Likevvise children and parents he exhorteth. • item seruants and maisters. 〈◊〉 Then, that al take courage in the might of God, but so, that vvithal they arme them selue (considering vvhat mightie enemies they haue) vvith al peeces of spiritual armour• 〈◊〉 praying alvvaies feruently, and for him also.
1Children, obey your parents in the Lord: for this is just.Figliuoli siate ubbidienti a' vostri genitori nel Signore: imperocché ciò è giusto.CHILDREN, obey your parents in our Lord. for this is iust.Filii, obedite parentibus vestris in Domino: hoc enim justum est. 2Honour thy father and thy mother, which is the first commandment with a promise:Onora il padre tuo, e la madre tua, che è il primo comandamento, che ha promessa:Honour thy father and thy mother (vvhich is the first commaundement in the promis,)Honora patrem tuum, et matrem tuam, quod est mandatum primum in promissione: 3That it may be well with thee, and thou mayest be long lived upon earth.Affinchè tu sii felice: e viva lungamente sopra la terra.that it may be vvel vvith thee, and thou maiest be long-liued vpon the earth.ut bene sit tibi, et sis longævus super terram. 4And you, fathers, provoke not your children to anger: but bring them up in the discipline and correction of the Lord.E voi, padri, non provocate ad ira i vostri figliuoli: ma allevateli nella disciplina, e nelle istruzioni del Signore.And you fathers, prouoke not your children to anger: but bring them vp in the discipline and correption of our Lord.Et vos patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros: sed educate illos in disciplina et correptione Domini. 5Servants, be obedient to them that are your lords according to the flesh, with fear and trembling, in the simplicity of your heart, as to Christ.Servi, siate ubbidienti ai padroni carnali con riverenza, e sollecitudine, nella semplicità del cuor vostro, come a Cristo:Seruants, be obedient to your lordes according to the flesh, with feare and trembling, in the simplicitie of your hart, as to Christ:Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore, in simplicitate cordis vestri, sicut Christo: 6Not serving to the eye, as it were pleasing men: but, as the servants of Christ, doing the will of God from the heart.Servendo non all'occhio, quasi per piacere agli uomini, ma come servi di Cristo, facendo di cuore la volontà di Dio,not seruing to the eie, as it vvere pleasing men, but as the seruants of Christ, doing the vvil of God frō the hart,non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, 7With a good will serving, as to the Lord, and not to men.Con amore servendo, come pel Signore, non come per gli uomini:vvith a good vvil seruing, as to our Lord and not to men.cum bona voluntate servientes, sicut Domino, et non hominibus: 8Knowing that whatsoever good thing any man shall do, the same shall he receive from the Lord, whether he be bond or free.Essendo a voi noto, come ognuno, o servo, o libero, riceverà dal Signore tatto quel, che avrà fatto di bene.Knovving that euery one vvhat good soeuer he shal doe, that shal he receiue of our Lord, vvhether he be bond, or free.scientes quoniam unusquisque quodcumque fecerit bonum, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber.
9And you, masters, do the same things to them, forbearing threatenings: knowing that the Lord both of them and you is in heaven. And there is no respect of persons with him.E voi padroni, fate altrettanto riguardo ad essi, ponendo da parte l'asprezza: non ignorando, che il vostro, e il loro padrone è ne' cieli: e che egli non è accettator di persone.And you maisters, doe the same things to them, remitting threatenings: knovving that both their Lord and yours, is in heauen: and acception of persons is not vvith him.Et vos domini, eadem facite illis, remittentes minas: scientes quia et illorum et vester Dominus est in cælis: et personarum acceptio non est apud eum. 10Finally, brethren, be strengthened in the Lord and in the might of his power.Del resto, fratelli, siate forti nel Signore, e nella virtù potente di lui.Hence forth brethren, be strengthened in our Lord, & in the might of his povver.De cetero, fratres, confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. 11Put you on the armour of God, that you may be able to stand against the deceits of the devil.Rivestitevi di tutta l'armatura di Dio, affinchè possiate resistere alle insidie del diavolo:Put you on the armour of God, that you may stand against the deceites of the Deuil.Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli: 12For our wrestling is not against flesh and blood; but against principalities and powers, against the rulers of the world of this darkness, against the spirits of wickedness in the high places.Imperocché non abbiam da lottare con la carne, e col sangue, ma co' principi, e colle potestà, co' dominanti dì questo mondo tenebroso, con gli spiriti, maligni dell'aria.For our vvrestling is not against flesh and bloud: but against Princes and Porestats, against the rectors of the vvorld of this darkenes, against the spirituals of vvickednes in the celestials.quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes, et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiæ, in cælestibus. 13Therefore, take unto you the armour of God, that you may be able to resist in the evil day and to stand in all things perfect.Per questo prendete tutta l'armatura di Dio, perché possiate resistere nel giorno cattivo, e preparati in tutto sostenervi.Therfore take the armour of God, that you may resist in the euil day, and stand in al things perfect.Propterea accipite armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo, et in omnibus perfeci stare.
14Stand therefore, having your loins girt about with truth and having on the breastplate of justice:State adunque cinti i vostri lombi con la verità, e vestiti della corazza di giustizia,Stand therfore hauing your loines girded in truth, and clothed with the breast-plate of iustice,State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti loricam justitiæ, 15And your feet shod with the preparation of the gospel of peace.E calzati i piedi in preparazione? al vangelo di pace:& hauing your feete shod to the preparation of the Gospel of peace:et calceati pedes in præparatione Evangelii pacis, 16In all things taking the shield of faith, wherewith you may be able to extinguish all the fiery darts of the most wicked one.Sopra tutto date di mano allo scudo della fede, col quale possiate estinguere tutti gli infuocati dardi del maligno:in al things taking the shield of faith, vvherevvith you may extinguish al the firie dartes of the most vvicked one.in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere: 17And take unto you the helmet of salvation and the sword of the Spirit (which is the word of God).E prendete il cimiero della salute, e la spada dello spirito (che è la parola di Dio),and take vnto you the helmet of saluation: and the svvord of the spirit (vvhich is the vvord of God)et galeam salutis assumite, et gladium spiritus (quod est verbum Dei), 18By all prayer and supplication praying at all times in the spirit: and in the same watching with all instance and supplication for all the saints:Con ogni sorta di preghiere, e di suppliche orando continuamente in ispirito: e in questo stesso vegliando con tutta perseveranza pregando pei santi tutti.in al praier and supplication praying at al time in spirit: and in the same vvatching in al instance and supplication for al the saincts:per omnem orationem et obsecrationem orantes omni tempore in spiritu: et in ipso vigilantes in omni instantia et obsecratione pro omnibus sanctis: 19And for me, that speech may be given me, that I may open my mouth with confidence, to make known the mystery of the gospel,E per me, affinchè a me data sia la parola, onde aprir con fidanza la mia bocca per manifestare il mistero del vangelo:and for me, that speache may be giuen me in the opening of my mouth vvith cōfidence, to make knowen the mysterie of the Gospel,et pro me, ut detur mihi sermo in apertione oris mei cum fiducia, notum facere mysterium Evangelii: 20For which I am an ambassador in a chain: so that therein I may be bold to speak according as I ought.Del quale sono ambasciadore io alla catena, affinchè con fidanza io ne parli, come si conviene.for the vvhich I am a legate in this chaine, so that in it I may be bold according as I ought, to speake.pro quo legatione fungor in catena, ita ut in ipso audeam, prout oportet me loqui.
21But that you also may know the things that concern me and what I am doing, Tychicus, my dearest brother and faithful minister in the Lord, will make known to you all things:Or affinchè voi pur siate informati delle cose mie, di quel, ch'io mi faccia, il tutto saravvi notificato da Tichico carissimo fratello, e ministro fedele nel Signore:And that you also may knovv the things about me, vvhat I doe: Tychicus my deerest brother and faithful minister in our Lord, vvil make you vnderstād al things:Ut autem et vos sciatis quæ circa me sunt, quid agam, omnia vobis nota faciet Tychicus, carissimus frater, et fidelis minister in Domino: 22Whom I have sent to you for this same purpose: that you may know the things concerning us, and that he may comfort your hearts.Il quale ho spedito a voi a questo stesso fine, perché siate informati delle cose mie, ed egli consoli i vostri cuori.vvhom I haue sent to you for this same purpose, that you may know the things about vs, and he may comfort your hartes.quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscatis quæ circa nos sunt, et consoletur corda vestra. 23Peace be to the brethren and charity with faith, from God the Father and the Lord Jesus Christ.Pace a' fratelli, e carità, e fede da Dio Padre, e dal Signore Gesù Cristo.Peace to the brethren and charitie vvith faith from God the Father, and our Lord IESVS Christ.Pax fratribus, et caritas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo. 24Grace be with all them that love our Lord Jesus Christ in incorruption. Amen.La grazia con tutti coloro, i quali incorrotti amano il Signor nostro Gesù Cristo. Così sia.Grace with al that loue our Lord IESVS Christ in incorruption. Amen.Gratia cum omnibus qui diligunt Dominum nostrum Jesum Christum in incorruptione. Amen.
6:2
Witham
With a promise. This commandment being delivered with a special promise of a long life, which promise is to be understood conditionally, especially in regard to Christians, that is unless it be a greater favour to be taken out of the world young. (Witham)
6:5
Witham
Your carnal; temporal masters, whether Christians or heathens. (Witham)
6:6
Witham
Not serving to the eye; to please men only, but to do the will of God. (Witham)
6:9
Witham
Forbearing threatenings; forbearing, and remitting the punishments which you might perhaps threaten them with, and they deserve. (Witham)
6:12
Flesh and blood, which may either signify temptations of the flesh, or raised by mortal men.
Witham
Principalities and powers; that is devils, or apostate angels, who before their fall were in such ranks of spirits, and who are permitted to rule over the wicked in this world of darkness. (Witham)
Estius
By which we are to understand the fallen angels. For as by nature, and from their creation, they were the governors of this corporeal world, and were deprived of this their power on account of their pride, they received it (though limited by certain restrictions) in order to tempt man. (Estius)
Menochius
Rulers of the world of this darkness. By these are meant the devils who exercise their power and authority in our inferior and dark atmosphere, by raising winds, storms, tempests, etc. By darkness may be understood the wicked, in whom Satan reigns as in a citadel. (Menochius)
Our inferior world is called dark and misty in comparison of the world above, which is always bright, serene, and clear. Our atmosphere is called the cloudy and dark heavenly. Cicero, in his Tuscul Quaest. Prudentius likewise, in Hamartigenia, writes thus: Non mentem sua membra premunt, nec terrea virtus ∫ Oppugnat sensus liquidos, bellove lacessit; ∫ Sed cum spiritibus tenebrosis nocte dieque ∫Congredimur quorum dominatibus humidus iste ∫ Et pigris densus nebulis obtemperat aer. ∫ Scilicet hoc medium coelum inter et infima terrae ∫ Quod patet ac vacuo nubes suspendit hiatu, ∫ Frena potestatum variarum sustinet, ac suo ∫ Principe Belial rectoribus horret iniquis. ∫ His colluctamur praedoribus, at sacra nobis ∫ Oris Apostoli testis sententia prodit. ---
Estius
(Estius)
Witham
Against the spirits of wickedness: or wicked spirits in the air, says St. Jerome. Literally, in celestials. (Witham)
Challoner
High places. That is to say, in the air, the lowest of the celestial regions in which God permits these wicked spirits or fallen angels to wander. (Challoner)
6:14
Your loins....with truth, both as to doctrine and a good life, keeping your baptismal promises.
Witham
Having on the breastplate of justice, not only of the particular virtue of justice, but of all virtues in general. (Witham)
6:15
Witham
Your feet shod with the preparation of the gospel; that is prepared to walk in the ways of the gospel, as a soldier must be prepared and in readiness to march or to fight. (Witham)
6:16
Witham
The shield of faith. A lively faith working by charity, which will enable you to conquer your greatest enemies, and to escape their fiery darts, their greatest temptations, and attacks. (Witham)
6:24
Witham
Who love our Lord Jesus Christ. Literally, "in incorruption;" with purity of heart and mind. (Witham)
6:12
High places, or heavenly places.... That is to say, in the air, the lowest of the celestial regions; in which God permits these wicked spirits or fallen angels to wander.
6:24
In incorruption.... That is, with a pure and perfect love.
THE EPISTLE OF ST. PAUL TO THE PHILIPPIANS
The Philippians were the first among the Macedonians converted to the faith. They had a great veneration for St. Paul and supplied his wants when he was a prisoner in Rome, sending to him by Epaphroditus, by whom he sent this Epistle; in which he recommends charity, unity and humility and warns them against false teachers, whom he calls dogs and enemies of the cross of Christ. He also returns thanks for their benefactions. It was written about twenty-nine years after our Lord’s Ascension.
6:1
Concordanza Col. 3, 20
Concordanza Exo. 20, 12, Deu. 5, 16.
6:4
Concordanza Col. 3, 22 Tit. 2, 9.
6:5
Concordanza 1 Pet. 2, 8.
6:8
God leaueth no good worke vnrewarded.
6:9
〈Greek〉
Concordanza Deu. 10, 17.
6:10
Liturgia The Epistle vpon the 21 Sunday after Pentecost.
6:11
〈Greek〉
6:12
Concordanza Eph. 2, 2
6:14
If mā could not be truely iust or haue iustice in him self, hovv could he be clothed vvith iustice?
6:17
Concordanza Es. 59, 17. 1.
6:18
Concordanza Thes. 5, 8
6:23
S. Augustine noteth in sundrie places vpō this same text, that faith without charitie serueth not to saluation. li. 50. ho. 7.
6:1
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Antiochians 9
… and let them not presume to address them by their names. Let them also be chaste, reckoning their husbands as their only partners, to whom indeed they have been united according to the will of God. Ye parents, impart a holy training to your children. Ye children, “honour your parents, that it may be well with you.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… Now what is Marcion’s opinion? The Creator could not possibly have furnished figures to an unknown god, or, if a known one, an adversary to Himself. The superior god, in fact, ought to have borrowed nothing from the inferior; he was bound rather to annihilate Him. “Children should obey their parents.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.71
In the Epistle of Paul to the Ephesians: “Children, be obedient to your parents: for this is right. Honour thy father and thy mother (which is the first command with promise), that it may be well with thee, and thou mayest be long-lived on the earth.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.54
… The manifold character of his ministry? His loving kindness? And on the other hand his strictness? And the combination and blending of the two; in such wise that his gentleness should not enervate, nor his severity exasperate? He gives laws for slaves and masters, rulers and ruled, husbands and wives, parents and children,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 35
… neither did he acknowledge his brethren, and his own sons he disowned: he kept Thy oracles.” And if Paul gives many directions touching parents, commanding us to obey them in all things, marvel not; for in those things only doth he mean us to obey, as many as do not hinder godliness.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 26
… I am not ignorant of it. But when we are exhorting thee concerning thine own duties, let not theirs take all thine attention. For so, when we exhort children to be obedient to parents, saying, that it is written, “honor thy father and thy mother,” they reply to us, “mention also what follows, ‘and ye fathers, provoke not your children to wrath,’” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Observe that he calls saints, men with wives, and children, and domestics. For that these are they whom he calls by this name is plain from the end of the Epistle, as, when he says, “Wives, be in subjection unto your own husbands.” ( Eph. v. 22 .) And again, “Children, obey your parents:” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 14.3
Scripture, you will argue, bids us obey our parents.
6:2
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… The superior god, in fact, ought to have borrowed nothing from the inferior; he was bound rather to annihilate Him. “Children should obey their parents.” Now, although Marcion has erased (the next clause), “which is the first commandment with promise,”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.4.2
… In other passages also, Paul, embracing the promises of the law, says, “Honour thy father and thy mother, which is the first commandment with promise; that it may be well with thee, and that thy days may be long upon the land, the good land, which the Lord thy God will give thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 15
… Some say a figurative earth, but it is not this, for nowhere in Scripture do we find any mention of an earth that is merely figurative. But what can the saying mean? He holds out a sensible prize; even as Paul also doth, in that when he had said, “Honor thy father and thy mother,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 50.2
… It is true that both the law of God prescribes these duties, and the Lord Himself reproves the Jews, because they destroyed this very commandment of God. And the Apostle Paul has in his Epistle laid it down, and said, “This is the first commandment with promise.” What? “Honour thy father and thy mother.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.9
… viz., “Honour thy father and thy mother, which is the first commandment with promise, that it may be well with thee and that thy days may be long upon earth.”
6:4
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 4
… as of Joseph, and Isaiah, and the rest of the prophets; as of Peter, and Paul, and the rest of the apostles, that were married men. For they entered into these marriages not for the sake of appetite, but out of regard for the propagation of mankind. Fathers, “bring up your children in the nurture and admonition of the Lord;”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Tarsians 9
Ye husbands, love your wives; and ye wives, your husbands. Ye children, reverence your parents. Ye parents, “bring up your children in the nurture and admonition of the Lord.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… he was bound rather to annihilate Him. “Children should obey their parents.” Now, although Marcion has erased (the next clause), “which is the first commandment with promise,” still the law says plainly, “Honour thy father and thy mother.” Again, (the apostle writes:) “Parents, bring up your children in the fear and admonition of the Lord.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.72
Also in the same place: “And, ye fathers, drive not your children to wrath: but nourish them in the discipline and rebuke of the Lord.”
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 9.4
… Hence it comes that temperance everywhere is praised, justice is in honour, courage admired, and prudence the object of all aims; virtues which concern the soul more than health concerns the body. Children love your parents, and you, “parents provoke not your children to wrath.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 21
Ver. 4 . “And ye fathers, provoke not your children to wrath; but nurture them up in the chastening and admonition of the Lord.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 9
… It was on account of his children that Eli perished. For he ought to have admonished them, and indeed he did admonish them, but not as he ought; but from his unwillingness to give them pain he destroyed both himself and them. Hear this, ye fathers, bring your children up with great care “in the nurture and admonition of the Lord.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 82.3
… “The good Shepherd”—they are the Lord’s own words—“layeth down his life for the sheep.” One of his disciples can wish to be anathema from Christ for his brethren’s sake, his kinsmen according to the flesh who were Israelites. If then Paul can desire to perish that the lost may not be lost, how much should good parents not provoke their children to wrath
6:5
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.73
In the Epistle of Paul to the Ephesians: “Servants, obey your fleshly masters with fear and trembling, and in simplicity of your heart, as to Christ; not serving for the eye, as if you were pleasing men; but as servants of God.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.54
54. What of the laboriousness of his teaching? The manifold character of his ministry? His loving kindness? And on the other hand his strictness? And the combination and blending of the two; in such wise that his gentleness should not enervate, nor his severity exasperate? He gives laws for slaves and masters,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
Observe that he calls saints, men with wives, and children, and domestics. For that these are they whom he calls by this name is plain from the end of the Epistle, as, when he says, “Wives, be in subjection unto your own husbands.” ( Eph. v. 22 .) And again, “Children, obey your parents:” ( Eph. vi. 1 .) and, “Servants, be obedient to your masters.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 10.1
… Λατρεία , whenever it occurs in Scripture, is rendered by the word service. But that service which is due to men, and in reference to which the apostle writes that servants must be subject to their own masters,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Catechising of the Uninstructed 21
… for the Lord Himself also, in order to set before us an example of this sound doctrine, did not deem it unworthy of Him to pay tribute on account of that human individuality wherewith He was invested. Again, Christian servants and good believers are also commanded to serve their temporal masters in equanimity and faithfulness;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 44
… The Apostolic teaching has set the master over the slave, and put the slave under the master;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 62.4
… ” or as servants, that to their masters they should be subject,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 125.7
… It hath been thy lot to become a Christian, and to have a man for thy master: thou wast not made a Christian, that thou mightest disdain to be a servant. For when by Christ’s command thou servest a man, thou servest not the man, but Him who commanded thee. He saith this also: “Servants, be obedient to them that are your masters according to the flesh.”
6:6
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.14
… It is not the widow, then, but the bride, who is handed over to labor and sorrow in childbearing. It is not the virgin, but the married woman, who is subjected to the sway of a husband.” And in another place, “Ye are bought,” says the apostle, “with a price; be not therefore the servants of men.”
6:7
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 4
… “That thy benefit should not be as it were of necessity, but of thine own will.” Servants also he advises to obey their masters “with a good will.”
6:8
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 6
… them, and from their fear having come to this pass and having lapsed, shall during the year show forth the works of penitence, learning for the future, as the slaves of Christ, to do the will of Christ and to fear Him, listening to this especially, that “whatsoever good thing any man doeth, the same shall he receive of the Lord, whether he be bond or free.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 20
… But how they can be so, I will tell you. They will be so, if we will despise money, if we will look but to one thing only, excellence of soul, if we will keep the fear of God before our eyes. For what he says in his discourse to servants, “whatsoever any man doeth, whether it be good or evil, the same shall he receive of the Lord” (
6:9
san Barnaba † 61 d.C. The Epistle of Barnabas 19
… Thou shalt be subject to the Lord, and to [other] masters as the image of God, with modesty and fear. Thou shalt not issue orders with bitterness to thy maidservant or thy man-servant, who trust in the same [God ], lest thou shouldst not reverence that God who is above both; for He came to call men not according to their outward appearance,
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.74
Also in the same place: “And, ye masters, do the same things to them, forbearing anger: knowing that both your Master and theirs is in heaven; and there is no choice of persons with Him.”
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 7
But the freemen shall be tried by penance for three years, both for their dissimulation, and for having compelled their fellow-servants to offer sacrifice, inasmuch as they have not obeyed the apostle, who would have the masters do the same things unto the servant, forbearing threatening;
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 43
And this I say, because I know many, who like Pharaoh are even now saying, “I know not God,” and making those that are in their power cleave to the clay and to the bricks. How many, though God bids them assauge their “threatening,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 9 . “And ye masters,” he continues, “do the same things unto them.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 10
… For that his words may not appear to be those of flattery, “he shall receive,” he saith, “the wrong he hath done,” that is, he shall suffer punishment also, “for there is no respect of persons.” For what if thou art a servant? it is no shame to thee. And truly he might have said this to the masters, as he did in the Epistle to the Ephesians. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 16
… And here he makes excellent regulations with respect to them. For we see him everywhere commanding the servants rather than their masters, showing them the ways of submission, and treating them with great regard. He exhorts them therefore to submit with great meekness. But the masters he recommends to forbear the use of terror. “Forbearing threatening” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philemon 1
… When he asks a favor of others, who will not grant it to him? Who will not be willing to be the friend and servant of so good a soul? Yea, I entreat you, let us do all things for Him, not to our friends, not to our relations only, but even to our domestics. For He says, “Forbearing threatening, knowing that your Master also is in heaven.” (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.5
… iii. 22 ); and again, Let as many servants as are under the yoke count their masters worthy of all honour ( 1 Tim. vi. 1 ); but to these it is said, And ye, masters, do the same things unto them, forbearing threatening, knowing that both their and your Master is in heaven (
6:10
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 8
… The apostle, it is true, says, “In all these things we are more than conquerors through him that loved us.” But in a phrase of this kind there is no suggestion of any lowly and subordinate ministry, but rather of the succour rendered “in the power of his might.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 10 . “Finally,” saith he, “be strong in the Lord.”
Early Popes (Pseudo-Isidorian Decretals) The Epistles of Pope Fabian 3.5
… in all ( in omnibus ) taking the shield of faith, wherewith ye shall be able to quench all the fiery darts of the wicked one. And take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the word of God.”
6:11
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 4
“But the love of money is the root of all evils.” Knowing, therefore, that “as we brought nothing into the world, so we can carry nothing out,” let us arm ourselves with the armour of righteousness;
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… Again, when in the preceding verse he bids us “put on the whole armour of God, that we may be able to stand against the wiles of the devil,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.34
… But they have no power over those who “have put on the whole armour of God,” who have received strength to “withstand the wiles of the devil,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.55
… and God would have us to bring up all our children, and not to destroy any of the offspring given us by His providence. And this does not conflict with our purpose not to obey the demons that are on the earth; for, “being armed with the whole armour of God, we stand”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.73
… and if he requires it, to fight under him, or lead an army along with him.” To this our answer is, that we do, when occasion requires, give help to kings, and that, so to say, a divine help, “putting on the whole armour of God.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 7
… nor did the enemy as though conquered cease to lay snares for him. For again he went round as a lion seeking some occasion against him. But Antony having learned from the Scriptures that the devices
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.88
88. For my own warfare, however, I am at a loss what course to pursue, what alliance, what word of wisdom, what grace to devise, with what panoply to arm myself, against the wiles of the wicked one.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 11 . “Put on the whole armor of God, that ye may be able to stand against the wiles of the devil.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 16
… I said it is possible to become a Heaven; and I see that it is possible to become even better than Heaven. How? when we have the Lord of the Sun. Heaven is throughout pure and without spot; it changes not either in a storm or in the night. Neither let us then be so influenced either by tribulations or by “the wiles of the devil” (
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —This is what the divine Paul did, for in writing to them who had made profession of their faith he said, “Take unto you the whole armour of God that ye be able to stand against the wiles of the Devil.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 132
… the great, and says, “Inasmuch as ye have done it unto one of the least of these” “which believe in me” “ye have done it unto me.” I pray you in that you are conspicuous for right doctrine, and shine by worthiness of life, and therefore have great boldness before God, help me in your prayers, that I may be able “to stand,” to use the words of the Apostle,
6:12
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 13
… Nothing is better than that peace which is according to Christ, by which all war, both of aërial and terrestrial spirits, is brought to an end. “For we wrestle not against blood and flesh, but against principalities and powers, and against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in heavenly places.”
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.10.1
… that He may send “spiritual wickednesses,”
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 39
These were the ingenious arts of “spiritual wickednesses,”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… “Ye shall relate these things to your children; and your children in like manner to their children.” Of what use are two gods to me, when the discipline is but one? If there must be two, I mean to follow Him who was the first to teach the lesson. But as our struggle lies against “the rulers of this world,”
Tertulliano † 220 d.C. Against the Valentinians 22
… For he is supposed by them to have had his origin in that criminal excess of her sorrow, from which they also derive the birth of the angels, and demons, and all the wicked spirits. Yet they affirm that the devil is the work of the Demiurge, and they call him Munditenens
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 17
… Let Olympic cestus-players and boxers cram themselves to satiety. To them bodily ambition is suitable to whom bodily strength is necessary; and yet they also strengthen themselves by xerophagies. But ours are other thews and other sinews, just as our contests withal are other; we whose “wrestling is not against flesh and blood, but against the world’s
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.1
… but “put on,” he says, “the armour of God, that ye may be able to resist the wiles of the devil:” pointing out that the saints have to “ wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.4
… The declaration, indeed, in the Epistle to the Ephesians, “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.34
… those who “have put on the whole armour of God,” who have received strength to “withstand the wiles of the devil,” and who are ever engaged in contests with them, knowing that “we wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places.”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 10.18
… is to ascend driving like a charioteer those of the circumcision and the believers of the Gentiles, while prophets and Apostles go before Him and follow after Him (or is it the angels who minister to Him, for they too may be meant by those who go before and those who follow), perhaps it is that city which before He ascended to it contained the so-called
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.14
… the Gospel, as the latter with the law, reading and hearing and telling “those things which contain an allegory,” so as, while preserving the historic truth of the events, to understand the unerring principle of mystic interpretation applied to things spiritual, so that the things learned may not be “spiritual things whose characteristic is wickedness,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 12.13
… and want of prudence, a gate of death, but its opposite, prudence, a gate of Zion. But to all the gates of the “knowledge which is falsely so called” one gate is opposed, the gate of knowledge which is free from falsehood. But consider if, because of the say ing , “our wrestling is not against flesh and blood,”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 13.4
… Perhaps, therefore, you would not err if you said, that such persons, so to speak, are epileptic spiritually, having been cast down by “the spiritual hosts of wickedness in the heavenly places,”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 55.8
… having your loins girt about with truth, and having put on the breastplate of righteousness; and your feet shod with the preparation of the Gospel of peace; taking the shield of faith, wherewith ye shall be able to quench all the fiery darts of the wicked one; and the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the word of God.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.118
… in all things taking the shield of faith, in which ye may extinguish all the fiery darts of the most wicked one; and take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the word of God.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 1
… For you, who not only hold the Gospel pure and purged from all stain of perverse doctrine, but also energetically teach the same, seek not man for a master, since you show yourselves by these very things to be teachers. Therefore as you run, I exhort you; and as you watch, I stir you up; and as you contend against “the spiritual things of wickedness,”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 13
… desire was for the darkness, so that they would not follow that Word that had been sent forth in the beginning from the light, and (once more shows us) the man who is the enemy of the same, the sower of tares, and the god and prince of the age of this world, who blinds the minds of men that they may not be obedient to the truth in the Gospel of Christ?
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 6.1
… Therefore, also, it is reasonable and immortal. For being made after the image of the Only-begotten, as I said, it has an unsurpassable beauty, and therefore evil spirits
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. From the Discourse on the Resurrection, Part III 2
… And take the helmet of salvation, and the sword of the spirit, which is the Word of God,” that ye may be able to stand against the wiles of the devil; “casting down imaginations, and every high thing that exalteth itself against the knowledge of Christ,” “for we wrestle not against flesh and blood;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 16
… as it is written, “keep our hearts with all watchfulness .” For we have terrible and crafty foes—the evil spirits—and against them we wrestle, as the Apostle said, “Not against flesh and blood, but against the principalities and against the powers, against the world-rulers of this darkness, against the spiritual hosts of wickedness in the heavenly places
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 51
51. So he was alone in the inner mountain, spending his time in prayer and discipline. And the brethren who served him asked that they might come every month and bring him olives, pulse and oil, for by now he was an old man. There then he passed his life, and endured such great wrestlings, ‘Not against flesh and blood
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… ‘We wrestle not with flesh and blood, but with principalities, with powers, with the rulers of this dark world, with wicked spirits in heaven
san Basilio † 379 d.C. The Letters 23
… him for such struggles, and to appoint over him one of your number whom he may select to be his trainer, training him nobly, and making him by his constant and blessed care a tried wrestler, wounding and overthrowing the prince of the darkness of this world, and the spiritual powers of iniquity, with whom, as the blessed Apostle says, is “our wrestling.”
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.17
… Perhaps indeed there are other reasons also for this, which only God, Who bound them together, and those who are instructed by God in such mysteries, can know, but as far as I, and men like myself can perceive, there are two: one, that it may inherit the glory above by means of a struggle and wrestling
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.84
84. Sinners are planning upon our backs; and what we devise against each other, they turn against us all: and we have become a new spectacle, not to angels and men, as says Paul, that bravest of athletes, in his contest with principalities and powers,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 2.15
… For He neither joins in the fray, nor does He implant the power to contend, but merely wishes that the athlete in whom He is interested may not come off second in the strife. And so Paul wrestles “against principalities, against powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Decease of His Brother Satyrus 2.106
… For when we read that our warfare is not against flesh and blood, but against spiritual hosts of wickedness, which are in high places,
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose sermon-against-auxentius-on-th.6
6. These words are full of humility, and as I think of that spirit which a bishop ought to show towards the Emperor. But since “our contest is not against flesh and blood, but also” (which is worse) “against spiritual wickedness in high places,”
sant'Ambrogio † 397 d.C. Selections from the Letters of St. Ambrose 63.24
… And so he who was a good athlete said: “We are made a spectacle to this world and to Angels.” Worthy indeed was he to be gazed upon by Angels, when he was striving to attain the prize of Christ, when he was striving to lead on earth the life of Angels, and overcome the wickedness of spirits in heaven, for he wrestled with spiritual wickedness.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 2.2
… With whom then has he to fight? with whom has he to wrestle? Listen to the words of St. Paul. “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 3.7
… and as wrestlers let us strip for the contest. For the believer is at once a husbandman, and a sailor, and a soldier, a wrestler, and a traveller. Hence St. Paul saith, “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers. Put on therefore the whole armour of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 6
… For it is God’s part to give a contrite and humbled heart, sober, self-possessed, and awestruck, full of repentance and compunction. These are His gifts, forasmuch as it is also of these things that we are most in need. Yes, for a grievous conflict is at hand, and against the powers unseen is our wrestling; against “the spiritual wickednesses”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 23
… And the very fact too of calling it narrow contributed very greatly towards making it easy; for it wrought on them to be vigilant. As Paul then, when he saith, “We wrestle not against flesh and blood,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 27
… Would you taste a (real) luxury? Nourish your soul, give to her of that food to which she is used: do not kill her by starvation.—It is the time for war, the time for contest: and do you sit enjoying yourself? Do you not see even those who wield sceptres, how they live frugally while abroad on their campaigns? “We wrestle not against flesh and blood” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 31
… Let us not deceive ourselves. For if in war it is impossible to come off safe while living daintily, and trafficking, and huckstering and idling, much more in this war. Or think ye not that it is a war worse than all others? ( Infra, p. 204, note 1.) “For we wrestle not,” he says, “against flesh and blood.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… v. 5; 2 Cor. ii. 7, 11 ); and so others also, that they might be taught “not to blaspheme.” ( 1 Tim. i. 20 .) And consider how he sent forth his own liegemen against him, rousing them, suppling them. And at one time he says to the Ephesians, “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities and powers.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 39
But what “rule,” then doth he here say, that Christ “putteth down?” That of the angels? Far from it. That of the faithful? Neither is it this. What rule then? That of the devils, concerning which he saith, “Our wrestling is not against flesh and blood, but against the principalities, against the powers, against the world-rulers of this darkness:” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 8
… But neither is the belly therefore God, nor Mammon Lord, save only of those who bow down themselves to them. But we assert of this passage that it is spoken neither of the devil nor of another creator, but of the God of the Universe, and that it is to be read thus; “God hath blinded the minds of the unbelievers of this world
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 5
… Now if you are able to prove to me that evil originates from the body, you are at liberty to accuse it; but if your endeavor is to turn its name into a charge against it, you ought to accuse the soul likewise. For he that is deprived of the truth is called “the natural man.” ( 1 Cor. ii. 14 .) and the race of demons “the spirits of wickedness.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 1
… to the one the Incarnate, to the other God the Word. Just as one might say of a house which has some part decayed and the other sound, He hath rebuilt the house, that is to say, He has made it stronger, and laid a firmer foundation. So also here He hath brought all under one and the same Head.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 4
… For that his kingdom is of this age, i.e., will cease with the present age, hear what he says at the end of the Epistle; “Our wrestling is not against flesh and blood, but against the principalities, against powers, against the world rulers of this darkness;” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 12 . “For our wrestling is not,” saith he, “against flesh and blood, but against the principalities, against the powers, against the world-rulers of this darkness, against the spiritual hosts of wickedness, in the heavenly places.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 8
… Thou too hast believed, thou hast performed many good deeds, thou hast mounted high: secure thyself, be in fear as thou standest, and keep a wary eye, lest thou fall thence. For manifold are the spiritual sorts of wickedness which aim to cast thee down. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 9
… For is it not absurd to contribute to an earthly king, when engaged in war, all that he wants, as clothing and food, not according to his need alone, but abundantly, whilst to the King of Heaven, when engaged in war, and contending against far more bitter foes (for it is written, “our wrestling is not against flesh and blood”) (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 3
… iii. 12 .); and Christ says, “In the world ye shall have tribulation.” ( John xvi. 33 .) And again the blessed Paul with a loud voice cries out, saying, “Our wrestling is not against flesh and blood,” and again, “Stand therefore, having girded your loins with truth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 4
… that is, “through the grace of Christ.” That is, stand firmly. Thou knowest the battle. For elsewhere he says, “We wrestle not against flesh and blood.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 5
[8.] There is no persecution now, and God grant there may never be: but there is another war, that of the desire of money, of envy, of the passions. Paul, describing this war, says, “We wrestle not against flesh and blood.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.3
… No, the earth yields only thorns and thistles, and its dust is food for the serpent. “For our wrestling is not against flesh and blood, but against the principalities, against the powers, against the world-rulers of this darkness, against the spiritual hosts of wickedness in the heavenly places.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 77.11
Her triumph was more glorious far than those won by Furius over the Gauls, by Papirius over the Samnites, by Scipio over Numantia, by Pompey over Pontus. They had conquered physical force, she had mastered spiritual iniquities.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 124.13
… Now if we extend our inquiry to the passion of our Lord and Saviour, it may indeed be overbold to suppose that He will suffer in heaven; yet if there is spiritual wickedness in heavenly places
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.3
… “But I say, walk by the Spirit and ye shall not fulfil the lust of the flesh. For the flesh lusteth against the Spirit, and the Spirit against the flesh; for these are contrary the one to the other: that ye may not do the things that ye would.” We are a compound of the two, and must endure the strife of the two substances. And to the Ephesians:
san Girolamo † 420 d.C. Against the Pelagians 2
… according to the Peripatetics, it is difficult and even impossible, an opinion which has the constant support of all Scripture. Hence Josephus, the historian of the Maccabees, said that the emotions can be subdued and governed, not extirpated, and Cicero’s five books of “Tusculan Disputations” are full of these discussions.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 220.12
… yourself so far as might be possible without prejudice to the public welfare from the labours of military service, and take to yourself the leisure which you then desired for that life in the society of the saints in which the soldiers of Christ fight in silence, not to kill men, but to “wrestle against principalities and powers, and spiritual wickedness,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Concerning the Nature of Good, Against the Manichæans 33
… for both a cloudy heaven is spoken of, and flying things are called heavenly. As when the Apostle Paul calls those evil angels, against whom as enemies by living piously we contend, "spiritual things of wickedness in heavenly places."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.12
… For where men are holy servants of the Lord, and are fighting with holiness for God, not against Petilianus, or any flesh and blood like him, but against principalities and powers, and the rulers of the darkness of this world,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 17.4
… With good reason hath the Christian hereby provided protection for himself against his enemies, not those that may be seen, flesh and blood, to be pitied, rather than to be feared, but against those against whom the Apostle exhorts us to arm ourselves: “We wrestle not against flesh and blood;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 55.4
… and entereth not by the ear, but through the thoughts; and thereby not in a way that is corporal, but spiritual. For what we call spiritual is not always to be understood in a commendatory way. The apostle knew of certain spiritual things [powers], of wickedness in heavenly places, against which he testifies that we have to maintain a struggle;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 79
… to the Teacher, not to the deceiver. And in what sense the devil is to be understood as the prince of the world, is still more clearly unfolded by the Apostle Paul, who, after saying, “We wrestle not against flesh and blood,” that is, against men, went on to say, “but against principalities and powers, and the world-rulers of this darkness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 1.5
… how shall I be light? I live in sins and iniquities. There steals upon him, as it were, a desperation and sadness. There is no salvation save in the fellowship of God. “God is light, and in Him is no darkness at all.” But sins are darkness, as the Apostle saith of the devil and his angels, that they are “rulers of this darkness.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Ten Homilies on the First Epistle of John 9.2
… his sins; let him begin to come to life again inwardly, and to mortify his members which are upon the earth, as the apostle saith, “Mortify your members which are upon the earth.” By the members upon earth he means spiritual wickedness: for he goes on to expound it, “Covetousness, uncleanness,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 35.3
… There are indeed even these enemies to us, and they persecute us: but other enemies we are taught to know, those against whom we fight invisibly, of whom the Apostle warneth us, saying, “We wrestle not against flesh and blood,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 56.4
… “Know ye that for us the wrestling is not against flesh and blood, but against princes and powers, and spiritual things of wickedness,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 77.6
… 4 ). All mine enemies have kept watch over me; they have exceeded in keeping watch over me; in watching they have been beforehand with me. Where do they not lay traps? Have not mine enemies anticipated all watches? For who are these enemies, but they of whom the Apostle saith, “Ye have not wrestling against flesh and blood.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 83.6
… These are they of whom the Apostle speaks: “Ye wrestle not against flesh and blood, but against principalities and powers, and the rulers of the darkness of this world, against spiritual wickedness in high places.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 118.3
3. “The Lord is my helper; I will not fear what man doeth unto me” ( ver. 6 ). But are men, then, the only enemies that the Church hath? What is a man devoted to flesh and blood, save flesh and blood? But the Apostle saith, “We wrestle not against flesh and blood, but against,”…he saith, “spiritual wickedness in high places;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 142.7
… Who are these enemies? Let us see whether they are plainly described by any servant of the Lord, by any soldier, now perfected, who hath engaged with them. Hear the Apostle saying, “We wrestle not against flesh and blood:”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 144.9
… observe whom he calleth “strangers,” whom he calleth “strange children,” whom he calleth “waters of contradiction,” whom he calleth a “sword of ill intent.” Observe, I beseech you, for among them ye are in peril, among their tongues ye fight against the desires of your flesh, among their tongues, set in the hand of the devil wherewith he fighteth.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.18
… crowns, not undeservedly does he begin to enter the lists against still more powerful foes, and having triumphed over his former rivals, he boldly makes proclamation and says, “Now our striving is not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against world-rulers of this darkness, against spiritual wickedness in heavenly places.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Twelve Books on the Institutes of the Cœnobia, and the Remedies for the Eight Principal Faults 5.19
… “I so fight, not as one that beateth the air, but I chastise my body and bring it into sub jection,” that when this conflict is ended we may once more be able to say with him: “we wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against world-rulers of this darkness, against spiritual wickedness in heavenly places.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.21
… And how then would the Apostle’s words stand, where he says: “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against world-rulers of this darkness, against spiritual wickedness in heavenly places;” and this too: “So fight I, not as one that beateth the air;” and again: “I have fought a good fight”?
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.33
Germanus : We certainly do not doubt that those orders which the Apostle enumerates refer to them: “For we wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the world-rulers of this darkness, against spirits of wickedness in heavenly places:”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.2
… We want to know what is the origin of the great variety of hostile powers opposed to men, and the difference between them, which the blessed Apostle sums up as follows: “We wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the world-rulers of this darkness, against spiritual wickedness in hea venly places:”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 8.14
… nor could they be called powers or principalities, unless there were some over whom they could claim power: and this we find pointed out very clearly in the gospel by the Pharisees in their blasphemy: “He casteth out devils by Beelzebub the prince of the devils,” for we find that they are also called “rulers of darkness,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 13.14
… of which also he says to the Ephesians: “For we wrestle not against flesh and blood, but against principalities, against powers, against the world-rulers of this darkness, against spiritual wickedness in heavenly places.”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 39
So, dearly-beloved, let us who instructed in Divine learning come wittingly to the present contest and strife, hear the Apostle when he says, “for our struggle is not against flesh and blood, but against principalities and powers, against the rulers of this dark world, against spiritual wickedness in heavenly things
6:13
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.2.1
… for it is written, that after the sop “Satan entered into him.” And the Apostle Paul teaches us that we ought not to give place to the devil; but “put on,” he says, “the armour of God, that ye may be able to resist the wiles of the devil:”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Life of Antony. (Vita Antoni.) 65
… And he remembered that this is what the Apostle said, ‘according to the prince of the power of the air .’ For in it the enemy hath power to fight and to attempt to hinder those who pass through. Wherefore most earnestly he exhorted, ‘Take up the whole armour of God, that ye may be able to withstand in the evil day
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 22
Ver. 13 . “Wherefore,” saith he, “take up the whole armor of God, that ye may be able to withstand in the evil day, and, having done all, to stand.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
Now if this is the case with soldiers, much more is it with spiritual soldiers. Or rather in their case, there is no such thing as arming them without, but everything is within. He hath roused their ardor, and set it on fire, he hath added confidence. He hath set them in due array. Observe how he also puts on the armor. “Stand therefore,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 3.4
… No grass makes the ground green; there are no shady copses and no fertile fields. Precipitous cliffs surround his dreadful abode as if it were a prison. But he, careless, fearless, and armed from head to foot with the apostle’s armor,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 75.2
… and your feet shod with the preparation of the gospel of peace; above all, taking the shield of faith, wherewith ye shall be able to quench all the fiery darts of the wicked: and take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the word of God.”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 63
… And it intensifies our dis couragement to think that these things are the prelude of the general apostasy. May your piety pray that since we are in this plight we may get the divine succour, that, as the divine Apostle phrases it, we may “be able to withstand the evil day.”
6:14
san Policarpo di Smirne † 155 d.C. Epistle to the Philippians 2
… “Judge not, that ye be not judged; forgive, and it shall be forgiven unto you; be merciful, that ye may obtain mercy; with what measure ye mete, it shall be measured to you again;” and once more, “Blessed are the poor, and those that are persecuted for righteousness’ sake, for theirs is the kingdom of God.”
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 3.14
… who bids us take the shield of faith, wherewith we may be able to quench all the fiery darts of the devil, and the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which (he says) is the word of God.”
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Let us bear His sign upon our bodies, that we may be delivered from the wrath to come. For fearful is the day in which He will come, and who is able to endure it? Furious and hot is His wrath, and it will destroy all the wicked. Let us set upon our head the helmet of redemption,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
The blessed Paul, being girt about with every virtue
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 21.4
… and the Lord Jesus in the Gospel, He that hath ears to hear let him hear . Then on the nostrils; that receiving the sacred ointment ye may say, We are to God a sweet savour of Christ, in them that are saved . Afterwards on your breast; that having put on the breast-plate of righteousness , ye may stand against the wiles of the devil
sant'Ambrogio † 397 d.C. Concerning Virgins 2.4
… I will offer the victim to God for you, do you offer the soldier to Christ for me. You have served the good service of chastity, the wages of which are everlasting life; you have the breastplate of righteousness, which protects the body with spiritual armour, the shield of faith with which to ward off wounds, and the helmet of salvation,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 5
… but there is another war, that of the desire of money, of envy, of the passions. Paul, describing this war, says, “We wrestle not against flesh and blood.” ( Eph. vi. 12 .) This war is ever at hand. Therefore he wishes us to stand ever armed. Because he wishes us to stand ever armed, he says, “Stand, having girded yourselves about.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.5
… Where will you find a matron to be present at your bridal? Whom will you get to escort you home? No tongue but a harsh Punic one will sing for you the wanton Fescennine verses. Away with all hesitations! ‘Perfect love’ of God ‘casteth out fear.’ Take to yourself the shield of faith, the breastplate of righteousness, the helmet of salvation,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Concerning Man’s Perfection in Righteousness 27
… Well now, it is in our present struggle therewith that we are clothed with the righteousness in which we here live by faith,—clothed with it as it were with a breastplate.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Dialogues. The “Eranistes” or “Polymorphus” of the Blessed Theodoretus, Bishop of Cyrus 2
Orth. —This is what the divine Paul did, for in writing to them who had made profession of their faith he said, “Take unto you the whole armour of God that ye be able to stand against the wiles of the Devil.” And again, “Stand therefore with your loins girt about with truth,”
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 123
… let them join the opposite side; let them be ranked with them that are at war with us. But if they bear witness to our holding the right teaching of the gospel message, we hail them with the cry, “Do you too ‘stand having your loins girt about with truth,…and your feet shod with the preparation of the gospel of peace,’”
papa san Leone I Magno † 461 d.C. Sermons 39
… dearly-beloved, as the Apostle says, “having the loins of your mind girt in truth, and your feet shod in the preparation of the gospel of peace, in all things taking the shield of faith in which ye may be able to extinguish all the fiery darts of the evil one, and put on the helmet of salvation and the sword of the Spirit, which is the Word of God
6:15
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… holy feast which now draws near to us, ‘girding up the loins of our minds ,’ like our Saviour Jesus Christ, of Whom it is written, ‘Righteousness shall be the girdle of His loins, and faithfulness the girdle of His reins .’ Each one of us having in his hand the staff which came out of the root of Jesse, and our feet shod with the preparation of the Gospel
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 14
… But now the Truth is nigh unto us, ‘the Image of the invisible God ,’ our Lord Jesus Christ, the true Light, Who instead of a staff, is our sceptre, instead of unleavened bread, is the bread which came down from heaven, Who, instead of sandals, hath furnished us with the preparation of the Gospel
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.16
… But there is a serpent by the wayside watching those who pass by: beware lest he bite thee with unbelief. He sees so many receiving salvation, and is seeking whom he may devour . Thou art coming in unto the Father of Spirits, but thou art going past that serpent. How then mayest thou pass him? Have thy feet shod with the preparation of the gospel of peace
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 1
… For he will appear before us having “put on Christ” ( Rom. xiii. 14; Gal. iii. 27 ), having his beautiful “feet shod with the preparation of the Gospel of peace” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 32.10
… So we see that the spitting in the face is accompanied with a sign of reproach in loosing a shoe from one foot, to exclude the man from the company of those to whom the apostle says, "Let your feet be shod with the preparation of the gospel of peace;"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 60.11
… “How beautiful the feet of them that tell of peace, that tell of good things,” and “the feet shod unto the preparation of the Gospel of peace.”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 1.5
… and from one foot the shoe is taken away, inasmuch as it is written, Your feet shod in preparation of the Gospel of Peace (
6:16
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 13
Take heed, then, often to come together to give thanks to God, and show forth His praise. For when ye come frequently together in the same place, the powers of Satan are destroyed, and his “fiery darts”
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 9
… He commands us to stand stedfast, certainly not to act an opposite part by fleeing; and to be girt, not to play the fugitive or oppose the Gospel. He points out weapons, too, which persons who intend to run away would not require. And among these he notes the shield
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.9
… on account of which things eating like a gangrene into his soul, the devil cast it into his heart to betray the Saviour; and, when he had received the “fiery dart,”
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. Oration Concerning Simeon and Anna On the Day that They Met in the Temple 1
… Thou hast clad the Mighty One with that beauteous panoply of the body by which it has become possible for Him to be seen by mine eyes. And I, in order that I might freely approach to behold Him, have received that by which all the fiery darts of the wicked shall be quenched.
Afraate † 346 d.C. Aphrahat: Select Demonstrations 6.1
… Let us rejoice in our hope at every time, that He Who is our hope and our Redeemer may rejoice in us. Let us judge ourselves righteously and condemn ourselves, that we may not hang down our faces before the judges who shall sit upon thrones and judge the tribes. Let us take to ourselves, as armour for the contest,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 5.4
… For he sends forth divers arrows, and shoots down in the dark night those that watch not; but, since the enemy is unseen, we have faith as our strong armour, according to the saying of the Apostle, In all things taking the shield of faith, wherewith ye shall be able to quench all the fiery darts of the wicked one
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 40
… Fear not the conflict; defend yourself with the Water; defend yourself with the Spirit, by Which all the fiery darts of the wicked shall be quenched.
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.7
46. And that you may know that there is no inequality but unity of nature, the Word also is the Sword of the Holy Spirit, for it is written: “Taking the shield of faith, wherewith ye may be able to quench all the fiery darts of the wicked one. And take the helmet of Salvation, and the sword of the Spirit, which is the Word of God.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
… But in the matter of spurious doctrine, when any soul is diseased thereby, then there is great need of the Word, not only in view of the safety of our own people, but in view of the enemy without. If, indeed, one had the sword of the spirit, and the shield of faith,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 3.5
… but the cry of the apostle will repel him: “When I am weak, then am I strong,” and “My strength is made perfect in weakness.” He will hold out threats of death; but the reply will be: “I desire to depart and to be with Christ.” He will brandish his fiery darts, but they will be received on the shield of faith.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.17
… If ever you feel the outward man sighing for the flower of youth, and if, as you lie on your couch after a meal, you are excited by the alluring train of sensual desires; then seize the shield of faith, for it alone can quench the fiery darts of the devil.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.7
… A widow who has ceased to have a husband to please, and who in the apostle’s language is a widow indeed, needs nothing more but perseverance only. She is mindful of past enjoyments, she knows what gave her pleasure and what she has now lost. By rigid fast and vigil she must quench the fiery darts of the devil.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 130.10
… his loins, and his force is in the navel of his belly.” Our foe uses the heat of youthful passion to tempt young men and maidens and “sets on fire the wheel of our birth.” He thus fulfils the words of Hosea, “they are all adulterers, their heart is like an oven;” an oven which only God’s mercy and severe fasting can extinguish. These are “the fiery darts”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 48.3
… forgiven us,” or subduing evil habits, and chastening the body and bringing it into subjection, or bearing tribulation, and especially bearing with one another in love (for what can he bear who is not patient with his brother?), or guarding against the craft and wiles of the tempter, and by the shield of faith averting and extinguishing his fiery darts,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.26
… For we hear also of the shield of faith, “wherewith,” says the apostle, “ye shall be able to quench all the fiery darts of the wicked.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Sermons on Selected Lessons of the New Testament 12.13
… Pay me tribute, submit thyself to my allegiance. Right, but not in an idol’s temple. In an idol’s temple He forbids it. Who forbids it? A greater Power. Pardon me then: thou threatenest a prison, He threateneth hell. Here must thou at once take to thee thy “faith as a shield, whereby thou mayest be able to quench all the fiery darts of the enemy.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 35.2
… For as we from Him have this, that we be armed, so is He armed from us. But He is armed from those whom He hath made, we are armed with those things which we have received from Him who made us. These our arms the Apostle in a certain place calleth, “The shield of Faith, the helmet of Salvation, and the sword of the Spirit, which is the Word of God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.5
… “Take,” he says “the shield of faith, wherewith ye may be able to quench all the fiery darts of the evil one.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Seven Books of John Cassian on the Incarnation of the Lord, Against Nestorius 2.1
… But that we may not be thought to have prejudged the case against them instead of fairly judging it, we will produce their actual pestilent assertions, or rather I should say their blasphemous folly: taking “above all the shield of faith, and the sword of the Spirit which is the Word of God,”
6:17
Tertulliano † 220 d.C. An Answer to the Jews 9
… that is, guile, and asperity, and injustice, proper (of course) to the business of battles? See we, then, whether that which has another action be not another sword,—that is, the Divine word of God, doubly sharpened
san Metodio d'Olimpo † 311 d.C. The Banquet of the Ten Virgins; or Concerning Chastity 8.12
… Do not, therefore, lose courage on account of the schemes and slanders of the beast, but bravely prepare for the battle, armed with the helmet of salvation,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril procatechesis-or-prologue-to-t.10
… Thou hast many enemies; take to thee many darts, for thou hast many to hurl them at: and thou hast need to learn how to strike down the Greek, how to contend against heretic, against Jew and Samaritan. And the armour is ready, and most ready the sword of the Spirit
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.33
… And again, Wherefore, as saith the Holy Ghost ; and again, The Holy Ghost also witnesseth to us . And again he calls unto the soldiers of righteousness, saying, And take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the Word of God, with all prayer and supplication
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 22
… Better to possess such a fountain, than to have fountains running with gold. Better than all gold-bearing soil is the soul which bears this gold. For it advances us, not into these earthly palaces, but into those above. The gold becomes an ornament to the Church of God. Of this gold is wrought “the sword of the Spirit” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 23
True, you may say, but these our natural loins we gird with a leathern band; but we, spiritual soldiers, with what? I answer, with that which is the head and crown of all our thoughts, I mean, “with truth.” “Having girded your loins,” saith he, “with truth.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 5
We have need also of an helmet; for since the reasoning faculty is there, and from this it is possible for us either to be saved, when what is right is done, or it is possible for us to be ruined—therefore he says, “the helmet of salvation.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 59.1.15
15. “Behold, themselves shall speak in their mouth, and a sword is on the lips of them” ( ver. 7 ). Here is that sword twice whetted, whereof the Apostle saith, “And the sword of the Spirit, which is the Word of God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.5
… For it is possible for one who has lost other parts of the body, weak as he may be, still to survive: but even a short time of living is extended to no one without a head. “And the sword of the Spirit which is the word of God.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 20.8
… For “flesh and blood cannot inherit the kingdom of God.” And therefore one who would withhold “the sword of the spirit which is the word of God”
6:18
Tertulliano † 220 d.C. On Prayer 23
… At fasts, moreover, and Stations, no prayer should be made without kneeling, and the remaining customary marks of humility; for (then) we are not only praying , but deprecating , and making satisfaction to God our Lord. Touching times of prayer nothing at all has been prescribed, except clearly “to pray at every time and every place.”
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 10
… and the sixth , at which Peter went up on the roof; and the ninth , at which they entered the temple: why should we not understand that, with absolutely perfect indifference, we must pray
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.33
… And again he calls unto the soldiers of righteousness, saying, And take the helmet of salvation, and the sword of the Spirit, which is the Word of God, with all prayer and supplication . And again, Be not drunk with wine, wherein is excess; but be filled with the Spirit, speaking to yourselves in psalms, and hymns, and spiritual songs
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
… and on my behalf that utterance may be given unto me, in opening my mouth to make known with boldness the mystery of the gospel, for which I am an ambassador in chains, that in it I may speak boldly, as I ought to speak.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 7
[11.] What then are these things to us (one says) who are not monastics? Sayest thou this to me? Say it to Paul, when he says, “Watching with all perseverance and supplication” (
6:19
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 5.18
… enigmas, for the purpose of disparaging the Creator, when he displayed to the Church such constancy and plainness of speech in “making known the mystery of the gospel for which he was an ambassador in bonds,” owing to his liberty in preaching—and actually requested (the Ephesians) to pray to God that this “open-mouthed utterance” might be continued to him?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians the-argument
He wrote the Epistle from Rome, and, as he himself informs us, in bonds. “Pray for me, that utterance may be given unto me, in opening my mouth to make known with boldness the mystery of the Gospel, for which I am an ambassador in chains.” (
6:20
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 8
… In what does he glory? In bonds, in afflictions, in chains, in scars; “I bear branded on my body,” saith he, “the marks of Jesus,” ( Gal. vi. 17 .) as though they were some great trophy. And again, “For because of the hope of Israel,” saith he, “I am bound with this chain.” ( Acts xxviii. 20 .) And again, “For which I am an ambassador in chains.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 1.40
And again in the third book of these Commentaries, on the words, “for which I am an ambassador in chains,”
6:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 2
… whence he saith, “But that ye also may know my affairs, and how I do, Tychicus, the beloved brother and faithful minister in the Lord, shall make known to you all things; whom I have sent unto you for this very purpose, that ye may know our state, and that he may comfort your hearts.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
Ver. 21 . “But that ye also may know my affairs, how I do, Tychicus, the beloved brother and faithful minister in the Lord, shall make known to you all things.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 11
… and so when writing to the Thessalonians, he said, “Wherefore when we could no longer forbear, we thought it good to be left behind at Athens alone, and sent Timothy our brother.” ( 1 Thess. iii. 1, 2 .) And to the Ephesians he sends this very same person, and for the very same cause, “That he might know your estate, and comfort your hearts.” (
6:22
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 7.6
… much unbelief respecting his Only Begotten Son and the first-born of every creature, the Word which became man, and a want of perception of the Holy Spirit,—as there came to me communications from both sides and brethren discussing the matter, I wrote certain letters treating the subject as instructively as, by the help. of God, I was able. Of these I send
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Concerning Lowliness of Mind 6
… and having dismissed every thing of his own; bonds and troubles and stripes and straits, watched over and inquired into each day, in what state the affairs of the disciples were; and often for this very purpose alone sent, now Timothy, and now Tychicus; and about him he says, “That he may know your circumstances, and encourage your hearts:”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
Ver. 22 . “Whom I have sent unto you,” saith he, “for this very purpose, that ye may know our state, and that he may comfort your hearts.”
6:23
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
Ver. 23 . “Peace be to the brethren and love with faith from God the Father, and the Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.33
… For, in discussing the question about faith and works, he said that works were given us by God as the reward of faith, but that faith itself was so far our own that it did not come to us from God; not keeping in mind the saying of the apostle: “Peace be to the brethren, and love with faith, from God the Father and the Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 1.6
… for unto you it is given in the behalf of Christ not only to believe on Him, but also to suffer for His sake.” Certainly he said that both were given. Let them read what he said also: “Peace be to the brethren, and love, with faith from God the Father and the Lord Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 28
… “By grace are ye saved through faith; and that not of yourselves; it is the gift of God;” and again another in the same Epistle to the Ephesians: “Peace be to the brethren, and love with faith, from God the Father, and the Lord Jesus Christ;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 39
… Again, he says to the Ephesians, “Peace be to the brethren, and love with faith.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.6
… such as is that testimony that “God hath dealt to every man the measure of faith;” and that one, “Peace be to the brethren, and love with faith, from God the Father, and the Lord Jesus Christ,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 1.7
… Both, therefore, are ours on account of the choice of the will, and yet both are given by the spirit of faith and love. For faith is not alone but as it is written, ‘Love with faith, from God the Father, and our Lord Jesus Christ.’
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.44
… For the apostle very plainly says, “Peace be to the brethren, and love with faith from God the Father and the Lord Jesus Christ.”
6:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 24
Ver. 24 . “Grace be with all them that love our Lord Jesus Christ in uncorruptness.”
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 1.38
… But now He has raised us up with Him, and made us to sit with Him in the heavenly places in Christ Jesus, that we may put away according to our former manner of life the old man, which is corrupt according to the lusts of deceit, and that blessing may be applied to us which so finely concludes the mystical Epistle to the Ephesians:
6:1
1. FILII, OBEDITE PARENTIBUS VESTRIS IN DOMINO. — S. Hieronymus «to in Domino» ait referri posse primo, ad «parentibus,» q. d. Parentibus, qui vos in Domino, id est in Christo, genuerunt, puta Apostolis et similibus, obedite. Secundo, posse referri ad «obedite,» q. d. Obedite parentibus carnalibus, sed «in Domino,» id est, secundum Domini legem et praeceptum, si videlicet praecipiant non impia et deformia, sed conformia legi, pietati et cultui Domini: tunc enim in Domino praecipiunt; alias non in Domino, sed contra Dominum in diabolo praecipiunt, ac consequenter tunc eis non est obediendum. Rursum, «obedite in Domino,» id est, Domini amore et reverentia (vide Can. 25), qui dixit et praecepit: «Honora patrem et matrem,» voluitque in patre et matre nos considerare, colere et revereri Patrem coelestem et aeternum, cuius imaginem et personam nobis repraesentant pater et mater. Hic secundus sensus genuinus est: agit enim Apostolus de parentibus non spiritualibus, sed naturalibus, qui secundum carnem nos gignunt. Ubi nota: Capite praeced. generalem tulit legem et sententiam: «Subiecti, inquit, invicem in timore Christi;» illam deinde per tres subiectionis species explicat. Prima species est, subiectio illa qua uxor subiici debet marito: de hac agit cap. praeced., vers. 22. Secunda species est, subiectio qua filii obedire debent parentibus: de ea hic agit. Tertia est, subiectio qua servi dominis suis adstringuntur, de qua agit inferius, vers. 5.
6:2
Vers. 2. 2. HONORA PATREM TUUM, ET MATREM TUAM, QUOD EST MANDATUM PRIMUM IN PROMISSIONE. — Nota: Sub honore Scriptura primo reverentiam; secundo, amorem; tertio, obedientiam; quarto, alimoniam et sustentationem, omniaque dona et munera accipit. De iis enim hoc praeceptum intelligit Christus Matth. xv, 6, ut ibi annotavit Hieronymus. Sic Paulus, I Timoth. v, 3: «Viduas, inquit, honora,» id est honorem eis defer, easque sustenta; et vers. 17: «Qui bene praesunt presbyteri, duplici honore,» id est multo et prae viduis caeterisque abundanti honore, id est subsidio sustentationis, «digni habeantur.» Unde ibidem explicans hunc honorem subdit: «Dicit enim Scriptura: Non alligabis os bovi trituranti; et: Dignus est operarius mercede sua.» Nota: Quartum hoc decalogi praeceptum, «Honora patrem et matrem,» dicitur «primum in promissione,» id est cum promissione: quia primum est inter decalogi praecepta quod adiunctam habet promissionem longaevae vitae. Sic enim dicitur Exodi xx, 12: «Honora patrem tuum et matrem tuam, ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi» (terram Chanaan intellige, ad quam, o Israel, iam te induco). Utrumque, scilicet tam praeceptum honorandi, quam promissionem longaevitatis, citat hic Apostolus. Nota: Haec promissio aequa est et congrua. Aequum enim et congruum est ut filii, qui suis parentibus grati sunt de accepta vita, illos honorando, longa vitae ab eis acceptae conservationem obtineant. Hoc enim meretur eorum honor et gratitudo, ut pulchre docet S. Thomas in Opusculis, opusc. 4: Filii, inquit, obtinent vitam a parentibus, sicut milites obtinent feudum a rege. Sicut ergo merentur hi eius conservationem, quamdiu homagium praestant regi; ita et filii merentur vitae conservationem, quamdiu parentes honorant: contra sicut milites rebelles spoliantur feudo, ita et filii rebelles vita. Adde: haec promissio apte proponitur filiis adolescentibus: hi enim prae caeteris optant diu ac suaviter vivere. Dices: Subinde contingit filios morigeros brevis esse vitae. Respondet Abulensis in dictum cap. xx Exodi: Filius, inquit, qui honorat parentes, licet cito moriatur, diu tamen vixit. Nam tempus est mensura non otii, sed operis, et actionum non malarum, sed bonarum. Unde Sap. IV, 13, de tali dicitur: «Consummatus in brevi explevit tempora multa.» Sed mysticus est hic sensus. Dico ergo, notandum esse canonem hunc Scripturae, quem alibi dat S. Hieronymus. Deus in Scripturis promittens bona praesentia, carnalia et temporalia, si ea non praestet, dat pro eis longe maiora, scilicet spiritualia, coelestia et aeterna. Sic Psalm. xxxvi, 25, dicitur: «Non vidi iustum derelictum, nec semen eius quaerens panem,» et tamen constat Lazarum mendicum iustum, et multos Martyres aliosque Sanctos fame in carceribus, similique inopia et miseriis periisse; sed tunc pro pane corporali Deus dedit illis panem spiritalem et coelestem, scilicet longe maius bonum patientiae, et lauream martyrii. Sicut si tibi promittam unum aureum, et pro eo non aureum, sed equum dem, abunde promissis satisfeci, imo plus dedi quam promisi. Adde, non esse absolutam hanc promissionem longaevitatis, sed tantum Deum filiis morigeris eius dare spem; hanc enim significat vocula «ut,» q. d. Si honores patrem, est quod speres longaevitatem, tali enim honore non quidem obligatur, sed tamen provocatur Deus, ad dandam vitam longam, copiosam et felicem filiis, qui hoc honore parentes prosequuntur. Obiicit secundo, S. Hieronymus, etiam primo praecepto adiunctam esse promissionem; ait enim: «Ego sum Dominus Deus tuus, fortis, zelotes, visitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam et quartam generationem eorum qui oderunt me: et faciens misericordiam in millia his qui diligunt me et custodiunt praecepta mea.» Ergo quartum hoc praeceptum, «Honora patrem,» etc., non est primum, sed secundum in promissione. Respondent aliqui, esse primum non absolute, sed in secunda tabula. Secundo, S. Hieronymus respondet, primum mandatum hic vocari totum decalogum: quod hic primo datus sit Hebraeis post egressum ex Aegypto, caeterae vero leges iudiciales et caeremoniales datae sint posterius. Verum respondeo tertio, simplicius et planius, quarto praecepto, «Honora patrem,» primum addi promissionem propriam et specialem longaevitatis; primo vero praecepto non addi promissionem specialem, sed tantum communem tam comminationem quam promissionem, qua Deus sicut se misericordem fore in genere promittit omnibus qui servant non primum hocce, sed cuncta eius praecepta, ita se ulturum in genere eos qui illa violarunt, comminatur. Addit quarto, Chrysostomus et Theophylactus aliis praeceptis non addi promissionem, quia sunt negativa, scilicet: «Non adorabis deos alienos: Non occides: Non moechaberis, etc.;» quarto vero eamdem addi, quia est affirmativum. Qui enim a vetitis abstinet, poenam quidem effugit, sed nihil praemii promeretur; qui vero honorat parentes, bene facit et operatur: illi ergo debetur et promittitur merces. Verum hoc non videtur solide dici. Primo, nam et tertium praeceptum, scilicet, «Memento ut diem sabbati sanctifices,» est affirmativum (et qui hoc implet, aliquid boni facit), et tamen nullam habet adiunctam praemii promissionem. Secundo, sub negativis intelliguntur affirmativa. Praeceptum enim, quod vetat deos alienos colere, praecipit Deum verum colere; praeceptum, quod vetat furtum, praecipit cuique reddere quod suum est, et ita de aliis.
6:3
Vers. 3. 3. UT BENE SIT TIBI. — Inter alia experientia hoc constat, iusto Dei iudicio ita usu venire, ut qui parentibus non obediunt, etiam liberos habeant inobedientes et immorigeros. Unde et Pittacus Mitylenaeus dicere solebat: «Qualia tu contuleris in parentes, talia prorsus a tuis liberis exspecta, ut bene vel male habearis.»
6:4
Vers. 4. 4. PATRES, NOLITE AD IRACUNDIAM PROVOCARE FILIOS VESTROS, — ut scilicet vestra duritie, asperitate, nimiis verberibus aut laboribus filios vestros oneretis et irritetis. SED EDUCATE ILLOS IN DISCIPLINA. — Graecum παιδείᾳ, instructionem et doctrinam, ut explicat Hieronymus et Chrysostomus, quam castigationem significat. Utrumque pater debet praestare filio, et utrumque significat vox «disciplina.» ET CORREPTIONE DOMINI. — Graece νουθεσίᾳ, quod Hieronymus vertit, «in admonitione»; Vatablus et alii, «in correptione,» qua scilicet admonens, docens, corripiens, in animo illius quem monet, ponit et ingerit quid factum oporteat, aut oportuerit. Hoc enim est νουθεσία, id est ad verbum, in anima positio, puta instructio, quae in anima alterius ponitur et imprimitur, q. d. Vos, o patres, educate filios in doctrina Christi, date eis Christiana monita, quibus modum bene et christiane vivendi addiscant. Ubi nota: Maximus thesaurus quem parentes filiis relinquunt, est bona educatio. Haec enim cetera illis dabit, opes, sapientiam, virtutem, honestam vitam praesentem et aeternam. Ab educatione enim pendet tota vita hominis, imo salus et beatitudo aeterna. Iam multi parum de educatione solliciti, tantum proles ditare et ad honores provehere satagunt: et quid faciunt, nisi ut eis arma parent, quibus in suum exitium utantur?
6:5
5. SERVI, OBEDITE DOMINIS CARNALIBUS, — id est temporalibus et mundanis: hos enim opponit dominis spiritalibus, puta Apostolis, Episcopis, Pastoribus. Sic saepe Apostolus sapientiam vel prudentiam carnis vocat sapientiam et prudentiam mundi et mundanam, ut dixi II Cor. x, vers. 3 et 4. Notat S. Hieronymus, sub initia fidei Christianae, multos, cum audirent se vocari ad libertatem Christianam, putasse per eam se solvi a vinculo servitutis, uti nostro hoc saeculo putarunt rustici illi in Germania, quos tam in suam quam dominorum perniciem ad rebellionem accendit et armavit Lutherus, ita ut ex eis caesa sint centum millia. Unde contra hunc errorem ita sancit Concilium Gangrense, canone 3: «Si quis servum divini cultus aut aliquo religionis praetextu doceat contemnere dominum, et recedere a servitute, non autem in bona voluntate et omni honore servire dominis suis, anathema esto.» Imo putabant aliqui per christianismum sese solvi a vinculo coniugii cum Gentilibus initi: unde sicut hos redarguit et instruit I Cor. VII, ita priores hic docet ne contemnant dominos, licet Gentiles, sed eis obediant, nisi contraria Deo et Christo praecipiant. Unde addit: OBEDITE CUM TIMORE ET TREMORE, — q. d. Non tantum obedite, sed et timete et reveremini dominos vestros; imo ad eorum iussum ac vocem tremite. Hoc enim servilis conditio exigit: hicque dominorum timor et tremor decet servos. Potest secundo, timor et tremor Christi intelligi, q. d. Obedite dominis timentes et trementes Christum iudicem, qui in iudicio huius obedientiae a vobis rationem exiget. Unde Coloss. III, 22, videtur hunc timorem et tremorem explicare, dicens: «Timentes Deum.» Prior sensus simplicior et naturalior est; posterior plenior et perfectior est, magisque Christianos decet, nimirum ut non tam naturali et servili dominorum, quam spiritali et sancto Christi timore dominis suis obediant. Unde sequitur: IN SIMPLICITATE CORDIS VESTRI. — Id est simpliciter, ingenue, candide, non ficte, non fraudulenter, non ad oculum, ut sequitur. Hisce enim opponit simplicitatem. SICUT CHRISTO. — Refer ad «obedite,» q. d. Obedite dominis vestris, sicut Christo, cuius personam et auctoritatem et dominium ipsi vobis repraesentant.
6:6
Vers. 6. 6. NON AD OCULUM SERVIENTES (graece una voce id pulchrius et significantius dicitur: μὴ κατ' ὀφθαλμοδουλείαν, q. d. Non ad oculi servitium) QUASI HOMINIBUS PLACENTES. — Graece rursum est una vox significantior ὡς ἀνθρωπάρεσκοι; ἀνθρωπαρέσκεια significat studium placendi hominibus, eorumque favorem sibi conciliandi. SED UT SERVI CHRISTI. — Repete «servientes,» q. d. Servite dominis, non ut hominum servi ad oculum, non ad aucupium favoris herilis, sed sincere, fideliter et ex animo, quasi servi Christi, ut Christo placeatis. Christus enim vult vos dominis vestris servire: unde cum dominis servitis, Christo servitis. Hinc explicans subdit: FACIENTES VOLUNTATEM DEI EX ANIMO, — q. d. Servite non coacte, non ficte, sed ex animo, quia haec est voluntas Christi et Dei. Secundo, «ut servi Christi,» id est, ut servi Christiani, q. d. Servite non uti Gentiles serviunt ad oculum et speciem externam; sed servite tanquam Christiani, ut vestri domini Gentiles videant Christianos servos sincerius et fidelius servire Gentilibus, itaque alliciantur ad Christum et christianismum. Fides enim corrigit naturam et conditionem servilem, quam ita describit Plato, dialogo 8 De Legibus: «Nihil, inquit, in animo serviente integrum est, nec quidquam servorum generi est credendum, quod et sapientissimus Poeta testatur cum sic ait: Dimidium mentis Iupiter illis aufert qui servituti subiecti sunt,» quales iam in India multos barbaros experimur. Per fidem vero fit id quod ibidem addit Plato: «Multi, ait, iam servi sunt meliores ad omnem virtutem fratribus et filiis, qui domos, et rem dominorum omnem, ipsosque dominos servant.»
6:7
7. CUM BONA VOLUNTATE (μετ' εὐνοίας, id est, cum benevolentia, benevole, amice, non gravatim, non morose, non coacte) SERVIENTES SICUT DOMINO, ET NON SICUT HOMINIBUS, — eo sensu quo paulo ante explicui. Scilicet vult Apostolus ut Christi Domini, a quo mercedem accipient, amore, reverentia et obedientia servus serviat domino, etiam moroso, crudeli ac tyranno, feratque eius tyrannidem, ne quod offendiculum ponat Evangelio. Nota: Apostolus non tam de servis et ancillis loquitur, quales iam sunt apud Christianos, quam de servis Gentilium, id est mancipiis, quales tunc multi erant, qui cum dominis, vel sine iis soli ad Christum convertebantur: hi enim in Iure proprie vocantur «servi,» et his opponit Apostolus vers. seq. «liberos»: nostri non servi vocantur, sed mercenarii. Unde iam servitus illa gentilitia mancipiorum fere apud Christianos exolevit. Ecclesia enim, quae omnes vocat ad libertatem Christianam, omnesque suos filios vult invicem esse fratres, hanc servitutem sensim sustulit, ne unus frater, id est Christianus, alteri serviat quasi mancipium: hoc enim indecens est. Qualis debeat esse servus significat vetus emblema, quo servus pingitur pileatus rubro pileo, eleganti interula vestitus, aures habens asininas, cervinos pedes, dextram tenens erectam et in palmam explicatam. Pileus significat libero et liberali eum debere esse ingenio. Interula designat eum assidue operi et labori intentum esse. Auriculae asininae innuunt eum multa etiam dura patienter audire. Cervini pedes notant celeritatem in exequendis mandatis. Dextra erecta index est fidelitatis in tractandis rebus et negotiis heri: haec enim praecipua est servi et servae dos. Unde Lacaena, ut refert Plutarchus, interrogata quid sciret, respondit, Fidelis esse. Harum virtutum servis egregium exemplum dederunt Ioseph patriarcha in servum venditus, Gen. XXXVII et XXXIX; et S. Paulinus, Nolae Episcopus, qui pro filio viduae redimendo semetipsum in servitutem tradidit Wandalis, suaque fidelitate, diligentia, mansuetudine, prudentia ac sanctimonia tam sibi, quam suis civibus omnibus libertatem impetravit.
6:9
Vers. 9. 9. ET VOS, DOMINI, EADEM FACITE ILLIS (q. d. Vos, domini, servis exhibete similem humanitatem, benignitatem, amorem, sinceritatem, fidelitatem, qualem servi meo iussu vobis exhibent), REMITTENTES MINAS (ne sitis in servos imperiosi et minaces), SCIENTES QUIA ET ILLORUM, ET VESTER DOMINUS EST IN COELIS: ET PERSONARUM ACCEPTIO NON EST APUD EUM. — Premit Apostolus fastum dominorum, q. d. Nolite superbire et imperiose in servos agere, o domini: quia servorum vestrorum fratres estis, et communi Deo ac Domino servitis. Mementote vos pariter esse servos Domini coelestis, qui a vobis rationem dominii vestri et tyrannidis in servos severam exiget, et talem se vobis exhibebit, quales vos servis exhibuistis. Non enim respicit personam hominis, an quis servus sit, an dominus; sed quemque sive servus sit, sive dominus, pro bonis operibus praemiabitur, pro malis puniet, gehennaeque et ergastulo infernali addicet. Sic servos benigne esse tractandos ab heris docet Macrobius, lib. I Saturn., cap. XI, idque ex ipso iure naturae, quippe cum ex eisdem elementis constent utrique, et servitus non naturae, sed fortunae sit conditio. «Hinc nostri maiores, inquit, omnem dominis invidiam, omnem servis contumeliam detrahentes, dominum patremfamilias, servos familiares appellaverunt. Colant ergo te potius servi tui quam timeant.» Pari modo ex nomine patrisfamilias, servos quasi filios et fratres vocatos ad eamdem coelestem haereditatem, tractandos esse docet S. Augustinus, lib. XIX De Civit., cap. XVI. Vide dicta Levit. xxv, 42. Quocirca idem Augustinus in Sentent., num. 163, docet dominatum apud Christianos, potius esse obsequium quam imperium. «In Domino, ait, iuste viventes ex fide, et ab illa adhuc civitate peregrinantes, etiam qui imperant serviunt eis, quibus videntur imperare: quia non dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi; nec principandi superbia, sed providendi beneficio.»
6:10
10. DE CETERO, FRATRES, CONFORTAMINI IN DOMINO, ET IN POTENTIA VIRTUTIS EIUS, — q. d. Tandem ut finiam hanc epistolam, o Ephesii Christiani, sumite vires et animos contra omnes diaboli, carnis et mundi tentationes, roborate et confortate vos «in Domino,» id est, in Domini nostri Iesu Christi fide, spe, gratia, ope et auxilio. Si enim Christus pro nobis, quis contra nos? Nota: Pro «in potentia virtutis eius,» graece est, ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, id est, in potentia roboris vel fortitudinis eius, id est, in potentia forti et robusta Christi Domini, q. d. Christus Dominus sua forti et robusta ope et gratia adest nobis, ergo animos, robur et vires capiamus. Tali enim duce et propugnatore vincemus omnia ardua, omnia hostium tentamenta.
6:11
Vers. 11. 11. INDUITE VOS ARMATURAM DEI. — Graece πανοπλίαν, id est, plenam et omnem armaturam, qua milites a capite ad talos se armant et communiunt. Vere S. Bernardus, serm. 3 in Dedicat. Ecclesiae: «Induite,» ait, «vos armaturam Dei, non modo ad resistendum, sed ad impugnandum quoque et expugnandum viriliter inimicum. Quid enim putamus, fratres? Gravis equidem nobis est inimici tentatio, sed longe gravior illi oratio nostra. Laedit nos iniquitas eius atque versutia, sed multo amplius nostra eum simplicitas et misericordia torquet. Humilitatem nostram non sustinet, uritur charitate nostra, mansuetudine et obedientia cruciatur.» UT POSSITIS STARE ADVERSUS INSIDIAS DIABOLI. — Pro «insidias» graece est μεθοδείας, quod Hieronymus vertit, «versutias»; Vatablus, «insidiosos congressus et assultus»; Noster, cap. IV, vers. 14, vertit, «circumventionem,» qua scilicet hostis ex latere et insidiis subito erumpit, nosque adoritur et circumvenit. Nota: Cum rari sint homines prudentes simul et fortes, quia, ut docet Aristoteles, sect. xiv, problem. 8, prudentia consistit in frigore, animositas et fortitudo in calore (hinc nemo prudens simul et audax), in duce belli potior et magis optanda est prudentia et calliditas, quam fortitudo. «Dux belli, inquit Vegetius, callidior sit quam audacior, ut hostem per insidias perdat sine suo periculo.» Talem hic diabolum depingit Apostolus. Callidissimum ergo habemus hostem diabolum, in quem omnes animi sensus, oculos ac nervos intendere debemus, ne incautos nos adoriatur, feriat et supplantet. Calliditas haec diaboli primo, patet in eo quod, ut ait Hieronymus, loca minime minuta observet, ut per ea irrepat ad arcem cordis et animae, v. g. qui non custodiunt oculos et aures suas, iis species mulierum, verba lasciva ingerit, quibus phantasiam et voluntatem in libidinem alliciat. Secundo, ut Chrysostomus, nunquam aperta peccata homini obiicit, sed ambagibus utitur; et non irrupit subito, sed sensim irrepit, et in animae se familiaritatem insinuat, penitusque tandem immergit. Ad haec, vitia specie ac nomine virtutum colorat. Sic ebrietatem proponit et vocat hilaritatem, obscenos vocat lepidos, superbos vocat animosos. Rursum, hamo peccati escam voluptatis obtendit, ut dum voluptatem gustas et hauris, peccati aculeum induas. Adhaec, sensim a minoribus ad maiora sollicitat; insuper scrutatur qua infirmitate, quo vitio, qua proclivitate quisque laboret, et per illam eum aggreditur. Hinc superbum non tentabit libidine, sed honoribus; gulosum non honoribus, sed deliciis; avarum non deliciis, sed pecuniis et usuris. Docet id S. Leo, serm. 7 De Natali Domini: «Novit, inquit (diabolus), cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem moerore conturbet, quem gaudio fallat, quem metu opprimat, quem admiratione seducat. Omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus, et ibi causas quaerit nocendi, ubicumque viderit studiosius occupari.» Audi S. Antonium oculatum testem et athletam invictum, qui omnes diaboli artes et insidias expertus, eas fratribus sagaciter et sapienter detegit, modumque vincendi demonstrat, ita dicens apud S. Athanasium in Vita S. Antonii: «Hostile illis (daemonibus) contra omnes Christianos, maxime vero contra monachos et virgines Christi, odium est. Eorum semitis laqueos tendunt, eorum mentes impiis et obscenis cogitationibus nituntur evertere; sed nihil nobis in hoc terroris incutiunt: fidelium enim orationibus atque ieiuniis ad Dominum statim corruent. Nec tamen si paululum cessaverint, prorsus plenam putetis esse victoriam. Solent saucii gravius assurgere, et multa arte pugnandi, cum cogitatione nihil egerint, pavoribus terrent.» Deinde docet daemones excitare dormientes ad orandum, ut somnum capiti et corpori necessarium eripiant. Rursum recens conversis ingerere pristina peccata, eosque excitare ad nimia ieiunia, vigilias et poenitentias, quibus corpus et animum enervent, ut vitae sanctae asperitate, difficultate et taedio victi resiliant, et ad pristinam vitae licentiam redeant. Subditque plane spernendas esse eorum suggestiones, orationeque ac versu aliquo psalmi rei suggestae contrario elidendas. «Christus, ait, tanquam Dominus daemonibus silentium imperavit; ut nos diabolo nihil credamus, et vincamus. Si orare compellunt, si ieiunia suadent, non ex eorum nos monitis, sed ex nostra consuetudine id agamus. Denique etiamsi irruentes mortem nobis intentare videantur, videndi potius sunt quam timendi: quia cum sint debiles, minantur cuncta, nec faciunt.» Et infra, arma contra eorum insidias suggerens: «Magna, inquit, dilectissimi, adversum daemones arma sunt, vita sincera, et intemerata ad Deum fides. Credite mihi experto: pertimescit Satanas recte viventium vigilias, orationes, ieiunia, mansuetudinem, voluntariam paupertatem, vanae gloriae contemptum, humilitatem, misericordiam, irae dominatum, et praecipue purum cor erga Christi amorem. Novit teterrimus coluber ex praecepto Domini sub iustorum se iacere vestigiis, qui ait: Ecce dedi vobis potestatem calcare super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici.» Deinde particulares suos cum daemonibus conflictus et victorias enarrat fuse S. Antonius. Et tandem singulos ad alacriter cum daemonibus certandum exhortando, ita concludit: «Iam curae Christianorum et monachorum sit, ne per eorum inertiam vires daemonibus praebeantur. Nam quales nos et nostras repererint cogitationes, tales se nobis praestare consueverunt. Et quod in pectoribus malae mentis et pavoris semen invenerint, quasi latrones qui deserta obtinent loca, coeptos cumulant timores, et crudeliter imminentes infelicem puniunt animam. Si autem alacres fuerimus in Domino, et futurorum bonorum cupido nos succenderit, si semper omnia manibus Dei committamus, nullus daemonum ad expugnandum valebit accedere: magis enim cum munita in Christo corda conspexerint, confusi revertentur. Ita et Iob firmatum in Domino diabolus refugit, et infelicissimum Iudam expoliatum fide, vinculis captivitatis innexuit. Una est ergo ratio vincendi inimicum, laetitia spiritualis, et animae Dominum semper cogitantis iugis recordatio, quae daemonum ludos quasi fumum expellens persequetur adversarios, potius quam timebit.» Hactenus S. Antonius, cuius verba mirifice hunc Pauli locum illustrant, et magnam nos docent prudentiam spiritualem, ut sciamus daemonis artes et insidias, modumque eas superandi.
6:12
12. QUONIAM NON EST NOBIS COLLUCTATIO (graece πάλη, id est lucta) ADVERSUS CARNEM ET SANGUINEM, SED ADVERSUS PRINCIPES ET POTESTATES, ADVERSUS MUNDI RECTORES TENEBRARUM HARUM, CONTRA SPIRITUALIA NEQUITIAE, IN COELESTIBUS, — q. d. Non contra homines, qui carne et sanguine constant; sed contra daemones, qui sunt subtilissimi, nequissimi et robustissimi spiritus, eosque non unum aut vulgares, sed plures, et quidem principes, potestates, et mundi rectores, nobis est duellum et pugna. Nota primo: Per «carnem et sanguinem,» S. Hieronymus et alii accipiunt libidinem, vitia et tentationes, quas caro suggerit, q. d. Haec vitia carnis non tam caro quam daemon per carnem suggerit et excitat. «Sunt enim, inquit Hieronymus in Osee IV, quidam daemones amoribus et amatoriis canticis servientes, ut Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis seducti sunt. Nam et barbara quaedam nomina eorum esse dicuntur, ut saepe confessi sunt hi, quos vere vulgus maleficos vocat; et incantationes, et preces, et colores varii, et diversa vel metallorum genera, vel ciborum, ad quae invocati assistere daemones, et infelices animas capere memorantur. Alii vero iracundias et furores, et bella committere; alii praeesse inimicitiis, et inter homines odia concitare. Quia vult ergo, aiunt, Apostolus nos docere, non ex natura corporis, et de materia carnis et sanguinis haec vitiorum genera procreari, sed instinctu daemonum, propterea ait: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus et potestates, et reliqua.» Haec Hieronymus, non tam ex sua quam Origenis (qui ita sentit et docet in Iosue, cap. XV) sententia. Fuit enim Origenis, Cassiani, Collat. 7, et aliorum veterum haec opinio, singulis vitiis suos praesidere daemones. Alios enim nos incitare ad gulam, alios ad fastum, alios ad iram, etc., indeque vocari spiritum superbiae, spiritum invidiae, spiritum luxuriae: unde et mammonam a Christo vocari eum, qui praesit avaritiae, sive cupiditati pecuniarum, Matth. VI, cum dicit: «Non potestis Deo servire et mammonae.» Sed, ut dixi, opinio haec est aliquorum in speciem probabilis, non autem certa demonstratio. Secundo et melius, idem Hieronymus, Theophylactus, Vatablus et alii, per «carnem et sanguinem» accipiunt homines carne et sanguine constantes: hos enim opponit daemonibus, qui sunt spiritus, q. d. Paulus, induendam esse panopliam contra insidias diaboli: quia hic hostis noster non est corporeus, carneus, visibilis; sed est incorporeus, invisibilis et subtilissimus spiritus. Quare licet aliqui intelligant vocem exceptivam, «tantum,» sicque explicent: non est, supple «tantum,» nobis colluctatio contra carnem, sed etiam contra mundi rectores; vel, exigua et quasi nulla est ea colluctatio quam cum carne gerimus, si conferatur cum ea, qua contra mundi rectores daemones confligimus: tamen vocem aliam quam exceptivam, vel comparativam hic supplere non est opus, quia, ut dixi, agit de bello et lucta non quavis, sed ea, quae nobis est contra diabolum, ut praecessit. Haec enim prima, gravissima, difficillima et periculosissima nobis est lucta, in qua non contra carneos hostes, sed contra spiritus, id est daemones, depugnamus. Addit S. Hieronymus Paulum alludere ad vetera Iudicum cum aliis gentibus praelia, q. d. O Ephesii, quae de praeliis Israelis adversum Aegyptios audistis, mundi rectores ergo intelligit daemones qui in tenebroso hoc aere dominantur. Unde S. Hieronymus: «Communis, inquit, omnium Doctorum est opinio, quod aer iste plenus sit contrariis fortitudinibus,» puta daemonibus, qui scilicet in aere hoc saepe procellas, turbines, fulmina, tonitrua aliaque meteora miscent et efficiunt, ut frugibus, bestiis et hominibus noceant; quique in terra hac aestus, sterilitates, morbos, pestes, inundationes, bella aliasque clades concitant; qui denique homines assidue ad gulam, libidinem, iram, fastum omniaque vitia sollicitant et impellunt. Unde in sensu mystico sic haec Apostoli verba exponit S. Augustinus in Psal. LIV, ad vers. 1: «Ne forte, ait, cum dixisset mundi, intelligeres daemones esse rectores caeli et terrae: mundi dixit, tenebrarum harum; mundi dixit, amatorum mundi; mundi dixit, impiorum et iniquorum; mundi dixit, de quo in Evangelio dicit: Et mundus eum non cognovit.» Homines enim mundani et peccatores in peccati tenebris degunt, et in rebus practicis ac divinis caeci sunt et tenebricosi. Unde Graeca addunt vocem αἰῶνος, id est «saeculi,» sicque habent: Contra cosmocratores, id est mundi dominos tenebrarum saeculi huius, id est huius vitae, q. d. Contra mundi rectores et dominos, qui in hac vita et saeculo tenebricoso, hominibus saecularibus et peccatoribus tenebricosis dominantur. Nota quinto, hosce daemones vocari «spiritualia nequitiae,» id est spirituales nequitias, id est nebulones nequissimos, «in caelestibus,» id est, ut Hieronymus, in aereis hisce locis versantes. Itaque «spiritualia nequitiae» Hebraica paraphrasi vocat, quos Graeci uno verbo cacodaemones appellant. Unde S. Ambrosius, lib. De Paradiso, cap. XII, sic haec Apostoli verba invertit, ut sensum explicet: «Adversus nequitiam spiritualium, inquit, qui sunt in caelestibus.» Secundo, aliter Chrysostomus, «in caelestibus,» id est propter caelestes res et bona nobis est lucta cum daemonibus. Tertio, S. Augustinus, De Agone Christiano, cap. III: «Potest, inquit, et aliter locus iste intelligi, ut videlicet nos in caelestibus constitui, id est in spiritualibus Dei praeceptis ambulantes, dimicemus adversus spiritalia nequitiae, quae nos inde conantur abstrahere.» Sed primus sensus planior est et simplicior. Adverte: Pro «nequitias» graece est πονηρίας, quod Erasmus vertit, «versutias»; Vatablus, «astutias»: sed proprie significat «malitias.» Daemones enim uti versutissimi et astutissimi, ita quoque pessimi et nequissimi sunt. Denique nota sexto: Singula verba huius sententiae Apostolicae, hostis nostri diaboli peculiarem conditionem, potentiam, vim et robur significant, ut singuli excitemur ad excubias (vita enim mortalium est vigilia) et ad arma, ut tanto hosti resistamus. Si enim natura hostis quaeritur, spiritualis est; si situs, pulcher situs est; si species, est invisibilis; si indoles, nequissimus est et malitiosissimus; si potestas, est mundi dominus; si ars et fraus, est princeps tenebrarum, per tenebras et insidias nos aggreditur; si locus, superior est, ex aere et caelo in nos irruit, cum hoc hoste nobis est «ἄσπονδος πόλεμος,» irreconciliabile bellum. Unde merito Chrysostomus hic in morali homil. 22: «Si tales, inquit, instructae sunt acies, si incorporales principatus, si mundi domini, si spiritales nequitiae adversum nos sunt, quomodo dic, quaeso, deliciaris? quomodo inermes vincere poterimus? Ista quisque sibi ipsi singulis diebus dicat, quando per fastum occupatur, quando per concupiscentiam, quando mollem vitam inconsulto ac frustra quaerit? Audiat Paulum dicentem: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus, adversus potestates,» etc. Et infra: «Conculcavimus diaboli potentiam, si peccata conculcaverimus: omnia dico temporalia, fastum, concupiscentiam, superbiam, omnes animi passiones. Ansam enim dant diabolo divitiae, pecuniae et vanae gloriae studium.» Et paulo post: «Si quis inimicum habet, si quis ab eo iniuria laesus est, si quis ira percitus est, omnem furorem illum, omnem saevitiam collectam in caput diaboli effundat et evacuet. Hic semper inimicus esto, semper acerbus, semper immitis. Si nos saevierimus adversus eum, ipse non erit nobis saevus; si nos mansueti in eum fuerimus, tunc ipse saevus erit.» Praeclare quoque S. Basilius in illa verba Deut. XV, iuxta Septuaginta, Attende tibi ipsi: «Miles,» ait, «es? collabora Evangelio; milita bonam militiam contra spiritus nequitiae; adversum vitiosas carnis affectiones induitor omnem armaturam Dei; ut probes te ei, sisque gratiosus duci tuo, qui huic te militiae adlegit, provide ut nullis impliceris vitae istius negotiis et perplexis curis. Athleta es? Attende tibi ipsi, ne quam ex legibus athletico agoni praescriptis inveniare transgressus; nam nemo coronatur, nisi qui legitime certaverit. Imitare Paulum et cursu contendentem, et in palaestra colluctantem, et in agone pugillari decertantem: ut strenuus pugil ipse habeto animae oculum nusquam evariantem, sed attentum et pervigilem. Praemuni ac tuere passis manibus partes quarum plaga lethalis sit. In adversarium immotum oculum intendito fixius. In stadiario cursu qui tibi praecurrunt, in eos te extendens, fac assequaris: sic currito, ut praevertas. In luctamine repugna invisibilibus adversariis. Per vitae istius curriculum talis ut perseveres, haec sancit sententia, nimirum animo ut sis non supino, aut concidenti, sed arrecto; non dormiturienti, sed pervigili ac sobrio, quique multa cum vigilantia praesens sit, et norit sibi praeesse.»
6:13
13. PROPTEREA ACCIPITE ARMATURAM DEI (Graece rursus est πανοπλίαν, de qua dixi vers. 11, quamque describit a versibus seq.), UT POSSITIS RESISTERE IN DIE MALO. — «Malo,» id est difficili, tristi, periculoso, cum scilicet hostis iam dictus nos undique adoritur, animamque per illecebras, formidines aliasque tentationes obruere et sibi subiugare conatur. Sic Iacob Pharaoni roganti, Genes. XLVII, 8: «Quot sunt dies annorum vitae tuae? respondit: Dies peregrinationis meae centum triginta annorum sunt, parvi,» id est pauci, «et mali,» id est miseri et aerumnosi. E contrario Davidis legati ad Nabal, I Reg. XXV, 8: «In die bona, inquiunt, venimus.» Quasi dicat: Ad diem bonam, id est laetam et iucundam, qua tondes oves tuas, ideoque convivium de more celebras, venimus; ut tui gaudii, ovium et convivii participes nos facias. Ita Anselmus. Secundo, S. Hieronymus, «ut in die malo,» id est terribili, scilicet die iudicii, possitis intrepidi stare ante tribunal Christi iudicis, et accusanti vos diabolo resistere. Prior sensus genuinus est; sed hic posterior sequitur ex priori. Nam qui in hac vita in die tentationis et belli diabolo resistunt, eidem facillime resistent in die iudicii. Disce hic, quanta fortitudine et armatura, daemonibus nos strenue et assidue impugnantibus sit resistendum. Abbas Antonius, dux monasterii Aeliotarum, qui etiam illud aedificavit, narravit de abbate Theodosio, quod senex ipse haec de se ipso narrabat: Priusquam ad vitam solitariam transissem, factus in exstasi aspexi virum quemdam, cuius species claritatem solis vinceret. Hic tenens manum meam: «Veni, ait, quia pugnare et luctari te convenit;» et induxit me in theatrum plenum viris ex una parte candido amictu, ex alia vero nigro vestitis. Cum ergo iniecisset me in theatrum, aspicio virum mirae magnitudinis, aethiopem, cuius caput turpissimum penetrabat nubes. Tunc ait ad me iuvenis ille, qui mihi apparuerat: «Cum hoc luctari te oportet.» Ego, qui aspectu viri illius proceri territus eram, tremere ac pavere coepi, orabamque iuvenem illum splendidum, qui me induxerat in theatrum, dicens: «Quis hominum mortali conditione et infirmitate circumdatus, cum hoc luctari posset? Non ipsum universum genus hominum, si in unum confluat, huic resistere praevalet.» Ait autem ad me iuvenis ille praeclarus: «Prorsus cum illo te luctari opus est. Ingredere igitur cum omni alacritate et fiducia. Mox enim ut te illum adorsus fueris, ego adiutor ero, tibique victoriae coronam reponam.» Ut ergo ad certamen sum ingressus, luctarique invicem coepimus, continuo praeclarus ille iudex nostri certaminis adfuit, mihique coronam dedit. Atque plebs illa obscura, aethiopumque multitudo ingens eiulantes evanuerunt: pars vero reliqua candidatorum gratias illi et laudes referebant, qui me iuverat, ac praeclara victoria donaverat. Ita Sophronius, Prat. spirit., cap. LXVI. Dum Abramius Eremita aliquando noctu oraret, tenens securim Satanas coepit cellam eius evertere, cumque iam eam videretur perforasse, magna exclamavit voce dicens: Festinate celeriter, o amici mei, festinate, et introeuntes cito eum suffocate. Beatus autem vir Dei contra ad illum: «Omnes, inquit, gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum in eos.» Ille vero protinus hac voce audita evanuit, cella interim sancti viri integra atque illaesa permanente. Iterumque paucis interlabentibus diebus aliis, dum media nocte psalmodiae vacaret conspiciens stoream, super quam psallens consistebat, vehementi flamma comburi, ignem intrepidus conculcans aiebat: «Super aspidem et basiliscum ambulabo, et conculcabo leonem et draconem, omnemque potentiam inimici in nomine Domini nostri Iesu Christi mihi auxiliantis superabo.» Diffugiens autem Satanas exclamavit ac dixit: Ego te devincam, improbe, artesque inveniam quibus te conteram, qui me iam despectui habes. Ita Sophronius supra. Legimus in Vita S. Vincentii Ferrerii, cum iuvenis perseverantiae donum a Deo peteret, apparuisse ei daemonem specie venerabilis senis Eremitae, ac suasisse ut iuventuti parceret, et suo exemplo poenitentiam et austeritatem ad senium usque differret. Sensit fraudem Vincentius; ac cruce se signans: «Abi, inquit, pestifer serpens. Unus es non ex Aegypti Patribus, sed ex inferni daemonibus.» Idem commendans suam virginitatem B. Virgini, vocem audivit: Non omnes possumus esse virgines: non patiar ultra, ut tam honorato virginis nomine gaudeas. Turbatus fuit Vincentius, sed mox B. Virgo cum multa luce ei apparuit dicens, hanc non suam, sed diaboli fuisse vocem: «Qui tibi, inquit, crebras parabit insidias, ut periclitetur virginitas tua; sed spera semper in Domino, quoniam ipse erit clypeus tuus, quo omnia hostis iacula superabis.» Ex hac visione tantum fervoris Christi militi accessit, ut non terrestris homo, sed caelestis angelus esse videretur. Quantas S. P. N. Ignatius, tum alias, tum in studiis, daemonis passus sit illusiones, ut eum inde ad res divinas, quas ei obiiciebat, avocaret; et quomodo eas aperiendo praeceptori, ac invocatione B. Virginis superarit, narrat noster Ribadeneira, lib. I, Vitae eius, cap. XIII. De Evagrio claro Christi diacono, qui vixit instar Apostolorum, non est aequum tacere. Huic enim tres aliquando apparuerunt daemones in habitu Clericorum, de fide cum eo inquirentes. Et unus quidem dicebat eum esse Arianum, alter vero Eunomianum, tertius autem Apollinarium. Et eos paucis superavit spiritu sapientiae. Ita Palladius, in Histor. Lausiaca, cap. LXXXVI. Idipsum hoc exemplo confirmat Ioannes Climacus: Monachus quidam studiosus cum a daemone perturbaretur cogitatione blasphemiae ad viginti annos, carnem suam ieiuniis et vigiliis macerare non destitit. Cum vero inde nullam utilitatem se cepisse sentiret profectus, conscripsit in charta perturbationem ac tentationem suam sancto cuidam ac probatissimo seni obtulit in faciem prostratus, nec illum intueri valens. Ut autem legit Senior subrisit, fratremque erigens, dixit: «Pone, fili, manum tuam super oculum meum.» Quod cum fecisset, ait Senior: «Super collum meum sit, frater, hoc peccatum, quotquot annis te oppugnavit, vel oppugnaturum sit. Tu autem id observa, ut hoc iam flocci pendas, et nihili aestimes.» Quibus verbis ita roboratus est frater, ut non ante cella senis excederet, quam huiusmodi morbus evanesceret. Hoc autem is qui expertus est, mihi postea enarravit, Deo gratias referens. ET IN OMNIBUS PERFECTI STARE. — Graece καὶ ἅπαντα κατεργασάμενοι στῆναι, ut postquam omnia perfeceritis, stare possitis, parati scilicet ad pugnam cum hoste diabolo. Unde S. Cyprianus, lib. V, epist. 6, sic legit, ut, cum omnia perfeceritis, stetis succincti lumbos vestros. Sic etiam vertit Hieronymus, Chrysostomus, Ambrosius. Unde Erasmus putat in nostro Latino Interprete legendum esse sic, «et omnibus perfectis stare,» q. d. Apostolus: Sicut miles nihil non facit quo possit resistere, ac suam tueri vitam, ita nobis omnia sunt facienda cum daemonibus assidue luctaturis. Miles enim arma expedit et induit, attollit aggerem, vallo castra cingit, omniaque ad praelium opportuna disponit: quibus omnibus gnaviter perfectis, superest ut stet semper accinctus ad praelium; nam multis victoria affert securitatem et otium; securitas mutatis vicibus ex victoribus facit victos. Ita pariter Christianus quisque quasi miles Christi se armare, cingere, munire, omniaque ad conflictum cum diabolo necessaria providere et praeparare debet, omnibusque provisis et praeparatis vigil in acie consistere, paratus ad pugnam. Passim tamen Romana et alia Latina Biblia legunt, «et in omnibus perfecti stare.» Sed eodem redit sensus. Exigit enim Apostolus panopliam, ut undique armemur, «et in omnibus perfecti,» id est perfecte armati, et ab omni parte virtutibus quasi armis muniti, stemus et excubemus, ut diabolo resistamus. Unde Syrus vertit, «cumque instructi fueritis in omnibus, stetis.»
6:14
14. STATE SUCCINCTI (περιζωσάμενοι, id est circumcincti) LUMBOS VESTROS IN VERITATE. — «In veritate,» id est veritate. Est hebraismus. Hebraei enim beth, id est «in,» tribuunt instrumento; sic dicunt: Percussit hostes in ore gladii, id est ore, puta acie gladii. Haec est prima panopliae, sive armaturae militis Christiani pars, scilicet balteus, sive cingulum militare, quod est veritas. Videtur alludere Apostolus, ait Chrysostomus, ad Hebraeos, quibus egressuris Aegypto in Chanaan, ut essent expediti ad iter et pugnam cum hostibus, ita praecipit Dominus Exodi XII, 11: «Renes vestros accingetis, et calceamenta habebitis in pedibus,» etc. Quae pulchre Chrysostomus hic in homil. 3, in sensu allegorice accommodat Christianis in caelum armata manu tendentibus, q. d. Apostolus: Milites lumbos balteo muniunt coriaceo, aureo, argenteo; vos, o Christiani, lumbos vestros munite veritate quasi balteo. Quaeritur hic primo, quid significet cingulum vel balteus? Respondeo, primo, symbolum est fidelitatis; hinc coniuges cingulo cinguntur, ut significent amorem et fidem, qua alteri coniugi sunt obstricti et devincti. Hinc apud Ieremiam Deus populum Israel vocat «lumbare» (id est cingulum lumbos cingens) suum, quia scilicet populus hic instar cinguli lumbis et renibus Dei, id est, intime Deo adstrictus et devinctus erat. «Sicut enim, inquit Dominus Ieremiae XIII, 11, adhaeret lumbare ad lumbos viri, sic agglutinavi,» id est, coniugio copulavi, «mihi omnem domum Israel, ut esset mihi in populum, et in laudem, et in gloriam.» Huius rei symbolo sacerdos tunicam suam cingulo constringebat, Exodi XXVIII, 39, ut significaret sacerdotem Deo, et per sacerdotem populum Deo astringi. Addit D. Thomas, lumbos symbolum esse amoris, quia in lumbis origo est seminis et concupiscentiae. Significat ergo lumbare, populum ad Dei lumbos, id est amorem et coniugium, assumptum, sicut ait Osee, XI, 4: «In funiculis Adam traham eos, in vinculis charitatis.» Sic sponsi suis sponsis donare solent cingulum, vel fasciam pectoralem byssinam, ut per illam sponsae semper admoneantur fidei coniugalis, atque puritatis cordis, ut scilicet mamillas, quae sunt cordis diverticula, id est affectus suos, continentia coerceant, seque mundas toro sponsi conservent, ut nonnisi sponsum ament, illique purum cor et affectum suum tradant. Ita Deus populo Israel, quem quasi in sponsam sibi asciverat, cum iam ab eo ad idola descivisset, improperat inter alia, Ezechiel. XVI, 10: «Cinxi te bysso» (scilicet candidissima: hoc enim significat Hebraeum shesh, unde derivatur et dicitur shoshan, id est lilium, quia candidum), q. d. Lege et religione mea quasi cingulo te, o Israel, olim mihi in Sina astrinxi, ut per ea admonereris castitatis coniugalis, puritatis et fidei intemeratae erga me maritum tuum, dicereque: «Dilectus meus mihi, et ego illi;» et: «Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur;» tu vero hoc sprevisti, et me spreto idolis quasi adultera adhaesisti. Pari modo milites cingulum militare accipiunt, ut eo admoneantur sacramenti militaris et fidelitatis, quam suo duci iurarunt. Unde balteus militiae huius et fidelitatis erat symbolum, et milites cum exauctorabantur, balteum deponebant; vel etiam eo privabantur, si infideliter vel ignave in bello se gessissent. Secundo, cingulum vel balteus roborat mollitiem renum et lumborum. Hinc symbolum est fortitudinis et constantiae: ea enim de causa zona est vestis militis et gladiati, et gladius a balteo dependere solet. Lumbi enim, inquit Chrysostomus, superiorum et inferiorum corporis partium sunt fundamentum et iunctura. Hinc est quod laborantes et lassi plerumque manus illuc quasi in fundamentum quoddam immittunt, ut hoc pacto se confortent. Milites ergo balteo laminis conserto lumbos quasi mediam, mollissimam et fundamentalem corporis partem tuentur, continent, muniunt et roborant. Tertio, cingulum, ut recte notat Pierius, hieroglyphico 40, symbolum fuit integritatis et virginitatis tam apud Hebraeos, quam apud Graecos et Latinos. De Hebraeis patet Isaiae III, 24, ubi virgines Hebraeas captivitate puniendas describens: «Et erit, inquit, pro zona funiculus, et pro fascia pectorali cilicium.» Ecce pro deliciis virginum zonam et fasciam posuit Isaias, et merito, quia sicut ubera subacta signa sunt meretricis, Ezech. XXIII, 3: «In Aegypto, inquit, in adolescentia sua fornicatae sunt, ibi subacta sunt ubera pubertatis earum:» sic papillae studiose revinctae signum sunt illibati floris virginei, in quo puellarum honos consistit. De Graecis testis est Pausanias, Troezeniorum virgines zonam Palladi ante nuptias dedicasse. Sic Athenis templum Dianae Solvizoniae structum legimus apud Apollonium in Argonaut., in quo novae nuptae suspendebant zonas, quas solverant per coniugium. De Chaldaeis testis est Herodotus, lib. I, eoque respexit Baruch, cap. VI, 42, cum ait: «Mulieres circumdatae funibus in viis sedent,» id est feminae ad aedes Veneris funiculis quasi zonis praecinctae, quibus virginitatem profitentur, hospitibus ad Veneris fanum adventantibus pudorem prostituunt, deaque Venere sic expiata domum revertuntur. Hoc enim execrabili et satanico invento Babylonicae virgines colebant Venerem, et suam virginitatem dicabant Veneri: nimirum, ut narrat Herodotus, antequam matrimonium inirent, cumque quaererent maritum, ante templum Veneris residebant, donec advena quispiam eis abuti vellet; is dabat abusae pretium cum hac imprecatione: Tanti ego tibi deam Mylittam, id est Venerem, imploro; illudque pretium abusae templo Veneris offerebant, sibi persuadentes se hac ratione sibi deam conciliaturas, et ab ea sponsum egregium et felix matrimonium impetraturas. Ut vero advenas amasios allicerent, hoc philtro utebantur. Cremabant ossa, id est nucleos duros et quasi osseos, olivarum, cum hac imprecatione, ut pari modo hospites earum amore torrerentur, ossaque haec ita adusta, et in cineres redacta spargebant in ventum, iaciendo ea trans caput, ut dixi loco citato Baruch, idemque docte ex Theocrito, Virgilio et aliis docent Antonius Guevara, praefat. in Habacuc, et antecessor meus Martinus Delrio, lib. III Disquisit. magic., part. I, Quaest. III. sect. 2. Quarto, zona ornamentum erat et symbolum gloriae, maxime si zona bullis aureis gemmeisque distincta esset, quae proprie dicitur balteus, quasi «bullateus,» ait Pierius. Hinc suis balteis superbiebant gloriosi milites. Unde Ierem. XIII, 9, Dominus ait ad Ieremiam: «Sic putrescere faciam superbiam Iuda,» sicut scilicet putruit lumbare, id est balteus hic tuus, uti iam dixerat vers. 7. Quinto, zona vestis et symbolum est hominis expediti et parati ad iter, bellum, et ad quodvis opus ac ministerium. Praecincti enim solent esse expeditiores, firmiores et constantiores in opere. Haec quinque symbola conveniunt nostro huic balteo militis Christiani, uti iam ostendam. Quaeritur secundo, quae sit haec veritas, quae instar cinguli Christianum militem cingit? Primo, aliqui intelligunt veritatem doctrinae et fidei, quam haeresibus opponimus; haec enim proprie dicitur veritas. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Verum obstat quod fidem non balteo, sed scuto comparet Apostolus, vers. 16. Unde melius secundo, idem accipiunt veritatem quae est in moribus, qua nimirum res omnes amandas et amplectendas per veritatem, id est, per virtutem et virtutis verum rectumque dictamen metimur. Quid enim aliud est humilitas? quid caritas? quid patientia? quid aliud sunt ceterae virtutes, quam lumina veritatis? ut quidam Sanctorum vere et sapienter dixit; veritatis, inquam, qua res parvae ut parvae, terrenae ut terrenae, viles ut viles, magnae ut magnae, honestae ut honestae, caelestes ut caelestes aestimantur et amantur. «veritate,» inquam, qua res parvae ut parvae, terrenae ut terrenae, viles ut viles, magnae ut magnae, honestae ut honestae, caelestes ut caelestes aestimantur et amantur. «Qui cinctus est hac veritate,» ait Chrysostomus, «nunquam fatigabitur, vel si fatigetur, in veritatem hanc reclinabitur et conquiescet. Quid enim ipsum, dic quaeso, fatigabit? paupertas? nequaquam: requiescet enim in veris divitiis, et per paupertatem istam cognoscet quae sit vera paupertas. Sed servitus ipsum fatigabit? nequaquam: novit enim quae vera servitus sit; idemque iudicium de aegritudine, fame aliisque quae alios affligere solent.» Hic sensus probabilis est et appositus. Tertio, Adamus veritatem interpretatur sinceritatem, quasi eam opponat Apostolus hypocrisi Simonis Magi et asseclarum. Quarto, verum respondeo et dico, veritatem hic significare fidelitatem et integritatem. Alludit enim Apostolus ad Isaiae XI, 5, ubi de Christo dicitur: «Et erit fides (hebraice אמונה emuna, id est fidelitas) cinctorium renum eius,» q. d. Veracitas sive fidelitas perpetuo Christo adhaerebit, more cinguli Christum cingens, ornans et roborans. Sic enim Paulus Christianos instar Christi vult esse succinctos veritate, id est fidelitate quasi cingulo. Nam Hebraeis sorores sunt hae voces אמת emet, id est veritas, et אמונה emuna, id est fides sive fidelitas, ab eadem radice et matrice אמן aman, id est firmus, stabilis, constans fuit, genitae; constantia enim mater est veritatis et fidelitatis. Hinc veritas sumitur hic et alibi pro fide sive fidelitate. Sicut ergo balteus militaris, ut dixi, symbolum est sacramenti militaris et fidelitatis, qua miles astrictus est suo duci: ita balteus Christianorum est fidelitas, quam sacramento baptismi promiserunt, quaque se astrinxerunt Deo, quamque in christianismo professi sunt et profitentur; in baptismo enim professi sunt se renuntiare Satanae et pompis eius, Christique fidem et legem sectaturos, ac communi Christi militiae ascripti bellum perenne indixerunt Satanae. Rursum, sicut cingulum, ut dixi, symbolum est fidelitatis et amoris coniugalis, quo quasi cingulo coniux coniugi astringitur et alligatur: ita cingulum hoc Christianorum est fidelitas et amor non tantum militaris, quo Christo quasi capitaneo suo sunt obstricti; sed et coniugalis, quo Christo quasi sponso devinciuntur. Itaque cingulum hoc Christianorum est fidelitas in Christi fide, religione, cultu, obedientia, ut illi quasi capitaneo, imo sponso nostro fideles simus usque ad mortem, et usque ad sanguinem pro eo contra diabolum et quosvis hostes depugnemus, uti fecerunt Martyres, qui maluerunt perdere vitam, quam fidem et obedientiam Christi. Tales debent esse omnes Christiani, nimirum ita fideliter servire et obedire Christo, ut malent subire mortem et quasvis poenas, quam Christum offendere, eiusque legem transgredi, q. d. Paulus: Videte, o Ephesii, ne fidem Deo in baptismo datam violetis; fidem dico, quam quasi milites militiae et vexillo Christi ascripti debetis duci vestro, quamque quasi coniuges eidem Christo debetis quasi sponso. Mementote vobis bellum cum daemone esse, non tantum pro capitaneo, sed et sponso vestro; sicut ergo milites pro coniugibus sibi charissimis fortissime pugnant, in enses et mortem ruunt: ita et vos pro Christo sponso vestro fortissime ad mortem usque pugnate: qui enim capitaneus vester est Christus, idem et sponsus et maritus est vester. Porro S. Gregorius Nazianzenus, orat. 42: «Quaero, inquit, quid lumbis cum veritate commune sit, et quae Pauli mens fuerit cum diceret: State igitur succincti lumbos vestros in veritate? Num forte quod speculatio concupiscentiam coerceat, nec aliorsum ferri sinat? Nec enim fieri potest, ut qui cuiuspiam rei amore flagrat, parem ad alias voluptates vim habeat.» Hoc est, ut explicat Nicetas, «Christi contemplatio lumbum nostrum et concupiscentiam constringit, eamque totam ad rerum divinarum amorem transfusam et derivatam diffundi ac dispergi non sinit.» Christus enim est veritas, Ioan. XIV, 6. Oratio igitur et contemplatio Christi rerumque caelestium, minuit et infringit concupiscentiam, quae in lumbis sedem habet: unde et ad eius mortificationem hominem extimulat. Hinc secundo, uti cingulum militare symbolum est fortitudinis et constantiae: ita hoc cingulum Christianorum, scilicet veritas, significat constantiam et fortitudinem (unde et radix Hebraea אמן, a qua descendit et nascitur emet, id est veritas, significat esse firmum et constantem, ut dixi), monetque nos, ut simus fortes et constantes in iam dicta fidelitate, militia et obsequio Christi. Rursum tertio, sicut cingulum symbolum est integritatis et virginitatis: ita per veritatem, integritatem hanc et puritatem intelligit Apostolus. Sic enim verum aurum dicitur quod integrum est et purum, nullaque cupri, aut alterius metalli impuritate falsatum et vitiatum: praesertim quia fidelitas sine integritate esse non potest, eamque includit. Fideles enim esse non possumus in Dei obsequio, nisi in eo simus et integri. Haec vero integritas et puritas maxime spectatur in temperantia et castitate. Sicut enim duo maximi hostes sunt amor carnis et amor Dei: ita qui fideles sunt in Dei amore, necessario amorem carnis et libidinis stringere, coercere et supprimere debent, q. d. Apostolus: Balteus, o Ephesii, vos ornans, stringens et roborans, sit veritas, id est integritas morum in comprimenda concupiscentia, maxime libidinis, quae in lumbis primam sedem et originem habet. Ita Chrysostomus, Hieronymus, Theophylactus, Anselmus, ut alludat Apostolus ad Luc. XII, 33: «Sint lumbi vestri praecincti.» «Lumbos praecingimus, inquit S. Gregorius, cum carnis luxuriam quae in lumbis est, per continentiam coarctamus.» Hinc sacerdos se vestiens cingulo: «Praecinge, inquit, Domine, lumbos meos cingulo castitatis, ut maneat in me virtus continentiae et castitatis.» «Quia igitur, inquit Hieronymus, lumbi in generatione semper accipiuntur et semine, secundum illud: De fructu lumbi tui ponam super thronum tuum; et alibi: Adhuc in lumbis erat Levi patris sui Abraham, quando obviavit ei Melchisedech: videtur nobis accinxisse lumbos suos, qui nequaquam uxori debitum reddit, nec servit libidini, sed imitatur ingenitum Deum generationis negotiis non ministrans. Hoc idem reor et illud significare, quod Ioannes zonam pelliceam habebat circa lumbos suos, et non erat de immundis, qui propter fluxum seminis extra castra proiecti, cum arca Domini habitare non possunt. Nec ex his, de quibus in Numeris scribitur: Sint vestimenta eius dissuta. Qui autem Christo accinctus est veritate, is hac vestimenta in altum colligit, et sursum trahit, et nudorum laterum foeditatem balteo spirituali velat, stringit et includit, et paratus ad praelium est: et opera habet lucentia, quae lucernae dicuntur ardentes.» Ad haec quarto, hoc fidelitatis, constantiae, integritatis et castitatis cingulum, de quo huc usque, mire ornat Christianos, ut miro decore hisce suis virtutibus quasi ansulis connexum et variegatum Christianum cingat et decoret: nimirum cum in eo elucet constans fidelitas, et fidelis integritas, et integra castitas, et casta constantia, sicque una virtus aliam quasi ansa ansam excipit, hominemque cingit et coronat. Denique quinto, hoc fidelitas facit Christianum expeditum ad bellum cum daemone ineundum, ad quodvis opus Christianum suscipiendum, ad iter in caelum ingrediendum. Unde S. Hilario zona est efficax in omne bonum apparatus, ut ad omne ministerium Christi promptae voluntatis cingulo simus accincti. Sed haec promptitudo rursum et melius per calceamenta significatur, de quibus sequitur. ET INDUTI LORICAM IUSTITIAE. — Id est, pro lorica vestra sit iustitia. Pro «lorica» graece est θώραξ. Nota: Thoracis duae sunt partes, una superior, quae a pectore ad umbilicum; altera inferior, quae ab umbilico ad genua protenditur diciturque a Graecis ζῶμα. Utriusque huius partis iuncturam et commissuram faciunt lumbi, quos tegit et munit balteus, vel cingulum, ut dixi. Lorica ergo hic Germanica intelligitur, nimirum quae a collo ad genua porrigitur, tegitque tam femora, quam pectus, adeoque totum hominis corpus, quatenus crassum et solidum est. Unde loricam hanc vocat iustitiam non specialem, quae cuique ius suum reddit; sed generalem, quae est complexio omnium virtutum. Haec enim totum hominem obarmat, et ab omni parte communit. Unde Chrysostomus: «Lorica, inquit, iustitiae est catholica et virtute praedita vita,» q. d. Lorica vestra, o Christiani, sint opera iusta et sancta, quibus assidue cor et pectus undequaque obarmetis, ut non tantum bello defensivo diabolo resistatis; sed et offensivo acres illi plagas et dolores infligatis. Opera enim bona flagellant et cruciant daemonem: nimirum uritur nostra humilitate eius superbia, nostra patientia et iniuriarum condonatione stringitur eius ira et impatientia, nostra dilectione et obsequiis pungitur et configitur eius invidia.
6:15
15. ET CALCEATI PEDES IN PRAEPARATIONE EVANGELII PACIS. — «In praeparatione,» hoc est praeparatione; sicut «in veritate,» idem est quod «veritate.» Hebraei enim, ut dixi, exprimunt beth, id est «in,» cum ablativo instrumenti, quod apud Latinos esset solœcismus, q. d. Calcei nostri sint praeparatio Evangelii pacis. Quaeritur hic primo, cuius rei symbolum sint calcei, et quid significent in Scriptura? Respondeo primo, calceus symbolum erat libertatis. Servi enim uti et captivi incedebant nudis pedibus. Hinc nudi pedes signum sunt captivitatis et servitutis. Ita Isaias ambulavit nudus et discalceatus per triduum, vel, ut alii, per triennium, ut portenderet captivitatem Aegyptiis et Aethiopibus imminentem ab Assyrio Sennacherib, qua nudis pedibus ducendi erant captivi in Assyriam, Isai. xx, 3. Contra, Hebraeis servitute Aegyptiaca egressuris dicitur: «Calceamenta habebitis in pedibus,» id est, non iam nudis pedibus incedite, sicut hucusque more mancipiorum fecistis, sed calceati instar ingenuorum et liberorum. Secundo, calceus symbolum erat usucapionis, possessionis et dominii; discalceatio vero signum erat cessionis iuris sibi debiti. Sic Ruth, cap. iv, vers. 7, dicitur: «Hic, inquit, erat mos antiquitus in Israel inter propinquos, ut, si quando alter alteri suo iuri cedebat, ut esset firma concessio, solvebat homo calceamentum suum, et dabat proximo suo: hoc erat testimonium cessionis in Israel.» Idem patet Deut. xxv, 7. Contra de Davide dicitur Psalm. LIX, vers. 10: «In Idumaeam extendam calceamentum meum,» id est possessionem meam, q. d. Calcando Idumaeam calceis meis, adibo possessionem Idumaeae, eamque meo dominio subiiciam. Tertio, calceus symbolum erat laetitiae; contra discalceare se, sicut et caesariem comamque radere, signa erant luctus. Sic Ezechiel cum a Domino iuberetur non lugere uxorem defunctam cap. xxiv, vers. 17, audit: «Corona tua circumligata sit tibi, et calceamenta tua erunt in pedibus tuis,» id est, ne luctuosis caeremoniis prosequaris eius mortem. Atque haec fere sunt symbola calceorum domi togaeque. Nam aliud foris et militiae significat calceus. Unde quarto, in militia calceus symbolum est constantiae, confidentiae et animi intrepidi. Qui enim nudipes est, timide et pedetentim incedit, ne pedem alicubi offendat; contra, calceatus audacter. Sic Homerus Graecos milites Troiam obsidentes et expugnantes vocat ἐϋκνήμιδας Ἀχαιούς, id est, bene ocreatos Achivos. Calceis enim militaribus non tantum planta pedis, sed et pes ipse ac tibia obtegitur, talesque calcei sunt ocreae; unde per «calceos» hic ocreae accipi possunt: haec enim sunt calcei equitum. Unde S. Cyprianus causam cur Apostolus fidelium pedes velit esse calceatos, hanc dat: «Ut serpens,» inquit, «a nobis calcatus obteratur, neve armatos pedes possit mordere.» Quaeritur secundo, qui sint calcei militis Christiani, quibus eum hic calceari vult Apostolus. Respondet primo, Gregorius Nyssenus, lib. De Vita Mosis, esse vitam mortificationis duram et asperam; vel, ut alii, esse memoriam mortis. Calcei enim fiunt ex mortuorum animalium pellibus et corio: unde sunt signa mortalitatis. Hinc S. Dionysius, Caelest. Hierarchia cap. xv, docet angelos pingi discalceatos, eo quod sint immortales. Memoria ergo mortis quasi calceus facit hominem expeditum, ut concupiscentiis et diabolo resistat, ut illecebras praesentis vitae utpote breves et caducas contemnat, fortiterque dimicet pro vita immortali adipiscenda. Verum hic sensus non est litteralis, sed tropologicus. Secundo, ex S. Gregorio Anselmus: «Calceamenta, inquit, quae fiunt ex coriis mortuorum animalium, significant exempla patrum iam defunctorum, quibus ab omni terrena laesione defenduntur pedes nostrae mentis, id est affectiones, quibus tanquam pedibus ad faciendum aliquid promovemur. Laeditur enim pes praedicatoris a terra, si affectus eius terrenum commodum ex praedicatione appetit, id est, si propter terrenum commodum, non propter regnum coelorum praedicat Evangelium. Et ideo praedictis calceamentis induantur pedes nostri, id est exemplis patrum muniantur: ut, sicut patres studio supernae intentionis, non appetitu terrenae commoditatis praedicaverunt Evangelium, sic et nos faciamus.» Sed et hoc est tropologicum. Tertio, Hieronymus Prado in Ezech. cap. xvi, pag. 185, vult calceos esse animum intrepidum et audacem (huius enim, ut dixi, calcei in militia sunt symbolum) «in praeparationem» (ita enim ipse legit cum Theophylacto et nonnullis Bibliis), id est, in confirmationem et defensionem Evangelii: praeparare enim in Scriptura saepe significat roborare, stabilire, confirmare. Haec enim omnia significat Hebraeum כון cun. Sic Psal. xxiii, 2, dicitur: «Ipse, scilicet Deus, super flumina praeparavit (id est fundavit et firmavit) eum,» orbem scilicet terrae. Sic Isai. ii, 2: «Erit, inquit, praeparatus (id est fundatus et firmatus) mons domus Domini in vertice montium.» Verum hi omnes novos supplent et inveniunt calceos, cum hi calcei sint ex verbis Apostoli quaerendi, qui sicut scutum, gladium, galeam, balteum, loricam, ita et calceos proprios militis Christiano consignat et explicat. Unde sicut dixit lumbos eius succingendos esse in veritate, quasi cingulo: ita hic dicit calceandum esse «in praeparatione» (ita enim legendum cum Graecis et Latinis Romanis ac Hieronymo: non autem, «in praeparationem,» uti legit Theophylactus et Prado), id est praeparatione Evangelii, quasi calceo. Dico ergo, «praeparatio Evangelii» est calceus militis Christiani. Praeparatio autem haec, ut recte notat Chrysostomus et Theophylactus, est alacris promptitudo, et prompta alacritas animi, partim ad ambulandum viam Evangelii pacis, partim ad eam annuntiandam, qua per infensissimos Simonis, Gnosticorum, immo daemonum et hostium omnium, cuneos fortiter pergamus et penetremus in coelum. Plebs enim Christiana hac promptitudine calceata esse debet, ut per viam Evangelii inoffenso pede ambulet, suaque sancta vita et conversatione alios ad eamdem viam ineundam alliciat, itaque fidem et Evangelium propaget et promoveat. Unde de hac praeparatione et promptitudine dixit S. Ioannes Baptista: «Parate viam Domini, rectas facite semitas eius,» inquit Chrysostomus. Apostoli vero, Doctores et Pastores hac alacritate calceari debent, non tantum ut ipsi in hac Evangelii via ambulent, sed etiam ut sua praedicatione et sanctitate alios ambulare faciant, adeoque ut pergant ad barbaras gentes, iisque annuntient Evangelium, ut et ipsae iuxta Evangelium vivant et ambulent. Eapropter Marci vi, 9, Apostolis et praedicatoribus Evangelii dantur sandalia, quo scilicet audenter et alacriter suscipiant munus sibi iniunctum, et omni timore humano deposito illud exerceant. Sandalia ergo haec et calcei signum sunt tum libertatis, tum dominii, tum laetitiae, de quibus dixi quaestione prima, tum maxime animi constantis, excelsi, alacris et intrepidi: sunt enim calcei militis. Addit Ezechiel cap. xvi, vers. 10, sponsam Dei, id est Ecclesiam (puta Ecclesiae fideles, filios et milites), calceatam esse ianthino, id est, hyacinthino, sive violaceo corio et calceo. «Calceavi, inquit, te ianthino,» q. d. O popule Israel, qui es electus in sponsam Dei, in Aegypto quasi mancipium nudipes servisti; iam cum te inde educo, et libertate te dono, et in signum libertatis do tibi calceum, eumque hyacinthini, id est violacei et coelestis coloris; primo, ut significem coelestem debere esse tuam vitam, conversationem et spem, ut terrena relinquens festines ad coelestia, ait S. Gregorius, lib. XXX Moral., cap. x. Secundo, ut significem amorem et sponsum tuum esse in coelo: Deum nimirum ipsum, qui e coelis te protegit, ut alacrius et perfectius ambules, aut etiam praedices viam in coelum. Tertio, hyacinthus vestis erat regalis, Eccli. xl, 4: «Ab eo qui utitur hyacintho, et portat coronam (id est a rege), usque ad eum qui operitur lino crudo (id est plebeium et pauperem).» Calceus ergo hyacinthinus animum excelsum et vere regium significat, qui in coelis fixus calcat omnem terrenum dominatum. «Namque pedes quibus progredimur, inquit Hieronymus Prado in Ezech. cap. xvi, pag. 185, affectus significant quibus animus fertur, quocumque fertur, teste Augustino; calceamentum vero libertatis et dominationis est signum, hyacinthus autem coelestis regni imago. Pedes itaque calceati hyacintho indicant animum ingenuum, liberum et regalem, qui spe coelestium bonorum terrena haec omnia pessumdat et proterit. Vide in Apocalypsi mulierem amictam sole, et lunam sub pedibus eius, atque coronatam stellis duodecim, reginae videlicet simulacrum, quam Vates describit lucida vestitam cyclade, calceatamque hyacintho, et quam sponsus commendat ab incessu decoro et gratioso ob calceamenta hyacinthina; desiderium coelestium spirantia. Et in Cantico Canticorum: Quam pulchri sunt gressus tui in calceamentis, filia principis! Ubi observandum, tunc sponsam filiam principis appellatam a sponso, cum calceamentis (haud dubie hyacinthinis) pedes ornaverat, quia pedes calceati symbolum exhibent regiae dignitatis, ut diximus.» Ita Prado. Itaque calceus Ecclesiae reginae et sponsae Dei, ac cuiuslibet militis Christiani, qui huius reginae filius est, debet esse hyacinthinus, ut videlicet terram et terrena omnia pedibus calcet, animo versetur in coelis, eo contendat magna alacritate et promptitudine, memor se, utpote regis Christi et reginae Ecclesiae filium, regem esse, et ad coeleste regnum vocari illudque brevi initurum, ut cum triumpho una cum aliis Beatis, utpote regibus perenniter canat: «Fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram,» imo super coelum, «in saecula saeculorum.» Haec est ergo «praeparatio,» id est, alacritas et promptitudo, qua Ephesios et quemvis Christi militem calceat Apostolus: ut nimirum promptus sit non solum ad Evangelium retinendum et defendendum, sed etiam ad illud propagandum per Gentiles licet invitos et adversantes; utque, sicut inquit Chrysostomus et Theophylactus, paratus sit ad exitum scilicet ex hac vita, tot tentationibus, conflictibus, periculis et aerumnis obnoxia, ad aliam quietam, beatam et aeternam. Unde pulchre S. Basilius in Admonit. ad filium spiritual., militem Christi cum milite saeculari conferens, ita excitat ad hanc animi promptitudinem dicens: «Miles terrenus quocumque loco mittitur, paratus ac promptus est, neque se uxoris aut liberorum gratia excusare audebit: multo magis miles Christi, sine aliquo impedimento regis sui imperio debet obedire. Ille in praelio galeam ferream gestat: sed tua galea Christus sit, qui est caput tuum; ille lorica ne vulneretur indutus est: sed tu pro lorica sis fide Christi circumdatus. Ille contra adversarium suum mittit lanceas et sagittas: tu contra adversarium divina eloquia iaculare. Ille donec pugna geritur, arma a semetipso non proiicit, ne ab adversario vulneretur: ita et tu nunquam debes esse securus, quia tuus hostis hoste illius astutior est. Ille si superaverit, ad domum revertitur: tu vero hoste prostrato in illud coeleste regnum cum omnibus Sanctis intrabis.» EVANGELII PACIS. — Id est Evangelii, sive laeti nuntii, quo pax, id est omnia bona cum Dei benevolentia et amicitia hominibus promittuntur. Ita Chrysostomus et Theophylactus. Pax enim Hebraeis omnem prosperitatem, omnia fausta et felicia, bonorumque omnium copiam significat. Unde haec erat Hebraeorum, et ex iis Christi Apostolorumque salutatio, «Pax tecum,» qua omnem felicitatem omniaque bona aliis apprecabantur. Secundo, dici potest «Evangelium pacis,» id est pacificum, pacem docens, concilians, afferens. Evangelium enim docet offensas remittere, inimicos diligere, dissensiones et lites aversari, concordiam et pacem quaerere ac tueri.
6:16
Vers. 16. 16. IN OMNIBUS SUMENTES SCUTUM FIDEI, IN QUO POSSITIS OMNIA TELA NEQUISSIMI IGNEA EXTINGUERE. — Nota: Pro «in omnibus» graece est ἐπὶ πᾶσιν, quod Vatablus vertit, «super omnia»; sed Noster aptius vertit, «in omnibus.» Vult enim, ut recte notat Hieronymus, nos in omni tentatione et opere gestare clypeum fidei, eoque venientes diaboli sagittas et suggestiones excipere et retundere. Secundo, pro «nequissimi,» graece est τοῦ πονηροῦ, id est, ut Vatablus et Erasmus vertunt, «illius mali vel scelesti,» hoc est, scelestissimi et nequissimi, puta diaboli. Tertio, «tela eius ignea,» id est, instar ignis penetrantia, ardentia et inflammantia sunt suggestiones diaboli, quibus phantasiae pravas cupiditates suggerit, et ad eas appetendas concupiscentiam et appetitum accendit et inflammat. Hisce telis vulnerat animam. «Anima, ait Origenes, hom. 8 in Num., quoties peccat, toties vulneratur. O si possemus per unumquodque peccatum videre, quomodo homo noster interior assidue vulneratur! Vulneratur per linguam anima, vulneratur et per cogitationes, et concupiscentias malas; frangitur autem et conteritur per opera peccati. Quae si omnia videre possemus, et vulneratae animae sentire cicatrices, certum est, quod usque ad mortem resisteremus adversus peccatum; sed nos cupiditatibus saeculi amentes effecti, vel vitiis inebriati, sentire non possumus quanta vulnera, quantas contritiones animae peccando conquirimus.»
6:17
17. ET GALEAM SALUTIS ASSUMITE, — id est, ut Theophylactus et Vatablus, galeam salutarem quae caput servet et salvet. Sed quaenam est haec galea? quibus verbis eam declarat et explicat Apostolus? Dico ergo, «galeam salutis,» id est galeam quae est ipsa salus, sicut dixit «scutum fidei,» id est scutum quod est ipsa fides. Galea ergo militis Christiani est salus allata a Christo, et sperata a Christianis, hoc est spes salutis: ita enim se explicat Apostolus, I Thessal. v, 8: «Induti, inquit, loricam fidei et charitatis, et galeam spem salutis.» Ecce spem salutis vocat galeam. Sicut enim galea principem corporis partem, puta caput ipsum, a quo cetera membra totusque homo pendet, tuetur et communit: ita spes salutis, et gloriae coelestis ac immortalis servat et communit caput, id est hominis cogitationes, fines et intentiones. Haec enim in actionibus id sunt, quod caput in homine, scilicet principium et gubernaculum actionum et agendorum. Nam sicut caput regit, dirigit, movet et gubernat cetera membra, totumque hominem: ita finis et intentio dirigit, movet et gubernat omnia hominis desideria, verba et opera. Spes ergo quasi galea caput nostrum symbolicum, puta finem et intentionem, armat et communit. Primo, quia facit ut ultimus noster finis et intentio sit Deus, fruitio Dei, salus et beatitudo aeterna, eoque refert omnes alios nostros fines et intentiones, ac consequenter reliqua omnia cogitata, dicta et facta nostra. Secundo, quia facit ut homo cogitans bona illa immensa, quae consecuturum se sperat, alias omnes cogitationes a diabolo suggestas repellat, hacque cogitatione et spe, ardua quaevis aggrediatur, et animose cum hoste confligat, proponens sibi gloriam illam speratam, quae victorem manet. Vide ad Hebr. xi, quam hac galea spei veteres Sancti armati fuerint et roborati, ad omnia dura vel suscipienda, vel toleranda. Nota primo: Alludit Paulus ad Isaiae lix, 17, ubi sic ait: «Indutus est (Dominus Deus) iustitia ut lorica, et galea salutis in capite eius: indutus est vestimentis ultionis, et opertus est quasi pallio zeli.» Quibus verbis Isaias per prosopopoeiam describit Dei, quasi militis, arma et panopliam: scilicet iustitiam quasi loricam, salutem (studium salvandi homines) quasi galeam iam dictam, et zelum quasi pallium: quibus armatus Deus peccatum, mortem, diabolum, hostes suos a nobis depulit, et homines impios gentesque infideles hostes suos subegit, ex impiis pios, ex infidelibus fideles, ex Ethnicis Christianos, ex inimicis amicos faciendo, ut recte ibi annotavit Theodoretus. Hanc enim suam panopliam Deus et Christus suis militibus, puta Christianis, communicant, ut hic docet Apostolus. Nota secundo: Graece est περικεφαλαίαν σωτηρίου, hoc est galeam salutaris, id est, ut Hieronymus et alii exponunt, salvatoris, puta salvatorem Iesum, assumite pro galea: ut Iesus Christus omnes sensus qui sunt in capite, integros quasi galea servet et tueatur, inquit Hieronymus, omnisque noster sermo, mens, cogitatio, consilium sit in Christo. Septuaginta enim Interpretes, quos sequitur Paulus, Hebraeum ישע iesha, id est salutem, vertere solent σωτήριον, id est salutare, vel salvatorem, ut Christum salvatorem et salutem ab eo allatam significent nomine concreto quasi proprio Christi. Id iisdem Ephesiis, post quadraginta ab hac Pauli epistola annos, scribens S. Ignatius innuit dicens: «Nihil melius quam pax in Christo, per quam bellum omne aboletur aëreorum et terrestrium spirituum. Non enim est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principes et potestates,» etc. Et paulo superius: «Tantum ut in Christo Iesu inveniamur, ut vere vivamus: absque eo ne respirare quidem unquam velitis. Is enim mea spes est, is mea gloriatio, ha denique meae indeficientes divitiae: in quo vincula a Syria Romam usque circumfero, spirituales margaritas, in quibus utinam mihi contingat consummari, ac participem Christi passionum, et socium mortis eius fieri, et resurrectionis a mortuis et aeternae vitae.» Hic sensus redit in idem, et cum priore coincidit. Spes enim salutis est illa, quam Salvator attulit, non alia; adeoque est ipse Christus salvator, ipse enim est spes nostra; consequenter est et galea nostra. Simili modo dicitur, Proverb. xviii, 18: «Turris fortissima nomen Domini.» Hebraice est nomen tetragrammatum et proprium Dei, scilicet יהוה Iehova, quod includitur in nomine Iesu non sono, sed sensu et significatione, ut dixi Exodi cap. iii et vi. ASSUMITE, — δέξασθε, capite, arripite; Syrus, apprehendite. ET GLADIUM SPIRITUS (id est spiritalem) QUOD EST VERBUM DEI. — Hoc gladio Christus vicit et iugulavit daemonem se tentantem et oppugnantem, Matth. iv. Hoc gladio usi sunt sancti omnes, uti de S. Paula memorat Hieronymus in eius Epitaphio. «Si quando, inquit, procacior fuisset inimicus, et usque ad verborum iurgia prosiliisset, illud psalterii decantabat: Cum consisteret adversum me peccator, obmutui, et silui a bonis; et rursus: Ego autem quasi surdus non audiebam, et quasi mutus non aperiens os suum. In tentationibus, Deuteronomii verba volvebat: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligatis Dominum Deum vestrum de toto corde vestro, et de tota anima vestra. In tribulationibus et angustiis, Isaiae (iuxta Septuaginta) replicabat eloquia: Qui ablactati estis a lacte, qui abstracti ab ubere, tribulationem super tribulationem exspectate, spem super spem, adhuc pusillum propter malitiam labiorum, propter linguam malignam. Et Scripturae testimonium in consolationem suam edisserebat, ablactatorum esse, eorum scilicet, qui ad virilem aetatem pervenissent, tribulationem super tribulationem sustinere, ut spem super spem mereantur accipere; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio vero spem, spes autem non confundit.» Et infra per singula discurrens ita ait: «In languoribus et crebra infirmitate dicebat: Quando infirma sum, tunc fortis sum; et: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, donec mortale hoc induat immortalitatem, et corruptivum hoc vestiatur incorruptione. Et iterum: Sicut superabundant passiones Christi in nobis, ita per Christum abundat et consolatio. Ac deinde: Ut socii passionum estis, sic eritis et consolationis. In moerore cantabat: Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi, salutare vultus mei, et Deus meus. In periculis loquebatur: Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Et iterum: Qui vult animam suam salvam facere, perdet eam. Et: Qui perdiderit animam suam propter me, salvam eam faciet. Quando dispendia rei familiaris, et eversio totius patrimonii nuntiabatur, aiebat: Quid enim prodest homini si totum mundum lucrifecerit, et animae suae damnum habuerit: aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Et: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et redeam. Sicut Domino placuit, ita factum est. Sit nomen Domini benedictum.» Haec est ergo imago et πανοπλία militis Christiani a capite ad talos armati. Galea est spes salutis, sive spes in Christum; thorax ex iustitia, id est ex vita iusta et sancta; balteus est veritas, id est fidelitas, integritas et castitas; calcei et ocreae sunt praeparatio et alacritas ad viam Evangelii ineundam et propagandam; dextra tenet gladium, id est verbum Dei; sinistra scutum, scilicet fidem. Similiter, sed paulo aliter S. Ephrem, tractatu De Panoplia sive armatura spiritali, haec arma Christiano militi adaptat. «Galea,» inquit, «est spes, balteus est charitas, calceamenta sunt humilitas, scutum est crux, arcus est oratio.» Huc etiam alludens Tertullianus, sed confuse lib. De Corona militis, cap. 1, militem se profitentem Christianum, ideoque graviter tortum ita describit: «Et nunc russatus (id est rubricatus) suo sanguine, spe calceatus, de Evangelii paratura succinctus, acutiore verbo Dei totus de Apostolo armatus, et de martyrii candida laurea melius coronatus, donativum Christi in carcere exspectat.»
6:18
Vers. 18. PER OMNEM ORATIONEM ET OBSECRATIONEM ORANTES OMNI TEMPORE IN SPIRITU, ET IN IPSO VIGILANTES IN OMNI INSTANTIA, ET OBSECRATIONE PRO OMNIBUS SANCTIS. — Nota: Post arma et panopliam militis Christiani, dat ei copias auxiliares, scilicet Dei et angelorum. Unde per orationem et obsecrationem iubet eas advocari. Oratio enim et arma iam dicta, et eorum usum et augmentum, id est vires internas impetrat pariter et externas; ut scilicet exterius Deus per angelos retundat et compescat ferociam et tentationes diaboli. Unde oratio magis necessaria militi Christiano quam cetera arma: Deus enim est, qui in omni tentatione et conflictu dat victoriam. Illius ergo gratia et adiutorium maxime per orationem est implorandum. Huius rei typus fuit Iosue et Moses; Iosue militis pugnantis, Moses sacerdotis orantis speciem refert. Unde sicut Moses sua oratione impetravit victoriam Iosue contra Amalec: «Cumque levaret, inquit Scriptura, Exod. xvii, 11, Moses manus, vincebat Israel; sin autem paululum remisisset, superabat Amalec.» Ita miles Christianus vincet diabolum et omnes hostes, si assiduum comitem et propugnatorem habeat orationem. Unde nota secundo: Conditiones requisitas in oratione hic explicat Apostolus. Primo enim requirit in oratione assiduitatem, diligentiam et frequentiam, cum dicitur: «Per omnem orationem,» q. d. Per iugem assiduam et omnimodam orationem et obsecrationem, unde explicans subdit: «In omni instantia et obsecratione,» ut scilicet, inquit Theophylactus, instanter oret et obsecret cum fletu, genuflexione, tunsione pectoris, etc. Secundo, ut Anselmus, ut obsecret obtestando Dei misericordiam per omnia sacra et sancta, v. g. per mortem, crucem, sanguinem Christi. Utrumque enim significat obsecratio, scilicet primo, orationem ex intimo animi sensu, qui lacrymis, aliisque signis externis declaretur, manantem, ut exponit Theophylactus. Secundo, ut Anselmus, significat obtestationem et quasi adiurationem per res sacras. Reliquae conditiones orationis patebunt ex sequentibus iam dicendis. Unde nota tertio: Vult Apostolus ut singuli Christiani orent et obsecrent non tantum pro seipsis, sed et pro omnibus sanctis, id est Christianis quibusvis, et praesertim Apostolis et praedicatoribus Evangelii, qualis erat Paulus. Hinc patet populo Christiano valde commendandum esse, ut orent pro propagatione et propagatoribus Evangelii, haeresumque et infidelitatis extirpatione: et si hoc populo, quid Clericis faciendum est? Nota quarto: Vult ut orent omni tempore. Hinc Euchitae haeretici apud Augustinum, haeresi 57, docuerunt Christianum non debere laborare, nec aliud agere, quam ut semper oret. Unde dicti sunt Euchitae, id est «precatores.» Sed hoc dogma stolidum est et impossibile. Secundo, S. Basilius, hom. in Iulittam Martyrem: «Qui, inquit, bene semper agit, hic semper orat.» Per omnem enim virtutem Deo coniungimur, quod est officium orationis. Oratio enim non est aliud quam mentis in Deum elevatio, et sive mentis cum Deo coniunctio. Inter alias autem virtutes maxime nos Deo coniungit religiosa et pia intentio: si videlicet omnia opera nostra (ibidem pulchre docet Basilius) etiam manualia et fabrilia ad Dei gloriam referamus, ea scilicet faciendo eo fine, ut Deus per illa honoretur, ut hoc obsequium Deo praestemus, ut Deo placeamus. Hinc multi pii et sapientes viri initio studiorum et operum suorum orant, et per orationem studia et opera sua Deo offerunt. Id valde consulendum est simplicibus mechanicis et agricolis. Hi enim multa opera laboriosa saepe faciunt sine merito, quia tantum lucrum aucupantur, qui si doceantur insuper ea referre ad Deum, Deique obsequium et gloriam, longe maiora lucra apud Deum in coelis, quam apud homines in terra sibi comparabunt, itaque praeter lucrum temporale, quod ab hominibus exspectant, ingens lucrum spiritale conquirent apud Deum. Tertio et simplicissime, vult Apostolus ut Christiani orent omni tempore, id est assidue, quantum per alia negotia licet. Ita Anselmus. Et, ut Augustinus, «omni tempore,» scilicet orationi destinato, sive ab Ecclesia, sive a propria devotione et consuetudine. Frequentiam enim orationis identidem hic aliis et aliis verbis inculcat Apostolus, praesertim ut certa et stata orandi tempora nullo tempore intermittantur. Nihil enim fructuosius facere potest Christianus, quam si omne tempus ab occupationibus aliis liberum det orationi, Deoque vacet a quo omne donum descendit; ita fiet, ut studia et opera ipsius felicius succedant, et melius fiant, utque Deus iis benedicat, iisque praemium et praesens et futurum largiatur. Hinc monet sapienter S. Basilius, ut orationem sequatur lectio (et quodvis opus), lectioni (et cuivis operi) succedat oratio. Nota quinto: Haec oratio facienda est «in spiritu,» id est conscientia munda et fide integra, inquit Ambrosius. Qui enim polluta mente orat, hic in carne orat. Secundo et genuine, «in spiritu,» id est mente, affectu, desiderio, non voce et labiis. Opponit enim spiritum multiloquio, sive battologiae Gentilium, ait Chrysostomus, qui putabant se sua eloquentia et multiloquio flectere Deum. Matth. vi, 7, sicut oratores sua rhetorica flectunt iudices. Unde Vatablus, «in spiritu, inquit, id est, cum fervore spiritus, hoc est, cum intimo et ferventi spiritu.» Spiritus enim et affectus est anima orationis. Multi simplices et rudes parum habent ex hoc spiritu, et fere tantum labiis orant. Hi docendi sunt adorare Deum in spiritu et veritate. Nota sexto: In oratione requirit Apostolus vigilantiam et perseverantiam. Unde ait: «Et in ipso vigilantes,» graece εἰς αὐτὸ τοῦτο, id est in hoc, vel ad hoc ipsum (scilicet, ut in spiritu oremus omni tempore) vigilantes simus «in omni instantia,» ἐν πάσῃ προσκαρτερήσει, id est, ut Ambrosius, Syrus et Graeci, in omni perseverantia; Vatablus, cum omni sedulitate. Tali perseverantia oravit et impetravit filiae suae liberationem a daemone mulier illa Chananaea, de qua Matth. xv, 27. Eodem modo et Anna oravit, et impetravit filium Samuelem, I Reg. cap. 1, xv. Vide et Luc. cap. xi, 5. Ita Chrysostomus.
6:19
19. ET PRO ME, UT DETUR MIHI SERMO IN APERTIONE ORIS MEI CUM FIDUCIA, NOTUM FACERE MYSTERIUM EVANGELII, — q. d. Orate pro me assidue, ut Deus aperiat os meum, et inspiret sermones quos loquar, ut cum fiducia, graece παρρησίᾳ, id est libertate et audacia, evangelizem, utque libere et audacter notum faciam mysterium (Syrus arcanum) Evangelii, id est per hypallagen, Evangelium mysteriosum et arcanum, sive Evangelium magno mysterio et arcano refertum. Hinc breviter Vatablus sic explicat: «Ut detur mihi aperto ore libere loqui; vel, ut quoties os meum aperio docendi causa, mihi detur sermo absque dicendi metu, ut notum faciam arcanum Evangelii.» Aliter explicat Maldonatus in Notis Manuscript.: «In apertione oris mei,» inquit, hoc est quotiescumque loqui voluero, aut prout postulavero, iuxta illud Psaltis, «Aperi os tuum, et implebo illud.» Alludit Paulus ad illud Ezech. xxix, 21: «Tibi dabo apertum os in medio eorum.» Ita S. Augustinus in Psalm. xxxi, initio: «Primum, inquit, infirmitatem meam orationibus vestris commendo, sicut dicit Apostolus, ut detur mihi sermo in apertione oris mei sic loqui vobis, quemadmodum et mihi dicere periculosum non sit et vobis audire salutare sit.»
6:20
20. PRO QUO LEGATIONE (apostolatu) FUNGOR IN CATENA. — Hinc patet hanc epistolam Romae e vinculis esse scriptam, ait Hieronymus et Chrysostomus. ITA UT IN IPSO (Evangelio scilicet praedicando) AUDEAM (παρρησιάσωμαι, id est libertate et audacia utar, liber sim et audax. Secundo, Theophylactus, ut in ipso, scilicet Evangelio et Evangelii praedicatione defendenda animosus sim et audax, q. d. Ut audacter et libere causam meam e vinculis dicam, meque defendam, et rationem reddam praedicati a me Evangelii) PROUT OPORTET ME (tanquam legatum summi Dei, libere et intrepide) LOQUI. — Audi Chrysostomum et Theophylactum: «Ad quos, o Paule, legatione fungeris? Ad homines, ut ipsos reconciliem Deo. At isti interim me in vincula conierunt communem legem non reveriti, qua ubique mos et ius est, ut legati nihil patiantur mali. Catena ergo mihi imposita est, ut os et libertatem loquendi mihi obturet: vestra autem oratio meum mihi os aperiet, ut liberrime loquar, et proloquar quae is qui me legatum emendavit, mihi commisit. Viden' gladium (libertatem scilicet et alacritatem enuntiandi verbi Dei) quem accepturus erat Paulus in apertione oris.»
6:21
21. UT AUTEM ET VOS SCIATIS QUAE CIRCA ME SUNT (τὰ περὶ ἡμῶν, id est, ut Vatablus, quae de nobis sunt, res nostras, et statum nostrum), OMNIA VOBIS NOTA FACIET TYCHICUS. — Hinc colligimus Apostolum per Tychicum misisse has litteras ad Ephesios.
6:23
23. PAX FRATRIBUS. — Pax sit Christianis, qui apud vos sunt. Est salutatio Hebraeorum qua usus est Christus, «Pax vobis,» eaque apprecantur omnia bona, omnia felicia et fausta, ut dixi. ET CHARITAS CUM FIDE (supple, conservetur et augeatur in fratribus, id est Christianis Ephesiis), A DEO PATRE, ET DOMINO IESU CHRISTO.
6:24
24. GRATIA CUM OMNIBUS QUI DILIGUNT DOMINUM NOSTRUM IESUM CHRISTUM IN INCORRUPTIONE, — id est incorrupte, sincere et pure, non habentes corruptelam amoris terreni et vitiorum, q. d. Qui diligunt Iesum cum sinceritate, integritate et puritate fidei, spei et morum, maxime castitatis (haec enim proprie dicitur corrumpi, vel esse incorrupta, ait Hieronymus). Et, ut Anselmus, qui cum casto amore Christum sponsum diligunt quasi sponsa quae corruptionem non admittit. Peccatum enim morbus est et corruptio animae; virtus vero animae est sanitas et incorruptibilitas, ait Chrysostomus et Theophylactus. Sicut enim, inquit Chrysostomus, virgo corrumpitur dum fornicatur, pomum corrumpitur dum putrescit, sanitas corrumpitur dum homo fit aeger, domus corrumpitur dum dissolvitur: ita anima corrumpitur dum peccat. Peccata enim et voluptates illicitae dissolvunt, deturpant, putrefaciunt et corrumpunt harmoniam, vigorem, sanitatem et integritatem animae; virtus vero eadem reparat, animamque suae integritati et incorruptioni restituit. Nota, praepositio «in» potest proprie accipi; vel, ut Vatablus, accipi potest pro «cum,» ut dixi; vel, ut Chrysostomus et Theophylactus, potest accipi pro «per,» q. d. Qui diligunt Iesum «in incorruptionem,» id est, per incorruptionem, puritatem et honestatem morum et virtutum. Rursum secundo, Oecumenius, ἐν ἀφθαρσίᾳ, inquit, id est ἀφθάρτως, q. d. «In incorruptione,» id est incorruptibiliter, immortaliter, perenniter, scilicet tam in adversis, quam in prosperis; tam in paupertate quam in opulentia; tam in contemptu, quam in honoribus; tam in desolatione, quam in consolatione; tam in morte, quam in vita, diligunt Iesum Christum. Denique tertio, Chrysostomus et Theophylactus, putant ἐν pro εἰς poni, «in incorruptione,» pro «in incorruptionem,» id est ad incorruptionem et immortalitatem, quae meta est dilectionis et gratiae, quam Ephesiis hic precatur Paulus. Omnes hos sensus ita complectitur Titelmannus in sua paraphrasi: «Gratia sit cum omnibus qui diligunt Iesum in incorruptione fidei et morum, incorruptam fidem mente, et incorruptam vitam moribus tenentes, habentesque spem incorruptibilem; utpote ab eo non corruptibilia, sed incorruptibilia bona exspectantes. Amen.» O filii hominum, diligite Iesum Christum in incorruptione: incorruptio enim facit proximum Deo. Mente et animo transcendite omnia corruptibilia. Oportet enim mortale hoc induere immortalitatem, et corruptibile hoc induere incorruptionem. Studete incorruptioni. Studete immortalitati. Studete AETERNITATI.
6:1
Supra monuit virum et uxorem, quae est una connexio familiae, hic monet patrem et filios, quae est secunda connexio domus. Et primo facit mentionem, quomodo filii se debeant habere ad parentes; secundo quomodo, e converso, patres ad filios, ibi nolite, et cetera. Prima in duas. Primo proponit monitionem; secundo ostendit rationem, ibi hoc enim est iustum, et cetera. Dicit ergo filii, obedite, et cetera. Notandum est hic quod patres debent naturaliter instruere filios moribus, filii autem, instruentibus parentibus, naturaliter debent eis obedire, sicut infirmi obediunt medicis. Unde proprium filiorum est obedientia. Col. III, v. 20: filii, obedite, scilicet patribus, per omnia, hoc est enim beneplacitum domino, et cetera. Dicit autem in domino, quia non est obediendum parentibus, nec alicui in his quae sunt contra Deum. Act. V, 29: obedire oportet Deo magis quam hominibus. Et per hoc solvitur auctoritas modo allegata: si quis venit ad me, et non odit patrem, etc.; quia hoc intelligitur inquantum sunt contra Deum. Rationem autem assignat ex duobus, scilicet ex iustitia, et utilitate: quod autem sit iustum patet ac probatur, quia lex divina nihil mandat nisi iustum. Ps. XVIII, 9: iustitiae domini, et cetera. Sed hoc mandat lex divina. Ex. XX, 12 et Deut. V, 16: honora patrem tuum et matrem tuam, et cetera. Eccli. III, 8: qui timet Deum, honorat patrem, et cetera. Honor autem importat exhibitionem reverentiae his qui supra nos sunt; sed quia parentes habemus supra nos, utitur nomine honoris. Dicit ergo hoc enim iustum est, honora patrem tuum et matrem, et cetera. Eccli. III, 7: qui honorat patrem suum vita vivet longiore, et qui obedit patri refrigerabit matrem. Et hoc intelligitur tripliciter, quod filii debent parentes honorare, quia debent eis reverentiam sicut maioribus, obedientiam sicut instructoribus, sustentamenta sicut nutrientibus cum fortes erunt.
6:2
Deinde assignat dignitatem huius praecepti, dicens quod est mandatum primum. Contra: immo mandatum primum est, quod est colendus unus Deus. Respondeo. Mandata continentur in duabus tabulis. Prima continet ea quae ordinantur ad Deum; secunda ea quae ad proximum: et in hac secunda primum mandatum est de honore parentum. Et hoc duplici de causa. Primo, quia in illa secunda tabula nullum est praeceptum affirmativum nisi istud, quia naturale est nobis ut parentibus serviamus, non autem sic aliis proximis, ideo nullum est aliud affirmativum. Sed natura dictat, ut non inferat homo proximis nocumentum, et ideo prohibetur. Quia ergo primum plus et prius habet de debito, ideo primum. Secundo, quia Deus honorandus est sicut principium nostri esse, et quia parentes sunt etiam principium nostri esse, et quia, ut dicitur VI Ethic., tria habemus a parentibus, scilicet esse, vivere, et disciplinam, ideo conveniens est, ut post mandata ordinata ad Deum, primum esset ordinatum ad parentes. Vel, primum quo ad promissionem, quia isti soli additur promissio. Et huius est duplex ratio. Una est, quia homines in aliis quae agunt quaerunt utilitatem propriam, et quia a parentibus iam senibus nullam expectant utilitatem, nisi a Deo provenientem. Secunda ratio est, ne aliquis credat quod honoratio parentum non sit meritoria quia naturalis est, ideo addit ut sit longaevus super terram. In veteri autem testamento promittebantur promissiones temporales, quia populus ille parvulus erat et ideo gratiose instruendus sub paedagogo, sicut parvulus. Tamen in illis parvis munusculis populum illum parvum decentibus, figurabantur magna bona, scilicet spiritualia. Et ideo potest hoc referri secundum sensum litteralem ad bona temporalia. Et sic dicit in promissione, ut bene sit tibi; id est ut bonis promissis abundes. Nam qui gratus est in minoribus beneficiis, meretur maiora recipere; maxima autem beneficia habemus a parentibus, scilicet esse, nutrimentum et disciplinam. Quando ergo quis gratus est his, fit dignus ut maiora recipiat. Et ideo dicit ut bene sit tibi; quia, ut dicitur I Tim. IV, 8: pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae, quae nunc est, et futurae.
6:3
Et ideo addit et sis longaevus super terram, quasi super gratiam et beneficium vitae, quam habes a parentibus. Prov. III, 16: longitudo dierum in dextera eius, et in sinistra illius divitiae et gloria. Sed contra. Multi devoti parentibus cito moriuntur. Et ideo sciendum quod haec temporalia non sunt bona absolute, nisi inquantum ordinata ad spiritualia, et ideo intantum homini bona, inquantum per ea iuvatur ad spiritualia. Unde fortuna non est dicenda bona, si est impediens a virtute. Et ideo longitudo vitae intantum est bona, inquantum ad servitia Dei est ordinata. Et ideo quandoque subtrahitur ne impediat. Sap. IV, 11: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. Vel potest referri ad sensum spiritualem, ut sis longaevus in terra viventium. Ps. CXLII, v. 10 s.: spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam; propter nomen tuum, domine, vivificabis me. Consequenter instructis filiis, instruuntur parentes. Circa quod duo facit: primo ponit unum prohibitivum; secundo aliud inductivum, ibi sed educate eos, et cetera. Dicit ergo: et vos, patres, nolite provocare filios vestros ad iracundiam, non quod in omnibus assentiatis voluntati eorum. Ubi notandum est quod alius est principatus patris ad filium, et domini ad servum, quia dominus utitur servo suo ad utilitatem propriam, sed pater utitur filio ad utilitatem filii. Et ideo est necesse quod patres instruant filios propter utilitatem suam, non tamen minis arcendo aut subiiciendo. Et ideo dicitur Col. III, 21: patres, nolite ad indignationem provocare filios vestros, ut scilicet non pusillo animo fiant, quia talis provocatio non animat ad bonum. Quomodo ergo?
6:4
Subdit sed educate illos in disciplina, scilicet verberum, et correctione, scilicet verborum, id est corripite eos et educate, ut serviant domino. Vel: in disciplina, eos ad bonum inducendo, et correctione a malis retrahendo.
6:5
Instructis duabus connexionibus, scilicet viri et mulieris, patris et filii, hic instruit connexionem servi ad dominum. Et circa hoc facit duo. Primo instruit servum; secundo dominum, ibi et vos, domini, et cetera. Iterum prima in tres. Primo enim ponit monitionem; secundo exponit, ibi non ad oculum servientes, etc.; tertio ostendit retributionem, ibi scientes quoniam unusquisque, et cetera. Iterum prima in tres. Quia primo monet ad obedientiam; secundo ad reverentiam; tertio ad cordis simplicitatem. Secunda, ibi cum omni timore, et cetera. Tertia, ibi in simplicitate, et cetera. Monet enim eos ad obedientiam ex imperio domini. Unde dicit servi, obedite dominis carnalibus. Monet eos ad reverentiam, dicens cum timore, interius. Mal. I, 6: si ego dominus, ubi est timor meus? Et tremore, exterius. Ps. II, 11: servite domino in timore, et cetera. Et in simplicitate cordis. Sap. I, 1: in simplicitate cordis quaerite illum. Lc. XII, v. 42: fidelis servus, et cetera. Iob I, 8: numquid considerasti servum meum Iob, etc., et, paulo post: vir simplex, et cetera. Sic enim serviendum est Christo. Unde dicit sicut Christo. Sap. I, 1: in simplicitate cordis quaerite illum. I Par. XXIX, 17: domine Deus, in simplicitate cordis mei laetus obtuli universa. Dicit etiam sicut Christo, quia a domino Christo est quod dominus aliquid possit. Rom. XIII, 2: qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Et ideo serviendum est eis sicut Christo, in his quae non sunt contra fidem, nec contra ipsum. Exponit autem in simplicitate, et primo removet quod simplicitati contrariatur; secundo docet modum convenientem, ibi facientes voluntatem Dei, et cetera. Contrarium autem simplicitatis est, quod servus habeat respectum ad oculum et non ad complacentiam domini. Talis enim servus non habet simplicitatem et rectam intentionem.
6:6
Et ideo hoc prohibet, dicens non ad oculum servientes, scilicet domino propter lucrum temporale tantum, quasi hominibus placentes, id est complacere volentes. Gal. I, 10: si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Sed ut servi Christi. Col. III, 24: domino Christo servite. Et quomodo? Facientes voluntatem Dei, scilicet implendo mandata eius opere. Ps. CII, 20: facientes verbum illius, sicut Christus Io. VI, 38, descendi de caelo, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem eius, qui misit me. Haec est enim voluntas eius qui misit me, scilicet ut obediam hominibus propter Deum. Et ideo dicit sicut servi Christi, et sicut servientes domino, non hominibus, scilicet non propter se, sed propter dominum. Quomodo? Ex animo. Col. III, v. 23: quodcumque facitis, ex animo operamini, sicut domino, et non hominibus.
6:7
Item, idem subiungit hic dicens sicut domino et non hominibus. Cum bona voluntate, id est recta intentione. Col. IV, 12: stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei. Deinde subiungit remunerationem, dicens scientes. I Io. V, 13: scripsi vobis ut sciatis, et cetera.
6:8
Quoniam unusquisque, (...) sive servus sive liber. Sine personarum acceptione. Non enim est personarum acceptio apud Deum. Gal. III, 28: non est servus neque liber, non est masculus neque foemina, omnes enim vos unum estis in Christo Iesu. Act. X, v. 34 s.: in veritate comperi quoniam non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur iustitiam, et cetera. Eccle. IX, 10: quodcumque potest facere manus tua, instanter operare, et cetera. Recipiet a domino pro remuneratione. Col. III, 24: scientes quod a domino accipient retributionem haereditatis. Deinde cum dicit et vos, domini, etc., instruit dominos, et facit duo. Primo ponit monitionem; secundo subdit rationem, ibi scientes quia et illorum, et cetera. Dicit ergo et vos, domini, eadem faciatis, eadem scilicet identitate proportionis, ut sicut illi ex animo et bona voluntate, ita et vos faciatis. Eccli. XXXIII, 31: si est tibi aliquis servus fidelis, sit tibi sicut anima tua. Remittentes minas, non solum verba, vel flagella. Et quare?
6:9
Rationem subdit, dicens scientes quia et illorum et vester dominus est in caelis. Nam idem dominus omnium, Rom. X, v. 12. Quasi dicat: conservi estis, et ideo debetis vos bene habere ad eos. Matth. XVIII, v. 33: oportuit et te misereri conservi tui. Et personarum acceptio non est apud Deum. Rom. II, 11 idem dicitur; Lc. XX, 21: non accipis personam hominum; Act. X, 34 idem.
6:10
Supra posuit apostolus multa praecepta generalia, et specialia ad destruendam vetustatem peccati, et inducendam novitatem gratiae, hic ostendit qua virtute debent uti ad praecepta haec implenda, quia fiducia auxilii divini. Circa quod duo facit. Primo, ponit monitionem; secundo, in speciali explicat eam, ibi quoniam non est nobis colluctatio, et cetera. Prima in duas, quia primo ostendit, de quo debemus confidere, sicut de interiori; secundo ostendit de quo debemus confidere sicut de exteriori, ibi induite vos, et cetera. Illud autem interius, de quo debemus confidere, est auxilium divinum, et ideo dicit de caetero, fratres, confortamini. Ier. XVII, 7: benedictus vir, qui confidit in domino, et erit dominus fiducia eius, et cetera. Duplici autem ratione confidit quis de aliquo. Una est, quia ad eum pertinet sua defensio; alia est, quia potens est, et paratus est eum defendere. Et haec duo sunt in Deo respectu creaturae suae, quia cura est Deo de vobis, ut dicitur I Petr. ult.: omnem sollicitudinem vestram proiicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. Item, ipse potens est, et promptus auxiliari. Et ideo dicit de caetero, fratres, etc., quasi dicat: postquam vos instruxi supra de praeceptis implendis, iam confortamini, non in vobis, sed in domino, qui curam habet de vobis. Ps. LXXII, 28: mihi autem adhaerere Deo bonum est, et cetera. Is. XXXV, 4: dicite pusillanimis: confortamini, et cetera. Ier. XX, 11: dominus mecum est tamquam bellator fortis, idcirco qui me persequuntur, cadent, et cetera. Et in potentia, et cetera. Lc. I, 49: qui potens est. Et licet in Deo virtus et potentia sint idem, tamen, quia virtus est ultimum de potentia, et, quasi perfectio potentiae, ideo dicit in potentia virtutis eius, id est, in potentia virtuosa. Phil. IV, 13: omnia possum in eo, qui me confortat. Iob XVII, 3: pone me iuxta te, et cuiusvis manus pugnet contra me. Sed posset dici: si Deus potest et vult, debemus esse securi. Ideo respondens, dicit quod non, imo debet quilibet facere quod in se est, quia si inermis iret ad bellum, quantumcumque rex protegeret eum, esset in periculo.
6:11
Et ideo dicit induite vos armaturam Dei, id est dona et virtutes. Rom. c. XIII, 12: abiiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, et cetera. Col. III, v. 12: induite vos ergo sicut electi Dei sancti et dilecti viscera misericordiae, benignitatem, humilitatem, modestiam, et cetera. Quia per virtutes homo protegitur contra vitia. Sed contra: dominus est rex ita potens, quod nullus potest eum impugnare. Respondeo. Verum est per violentiam, sed per insidias et fallaciam impugnat eum Diabolus in membris suis, non in se, quia, ut dicitur Eccli. XI, 31: multae sunt insidiae dolosi, et cetera. Et ideo subdit ut possitis stare contra insidias Diaboli. I Petr. V, 8: sobrii estote, et vigilate, et cetera. Ps. IX, 30: insidiatur in abscondito, quasi leo, et cetera. Consequenter cum dicit quia non est nobis colluctatio, etc., explicat in speciali monitionem. Et primo de insidiis inimicorum; secundo de armatura sumenda, ibi propterea accipite, etc.; tertio de fiducia Christi habenda ibi per omnium orationem, et cetera. Describit autem insidias, quia quando aliquis hostis imminet, si sit debilis, stultus et huiusmodi, non est multum cavendum nec timendum de eo; sed quando est potens, nequam et callidus, tunc est timendus. Haec tria sunt in Diabolo. Primo quia non est debilis.
6:12
Et propter hoc dicit, quod non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, et cetera. Per carnem et sanguinem intelliguntur vitia carnis, I Cor. c. XV, 50: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, et homines carnales. Gal. I, 16: continuo non acquievi carni et sanguini, id est, hominibus carnalibus. Dicit ergo non est nobis colluctatio, et cetera. Quod videtur esse falsum qualitercumque accipiatur; quia, ut dicitur Gal. V, 17: caro concupiscit adversus spiritum, et cetera. Ps. CXVIII, v. 157: multi qui persequuntur me. Respondeo dupliciter. Primo ut dicamus non est nobis colluctatio adversus, etc., supple tantum, quin etiam adversus Diabolum. Vel aliter, quia actio quae instrumento attribuitur, est principaliter agentis, sicut accipitur illud Rom. IX, 16: non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei, quasi dicat: quod vultis aliquid, vel facitis, a vobis non est, sed aliunde, scilicet a Deo; sic hic non est nobis colluctatio, etc., exponatur, id est quod nos impugnent, scilicet caro et sanguis, hoc non est eorum principaliter, sed a superiore movente, scilicet a Diabolo. Consequenter describitur a potentia, quia adversus principes et potestates tenebrarum harum. Io. XIV, 30: venit enim princeps huius mundi, et cetera. Dicitur autem princeps mundi, non creatione sed imitatione mundanorum. Io. I, 10: et mundus eum non cognovit, id est principes mundani. Vel dicitur princeps, quasi primatum capiens. Unde principes quasi primi duces ad aliquid. Ps. LXVII, 26: principes coniuncti psallentibus. Gen. XXIII, 6: princeps Dei es apud nos. Ad potestatem autem pertinet iustitiam exercere. Inquantum ergo aliqui Daemones inducunt aliquos ad rebellandum Deo, dicuntur principes, inquantum vero habent potestatem puniendi illos, qui eis subiiciuntur, dicuntur potestates. Lc. XXII, 53: haec est hora vestra, et potestas tenebrarum, et cetera. Sed cum ex ordinibus omnibus ceciderint aliqui, quare mentionem facit apostolus de illis duobus ordinibus, denominans Daemones? Respondeo. In nominibus ordinum sunt tria in quibusdam enim importatur ordo ad Deum, in quibusdam vero potestas, in quibusdam vero Dei ministerium. In nominibus enim Cherubim et Seraphim et thronorum, importatur conversio ad Deum. Daemones autem adversi sunt Deo, et ideo eis non competunt haec nomina. Item quaedam nomina important ordinem ad ministerium Dei, sicut Angeli et Archangeli: et ista etiam nomina non competunt Daemonibus, nisi cum adiuncto scilicet Satanae. Tertio etiam, quia virtutes et dominationes important ordinem ad servitium Dei: ideo eis non conveniunt haec nomina, sed tantum ista duo, quae communia sunt bonis et malis, scilicet principatus et potestates. Sunt ergo et potentes et magni, ideo habent magnum exercitum, contra quem habemus pugnare adversus mundi rectores tenebrarum harum, scilicet peccatorum. Supra V, v. 8: eratis enim aliquando tenebrae, et cetera. Quia quidquid est tenebrosum, totum est de ordine istorum, et subiectum eis. Glossa: mali homines sunt equi, Diaboli equites, ergo occidamus equites, et equos possideamus. Io. I, 5: et tenebrae eum non comprehenderunt. Sunt etiam astuti, quia contra spiritualia nequitiae, id est contra spirituales nequitias, emphatice loquendo, per quod intelligitur plenitudo nequitiae. Dicit autem spiritualia nequitiae, quia quanto est altior secundum naturam, tanto, quando convertitur ad malum, est peior et nequior. Unde philosophus dicit, quod homo malus est pessimus omnium animalium. Et ideo dicit spiritualia nequitiae, quia spirituales et nequissimi sunt. Et dicit in caelestibus, duplici de causa. Vel ut ostendat virtutem et avantagium, ad superandum nos: quia nos in terra, ipsi autem in alto, scilicet in aere caliginoso, et ideo habent partem meliorem. Lc. VIII, 5: volucres caeli comederunt illud. Vel dicit in caelestibus, quia pro caelestibus est ista pugna: et hoc debet animare nos ad pugnam.
6:13
Supra exposuit apostolus, quod dictum est de insidiis Diaboli, hic monet nos de armatura sumenda. Et circa hoc facit duo. Primo concludit ex praemissis armaturae necessitatem; secundo, armorum diversitatem describit, ibi state ergo, et cetera. Dicit ergo: habetis hostes malos, nequissimos et potentes, et pro re ardua pugnantes, quia pro caelestibus, propterea accipite armaturam Dei, id est armamini spiritualibus armis. II Cor. X, 4: arma militiae nostrae non sunt carnalia, sed potentia Deo ad destructionem munitionum, et cetera. Et hoc ut possitis resistere. I Petr. V, 9: cui resistite fortes in fide, et cetera. Iac. IV, 7: resistite Diabolo, et fugiet a vobis. Quanto magis enim ei ceditur, tanto plus insequitur. In die malo, et hoc propter mala, quae in die fiunt. Supra V, 16: redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Eccle. VII, 15: diem malam praecave, et cetera. Item accipite non solum ad resistendum, sed etiam ad proficiendum, et in omnibus perfecti state, id est in adversis et prosperis immobiliter state. Iac. I, 4: sitis perfecti, in nullo deficientes. De hoc I Petr. I, 13: perfecti, sperate in eam, quae offertur vobis, gratiam, et cetera. Sed numquid omnes debent perfecti esse? Respondeo. Triplex est perfectio. Una sufficientiae, quam habet homo, secundum quod habet quod sibi est necessarium ad salutem, sicut illud: diliges dominum Deum tuum ex toto corde tuo; quasi dicat: ut nihil sit in corde tuo, quod sit contra Deum. Et hoc est de necessitate salutis. Iac. I, 4: ut sitis perfecti et integri in nullo deficientes, et cetera. Alia est perfectio totalis abundantiae, quae est perfectio patriae, quae est consummata gloria, in hoc quod perfectus totaliter inhaereat Deo. Matth. XXII, 30: in resurrectione neque nubent, neque nubentur, sed sunt sicut Angeli Dei in caelo. Et de hac loquebatur apostolus Phil. III, 12: non quod iam acceperim, aut quod iam perfectus sim. Et paulo post: fratres, ego non arbitror me comprehendisse. Alia est media, scilicet consilii, qua homo nititur se abstrahere ab his, et ire ad illas. Deinde cum dicit state ergo, etc., describit diversitatem armorum. Est autem triplex genus spiritualium armorum, ad similitudinem corporalium: quorum quaedam sunt similia indumento ad tegendum, quaedam vero ad protegendum, et quaedam ad impugnandum. Indumento autem tria sunt necessaria.
6:14
Primo quod cingatur; et quantum ad hoc dicit state ergo succincti lumbos vestros, et cetera. Sed prius induit se homo quam se cingat. Apostolus autem accipit haec secundum ordinem armaturae spiritualis. In bello autem spirituali prius est necesse concupiscentias carnis restringere, sicut vicinus hostis est prius vincendus: hoc autem fit per restrictionem lumborum, in quibus viget luxuria, quod fit per temperantiam, quae gulae et luxuriae contrariatur. Lc. XII, 35: sint lumbi vestri praecincti, et cetera. Iob XXXVIII, 3: accinge sicut vir lumbos, et cetera. Sed in veritate, id est in rectitudine intentionis, et non simulate. Alia littera habet: in charitate. I Cor. ult.: omnia vestra in charitate fiant. Secundo monet vincere cupiditates rerum. Duplex autem invenitur armatura contra eas, scilicet iustitia, et abrenuntiatio rerum temporalium. Et ideo primo praecipit ut eas non iniuste usurpemus, quod facit iustitia. Et ideo dicit induti loricam iustitiae, scilicet propter quam homo abstinet a rebus alienis. Dicitur autem iustitia lorica, quia sicut lorica tegit membra, ita iustitia virtutes omnes. Sap. V, 19: induet pro thorace iustitiam, et accipiet pro galea iudicium certum. Secundo praecipit ut rerum temporalium curam superfluam deponamus, quia dum his nimis intendimus, non habemus pedes paratos ad divina negotia et mysteria annuntianda.
6:15
Et propter hoc dicit et calceati pedes, id est affectus dispositi sint supple, in praeparatione Evangelii pacis. In signum huius misit apostolos dominus, Mc. VI, 9, calceatos sandaliis, quae habent subtus soleas, per quod significatur elevatio mentis a terrenis: et aperta sunt superius, per quod significatur promptitudo ad divinam sapientiam. Dicit autem pacis, quia per Evangelium pax nobis annuntiatur. Matth. X, 12: in quamcumque domum intraveritis, dicite: pax huic domui. Item secundo, sunt arma ad protegendum. Duo autem in nobis sunt protegenda, quae sunt principia vitae, scilicet pectus in quo est cor et caput in quo est cerebrum. Pro pectore autem est scutum.
6:16
Et ideo dicit in omnibus sumentes scutum fidei, quia sicut scutum supponitur omnibus armis, ita fides omnibus aliis virtutibus. Alia sunt enim arma virtutum moralium, scilicet temperantiae, id est succinctio lumborum, et iustitiae, id est induitio loricae: et hoc genus armorum, scilicet scutum, est virtutis theologicae, scilicet fidei: quia sicut per scutum repelluntur tela, ita per fidem omnia contraria et habetur victoria. Hebr. XI, v. 33: sancti per fidem vicerunt regna, sicut per virtutes morales vincimus potestates terrenas. Et ideo ait in quo possitis omnia tela ignea nequissimi extinguere, scilicet Diaboli, cuius tela sunt quaedam immissiones per Angelos malos. Ignea sunt, quia adurentia pravis concupiscentiis. Ps. LVII, 9: supercecidit ignis, et cetera. Haec autem per fidem extinguuntur: quae tentationes praesentes et transitorias extinguit per bona spiritualia et aeterna, quae promittit sacra Scriptura. Unde dominus Diabolo tentanti producebat et opponebat auctoritates sacrae Scripturae. Et sic debemus facere, si tentat de gula, secundum illud Deut. VIII, 3: non in solo pane vivit homo, vel illud: non est regnum Dei, esca et potus. Si de luxuria: non moechaberis. Si de furto: non furtum facies; et sic de aliis. Dicitur autem scutum fidei, quia sicut scutum protegit totum pectus, ita fides debet esse in pectore. Spes autem dicitur galea, quia sicut galea est in capite, ita caput virtutum moralium est finis; et de hoc est spes, scilicet de fine. Et ideo dicitur et galeam salutis assumite. Item tertio, sunt arma ad impugnandum, quia non solum sufficit se defendere, sed etiam oportet adversarium impugnare. Hoc autem sicut fit per gladium materialem corporaliter, ita per verbum Dei, quod est spiritus sancti gladius, spiritualiter.
6:17
Et propter hoc dicit et gladium spiritus, quod est verbum Dei, scilicet assumite. Hebr. c. IV, 12: vivus est sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem animae et spiritus. Et praedicatio dicitur gladius spiritus, quia non penetrat usque ad spiritum, nisi ducatur a spiritu sancto. Matth. X, 20: non enim vos estis, qui loquimini, sed spiritus patris vestri, qui loquitur in vobis. Sic ergo habemus arma quibus defendamur a carnalibus hostibus, scilicet a gula et luxuria, quod fit per temperantiam, ibi state ergo succincti lumbos vestros, et cetera. Item, quibus vincamus cupiditates terrenas, scilicet arma iustitiae, quae abstinere nos faciunt ab illicitis, ibi induti loricam iustitiae. Et puritatem affectus seu paupertatem, quae nos retrahit etiam a licitis, ibi calceati pedes, et cetera. Item, habemus arma quibus protegamur ab erroribus, scilicet arma fidei, ibi in omnibus sumentes scutum fidei, et etiam ab hostibus generis humani, ibi quo, scilicet scuto fidei, possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere. Item, habemus arma quibus in bonis spiritualibus confirmamur, scilicet arma spei, ibi et galeam salutis assumite. Galea ponitur in capite, sic spes in fine. Nunc autem caput virtutum moralium est ipse finis, de quo est spes. Unde nihil est aliud galeam salutis assumere, quam spem de ultimo fine habere. Item, habemus arma ad impugnandum ipsos Daemones, scilicet gladium spiritus, quod est verbum Dei: quod fit frequenter in sermonibus, in quibus verbum Dei penetrans corda peccatorum expellit congeriem peccatorum et Daemonum.
6:18
Supra posuit apostolus quae dixerat de insidiis et armaturis, hic exponit illud quod etiam dixerat de confirmatione et confortatione in potentia Dei: et hoc fit per orationem ad Deum super auxilio divino. Facit autem tria. Primo monet eos ad orandum pro seipsis, secundo pro aliis, tertio pro ipsomet apostolo. Circa primum ponit septem conditiones orationis. Primo quod debet esse perfecta. Unde dicit omnem orationem, quod fit cum in omnibus recurrit quis ad orationem, vel orat pro omni bono. Secundo quod sit humilis, non praesumptuosa. Ps. ci, 18: respexit in orationem humilium, et cetera. Quod fit quando homo non putat se exaudiri propter merita sua, sed propter misericordiam divinam. Et ideo dicit obsecrationem, id est per sacrae rei acceptionem. Phil. IV, 6: in omni oratione et obsecratione, cum gratiarum actione petitiones vestrae innotescant apud Deum. Tertio quod sit continua, ibi omni tempore. I Thess. V, 17: sine intermissione orate, in omnibus gratias agite. Ps. XXXIII, 2: benedicam dominum in omni tempore, scilicet statuto. Quarto quod sit devota, quia in spiritu. I Cor. XIV, 15: psallam spiritu, psallam et mente, id est, non ut vagus. Quinto quod sit vigilans, ibi vigilantes. I Petr. IV, 7: estote prudentes, et vigilate in orationibus. Sexto quod sit instans, ibi in omni instantia. Rom. XII, 12: orationi instantes, et cetera. Septimo charitativa, ut scilicet fiat pro omnibus aliis sanctis, ibi et obsecratione pro omnibus sanctis. I Tim. II, 1: obsecro enim primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, et cetera. Deinde, ultimo, pro se petit orationes fieri, ibi et pro me. Ubi tria petit pro se, quae cuilibet praedicatori sunt necessaria, scilicet quod os aperiat, et ad praedicandum se praeparet quantum in se est, et detur sibi gratia.
6:19
Et ut haec tria sibi dentur, petit ut oretur pro se, dicens ut detur mihi sermo in apertione oris mei. Non enim potero loqui, nisi quod dederit mihi dominus, dicebat ille Balaam, Num. XXII, 18. Unde dominus, Matth. c. X, 20: non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus, et cetera. Unde dicitur ibidem 19: dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. Hoc autem dictum primo ponit apostolus. Ut detur, inquit, mihi sermo in apertione oris mei. Col. ult.: orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis. Et ad quid, Paule? Respondet, ut scilicet possim cum fiducia notum facere Evangelii mysterium, pro quo legatione fungor in catena. Et hoc est secundum quod petit, quia non solum est necessarium praedicatori ut detur ei sermo in apertione oris, seu scientiae, sed ut sermonem sibi datum praedicet audacter et cum fiducia. Et hoc est quod dicit cum fiducia, et cetera. Et sic praedicabant apostoli, de quibus Act. IV, 31, quod loquebantur cum fiducia verbum Dei. Commendat autem apostolus officium praedicationis ab excellentia et altitudine. Unde dicit mysterium Evangelii. Secundo ostendit, quod pro ipso libenter sustinuit tribulationem et ignominiam. Unde dicit pro quo legatione fungor in catena. De his duobus simul Col. ult.: Deus aperiat nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium Christi, propter quod et vinctus sum. Et quia dicitur Eccli. XX, 22: ex ore fatui reprobatur parabola, non enim dicit eam tempore suo, ideo apostolus non solum petit, quod detur sibi sermo, seu praedicandi scientia, sed gratia loquendi cum fiducia, ut scilicet non desisteret ab incepto pro catenis, quibus catenatus erat ab incepto et commisso sibi officio fiducialiter et fideliter prosequendo. Tertio petit, ut detur sibi temporis seu modi congruentia, quia tempus loquendi et tempus tacendi, ut dicitur Eccle. III, 7.
6:20
Et ideo dicit ut in ipso audeam, prout oportet me loqui. Et certe in omnibus modus et qualitas facit gratum. Et hoc idem petebat apostolus Col. ult.: ut manifestem illud, ita ut oportet me loqui: quia, ut dicitur Prov. c. XV, 23: sermo opportunus, optimus. In fine autem huius epistolae apostolus statum suum Ephesiis manifestat, cum dicit ut autem et vos sciatis, et cetera. Ubi primo facit quod dictum est; secundo eos more solito salutat, ibi pax fratribus, et cetera. In prima parte tria facit. Primo ponitur status sui manifestatio, ibi ut autem et vos sciatis, etc.; secundo discipuli nuntiantis multiplex commendatio, ibi Tychicus frater meus charissimus et fidelis, etc.; tertio ostendit finem, pro quo eis manifestat statum suum, quia scilicet est ipsorum consolatio, ibi et consolentur corda vestra.
6:21
Dicit ergo: ut autem vos sciatis quae circa me sunt, quid agam, omnia nota vobis faciet, et cetera. Quasi dicat apostolus: pro mysterio Evangelii, pro quo catenatus sum, volo quod sciatis quod catena et omnes tribulationes et omnia supplicia, quae in credito officio inferuntur, non me angunt, nec cor mutant, nec pervertunt interius, nec attingunt; sed certe sic angor de istis, quod omnia circa me sunt, non intra. Et quia non possum ire ad annuntiandum vobis, utpote catenatus, omnia nota faciet vobis Tychicus frater meus charissimus et fidelis minister in domino. Et ideo secure credatis ei de omnibus. Lc. XII, 42: quis, putas, est fidelis servus et prudens, et cetera.
6:22
Et iste certe est talis, quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscatis quae circa nos sunt. Et haec est discipuli commendatio. Et ad quid? Ut consoletur corda vestra. Deinde cum dicit pax fratribus, etc., ponit apostolus consuetam salutationem. Et advertendum est, quod licet gratia praecedat pacem et charitatem mutuam hominum ad se invicem, et ad Deum quo ad collationem (quia non est pax impiis, dicit dominus), tamen quo ad executionem gratiae et veritatis et charitatis conservationem, pax praecedit suo modo.
6:23
Et ideo primo optat eis pacem ad se invicem et charitatem ad Deum, dicens: pax fratribus, et charitas cum fide. Et quia licet pax et charitas multum faciant ad gratiae conservationem, tamen quia semper supponunt ipsam gratiam, sine qua haberi non possunt, ideo optat eis gratiam.
6:24
Unde dicit: gratia cum omnibus, qui diligunt dominum nostrum Iesum Christum in incorruptione. Amen.
6:1
1. Filii, obedite parentibus vestris in Domino. Ab officio conjugum transit ad mutua officia filiorum et parentum; deinde servorum et dominorum. Illud, in Domino, quidam construunt cum eo, quod proxime praecedit, parentibus vestris, ut parentes in Domino dicantur, qui Christiani sunt. Sed hoc modo videretur significari, quod parentibus non Ohristiauis non sit obediendum, quod est alienum ab Apostolica doctrina. Quare rectius ordinatur cum verbo obedite, ut obedire in Domino sit obedientiam praestare, quatenus Christi Domini lex et doctrina permittit. Nam si quid praecipitur legi Christianae contrarium, omnino tenendum illud Petri Act. 5. Magis oportet obedire Deo quam hominibus. Hoc enim justum est: ut a quibus vitam acceperimus, obedientiam iis reddamus.
6:2
2. Honora patrem tuum et matrem tuam. Repetit praeceptum de honorandis parentibus ex veteii lege, Exod. 20. et Deut. 5., quod lex illa Christianos obliget, quoad moralia, quae decalogo comprehenduntur; quum is contineat praecepta legis naturalis. Honor 00' tvjstimonium excellentiae: quod quidem testimonium variis modiis ac signis perhibetur, pro varietate personarum, quas honoramus. Tria sunt autem, per quae specialiter honorandi sint parentes: reverentia, quae eis debetur, ut majoribus, obedientia, ut instructoribus, et rerum necessariarum liberalis suppeditatio, ut ii8, a quibus et nati et educati sumus. Atque hoc postiemum verisimile est Apostolum praecipue hic spectare, cum jam ante de obedientia locutus fuerit, adquam reverentia facile reducitur. Nam et Christus Matth. 15. et Marc. 7. de sustentatione parentibus debita praeceptum hoc interpretatur. Et notum est, etiam alibi honorem in subministratione victus intelligi, ut 1 Tim. 5. Viduas honora, quae vere viduae sunt. Et iterum: Qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur.
Quod est mandatum primum in promissione. Non primum absolute. Esfc enim hoc praeceptum numero quartum in decalogo, sed primum in promissione, seu cum promissione, id est, primum, cui adjuncta sit expressa et specialis promissio. Sic Hieronymus et Graeci. Proinde impertinens est huic loco, an praeceptum hoc sit primum in secunda tabula. De qua re disputant Theologi in 3. Sent. disp. 37.
6:3
3. Ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram. Verba sunt promissionis, quae Deut. 5. leguntur hoc ordine ex Hebraeo: ul longo vivas tempore, et bene sit tibi in terra, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi. Sed Apostolus ordinem et verba, quae apud LXX. tam in Exodo, quam in Deut. leguntur, secutus est. Quidam hanc partem ita conjungimt cum illa superiori: Honora patrem tuum et matrem, ut verba media: Quod est mandatum primum in promissione, parenthesiclaudant, propterea quod haec promissio in verbis decalogi proxime sit adjuncta praecepto. Verum aliis magis placet, ut continue et absque parenthesi Apostoli verba legantur, in hunc modum: Quod mandatum in promissione primum est, hac nimirum, quae sequitur, ut bene sit tibi etc, hoc est, ut feliciter ac diu vivas supor terram. Haec autem promissio terrena fuit, ad veterem populum pertinens, ut liquet ex verbis utroque loco jam citato subjunctis: Quam Dominus Deus tuus dabit tibi, vel, ut in Hebraeo, dat tibi. Habet autem haec promissio longaevitatis magnam ex ratione congruentiam. Est enim congruum et justum, ut qui eos honorat, a quibus vitam temporalem accepit, illi vita temporalis prorogetur. Neque vero ab hujusmodi promissione Chribtiani alieni sunt. Quamvis enim multi parentibus obsequentes, eosque honorantes, cito rapiantur ex hac vita; non tamen hac promissione fraudari eos existimandum est, quia melius aliquid recipiunt ab eo, qui novit, quid cuique electorum, secundum ordinem providentiae suae expediat. Nam bona temporalia Christiams non absolute promittuntur, sed quatenus ad spiritualia conducunt. Sed et in bonis temporalibus, quae veteri populo promissa fuerunt, spiritualia et aeterna bona nobis promissa figurabantur; ut in t.erra Chanaan possessio regni coelestis; et in longaevitate vitae felix aeternitas. Itfi fere docent Hieronymus et S. Thomas in hujus loci comment. Notandum obiter, voculam ut non tam finalem causam servati praecepti designare, quam eventum et bonum quoddam consequens, quod honoranti promittitur, quasi dicat legislator: Honora parentes; ita fiet, ut bene sit tibi, et sis longaevus; tametsi nihil vetat, hoc consequens bonum esse finem secundarium observationis praecepti, velut in similibus.
6:4
4. Et vos patres nnlite ad iracundiam provocare filios vestros. Vicissim a patribus exigit, ne nimia severitate ac duris imperiis exacerbent animos filiorum. Rationem praecepti adjicit Apostolus Col. 3. Ne pusillo animo fiant; id est, ne per impatientiam despondeant animum et jugum obedientiae prorsus abjiciant, aut etiam religionem deserant. Potest hoc praeceptum accommodari etiam ad principes et praefectos saeculares, qui monendi sunt, ne suos subditos iniquis legibus et duris exactionibus provocent ad animorum acerbitates: unde seditioLes et rebelliones consequi solent. Item ad praefectos ecclesiasticos, ne plus justo jubeant subjectis sibi fidelibus. Ad eos enim accommodat Gregorius p. 5. curae past. admon. 5.
Sed educate illos in disciplina et correptione Domini. Pro disciplina, Graece est, 7iai<5e''a, et pro correptione vooftsota. Utraque Graeca vox anceps est ad institutionem, eruditionem, admonitionem, et ad castigationem, correptionem, sive objurgationem. Quae ambiguitas etiam est in Latino nomine disciplinae, praesertim apud Ecclesiasticos scriptores et sacrae Scripturae interpretes. Priorem significationem mavult Hieronymus, eamque attenderunt in suis comment. Chrysostomus et Theophylactus, docentes ex hoc loco, parentes etiam de Scripturis debere instituere liberos suos. Aliis magis probatur posterior significatio, praesertim vocabuli prioris, nec immerito; nam in Scripturis frequentissime ac fere semper sic accipitur, etiam apud LXX., pro quo nos assidue habemus vocabulum disciplinae. Fraecipit ergo patribus Apostolus, ut filios suos e3ucent, non dure et aspere tractando, quando peccent; sed adhibendo castigationem moderatam et salutarem. Hanc enim vocat disciplinam et correptionem Domini, id est, Christianae fidei ac doctrinae consentaneam.
6:5
5. Servi obedite Dominis carnalibus. Graece Dominis secundum carnem; id est, quibus secundum corpus ac temporalia ministeria obnoxii estis, et ser i utem debetis. Cum timore et tremore. Id est, cum magna solicitudine. Sic enim et alibi utitur hac phrasi; ut 1 Cor. 2. et 2 Cor. 7. et Phil. 2. Unde non recte quidam hic annotavit, Apostolum praecipere servis, non solum ut timeant jussa dominorum suorum, sed ut etiam ad ipsorum imperia tremant. Non aliud enim Apostolus quam solicitam et liberalem exigit servitutem.
In simplicitate cordis vestri, sicut Christo. Id est, recto et simplici corde, tanquam serviatis Christo, qui omnia videt, etiam occulta cordis, vel potius, sicut Christo: id est, in dominis vestris, quibus servitis, Christum Dominum, per illos quodammodo repraesentatum, prae oculis habentes, ut ea consideratio Vos moveat ad bene et ex animo dominis vestris serviendum. Ita enim supra dixit: Mulieres viris suis subditae sint sicut
6:6
6. Non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes. In Graeco composita vocabula sunt, quae Latine similiter reddi nequeunt. Prior pars verti potest: Non secundum ocularem servitutem. Sensura bene reddidit interpres, nisi quod illud, hominibus placentes, clarius verti potuit, hominibus placere studentes, quomodo nonnulli verterunt. Ad oculum servire dicuntur, quibus satis est, in conspectu et praesentia dominorum facere officium; atque his tantum studium est hominibus placere, qui occulta cordis et ab oculis remota non vident.
Sed ut servi Christi facientes voluntatem Dei ex animo. lloc est: Sed, quemadmodum decet servos Christi, sincere et ex animo facite ea, quae Deus praecipit. Nam voluntas praecepti intelligitur, non ea, quam vocant beneplaciti. Est autem praeceptum Dei, ut servi dominis stvs obediant.
6:7
7. Cum bona voluntate servientes, sicut Domino, et non hominibus. Pro bona voluntate Graece composita dictio est, ebvoitz, id est, benevolentia; pro •qua benignitatem legit Ambrosianus, fidelitatem Hieronymus; admonens tamen etiam benevolentiam Graeca voce significari. Et quidem recte; nam pro fidelitate vix legitur. Proinde sensus est: Non coacte, sed libenter, ac propensa erga dominos vestros voluntate, iis servite; perinde quasi Christo Domino serviretis, et rron hominibus. In eo, quod ait: sicut Domino, et non hominibus, tacite significat Christum esse Deum, et non hominem tantum; sicut ad Gal. 1., cum ait: Paulus Apostolus non ab hominibus, neque per homines, sed per Jesum Christum. Porro totus hic locus ostendit, praecepta hominum legitima potestate praeditorum, ut parentum, dominorum, principum, magistratuum, subditos obligare in conscientia; iisque parendum, ut Dei piaeceptis; ideo nimirum, quod illorum omnis potestas a Deo sit. sicut dicitur Rom. 13. Notandum in Graecis codicibus multis non addi adverbium sicut Verum sensus haud dubie clarior est, si legatur: sicut Domino etc., faciuntque nobiscum omnes Latini interpretes tam veteres quam recentiores, et nonnulli codices Graeci, inter quos Complutensis. Et ad Col. 3, 23. etiam Graeci libri sine varietate addunt.
6:8
8. Scientes quoniam unusquisque, quodcunque fecerit bonum, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Hoc est, cum didiceritis ac scire debeatis, quod unusquisque, tam servus quam liber, pro omni bono, quod fecerit, recepturus sit mercedem ab omnium judice Christo Domino. Id intelligendum, sicut aliae similes sententiae, de bono quodcunque fecerit quis ob finem, quem monstrat fides Christiana, eodemque permanente. Nam boni operis per peccatum mol tificati merces perit.
6:9
9. Et vos Domini eadem facite illis. Graece erga illos, nempe servos vestros secundum carnem. Eadem autem dicit non opere aut officio, sed modo et proportione. Nam mutua servorum ac dominorum officia diversa sunt. Itaque sensus est: Sicut oportet servos ex animo et liberaliter servire dominis suis; ita vos domini, vicissim ne tractate servos vestros serviliter, sed humaniter ac benigne vos erga illos gerite.
Remittentes minas. Id est, sed etsi offendant interdum, ut punitione digni sint, remittite poenas, quas comminati estis. Poenae s^ervorum erant flagra, carcer, pistrinuncf etc., ad quas remittendas Leo Pontifex identid^m hortatur dominos, in sermonibus de passione Domini. Plerique interpretantur remittentes minas, id est, ne sitis minabundi in servos. Verum id non- est proprie mir.as remittere. Quocirca prior sensus, quem et Cajetanus tradit, magis placet.
Scientes, quia et illorum et vester Dominus est in coelis. Graeca multa sic habent: Scientes, quod et vester ipsorum, sive ad verbum: vestrum ipsorum Dominus est in coelis. Quae lectio non prorsus eumdem facit sensura cuffl nostra versione, sicut existimat Cajetar.us, qui supplet conjunctionem vester et ipsorum, sed de solie dominis loquitur; et convenit cum eo, quod Ecclesiastes dicit cap. 5. Quia excelso excelsior est alius etc. Juxta quam lectionem (quae coagruit cum Col. 4, 1.) sensus est: Scientes, quod etiam vos ipsi, quamvis domini, habeatis dominum superiorem in coelis, Christum scilicet, a quo estis judicandi. Sicut ergo vos ab illo domino vestro misericordiam exspectatis et remissionem peccatorum; ita et vos servis vestris poenas coinminatas remittite, secundum illud ipsius Domini praeceptum, dimittite, et dimittetur vobis Luc. 6. Ad hunc modum etiam Hieronymus exponit, tametsi textus ejus consentiat cum vulgata versione. Quae quidem etiam commodum habet sensum hujusmodi: Scientes, quod communem Dominum ac judicem habetis vos et 1111. Nam qui agnoscit et cogitat se habere communem dominum cum alio, licet inferiore; clementius utique cum eo agit, nec severe poenas exigit..Cum Vulgata consentiunt quidam Codices Graeci, et inter eos Complutensis.
Et personarum acceptio non est apud eum, nempe Dominum Christum. Quasi dicat: Judex ille non personas respicit, sed merita; non ideo quemquam absolvet, quia dominus fuit, aut puniet, quia servus, sed opera cujusque expendet; hoc est, quod jam dixit: unumquemque recepturum a Domino quodcunque fecerit, sive servus sit, sive liber.
6:10
10. De caetero, fratres, confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Graece fratres mti. Postquam sigillatim instruxit eos, ex quibus, velut partibus, familiae constant; nunc Epistolam clausurus, iterum redit ad generalem doctrinam, qua omnes in universum fideles, tanquam Christi milites, hortatur ad pugnandum viriliter adversus diabolum, suggerens eis arma ad ejusmodi militiam opportuna et necessaria. Quod superest, inquit, fratres mei, curam adhibete, ut ad pugnandum fortes sitis in Domino, id est, per potentiam ac fortitudinem ejus, sive quam ille suppeditat, seu potius, qua ille vos adjuvat: haec autem est potentia et virtus divina. Quae duo non est necesse distinguere: nam pleonasmus est, emphasim habens.
6:11
11. Induite vos armaturam Dei. Pro armatura, Graece est TzavorAio., quae vox significat totam sive integram armaturam, hoc est, quidquid ad militem armandum in pugnam pertinet, tum ad defendendum se, tum ad hostem feriendum. Eadem vox infra repetitur. Hieronymus utrobique legit, omnia arma Dei. Ambrosianus priori loco arma Dei; posteriori: universitatem armorum. Vocat autem hanc Apostolus armaturam Dei, quia per haec arma tanquam manu Dei fabricata pugnamus; imo Deus ipse in nobis pugnat.
Ut possitis stare adversus insidias diaboli. Id est, ut possitis in fide et rectitudine vitae Christianae persistere adversus insidiosos assultus et machinationes diaboli, quas scilicet ille vobis struit per ministros suos, Haereticos, Philosophos, Judaeos ac caeteros impios. Quod interpres hoc loco vertit insidias, cap. 4. verterat circumventionem, Hieronymus et Ambrosianus versutias legunt.
6:12
12. Quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem. Graece, lucta adversus sanguinem et carnem. Hieronymus quoque sanguinem carni praeponit. Quanquam mutatus ordo sensum non variet. Sed adversus principes et potestates. Graece, sed adversus principatus, adversus potestates. Atque ita Hieronymus, quod paulo significantius dicitur. Adversus mundi rectores tenebrarum harum. In Graeco una composita dictio est xoo/xoxpaTOpac, ut si dicasmundipotentcs; quomodoDeum confitemur TravuoxpaTCpa, id est, omnipotentem: putatque Hieronymus ab Apostolo compositum esse vocabulum, ut quod alibi nusquam legatur. Augustinus quidem serm. 8. de verb. Dom. et in enarrat. Psal 54. atque alibi (quo longius, ut opinor, ab haeresi Manichaeorum recederet) mundum interpretatus est amatores hujus mundi; tenebras autem eos, qui, sicut Apostolus loquitur superius cap. 4., tenebris obscuratum habent intellectum, alienati a vita Dei per ignorantiam et caecitatem cordis sui, de quibus dixit cap. 5. Eratis aliquando tenebrae. Etenim horum omnium principem esse diabolum, nemini dubium est. Atque hunc commentarium alii plerique secuti sunt, a quo nec Graeci multum recedunt, dum mundum et tenebras interpretanlur mundanas et tenebrosas actiones, id est, mala opeia, quorum auctores ac daces sunt daemones. Quem sensum etiam commentator Ambrosianus tradit. At vero, si conferatur hic locus cum eo, qui est cap. 2. hujus ejusdem Epist, ubi diaboluai vocat principem potestatis aeris hujus; sane videbitur alius sensus probabilior ac magis germanus: quo nimirum daemones sub principe diabolo mundi rectores appellentur, eo quod, cum per naturam et ab initio suae creationis principes et gubernatores essent totius mundi corporei, eaque potestate mox ob culpam superbiae privati sint; postea tamon iterum, idque in poenam hominis transgressoris, uti dictum est, potestatem acceperint (tametsi divino arbitrio limitatam) in mundum hunc inferiorem, sive ad tentandum homines, sive ad nocendum eis per creaturas humanis usibus servientes. Ad quod significandum additur, tenebrarum harum; ut haec pars sit expositio mundi, qua declaretur cujus mundi rectores vocet daemones: ne putentur significari rectores seu principes totius universitatis rerum corporearum, quae generalius nomine mundi solet intelligi. Igitur daemones vocat mundi rectores, scilicet tenebrarum hujus saeculi, hoc est, mundi hujus caliginosi. Sic enim vocatur turbulentus hic mundus inferior, comparatione superioris, qui perpetua semper et purissima luce refulget. Vocatur autem non hic solum, sed etiam ab Apostolo Petro 2 Epist. cap. 2. vers. 4. in Graeca lectione, et a Juda Apostolo suae Epist. v. 7. Quin et a Cicerone lib. 1. Tusc. qq. hic aer inferior nebulosum et caliginosum coelum appellatur. Nobiscum sentit Prudentius PoSta Theologus in Hamartigenia. Cujus versus, quibus hunc Apostoli locum reddit, quia luculenti sunt, adscribo. Non mentem sua membra premunt, nec terrea virtus Oppugnat sensus liquidos, bellove lacessit: Sed cum spiritibus tenebrosis nocte dieque Congredimur, quorum dominatibus humidus iste, Et pigris densus nebulis obtemperat aer. Scilicet hoc medium, coelum inter et infima terrae, Quod patet ac vacuo nubes suspen- dit hiatu, Frena potestatum variarum susti- net, ac sub Principe Belial rectoribus horret iniquis. His colluctamur praedonibus; ut sacra nobis Oris Apostolici testis sententia prodit. Haec Prudentius. Facit hic commentarius ad illustrandum etiam alia Scripturae loca; velut Joan. 12. 14. et 16., ubi diabolus a Christo vocatur princeps hujus mundi; propterea quod, ut ait Augustinus lib. 2. de serm. Dom. in monte cap. 14., merito suae perversitatis rebus istis terrenis praepositus sit; id est, quod potestas ejus ad res istas terrenas redacta sit et coarctata. Nam alioqui non merito malitiae ejus, sed transgressionis humanae, data est illi hujusmodi potestas. 1 Cor. 2. Daemones vocantur principes hujus saeculi. Item 2 Cor. 4. diabolus vocatur Deus hujus saeculi, et Luc. 4., ubi diabolus, etsi mendax et pater mendacii, non tamen omnino mendaciter secundum Ambrosium, dicit ea omnia, quae Christo monstrabat, sibi tradita esse. Quae quidem Scripturae testimonia de mundo isto inferiori, quatenus hoc saeculo durante subservit usibus hominum, intellecta, nihil habent difficultatis.
Contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Apostolus praepositionem non mutat. Habet enim emphasim difficilis pugnae praepositio npOQ, id est, adversus, quinquies repetita; sicut et legitur apud Hieronymum. Porro tota hac sententia ab eo loco, quoniam non est nobis colluctatio etc, explicat Apostolus id quod dixerat, adversus insidias diaboli, ubi statim occurrit quaestio: Si non est nobis lucta contra carnem et sanguinem, quomodo alibi dicit Gal. 5. Spiritum concupiscere adversus carnem, laudat que eos, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Unde est et illud vulgatum: Sunt tria, quae tentant hominem, mundus, caro, daemon. Adversus quae omnia utique nobis omnibus pugnandum est. Quidam respondent, supplendam hoc loco particalam, tantum; nt sensus sit, non tantum adversus carnem et sanguinem nobis luctandum esse, verum etiam adversus principatus et potestates etc. Sic Cajetanus post Aquinatem; et ante eos Bernardus serm. ultim. de omnib. sanctis. Alii sic Apostolum exponunt: Non tam contra carnem et sanguinem instituta nobis est pugna, quam contra potestates adversarias, quae per carnem et sanguinem eos infestant. Hunc quoque sensum adfert Thomas ex Hieronymi commentariis. At idem Hieronym. etiam hunc indicat sensum: pugna, quae nobis est cum potestatibus adversariis, id est, daemonibus, adeo gravis est et periculosa, ut ea, quae contra carnem et sanguinem suscipitur, cum hac collata, facilis ac nullius momenti. videatur: tantae sunt daemonum vires, tamque variae fraudes et machinationes. Hunc sensum etiam Prudentius in Hamartigenia aliquot versibus expressit, quos paulo ante recitavimus. Verum, ut alia praeteream, omnes hi commentarii in eo videntur deficere, quod carnem et sanguinem interpretan tur vel carnalem concupiscentiam, vel membra corporis, in quibus hujusmodi concupiscentiae sedes est. Qua tamen significatione caro et sanguis in Scripturis non accipiuntur; sed tantum caro solitarie posita. Nam carnis et sanguinis nomine significari solet in Scripturis homo mortalis et corruptibilis, utMatth. 16. Caro et sanguis non revelavit tibi. 1 Cor. 15. Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Gal. 1. Continuo non acquievi carni et sanguini, et Hebr. 2. Quia pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse, scilioet Christus, communicavit eisdem. Rectius igitur Theophylactus et Hervaeus atque alii recentiores hunc sensum reddunt: Non est nobis lucta cum hominibus, qui mortales sunt et infirmi; bellum nobis non est cum hostibus corporeis, ut arma corporea hic requirenda sint; sed cum hostibus incorporeis et immortalibus, iisque valde potentibus, id est, daemonibus; ad quod proinde pugnae genus opus est armis spiritualibus: hanc enim, ut dictum est, vocat armaturam Dei. Sed etsi homines mali bonos oppugnant, non tamen ea oppugnatio reputanda est ut corporalis, sed ut spiritualis; quia per illos tanquam instrumenta diabolus electos Dei spiritualiter oppugnat. Unde et illa solvitur quaestio: Cum non a daemonibus solum, sed etiam a mundo et carne oppugnemur; quare solos spirituales hostes, hoc est, daemoaes, in hacEpistola nominavcrit Apostolus? Ideo nempe, qu;a diabolus non solum per se suosque ministros angelos apostatas, tentat homines; verum etiam per mundum et carnem, quibus velut instrumentis et auxiliis utitur, ut homines suae potestati subjiciat. Ita docet Augustinus, hoc etiam loco allcgato, in sermone 8. de verbis Domini: Non est, inquit, nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines, quos videtis saevire in nos. Vasa sunt, alius utitur. Organa sunt, alius tangit. Immisit se, inquit, diabolus in cor Judae, ut traderet Dominum, Joan. 13. Sic ille. Et quidem hac ratione omnis peccati tentatio in diabolum a patribus referri solet; sicut ostendimus in 2. Sent. dist. 21. Vocat autem Apostolus daemones nominibus ordinum angelicorum, e quibus ceciderunt, dicens, adversus principatus et potestates; quemadmodum et fecit Rom. 8. et 1 Cor. 15., videlicet sub paucis nominatis caeteros ordines comprehendens. Sed idcirco speciatim principatus et potestates, ac memoratis locis etiam virtutes seu fortitudines nominavit, quod daemonibus propter hominis transgressionem, per quam factus est obnoxius diabolo, multa adhuc potestas in his inferioribus relicta et permissa sit. Eo namque pertinet, quod sequitur. Itaque contra spiritualia nequitiae in coelestibus sic intellige: Contra spirituales nequitias, sive contra spiritusnequam, versantes in hoc aere: nam et in Evangelio daemones vocantur spiritus nequam. Graeca vox, quam interpres nequitiam vertit, malitiam cum versutia conjunctam significat, vitium daemonibus usitatissimum. Adscribitur autem naturae nomen, spiritualia: ad insinuandum, quod daemonum tanto major est malitia, quanto natura nobilior; quemadmodum S. Thomas bene explicat. Per coelestia vero propinquum nobis aerem hoc loco intelligi, recte probat Hievonym. ex altero hujus Epist. loco, cap. 2., ubi principem potestatis aeris hujus legimus. Idem eodem modo probat Basil. in homil., quod Deus non est auctor malorum. Ethaec, inquitHieron., omnium doctorum opinio est, quod aer iste, qui coelnra et terram medius dividens, inane appellatur, plenus sit contrariis fortitudinibus. Notum quoque est, coelum pro aere in Scripturis frequentissime sumi; unde volucres coeli, pluvia coeli etc. Nam quod Graeci, Cajetano suffragante, docent, in coelestibus idem valere, quod pro coelestibus, seu propter coelestia; quasi significetur hanc colluctationem nobis esse contra daemones, non pro rebus terrenis, sed pro regno coelorum; pia quidem expositio est, at non germana. Neque sane hujusmodi interpretationem Graeca praepositio admittit. Et cum in hac Epistola saepius legatur illud, in coelestibus, sicut in primo capite annotavimus; nusquam tamen ita accipitur, ut Graeci hic volunt. Dictum est autem Hebraea phrasi, spiritualia nequitiae in coelestibus; id est, spiritus nequam, qui versantur in isto coelo aereo: sicut dictum est Gloria in excelsis Deo; id est, gloria Deo, qui est in excelsis.
6:13
13. Propterea accipite armaturam Dei. Repetitio est superioris exhortationis. Quoniam, inquit, tanta e&t hostium nostrorum, cum quibus pugnandum est, potentia atque malitia; prcpterea assumite armaturam Dei, quam vobis hic subministro, eaque vos induite.
Ut possitis resistere in die malo. Diem malum intelligit diem periculosum, id est, tempus tentationis, praesertim ejus, quae movetur ab hostibus fidei. Sic Psalm. 40. In die mala liberabit eum Dominusj id est, periculo eum eripiet, et supra in hac Epistola: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Non potest intelligi dies extremi judicii, quod velle videtur Hieronym., nam ille dies justis non erit malus, sed exoptatus, juxta illud, quod de tempore appropinquantis judicii dicit Dominus: Levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra, Luc. 21. Sed neque tunc resistendi tempus erit, quia nec pugnandi; resistit enim, qui patitur adversarium. Repetit ergo diversis verbis, quod ante dixerat: ut possitis stare adversus insidias diaboli. Eodem pertinet, quod sequitur: Ei in omnibus perfecti stare. Graece ad verbum est: Et omnia perfecti stare; vel, ut habet Hieronymi textus, et universa operati stare. Nam Graecum participium, ut et verbum ipsum, potest active et passive sumi; quemadmodum ex Graecis scriptoribus facile est ostendftre. Signirlcationem activam reddunt suis commentariis Graeci interpretes et Hieronymus. Sed et Cyprianus Epist. 6. lib. 4. alias Epist. 56. citat ad hunc modum: Vt cum omnia perfeceritis stetis. In eundem sensum vertit Erasmus, et omnibu8 peractis stare. Nonnulli etiam codices MSS. sic habent: et omnibus perfectis stare, id est, cum omnia perfeceritis. Secundum hos igitur sensus Apostoli est: Et ut posteaquam omnia, quae boni militis sunt, perfeceritis, stare et subsistere possitis, ne parta semel victoria vobis effluat e maaibus. Hoc enim posteriori modo Graeci exponunt, sed sensu satis coacto. Hentenius autem vertens Oecumenium, et Theophylacti interpres reddunt: et omnibus devictis stare. Hanc enim versionem auctores ipsorum postulant. Sed non videtur rectus commentarius, quoniam istud devictis ad personas pertinet; Apostolus autem dicit arcavTa, omnia. Caeterum nostram lectionem habent Ambrosianus, Primasius, Haimo: denique uno Hieronymo excepto Latini omnes; cui et Syrus interpres favet, dum ita vertit: Et postquam praeparati fueritis in omni re, consistatis. Nec vero obstat, quod in Graeco legitur omnia, non in omnibus: nam ex consuetudine Graecae linguae in talibus subauditur praepositio xaTa: quemadmodum in illo versiculo Psalm. 38. universa vanitas homo vivens, id est, per omnia vanitas est etc. Ita hoc loco omnia perfecti, id est, per omnia et in omnibus perfecti; quemadmodum etiam Faber et Sasboldus interpretati sunt. Proinde sensus est: Et ut omni armatura sufficienter instructi ac praeparati, stare possitis in pugna contra hostes, et non cadatis aut loco cedere cogamini. Hic sensus optime quadrat scopo Apostoli et respondet ei, quod jam supra dixerat, ut possitis stare adversus insidias diaboli.
6:14
14. State ergo succincti lumbos vestros in veritate. Universam armaturam militis Christiani partibus exponit, incipiens a cingulo seu baltheo militari. Igitur, inquit, state in praelio circumcincti lumbos vestros spirituales veritate, tanquam baltheo. Per veritatem intelligi videtur fides c.c sinceritas in verbis et promissis, quomodo veritas in Scriptuiis frequenter sumitur; ut allusio sit ad illud, quod de Christo cecinit Jesaias cap. 11. Et erit justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus, ubi pro fide LXX. transtulerunt veritatem.
Et induti loricam justitiae. Id est, justitia sit vobis pro lorica seu thorace militari. Ut autem justitiam a veritate distinguamus; intelligi potest justitia in operibus, sicut veritas in dictis, sic enim in citato Prophetae testimonio videntur distingui. Similis metaphora est 1 Thess. 5. Induti loricam fidei tt charitatis, et Jes. 59. Indutus est justitia, ut lorica. Legitur et Sap. 5. de Deo judice: Induet pro thorace justitiam, sed ibi justitia peccatorum vindex intelligitur: quae significatio non convenit huic loco.
6:15
15. Et calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis. Graece, in praeparatione. Sicque Hieronymus et Ambrosianus legunt, et codex Laudensis, ac Biblia Sixtina. Subauditur autem, Evangelii pacis, annuntiandi, aut quid simile. Sensus est: Et pedes sint calceis spiritualibus muniti, ut parati sitis ad perferendum Evangelium pacis ad infideles. Evangelium Christi vocat Evangelium pacis; quia pacem et reconciliationem cum Deo adfert hominibus. Alludit autem Apostolus ad locum Jes. 52., quem et citat Rom. 10. Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bonal Per calceos ergo studium Evangelii propagandi videtur significare.
6:16
16. In omnibus sumentes scutum fidei. In omnibus, etiam verti potest, super omnia; quemadmodum legunt Ambrosianus et Hieronymus. Atque ita verterunt Erasmus et Hentenius. Juxta nostram versionem sensus est: In omnibus praedictis, scilicet veritate, justitia et praeparatione Evangelii, pro scuto assumite fidem Christianam. Hac enim indigent omnia illa, ut illaesa permaneant. Ila Theophylactus. Alii referunt ad tentationes, ut sensus sit: In omni tentatione scutum fidei opponite adversariis. Si legamus, super omnia; sensus erit, ante omnia ac praecipue scutum fidei sumendum esse ac manu tenendum in hac pugna. Sensum hunc probabilem facit similis locus Coloss. 3., ubi post enumeratas aliquot virtutes subjungit: Super omnia autem haec charitatem habete. Nam et ibi Graece est sicut hoc loco, lizi naoiv. Cur autem super omnia necessarium sit scutum fidei, sequitur:
In quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere. Tela, Graece peXfy jacula: quemadmodum et Hieronymus legit. Ignea, Graece participium est ignita. Sicque legunt Hieronymus et Ambrosianus. Apud eosdem pro superlativo nequissimi, positivus es: maligni, sicut in Graeco. Noster interpres superlativum maluit, ut vitaret amphiboliam, quae futura erat, si vertisset, omnia tela nequam ignea. Quam tamen non evitavit, quando Matth. 13. sic vertit, zizania filii sunt nequam. Est enim istud nequam utrobique genitivus. Quanquam et alias in similibus superlativum amat interpres loco positivi, qui in Graeco legitur. Unde toties apud eum legimus carissimum et dilectissimum, pro caro et dilecto. Subinde vero pessimum, optimum, maximum, pro malo, bono, magno. Loca annotavimus ad illud Rom. 11. Carissimi propter patrez. Porro nequissimus, sive nequam, sive malignus, haud dubie diabolus intelligitur hoc loco: quemadmodum et Matth. 13. verbis jam citatis atque etiam in oratione Dominica, qua dicimus: Sed libera nos | a malo. Diabolus enim xqct' l^oyjjM ico- VTjpog, id est, malus idemque versutus, i passim in Scripturis appellatur. Sensus Apostoli est: Quo scuto fidei excipere, repellere et extinguere possitis omnia ignita jacula variarum tentationum a diabolo immissa, quibus ille corda hominum incendit, inflammatque ad peccandum. Recte vim istam extinguendi ignita adversarii tela fidei tribuit Apostolus; nihil enim efficacius ad superandas diaboli, carnis et mundi tentationes, quam si quis i fidem suam diligenter exerceat, ac frequenter ante mentis oculos ponat bona nobis in futurum promissa, quae nec oculus vidit etc. Quod qui serio facit, facile contemnit omnia praesentia seu bona seu mala, per quae tentator diabolus blanditur aut terret. Hoc modo Sancti per fidem fecerunt ea, quae multa et magna commemorantur in Epist. Heb. 11. Porro simile illud Petri 1. Epist. 5. cui resistite fortes in fide, quasi dicat: fide tanquam scuto repellite adversarium vestrum diabolum. \l.Et galeam salutis assumite. Graece: Et galeam salutaris accipite. Quoniam autem ipse Christus alibi vocatur salutare, ut in cantico Simeonis: Quia viderunt oculi mei salutare tuum; hinc nonnulli, inter quos Cajetanus, galeam hanc Christum interpretantur, qui est salutare nostrum, quique merito pro defensione capitis assumitur, quia omnis viri caput Christus est 1 Cor. 11. Verum alii probabilius ex ipso Apostolo petunt hujus partis interpretationem, dicitenim 1 Thess. 5. Induti galeam spem salutis. Quocirca per galeam salutis seu salutaris, spes futurorum bonorum videtur accipienda. Quae qua ratione caput nostrum, a quo principium est actionum, id est, intentionum nostrarum, adversus ictus diaboli muniat et conservet, ex iis, quae proxime de fide dicta sunt, satis intelligitur. Nam illic fides intelligitur spe comitata.
6:17
Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Hactenus arma defensiva militi Christiano suppeditavit Apostolus; nunc gladium porrigit, quo hostem percutere possit; gladium, inquam, spiritus, quod est verbum Dei. Ambiguum est in Graeco, num ad gladium referri debeat, an ad spiritum, vocula relativa neutri generis o, quod; mutuatur enim genus suum a nomine postposito p'^ua. S. Basilius lib. 5. contra Eunomium cap. 11. refert ad spiritum, probans ex hoc loco, non solum Filium, sed et Spiritum S. esse verbum Dei, illum patris, hunc filii. Verum communis interpretum consensus adgladium, seu potius ad totum istud complexum, gladium spiritus, refert, idque convenientius. Ut sensus sit: Et gladium S. Spiritus, id est, a Spiritu S. subministratum accipite ac manu tenete, quem gladium interpretor verbum Dei; ubi Apostolus per verbum Dei non praecise intelligit Scripturam sacram (ne quis hinc perverse colligat, omnibus Christi militibus necessariam esse sacrae Scripturae lectionem), sed more Scripturae ea, quae sunt divinitus ad salr.tem nostram revelata, quae potissimum svmbolo Apostolico continentur: quatenus, inquam, ea creduntur a nobis. Itaque censet ApostoJus ad debellandas adversarias potestates et expugnandas mundi cupiditates, accipiendum esse gladium spiritualem verbi Dei, quod fide tenemus. Eo namque certissime persuasi, quae praemia bonos, quae supplicia malos in futuro saeculo maneant, in pugna fortes efficimur. Quod qaidem potentius fiet, si exemplo Christi etiam ex ipsis sacris literis sententias adversus tentatorem proferre noverimus ac dicere: Scriptum est. Quidam huc allegant illud Hebr. 4. Vivus est enim sermo Dei et efficax, etpenetrabilior omni gladio ancipiti etc. Sed ille locus, ut ex consequentibus patet, de verbo increato, id est, Filio Dei, debet intelligi.
6:18
18. Per omnem orationem et obsecrationem orantes omni tempore in spiritu. Postquam armis spiritualibus instruxit Ephesios, docet nunc, a quo fortitudinem et felicem pugnae eventum exspectare et petere debeant; nimirum a Deo per assiduas orationes. Sensus est: Et haec facite, multis orationibus et obsecrationibus Deum assidue precantes, ut vos pugnantes adjuvet et victores faciat; idque non solum voce, sed quod praecipuum est ac per se necessarium, in spiritu, hoc est, cum devoto cordis affectu. Sic enim 1 Cor. 14. accipitur: spiritu orare et spiritu psallere. Quid Apostulo sit: semper, omni tempore, sine intermissione orare, diximus Rom. 1. et alibi. Est enim orare quum frequentissime, nec alio sensu dictum est a Christo Salvatore Luc. 18. oportet semper orare. Ob>ecratio ab oratione diftert ut species a genere; significat enim orationem cum obtestatione per aliquid sacrum: tamesti discrimen hoc in Graeca dictione minus appareat, ut potius videatur Apostolus inculcatioue usus ad vehemeatiam exhortationis, quam discrimen aliqucd istarum vocum attendisse. Nam et alibi fere indifferenter has voces usurpat. De quibus rursum vide nostrum Commentarium Phil. 4, 6. et 1 Tim. 2, 1. Repetitur eadem dictio in sententia proxime sequenti, ac pro ea Hieronymus et Ambrosianus modo precem, modo obsecrationem legunt.
Et in ipso vigilantes in omni instantia et obsecratione. Graece, et in ipsum hoc: vel mollius, in hoc ipsum. Sic enim paulo post eadem Graece vertit ipse interpres, quem misi ad vos in hoc ipsum. Consonat Ambrosiana lectio. Sensus autem est: Et ad hoc ipsum, ut assidue Deum oretis, in spiritu vigilantes magna cum instantia, sedulitate, et, ut Ambrosianus legit, perseverantia. Opus est enim vigilia ad assidue orandum, juxta illud Christi Matth. 26. Vigilate et orate ne intretis in tentationem. Vigilare autem non potest, qui cibo potuque repletus est: unde ex consequenti sobrietatem sub nomine vigiliae comprehendit et commendat Scriptura.
6:19
19. Pro omnibus sanctis et pro me. Referendum hoc vel ad participium orantes, vel potius ad proximum nomen, obsecratione. Sanctos, intelligit fideles; humilitatis autem est, quot se post alios nominet, uti Theophylactus observat. Ut detur mihi sermo in apertione oris mei. Declarat, quid pro se orari velit, ut inquit, dum os meum aperio, causa Evangelii detur mihi sermo: prout sequitur: Cum fiducia notum facere mysterium Evangelii. Id est, quo libere, confidenter et intrepide annuntiem, notumque faciam hominibus Evangelium Christi; quod est mysterium olim absconditum, maxime quoad vocationem gentium, sicut dixit cap. 3. Pro fiducia Graece est izapprfiia, quae vox ingenuamlibeitatem agendi vel loquendi significat: unde Ambrosianus legit cum libertate. Tarticulam hanc cum fiducia seu libertate quidam praecedentibus jungunt, facientes hujusmodi sensum, ut detur mihi sermo, quo os meum aperiam confidenter et libere. Verum aptius cohaerere videtur cum sequentibus sensu jam explicato.
6:20
20. Pro quo legatione fungor in catena. Potest etiam verti super quo, ut materia legationis significetur, quae est ipsum EvaDgelium. Pro quo causam finalem significat. Cujus, inquit, Evangelii gratia fungor hac Apostolica legatione; sed in vinculis propter eandem legationem jam constitutus; ideoque mihi vestris precibus opus est. Hoc nimirum pro se fieri postulat, quod pro Petro in vincula conjecto et periclitante Ecclesiam Jerosolyinitanam fecisse testatur Lucas Act. 12. illis verbis: Oratio autem fiebat sine intermissione ab Ecclesia ad Deum pro \eo. Simul insinuat, jus gentium, quod legatos vult haberi illaesos, in se, summi principis legato, eoque salutifero, viola- Lum esse. Docet hic quoque locus, e vin- 2ulis scriptam esse banc epistolam.
Ita ut in ipso audeam prout oportet me loqui. Ita non additur in Graeco, nec apud Ambrosianum. Est autem haec pars)rdinanda cum illa superiori, cum fiducia notum facere mysterium Evangelii; et jensus est: Ut in eo, scilicet Evangelio oublicando pro munere meae legationis, iudacter et libere agam; sive, ut habet A.mbrosianus textus, exserta libertate utar, [oquens sicut oportet me loqui. Sentit Ipostolus, divini muneris esse, ideoque i Deo petendum, ut quis, prout oportet, /erbum Dei loquatur. Unde et Esther Deum orasse legitur, ut tribueret sermoiem compositum in ore ipsius, cap. 14.
6:21
21. Ut autem et vos sciatis, quae 'irca me sunt. Id est, quae ad me perinent, quomodo res meae habeant, ut alii rerterunt. Quid agam, in carcere contitutus, omnia vobis nota faciet Tyhicus, carissimus frater, et fidelis milister in Domino. Minister, Graece 6\a- >ovoc, et quia addit in Domino, id est, n his, quae ad Christum Dominum perinent, non male hinc colligitur, Tychi- Cuil. Eitii Comm. Tom. II. cum sacra ordinatione diaconum -fuisse, sicutbabet breve argumentum vulgo praefixum huic Epistolae.
6:22
22. Quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscatis, quae circa nos sunt. Id est, quis rerum nostrarum sit status. Et consoletur corda vestra, ne animis deficiatis ob tribulationes meas, quas pro vobis et pro Erangelio patior; quemadmodum dixit cap. 3. Pro consoletur verti etiam potest exhortetur. Ex hoc officio consolandi sive exhortandi recte conjecturam accipit Cajetanus, Tychicum fuisse spiritualem ministrum Ecclesiae. Notandum autem verba haec ab eo loco, ut autem et vos sciatis, omnia pene eadem haberi sub finem Epistolae ad Col. Ex quo satis apparet, banc Epistolam eodem loco et tempore cum illa scriptam simulque missam fuisse; quemadmodum bene colligit Hieronymus.
6:23
23. Pax fratribus, et charitas cum fide a Deo Patre, et Domino Je*u Christo. Subaudi. sit, vel augeatur ac multiplicetur. Claudit Epistolam imprecatione praecipuorum bonorum ac donorum Dei, quorum tranquilla poesessio pax est. Charitas cum fide, charitas sit fidei conjuncta, fidem infoimans et ad operationem excitans. Multi enim fidem habent, sed non cum ea charitatem. Quanquam aliis charitas cum fide perinde valet, ac si dixisset, charitas et fides. Unde ex Loc loco probat Augustinus lib. de donu persever. cap. 17. fidem esse donum Dei per Christum. Quod ait, a Deo Patre, intellige, ut auctore et largitore, et a Domino Jesu Christo, ut mediatore, qui per crucem suam haec omnia bona nobis promeruit. Loquitur enim de Christo secundum assumptam naturam. Quodautem dicit fratribus, et non vobis; innuir, se cupere banc epistolam etiam aliis per Asiam Christianis communicari.
6:24
24. Gratia cum omnibus, qui diligunt Dominum nostrum Jesum Christum in incorruptione. Amen. Gratia complectitur omne genus beneficentiae divinae pertinens ad salutem vitae aeternae. Eam precatur omnibus diligentibus Christum in incorruptione; id est, pure et sancte, cum vitae castimonia, et absque corruptelis libidinum. Hoc enim adjecisse videtur propter discipulos Simonis magi; qui cum execrandas turpitudines exercerent, tamen Christum se diligere profitebantur. Itaque modum ostendit Apostolus, sine quo Christus non vere diligitur. Et hunc sensum probabilem reddit, quod et alibi libidines corruptionis nomine significantur, ut 1 Cor. 3. Si quis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus, sic enim in Graeco est. Item 2 Petr. 1. Fugientes ejus, quae in mundo est, concupiscentiae corruptionem, et in Epistola Judae: Quaecunque autem naturaliter norunt, in his corrumpuntur. Quae quidem duae epistclae Petri et Judae adversus ejusdem Simonis scholam conscriptae sunt. Hypographe Graecorum codicum huic Epistolae subjuncta sic habet: Scripta e Roma ad Ephesios per Tychicum.
6:1
S : ; : E uo8ouAtay ws &yÜpr&osoxot, 4AA’ Ds dodot X proto zotoüvces TO GéAnpa Tos (9900 £x buys, 7. uez'e)yotac dovhevovtes ws x Kooto xal oux avlownzors, 8. eibOvec Ot. Éxaovoc dy ct noron ayaldv, coUxo xou.ícecat napà IKuptov, Y Aa ny sr 39 , » A" [- , elte dohos, elte &Aeu0cpoc. 9. Kat ol xüptot Tù AÙTĂ mOtelte TPOS AYTOÝG, QAVLÉVTEŞ Ci illis, remittentes minas; scientes quia ef | amneikiyv, ctðotes Ozt xol avtõv xai buğv ó illorum et vester Dominus est in coelís; et | Kúpiós £oxt èv odgavolg xxi xpoaxoAnudia personarum acceptio non est apud ewm. 09x Éatty Tap AUT. « Ab officio coniugum transit ad mutua officia filiorum et parentum »; ita Est. indicat nexum verbis quidem iusto amplioribus: Nam neque officium coniugum in antecedentibus est expositum — multo plura erant praecipienda — neque in subsequentibus declarantur mutua officia, nisi pauca quaedam. Apostolus itaque, uli de viro et muliere, ita nunc de reliqua familia summa quaedam capita breviter tradit. Et filiis quidem praecipit obedientiam parentibus exhibendam. Quod additur in - Domino (deest in aliquibus testibus BD'FG) iam Origenes (cat.) et Hier. monent ambigue esse dictum, utrum pertineat ad parentes an ad obedite. Sed certe ex modo quo apostolus loqui solebat 5,22, non dubium erit quin describatur illud obedite, cuius obedientiae ratio el fundamentum pariter habetur in Domino et quae obedientia pertinet ad vitam illam in Domino agendam, in unione cum Domino, in eius exemplo et doctrina fundatam. Indirecte et ex necessaria conseculione sequitur in rebus pravis quae praeciperentur nullatenus esse obediendum. At non hoc, sed quo animo obediendum sit, apostolus directe indicat. Ullerius commendat obedientiam : hoc enim iustum est, natura (ọúcs:) iustum est et a lege praeceptum est (Thph.); id exigitur, ut a quibus vilam acceperimus, obedientiam iis reddamus (Es!.); dein generalim 3/xzio» est quod voluntati Dei congruit. Et iustum esse, i. e. lege Dei praescriptum, probat apostolus v. 2 ex decalogo, honora (Ex. 20, 12. Deut. 5,16) « quod mandatum in decalogo quintum est » (Hier., ergo considerat ut speciale mandatum : non facies tibi sculptile, prout alii quoque numerant); quod est mandatum primum in promissione, èv, simul cum promissione : cf. 4,19. Col. 4,2. Sensus obvius est : huic mandato prae aliis primo loco adnexa est promissio. Atque haec acceptio a plerisque proponitur. Sed iam Hier. monet : « sed videntur mihi non observasse subtilius, et in secundo mandato repromissionem esse sociatam »; verum mox ipse advertit, ad mandatum illud « non facies tibi sculptile » non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam. Et revera Ex. 20,3.6 : ego sum Dominus Deus tuus, fortis, zelotes elc., maiestas divina, uleiscens malum, faciens misericordiam diligentibus Deum, describitur ad timorem et reverentiam mandatorum excitandam. Neque verbis istis continetur promissio specialis, sed communis el quidem tam comminatio quam promissio. Quarto aulem mandato additur primo promissio propria et specialis (Lap.). Alii, uli Ambrst. Pelag. Thom. monent esse hoc mandatum primum scil. in secunda tabula, quae de hominibus mandata cónlinet. Sed si dicitur primum in promissione, ubi est secundum, tertium? vix poterit cogitari de mandatis et promissionibus postea promulgatis; neque valebit quod Hrer. coniectando ponit : « forsitan quia decalogus exeunti de Aegyplo populo prima lex data est, unumquodque mandatum decalogi primum mandatum est appellatam ad compara- "lionem eorum praeceptorum, quae postea in lege conscripta sunt Quare alii &vco)*, moot explicare malunt mandatum eximium, praestans (Hpt. Ew.). At certe retineri poterit sensus obvius : non primum ordine, sed promissione (Chrys.). Promissio est temporalis, indoli veteris legis congrua,
6:3
v. 3 ut bene sit tibi et sis longaevus, nam viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos (Ps. 54,24); monent graeci eam promissionem quam maxime pueris convenire ; quid enim iucundius pueris quam diu vivere (cf. Chrys. Thph. Oec. Euth.)? promittitur itaque morigeris vita felix et diuturna in terra. Haec promissio ab apostolo adducta ad mandatum commendandum vero aliquo sensu debebit etiam valere pro tempore novi foederis. Adnotat quidem Hier. : « multos fuisse credendum, quiet parentibus - obsequentes cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam venerint senectutem » ; unde vult «non iudaicum et carnale esse promissum ». Sed ob oculos habendum erit, bona temporalia promitti vere quidem, non tamen absolute et pro omni casu ; virtuti et obedientiae non deerit praemium; deficiente terreno succedet excellentius et sublimius. Ceterum recole : pietas autem 7, òè cocé£feww, ad. omnia ulilis est, promissionem habens yitae quae nunc est et futurae (4 Tim. 4,8). Uti filiis incumbunt officia erga parentes, ita vicissim parentibus erga filios. Ad hane quasi aequalitatem officiorum designandam pergitur
6:4
v. 4 et vos patres, v, napopyičete ne exacerbate filios vestros, nimia scil. severi tate; ne abutantur sua in filios potestate ; « parentibus moderatum iubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint » (Hier.). Prohibitioni adiungitur quid illis praestandumsit, sed educate illos in disciplina et correptione Domini, « quam correptionem nos légimus, melius in graeco dicitur vov0ecíz quae admonitionem magis et eruditionem quam austerilatem sonat » ( Zier.). Institutionem et admonitionem talem tradant quae sit Domini, conveniens Chrisli doctrinae, talem qualem Dominus tradi vult. Anceps est vox zabela, disciplina ; dicit institutionem, eruditionem, admonitionem, sed etiam castigalionem, correplionem, obiurgationem, ut Lap. Est. recte notant ; cf. Hebr. 12,5-11 adhibetur zo:síz hac notione. Bonum itaque filiorum spectare debent ; maximus thesaurus quem filiis relinquunt, est bona educatio, ut Lap. monet. : Praeter coniuges et filios servorum quoque virtus confert ad domum constituendam et administrandam ; propterea beatus Paulus ne hanc . quidem partem neglexit (CArys.);
6:5
v. 9 servi, obedite dominis carnalibus toic xatà coxa, dominis temporalibus, qui secundum normam carnis, normam terrenam, mundanam, domini sunt; cum timore et tremore; ait quidem Jer. : ubi tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem ; id quod certe verum est. Atsimul adyerti oportet apostolum ea dictione saepius uli; ipse fuit apud Corinthios in timore ac tremore multo (4 Cor. 2,3); exceperunt Corinthii Titum cum timore et tremore (2 Cor. 7,15) et demum monet fideles : cum metu et tremore vestram salutem operamini (Phil. 2,12). Commendatur accurata quaedam sollicitudo in servitio praestando coniuncta cum timore, quo omnis negligentia arceatur, in simplicitate cordis vestri, animo simplici, recto; candide, non fraudulenter, sincere, sicut Christo, in isto servitio agnoscite obsequium et servitium Christo praestandum, qui talem obedientiam exigat. Memoria Christi et respectu habito ad eius exemplum etdoctrinam conditio servilis evadit minus onerosa; servus jam est servus Christi et ut talis magna cura sua subit munera; cf. Col. 3,24 : Domino Christo servite. Iam istud óc «o Xe: magis declaratur
6:6
v. 6 non ad oculum servientes uh xat’ òghahpodovhtav, minime sit obsequium ad oculos exhibitum, scil. praesente solum et vidente domino, quod absente hero vel non advertente negligeretur et omitteretur; quibus satis est solum in conspectu herorum facere officium, vel solum laudem eorum carpere aut poenam averlere, hi agunt quasi hominibus placentes, hi unice student hominibus placere, totum reponentes in approbatione hominum. Non ita sentiant servi fideles : sed ut servi Christi, sese considerent servos Christi, Christo obsequium exhibentes; quod omnino verum est; nam facientes voluntatem Dei, est voluntas, praeceptum Dei, ut servi obediant heris; et hoc Dei praeceptum impleant ez animo ix Yuyňs, non mere coacte, sed libenter, sincere, diligenter, sicuti solent agere, quibus aliquod negotium revera cordi est. Idque enucleatius proponitur v. T eum bona voluntate wexà. e)voízs, animo benevolo servientes, non gravate, morose, 164 EPH. 6,7-9. sed animo bene, amice composito ; et obsequium consideretur oportet praestandum sieut Domino et non hominibus; ad altius itaque erigendi sunt mentis oculi; homines sunt quasi oblivioni dandi; v. 8 scientes bene animo intelligentes, pro quovis bono si quid praesliterit, unumquemque accepturum mercedem a Domino síve servus, sive liber; im iure civili servis vix ullum ius concedebatur; apud Deum autem aequali ratione aestimantur servi et liberi secundum sua cuiusque opera. Magnum pro miseris mancipiis, qui non ut homines sed ut instrumenta con- - siderabantur, in re christiana solatium ! Interpres acatholicus, Ew. opportunum censet suos lectores monere, istis tamen verbis. nullatenus mercedem nobis propohi tamquam rationem ob quam agamus.] Demum instruit dominos et facit duo : ponit monitionem, subdit rationem (TÀom.);
6:9
v. 9 et vos domini eadem facite illis, tà «0x4, quo sensu? Chrys. pet eivoíac 8ouAcóeze, at non dixit 8ovAsóece, quamvis dicens tà &oz& hoc indicavit; nam el dominus servit; servit enim quodammodo dominus curam gerens servorum, cibos el vestes praebens (Thph. Euth.); eadem facite, scil. identitate proportionis, ut sicut illi ex animo et bona voluntate, ita et vos faciatis (TAom.), eadem, non opere et officio, sed modo et proporlione (Est.). Et eius animi benevoli documentum erit : remiltentes minas ut omittant comminationes, ne servos cum acerbitate et severitate adhibeant, ne sint minabundi; Chrys. ph goptixot unòè inay0siQ vívec0e ne se exhibeant importunos, molestos, onerosos. Cur aeque ac benevole servi tractandi sint, ralionem affert apostolus quam didicerunt ac norunt fideles : scientes dominorum et servorum dominum esse in coelis; unum habent dominum coelestem servi et dominus, et dominus ille coelestis suorum omnium curam gerit; proinde vindicabit iniuriam servis illatam. Vult coelestis ille Dominus aequitatem servari et iustitiam ab omnibus; omnes ipse quoque aequa lance iudicat, et personarum acceptio non est apud eam; partium studio minime tangitur, neque vir nobilis ideo apud eum valet quia nobilis est; non personas respicit, sed personarum opera et merila; cf. Act. 10,34. Col. 3,95. Germina ponuntur ad servitutis duritiem tollendam et ad penitus tandem servitutem abolendam. Ceterum vide Col, 4,4. -nos sunt, e£ consoletur corda vestra. , E ~ PS 9x0t006 TOÚTOV, TPOS tà TYEUUATIZA Tis TOUS x0cU0xpáropae toU , 2 ~ 3 r € ON ~ Tovnolas €» toig éroupaviote. 13. ra Ttotto &yxAAÉeve THY mavonhiay toð (JeoU, tva ðv- S a NE E e UNE DUM vr7zce &vvrocijvat év tÅ huipa vij xovnp& xai e , = - ATIVTA xXvepyaoxusvot ovTjwat. 14. orte kg ` 2 x~ ~ , ? , 09» xsptzosauevot THV 099v buy ey aanÜsta: xai iyOuouevov Toy. Üu paza Ts Orxatogóvine, 15. xai bro0ns&usvot obe xd0ag &£y Exotua- 7] D y i: Y cia toU euayyeA(ou vij; etpr|vre. 16. ¿v x&oty , ^ ` S , ToS &va Xa Bovzes TOv ÜuosÓv vijd niotews, êv © ðvvijaeoUs mayta và. BENN x09 xovrjooU. xà Tervpopéva césar 17. xai THY mepuxegaAa(ay z PE e Um ; s TOT dwrnpiov 0ifacÜs, xal THY páyarpav ToS EST. z t Ze ` xyeüp.avos, 0 otv jua Ocot. 18. drà naons TARAG 7 : ^ xp0Gzvj Tic xai Oersce TPOTEVYOULEVOL ÈV TAVTÌ ostendit qua virtute debeant uti ad praecepta haec implenda, inia fiducia auxilii divini (Thom.). Quod supra pro fidelibus efflagitavit (3,16), nunc eis in memoriam revocat, neque enim quis/suis viribus confidere debet; quare finem impositurus epistolae scribit
6:10
v. 10 de cetero, fratres, (N B D E, Hier., editiones criticae non habent hanc allocutionem) confortamini in Domino, in unione et coniunctione cum Domino quaerite vires; origo et fons confortationis vestrae est in potentia virtutis eius, est in robore, in potentia robusta illa quae Christo propria ei inest. Quomodo hoc robur acquirendum sit et quantopere eo indigeant propter adversarios potenlissimos explicatur v. 11-18. Utitur apostolus imagine bellica; robur illud sunt ipsa arma quae Deus nobis dat
6:11
v. 11 induite armaturam Dei -x«vozXía» completam armaturam, quam Deus suis militibus suppeditat, haec armatura describitur per singula a v. 14: veritas, iustitia, fides etc. ; talibus aulem praesidiis divinis oportet esse nos instructos, ut possitis stare adversus insidias diaboli «o»e tàs ws0o8ctac cf. 4,14 artes, fraudulentias, quibus utitur pro sua malitia et. astutia diabolus; vertit Hier. contra versutias diaboli, vel adinventiones ; 4 Tim. 3,7 loquitur apostolus de laqueo diaboli ; item 2 Tim. 2,26; frequentius Pro c03 kotrot (quod praebent N'AB et editiones criticae) codices plerique et graeci xq ue habent to XAXotxóv, 2 dictione apostolus saepius utitur. 1/Cor. 7,29; 2 Cor. 13,11 ; Phil. 3,1; 4,8; 1 Thess. 4,1; 9 Thess. 3,4; toU XotxoU legitur umm Gal. 6,17 notione : posthac, in posterum. Certum est tò Xotzdy esse particulam transitionis: ceterum, de reliquo, quod superest. Quod si attenditur, 6,10 toù Ao:xo9 polius recte vertitur: posthac, seu in posterum confortamini in Domino, et ita vertendum esse omnino postulant Henle, Belser; alii tamen monent, hanc explicationem aptam non esse, scil. utin posterum seu in futurum confortentur, ac si neque antea neque nunc studium adhibeant ad eiusmodi confortationem perveniendi; unde putant toù Ao:zoj eodem sensu posse accipi quo tò Ao:zóv et hoc loco id exigi (cf. Hpt. Ew.). Hoc loco ergo . potius altera lectio erit adoptanda, quae certo magis sensui congruit qui ad hunc locum convenit. Cfr. Zorell, N. T. lex. gr., S. V. onog 3: Tali autem armatura completa a Deo nobis data indigemus,
6:12
v. 42 guoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem (.Hier., ut graece, et Hebr. 2,14, adversus sanguinem et carnem), i. e. adversus homines iisdem nobiscum affectibus imbutos et eiusdem nobiscum potentiae (óuorgalets xci icoðvyduovs, Thph.); adversus tales certamen, seu colluctatio aequis fere viribus institueretur. Plerumque fertur 4viv, at aliqui testes (BD*FG, al.) praebent wiv non est vobis c. (Ambrst.), id utique ad allocutionem v. 14 induite aptum est, quae admonitio etiam in v. 43.14 seq. continuatur. Adversarii nobis obsistunt hominibus longe potentiores : sed. adversus principes, àc3; (principatus, 3,10. Rom. 8,38. Col. 2,15) et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, qui imperium exercent in mundo profano et tenebris vitiorum obnubilato; sunt quasi imperatores tenebrarum harum ; cf. 5,41 opera tenebrarum ; vide Ioan. 12,31 ; 14,30 princeps mundi huius, et 2 Cor. 4,4; contra spiritualia nequitiae contra spiritus quorum indoles est xovaoíz iniquitas, pravitas, cf. Luc. 16,8; zvsvuatıxà dicuntur in oppositione ad carnem et sanguinem. Indoles horum adversariorum describitur verbis tenebrarum et nequitiae; eorum potentia nominibus ipsis satis declaratur; regio in qua versantur, assignatur in coelestibus £y «oic txovgavíos Hier.: « non quo daemones in coelestibus commorentur, sed quo supra nos aer hoc nomen acceperit; unde et aves quae volitant per aerem, volucres coeli esse dicuntur » et vide 2,2. Sed hic polius designantur talia quae non perüneant ad regionem hanc nostram terrestrem, sed ad regionem sublimiorem, supramundanam, quorum commoralio non regione terrestri concluditur, sed quae quasi ex alio mundo in nostram impugnalionem se dedant. Alias enumerat apostolus &oyàc, étoucíac, ðuvduets (Rom. 8,38; 4 Cor. 13,24); suntne xospoxpdrtopeç hoc loco, qui alias Suycuerc dicuntur? potius tamen nomina illa duo (xospoxpdtopeçs et mvevpatxa) addita esse videntur ad indolem spirituum illorum exhibendam, ita ut non quattuor ordines angelorum apostalarum seu daemonum designentur, sed duo. Et hoc loco angeli apostatae intelliguntur, ordines yero angelorum beatorum nominantur 4,24 et 3,10. Attende apostolum ita loqui, ut appareat. impugnationibus quoque et infestationibus quae ab hominibus inferuntur ad fidem et pietatem fidelium evertendam subesse altiores potestates daemoniacas. Neque enim dicit : non solum contra homines, sed etiam contra daemones est pugna. Frequenter alias quoque apostolus meminit impugnationum daemonum, Rom. 16,20 Deus pacis conterat satanam sub pedibus vestris velociter, et 1 Cor. 7,9; 2 Cor. 2,11; 4,4; 4 Tim. 3,6; 4,1; 6,9; 2 Tim. 2,26. Ipse Christus etiam monet de insidiis satanae cf. Matth. 13,19.39; 12,43-45. Luc. 11,24; 22.31 ecce satanas expelivit vos, ut cribraret sicut triticum. Unde similiter indicatur, in omni impugnatione regni Dei satanam suas agere partes et malis hominibus uli tamquam suis ministris, sicut in « portis inferi » omnis impugnatio regni Dei comprehenditur. Matth. 16,17; 4 Cor. 15,50; Gal. 4,16; Hebr. 2,14. Insuper hic patet sensus de hominibus infirmis ex ipsa oppositione. Graeci (Chrys. Thph. Thd. M. cat. p. 217, Euth.) explicant : pugna est in coelestibus ; non certatur de pecuniis, iy voi; éxovpavíotz, avti vo0 Ünip vw Emoupaviov, non certatur de gloria, zept 90£nc, non certatur de terrestribus zsoi éxtyeiov, sed propter coelestia belligeramus ; Chrys. et Thph. ponunt : tò yàp èv avti x09 orip, fot xal toð 0:4, propter, 9d tà éxovpdwia. Graecis e latinis suffragatur Cai. et in paraphrasi lust. quoque ;"« pia quidem expositio, at non germana », ut recte Est. ait. Dictionem bene declarat Ephraem scil. ad discretionem ponendam inter principes corporales et spiritales, et provocat quoque àd locutionem : volatilia coeli. í Contra tam polenles adversarios monet apostolus
6:13
v. 13 propterea accipite armaturam Dei, navonhiav, ut possitis resistere in die malo, periculoso, quando pugna instat; prius est audacter resistere, non fugam circumspicere ; alterum est et in omnibus perfecti stare, cf. v. 114; in omni eventu fortiter pugnando stare, ġnavta xacvep[aoipsvor, universa operati ( Hier.) postquam omnia fecistis quaead pugnam subeundam requiruntur; indicatur ex subsequentibus, postquam arma illa singula induerunt, omnem ergo praeparationem ad certamen feliciter aggrediendum perfecerunt. Graeci quidem explicant xaceeyxtec0gt voce &veAeiv (cat. p. 218, Chrys.\, xatanohspeiv, xa0eXsiv (Thph.) debellare, auferre ; scil. ut victoria capta stent; nam multos post victoriam ilerum cecidisse. Quae tamen explicatio saltem contextui non satis congruit. Fortiter stare oportet in proelio; $1 autem hostes debellati sunt. et prostrati, quid sibi vult illud stare? De periculo casus futuri nulla hic fit mentio. Legit Cyprianus : el cumomnia perfeceritis, stelis (cf. Est.) ; ex annotationibus Luc. brug. apparet, codices aliquos vulg. praebere : omnibus perfectis; uti similiter Victorinus habet: omnibus effectis. Num perfecti supponit lectionem xate:pygowévo: ? : Qualiter praeparati et armati esse debeant, declaratur
6:14
v. 14 state ergo succincti lumbos vestros ?n veritate, prima praeparatio ad opus subeundum est vestes talares seu oblongas, ne impedimento sint, contrahere et cingere ad lumbos; unde qui succincti lumbos stant, parati sunt et expediti ad opus viribus collectis. Talem praeparationem habent fideles in veritate, in veritate iis tradita per evangelium ; cf. 4,43 in doctrina et exemplo Christi (4,20). Hanc itaque veritatem religiosam firmiter relineant, sicut qui iter faciunt, seu operantur cingulum adstrictum servant, siculi milites cingulo militari accepto ad pugnam progrediuntur. In hac pugna spirituali primum est, ut vera fides, veritas evangelii ronstanter servetur, ut veritatis luce ac robore continuo pugnantes dirigantur ac roborentur. Pugna est ineunda cum diabolo, qui in veritate non stetit, qui mendax est et mendacium loquitur ; ergo qui translati sunt in regionem ac regnum veritatis, hisce armis diabolum prosternere debent (ef. Ioan. 8,14). Cingulum vel zona apud orientales ornamentum habebatur; eo numero nobis sit veritas. Praeter veritatem seu veram fidem fideles stent in acie induti loricam iustitiae, induti sint ea iustitia quae valeat.apud Deum (cf. 4,24); hac obtecti et protecti firmum habent munimentum contra impetus «zc zovne'ac (v. 12). Adverte similitudinem loeutionum Is. 11,5 et erit iustitia cingulum lumborum eius et fides cinclorium renum eius, at LXX xo &)mÜüsía sÜvmuévos ce mXsopdc, et 59,17 indutus est iustitia ut lorica, et Sap. 5,19 induet pro thorace iustitiam. Uti pugnatores retinent thoracem, loricam, ita fideles sedulo caveant, ne peccato loricam iustitia e abiiciant; qui enim est in statu gratiae, huie praesto sunt abundantiora auxilia gratiarum actualium. Neque nudis pedibus proceditur ad proe - lium; unde
6:15
v. 15 et calceati pedes in praeparatione evangelii pacis. Dicit Chrys. &aagíateoóv» nws xo9co sptar, minus dilucide hoc dictum est; ipse dein explicat: praeparatio evangelii est vita optima, Bíog &piscoc, seu bona opera (Thph.); ergo promptos nos esse oportet ad ambulandum, ad vivendum secundum evangelium pacis, vel paratos nos esse. oportet ad evangelium pacis praedicandum ; utrumque proponunt graeci, afferentes ex 1s. 52,7 : speciosi pedes evangelizantium pacem. El eodem modo accipiunt verba Thom. Est. Lap. Tust. Nat. ; dicitur evangelium pacis, quia pacem et reconciliationem cum Deo affert et generatim omnia bona pacis, salulis, felicitatis praebet. Cumapud LXX pro hebr. v2» etc. saepius ponatur &cou.zc/x, aliqui eam notionem voci eliam hoc loco adscribunt : in munimentum evangelii (cf. Zust.), quae tamen explicatio est longe petita et a notione graecae vocis sat aliena. Etiam priorem explicationem alii non admittunt, utpote contextui contrariam, quo arma describantur ad resistendum daemonibus (cf. Ew.). Unde interpretantur : sint prompti ac parati ad pugnandum vel ad firmiter progrediendum contra daemones ea promptitudine quam evangelium, fons pacis, largitur; fortiter pugnat? pro bonis quae evangelium pacis praestat; hanc promptitudinem dat evangelium pacis (cf. Henle, Bels. Ew.). Discrimen est in acceptione £v &cox.xsía toù sùayyshiov, in praeparatione quam dat evangelium, vel quae fit pro evangelio (genitivus Subiectivus vel obiectivus). Ad contextum aptatur utraque acceptio. Nam etiam prior illa non ita explicanda est quasi de solis agatur docto - ribus, verum valet de singulis fidelibus, ut firmo gressu contra impetus hostiles progrediantur ad profitendum evangelium, ad testimonium pro eo exhibendum verbo et opere. Nam hoc evangelium quam maxime expositum iri astulae impugnalioni patris mendacii, quis negabit? ecce iam in paradiso evangelium Dei impugnavit serpens mendacio: non moriemini. Neque improbabile est apostolum, uti alludere videtur ad Is. 41,5 et 59,17, ita ex Is. 52,7 inductum esse, ut et pedes et evangelium pacis insereret. Aliqui cum hoc membro iam sequens zn omnibus coniungunl, sed vix apte. Ad arma et munimenta militum pertinet scutum,
6:16
v. 16 i» omnibus sumentes scutum fidei, «ov 0vcsov, recle dicilur scutum, quod est formae maioris et oblongae ad totum corpus protegendum; magnum hoc scutum est fides, cz níotews est genitivus appositionis. Fides nobis proponitur ut protegens in omnibus, quam semper quasi praesentem habere et qua nos in quovis periculo tueri debemus : èv «4s: habent N B et complures.versiones veteres, ¿nù xàetv plerique codices; ém x4ecv explicat Thph. : àv toù in veritate, in iustitia, in praeparatione evangelii ; ergo indigent. Et qualem vim fidei adscribat apostolus, discimus : in quo possilis omnia tela nequissimi cou xovnoo) diaboli, ignea exstinguere, iacula maligni ignita (Hier.); tentationes et impugnaliones variae bene dicuntur iacula ignia, quibus animos hominum diabolus, & xovapóc (cf. Matth. 13,19.39) incendere et inflammare ad peceandum conatur. Superandas esse eius suggesliones fide, nos docuit Christus verbis illis quibus daemonis suasiones repulit : non solo pane vivit homo, Deum adorabis et illi soli servies etc. Sagittis ignis seu ardentibus maximae designantur difficultates fidelibus a daemone obiectae; sed haec est victoria quae vincit mundum et principem, seu deum huius mundi, fides nostra (cf. 1 Ioan. 5,4; 2 Cor. 4,4). — Recital Wetsten. ad hunc locum complures veterum locos de sagittis ignitis seu malleolis. Scutis corio obtectis malleolos esse exstinctos probatum assumit Abbott, negat Ew. I» v. 17 apostolus mutata constructione ponit verbum finitum 8££z60«, nisi quis mavult sententias ita ordinare : state succincti, induti lorica, calceati, scuto arrepto, et accipite galeam et gladium ; ita tandem zavozAíx declarata est; et galeam salutis assumite, cf. Is. 59,17 galea salutisin capite eius : dieitur de Iahve qui suis allaturus est salutem ; ea imagine utitur. . apostolus 4 Thess. 5,8 induti loricam fidei el caritatis et galeam spem salutis. Salus est salus messiana, et galea est ipsa haec salus, quae illis a Christo allata est ; hac itaque salute, firma eius apprehensione, sollicita eius praeservalione el custodia (ne peccato amittatur), firma quoque et laeta spe eiusdem salutis aeternae sese muniant, caput protegant atque ornent; capul quasi principium aclionum et intentionum hac salute et eius spe praeprimis dirigatur et custodiatur oportet. Lorica, scutum, galea sunt arma ad tegendum ; arma' ad nocendum et ad aggrediendum indicantur : et gladium spiritus, gladium scil. non ex ferro confectum, sed gladium qualis congruit spiritui, seu quo laedi, vulnerari, prosterni possunt spiritus ; et talis gladius est verbum Dei, 6 tomv bua @coŭ, scil. quodvis verbum seu effatum Dei, neque enim ñua simpliciter dieitur, uti AóYoc, de evangelio, sed, uti bene Lap. exemplo explicat : hoc gladio Christus vicit et ingulavil. daemonem tentantem et oppu gnantem. Sententiis ilaque ex revelatione divina, seu ex s. litteris, utpote ex verbo Dei, depromplis utendum est ad spiritus nequitiae debellandos; cf. Is. 49,2 posuit os meum quasi gladium acutum, et. 11,4 spiritu labiorum suorum interficiet impium et 2 Thess. 9,8 : revelabitur ille iniquus à Zvopoc, quem Dominus Iesus interficiet spiritu oris sui. « Vide beati apostoli prudentiam ; armavit eos diligentissime : quomodo postea oporteat Regem invocare et rogare, ul manum porrigat, docet » Chrys.) ; ita fideles armis instructos ad Regem nunc adducit, ut eius auxilium efflagitent
6:18
v. 18 per omnem. orationem (ik néons mpocsoye, TANS THY mxOoAXn» syet, Euth.) et obsecrationem orantes omni tempore, frequenter et sedulo et libenter: quandocumque opportunitas conceditur aut necessitas exigit; nam qui assidue aliquid facit, semper id facere vulgo dicitur ; n spiritu, ita ut animus orantis altiore principio, gralia Dei imbutus oret (cf. Rom. 8,26 spiritus adiuvat infirmitatem nostram; ipse postulat pro nobis), tum enim oratio non est oratio labiorum, sed ex pio cordis affectu, ergo etiam hoc sensu im spiritu; porro ut eo modo oretur e£ in ipso, xoi siç «ðtó et ad hoc, ad orandum uti oportet et ut dictum est, vigilantes, omni cura attendentes ne quid omittatur aut negligatur ; et oratio fieri debet in omni instantia, & ndon nposxaptephost, in omni perseverantia; sicut Act. 1,14 xpoexxptepo)vve; perseverantes ; Rom. 12,12 ; Col. 4,2, et demum oratio eliam consistere debet in obsecratione pro omnibus sanctis, ergo non pro nobis ipsis solum est orandum (ThpA.); assignatur secundum Thom. septima conditio bonae orationis, ut sit caritativa. Etiam aliorum salus nobis cordi esse debet, sicut Christus nos docuit orare : panem nostrum da nobis, dimitte nobis, non dixit mihi. Observa Pauli humilitatem : ultimo loco se ponit; et quid dicis, Paule? opus habes discipulis (Chrys. Thph.)?
6:19
v. 49 et pro me, ut detur mihi sermo ^ro; ut Deus det mihi sermonem aptum, verba pro personarum varielate el conditione plane convenientia, en apertioneoris mei, ut Deus aperiat os meum (Lap.) cum fiducia i» mappnoia, in confidentia laeta notum. facere mysterium (evangelii),
6:20
v. 20 pro quo legatione fungor im catena, cf. 3,1; iam in quem finem desiderat, ut sibi detur sermo (quotiescumque laeto animo annunliat mysterium)? tva èy «cQ Tappnodowpat ut in eo (in mysterio) laete et libere agam, prout oportet me loqui ; ut cum omni laetitia et libertate loquatur prout oportet. De singulis nota: sermo, AóYo;, certe non est occasio loquendi neque facultas seu possibilitas loquendi. Provocari potest ad Col. 4,3 ut Deus aperiat nobis ostium (0úpav) sermonis ad loquendum mysterium Christi ; at quidquid est de hoc loco (de quo postea agetur), àóyos in nostro loco non est úpa cov ^óvo». Porro, cum apostolus habeat profundam cognitionem mysterii evangelii (1,8 seq. 3,3), Jóyoz sermo non potest esse materies seu argumentum loquendi ; quare nil aliud relinqui videtur, nisi ut accipiatur sermo, qualis pro singulis conditionibus quam maxime aptus sit; cf. Matth. 10,19 dabitur vobis quid loquamimi. : Quod in versu 19 legitur ¿v xzopnsíx Yyvooísx, dependere non potest a sententia ut detur mihi sermo; nam sic conslitueretur tautologia mo- lesta, cum tandem in v. 20 sequatur tva iv aJt mxppnstisownx. Unde debebit àv. x. yveo!ez: arcte adnecli ad immediate antecedens £v àvof£st toi otópatós uo», ut declaretur ad quid el quomodo loqui desideret, et £y aco: melius refertur ad in apertione oris mei ; pelit itaque, ut detur sibi sermo, quando in laeta fiducia os aperit ad annuntiandum mysterium, vel talis sermo qui enuntietur in laeta liberaque oris apertione ad mysterium praedicandum. Vitari quidem posset tautologia illa, si in v. 20 tvz referretur ad sententiam relativam : pro quo legatione fungor in calena; at sensus minime placet; nam apostolus vix. diei potest esse legatus in catena ea praeprimis intentione, ut laetus et liber versetur et gaudeat in re ac negotio mysterii. Hoc tva etc. cum addito ôç 8ci us xoa multo aptius explicat, in quem finem sermonem sibi dari velit. : - Unde patet ex hoc loco neutiquam sequi quod Hpt. vult, apostolum in ipsa annuntialione esse impeditum el apostolum petere, ut Deus sibi det robur ad praedicandum cum omni libertate sine ulla trepidatione mysterium evangelii; ac si apostolus ipse sentiret aliquem timorem et pavorem et iam non versaretur in laeta illa animi fiducia, verum simile quid experiretur quod expertus est 4 Cor. 2,3 et 2 Cor. 7,5. At si verba textus accurate expenduntur, nihil tale deprehenditur. Petit potius effectum et successum praedicationis quam magna animi laetitia et libertale exercet. Ad hunc enim finem petit, ut detur sibi sermo, prout oporlet eum loqui, i.e. sermo aptus ad persuadendum et qui omnibus eliam prodat magnam animi sui laetitiam et libertatem. Hac se carere, nullo modo innuit; e contra potius explicite asserit se aperire os èv xaopnsíz; et ipsa locutio aperlionis oris hanc libertatem affirmat ; cf. Iob 3,1; 33,2; Prov. 8,60; Eccli. 24,2; 51,33. Ez. 33,22. Matth, 5,2 et praesertim 2 Cor. 6,11 de libero sermone dicitur tò ecóuz tuv &véovev Toç $usc. Vides multum interesse, ut v. 19 rite concipiatur. Epistolae finem imponit;
6:21
v. 21 ut autem et vos sciatis «X xat ué, quod idem esse videtur, ac quid agam «t zp4sco ; de sociis in hacepistola non EPH. 6,21-24. 113 est sermo, unde «4 xat’ ik£ ad eos nequit applicari, quare de conditionibus solum sermo est in quibus versetur Paulus et ideo coincidere potest cum altero quid agam, idque suadetur etiam, quia sine xa adiungitur «í picco. Difficultas est, quomodo intelligendum sit xoi óucic. Certe nequit . assumi tacita oppositio ad Paulum : ut ego comperi de vobis, quid ageretis, ita et vos de me. Nam Paulum quidquam de iis audivisse, quid agerent, non apparet ex epistola; quod legitur 1,15.16 huc non pertinet. Alii putant apostolum haec scribentem ob oculos habuisse Col. 4,7 quae circa me sunt, omnia vobis nota faciet Tychicus. Sed, etsi apostolus antea scripsisset epistolam ad Colossenses, tamen qui legunt epistolam nostram vel audiunt lectam, non cognoscunt illum nuntium, neque illa epistolae verba. Facilius suppletur : et vos, sicut alii fidelium coetus, quibus epistolas et nuntios misi — omnia vobis nota faciet Tychicus, cuius magnam laudem et commendationem adiungit zz 8:íxovoc èv Kogío fidelis minister in opere et negotio Christi, et qui iis perferat tà zept huõv, uli alias quoque apostolus a singulari ego transit ad pluralem nos (cf. Rom. 3,7.8. 2 Cor. 1,13.23; 2,11 etc.). Praeterea missus est Tychicus, ut consoletur corda veslra, ui admoneat et exhortatione confortet animos, de usu ac notione xxpaxaAeiv vide 1 Cor. 14,31; 16,15. 2 Cor. 8,6; 9,5. Demum adprecatur simili modo, uti in aliis epistolis :
6:23
v. 23 pax fratribus, adprecatio salutis ex Christo exemplo : pax vobis! dicite: pax huic - domui; et caritas cum fide augmentum harum virtutum iis adprecatur a Deo Patre est Domino Iesu Christo, «igitur et caritatem et fidem sic - Pater praestat ut Filius; et haeresis obmutescit, quae non vult eadem Filium posse quae Patrem » (Zier.). Sequens Origenem (cat. 224) pacis encomium “Hier. quoque celebrat: «inter dona pax non minimum possidet locum, quae superat omnem sensum et custodit corda et intellectus sanctorum, serenitas quaedam atque tranquillitas animae quiescentis et universam tempestatem et turbinem perturbationum fugans ». Tandem adprecatur omnibus
6:24
v. 24 gratia cum omnibus qui diligunt Dominum nostrum Iesum Christum in incorruptione iv à0zcoí4, de qua voce et notione satis ambigitur: Rom. 2,7; 4 Cor. 9,25; 15,42 surget in incorruptione, 15,52 mortui resurgent incorrupti, 4 Tim. 1,17regi saeculorum &90Xevo, vulg. immortali et cf. Sap. 2,23; 12,1 et 1 Pelr 1,4; 3,4 ; nunquam adhibetur de puritate seu integritate morum ; unde explicatio : diligere pure . (Est. Lap. Nat.) iam excluditur. Ad notionem accedit quod. inter alia habet Oec.: caritas erga Christum debet esse X90«pcoc, &y.efooc ; eliam "Chrys. 0xip zv &g0docov, Thph. 9x tà ğgðapra Christum diligere propter bona incorruptilia, qui simul monent : 7, pst) àg0zpoía virtus est immortalitas, incorruptio. Hi itaque vocem referunt ad diligere, uti ex recentioribus Henle, Bels. Christum diligere ág0dozec, cáritate nunquam interilura, constanter permanente. Alii, diligere Christum qui est in immortalitatis gloria, proposuerant ; in ea notione videtur requiri articulus cv iv ág0xocío; alii demum iungunt ydpu... èv &g0epcía. gratia simul cum immortalitate, à» ponitur etiam de conditione concomitante, uti 4,19 (cf. Ew. Hpt.). Quae est ipsius apostoli sententia? Paulo ipso interprete opus esset ad rem certo declarandam ! COMMENTARIUS 1,41. Paulus et Timotheus, servi Iesu 1,1. IIa9Xos xai 'Tudüsos, 609X0t Xptoxo3 Christi, omnibus sanctis in Christo Iesu | "Iqaoü mot coic &yíot; iv. Xotovó) Ingos qui sunt Philippis, cum episcopis e£ diaco- | toig ooots èv DU xxo(e oby éxtoxóxotc xai òtamibus. 2. Gratia vobis e£ pax a Deo Patre | xóvots. 2. y&ot bpiv xal eiprivn nò cod nostro et Domino Iesu Christo. xa&t00e hpv xal xuplou '"Insoü Xproroð. Pd Páulus in inscriptione sibi adiungit Timotheum socium; ita quoque 2 Cor. Col. Thess. Philm. Timotheus Philippensibus bene notus erat; cum Paulo apostolo primo ad eos venit et iis evangelium annuntiavit (Act. 16,3; 17,15); ab Epheso postea per Macedoniam Corinthum missus (Act. 19,22. 4 Cor. 16,10) probabilissime Philippenses quoque adiit; et cum Paulus postmodum versaretur in Macedonia, cum eo erat Timotheus (2 Gor. 1,1); iterum cum Paulus a Graecia per Macedoniam iter institueret in lerusalem, inter eius comites erat Timotheus (Act. 20,3,4); iis occasionibus ecclesiam philippensem esse salutatam' ab apostolo videtur satis probabile (cf. Act. 20,6). Timotheus insuper, uti 2,19 indicatur, mox miltetur ab-apostolo Roma Philippos, unde iam in inscriptione epistolae eum cum honore nominans Paulus eum Philippensibus commendat. Sed verum est, quod Cai. Est. advertunt, collegam eum sibi adiungit non quoad-epistolam, sed quoad salutationem dumtaxat; Timotheum non esse quasi socium scribendae epistolae, stalim patet 4,3 seq., cum Paulus de se solo loquatur et 2,19. Paulus in hac familiari epistola titulum apostolatus non affert; designalionem seligit sibi et Timotheo communem. Neque cum Oec. dicendum est eum usum esse nomine omnibus communi. Nam, uti in vetere testamento Moses, Iosue, prophetae titulo honoris servi Domini vocabantur, ita pariter in novo testamento. « servus Iesu Christi» declarat specialem quamdam dignitatem et munus peculiare in obsequio ac ministerio Christi..Id palet iam eo, quod haec designatio non est nomen omnibus fidelibus commune 5 nunquam fideles simpliciter vocantur servi^Christi ; aliud est, ubi sermo fit de servis 1 Cor. 7,22; Eph.6,6; 1 Petr. 2,16 — verum est titulus ministerii Christi; cf. Rom. 4,4; Col. 4,12; 2 Tim. 2,24; Tit. 1,1; quippe qui in publico ministerio praedicandi evangelii Christo serviant 2S Est). alutationemt mittit omnibus sanctis, consecratis Deo, a mundo profano segregalis; quam consecralionem ad distinctionem a populo Israel (pariter sancto, uli olim. dicebatur) habent in Christo Tesu, in coniunctione cum ipso, ei per baptismum inserti (Rom. 6,4) sim.4 Cor. 4,2 hyrxcuévors £y Xpwo "Ioo?. Singulare est quod omnibus nominatis peculiaris mentio fit aliquorum cum episcopis et diaconibus — explica a forma eliam quandoque usitata, diacon diaconis, Gregor. ep. 3,94; Cod. Theod. 12,1,49 et 163; Commod. instr. 2,20,1 (cf. Lexic. lat.); in cod. am. 1 Tim. 3,12 diacones — cur hi speciali modo nominentur, rationem satis iam assignant Oec. Thph. Est. quia hi in muneribus ac subsidiis Paulo mittendis potiores partes egisse censendi sunt. Cur episcopi nominentur in numero plurali, graeci explicant assumenles eo nomine designari presbyteros; « ulrumque enim nomen habebant illo tempore » ait Theod. et provocat ad Act. 20,17.28; item ad Tit. 4,5-7 ; et Chrys. ait: « quid hoc? unius civitatis mulli erant episcopi? nequaquam; sed presbyteros ila nominavit; tunc enim adhuc nomina erant conimunia et ipse episcopus vocabatur diaconus » et eodem modo TAdM. (cf. Swete . I, 199), Oec. Thph. Tust. Lap. Nat. M.). Alteram responsionem suggerit Est., epistolam mitti non ad solos Philippenses, sed simul ad vicinas civitates quae. suos habeant episcopos. Quae lamen responsio neque inscriptioni «oic o9ctv &y POtzo neque compellationi 4,15 óyeic Qum ái: salis congruere videtur. Prior itaque responsio est retinenda. Nam ex novo testamento sufficienter apparet, nomina. illa promiscue esse adhibita. Apostolus vocat «Mileto mittens Ephesum tovs xeeofiuzécouc «s &x)vmsíac, eos autem mox alloquitur tamquam £zicxózovc (Act. 20,17.28). In epistola ad Titum mandat ei apostolus : ut constituas per civitates presbyteros, si quis sine erimine estj... Oporlel enim episcopum sine crimine esse (Tit. 4,5-7). Etiam in epistola ad Timotheum pro clero praecepta dans prius solum nominat episcopum et diaconos; postmodum tamen scribit : qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur (4 Tim. 3,4-13; 5,17). Similis modus loquendi deprehendituriu epistola Petri; nam m«essfvcécove adhortatur : pascite qui in vobis est gregem Domini 2zioxoxo)veec (secundum codices plerosque, et versiones). Et ex iisdem locis S. Hieronymus ostendit apostolum perspicue docere eosdem esse presbyteros quos episcopos idque manifestissime comprobari ; et denuo locis allatis concludit : « haec propterea, ui ostenderemus, apud veteres eosdem fuisse presbyteros quos et episcopos (cf. epist. 69,1460 et ad Tit. 1,5; 5; M.92,656.1193; 26,562 sq.). At postmodum clare effertur distinctio; ita iam in TCI S. Ignatii martyris. ` Bona illis adprecatur v. 2; eodẹm modo Eph. 1,2, quod vide. Aliqui codices (B? D? E K), Oec. Thph. scribunt cwveztoxónoi, et Cassiodorus quoque (Complex. in ep. apost.) scribit: salutat cum Timotheo coepiscopos et diaconos Philippis constitutos ; etiam'in fragmentis veteris latinae versionis legitur coepiscopis. Ex qua lectione Oec. Thph. concludunt soli clero epistolam esse missam. Contra hanc lectionem scribit TAdM. non esse intelligendum sicuti quidam tés putarunt.et prout nos ouuxeso(ocígow scribere consuevimus ; Quod TAdM. hic recte excludit : non ad suam personam dixit tò ov, proposuit Ambrst. : « cum episcopis et diaconibus, hoc est cum Paulo et Timotheo, qui utique episcopi erant, simul significavit et diaconos, qui ministrabant ei ». Ceterum ex usu graeco apud profanos notum est illud sov induere notionem, qua salutantur omnes inclusive, i. e. ut simul includantur episcopi et diaconi. De hoc usu vide Kühner-Gerth, § 431, 2 Anmerkung. Ad notionem ézísxoxog advertendum est quod Dibelius affert, éxícxoxog esse sacri magistratus quoque titulum (Titel von Sakralbeamten); nam in inscriptione quadam (ante tempus christianum exarata) templi Apollinis (Rhodos) I: G. Ins. I. 731 nominantur tres éxtotáco:, unus ypauuateùs iepopvàázwy, dein énioxonoc Tersias Araydpa, dein sex teporotot, et broypapnatevs tepoguAdxov (p. 45). quoque incipit apostolus a’ gratiarum actione
6:1
… 4, 1; 20, 2), di Magnesia (3, 1-2; 6, 1; 13, 2), di Tralle (2, 1-3), di Filippi (4; 7, 1-2), di Smirne (8, 1-2; 9, 1; cf. A. Casamassa, I Padri Apostolici, Roma 1938, pp. 185-89). Lo stesso Ignazio fa inoltre esplicite affermazioni (Smirn. 8, 1; Eph. 6, 1; Magn. 6, 1; Trall. 3, 1; Phil. 7, 12) sull'origine divina del presbyterium come del disconato e dell'episcopato monarchico (i tre gradi della gerarchia di Ordine). …
6:2
… L'istinto naturale, che pone i rapporti tra genitori e figli su un piano di mutuo affetto, è sublimato dal precetto positivo divino che prescrive: «Onora tuo padre e tua madre affinché tu sia longevo sulla terra che il Signore Dio tuo ti darà» (Ex. 20, 12; Deut. 5, 16; Eph. 6, 2-3). Questo comandamento pone le basi del benessere della famiglia, che è augusta istituzione di Dio.
… 3, 4; 17, 23). Altre direttive altrettanto ferme nella Didaché (4, 13; 6, 1; 11, 1-2); verso il 95, nella prima lettera di Clemente (7, 1-2; cf. 42); verso il 100 in quella dello pseudo-Barnaba (19, 11); tra il 107-17 in quelle del martire s. Ignazio (Eph. 6, 2; 9, 1; Trall., 9, 1); ca. la stessa data, in quelle del martire s. Policarpo (Phil. 7, 2).
6:5
… Esortava, è vero, gli schiavi ad essere pazienti, rassegnati, ubbidienti, ma insieme comandava ai padroni di trattarli come fratelli, come se stessi, perché davanti a Dio non ci sono schiavi né liberi (Gal. 3, 28; Eph. 6, 5-9; Col. 3, 22-24). Commovente la lettera di s. Paolo a Filemone in favore di Onesimo, suo schiavo fuggitivo, accolto, convertito e rimandato al suo padrone: «ricevilo non più come schiavo, …
Ciò non toglie però che egli abbia ad attendere alla sua salvezza «in timore e tremore» (Eph. 6, 5), cosciente della propria fragilità e defettibilità. …
6:8
… Sodoma e intercederà per Abimelec; Ex. 32, 11-14; Num. 14, 13-20: Mosè intercede per il popolo; I Sam. 7, 8 sg.; Samuele; Job. 42, 8: Giobbe), sia del Nuovo (ad es., la forma plurale nelle domande del Pater; Act. 7, 60; 12, 5; Rom. 15, 30; Eph. 1, 15; 6, 8-20; I Tim. 2, 1-4; Iac. 5, 16-18), nonché dai documenti della tradizione ecclesiastica sulla prassi dei fedeli, sia privata, sia liturgica, ad es., l'ammonimento della Didachè, 1, 3: …
6:9
Nello stesso Nuovo Testamento suppongono od attestano la realtà dell'A. o della presenza dell'umanità glorificata di Cristo in cielo gli apostoli Paolo, Pietro e Giovanni (I Thess. 1, 10; Eph. 1, 20-22; 4, 10; 6, 9; specialmente Hebr. 9, 24 [e 7, 27; 8, 1, 10, 12; ecc.]; I Pt. 3, 22; I Io. 2, 1). Le testimonianze sono più che sufficienti per compensare il silenzio di Mattos, che ha preferito …
6:10
… turbato, spogliandosi con dolore di quanto appartiene alla « carne di peccato » e rivestendosi dell'uomo nuovo modellato su Cristo (Rom. 7, 14-24; 13, 12-14; Col. 3, 5-8). Onde il cristiano dev'essere pronto alla lotta come un soldato armato di tutto punto (Eph. 6, 10-18), come l'atleta, abituato ai duri esercizi, che percuote il nemico (se stesso) a sangue (I Cor. 9, 24-27) ed è tutto teso al traguardo (Phil. 3, 12-14).
Di qui il c. s. perpetuo, che trasforma il cristiano in «atleta» e in «soldato», lottante sino alla morte per una immortale corona (Eph. 6, 10-16: l'armatura del milite di Cristo). …
… Questa speciale provvidenza è tanto maggiore quanto più lunga sarà la perseveranza del giusto nel bene (v. anche in questo senso il Concilio Tridentino: Denz-U, 832, e diversi passi della S. Scrittura, p. es., Phil. 1, 3-6; I Cor. 10, 12 sg.; Jo. 17, 11-16; Eph. 6, 10-18; Hebr. 10, 32 sg.; I Pt. 5, 8 sg.; la domanda del Pater: « non ci indurre in tentazione »).
… le sue seduzioni (II Cor. 2, 11) e violenze, contro le «sinagoghe» dei seguaci di S. (Apoc. 2, 9-13; 3, 9), contro gli apostati che tornano a S. (I Tim. 5, 15), il cristiano deve resistere, combattere con le armi dello spirito (I Pt. 5, 9; Iac. 4, 7; Eph. 6, 10-17). Cristo lo ha sconfitto sulla croce e sarà annientato (Col. 2, 15; II Cor. 10, 5). Dio schiacerà il «serpente antico» (Gen. 3, 15) sotto i piedi dei fedeli (Rom. 16, 22). Il mondo …
6:11
… nell'impostura o seduzione (Io. 8, 44; I Tim. 4, 2; Apoc. 12, 9; 20, 9; cf. Act. 5, 3-4), con cui alla verità e giustizia si sostituisce il peccato (Rom. 1, 25-27; Iac. 5, 19). Il cristiano deve «resistere al d.» (Iac. 4, 7; I Pt. 5, 8) con «l'intera armatura» (Eph. 6, 11), che il d. è «il capo di questo mondo» (Io. 12, 31; 14, 30; 16, 11), è «il dio di questo secolo» (II Cor. 4, 4).
… godimento (Mt. 24, 38 sg.; I Thess. 5, 3). Più che in fatti spettacolari, la presenza e l'azione satanica è insita, con silenzioso dinamismo, nella vita consueta (Mt. 6, 13; 13, 25-28), onde il combattimento spirituale del cristiano dev'essere incessante (Eph. 6, 11-18). Il s. più profondo e capillare è l'apoteosi dell'uomo, con riduzione della religione e morale a cosa libera. …
… In tal modo la salvezza potrebbe perfino essere talora più facile, perché le grazie sono come armi di combattimento (Eph. 6, 11-17), che, pur dando la capacità di vittoria, non ne danno senz'altro la facilità e non dispensano dalla fatica del loro impiego, ossia della corrispondenza, la quale con armi più preziose, …
6:12
… Tim. 3, 16). Il loro numero è grandissimo (Hebr. 12, 22; Apoc. 5, 11). Vi è tra loro anche una certa diversità; vengono nominati: a., arcangeli, troni, dominazioni, virtù, principati, potenze che abitano nelle regioni sopraterrene (Eph. 1, 21; 3, 10; 6, 12; Col. 1, 16-20).
… L'A. è implicito nelle frasi paoline sul potere tenebroso che governa questo mondo, regno opposto al Regno di Cristo (Eph. 6, 12; Col. 1, 13; cf. Lc. 22, 53) perché retto da Satana « principe di questo mondo » (Io. 12, 31; 14, 30; 16, 11). L'A. è caratterizzato dall'orgoglioso fasto dell'universale dominio e dall'impostura. …
… dottrina e forma di vita, cui il cristiano deve essere «crocifisso» e viceversa: Gal. 6, 14; cf. I Cor. 7, 31); il demonio, per invidia del quale peccato, morte e concupiscenza sfrenata entrarono nel mondo, e contro cui bisogna perennemente lottare (Eph. 6, 12).
… Diversi testi scritturistici (Ez. 28, 14-16; Rom. 8, 38; Eph. 6, 12; I Cor. 15, 24) portano alla conclusione che i ribelli appartenevano a diversi ordini nella gerarchia celeste. …
… XII Patr., Levi 3), dello spirito che ora agisce nei ribelli» (Eph. 2, 1). La sua innumere schiera include «i comandi (al āp̄zā), le potenze (al ēbōnōn), i dominatori di questo mondo di tenebre, gli spiriti della malvagità (che volano) nell'atmosfera inferiore (ἐν τοῖς ἐσονρανίοις)» (Eph. 6, 12; cf. Rom. 8, 38; I Cor. 15, 24), i quali governano quanti non appartengono a Dio (Io. 15, 19; 17, 14; I Io. 4, 4-5). Reggitore di questo mondo, S. non ha nulla in Gesù, che non è del …
… Lo avviluppa librandosi nell'aria, donde regge tutti i comandi (Eph. 2, 11; 6, 12). Ciò durerà fino alla restaurazione finale, quando Cristo vittorioso ricon-
6:15
… Il Regno messianico è il regno della pace piena (Is. 9, 6-7; 11, 6-9; 24, 10; Ex. 34, 25). Cristo ha inaugurato la pace ed è «la nostra pace» (Eph. 2, 14-15; Col. 1, 20 εἰρηνοποιήσας), ha recato al mondo l'evangelo della pace (Eph. 6, 15). Prerogativa di questi miti militi del «principe della pace»: «saranno chiamati» (e saranno davvero, secondo la concezione semitica che identifica il nome con l'entità individuale) «figli di Dio». …
6:18
… donando i ricchi ai poveri il superfluo dei loro beni temporali e i poveri restituendo ai ricchi in beni di ordine superiore (II Cor. 8, 13-15); l'Apostolo domanda le orazioni dei suoi corrispondenti per sé, per tutti i santi (cioè i fedeli) (Rom. 15, 30; Eph. 6, 18-19), anzi « per tutti gli uomini, per i re e per tutti coloro che sono in posto sublime, affinché facciamo vita quieta e tranquilla con tutta pietà e onestà. …
6:19
… loro capo e Salvatore Gesù; anch'esso annette un valore di salvazione al sacrificio compiuto sulla Croce dal divino fondatore; anch'esso adopera la terminologia in uso nelle religioni misteriche: « m. del regno di Dio » (Mc. 4, 11); « m. del Vangelo » (Eph. 6, 19); « m. di Cristo » (Col. 4, 3); « uomo perfetto (τέλειος) in Cristo » (Col. 1, 28).
… già una volta liberato dalle fauci del leone (II Tim. 4, 17) - vede imminente la propria fine (ibid. 4, 6 sg.) e attende salvezza solo nel Regno celeste (ibid. 4, 18). Nelle c. della p., al contrario, egli manifesta la fiducia di venire dimesso (Eph. 6, 19 sg.; Col. 4, 3 sg.; Phil. 1, 25 sgg.; 2, 24; Philem. 22).
se lo Spirito di Colui, che ha risuscitato Gesù dai morti, abita in voi... e l'altro in I Cor. 3, 16: « Non sapete voi, che siete il tempio di Dio e che lo Spirito di Dio abita in Voi? » (cf. Eph. 6, 19). In Tit. 3, 5 si dice che lo Spirito è mandato a noi dal Padre per mezzo del Figlio. …
6:20
PRIGIONIA, EPISTOLE della. - Lettere paoline ai Colossesi (v.), Efesini (v.), Filippesi (v.) e a Filemone (v.), che suppongono Paolo prigioniero (Col. 4, 3. 10. 18; Eph. 3, 1; 4, 1; 6, 20; Phil. 1, 7. 13 sg. 17; Philem. 1. 9 sg. 13). Le prime due, soprattutto, presentano notevoli affinità di forma e di contenuto (v. EFESINI, epistola agli, III).
6:21
Latore della lettera fu Tichico (4, 7 sg.), che ebbe pure l'incarico di portare a destinazione la lettera agli Efesini (Eph. 6, 21 sgg.); e a Tichico era accompagnato Onesimo, portatore del biglietto a Filemone.
i fedeli di E. e dei dolori che ne ebbe parla II Tim. 1, 15-18. Dalla seconda prigionia romana Paolo (II Tim. 4, 12), probabilmente per facilitare il viaggio di Timoteo a Roma, mandò a E. Tichico, che vi aveva già sostenuto altre missioni (Eph. 6, 21 sg.).
TICHICO (ΤΥΧΙΚΌΣ « FORTUNATO », TYCHICUS)
… conservo nel Signore », inviandolo in Asia a portare la lettera per i Colossesi (v.) e gli Efesini (v.) con altre notizie orali riguardanti l'Apostolo, insieme con il « fedele ed amato fratello » Onesimo (v.), schiavo di Filemone ([v.] Col. 4, 7 sgg.; cf. Eph. 6, 21 sg.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.