — Ambrosius, «ut emendentur et resipiscant a sua blasphemia et haeresi:» excommunicatio enim non ad perditionem, sed ad emendationem peccatoris ferri debet, ut notat Chrysostomus, nimirum παθήματα sunt μαθήματα, et vexatio dat intellectum. Hinc patet omnem haeresim esse blasphemiam in Deum, qui est prima veritas, omnis enim haeresis et haereticus, ut sua dogmata fidei contraria statuat, dicit et docet fidem veram, ac consequenter Deum verae fidei auctorem, esse falsum et mendacem. Qualis fuerit horum blasphemia et haeresis, non explicat Paulus. Moraliter hic nota, fontem haereseos esse malam conscientiam et vitam. Nunquam enim haeresis est primum peccatum, sed oritur vel ex ambitione, vel ex avaritia, vel ex libidine; ac consequenter, ut viri sapientes censuerunt, contra haereticos non tam argumentis agendum est, quam puritate vitae: ut nimirum inducantur ad vitae puritatem, morum honestatem, castitatem, humilitatem et opum contemptum. Sublata enim radice haereseos, tolletur et ipsa haeresis. Rursum hinc sequitur vitam malam tendere et desinere in haeresim. Mores ergo vitae corruptae sunt scopuli, ad quos fides, quasi navis alliditur subinde et frangitur. Cujus ratio est primo, naturalis antipathia et contrarietas quae est inter fidem et malam vitam: hanc enim fides semper carpit et redarguit. Secundo, naturalis lapsus et ruina. Qui enim ex uno vitio in aliud et aliud, tandem profundissime in haeresim ruit et prolabitur. Sunt enim hae fossae vitiorum sibi invicem subordinatae, ut gradatim ex una in aliam et aliam, ac tandem in barathrum, id est in haeresim, descendas et corruas. Tertio, est punitio divina: Deus enim perditam vitam castigat per subtractionem sui luminis, veritatis et fidei, perditosque homines tradit in reprobum sensum, ut docet Apostolus Rom. i, 21 et 24. Quarto, quia, ut docet Chrysostomus mox citandus, hi corrupti homines, ut libere suis vitiis et voluptatibus indulgeant, negant futura bona et mala, aliaque dogmata fidei, quae Dei metum et peccati horrorem eis injicere possent. Ac primum, ambitionem et superbiam esse fontem haereseos, patet ex eo quod haeretici omnia rationibus humanis metiri et concludere volunt, id est videre rem volunt, non credere. Sic ambitio primum haeresiarcham Simonem Magum haereticum fecit; voluit enim Spiritum Sanctum emere pecunia, ut eum posset quibus vellet elargiri, sicque coli tanquam donator Spiritus Sancti. Tertullianum quid Montanistam effecit, nisi quod, ut notat Baronius, Pamelius et alii, mortuo Agrippino Episcopo, ambiens episcopatum Carthaginensem, eo exciderit? Sic Aerius, inquit Augustinus, lib. De Haeresibus, quod episcopatu frustratus esset, coepit asserere sacerdotes esse pares Episcopis. Sic hoc saeculo Lutherus, Ochinus, Dudecius et alii, primas cathedras, vel purpuram, aut pallium ambientes et repulsam passi, apostatarunt, et inter Novantes primatum quaesierunt. Secundo, quod libido et carnis vitium fons sit haereseos, docet hic Chrysostomus: «Male viventes,» inquit, «ne futurorum metu et exspectatione crucientur, persuadere sibi omni studio curant, falsa esse omnia, quae nostra religio continet, nempe de peccatis, resurrectione, judicio futuro, et similibus.» Sic Nicolaus Diaconus, cum ad exemplum Apostolorum a propria uxore continuisset, post a proposito delapsus, ac reprehendi veritus, negabat quemquam salvari posse, nisi venerem singulis diebus exerceret. Marcion, cum ob corruptam virginem acriter objurgaretur, tria excogitavit baptismata in remissionem peccatorum. Cujusmodi item vitae fuerint Montanus cum suis prophetissis, ac Novatus, videre est apud Eusebium, lib. V, cap. xviii et lib. VI, cap. xxxiii. Sed quid veteres repetimus historias, cum hodie, exempli gratia, doceant haeretici vota esse impia, ne cogantur de sua libidine erubescere? Quid enim sunt Lutherus, Calvinus, Menno, Beza, Bucerus, Martyr, nisi apostatae et votifragi monachi aut sacerdotes, qui in Catholica Ecclesia votum continentiae Deo nuncuparunt, illudque deinde violarunt? Experientia quotidiana clare constat apud eos haeresim invalescere, ubi studium bonae vitae neglectui habetur.
1:1
Dividitur haec epistola in salutationem et epistolarem narrationem, ibi sicut rogavi. Circa primum tria facit, quia primo ponitur persona salutans, secundo persona salutata; tertio bona optata. Describit autem personam salutantem, primo ex nomine Paulus, quod convenit auctoritati propter duo. In apostolatu enim duo sunt, scilicet altitudo potestatis, ad quam exaltantur humiles. I Reg. XV, 17: cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es. Et Paulus dicitur modicus. Item claritas sapientiae, et hanc dominus praebet parvulis. Matth. XI, 25: revelasti ea parvulis, et cetera. Secundo ex auctoritate, quia apostolus, id est, missus. Io. XX, 21: sicut misit me pater. I Cor. IX, 2: signaculum apostolatus mei vos estis in domino. Tertio ex origine huius auctoritatis, unde dicit Iesu Christi secundum imperium Dei, et cetera. Act. XIII, 2: segregate mihi Barnabam et Saulum in opus ad quod assumpsi eos. I Reg. XIII, 14: quaesivit sibi dominus virum iuxta cor suum, et cetera. Ex quo patet quod praelati ex necessitate praecepti tenentur ad ea quae sunt proprii officii. I Cor. c. IX, 16: vae mihi enim est, si non evangelizavero. Et Christi Iesu spei nostrae, qui est spes nostra, ut ad eum veniamus. Phil. I, 23: desiderium habens dissolvi, et esse cum Christo, et cetera. Vel spei nostrae, quia per ipsum speramus adipisci bona aeterna. I Petr. I, 3: regeneravit nos in spem vivam, et cetera. Rom. XV, 4: per consolationem Scripturarum spem habeamus. Personam salutatam describit tripliciter. Primo ex nomine, cum dicit Timotheo, de quo Act. XVI. Item ex affectione, dicens dilecto. Phil. II, 20: neminem habeo tam unanimem, et cetera.
1:2
Item ex filiatione, dicens filio in fide, scilicet a se converso. I Cor. c. IV, 17: misi ad vos Timotheum filium meum charissimum, et fidelem in domino, et cetera. Tunc autem primo ponit bona optata, et deinde ostendit a quo sunt. Sciendum est autem quod in aliis epistolis duo ponuntur, hic tria, quia praelati pluribus indigent. Et ideo dicit gratia et misericordia, primo sibi, et deinde aliis. Et sumitur hic misericordia pro remissione peccatorum, quia haec est ex Dei misericordia: gratia vero pro munere gratiarum, quo indigent praelati. Vel gratia, sicut in aliis, pro gratia iustificante, sed misericordia pro munere divino in spiritualibus charismatibus exaltante. Sap. IV, 15: gratia Dei et misericordia in sanctos eius, et respectus in electos illius. Et pax, scilicet tecum, et per te aliis. Ps. LXXI, 3: suscipiant montes pacem. Sed unde? A Deo, ut dent populo. Iac. c. I, 17: omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a patre luminum. Et Christo Iesu domino nostro, scilicet per quem maxima nobis et pretiosa promissa donavit, II Petr. I, 2.
1:3
Hic incipit epistolaris narratio. Et est haec epistola quasi pastoralis regula, quam apostolus tradit Timotheo, instruens de omnibus, quae spectant ad regimen praelatorum, et eo ordine quo debet esse intentio. Primo ergo instruit eum de spiritualibus ministrandis, secundo de temporalibus, in IV cap., ibi spiritus autem. Item ad praelatum pertinet primo quod doceat de forma fidei, ne fides subditorum corrumpatur. Lc. XXII, 32: ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Secundo ut instruat eos de pertinentibus ad cultum Dei, quod non potest esse, nisi fides sit recta. Ideo primo instruit de fide; secundo de cultu Dei, II cap., ibi obsecro igitur; tertio agit de institutione officiorum, in III cap., ibi fidelis sermo. Sciendum est autem quod in primitiva Ecclesia error fuit periculosus quorumdam dicentium, legalia debere servari simul cum Evangelio, quod apostolus excludit primo ostendens legis conditionem; secundo probat per experimentum in seipso, ibi gratias ago. Circa primum tria facit, quia primo ostendit quid de lege sit repudiandum; secundo quid in ea acceptandum, ibi finis autem praecepti; tertio concludit legis conditionem, ibi scimus autem quia. Repudiandum est autem in lege quod alii male addiderunt, non quod a Deo est datum, nisi iam secundum carnalem intellectum, et primo docet falsas fabulas et traditiones esse repudiandas; secundo rationem assignat, ibi quae quaestiones. Dicit ergo: dico quod debes facere sicut rogavi te, cum tamen possem imperare. Eccli. XXXII, 1: rectorem te posuerunt? Noli extolli, esto in illis quasi unus ex illis. Ut denuntiares quibusdam. Vel aliter: duo pertinent ad praelatum, ut cohibeat docentes falsa. Et ideo dicit ne aliter docerent. Gal. I, 9: si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Deut. IV, 2: non addetis ad verbum quod ego loquor vobis, neque auferetis ex eo.
1:4
Secundo, ut si contingat quod aliqui falsa docerent, prohibeat populum ne eis intendant; unde dicit neque intenderent fabulis et genealogiis interminatis. Fuerunt autem quidam haeretici, qui detestantes vetus testamentum, exponebant quod apostolus ipsum repudiabat, deridendo historias eius, dicens fabulis et genealogiis interminatis, et cetera. Contra quod dicit Augustinus quod apostolus utitur historiis et genealogiis veteris testamenti. Gal. IV, 22: Abraham duos filios habuit, et cetera. Si ergo reprobaret, non eis uteretur. Dicit ergo fabulas, non datam legem in scriptis, sed in ore, scilicet Thalmuth: non quae Moyses ore tradidit, sed quae alii addiderunt, ut sunt stultae fabulae, scilicet quod Adam habuit aliam uxorem, ex qua dicunt natos Daemones. Matth. XV, 6: irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. II Tim. IV, 4: ad fabulas autem convertentur. Ratio huius est, quia praestant quaestiones, id est, contentiones. II Tim. II, v. 14: noli verbis contendere. Prov. XX, 3: honor est homini qui se separat a contentionibus. Magis quam aedificationem Dei, quae est in fide, quando scilicet aliquis est confirmatus in veritate fidei, ad quod debet omnis doctrina tendere. Deinde cum dicit finis autem, ostendit quid de lege sit tenendum. Et circa hoc duo facit, quia primo ostendit hoc; secundo quod periculum est his qui hoc non tenent, ibi a quibusdam, et cetera. Circa primum sciendum est quod lex vetus dicitur lex mandatorum, quia mandatis et praeceptis continetur. Eph. II, 15: legem mandatorum, decretis evacuans. Illud ergo ad quod ordinantur omnia mandata legis est praecipue tenendum; hoc autem est charitas. Matth. XXII, 37: diliges Deum tuum ex toto corde tuo, et cetera. Et paulo post: in his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae. Sed quomodo charitas est finis praecepti? Ad hoc sciendum, duo sunt consideranda: primo quod omnia praecepta legis sunt de actibus virtutum, et quod per omnes actus virtutum ordinatur homo unus ad alium. Secundo quod obiectum unius virtutis est finis alterius, quia quandocumque una potentia est circa aliquem finem, ad illam ordinantur omnia quae sunt eiusdem, sicut ad finem; sicut fraenifactiva est ad equestrem, quia officium equestris est eius finis, haec autem ad ducem. Virtutes autem theologicae ultimum finem habent pro obiecto. Aliae autem sunt circa ea quae sunt ad finem. Virtutes ergo omnes respiciunt theologicas sicut finem. Inter theologicas vero illa plus habet de ratione finis, quae propinquius se habet ad ultimum finem. Fides autem ostendit eum, spes facit tendere in eum, charitas unit. Ergo omnes ordinantur ad charitatem, et sic dicitur charitas finis praeceptorum. Sed cum ea quae sunt ad finem, disponunt ad finem, praecepta autem sunt ad charitatem, ideo disponunt ad eam.
1:5
Ideo dicit de corde puro. Ad hoc enim quod cor sit purum, dantur praecepta virtutum, quarum quaedam ordinantur ad modum rectificandi passiones, quarum, scilicet virtutum, materiae sunt passiones, sicut temperantia quae ordinat concupiscentiam, mansuetudo iras, fortitudo timores et audacias. Per has autem passiones turbatur puritas cordis. Et ideo istae virtutes faciunt cor purum. Sed numquid hoc requiritur ad charitatem? Respondeo. Dicendum est quod sic, quia impossibile est quod cor impurum sit promptum ad charitatem, quia unicuique est diligibile quod sibi est conforme. Cor impurum diligit illud, quod competit ei secundum passionem; ergo necesse est quod sit expeditum a passionibus. Cant. I, 3: recti diligunt te. Aliae virtutes sunt quae rectificant hominem ad proximum, et ex hoc sequitur quod habeat conscientiam bonam, quia non facit alteri quod sibi non vult fieri. Matth. c. VII, 12: omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis. Et ideo quae contra proximum sunt, sunt contra conscientiam. Unde dicit et conscientia bona. Qui ergo non habuerit conscientiam bonam, non potest Deum pure diligere, quia qui non habet conscientiam bonam, timet poenam. Timor autem non est in charitate, sed fugit Deum, et non unitur ei. Et ideo praecepta, quae conscientiam rectificant, bene disponunt ad charitatem. Aliae sunt virtutes ad habendam veram fidem, scilicet virtutes quibus Deum colimus, scilicet latriae et huiusmodi, quae sunt ordinata ad removendum errores, et ad confirmandum in cordibus fidei firmitatem de Deo. Qui enim non habent veram fidem, non possunt Deum diligere; quia qui falso credit de Deo, iam non diligit Deum. Non enim diligit qui non credit, quia non figitur affectus, nisi in illo quod ostendit intellectus. Et ideo quae faciunt fidem veram, ordinantur ad charitatem. Et ideo dicit de corde puro, quia faciunt hoc. Matth. V, 8: beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Et conscientia bona. II Cor. I, 12: gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Et fide non ficta, id est, vera. Et ideo virtutes et praecepta ordinantur ad finem qui est charitas, quae sumitur secundum ista tria, et cetera.
1:6
Supra ostendit virtutum dignitatem et utilitatem, hic declarat harum necessitatem, quia quicumque ab his discedit, in periculum falsae doctrinae cadit. Et circa hoc duo facit, quia primo ponitur falsitas doctrinae in quam incidunt; secundo conditio falsa docentium, ibi volentes esse. Dicit ergo: finis praecepti, etc. et haec sunt principalia legis, a quibus quidam discedunt. Ps. XI, 2: vana locuti sunt, et cetera. Et nota quod recessus a charitate causa est falsae doctrinae, quia qui non amant charitatem, cadunt in mendacium. II Thess. II, v. 11: qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Similiter qui dimittunt cordis puritatem. Habentes enim cor infectum passionibus, iudicant secundum affectum earum, et non secundum Deum. I Cor. c. II, 14: animalis homo non percipit quae Dei sunt, et cetera. Similiter habentes conscientiam malam, quia non possunt quiescere in veritate. Et inde est quod quaerunt falsa, ut in eis quiescant. Infra eodem: habens fidem et conscientiam bonam. Similiter qui habet fiduciam fictam. Is. XXI, 2: qui incredulus est, infideliter agit. Deinde cum dicit volentes, etc., ponitur conditio falsa docentium, et primo inordinata ambitio; secundo defectus eorum. Quantum ad primum dicit volentes esse, et cetera. Matth. XXIII, 6: amant primos recubitus in coenis, et vocari ab hominibus, Rabbi, et cetera. Iac. III, 1: nolite plures magistri fieri, et cetera. Quantum ad secundum dicit non intelligentes. Ps. LXXXI, 5: nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant. Sap. V, 6: sol intelligentiae non est ortus nobis.
1:7
Neque quae loquuntur per auctoritates, quas non intelligunt, neque de quibus affirmant, scilicet concludendo. Deinde cum dicit scimus autem, etc., ponit legis conditionem quantum ad duo. Primo quantum ad bonitatem legis; secundo quantum ad finem et intentionem legislatoris, ibi scientes. Dicit ergo scimus, scilicet per certitudinem, quod lex bona est, non mala, ut haeretici dicunt. Ps. XVIII, 7: lex domini immaculata, et cetera. Rom. VII, 12: lex quidem sancta est, et mandatum sanctum, et iustum, et bonum. Sed contingit, quod aliquis bono utatur male. Cum ergo lex sit bona, requiritur quod homo ea bene utatur. Et ideo dicit si quis recte ea utatur. Alias fit ei mors, ut dicitur Rom. VIII. In lege enim sunt quaedam moralia, et quaedam caeremonialia. Caeremonialia quidem in figura Christi et Ecclesiae sunt data, sed indigent, ut intelligantur non solum carnaliter, sed etiam spiritualiter; et in figura futurorum, et ut scias quod non sunt perpetuo servanda, sed cessant veritate veniente. Ier. XXXI, 31: et feriam domui Israel et domui Iuda foedus novum, non secundum pactum quod pepigi cum patribus vestris, et cetera. Et sic exponit Glossa. Sed apostolus videtur loqui de moralibus, quia subdit quod lex posita est propter peccata, et haec sunt praecepta moralia. Horum legitimus usus est, ut homo non attribuat eis plus quam quod in eis continetur. Data est lex ut cognoscatur peccatum. Rom. VII, 7: quia nisi lex diceret: non concupisces, concupiscentiam nesciebam, etc.; quod dicitur in Decalogo. Non est ergo in eis spes iustificationis, sed in sola fide. Rom. III, 28: arbitramur iustificari hominem per fidem sine operibus legis. Deinde cum dicit scientes, ostendit conditionem legis quantum ad legislatoris intentionem; et primo ponit existimatam; secundo ponit veram intentionem, ibi sed iniustis. Existimata intentio excluditur, cum dicit iusto, et cetera. Ubi posset esse duplex falsus intellectus. Unus quod iustus legem non servat, quod falsum est, quia nisi servaret eam quantum ad moralia, iustus non esset. Unde et Christus factus est sub lege. Alius quod iustus non obligatur ad praecepta legis, et non peccaret si faceret contra ea. Sed verus est sequens sensus, supponendo, quia quod imponitur alicui, imponitur sicut onus; lex enim iustis non imponitur sicut onus, quia habitus eorum interior inclinat eos ad hoc, ad quod lex, et ideo non est onus eis. Rom. II, 14: ipsi sibi sunt lex. Vel aliter: lex non est posita pro iustis, sed pro iniustis; quasi dicat: si omnes essent iusti, nulla necessitas esset dandi legem, quia omnes essent sibi lex. Intentio bonorum debet esse, ut alios inducant ad virtutes. Quidam autem per se sunt bene dispositi ad virtutes; alii habent mentem bene dispositam, sed per alium, et de istis sufficit paterna monitio, non coactiva; alii autem nec per se, nec per alium bene disponuntur; ideo eis omnino est necessaria lex, ut patet in Ethicis. Deinde cum dicit sed iniustis, etc., ponit veram intentionem; et primo describit eos in generali, quibus necessaria est lex; secundo in speciali, ibi patricidis. Sciendum est autem, quod, sicut I Io. III, 4 dicitur omne peccatum est iniquitas, et ideo repugnat alicui iuri. Cum autem sit duplex ius, scilicet naturale et positivum, naturali repugnat quod secundum se est malum, positivo autem repugnat quod est malum quia prohibitum. Quantum ad primum dicit sed iniustis, qui scilicet agunt contra ius naturale. Is. c. XXIV, 5: transgressi sunt leges, mutaverunt ius, dissipaverunt foedus sempiternum, et cetera. Quantum ad secundum dicit non subditis, scilicet praecepto humano. Rom. I, 30: parentibus non obedientes. Et haec duo respiciunt rationem peccati. Ponit autem alia, quae sumuntur per comparationem ad illud, et hoc est vel contra Deum, vel contra proximum, vel in seipsum. In Deum dicitur impietas, quia pietas importat cultum Dei; ideo dicit impiis. In proximum, sic dicit peccatoribus. Ps. I, 5: non resurgent impii in iudicio, et cetera. Gal. II, 15: nos enim natura Iudaei, et non ex gentibus peccatores. Sed secundum Augustinum, de Doctr. Christ. peccata distinguuntur in duo, scilicet in spiritualia, quae dicuntur facinora, et in carnalia, et haec dicuntur flagitia; et ideo dicit sceleratis, quantum ad spiritualia. Prov. c. XVII, 9: qui abscondit scelera, et cetera. Quantum ad carnalia dicit contaminatis. Mal. II, v. 11: contaminavit Iudas sanctificationem domini, et cetera. Deinde connumerat peccata in speciali. Et primo nominat quaedam in speciali; secundo colligit alia in generali, ibi et si quid aliud, et cetera. Primo ponit peccata operis; secundo peccata oris, ibi mendacibus, et cetera. Circa primum primo ponit quantum ad facinora; secundo quantum ad flagitia. Facinora dicuntur quae sunt in nocumentum proximi. Et quanto est proximus coniunctior, tanto est eorum peccatum gravius, quia plus eis tenemur. Et ideo primo dicit de patre, secundo de matre. Ex. XX, 12: honora patrem tuum et matrem tuam, etc., et postea XXI, 15: qui percusserit patrem suum aut matrem, morte moriatur; deinde prosequitur de aliis proximorum homicidiis, dicens; Ex. XXI, 14: si quis per industriam occiderit proximum suum, et cetera. Deinde ponit flagitia, et primo quae secundum naturam sunt, cum dicit fornicariis. Hebr. ult.: fornicatores et adulteros iudicabit Deus. Secundo contra naturam, dicens masculorum concubitoribus. I Cor. VI, 10: neque masculorum concubitores regnum Dei possidebunt. Deinde ponit nocumenta oris, et primo quantum ad simplex mendacium, dicens mendacibus. Eph. IV, 25: deponentes mendacium, loquimini veritatem, et cetera. Secundo quantum ad iuramentum, dicens periuris.
1:10
Et tunc colligit alia in generali, dicens et si quid aliud sanae doctrinae, et cetera. Iob VI, 30: non invenietis in lingua mea iniquitatem, nec in faucibus meis stultitia personabit, et cetera. Tit. II, 1: loquere quae decent sanam doctrinam.
1:11
Deinde cum dicit quae est secundum Evangelium, ostendit quod Evangelium communicat sanam doctrinam, quod tripliciter describit. Et primo a fine, cum dicit gloriae, scilicet quam annuntiat, Ps. XCV, 3: annuntiate inter gentes gloriam eius. Secundo ab auctore gloriae, cum dicit beati Dei. Infra ult.: quem suis temporibus ostendet beatus, et solus potens rex regum, et cetera. Tertio a ministro, cum dicit quod creditum est mihi. Gal. II, 7: cum vidissent quod creditum est mihi Evangelium praeputii, et cetera.
1:12
Deinde cum dicit gratias ago, probat per experimentum in seipso, quid fuerit ipse tempore legis et quid consecutus sit tempore gratiae. Et primo ostendit, quid circa se utroque tempore sit actum; secundo inducit Timotheum ad imitandum se, ibi hoc praeceptum. Circa primum duo facit, quia primo ostendit quid sibi datum fuit in lege, et quid sibi sit datum in Evangelio; secundo rationem assignat, ibi fidelis sermo. Item prima pars dividitur in tres particulas, quia primo ponit dignitatem, quam consecutus est in Evangelio; secundo peccata quibus subiacuit in statu legis, ibi qui prius fui; tertio quomodo liberatus fuit, ibi sed misericordiam, et cetera. Sed ad hoc quod aliquis sit minister Evangelii, tria requiruntur. Primo quod sibi committatur. Rom. X, 15: quomodo praedicabunt, nisi mittantur, et cetera. Secundo idoneitas, id est, ut sit fidelis. I Cor. IV, 2: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Item ut sit fortis ad prosequendum. Et haec tria ponit ordine retrogrado, et primo tertium, dicens qui me confortavit, etc., scilicet ad prosequendum officium iniunctum. Ez. III, 14: manus domini erat mecum confortans me. Secundum ponit ibi quia fidelem me, et cetera. Matth. XXIV, 45: fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam. Et hoc quia quaerebat solum quae Dei erant. Primum vero ostendit, cum dicit in ministerio, id est, committens mihi ministerium hoc. Act. XIII, 2: segregate mihi Barnabam et Saulum in opus ad quod assumpsi eos. II Cor. XI, 23: ministri Christi sunt? Et ego. Sed qualis erat in statu legis? Peccator. Et primo in Deum, cum dicit qui prius fui blasphemus, scilicet nominis Christi. Lev. XXIV, 14: educ blasphemum extra castra, et ponant omnes qui audierunt manus suas super caput eius, et lapidet eum populus universus. Unde sibi illud competebat. Item in proximum, cum dicit et persecutor. I Cor. XV, 9: non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei. Item et contumeliosus, verbis et factis. Ier. XX, 10: audivi contumelias multorum, et cetera. Deinde cum dicit sed misericordiam Dei, ostendit quomodo fuit liberatus per Christum. Et circa hoc duo facit, quia primo ponit misericordiam liberantem; secundo ostendit quod superabundanter in bonis repletur, ibi superabundavit autem.
1:13
Quantum ad primum dicit sed misericordiam Dei consecutus sum. Thren. III, v. 22: misericordiae domini quod non sumus consumpti. Rom. IX, 18: cuius vult miseretur, et quem vult indurat. Sed ex parte mea aliqua est excusatio peccati, quia ignorans feci. Minus dicit, plus significat, quia aliud est ignoranter agere, aliud per ignorantiam; quia ignoranter facit aliquid qui nescit quod facit, tamen si sciret, etiam faceret illud, sicut credens se interficere feram, occidit inimicum suum, quem tamen occidisset etiam libentius, si novisset eum. Sed per ignorantiam facit, qui facit aliquid quod non faceret, si nosset, sicut occidens patrem, quem si sciret, non occideret eum, quem tamen occidit, quia eum credit inimicum. Sed Paulus fecit per ignorantiam, quia si scivisset quod Christus esset filius Dei, hoc non fecisset. Sed Iudaei per ignorantiam non occiderunt Christum, sed ignoranter, quia si scivissent ipsum esse Christum, libentius occidissent eum. Lc. XII, 47: servus qui cognovit voluntatem domini sui, et non se praeparavit, nec fecit secundum voluntatem eius, vapulabit multis, et cetera. Quantum vero ad secundum dicit superabundavit, et cetera. Rom. V, 20: ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia.
1:14
Cum fide et dilectione. Nam fecit ibi effectum fidei per dilectionem operantem, quae est in Christo Iesu. Gal. III, 14: in Christo Iesu, ut pollicitationem spiritus accipiamus per fidem.
1:15
Supra ostendit conditionem suam, et quantum ad peccata sub lege, et quantum ad bona tempore gratiae, hic ostendit rationem horum beneficiorum, quae sumitur ex divina miseratione. Et primo proponit divinam miserationem in communi; secundo aptat ad se, ibi quorum primus; tertio ponit gratiarum actionem, ibi regi autem saeculorum. Circa primum duo facit, quia primo commendat veritatem proponendam; secundo proponit divinam miserationem, ibi quia Christus Iesus. Quantum ad primum dicit fidelis sermo, et cetera. Duo autem sunt in sermone commendanda, scilicet quod sit verus et quod sit acceptabilis. Aliquando enim sermo verus est durus, et odia concitans. Gal. IV, v. 16: inimicus factus sum vobis, verum dicens vobis. Sed hic sermo primo quidem habet veritatem; unde dicit fidelis sermo. Apoc. c. ult.: haec verba fidelissima et vera sunt. Item acceptabilis est, quia de salute nostra; ideo dicit et omni acceptione dignus. Zac. I, 13: et respondit dominus Angelo qui loquebatur, et cetera. Alia littera habet: humanus sermo, quia de susceptione hominum. Tit. III, 4: apparuit benignitas et humanitas salvatoris nostri, et cetera. Et hic sermo est talis, quia Christus venit, et cetera. Quod in mundum venit, exprimit duplicem naturam, scilicet divinitatis, in qua erat antequam in mundo appareret. Io. XVI, 28: exivi a patre, et veni in mundum, et cetera. Et humanitatis, in qua apparuit. Et quia Deus est, caelum et terram implet, Ier. XXIII, 24, ideo non competit ei secundum divinam naturam in aliquo loco esse, sed competit ei secundum humanam naturam. Io. I, 10: in mundo erat, et mundus et cetera. In propria venit, et cetera. Sed ad quid venit? Peccatores salvos facere, id est, propter salutem populorum. Io. c. III, 17: non enim misit Deus filium in mundum, ut iudicet mundum, sed ut mundus salvetur per ipsum. Io. XII, 47: non enim veni ut iudicem mundum. Sed si nullus fuisset peccator, numquid incarnatus non fuisset? Videtur quod non, quia venit peccatores salvos facere. Non ergo fuisset necessaria incarnatio. Item Glossa: tolle morbum, et medicinae non opus erit. Respondeo. Dicendum est quod ex verbis sanctorum satis hoc patet. Sed haec quaestio non est magnae auctoritatis, quia Deus ordinavit fienda secundum quod res fiendae erant. Et nescimus quid ordinasset, si non praescivisset peccatum; nihilominus tamen auctoritates videntur expresse sonare quod non fuisset incarnatus, si non peccasset homo, in quam partem ego magis declino. Deinde cum dicit quorum primus, adaptat hoc ad se. Primo confitens se peccatorem; secundo dicit se salvatum, ibi sed misericordiam. Dicit ergo quorum primus ego sum. Hic dicit haereticus, quod anima Adae fuit in Paulo, et transivit de corpore in corpus. Quasi dicat: ego primus peccator, quia anima Adae est anima mea; sed hoc est contra apostolum, Rom. IX, 11: cum nondum nati essent, et cetera. Ergo anima non est ante corpus. Primus ergo, non tempore sed peccatorum magnitudine. Et hoc dicit ex humilitate. Prov. XVIII, 17: iustus prior est accusator sui. Prov. XXX, 2: stultissimus sum virorum, et cetera. Sed numquid fuit apostolus maximus peccator? Et videtur quod Iudas fuit maior. Sed quidam dicunt quod peccatum Pauli generalius fuit, quia contra totam Ecclesiam. Sed hoc nihil est, quia Paulus in incredulitate, et multi Iudaei persequebantur ex malitia. Dicendum est ergo quod est primus, non quod inter peccatores maximus qui tunc erant, sed maximus inter peccatores salvatos; quasi dicat: venit peccatores salvos facere, quorum, scilicet peccatorum salvatorum, ego sum primus; quod est de illis intelligendum qui praecesserant apostolum, quia prius etiam multi alii sunt Ecclesiam persecuti. Et hoc dicit ut ostenderet quod omnia quae Deus facit, facit ad ostensionem bonitatis suae. Prov. XVI, 4: universa propter semetipsum operatus est dominus. Eccli.: gloria domini plenum est opus eius. Item propter utilitatem; et ideo dicit ideo salvavit me. Primo propter gloriam suam. Unde exponitur primum tempore, vel primum, id est, potissime.
1:16
Omnem patientiam, id est, perfectam, quia provocatus non punivit, sed potius adversarium exaltavit, et hoc ad utilitatem nostram; unde dicit ad exemplum, id est, informationem et eruditionem; quasi dicat: ut non diffidant peccantes ad eum accedere. I Petr. c. ult.: forma facti gregis. Deinde cum dicit regi, etc., ponit gratiarum actionem, et circa hoc duo facit, quia primo commendat eum cui gratias agit; secundo gratias refert, ibi honor. Commendat autem eum primo ex potestate; secundo ex naturae proprietate. Quantum ad primum dicit regi. Dominium suum est maximum, quia solus dominatur, et habet liberam potestatem, non secundum statuta, ut politicus. Deus autem unus est dominus omnium. Et ideo dicit Deo. Apoc. XIX, 16: rex regum et dominus dominantium. Ps. XLVI, 7: quoniam rex omnis terrae Deus. Item alicuius regis potestas, ut plurimum, non ultra quam quinquaginta annis durat, sed iste est omnium saeculorum. Ps. CXLIV, 13: regnum tuum omnium saeculorum, et cetera. Eccli. X, 4: in manu Dei potestas terrae. Cui etiam convenit proprietas naturae Dei. Circa quod sciendum est quod in rebus prima differentia rerum naturalium est corruptibile, et incorruptibile. Et incorruptibilium quaedam visibilia et corporalia, ut corpora terrestria; quaedam autem invisibilia et spiritualia, ut Angeli. Et haec dividuntur secundum Platonicos in deos, qui per naturam supremi sunt, et in intellectus qui non sunt dii, sed divini, et in animas; sed apud nos est unus solus Deus. Deut. VI, 4: audi, Israel, dominus Deus tuus. Dicit ergo primo immortali, ut distinguat a corruptibilibus, invisibili, ut ad invisibilem ostendat pertinere, et ut distinguat ab aliis visibilibus. Dicit soli Deo, et non soli immortali, vel invisibili, quia solus est Deus per naturam, licet posset dici solus immortalis, et solus invisibilis, id est, specialis prae aliis. Infra ult.: qui solus habet immortalitatem.
1:17
Deinde cum dicit honor et gloria, agit gratias; quasi dicat: exhibendus est ei honor ex subiectione totius creaturae, et in manifestationem excellentissimae ipsius bonitatis, claritatis et gloriae. Apoc. VII, 12: benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, virtus et fortitudo Deo nostro. In saecula saeculorum, quia saeculum aliorum est modico tempore. Is. XL, v. 6: omnis caro foenum, et omnis gloria eius ut flos foeni. Deinde cum dicit hoc praeceptum, etc., instruit Timotheum permanere in his quae dicuntur. Primo commemorat quid sit ei commissum; secundo monet ad debitum usum; et tertio docet utendi modum. Dicit ergo hoc praeceptum, ut scilicet tu custodias finem legis, id est, charitatem conserves semper, non autem fabulas Iudaeorum, commendo tibi, sicut fidele depositum, quia tibi ideo est commissum. Et quomodo?
1:18
Secundum praecedentes, etc., id est, quia hoc Evangelium non discordat a prophetiis quas ante didicerat, quia fuit filius mulieris Iudaeae. II Petr. I, v. 19: habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes, quasi lucernae ardenti in caliginoso loco, et cetera. I Thessal. ult.: prophetias nolite spernere, et cetera. Vel secundum praecedentes, id est, secundum quod ego et alii sancti de te per spiritum prophetiae cognoverunt tradendum esse tibi. Ut in illis milites, scilicet prophetiis, bonam militiam. Militia est duplex, quaedam spiritualis, quaedam carnalis. II Cor. X, 4: arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo, et cetera. In bona militia requiruntur duo ex parte militis, scilicet ut nihil agat contrarium disciplinae militari, ut non marcescat otio. I Cor. IX, 25: omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet, et cetera. Item ex parte militiae duo requiruntur, scilicet ut expugnet contrarios reipublicae, et ut subiiciat eos qui debent esse subiecti. Sic et in militia spirituali est, quia ordinatur ad destruendum omnes extollentes se, et ad subiiciendum omnem intellectum in obsequium Christi, ut dicitur II Cor. X. Et haec vera militia, de qua dicit milites, et cetera. Ubi etiam primo modus utendi ponitur, et secundo eius necessitas, ibi quam quidam. Dicit ergo milites, etc., quasi dicat: potes quidem facere bonam militiam, primo per fidem bonam quam habes. I Io. ult.: haec est victoria, quae vincit mundum, fides, et cetera. Item per conscientiam bonam, quia de facili homo recedit ab eo quod mordet eum; unde remorsus conscientiae est sicut quidam stimulus, qui habentem malam conscientiam pungit, et ideo cito a peccatis per bonam conscientiam et rectam fidem recedit. Act. c. XXIII, 1: ego omni conscientia bona conversatus sum ante Deum usque in hodiernam diem. II Cor. I, 12: gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae.
1:19
Necessitas bonae conscientiae consequenter ostenditur, cum dicit quam quidam, etc.; ubi primo ponit culpam; secundo poenam; tertio fructum poenae. Culpam, ibi quam, scilicet conscientiam bonam, quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt. Qui enim contra fidem errat, perdit omnia quae habet. Hebr. XI, 6: sine fide impossibile est placere Deo. Item moritur, quia iustus meus ex fide vivit, Abac. II, v. 4 et Rom. XI, 17: ex quibus est Alexander et Hymenaeus. II Tim. IV, 14: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, et cetera.
1:20
Deinde ponitur eorum poena, cum dicit quos tradidi, etc., quia excommunicavit eos, ut fideles vitent eos ne coinquinent ipsos. Fuit autem excommunicatio apostoli tantae virtutis quod excommunicati mox corripiebantur a Diabolo, et corporaliter vexabantur. I Cor. V, 4 s.: congregatis vobis et meo spiritu in virtute domini Iesu, tradere huiusmodi hominem Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat. Tamen etiam modo traduntur ad vexandum spiritualiter, quia amittunt suffragia Ecclesiae, quae multum iuvant contra Diabolum. Et tradidi sicut Deus tradidit in reprobum sensum Rom. I, 28, quasi subtrahendo suum auxilium, et communionem Ecclesiae, et suffragia. Et hoc non ex odio, sed ex charitate ad profectum eorum. I Cor. V, 5: ut spiritus salvus fiat. Unde dicit ut discant, saltem per poenam, non blasphemare. Discit autem quis recedere a peccato tripliciter, quandoque scilicet ex poena, quando corporaliter vexatur; item ex confusione excommunicationis; item ex hoc quod cum Ecclesia tradit aliquem Satanae, ruit in peccata manifesta, unde confusus humiliatur, et abstinet etiam ab occultis, quae prius non cognoscebat se habere.
1:1
1. Paulus Apostolus Jesu Christi. Dignitatis et officii sui nomen adscribit in epistolis ad Timotheum et Titum datis, non propter ipsos, quibus scribebat, ut quibus nihil opus erat auctoritate nominis urgeri, cum essent Paulo absequentissimi; sed propter eos, quibus illi praeerant, ne videlicet episcoporum suorum praecepta et monita vilipenderent, quae viderent Apostoli Pauli nomine commendata et auctoritate suffulta.
Secundum imperium Dei Salvatoris nostri. Quod in aliis epistolis dicit, secundum voluntatem Dei, hic ait, secundum imperium} sive ut alii vertunt ex Graeco, secundum delegationem, mandatum, praeceptum Dei, nam Graeca vox a verbo deducitur, quod significat injungere et mandare quippiam, sive officii aliquid delegare. Vocat ergo se Apostolum Jesu Christi, eoque munere fungentem ex delegatione Dei Patris, qui est Salvator noster, id est, auctor salutis nostrae per filium suum. Etiam alibi Deus Pater dicitur noster Salvator: ut Tit. 3. vers. 4., ne quis hic mendum aliquod esse putet in nostris ac plerisque Graecis codicibus, meliusque in Complutensibus sic legi, secundum ordinationem Dei Patris et Salvatoris nostri Jesu Christi.
Et Christi Jesu spei nostrae. Apostolatum, quem a Deo Patre, imo a tota Trinitate Paulus accepit, etiam Christus ei demandavit, ut homo; quando suum Evangelium in gentibus praedicandum per revolationem ei inspiravit; ut ipse refert ad Gal. 1. Quod autem per appositionem addit, spei nostrae; contra Judaizantes facit, qui in lege et ceremoniis spem salutis suae collocabant; cum spes nostra sit Christus: quia per ejus passionem et merita, non autem aliunde veniam peccatorum, veram legis obedientiam et vitam aeternam speramus. Cui tamen doctrinae nequaquam est contrarium, ut calumniantur haeretici, quod Christiani sanctos cum Christo regnantes, quorum precibus et meritis adjuvari se confidunt, interdum spem suam vocent: nam omne auxilium, quod ab illis sperant, qualecunque illud est, non nisi per Christi meritum exspectant. Sic enim et ipse Paulus passim eorum, ad quos scribit, orationibus adjuvari petit; quod utique sine spe et fiducia, quam in illis habebat, facere non potuit; ut illud omittam, quod Thessalonicenses spem suam appellet 1 Thess. 2.
1:2
2. Timotheo dilecto filio in fide. Dilecto, Graece pTjaui), id est germano, quemadmodum et Ambrosianus legit. Idem observandum in salutatione ad Ti tum: nam alibi, ut in 2. ad Timotheum et in epist. ad Phil., Graece est ayaTCTjTWj id est dilecto. Rursus autem de eodem Timotheo scribens ad Philipp. 2. germanitatem ejus laudat, dicens se neminem habere, qui, sicut in Graeco legitur, tam germane pro illis solicitus sit. Timotheum itaque germanum filium in fide vocat Apostolus. Filium quidem in iide, non ut quidam putant, quod eum ad fidem convertisset, Christoque genuisset, qua ratione Corinthios filios suos appellat: nam in Christo Jesu, inquit, per Evangelium ego vos genui 1 Corinth. 4., quomodo et Onesimum, quem in vinculis Christo genuerat, filium suum vocat in epist. ad Philemonem. Non enim Timotheus a Paulo fuit conversus ad fidem, sed cum jam esset discipulus, id est Christianus, et bonum ei redderetur testimonium a fratribus, usque adeo Paulo placuit, ut eum peregrinationis suae comitem et praedicationis socium assumeret; uti refert B. Lucas Act. 16. Nam et in 2. ad Tim. cap. 1. non obscure signincat, eum fide Christiana a matre et avia fuisse imbutum adhuc puerum. Quem et ab infantia sacras literas didicisse, testatur ejusdem epist. cap. 3. Ergo filium in fide vel ideo nominat, quod eum in his, quae fidei sunt, plenius et accuratius instituisset; vel potius, quod ipsi Paulo seni Timotheus adolescens, tanquam filius patri, in Evangelio subserviret. Ita namque de eo scribit loco jam citato ad Phil. Experimentum ejus cognoscite: quia sicut patri filius mecum servivit in Evangelio. Porro dilectum, seu germanum filium vocat, non solum quia doctrinam Evangelii retinebat integram et incorruptam; sed eo maxime, quod ad imitationem Pauli, velut parentis sui, negotium Evangelii sincerissime ageret, non quaerens quae sua sunt, sed quae Jesu Christi. Nam talem eum ibidem ad Philippenses praedicat.
Gratia, misericordia et pax. In Graecis atque etiam Latinis quibusdam manuscriptk asyntheton est: Gratia, misericordia, pax, astipulante etiam textu commentatoris Ambrosiastri. De gratia et pace in aliis Epistolis satis dictum. Hoc autem loco misericordiam interponit, ex quodam singulari erga Timotheumaffectu, coacervans vocabula beneficentiae divinae; tum etiam ut fontem gratiae et pacis, omniumque Dei beneficiorum, quibus salvamur, apertius monstraret. Omnia enim promanant ex Dei misericordia, secundum id quod ait ad Tit. 3. Non ex operibus justitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Adnotavit id de hoc loco Augustinus in inchoata expositione epist. ad Rom.
A Deo patre. Graeci et Syri codices Ambrosiano suffragante addunt nostro. Et Christo Jesu Domino nostro. Graeca variant: nam exemplaria Roberti omnia nobiscum faciunt, ut et Oecumenius cum aliis nonnullis. Atque ea Latinorum omnium lectio est; quam et Syriacus textus exhibet. At alia quaedam Graeca Domini cognomen iterant. Quomodo autem tota haec sententia supplenda sit et interpretanda; facile est ex iis, quae alibi saepiusque dicta sunt, intelligere.
1:3
3. Sicut rogavi te, ut remaneres Ephesi, cum irem in Macedoniam. Facit exordium a repetitione mandati, quod Timotheo dederat, Epheso discedens in Macedoniam. Erasmus vertere maluit: Sicut adhortatus sum te: nam Graeca vox TtocpsxaXeaoc anceps est ad hortari et rogare: et personae Pauli magis congruere videbatur, ut Timotheum, quem filium suum vocat, hortaretur, quam ut rogaret. Verum Chrysostomus caeterique Graeci in suis commentariis eundem sensum reddiderunt, quem noster interpres expressit. Commendant enim modestiam Pauli, qui cum praecipere posset, ut patet filio, ac praeceptor discipulo; rogaro tamen et obsecrare maluerit. Nec secus exponit Ambrosianus. Consonat et Syriaca translatio: denique Erasmus ipseinparaphrasi, id quod verterat dissimulans, communem hanc omnium interpretationem sequitur. Discessum Pauli ab Epheso in Macedoniam brevissime narrat Lucas Act. 20. Postquam, inquit, cessavit tumultus, vocatis Paulus discipulis et exhortatus eos, valedixit, et profectus est, ut iret in Macedoniam. Sed in eo, quod vocasse dicitur discipulot;, quorum utiqae praecipuus erat Timotheus, intelligendum est ab ipso ea facta, quorum in hac Epistola memoriam refricat; scilicet Timotheum cimi impositione manuum presbyterii creatum fuisse episcopum, ut dicitur cap. 4., eundemque Ephesi relictum cum mandatis, ut compesceret falscs ac futiles magistros, sinceram Evangelii doctrinam vitiantes; quod dicitur hoc loco. Quaeret aliquis, quomodo cum his non pugnet, quod in Actis paulo post verba modo citata Timotheus recensetur inter eos, qui Paulum iter facientem leguntur comitati. Respondeo nullam esse repugnantiam; quia Timotheum quidem Ephesi reliquit Apostolus, ut hic dicitur. Deinde ex Macedonia ad eum hanc Epistolam scripsit: sed postquam Paulus Ephesum redire non potuit tam cito quam speraverat, ut legitur hujus epist. cap. 3, 14., ivit ad eum adhuc in Macedonia haerentem, idque volentem, Timotheus, ac deinde aliquamdiu cum eo fuit. Quod autem ad Apostolum ivit adhuc in Macedonia haerentem, doceii potest ex initio posterioris ad Corinth, ubi Paulus Timotheum sibi adjungit; eam autem fuisse scriptam ex Macedonia, suo loco docuimus ex sententia Graecorum. Quod si scripta fuit ex Nicopoli, ut Baronio magis placet: illuc Timotheum ivisse ad Apostolum licebit dicere, propter illa prima verba ejus Epi3tolae.
Ut denuntiares quibusdam. Denuntiandi, seu praecipiendi vocabulum potestatem significat: ex quo primum intelligitur, Timotheum cum pctestate relictum ab Apostolo fuisse apud Ephesios: quae quidem potestas non alia fuit, quam ecclesiastica et episcopalis; deinde, eos, de quibus sermo est, in Ecclesia fuisse: nam alioqui praecipere eis non poterat. Quid enim, inquit, mihi de iis, qui foris sunt judicare? Nonne de iis, qui intus sunt, vos judicatis? 1 Cor. 5. De iis ergo loquitur Apostolus, qui Christo nomen dederant, sed sub hoc nomine falsa, noxia etinutilia quaedam docebant; quales maxime erant Judaizantes et Simoniani.
Ne aliter docerent. Prima cura Apostolo est de integritate doctrinae conservanda; haec enim totius religionis fundamentum est. Adverbium aliter non modi, sed rei diversitatem significat; unde verti poterat: Ne alia, aut: ne diversa docerent, scilicet ab iis, quae tradita illis erant. In Graeco verbum est compositum, ixspodidoiGxaXelv, quod Erasmus interpretatur, diversam sequi doctrinam; id quod auditoribus magis, quam doctoribus convenit. At vero si hoc vellet Apostolus, non dixisset: Vt denuntiares quibusdam, sed ut fidelibus in universum. Omnes enim fideles monendi sunt, ne diversam sequantur doctrinam; sed non omnes, ne doceant: cum pauci sint ad docendum apti. Utitur eodem vocabulo cap. 6., ubi rursus habemus: Si quis aliter etc. Nam et ibi de docentibus sermonem esse, contextus ostendit et infra hoc cap. volentes esse legis doctores. Et ouidem de his utrumque locum exponunt tam Graeci, quam Latini interpretes. Caeterum aliter docere, seu diversam adferre doctrinam idem est cun» eo, quod Gal. 1. vocat: evangelizare praeter id quod evangelizatum est, et praeter id quod acceperant fideles: ubi praeter idem esse quod contra, suo loco monstravimus. Aliam ergo seu diversam doctrinam intellige, quae priorem excludat; juxta illud 2 Joan. Si quis hanc doctrinam non adfert etc. Quocirca non ille aliter, aut aliud docet, qui profert aliquid qnueunque modo diversum; quandoquidem et ipsi Apostoli non statim omnia religionis mysteria fidelibus recenter conversis tradebant; quaedam enim reservabant opportuno tempore supplenda: sed qui docet ea, quae dissentanea svmt et contraria doctrinae prius acceptae. Igitur improbe et imperite locum hunc detorquent haeretici contra traditiones Ecclesiae non scriptas; praesertim cum hic doctrinae scritpo traditae nulla fiat mentio.
1:4
4. Neque intenderent fabulis. Praeceptum hoc a praecedenti diversum est, et ampHus aliquid requirit. Nam fieri potest, et saepe fit, ut quis non doceat pugnantia cum iis, quae tradita sunt; sed talia tamen, quae nihil ad pietatemfaciunt, utpote fabulosa, vana, inutilia. Quo docendi vitio utinam nulli doctores et concionatores Christiani laborarent! Quanquam etiam ad audientes potest haec pars referri; uti referunt Ambrosianus et B. Thomas. Notat autem Apostolus Judaizantes; qui quo apud gentiles Christianos in pretio essent et quaestum facerent, fabulas quasdam a majoribus confictas et traditas pro vera et sacra historia ingerebant. Unde eas ad Tit. 1. Judaicas fabulas appellat. Cujusmodi plurimas observare est in commentariis Rabbinorum, quos etiam nostri interdum citant. Sunt qui significari putent Deuteroses Judaeorum; quas post Jesaiam prophetam Christus in Evangelio et Paulus Col. 2. et Tit. 1. vocant doctrinas et praecepta hominum, atque eo nomine reprehendunt. Quod genus erant, quae Marcus enumerat cap. 7. et Hieronymus in epist. ad Algas., quorum denique magnam farraginem continent Judaeorum libri Thalmud et Cabala. Verum si proprie loquamui\ aliud est fabula, aliud praeceptum. Fabula enim narratur, ut oblectet; praeceptum homini datur, ut observet. Hinc et Apostolus ea distinxisse videtur ad Tit. 1. dicens: Non intendentes Judaicis fabulis et mandatis hominum. Torro fabulis intendere, sive attendere, dicuntur ii, qui eas studiose et serio vel narrant vel audiunt, velut rem alicujus momenti, et quae ad pietatem faciat. Non quidem ad rationem fabulae pertinet, quod falsa sit et commentitia, a fando enim dicta est: sed sive verae sint fabulae sive falsae, cum sint inutiles et animos hominum occupent vana delectatione, merito prohibet Apostolus, ne quis iis attendat.
Et genealogiis interminatis, id est infinitis, ut legit Arcbrosianus; Graece a7i£pavT0i<;. Hac etiam parte Judaei notantur; qui partim, ut legis et rerum Judaicarum periti haberentur, partim vero ut suam ostentarent nobilitatem, origines suas altissime repetebant, ut eas referrent ad reges, prophetas, patriarchas. Id quod usque hodie Judaei factitant. Interminatas vero, sive infinitas, Ambrosianus interpretatur genealogias, quod sint infinitae per traducem, ut loquitur; id est longissima parentum serie protensae, ut vlx ad finem earum perveniri possit. Est qui putet eas infinitas dici, id est fine carentes, quia non perveniunt ad aliquem finem utilem auditoribus. Atqui rectius alii rationem hanc adfemnt, quod res sit infiniti negotii quaestiones et difficultates omnes explicare, quae in exquirendis et constituendis genealogiis accurrere solent. Nec tamen haec Apostoli reprehensio ad Evangelistas pertinet texentes Christi Domini genealogiam; ut nec ad auctorem libri Paralipomenon, in cujus initio multae recensentur genealogiae: nam ea suam habent justam utilitatem; sed privatis suis ac suorum genealogiis intendere, quod Judaei faciebant, cum sit res non solum perplexa, verum etiam inutilis, merito reprehenditur.
Quae quaestiones praestant magis quam aedificationem Dei, quae est in fide. Comparatio impropria est, qua nimirum alterum affirmatur, alterum negatur; ut patet in Syriaca veisione, quasi dicat: Quae quaestiones praestant, et non aedificationem Dei. Cujusmodi est illa comparatio Eccles. 7. Melior est patiens arrogante. Priori parte explicat, quod dixerat interminatas: posteriori, mutiles esse ostendit. Sensus igitur est: quae genealogiae materiam praebent innumerabilium quaestionum; ad pietatem vero, quae homines in Deum promovet et ad Deum adducit, quod quidem fit per fidem, nihil plane confeunt. Quum dicit aedificationem Dei per fidem esse, non nudam intelligit fidem, sed charitate vestitam atque oraatam, id est eam, quae per charitatem operatur. Nam charitas aedificat 1 Cor. 8. et proinde fides non aedificat nisi per charitatem. Pro aedificatione, quae Graece est oixo*5ouia, Chrysostomus, Theodoretus et caeteri Graeci commentatores, una litera variata, legunt, oixovouiav, id est dispensationem: interpretantur autem dispensationem Del, qua disposuit et ordinavit, ut mysteria religionis fide suscipiantur, cum sint incomprehensibilia. Cui ordinationi resistunt, qui quaestiones de illis movent, tanquam ratione comprehendi possint. Eam lectionem sequuntur etiam Cajetanus et Hesselius. Verum et hodie exstant exemplaria Graeca, quae legant id, quod noster interpres reddidit, oixo^o/juav. Nec dubium est quin ea lectio vetusta sil: quandoquidem illi veterum Latinorum interpretatio respondeat: quae et sensum exhibet commodiorem, scilicet eum, quem jam dedimus. Porro quamvis proprie contra Judaeos agat Apostolus, potest tamen accommodari hic locus ad eos, qui quaestiones in disciplinis, ac praesertim in sacra Theologia, sine fructu multiplicant; ingenii, ut ajunt, exercendi, seu verius, ostentandi gratia. Quo pertinet querela S. Thomae in principio summae Theologicae, dum ait, ejus doctrinae novitios a profectu plurimum impediri propter multiplicationem inutilium quaestionum, articulorum et argumentorum. Non tamen existimandum est, quod calumniantur adversarii, plerasque quaestiones a Scholasticis Theologis tractatas esse ejusmodi: sunt enim multae, quarum usus et necessitas etsi prima fronte non appareat, intelligitur tamen ab iis, qui rem propius considerant: quemadmodum bene ostendit Melchior Canus lib. 12. Locorum Theolog. cap. 5. Ut autem ad contextum Apostoli redeamus, oratio ibi inchoata: Sicut rogavi te, hucusque pendet inabsoluta: supplet autem eam auctor textus Ambrosiani huc adjiciendo, ita facito; quod et Erasmus in sua versione superius inseruit, post illa verba: Cum proficiscerer in Macedoniam. Alii subaudiunt: Ita et nunc rogo. Cajetanus vero putat, Apostolum suam orationem, quam hic suspensam relinquit, demum complere sub finem hujus capitis, ubi dicit: hoc praeceptum commendo tibi fili Timothee; ut sit sensus: Sicut dudum rogavi te etc, ita nunc idem hoc praeceptum repetens, tibi commendo. Quae Cajetani speculatio non est improbabilis.
1:5
5. Finis autem praecepti est charitas. Praecepti nomine legem intelligit, in qua Judaei gloriabantur, et cujus peritiam jactabant. Eam enim intelligi liquet ex sequentibus. Est autem lex multorum praeceptorum complexio, sed quo sensu charitatem dicat esse praecepti finem, non convenit inter omnes. Quidam enim de causa finali exponunt, hoc modo: Charitas est id, ad quod omnia legis praecepta referuntur. Ita sentit Augustinus Ench. cap. penult. et lib. 1. de doct. Christ. cap. 35. et sequentibus et alibi. Item B. Thomas in comment., ubi prolixe et docte sensum hunc explicat. Nec ab eo recedit Cajetanus. Sed sciendum, Apostolo Graecum tsXoc alibi significare perfectionem, consummationem, complementum, ut Rom. 10. Finis legis Christus, id est per Christum lex impletur et perficitur. Quae significatio etiam huic loco optime quadrat, ut charitas dicatur finis, id est consummatio et impletio praecepti; quia lex per charitatem impletur, et sine ea impleri non potest. Id puod planius significat illa ejusdem Apostoli sententia Rom. 13. Plenitudo legis est dilectio, quemadmodum in ejus loci commentario declaratum est. Ita locum hunc exponit Ambrosianus et Hesselius: favent et Graecorum commentarii. Quin etiam Augustinus praefat. in Psalm. 31. finem praecepti exponit, quo perficiuntur et consummantur praecepta. Atque hoc est, quod de praeceptis diligendi Dei et proximi Dominus ait in Evangelio: In his duobus praeceptis universa lex pendet et Prophetae Matth. 22., quasi diceret: Si dilectionem habeas, quam exigunt haec duo praecepta, lotam legem et quidquid Prophetae praecipiunt, impleveris. Cui pulcre consonat illud Augustini in serm. de laudibus charitatis: ille tenet, et quod patet et quod latet in divinis sermonibus, qui charitatem tenet in moribus. Quod igitur Apostolus dicit, tale est: Judaei fabulis et genealogiis attendunt, velut adminiculis ad legem observandam. At illa quaestiones et contentiones magis pariunt, quam fructum pietatis et observantiam legis. Nam lex charitate impletur, non quaestionum contentiosarum ventilatione.
De corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Charitatem seu dilectionem, quam dixit esse finem praecepti, certis notis commonstrat et ab ea distinguit, qua non Deus et proximus sicut oportet diliguntur; sed qua diligitur mundus, et quae in eo sunt, de qua in 2 Tim. 3. Erunt homines seipsos amantes; et cap. 4. Demas me reliquit, diligens hoc saeculum; et 1 Joan. 2. Nolite diligere mundum neque ea, quae in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo. Charitas igitur, quam commendat Apostolus, primum est ex corde puro, id est procedens a voluntate vacua pravis cupiditatibus, ita ut nihil aliud, quam quod diligendum est, diligatur, inquit Augustinus lib. 1. de doct. Christ. cap. ult. Quod sequitur: de conscientia bona, Augustinus ibidem putat esse dictum propter spem, quae effectus est bonae conscientiae. Hle enim, inquit, ad id, quod credit ct diligit, perventurum se esse desperat, cui malae conscientiae stimulus inest. Id ipsum pluribus explicat praefat. in Psalm. 31. Alii aotam hanc ita referunt ad praecedentem, ut sit illius effectus. Cor enim purum fons est bonae conscientiae, qua nimirum quispiam sibi bonae voluntatis ac bonorum operum conscius est. Sic accipitur infra hoc oodem capite, ubi dicit, quosdam bonam conscientiam repellentes, circa fiderh naufragasse. Procedit autem et pendet ex bona conscientia charitas, quia ut ait S. Thomas: Qui non habet conscientiam bonam, non potest Deum pure diligere; timet enim poenam, timor autem non est in charitate 1 Joan. 4. Denique charitatem Apostolus exigit procedentem ex fide non ficta, sive ut Ambrosiauus legit: nonsimulata, Graece dvuTtoxptTOu, id est qua ex animo et sine hypocrisi creditur in Christum, quia charitatis fundamen^um fides est: ac proinde ex fide ficta surgere non potest vera et sincera charitas. Porro nonnulli arbitrantur, illud: De corde puro et conscientia bona, additum esse ab Apostolo, ut charitatem hanc, de qua loquitur, discerneret ab ea, quae est in homine poenitente ante remissionem peccatorum; quod ille etsi Deum sic diligat, ut eum rebus omnibus anteponat, nondum tamen habeat cor purum, nec conscientiam bonam, scilicet propter praecedentia peccata, a quibus, quantum ad labem et reatum attinet, nondum purgatus est, et quorum adhuc conscientia gravatur. Nam et ipsa remissio peccatorum purgatio vocatur Hebr. 1., et malam conscientiam dicimus hominis, qui sibi conscius est alicujus criminis necdum remissi, licet eum facti jam poeniteat. Videtur tamen charitas posse accipi hoc loco generaliter, sicut et alibi accipitur in Scripturis, ac nominatim 1 Cor. 13. et 16., videlicet pro sincero Dei amore, quo super omnia diligitur. Adduntur autem ab Apostolo illae determinationes: de corde puro etc., ut quemadmodum superius dixi, vera Dei dilectio suis notis agnoscatur, utque distinguatur ab amore impuro, carnali ac mundano. Nam et poenitens, etsi nondum reconciliatus, hactenus saltem Deum diligit ex corde puro et conscientia bona, quatenus animum gerit ab affectu peccati repurgatum, et sibi conscius est bonae voluntatis, qua peccata commissa detestatur. Pro hujus loci intellectu conferri possunt alia Apostoli loca, ut Rom. 12. Dilectio sine simulatione. 2 Cor. 6. In charitate non ficta. 2 Tim. 1., ubi fit mentio conscientiae purae et fidei non fictae.
1:6
6. A quibus quidam aberrantes, conversi sunt in vaniloquium. Auerrantes, in Graeco praeteriti temporis est participium. Unde recte vertunt alii: A quibus postquam aberrarunt quidam etc. Significat autem vox Graeca eos, qal a scopo aberrant, quod et Theophylactus annotavit. Sensus est: A quibus jam enumeratis, scilicet corde puro, conscientia bona et fide non ficta, posteaquam aberrarunt quidam, sive ab iis deficientes, sive ea repellentes, nam et infra notat quosdam bonam conscientiam repellentes, conversi sunt ad vaniloquium, id est deflexerunt ad studia, doctrinas, disputationes inanes et infructuosas. Hoc rursus dicit propter fabulas et genealogias, ac caeteras ineptias Judaicarum quaestionum. Male vero ab Erasmo in annot. transfertur ad Scholasticas Theologorum quaestiones, non quud in his non peccetur interdum a nonnullis vel curiositate nimia vel superfluitate, sed quia vitium hoc qualecunque non est conferendum cum vaniloquio Judaeorum, qviod hic ab Apostolo taxatur, et de quo dictum a nobis in superioribus. Nam de Judaeis Apostolum loqui, planum est ex eo, quod sequitur:
1:7
7. Volentes esse legis doctores. Id est, affectantes honorem ac titulum magisterii, quo vocentur nomodidascaii, id est legis doctores, et ut ait Christus in Evangelio: Amantes vocari ab hominibus Rabbi, id est magistri, Matth. 23. Notatur eorum ambitio, quae causa erat, ut deflecterent ad vaniloquium, cum enim legis periti haberi vellent, nec tamen scopum legis attingerent, pro vera et solyla doctrina fabulas et fumos inanes auditoribus venditabant, ut qui non solum legem ceremonialem adhuc servandam esse dicerent, verum etiam humanas traditiunculas partim vanas, partim impias, legi divinae miscerent.
Non intelligentes, neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant. Hoc est, nec ea, quae dicunt intelligentes, nec ea, quae dictis suis astruere volunt; vel secundum alios: nec principia doctrinae suae, nec conclusiones, quas ex illis colligunt. Neque tamen haec eos ignorantia excusabat, quoniam ut ait Theophylactus per ambitionem ipsi sibi ignorantiae istius et erroris erant auctores. Quanquam nec potest a peccato excusari, qui docere praesumit ea, quae ignorat. Quam vere autem, quamque significanter pseudologos illos Judaeos ac Pharisaeorum discipulos notet Apostolus impuri cordis et conscientiae malae et fidei fictae; tum ex aliis ejusdem Apostoli scriptis, tum ex variis Evangeliorum locis, quibus Pharisaeorum mores depinguntur, facile potest intelligi, quemadmodum erudite et copiose in suo commentario declarat Hesselius. Sane eadem vitia nostrae aetatis haeresiarchis communia sunt, eosque similiter in errores impulerunt. Et omnino quisquis impuro et ambitioso corde ad studium divinae legis accedit, volens haberi doctus et magnus, facillime declinat ad haereses et vaniloquia.
1:8
8. Scimus autem, quia bona est lex. Haec, inquit, non dico, quod legem reprehendam, cujus illi se profitentur doctores. Scimus enim nos Christi fideles, legem esse bonam, utpote a bono Deo profectam et nihil praecipientem, nisi quod bonum est. Denique bonam, quia servata vitam praestat. Sic Rom. 7. Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum et bonum. Loquitur autem praecipue de lege morali, quae continetur decalogo, ut patet ex peccatis ei contrariis, quae mox enumerat.
Si quis ea legitime utatur. Allusio est in vocabulis lex, legitvne^ vouoc, vojjuuojq. Addit hanc partem Apostolus, non quod lex absolute non sit bcua, sed quod bona non sit male utentibus, quasi dicat: Lex ipsa quidem per se bona est, sed tibi bona non erit, si non ea legitime utaris. Utitur autem legitime, qui utitur ad eum finem, ad quem a Deo data est. Quod facit imprimis, qui eam observat et per ejus observationem justus est, secundum illud Rom. 2. Factores legis justificabuntur. Sed quia propriis viribus observare legem nemo potest, utitur et ille ea legitime, qui agnoscens infirmitatem suam ad observanda legis praecepta, utitur ea ut paedagogo ducente ad Christum, sicut eam appellat Apostolus Gal. 3. Lex enim cum per seipsam nus justificare non possit: ad Christum veluti nos mittit, ut per ejus gratiam justificatio legis impleatur in nobis Rom. 8. Hunc sensum clare exprimunt Chrysostomus et ejus sequaces. Mittit autem lex ad Christum, dupliciter: Uno quidem modo, quia Christum promittit ut auctorem justitiae et salutis nostrae; nam apud Mosem exstant hujusmodi promissiones. Altero modo, quia dum praecipit et minatur, et non justificat, tacite hominem admonet, quo confugere debeat, nt ipsius minas evadat; scilicet ad medicum, et redemptorem et Salvatorem Christum in lege promissum. IIoc modo legem nos adChristum mittere, et hunc esse legis usum legitimum, multis locis docet Augustinus, ut lib. de Spirit. et lit. cap. 9. et 10. Epist. 144. et 157., lib. 4. contra 2. Epist. Pelag. cap. 2. et 3., serm. 13. de verbis Apost. et alibi. Significat autem Apostolus, Judaeos, contra quos agit, neque legitime usos fuisse lege, quam profitebantur, neque legitimum ejus usum aliis ostendisse: quandoquidem justitiam non ex Christo, sed ex lege et ipsi exspectabant et aliis promittebant.
1:9
9. Sciens hoc, quia lex justo non est posita, sed injustis. Quidam sunt, qui putent, Apostolum subito mutare numerum, cum paulo ante dixerit: Scimus. Quale exemplum est Gal. 6. Vos, qui spirituales estis etc. Volunt enim et hic utrumque eodem referri: Scimus et sciens. Verum id non oportet: nam participium sciens cum proxima parte cohaeret: Si quis ea legitime utatur, sciens etc. Sentit enim Apostolus, ad legitimum usum legis pertinere, quod sciatur ipsam non esse justo positam, quia paedagogo seu ductore puer opus non habet, postquam magistro traditus est; et vehiculo non indiget, qui jam pervenit illuc, quo tendebat, fluil. Eitii Comm. Tom. II. quemadmodum Augustinus docet cap. 9. lib. de Spiritu et litera. Locum hunc torquent haeretici, ut doceant, Christianos absolutos esse ab obligatione decalogi, absurdissime quidem, cum Christus in Evangelio toties doceat mand&ta legis servanda ei, qui velit ad vitam ingredi, et ipse Paulus non uno loco praecepta decalogi Christianis observanda proponat. Imo novi testamenti haec promissio est: Dabo leges meas in cordibus eorum etc. Quidam ut haereticis respondeant, dicunt, Apostolum hic loqui de ea lege, quam passim docet abrogatam esse per Christum, id est de lege ceremoniarum, quibus ventura gratia Evangelii praenuntiabatur. At hunc sensum respuunt verba sequentia: Sed injustis et non subditis etc. Nam et istos, post Evangelium promulgatum, constat lege ceremoniali non teneri, utpote in universum abolita. Nonnulli sic exponunt, leges non sunt positae propter justos, sed propter injustos; id est propter injustitias et scelera hominum, qui debebant legibus coerceri. Nam ut dici solet: Ex malis moribus natae sunt bonae leges. Justi vero, quoniam per se ea, quae legis sunt, faciunt, lege non indigent, ostendunt enim opus legis scriptum in cordibus suis. Ita fere Graeci. Contra hunc commentarium objici potest, etiam justos opus habere lege ut regula suarum actionum, quam teneant et a qua non deflectant. Unde David dicebat: Legem pone mihi Domine viam justificationum tuarum, Psalm. 118. Et Augustinus lib. 3. contra 2. Epist. Pelag. cap. 4. in universum affirmat, etiam justis legem decalogi nunc esse necessariam. Quin et primo parenti, quando rectus erat et integer, nec peccatum adhuc intraverat in mundum, lex data fuit a Deo, ne comederet de ligno scientiae boni et mali. Rectius igitur alii verum hujus loci intellectum ex aliis ejusdem Apostoli sententiis petendum esse docent, cujusmodi sunt Rom. 6. Non enim sub lege estis, sed sub gratia. Et cap. 7. Mortificati estis legi per corpus Christi. St iterum: Nmic autem soluti sumus a lege mortis, in qua detinebamur. Item Gal. 3. Christus nos redemit de maledicto legis, et cap. 5. Quod si spiritu ducimini, non estis sub lege; et infra cum post enumeratos fructus spiritus subjungit: Adversub hujusmodi non est lex. Quo pertinet etiam quod de principe, seu potestate, qu?.e lex quaedam animata est dicit Roman. 13. Principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem? Bonum fac. Et rursus: Si autem malum feceris, time. Non enim sine causa gladium poriat, vindex in iram ei, qui malum agit. Ex quibus omnibus satis intelligi potest, quo sensu hic ab eodem Apostolo dicatur, legem justo non esse positam. Sicut enim in sententiis jam citatis, ita et hoc loco legem considerat Apostolus non secundum omnia ejus officia, sed secundum ea tantum, quae ei competunt, ut soia est, utque contra fidem et gratiam mediatoris distinguitur; sicut eam passim Apostolus distinguit. Hujusmodi legis officia sunt minari, terrere, reum facere, poenas infligere. Nam alia ejus officia, quae sunt praecipere; prohibere, dirigere, promittere, praemiare; gratiam aut non excludunt, aut etiam praesupponunt. Igitur secundum Apostolum: Lex justo non est posita, sed injustis; quia justos non terret, neque punit, sed injustos, qui tamen si lege legitime utantur, id est si legis terroribus admoniti, viiium suarum:mbecillitatem ad legem implendam agnoscant, atque ad Christi redemptoris gratiam confugiant: justificari poterunt et sic inter eos numerari, quibus lex non est posita. Ab hoc sensu verbis tantum diversa est expositio B. Thomae in commentario, hujusmodi: Lex justo non est posita, id est imposita, tanquam onus, quod eum premat metu ac terrore supplioii. Item, lex justis non adversatur, sed peccatoribus. Unde et per adversarium, qui hominem tradit judici puniendum, lex in Evangelio significatur Matth. 5. Pro hoc intellectu vide Augustinum loco superius citato de spiritu et litera, et praeterea lib. 15. contra Faustum cap. 8., Tract. 3. in Joan. Epist. 19. ad Hieronymum, lib. de natura et gratia cap. 57.. de gratia et lib. arbit. cap. 12. et conc. 11. in Psalm 118., ubi juxta sensum, quem dedimus, conciliat fcaec duo, justo non est lex posita, et: Legem pone mihi Domine. Augustini sententiam sequuntur, ac verbatim etiam referum Beda, Hervaeus, Hesselius. Pro vccabulo injustis Graece est avofxotg, quasi dicas, exlegibus, id est iis, qui legis sunt transgressores; hos enim lex minis ac terroribus suis percellit. Eadem ratio de eo, quod sequitur:
Et non subditis. In Graeco una composita dictio est, avu7t0TaxT0tg, pro qaa legit Ambrosianus inobsequentibus; quomodo et Erasmus veitit. Significantur ii, qui subjici nolunt, nec imperium ferunt; homines rebelles, inobedientes.
Impiis et peccatoribus. Impii, Graece aasftelc;, dicuntur, qui Deo cultum ac reverentiam debitam non praestant. Peccatores, qui grandibus peccatis obnoxii, propter quae etiam scriptura quosdam singulariter peccatores appel]are solet, ut Sodomitas, Amalecitas, Publicanos et Meretrices. Latine dici possunt, scelesti, ftagitiosi.
Sceleratis et contaminatis. Alii prop:us ex Graeco vertunt, nefariis et profanis. Quod posterius etiam apud Ambrosianum est. Prior vox significat eos, qui nulla religione a sceleribus revocantur: posterior homines impuros, piaculis contaminatos, atque ob id a aacris arcendos. Unde illud poetae: Procul este profani. Patricidis tt matricidis, homicidis* Duo priora, secundum Graecam significationem, extendi possunt ad eos etiam, qui citra necem parentes percusserunt: contra quos est illud legis Mosaicae: Qui percusserit patrem suum aut matrem, morte moriatur. Exod. 21. Tertium occisionem viri, id est hominis significat, quinto decalogi praecepto prohibitam. Nam viri nomine, phrasi praesertim Hebraea, saepe etiam femina comprehenditur.
1:10
10. Fornicariis, masculorum concubiioribus. Ex eo, quod fornicarios c >nnumerat aliis magnis peccatoribus. quibus lex posita est, et justo, cui lex posita non est, opponit; aperte colligitur, fornicationom mortale peccatum esse. Comprehendit autem Apostolus nomine fornicationis, tam hic quam alibi, omnem viri et feminae ccmmixtionem extra matrimonium. Ex iis autem impudicitiae peccatis, quae contra naturam committuntur, contentus est unum praecipuum nominasse.
Plagiariis. Graece avSpaTCO&axalg, quasi dicat mancipiariis, hoc est iis, qui aliena mancipia furantur et vendunt. Quod genus furti plagium Latine vocatur, eo quod hujus criminis convicti iege Flavia plagis damnarentur. Tametsi generalior est Latina significatio: nam ylagiarii jureconsultis in universum dicuntur hominum fures, id est qui homines, sivs servos, sive liberos abducunt, retinent, vendunt; imo et qui emunt in servitutem eos, quos liberos esse noverunt. Fuit olim hoc peccatum frequens apud eos, quibus hominum servitus in usu erat.
Mendacibus, perjuris. Perjurium esse mortale peccatum secundo decalogi mandato prohibitum, nulla dubitatio est: mendacia vero constat non omnia mortifera esse. Sunt enim quaedam jocosa et ofiiciosa, quae culpam venialem non excedunt. Verum Apostolus mendaces hic appellat, non a qualicunque mendacio, sed ab eo, quod fit studio nocendi, id est per quod notabile nocumentum (quale praecipue est in religionis doctrina) proximis infertur; quod Theologi pernitiosum mendacium vocant; de quo Joannes loquitur in Apoc. 21. et 22., dum omnibus mendacibus (quos interpretatur eos, qui amant et faciunt mendacium) partem fore dicit in stagno ardenti igne et sulfure, quod est mors eecunda. Ut mendaces his locis dicantur fallaces illi, qui in re gravi student alium fallere. Huc usque Apostolus enumeravit eos, quibus lex posita est: exquo consequitur, omnia haec peccatorum genera mortalia esse, per quae nimirum fiat, ut homo justus non sit, sed injustus; et per hoc legis onere pressus. Unde praeterea consequens est, et contra nostrae tempestatis haereticos observandum, esse quaedam peccata, quae non impediant, quo minus quis vere dicatur et sit justus; et proinde legem vere servet atque impleat, et non tantum imputative, ut illi dicunt. Ea peccata sunt, quae Catholici venialia vocant, sine quibus impossibile est etiam justos ducere hanc vitam. Non igitur cmnia peccata, ut sectarii isti volunt, mortalia sunt et gehennae, quam lex minatur, obroxium faciunt; sed necessario agnoscendum est mortalium et venialium discrimen, quod illi negant.
Et si quid aliud sanae doctrinae adversatur. Quia longum erat, omnia peccatorum genera, quibus lex posita est, singillatim recensere; generali clausula quicquid reliquum est complectitur. Nec moveat, quod utitur conjunctione si, quae dubitantis esse solet: saepe enim, more scripturae, non dubitat, sed supponit, qui sic loquitur, quasi dicat: Et quicquid est aliud etc. Sic idem Apostolus Rom. 13. Et si qaod cit aliud mandatum. Poiro, sanam doctrinam, vocat integram et inccrruptam. Hujus frequenter meminit in epist. ad Tim. et Titum; quo ad episcopos scriberet, quib^s ante omnia curae esse debet, ut Christiana et apostolica doctrina pura?.b omni corruptione conservetur. Dicuntur autem adversari sanae doctrinae non quaecunque peccata, sed ea solum, quae hominem simpliciter injustum ac legis transgressorem constituunt; qualia sunt de quibus hic agitur. Non quasi peccatum aliquod n<-n sit contra ullam Dei legem; sed quia venialia, sicut imperfectam habent peccati rationem, ita et legi Dei imperfecte repugnant, quatenus non extinguunt dilectionem Dei ex toto corde. Unde nec simpliciter ab illis 41 * quisquam legis transgressor vocatur. Secus de mortalibus, etiam singulis; ut patet Jac. 2.
1:11
11. Quae est secundum Evangelium gloriae beati Dei. Particula: Quae est, in Graeco quidem non habetur, sed supplendam esse recte admonet Theophylactus. Est enim haec pars explicatio ejus, quod praecedit, sanae doctrinae. Quae est, inquit, secundum Evangelium, id est Evangelio consentanea. Vocat autem Evangelium gloriae beati Dei, quia per ipsum Deus, qui per naturam beatus est, et laude nostra non eget, glorificatur. Nam finis Evangelii gloria Dei est. Unde ait infra: Regi saeculorum honor et gloria.
Quod creditum est mihi. Id est, concreditum, commissum; cujus praedicatio mihi delegata est a Deo. Hoc quoque pertinet ad commonstrandam sanam doctrinam, quasi dicat: Evangelium a me Christi Apostolo praedicatum ne dubita sanam esse doctrinam. Sic in 2 Tim. 3. scienSj a quo didiceris; etenim Paulo solemne erat, Evangelio suo fidem conciliare ex auctoritate suae personae, tanquam ad Evangelium praedicandum divinitus missae. Hinc toties se Christi Apostolum vocat; atque eum titulum adversus aemulos constantisshne tuetur.
1:12
12. Gratias ago ei, qui me confortavit Christo Jesu Domino nostro. Non, in Christo, ut quidam legunt -contra fidem Graecorum codicum, quibus et Latini MSS. et post Ambrosianum editio Clementina suffragatur. Graeca sic habent: Et gratiam habeo ei, qui me roboravit, sive potentem reddidit, Christo Jesu etc. Quoniam dixerat, quod creditum est mihi; ne suis meritis id adscribere videatur, gratias agit Christo, ncn solum de munere praedicandi Evangelii sibi concredito, verum etiam de eo feliciter et fortiter inter tot persecutiones et pressuras a se administrato; nam ad id praestandum magna utique fortitudine et constantia opus erat.
Quia fidelem me existimavit. Graece, duxit, judicavit, aestimavit, ut legit Ambrosianus. Ponens in ministerio. Graece, in ministerium; Ambrosiano idem adstipulante. Sensus hujus loci est: Christo Domino gratiam habeo, quod me fidelem et proinde idoneum judicaverit, quem adhiberet ad ministerium Evangelii. Fidelem dicit, non a fide, quae omnibus Christianis communis est, ut nonnulli minus germane interpretantur; sed a fide, quae exigitur in rebus commissis, ut liquet ex contextu verborum. Sic ait 1 Corinth. 4. Quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur et cap. 7. de seipso: Tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Qui locus huic similis est, et cum eo conferendus. Jan? quod dicit, quia fidelem me existimavit, non sic accipiendum, quasi Deus Paulum fidelem invenerit, non autem fecerit (quod lectori parum attento Chrysostomus ejusque sequaces videri possunt sensisse), sed minus dicendo plus voluit intelligi. Nam homines quidem iis credunt rerum suarum dispensationem, quos fideles existimant, etsi non faciunt: Deus autem neminem judicat fidelem, quem non faciat. Idque significare voluisse Apostolum probat ipsa gratiarum actio; nulla enim gratia Deo debetur, quod hominem, qui fidelis est, talem judicet (est enim hoc judicium in Deo necessarium): sed quod talem faciat; quod et locus ad Cor. jam citatus haud obscure significat. Aut certe, quia de Christo loquitur, etiam sic potest intelligi: Fidelem mejndicavit, uthomo; quem talem, ut Deus, fecit.
1:13
13. Qui prius blasphemus fui et persecutor et contumeliosus. Graece, eum qui prius etc. Amplificat divinae erga se gratiae magnitudinem, ostendens quam eo beneficio indignus fuerit; ut qui non solum nihil boni meriti ad illud attulerit, verum etiam in benefactorem multis modis fuerit injuriosus. Qui prius, inquit, blasphemus eram, id est maledicus, Christum vocans seductorem; et persecutor ecclesiae ejus, atque in ea ipsius Christi: utpote de coelo ad me clamantis, quid me persequeris? Denique contumeliosus, Graece uppiox^c, quod et conviciatorem significat et violentum oppressorem. Posterior significatio magis quadrat; quia conviciatorem seu blasphemum jam ante dixerat. Augustinus lib. 4. contra Donatist. cap. 5. ex Cypriano injuriosum legit; quod ad utrumque patet. Videtur autem Apostolus peccatum suum gradibus quibusdam augere, ut primus gradus sit maledicere, secundus persequi, tertius per vim opprimere ct, ut ipse vocat Gal. 1., expugnare.
Sed misericordiam Dei consecutus sum, vel, ut sim fidelis, ut dicitur 1 Cor. 7., siquidem et hic de fidelitate sua gratias egit Christo: vel in genere misericordiam a Deo consecutus, id est gratiam, qua et peccata remitteret, et immensis beneficiis me cumularet. Graece quidem legitur addita conjunctione: Sed et misericordiam consecutus sum: sed pleonasmus est, Apostolo non infrequens, quod et alias annotavimus.
Quia ignorans feci in incredulitate. Nonnulli arbitrantur, Apostolum hac aetiologia peccatum suum exaggerare, atque ex magnitudine peccati rationem reddere, cur misericordiam consecutus sit; quasi dicat: Quia Deus vidit me per infidelitatem adeo excaecatum, ut oura tanta mala facerem, tamen ea non viderem, sed optime facere me putarem et per hoc penitus essem desperatus, more phrenetici, qui morbum suum non agnoscit: ideo ex mera sua misericordia me praevenit atque sanavit. Ita Joannes Hesselius, sensum hunc colligens ex Augustino sermone 8. 9. et 10. de verbis Apost. Juxta quam expositionem causa acceptae misericordiae redditur, non ex parte peccati, sed bonitatis divinae, quae tanta est, ut potentiam suam declarare velit in remissione gravissimorum peccatorum, tanauam in curatione morbi desperati. Quidam nullam putant hic reddi rationem, sed tantummodo significari, cujus et quanti peccati veniam Apostolus sit consecutus. Sic Petrus Lombardus in commentario, glossam ordinariam secutus; nt sensus sit: veniam consecutus sum de eo, quod ignorans feci per incredulitatem; veniam obtinui totius erroris et infidelitatis meae. Sed hic sensus, etsi verus, non tamen explet Apostoli sententiam, ut qu.ie non minus causalis sit, quam illa Christi oratio: Pater dimitte illis, non enim sciunt, quid faciunt. Luc. 23. Quin potius mutua collatione hae duae sententiae explicandae sunt, et si quae sunt similes, ut est illa Petri allocutio ad Judaeos Actor. 3. Et nunc fratres scio, quia per ignorantiam fecistis, sicut et principes vestri. Plerisque igitur tam Graecis, quam Latinis videtur, Christum et utrumque Apostolum per hujusmodi verba extenuare velle peccatum eorum, de quibus loquuntur; ut circumstantia extenuans sit ignorantia, per quam peccaverunt. In eundem sensum Apostoli verba accepit interdum Augustinus, ut in expositione Psalm. 50. et lib. 4. contra Donatist. cap. 5. et homil. 21. inter 50. Similiter et Cyprianus in epistola ad Jubajanum, Tertullianus lib. de pudicitia, Gregorius vel quisquis auctor in Psalm. 3. poenitentialem, et Bernardus serm. 1. de conversione sancti Pauli. Scholastici quoque Doctores ex ejusmodi Scripturis probare solent, peccata quaedam per ignorantiam excusari, sicut alia per infirmitatem. Sed contra hunc commentarium facit, primum quod Christus non solum pro iis oravit, qui peccarunt ex ignorantia peccatum extenuante, verum etiam pro iis, qui ex odio, invidia, malitia, crucifixionis ejus erant auctores; quemadmodum docent Augustinus serm. 8. de verbis Apostoli, et Leo serm. 15. de passione Domini. Quod et ipsa ratio confirmat, nam alioqui non dedisset nobis Dominus perfectum exemplum orandi pro persecatoribus; ut quos persaepe malitia ad bonos persequendos incitat. Facit eodem, quod Petrus addit, sicut et principes vestri. Nam principes Judaeorum partim ex odio, partim ex ambitione, Christum voluerunt e medio sublatum; uti probant hae Scripturae, Sapient. 2. Circumveniamus justum, quoniam inutilis est nobis, et contrarius operibus nostris, ct improperat nobis pcccaia legis etc. Luc. 20. Hic est haeres, occidamus eum, ui nostra fiat haereditas. Joan. 5. Quomodo vos potestis credere, qui gloriam ab invicem accipitis et gtoriam, quae a solo Deo est, non quaeritis? Deniqvse facit, quod Paulus addit, in incredulitate. Nam Scriptura nr.squam, ut arbitror, infidelitatem ponit, ut circumstantiam peccati extenuantem; sed ea magis in contrarium uti solet, nt Psalm. 68. Ephes. 4. et 2 Thess. 1. et alibi. Videtur itaque dicendum, quod fecisse per ignorantiam, respectu misericordiae ac veniae a Deo impetrandae, in praedictis sententiis neque allegatur proprie ad exaggerationem peccati, neque ad ejus extenuationem; praesertim cum omnibus peccatis aliquo modo commune sit, quod ex ignorantia fiant; quemadmodum docetur in 2. sent. d. 22., sed adfertur, ut ratio objecti maxime convenientis, circa quod Deus misericordiam suam exerceat. Nam objectum seu materia misericordiae miseria est: unde quanto miseria major, tanto magis nata est misericordiam commovere. Hinc orat Psalmista: Cito anticipent nos misericordiae tuae; quia pauperes facti sumus nimis. Psalm. 78. Quamvis autem omne peccatum miseria quaedam sit, magis tamen ignorantiae quam peccati nomine miseria significatur. Nam miseria, ut talis involuntaria est, sicut et ignorantia, atque hac ratione misericordiam commovet; peccatum autem omne voluntarium est, ideoque, ut tale, non misericordiam provocat, sed iram, tanto graviorem, quanto gravius est ipsum peccatum. Quod igitur Apostolus dicit, rale est: Ideo misericordiam consecutus sum, quia magna erat miseria mea; haec nimirum, quod tanta mala facerem per ignorantiam et incredulitatem, instar aegroti, qui per insaniam medicum caedit, quemadmodum pulchre explicat Augustinus serm. jam citato. Ad eundem modum et Christi oratio videtur intelligenda; tanquam si diceret: Pater ignosce illis et da veniam; quia per ignorantiam, qua peccant nescientes quae faciunt, valde miseri sunt. Huc faciunt etiam aliae Scripturae non dissimiles, ut Gen. 8. Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines: sensus enim et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua, et Psalm. 50. Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam tuam. Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea, et Psalm. 77. Non accendit omnem iram suam: et recordatus est, quia caro sunt, spiritus vadens et non rediens. In quibus Scripturis observa pro ratione misericordiae divinae allegari peccatum originale; quod ad maximam pertinet humani generis miseriam, et de voluntario minimum habet inter peccata. Quanquam alias etiam actualia peccata significantur, ut Psalm. 24. Propter nomen tuum propitiaberis peccato meo, muUum est enim, et Psalm. 40. Sana animam meam, quia peccavi tibi. Tale est et illud Apostoli Rom. 5. Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia. Nam et hic continuo subjungit idem Apostolus, superabundasse in se gratiam Christi. Ex his omnibus id etiam manifestum est, illis verbis, quia ignorans feci, nullam significari rationem meriti in Paulo, ne quidem ex congruo, quod Deum provocaret ad gratiam et misericordiam ei praestandam; nihilo magis, quam in aliis Scripturis modo recitatis. Tantum enim, uti dictum est, magnitudo mis^nae significatur, velut objecti misericordiae divinae; quae miseria, quia peccati erat, non poterat secundum rationem meriti misericordiam provocare, sed iram. Unde adhuc liberum est quaerere, utrum per ignorantiam tanquam circumstantiam extenuantem peccaverit Paulus Christum blasphemans, et Ecclesiam ejus persequens; an vero per malitiam. Tametsi communior et verior est responsio, per ignorantiam magis quam per malitiam haec eum fecisse; ut qui esset ex eorum numero, qui arbitrabantur, persequendo Christianos obsequium se praestare Deo Joan. 16., quique zelum Dei habebant, sed non secundum scientiam, Rom. 10. Sic enim de se loquitur Phil. 3., secundum aemulationem persequens Ecclesiam Dei; secundum justitiam, quae in lege est, conversatus sine querela. Non igitur fuit illis annumerandus, qui rebelles sunt lumini, qui obsLruunt oculos ne videant, qui vident aliqua argumenta verae fidei, sed malitia et pravis affectibus excaecati ea rejiciunt et doceri nolunt, dicentes Deo: Recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus: quorum denique vox est iu libro Sapientiae 2. Circumveniamus justum etc., quanquam et hi secundum sensum orationis Christi nesciunt, quid faciant.
1:14
14. Superabundavit autem gratia Domini nostri, scilicet erga me. Dicit autem superabundasse, id est supra modum exuberasse erga se gratiam et misericordiam Christi Domini; vel quia beneficium, quod ei Deus per gratiam suam contulit, valde fuit gratuitum, utpote valde indigno collatum; vel, quia magnum erat et copiosum. Non solum enim peccata delevit, sed et adoptionem filiorum ccntulit, et Apostolici muneris dignitatem adjecit; ut ubi abundavit delictum, superabundaret gratia, Rom. 5.
Cum fide et dilectione, quae est in Christo Jesu. Adjungit divinae gratiae suos effectus praecipuos, fidem et dileclionem christianam, quas in se per gratiam superabnndasse dicit; fidem opponens incredulitati; dilectionem saevitiae, quam exercuerat adversus fideles. Recte Graeci admonent, Apostolum fidei conjungere dilectionem, eo quod sine dilectione fides ad salutem non sufficiat. Est autem eadem dilectio, quae charitas, Graece ayaTnj.
1:15
15. Fidelis sermo et omni acceptione dignus. A specie transit ad genus, id est a gratia sibi praestita ad commune beneficium redemptionis et salutis humanae per Christum. Utitur autem magnifica praefatione, quae hunc habet sensum: Id quod volo dicere, quoad veritatem quidem certum ect et indubitatum; quoad utilitatem vero dignum, quod modis omnibus amplectamur. Est enim Evangelium, id est bonum laetumque nuntium. Fidele, pro vero, certo et firmo frequens est in Scripturis, maxime verbis ac pro missis attributum. Porro sciendum est, Ambrosianum legere, humanus sermo, cujus lectionis etiam Hieronymus in Epist. 102. ad Marcellam et B. Thomap in commentario meminerunt. Verisimile est, id quod Erasmus suspicatur, eam Latinam lectionem manasse a Graecis quibusdam codicibus, in quibus pro 7uaT6<; legebatur yprpioc,, id est benignus; tametsi nunc Graeca constanter habent tziztoq fidelis; idque sine dubio melius. Est enim Apostolica phrasis, fidelis sermo, quam et infra cap. 3. et 4. hujus Epist. repetit: ac rursus in 2. ad Tim. 2. et ad Tit. 3. Unde merito diversam lectionem Hieronjmus repudiat in Epist. memcrata.
Quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere. Graece et Syriace, in mundum. Dicitur autem Christus venisse in mundum, quia quamvis jam ante in mundo esset per divinitatem, Joanne testante cap. 1. In mundo erat, et mundus per ipsum factus est: secundum assumptam tamen naturam inter homines, qui mundi nomine significantur, esse coepit postquam incarnatus est: juxta illud ejusdem Evangelistae: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Venit autem, ut peccatores salvos faceret; id est ut peccatoribus salutem adferret. Cujus salutis partes sunt conversio, remissio peccatorum, justificatio et glorificatio. Nam salus peccatoris in hac vita inchoatur, in futura perficitur. Tacite alludit Apostolus ad nomen Jesu, cum dicit Jesum venisse, ut peccatores salvos faceret; nam Jesus salvatorem significat. Unde et angelus apud Matthaeum: Vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Ex his autem et similibus Scripturre testimoniis constat finem, principalem adventus Christi fuisse salutem peccatoris, Non veni, inquit, vocare justos, sed peccatores, Matth. 9. Et iterum: Venit filius hominis quaerere, et saloumfacere quod perierat, Luc. 19. Ex qua doctrina recte colligunt Theologi, Christum non fuisse venturum in carne, si homo non peccasset; nam cessante fine principali cessat effectus. Hinc ait Augustinus serm. 9. de verbis Apostc-li: Nulla causa fuit veniendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Et serm. 36. de verbis Domini: Si homo non periisset, filius hominis non venisset. Item Leo serm. 3. de Pentecost. Si homo in suae honore naturae mansisset, creator mundi creatura non fieret. Eadem est sententia B. Thomae tam in comm. quam alibi; nec non aliorum praestantium Theologorum ipsiusque Magistri sentent. lib. 3. d. 1. Deinde ex doctrina supradicta sequitur: Omnes, qui per Christum salvantur, peccatores fuisse, nemine excepto. Et quoniam Christus non solum adultorum, verum etiam parvulorum salvator est, ipso dicente: Sinite parvulos ad me venire Matth. 19., consequitur, etiam parvulos recens natos esse peccatores; quemadmodum ex ea doctrina bene contra Pelag. concludit August. serm. 9. et 10. de verb. Apost. et lib. 1. de peccat. meritis cap. 26. et 29.
Quorum primus ego sum. Non primus tempore, sicut hoc intellexerunt quidam haeretici, qui dicebant, ut refert Aquinas, animam Adami, transeundo de corpore in corpus, ad Paulum usque pervenisse, et in eo fuisse; quasi diceret: Ego primus peccator; quia anima Adami, qui primus peccavit, est anima mea. Qui sensus absurdus et haereticus est, ponens animarum transitum seu transmigrationem de corpore in corpus. Sed primum se dicit, peccatorum magnitudine, id est maximum peccatorem: non quod revera nullus eo fuisset major etiam inter eos quos salvos fecit Christus; sed vel hoc sensu, quia unus erat ex praecipuis et insignioribus; magno enim studio et ardore persecutus fuerat Ecclesiam Dei, quae res eum valde insignem inter peccatores faciebat. Vel quia omnium maximus esset peccator, quantum ad suum ipiius judicium; quod de se quidem afiirmativum, de aliis autem negativum habebat, velut si diceret: Scio me fuisse valde magnum peccatorem, et talem me semper in corde gero: nec alium quemquam judico me majorem. II oc enim verae humilitatis est, simul et charitatis, seipsum accusare, et alios non judicare. Sic e contrario se vocat omnium sanctorum minimum, Ephes. 3. Sensus hic et probabilis est, et plurimum aedificat: de quo plura qui volet, Hesselii commentarium legat; ubi inter alia recte docet, quomodo quisque nostrum debeat veraciter judicare, se esse maximum peccatorem; quia nimirum ad eum pertinet sua peccata prae oculis habere ct ponderare; de aliis autem meliora praesumere, et eorum peccata vel extenuare vel non attendere. Videantur et nostra super memoratum locum Epist. ad Ephesios, et super illud Phil. 2. In humilitate superiores sibi invicem arbitrantes. Vide etiamS. Thomam 2. secundae quaest. 161. art. 3. Jam ad humilitatem Apostoli etiam hoc videtur referendum, quod non dicit, quorum primus ego fui, sed sum; tanquam adhuc talis esset. Debet enim unusquisque semper ante oculos habere statum peccati, ex quo per Dei gratiam ereptus est, et in quo adhuc haereret, si sibi relictus esset; idque tum ob custodiam humilitatis, tum ut divini beneficii magnitudo nunquam ei effluat e memoria, sed in continua gratiarum actione persistens dona potiora mereatur. Quanquam quod dicit Apostolus, quorum primus ego sum, secundum expositionem Aquinatis et Cajetani potest sic accipi, ut relativum quorum non referat peccatores absolute, sed peccatores salvatos a Christo, ut nimirum respondeat ei, quod praecedit, peccatores salvos facere. Peccator autem salvatus jam non est peccator, sicut languidus sanatus non est languidus. Itaque proprie dicere potuit, quorum primus ego sum; et huic sensui congruunt sequentia.
1:16
16. Sed ideo misericordiam consecutussum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam. Illud primo, non est adveruium, sed nomen, Graecis dativi, nobis ablativi casus. Rationem misericordiae a Deo sibi impensae superius reddidit ex parte objecti, id est miseriae suae: nunc eam assignat ex parte causae finalis. Cum enim Deus omnia faciat ad ostensionem bonitatis suae; peculiariter tamen et singulari quodam exemplo Paulum, qui tam magnus erat peccator, per gratiam suam Jesus Christus ad se cunvertere, et tam magnum Apostolum facere voluit; ut in eo primo, id est maximo peccatore, ostenderet ac mundo notam faceret omnem, id est perfectam ac singularem patientiam, sive ut expressius ex Graeco legit Augustinus, longanimitatem. Nam Graeca habent uaxpo&ouiav. Erasmus clemtntiam vertit: ego lenitatem malim, qua nimirum Christus tantum Ecclesiae suae persecutorem non solum non punivit pro merilis, verum etiam ad poenitentiam exspectavit; imo poenitentiam ipsam gratuito dedit; eum sanavit, justificavit, et magnum suum Apostolum fecit. Significat, Apostolus, Christum fecisse, quod solent medici; qui ut omnes ad se invitent, artis suae specimen praebent in perfecta curatione infirmi alicujus desperati. Unde sequitur:
Ad informationem eorum, qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Informationem, Graece, utiotutccuoiv. Quod nomen hic accipitur pro formae et exemplaris expressione; ut non inepte verterit Erasmus, et eum secutus Hentenius: Ad exprimendum exemplar iis, qui crediluri essent in ipso, in vitam aeternam; hoc est, ut me faceret exemplar omnibus peccatoribus, qui usque ad finem saeculi in ipsum credituri sunt, et per eandem fidem exspectaturi vitam aeternam. Videntes enim peccatores, Paulo, qui tam graviter peccaverat, impensam esse a Christo misericordiam; audent et ipsi veniam et 3alutem ab eo sperare. Non solum igitur Paulus a Christo datus est Ecclesiae, ut eximius praedicator gratiae Dei; sed etiam ab eodem propositus est omnibus, ut ejusdem gratiae exhibitae praecipuum exemplar.
1:17
17. Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. Ex consideratione tanti beneficii per Christum sibi atque in universum humano generi exhibiti, erumpit in laudem Dei, praedicans illum aeterno honore et gloria dignum. Non refert autem sive, de Deo Patre, sive de tota Trinitate sententiam exponas, utrumque enim probabile e6t, et suos habet Catholicos auctores. Quomodo autem recte de Patre dictum intelligatur: soli Deo, cum et Filius et Spiritus sanctus sit Deus, paulo post explicabitur. Regem saeculorum, Deum appellat, hoc est, regem totius universi ab initio, quo conditum est usque in aeternum, juxta illud Psalm. 144. Regnum tuum, regnum omnium saeculorum, et dominatio tua in omni generatione et generatione. Intelliguntur ergo saecula creata, quae cum mundo habent initium, de quibus Heb. 1. Per quem fecit et saecula, et cap. 11. Fide intelligimus aptata esse saecula verbo Dei. Quae et 2 Tim. 1. tempora saecularia vocantur. Sub his autem comprehendi vult Apo6tolus quidquid saeculis seu temporibus mensuratur, id est omnem creaturam. Nec vero saecula increata recte possunt intelligi, quia Deus non est eorum rex aut dominus, sed idem cum illis. Nam increata saecula non aliud sunt, quam aeternitas Dei. Pro immortali Graece et Syriace e6t incorruptibili, hoc est, in quem nulla prorsus potest cadere corruptio; quod quidem soli competit Deo, quemadmodum idem Apostolus infra cap. 6. testatur, dicens: Qui solus habet immortalitatem. Ex quo etiam loco petendum, quo sensu Deus dicatur invisibilis. Quem, inquit, nullus hominum vidit, sed nec videre potest. Pro eo, quod seq uitur soli Deo, Graeci codices, qui nunc versantur in manibus, habent soli sapienti Deo, et ita legisse Theophylactum liquet ex ejus comment. Ita quoque Cyrillus legit lib. 12. thesauri cap. 10. At vero pro nostra lectione faciunt omnes codices et commentatores Latini atque insuper Augustinus variis locis hanc Apostoli sententiam citans. Accedit et Syriaca versio. Quin etiam Chrysostomus, Theodoretus et Oecumenius satis produnt non legisse sapienti; quandoquidem in commentario no/i attingunt. Imo Chrysostomus diserte exponit illud soli Deo, ut manifestum sit, mediam dictionem sapienti, ab eo lectam non inisse. Nec improbanda suspicio est, eam ex fine Epistolae ad Rom., ubi tam Latine quam Graece legitur soli sapienti Deo, huc a Graecis quibusdam diverr.a loca confundentibus adscriptam esse, sicut et in Epistola Judae. Quod ergo nos legimus: soli Deo honor et gloria, tribus modis sane potest intelligi. Primo, ut significetur honor ct gloria per excellentiam, ea nimirum, quae tribuitur alicui, ut summe bono atque perfecto, Hlis enim honor et gloria soli Deo debetur non angelo, non homini quantumvis sancto. Altero modo, ut sensus sit: Soli Deo honor et gloria, sic ut omnis honor et gloria, quaecunque aliis competit, solide in Deum referenda sit, secundum illud: Qui gloriatur, in Domino glorietur, 2 Cor. 10. Nihil enim est honore et gloria dignum in creatura, quod non a Deo procedat auctore. Tertius sensus est: Rex ille saeculorum immortalis et invisibilis, qui solus est Deus, honoretur et glori^cetur in saecula saeculorum, id est in omnem aeternitatem. Secundus sensus multorum est, sed postremus maxime probabilis, quem tradit Augustinus lib. 2. de Trinit. cap. 8. et 17. Nec offendit hic sensus, etiamsi specialiter ad Patrem referatur, ut Graeci faciunt, et inter Latinos Ambrcsianus: dicitur enim Pater solus Deus, non ad exclusionem Filii aut Spiritus sancti, quibus est una cum Patre natura, sed ad excludendum quidquid est ab ipso diversuro, ut est omnis et sola creatura, quemadmodum hujusmodi locutiones accipiendas esse docetur in 1. sent. d. 21. Quo autem sensu secundum Graecam hodiernam lectionem Deus dicatur soJus sapiens, diximus in comment. Epist. ad Rom. Clausulam Amen, id est fiat, adjicit Apostolus tanquam sigillum, quo confirmet et quantum in se est rata faciat ea, quae proxime dixit.
1:18
18. Hoc praeceptum commendo tibi fili Tir.iothee. Non convenit inter expositoras, de quo praecepto loquatur. Ambrosianus et Graeci referunt ad id, quod statim sequitur: ut milites in illis bonam militiam etc. Rectius alii putant, Apostolum respicere ad superiora ac nominatim ad illud, quod dixerat initio: Sicut rogavi te, ut denuntiares quibusdam, ne aliter docerent, et caetera, quae sequuntur de lege et gratia. Nam illud rogare, praecipere erat. Unde et verum apparet, quod sentit Cajetanus, Apostolum suam orationem, quam ibi reliquit imperfectam, hic tandem absolvere, quasi dicat: illud praeceptum, quo te rogavi, ut Ephesi remaneres, et quibusdam, ne aliena et fabulosa dccerent, denuntiares; hoc, inquam, praeceptum tibi commendo, id est custodiendum et servandum moneo; velut depositum quoddam. Addit autem, fili Timothee, ne videatur praecipere ut dominus, sed ut pater. Potest etiam intelligi praeceptum, non quo aliquid Timotheo praecipiatur, sed quo Timotheus praecipere debeat aliis. Sic enim dictum erat illi, ut denuntiares quibusdam, id est praeciperes. Pro quo sensu facit, quod hic loco praecepti non legatur IvtoXtj in Graeco, sicut alibi, sed rcapayysXta, vocabulum derivatum a verbo superius posito, quod interpres vertit denantiare, ut hic conformiter verti potuerit: Hanc denuntiationem commendo tibi, scilicet eam, de qua dixi: ut quibusdam denuntiares.
Secundum praecedentes in te prophetias. In te, Graece Itu oe, id est super te, ut legit Ambrosianus. Alii vertunt de te, quod idem valet. Nam sensus est: Hoc praeceptum tibi commendo servandum, vel exsequendum juxta prophetias, quae de te praecesserunt, id est secundum revelationes divinas de te factas, quibus nimirum significatum fuit te futurum Utilem Ecclesiae Dei ministrum. Etenim in Ecclesia primitiva, quemadmodum Chrysostomus annotat et Dionysius in ecclesiast. bierarcb. meminit, electiones Episcoporum saepe fiebant per revelationem Spiritus sancti. Sic ad opus praedicationis missi fuerunt Barnabas et Saulus Act. 13- Sic etiam multos sanctos Episcopos olim legimus electos. Sic igitur ordinatus fuit Episcopus, postquam non unum Spiritus sancti testimonium, sed plura de eo praecessissent; id enim vult plurale nomen prophetias, tametsi cap. 4. rursus Timotheum hujus rei commonefaciens, prophetiam nominat singulari numero. Noli, inquit, negligere gratiam, quae in te est, quae data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum. presbyterii. Quod qi.omodo consistat cum plurali numero hujus loci, illic explicabitur-, erant autem hae prophetiae partim ipsius Pauli ordinantis, partim aliorum fidelium, qui prophetiae donum habebant.
Ut milites in illis bonam militiair.. In illis, scilicet prophetiis, ut patet ex Graeco. Referenda est haec pericope ad illam praecedentem, hoc praeceptum commendo tibi, ut sensus sit: Eo fine commendo tibi praeceptum, secundum prophetias de te factas servandum, ut in illis, id est secundum easdem prophetias, ac velut in virtute caium, milites bonam militiam, hoc est officium tuum episc<>pale strenue et fortiter administres. Libenter Apostolus utitur metaphora militiae, tanquam aptissima non solum ad exprimendam vitam hominis Obristiani, quem alibi ut militem Christi spiritualibus armis instruit, ut Eoh. 6. et 1 Thess. 5., verum etiam ad commonstrandum, quale sit opus Episcopi. Nam sicut in militia, sic e'- in Episcopatu, perpetua est adversus hostes pugna, vigiliae, labores, pericula. Hostes in hoc genere 6unt daemones, haeretici, falsi fratres, hypocritae et quicunque doctrinis aut exemplis malis gregem Dominicum, cui praepositus est Episcopus, quantum in ipsis est, depopulantur ac perdunt. Porro bonam militiam vocat strenuam, fidelem, legitimam, talem denique, quae bonum militem faciat, cujusmodi Timotheum vult esse in 2. Epist. cap. 2. dicens: Labora sicut bonus miles Christi Jesu. Quaeret aliquis: Si de Timotheo jam ante prophetatum erat, qualis futurus esset Episcopus, quid opus erat eum hortari, ut se talem praestaret; cum non possit non impleri, qucd Deus praedixit? Respondetur, id, qood Deus praedixerat, implendum fui?se per media ab ipso Deo ordinata, inter quae, sicut erat bona voluntas Timothei, sic etiam studium et solicitudo Pauli, qua bona Timothe! voluntas subinde excitanda erat et fcvenda. Nam totum hoc ad providentiam Dei, verbum suum implere volentis, pertinebat.
1:19
19. Habens fidem et bonam conscieniiani. Ostendit, quae sint imprimis necessaria bonam militiam quam dixit miliiaturo; fides scilicet et bona conscientia. Fidemintelligit eam, quaChristiani atque Catholici sumus, ut constat ex eo, quod statim sequitur: circa fidem naufragaverunt. Verum in Episcopo haec fides explicata esse debet, ut in pavticulari norit, quae dogmata Christiano tenenda, quae fugienda sint. Igitur universa sana doctrina nomine fidei cor^prehenditur. Huic fundamento necesse est, ut accedat bona conscientia, qua nimirum quis sibi conscius est vitam suam a fide non discordare, praesertim in eo, quod non sua quaerat, sed quae Jesu Christi. Quo nomine Timothei sinceritatem laudavit in Epist. ad Phil. 2. Caeterum Apostolus ex etfectu causam voluit intelligi, nam bonae conscientiae causa est recta conversatio. Jam illud observa, dum praeter fidem exigit bonam conscientiam, satis eum significare, quod fides absque charitate et bona conscientia consistere possit.
Quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt. Graecum participium praeteriti temporis est, proinde clarius ita vertas: Quam quidam posteaquam repulerunt, circa fidem naufragium passi sunt. Translatio sumpta videtur non a navigantibus, non enim dicit Apostolus ipsos periisse, sed a mercatoribus, quorum merces naufragio pereunt. Ubi tamen dubium esse potest, utrum significet, eis fidem totam naufragio periisse, scilicet per apostasiam, qua fides penitus abjicitur, an vero periisse partem aliquam fidei; quod posterius apparet ex eo, quod non dicit a fide, sed circa fidtm. Id enim Anselmus sic exponit: Naufragium pertulerunt circa fidem, quasi per circuitum veritatis euntes et non ex toto a fide recedentes, nec tamen intra eam manentes. Addit Ituic sensui probabilitatem, quod de haereticis sit sermo, qui non universam abjiciunt Christianae fidei doctrinam, sed ex parte tantum. Nam haereticos hic notari, patebit ex sequentibus. Qui vero metaphoram a navigantibus sumptam intelligunt, varie explicant. Alii fidem portum, bonam conscientiam gubernaculum interpretantur, parum apposite, non enim ad fidem, ut portum navigamus, sed per fidem ad portum aeternae patriae ac beatae visionis tendimus, ut proinde repugnantia sit inter fidem et portum, aptiusque fides intelligatur gubernaculum, quia ad eam pertinet, cursum hujus vitae dirigere. Alii fidem interpretantur navim, cujus ancora sit bona conscientia. Verum non dicit Apostolus, quam quidam amittentes, sed repellentes; a naufragantibus autem non repellitur ancora aut gubernaculum, sed amittitur. Accedit, quod usu Scripturae non fides, sed Ecclesia per navim solet significari, ut constat de arca Noe et naviculis evangelicis. Quocirca prior expositio videtur retinenda. Haec autem de naufragio cum subjunctis exemplis commemorat Apostolus, non tam ut Timotheum terreat, quam ut in iJlo nos doceat et cautos reddat. Nec sentit, amissa bona conscientia continuo fidem amitti, sed plerumque fieri, ut qui accepta fide non secundum eam vivit, hoc enim est bonam conscientiam repellere, contra fidei dictamen agere, etiam fidem ipsam amittat. Fit enim justo Dei judicio, ait S. Prosper, ut amittat inutilem fidem, qui noluit exercere charitatem. Cur autem mala conscientia multis sit causa deserendi fidem Catholicam, ita breviter post Chrysostomum et Theophylactum Oecumenius docet: Siquidem, inquit, ne terrore futurorum crucientur, suo animo persuadere nituntur, mendacia esse quaecunque apud nos de resurrectione ac judicio dicuntur. Optime quadrat haec ratio in haereticos nostri temporis ac praecipue in haeresiarchas, quorum vix ullus est, cui non mala conscientia rectam fidem extorserit. Cur enim vota Deo facta, continentiam perpetuam, pauperitatem evangelicam, ecclesiastica jejunia, bonorum operum dignitatem oppugnant; nisi quia semel libertatem carnis amplexi vident, quam illa omnia suis moribus sint contraria, quae si probarent, seipsos palam damnarent? Competebat eadem ratio in eos, de quibus sequitur.
1:20
20. Ex quibus est Hymenaeus et Alexander. De Hymenaeo habemus in 2. Ep. cap. 2., quod dixerit, resurrectionem jam esse factam. Negabat enim futuram carnis resurrectionem, loco ejas aliam quandam resurrectionem substituens, quam dicebat jam esso completam: carnis autem resurrectione sublata tollebatur et futurum judicium, quale in ecclesia creditur. Huc eum adigebat mala conscientia, sicut jam dictum est. Eadem haeresis putatur fuisse Alexandri; quem B. Thomas non improbabiliter eundem facit cum Alexandro aerario, de quo similiter in 2. ep. fit mentio cap. 4. Baronius suspicatur, eum esse, quem Lucas Actor. 19. refert excitatum Ephesi tumultum ficta et profana sua oratione sedasse. Quod non videtur. Qui enim sedavit sua oratione tumultum illum, fuit scriba civitatis, ut ex eodem cap. liquet: quis autem credat, hominem Judaeum fuisse scribam civitatis Ephesi? Fit illo capite mentio Alexandri Judaei: quem credere possis eundem esse cum isto. Nam et locus convenit; quia Timotheus Ephesi erat episcopus; et haec maxime propter Ephesios scribuntur. Imo nihil vetat tria haec loca de eodem homine intelligi.
Quos tradidi Satanae. Hoc est, diabolo, per excommunicationem, qua eos propter haeresim et blasphemiam ejeci extra ecclesiam. Qui enim extra ecclesiam projicitur, exuitur protectione Dei, qua peculiariter ecclesiam suam protegit: unde consequenter exponitur atque objicitur lupis extra Christi ovile grassantibus. Nam regnum diaboli extra ecclesiam est. Hinc intelligitur, quantum malum sit excommunicari; quemadmodum pulcre declarat in comment. Chrysostomus. An vero illi a Paulo excommunicati etiam corporaliter a Satana vexati fuerint, ut idem Chrysostomus cum multis aliis opinatur, haud plane constat. De qua re tota nos pluribus egimus tractantes illud 1 Cor. 5. Tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis. Vide etiam, quae late et docte de eadem re scribit Hesselius in comment.
Ut discant non blasphemare. Id est, non maledicere, non conviciari. Qui enim perversa docent, ecclesiae doctoribus recta docentibus maledicere solent. Et fortassis hi, de quibus loquitur Apostolus, carnis resurrectionem more Paganorum irridebant, sannis et maledictis eam excipientes. Nam infideles resurrectionem mortuorum a Paulo praedicatam irrisisse legimus, Act. 17. Sed quaeritur, quomodo traditi diabolo, qui blasphemiae magister est, discant non blasphemare. Respondeo, sperari hunc excommunicationis effectum, id est correctionem eorum. non a diabolo (neque enim sensus est, ut a diabolo discant non blasphemare; quemadmodum prudenter annotat Theodoretus), sed sperari a Deo, per excommunicationis poenam. Etenim intentio saltem secundaria ecclesiae excommunicantis est, ut ad sanam mentem redeat peccator; atque ita spiritus ejus salvus sit in die judicii. 1 Cor. 5. Dum enim peccator separatus est a societate fidelium, in qua prius vixerat: si non nimium sit induratus, recogitat unde exclusus sit, et quo projectus; simul etiam pudore afficitur, quod ab omnibus vitetur; tum, vexatione dante intellectum, cogitat cur talia patiatur, scilicet propter peccata sua, quae proinde incipit odisse: hinc poenitentiam concipit et reconciliationem quaerit; accedente ad haec omnia pio desiderio ac gemitu Ecclesiae, pro ejus salute Deum orantis. Quod si, juxta Chrysostomi sententiam, corporalis a daemone vexatio conjuncta erat excommunicationi; jam haec etiam causa ad faciliorem correctionem excommunicati accedebat.
1:1
… E come la fede si incontra in Cristo, così la s. culmina in lui: egli è la nostra s. (I Tim. 1,1; Col. 1,26-27). In lui Iddio ha riassunto e ha mantenuto tutte le sue promesse, svelando e attuando il suo disegno salvifico. …
1:3
… un discorso di commiato, fece l'apologia della propria condotta (Act. 20, 17-35) ed annunciò che quello sarebbe stato l'ultimo incontro (Act. 20, 25, 38). Tornò, invece, a E. tra la prima e la seconda prigionia romana lasciandovi come vescovo Timoteo (I Tim. 1, 3). Delle ultime cure di Paolo per
… Nel Nuovo Testamento ricorre con insistenza il monito alla vigilanza contro le insidie tese alla f. dai nemici della verità (Rom. 16, 17; II Cor. 11, 3; Eph. 5, 6-11; Col. 2, 6-8; I Tim. 1, 3 agg.; Hebr. 13, 9; II Pt. 3, 17; II Io. 7-11). La Chiesa, in stretta aderenza al diritto naturale e allo spirito delle norme apostoliche, ha provveduto alla tutela della f. con leggi …
Paolo ritornò a F. per la Pasqua del 56 o 57 (Act. 20, 6); quasi certamente nel viaggio attraverso la Macedonia di cui in Act. 20, 2; con molta probabilità, dopo la fine della prima prigionia romana (I Tim. 1, 3). Oltre queste visite, ci furono tra Paolo e F. rapporti epistolari (v. FILIPPESI, SPISTOLA 31) e per mezzo d'inviati delle due parti (Act. 19, 22, 29; Phil. 2, 19-20).
… Il particolare che Timoteo conosce anche meglio di Paolo (βέλτιον potrebbe, però, non avere forza di comparativo) l'operato di O. fa supporre che ciò sia posteriore alla partenza dell'Apostolo, quando Timoteo reggeva quella comunità (I Tim. 1, 3).
(I Tim. 1, 3), a Mileto (II Tim. 4, 20), a Creta (Tit.
… « Non vi siano tra voi sciami (σχιώματα) » (I Cor. 1, 10-13). « O Timoteo, custodisci il deposito; evita le empie discussioni della falsa gnosi, τῆς ψευδωνύμου γνώσεως; alcuni, che vi hanno aderito, sono andati lontano dalla fede » (I Tim. 6, 20-21; 1, 3-4; 4, 7; II Tim. 1, 13-14; 4, 2-4). « Da chi fomenta le divisioni, separati dopo un primo e secondo avviso » (Tit. 3, 10-11). « Se qualcuno non vi porta la dottrina del Cristo, non ricevete …
… Non si sa se andò con Paolo nella Spagna; Hebr. 13, 23 accenna forse ad una sua prigionia o processo; era però di nuovo con Paolo nell'ultimo suo viaggio in Oriente (I Tim. 1, 3). È difficile precisare l'età di T. quando fu eletto vescovo di Efeso; se Paolo, « vecchio » di ca. 65 anni, lo dice « giovane » (ibid. 4, 12), poteva avere 35-40 anni. …
1:5
… Non vi è dunque limite, perché, conformemente all'insegnamento di s. Paolo (I Tim. 1, 5), la c. è lo scopo del comandamento e di tutti i comandamenti. …
… Caritate è così composto: Rom. 5, 5; 8, 28. 35-39; 13, 8-10; 12, 9-11; I Cor. 6, 17; 8, 3. 11; 10, 24; 12, 31; 13, 1-8. 13; 14, 1; 16, 14. 20. 22. 24; II Cor. 6, 11-13; 8, 24; 11, 2; Gal. 5, 13-14; Eph. 5, 1; Col. 3, 14; I Thess. 4, 9-10; I Tim. 1, 5-6; Hebr. 10, 24-25; Phil. 2, 4).
… Theol., 2ᵃ-2ᵃᵉ, q. 184, a. 1). Tale è l'insegnamento del Cristo (Mt. 22, 35; Mc. 12, 31), il quale disse che dalla carità soprannaturale si riconosceranno i suoi veri discepoli (Io. 17, 21). La carità ha infatti il primato nella vita spirituale (I Cor. 12, 31; I Tim. 1, 5), è vincolo di perfezione (Col. 3, 14), pienezza della legge (Rom. 13, 8-10) ed ogni altra virtù se non è accompagnata dalla carità è «nulla» (I Cor. 13, 1-13).
1:9
CALVINO (CALVINUS, CAUVIN, CHAUVIN, CALVIN JEAN)
C. corrompe il senso dei testi paolini (Eph. 1, 4; Col. 1, 12; I Tim. 1, 9; Rom. 9, 11, ed altri) per sostenere la sua orribile sentenza della predestinazione alla dannazione, ed impugnerà la dottrina di Ambrogio, Origene, Gerolamo e di tutta la tradizione …
… specialmente nella prima parte (capp. 1-6), che sotto la forma delle « due vie » (cf. Mt. 7, 13 sg.) contiene le principali norme di vita cristiana, con lunghi elenchi di peccati che trovano riscontro nelle lettere apostoliche (cf. Rom. 1, 29; Gal. 5, 19 sg.; I Tim. 1, 9 sgg.; II Tim. 3, 2 sgg.).
1:13
2. La conversione. - Mentre P. compiva con coscienza sicura (cf. I Tim. 1, 13) tale attività anticristiana, gli accadde un fatto imprevedibile, che rivoluzionò tutta la sua vita. …
1:15
… Nel Nuovo Testamento è frequente il no alla redenzione dell'uomo come fine dell'I. del Verbo: «Non enim misit Deus filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum» (Io. 3, 17: cf. Lc. 19, 10; Mt. 9, 13; Gal. 4, 4; I Tim. 1, 15). Parimenti i Padri: Ireneo (Adv. haer., V, 14, 1): «Si enim non haberet caro salvari, neququam Verbum Dei caro factum esset». …
Anche in questa lettera (come in I Tim. 1, 15; 3, 1; 4, 9) è citata forse una delle più antiche massime cristiane, introdotta con le parole «fedele è il detto» (II Tim. 11 sg.). …
1:17
… In Iac. 1, 17 si parla di Dio, Padre degli astri, nel quale «non c'è mutazione né ombra di movimento» e s. Paolo (I Tim. 1, 17) inneggia al «Re immortale dei secoli, invisibile, unico Dio».
1:18
… Il popolo ebraico ebbe anch'esso le sue milizie e la S. Scrittura si rifà al s. m. come ad un'immagine della vita dell'uomo sulla terra, in lotta con le proprie passioni e con le seduzioni del mondo esterno (Iob 7,1; 14, 17, II Cor. 10, 4; I Tim. 1,18; Iac. 4,1; I Pt. 2, 11) ed alle schiere armate paragona le gerarchie celesti (Deut. 17,3; II Par. 33,3; Is. 24, 21; Ier. 8,7; Lc. 3, 13; Act. 7,42).
1:19
… 20; I Tim. 3, 14 sgg.), ogni uomo deve a questa pienamente aderire (Mc. 16, 16; Rom. 1, 5; II Cor. 10, 4; I Io. 2, 24), né mai dare ascolto a dottrine contrarie (Rom. 6, 16; Gal. 1, 8; II Io. 1, 10) sotto pena di naufragio nella fede (I Tim. 1, 19). In queste semplici proposizioni: vi sono verità rivelate da Dio, di cui l'unica depositaria e interprete infallibile è la Chiesa e a cui bisogna prestar fede per essere salvati, …
IMENEO (Ἰηφάνεως). - Propagatore di false dottrine, ricordato da s. Paolo in I Tim. 1, 19 sg. e in II Tim. 2, 17 sg. Nel primo di questi passi l'errore è denunciato in maniera piuttosto generica e si insiste con forza sulla condanna della persona; nel secondo, invece, oggetto …
… Ora la missione e il potere di Cristo ebbero per oggetto la predicazione della dottrina ricevuta dal Padre: cf. Mt. 18, 18; 28, 18-20; Mc. 16, 15-16, 20; Lc. 10, 16; Rom. 1, 5; I Cor. 1, 17; II Cor. 5, 20; 10, 4; I Tim. 1, 19; I Io. 2, 24; II Io. 1, 10.
1:20
… di Satana, non è una semplice analogia con il caso di Giobbe; vi è l'equivalente di una scomunica: l'eretico viene escluso dalla comunione dei fedeli con uno scopo medicinale, sottolineato fortemente dalle parole «affinché imparino a non bestemmiare» (I Tim. 1, 20).
… luogo parallelo (Mt. 18, 18) dove la scomunica contro il peccatore impenitente («sit tibi sicut ethnicus et publicanus»: 18, 17) viene confermata dalla potestà di «legare» (18, 18); come pure dalla prassi della Chiesa primitiva (I Cor. 5, 3-5; 16, 22; I Tim. 1, 20) e dall'interpretazione degli antichi Padri siri, che erano particolarmente familiari con la cultura giudaica, e che compresero solvere e ligare nel senso di una potestà giudiziale …
In I Cor. 5, 4-5 e I Tim. 1, 20, il reo viene consegnato a S., che ne distruggerà la carne, onde il peccatore si converta e il suo spirito sia salvo nel giudizio. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.