Hovv Paul began the Church of Ephesus, first in 1• that vvere baptized vvith Iohns baptisme, • then preaching three moneths in the Synagogue of the Ievves, vntil for their obstinacie and blaspheming, he forsooke them, disputing aftervvard in a certaine schoole for tvvo yeres space to the maruelous increase of the Church, specially through his great miracles also, in healing diseases vvith the touche of his clothes, and expelling diuels, 13 vvho yet contemned the Exorcists of the Ievves. 18 Hovv the Christians there confesse their actes, and burne their vnlavvful bookes: 21 and hovv he foretold that after he had been at Hierusalem, he must see Rome. 23 and vvhat a great sedition vvas raised against him at Ephesus, by them that got their liuing of vvorking to the idolatrous Temple of Diana.
1And it came to pass, while Apollo was at Corinth, that Paul, having passed through the upper coasts, came to Ephesus and found certain disciples.Or egli avvenne, che mentre Apollo era in Corinto, Paolo, scorse le provincie superiori, giunse ad Efeso, e vi trovò alcuni discepoli:AND it came to passe vvhen Apollo vvas at Corinth, that Paul hauing gone through the higher partes came to Ephesus, and found certaine disciples:Factum est autem cum Apollo esset Corinthi, ut Paulus peragratis superioribus partibus veniret Ephesum, et inveniret quosdam discipulos: 2And he said to them: Have you received the Holy Ghost since ye believed? But they said to him: We have not so much as heard whether there be a Holy Ghost.E disse loro: Avete voi ricevuto lo Spirito santo dopo, che avete creduto? Ma quelli gli dissero: Non abbiamo nemmeno sentito a dire, se siavi lo Spirito santo.and he said to them, Haue you receiued the holy Ghost, beleeuing? But they said to him, Nay, neither haue vve heard whether there be a holy Ghost.dixitque ad eos: Si Spiritum Sanctum accepistis credentes ? At illi dixerunt ad eum: Sed neque si Spiritus Sanctus est, audivimus. 3And he said: In what then were you baptized? Who said: In John’s baptism.Ed egli gli disse: in (nome di) chi adunque siete stati battezzati? E quelli dissero: Col battesimo di Giovanni.But he said, In vvhat then vvere you baptized? Vvho said, In Iohns baptisme.Ille vero ait: In quo ergo baptizati estis ? Qui dixerunt: In Joannis baptismate. 4Then Paul said: John baptized the people with the baptism of penance saying: That they should believe in him, who was to come after him, that is to say, in Jesus.Ma disse Paolo: Giovanni battezzò con battesimo di penitenza il popolo dicendo, che credessero in quello, il quale dovea venir dopo di lui, cioè in Gesù.And Paul said: Iohn baptized the people vvith the baptisme of penance, saying: That they should beleeue in him that vvas to come after him, that is to say, in IESVS.Dixit autem Paulus: Joannes baptizavit baptismo pœnitentiæ populum, dicens in eum qui venturus esset post ipsum ut crederent, hoc est, in Jesum. 5Having heard these things, they were baptized in the name of the Lord Jesus.Udite tali cose furono battezzati nel nome del Signore Gesù.Hearing these things, they vvere baptized in the name of our Lord IESVS.His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. 6And when Paul had imposed his hands on them, the Holy Ghost came upon them: and they spoke with tongues and prophesied.E avendo Paolo imposte loro le mani, venne sopra di essi lo Spirito santo, e parlavan le lingue, e profetavano.And vvhen Paul had imposed hands on them, the holy Ghost came vpon them, and they spake vvith tongues, and prophecied.Et cum imposuisset illis manus Paulus, venit Spiritus Sanctus super eos, et loquebantur linguis, et prophetabant.
7And all the men were about twelve.Questi erano in tutto circa dodici uomini.And all the men vvere about tvvelue.Erant autem omnes viri fere duodecim. 8And entering into the synagogue, he spoke boldly for the space of three months, disputing and exhorting concerning the kingdom of God.Ed entrato nella Sinagoga parlava liberamente, disputando per tre mesi, e rendendo ragione delle cose del regno di Dio.And entring in to the synagogue, he spake confidently for three moneths, disputing and exhorting of the kingdom of God.Introgressus autem synagogam, cum fiducia loquebatur per tres menses, disputans et suadens de regno Dei. 9But when some were hardened and believed not, speaking evil of the way of the Lord before the multitude, departing from them, he separated the disciples, disputing daily in the school of one Tyrannus.Ma indurandosi alcuni, e non credendo, e dicendo male della via del Signore dinanzi alla moltitudine, ritiratosi da coloro, segregò i discepoli, e disputava ogni di nella scuola di un certo Tiranno.But vvhen certaine vvere indûrate, and beleeued not, il-speaking the vvay of our Lord before the multitude, departing from them, he separated the disciples, daily disputing in the schole of one Tyrannus.Cum autem quidam indurarentur, et non crederent, maledicentes viam Domini coram multitudine, discedens ab eis, segregavit discipulos, quotidie disputans in schola tyranni cujusdam. 10And this continued for the space of two years, so that all who dwelt in Asia heard the word of the Lord, both Jews and Gentiles.E ciò fu per due anni, talmente che tutti quelli, che abitavan nell'Asia, udirono la parola del Signore e Giudei, e Greci.An this vvas done for the space of tvvo yeres, so that al vvhich dvvelt in Asia, heard the vvord of our Lord, Ievves and Gentils.Hoc autem factum est per biennium, ita ut omnes qui habitabant in Asia audirent verbum Domini, Judæi atque gentiles. 11And God wrought by the hand of Paul more than common miracles.E miracoli non ordinari faceva Dio per mano di Paolo:And God vvrought by the hand of Paul miracles not common:Virtutesque non quaslibet faciebat Deus per manum Pauli, 12So that even there were brought from his body to the sick, handkerchiefs and aprons: and the diseases departed from them: and the wicked spirits went out of them.Di modo che persino portavansi ai malati i fazzoletti, e le fasce state sul corpo di lui, e partivansi da essi le malattie, e gli spiriti cattivi ne uscivano.so that there vvere also brought from his body • napkins or, handkerchefs vpon the sicke, and the diseases departed from them, and the vvicked spirits vvent out.ita ut etiam super languidos deferrentur a corpore ejus sudaria et semicinctia, et recedebant ab eis languores, et spiritus nequam egrediebantur.
13Now some also of the Jewish exorcists, who went about, attempted to invoke over them that had evil spirits the name of the Lord Jesus, saying: I conjure you by Jesus, whom Paul preacheth.E si provarono anche alcuni di que', che andavano attorno esorcisti Giudei, ad invocare il nome del Signore Gesù sopra coloro, che avevano degli spiriti cattivi, dicendo: Vi scongiuro per quel Gesù predicato da Paolo.And certaine also of the Iudaical exorcists that vvent about, assaied to inuocate vpon them that had euil spirits, the name of our Lord IESVS, saying, I adiure you by IESVS vvhom Paul preacheth.Tentaverunt autem quidam et de circumeuntibus Judæis exorcistis invocare super eos qui habebant spiritus malos nomen Domini Jesu, dicentes: Adjuro vos per Jesum, quem Paulus prædicat. 14And there were certain men, seven sons of Sceva, a Jew, a chief priest, that did this.Que', che facevan questo, erano sette figli di Sceva Giudeo principe de' sacerdoti.And there vvere certaine sonnes of Sceua a Ievve, cheefe priest, seuen, that did this.Erant autem quidam Judæi, Scevæ principis sacerdotum septem filii, qui hoc faciebant. 15But the wicked spirit, answering, said to them: Jesus I know: and Paul I know. But who are you?Ma il malo spirito rispose, e disse loro: Conosco Gesù, e so chi è Paolo: ma voi chi siete?But the vvicked spirit ansvvering, said to them, IESVS I knovv, and • Paul I knovv: but you, vvhat are ye?Respondens autem spiritus nequam dixit eis: Jesum novi, et Paulum scio: vos autem qui estis ? 16And the man in whom the wicked spirit was, leaping upon them and mastering them both, prevailed against them, so that they fled out of that house naked and wounded.E saltato loro adosso quell'uomo, in cui era lo spirito pessimo, e potendone più di loro due, gli strapazzò in guisa, che ignudi, e feriti si partirono da quella casa.And the man in vvhom the vvicked spirit vvas, leaping vpon them, and mastring both', preuailed against them, so that they fled out of that house naked and vvounded.Et insiliens in eos homo, in quo erat dæmonium pessimum, et dominatus amborum, invaluit contra eos, ita ut nudi et vulnerati effugerent de domo illa. 17And this became known to all the Jews and the Gentiles that dwelt a Ephesus. And fear fell on them all: and the name of the Lord Jesus was magnified.E questa cosa la riseppero e i Giudei tutti, e i Gentili, che abitavano in Efeso: ed entrò in tutti loro timore, e magnificavasi il nome del Signore Gesù.And this vvas made notorious to al the Ievves and the Gentiles that dvvelt at Ephesus: and feare fel vpon al them, and the name of our Lord IESVS vvas magnified.Hoc autem notum factum est omnibus Judæis, atque gentilibus qui habitabant Ephesi: et cecidit timor super omnes illos, et magnificabatur nomen Domini Jesu.
18And many of them that believed came, confessing and declaring their deeds.E molti di quelli, che aveano creduto, venivano a confessare, e manifestare le opere loro.And many of them that beleeued, came confessing and declaring their deedes.Multique credentium veniebant, confitentes et annuntiantes actus suos. 19And many of them who had followed curious arts brought together their books and burnt them before all. And, counting the price of them, they found the money to be fifty thousand pieces of silver.E molti di quelli, che erano andati dietro a cose vane, portarono a furia i libri, e li bruciarono in presenza di tutti: e calcolato il valore di essi, trovaron la somma di cinquantamila denari.And many of them that had folovved • curious things, brought together their • bookes, and burnt them before al: and counting the prices of them, they found the money to be fiftie thousand pence.Multi autem ex eis, qui fuerant curiosa sectati, contulerunt libros, et combusserunt coram omnibus: et computatis pretiis illorum, invenerunt pecuniam denariorum quinquaginta millium. 20So mightily grew the word of God and was confirmed.Così cresceva forte, e si stabiliva la parola di Dio.So mightely increased the vvord of God and vvas confirmed.Ita fortiter crescebat verbum Dei, et confirmabatur. 21And when these things were ended, Paul purposed in the spirit, when he had passed through Macedonia and Achaia, to go to Jerusalem, saying: After I have been there, I must see Rome also.Terminate queste cose, propose Paolo in ispirito, girata la Macedonia, e l'Acaja, di andare a Gerusalemme, dicendo: Dopo che io sarò stato là, bisogna, ch'io vegga anche Roma.And vvhen these things vvere ended, Paul purposed in the Spirit, vvhen he had passed through Macedonia and Achaia, to goe to Hierusalem, saying, After I shall haue been there, I must see Rome also.His autem expletis, proposuit Paulus in Spiritu, transita Macedonia et Achaia, ire Jerosolymam, dicens: Quoniam postquam fuero ibi, oportet me et Romam videre. 22And sending into Macedonia two of them that ministered to him, Timothy and Erastus, he himself remained for a time in Asia.E mandati nella Macedonia due di quelli, che lo assistevano, Timoteo, ed Erasto, si rimase egli per un tempo nell'Asia.And sending into Macedonia tvvo of them that ministred vnto him, Timothee and Erastus, himself remained for a time in Asia.Mittens autem in Macedoniam duos ex ministrantibus sibi, Timotheum et Erastum, ipse remansit ad tempus in Asia. 23Now at that time there arose no small disturbance about the way of the Lord.E allora nacque non piccol tumulto per cagione della via del Signore.And at that time there vvas made no litle trouble about the vvay of our Lord.Facta est autem illo tempore turbatio non minima de via Domini.
24For a certain man named Demetrius, a silversmith, who made silver temples for Diana, brought no small gain to the craftsmen.Imperocché un certo orefice, per nome Demetrio, il quale faceva in argento dei templi di Diana, dava non poco guadagno agli artigiani.For one named Demetrius, a siluersmith, that made siluer temples of Diána, procured to the artificers no smal gaine:Demetrius enim quidam nomine, argentarius, faciens ædes argenteas Dianæ, præstabat artificibus non modicum quæstum: 25Whom he calling together with the workmen of like occupation, said: Sirs, you know that our gain is by this trade.Convocati i quali, e quelli, che di cose simili lavoravano, disse: O uomini, voi sapete, che da questo lavorio vien la nostra ricchezza;vvhom calling together and them that vvere the same kinde of vvorkemen, he said, Sirs, you knovv that our gaine is of this occupation:quos convocans, et eos qui hujusmodi erant opifices, dixit: Viri, scitis quia de hoc artificio est nobis acquisitio: 26And you see and hear that this Paul, by persuasion hath drawn away a great multitude, not only of Ephesus, but almost of all Asia, saying: they are not gods which are made by hands.E vedete, e sentite, che non solo in Efeso, ma in quasi tutta l'Asia, questo Paolo con sue persuasioni ha fatto cambiare di sentimento a molta gente, affermando, che non son dei que', che si fan con le mani.and you see, and heare that this same Paul by persuasion hath auerted a great multitude not only of Ephesus, but almost of al Asia, saying, That they are not gods vvhich be made by handes.et videtis et auditis quia non solum Ephesi, sed pene totius Asiæ, Paulus hic suadens avertit multam turbam, dicens: Quoniam non sunt dii, qui manibus fiunt. 27So that not only this our craft is in danger to be set at nought, but also the temple of great Diana shall be reputed for nothing! Yea, and her majesty shall begin to be destroyed, whom all Asia and the world worshippeth.E non solo è pericolo, che questa nostra professione vituperevole divenga, ma di più, il tempio della grande Diana sarà contato per niente, e comincerà a distruggersi la maestà di lei, cui l'Asia tutta, e il mondo adora.And not only vnto vs is this part in danger to be reproued, but also the temple of great Diana shal be reputed for nothing, yea & her maiestie shal begin to be destroied, vvhom al Asia & the vvorld vvorshippeth.Non solum autem hæc periclitabitur nobis pars in redargutionem venire, sed et magnæ Dianæ templum in nihilum reputabitur, sed et destrui incipiet majestas ejus, quam tota Asia et orbis colit. 28Having heard these things, they were full of anger and cried out, saying: Great is Diana of the Ephesians!Udito questo, coloro si riempirono di sdegno, e sclamaron, dicendo: Gran Diana degli Efesini.Hearing these things, they vvere replenished vvith anger, and cried out saying, Great is Diana of the Ephesians.His auditis, repleti sunt ira, et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum.
29And the whole city was filled with confusion. And having caught Gaius and Aristarchus, men of Macedonia, Paul’s companions, they rushed with one accord into the theatre.E si riempiè la città di confusione, e corser tutti d'accordo al teatro, strascinando Gaio, e Aristarco Macedoni, compagni di Paolo.And the vvhole citie vvas filled vvith confusion, & they ranne violently vvith one accord in to the theátre, catching Gaius and Aristarchus Macedonians, Paules companions.Et impleta est civitas confusione, et impetum fecerunt uno animo in theatrum, rapto Gajo et Aristarcho Macedonibus, comitibus Pauli. 30And when Paul would have entered in unto the people, the disciples suffered him not.E volendo Paolo affacciarsi al popolo, nol permisero i discepoli.And vvhen Paul vvould haue entred into the people, the disciples did not permit him.Paulo autem volente intrare in populum, non permiserunt discipuli. 31And some also of the rulers of Asia, who were his friends, sent unto him, desiring that he would not venture himself into the theatre.Alcuni eziandio degli Asiarchi, che erangli amici, mandarono a pregarlo, che non si esponesse al teatro:And certaine also of the Princes of Asia that vvere his frendes, sent vnto him, desying that he vvould not aduēture him selfe into the theátre:Quidam autem et de Asiæ principibus, qui erant amici ejus, miserunt ad eum rogantes ne se daret in theatrum: 32Now some cried one thing, some another. For the assembly was confused: and the greater part knew not for what cause they were come together.E quelli gridavano chi in un modo, e chi in un altro: essendo la adunanza in confusione, e i più non sapevano il perché si fossero adunati.and others cried an other thing. For the assemblie vvas confuse, & the more part knevv not for vvhat cause they vvere assembled.alii autem aliud clamabant. Erat enim ecclesia confusa: et plures nesciebant qua ex causa convenissent. 33And they drew forth Alexander out of the multitude, the Jews thrusting him forward. And Alexander, beckoning with his hand for silence, would have given the people satisfaction,Fu poi tratto fuor della turba Alessandro, spingendolo avanti i Giudei. E Alessandro fatto segno con mano, che si tacessero, voleva dir sua ragione al popolo.And of the multitude they drevv forth Alexander, the Ievves thrusting him forvvard. But Alexander vvith his hand desiring silence, vvould haue giuen the people satisfaction.De turba autem detraxerunt Alexandrum, propellentibus eum Judæis. Alexander autem manu silentio postulato, volebat reddere rationem populo. 34But as soon as they perceived him to be a Jew, all with one voice, for the space of about two, hours, cried out: Great is Diana of the Ephesians!Ma subito che l'ebber conosciuto per Giudeo, si fecer di tutti una sola voce, che per quasi due ore gridavano: Gran Diana degli Efesini.Vvhom as soone as they perceiued to be a Ievve, there vvas made one voice of al, almost for the space of tvvo houres crying out, Great is Diana of the Ephesians.Quem ut cognoverunt Judæum esse, vox facta una est omnium, quasi per horas duas clamantium: Magna Diana Ephesiorum.
35And when the town clerk had appeased the multitudes, he said: Ye men of Ephesus, what man is there that knoweth not that the city of the Ephesians is a worshipper of the great Diana and of Jupiter’s offspring?E avendo il segretario calmata la turba, disse: Uomini Efesini, e qual è uomo, che non sappia, che la città di Efeso è adoratrice della grande Diana, prole di Giove?And vvhen the Scribe had appeased the multitudes, he saith, Ye men of Ephesus, for vvhat man is there that knovveth not the citie of the Ephesians to be a vvorshipper of great Diana, & Iupiters childe?Et cum sedasset scriba turbas, dixit: Viri Ephesii, quis enim est hominum, qui nesciat Ephesiorum civitatem cultricem esse magnæ Dianæ, Jovisque prolis ? 36For as much therefore as these things cannot be contradicted, you ought to be quiet and to do nothing rashly.Non potendo adunque contraddirsi a questo, convenevol cosa si o, che voi vi acquietiate, e nulla facciate temerariamente.Forasmuch therfore as these things can not be gainsaid, you must be quieted, and doe nothing rashly.Cum ergo his contradici non possit, oportet vos sedatos esse, et nihil temere agere. 37For you have brought hither these men, who are neither guilty of sacrilege nor of blasphemy against your goddess.Imperocché avete condotti questi uomini né sacrileghi, né bestemmiatori della vostra dea.For you haue brought these men, being neither sacrilegious, nor blaspheming your Goddesse.Adduxistis enim homines istos, neque sacrilegos, neque blasphemantes deam vestram. 38But if Demetrius and the craftsmen that are with him have a matter against any man, the courts of justice are open: and there are proconsuls. Let them accuse one another.Che se Demetrio, e gli artefici, che sono con lui, hanno da dire contro qualcheduno, vi sono i giorni, ne' quali si tien ragione, e vi sono i proconsoli, se la disputino tra di loro.But if Demetrius and the artificers that are vvith him, haue matter to say against any man, there are Courtes kept in the common place, & there are Proconsuls, let them accuse one an other.Quod si Demetrius et qui cum eo sunt artifices, habent adversus aliquem causam, conventus forenses aguntur, et proconsules sunt: accusent invicem. 39And if you inquire after any other matter, it may be decided in a lawful assembly.Che se alcun'altra cosa voi bramate, in una legittima adunanza potrà decidersi.And if you aske any other matter: it may be resolued in a lavvful assemblie.Si quid autem alterius rei quæritis, in legitima ecclesia poterit absolvi.
40For we are even in danger to be called in question for this day’s uproar, there being no man guilty (of whom we may give account) of this concourse. And when he had said these things, he dismissed the assembly.Imperocché siamo in pericolo di essere accusati di sedizione perle cose di questo giorno: non essendovi chi abbia dato causa (di cui possiam render ragione) a questo sollevamento. E detto questo licenziò l'adunanza.For vve are in danger also to be accused for this daies sedition: vvhereas there is no man guilty by vvhom vve may giue an account of this concourse. And vvhen he had said these things, he dimissed the assemblie.Nam et periclitamur argui seditionis hodiernæ, cum nullus obnoxius sit de quo possimus reddere rationem concursus istius. Et cum hæc dixisset, dimisit ecclesiam.
19:1
about the year A.D. 54.
Calmet
Disciples. These were apparently disciples of St. John the Baptist, who believed in Christ from his testimony, and had received no farther instruction, nor any baptism but John's. (Calmet)
19:2
Calmet
St. Paul first inquires of them, if they have received the Holy Ghost by confirmation. Their answer is probably not to be interpreted with rigour; since they must have heard something of the holy Spirit, so often mentioned in the Old Testament, by whom the prophets are said to speak, etc. They meant, they did not know there was in the Church, any means of communicating this Spirit to the faithful. (Calmet)
19:5
Witham
Baptized in the name of the Lord Jesus, so called to distinguish it from the baptism of John; and that of Christ was given in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost, according to the command of Christ himself. [Matthew 28:19.] (Witham)
19:6
Witham
Imposed his hands on them, by which imposition of hands, was given the Holy Ghost in the sacrament of confirmation. (Witham)
19:9
about the year A.D. 55.
19:12
Witham
Aprons. It is likely such as he used in working, cured diseases, and cast out devils. What wonder, then, if God work miracles by the relics of martyrs and saints, to testify the sanctity of his servants, and to encourage others both to give them a reasonable honour, and to imitate their lives? (Witham)
Thus was fulfilled the promise which Christ had made his disciples, viz. that they should perform greater miracles than he himself had done. St. Chrysostom repeats more than once, that these clothes raised the dead, and that the apostles' shadow chased away all maladies, and triumphed over death. Perhaps the unprejudiced reader may observe in this verse some reason for paying due regard to the relics, or whatever has belonged to the saints.
19:13
about the year A.D. 56.
Witham
The Jewish exorcists. Among the Jews were some, who by calling upon the name of the true God, sometimes cast out evil spirits. But these sons of Sceva seeing St. Paul cast out devils, by calling upon the name of Jesus, thought fit to do the same, though they did not believe in Jesus Christ. And God punished them in this manner, as it is here related, at least two of them. (Witham)
Tirinus and others
It is uncertain whether the Jews really possessed the power of exorcising demoniacs. From the 12th chapter of St. Matthew, one would be inclined to the affirmative opinion, as our Saviour seems to mention it as a thing well attested. The Jews pretended they received their exorcisms from Solomon. On the other hand, neither the Old nor New Testament ever approve of this power in them nor is it any where mentioned in Scripture that Solomon was the author of any such things. The old law was particularly severe in condemning every kind of enchantment. It is certain, that they, in the time here spoken of, added much superstition and magic to these rites. (Tirinus and others.)
Josephus mentions remarkable instances of their power in exorcisms performed in his own presence, and in that of the emperor Vespasian, and his whole army. (Lib. 2:chap. 25. The Jewish War)
Ep. ad Demetrium
Extraordinary things might possibly be performed by magic and collusion between these impostors and the demons. That this power of expelling devils, resides in the Church, every page of primitive ecclesiastical history, testifies. Scripture is also equally explicit on this subject. The exorcisms, says St. Cyprian, are the spiritual torments and scourges of the demons. (Ep. ad Demetrium.)
It was for this reason the Jews, on this occasion, used the name of Jesus; a name terrible to the infernal spirits, to add power to their imprecations. Tertullian urges facts of this power in the Christians, with much energy and eloquence, in his Apology. Prudentius has recorded the same, with equal elegance, in his verse
----------Torquetur Apollo Nomine percussus Christi, nec fulmina verbi Ferre potest. Agitant miserum verbera linguae.
19:18
Witham
Confessing and declaring their deeds, as penitents do in the sacrament of penance, and not only in general declaring or confessing themselves sinners. See Matthew 3:6. (Witham)
19:19
Witham
Curious arts. By which are here meant books of divination and magic art, to which study the Ephesians were much addicted. The price of the books burnt, amounting to a great sum, even computing the 50,000 denarii, each of them at sevenpence half-penny English money. (Witham)
The value of the books here destroyed might have amounted to £1000 sterling. The Christian emperors, Constantine the Great, Valentinian, Theodosius, Marcian, and Justinian, have made laws not less strict for destroying, than those of the Church for proscribing, the use of wicked books, where danger is likely to ensue. The danger of reading them is set forth by Eusebius, lib. vii. Acts 6; by St. Augustine, lib. 3:de bap. Acts 14; by St. Gregory, lib. V. ep. 64.
Such baneful productions should be destroyed; for although they may possibly produce no bad effect during the life of the present possessors, no one can pretend to say into what hands they will afterwards fall, nor what evil they may hereafter occasion.
19:21
19:23
about the year A.D. 57.
Witham
About the way of the Lord; that is, about Christian faith, and religion. (Witham)
A great source of these troubles that ensued, was the preaching of the gospel.
19:24
Witham
Who made silver temples for Diana.[Ver. 24. Aedes argenteas, naous argurous.] Perhaps figures of Diana's temple in silver; or boxes and shrines, in which was the statue or figure of Diana. (Witham)
19:27
Witham
In danger of being vilified, and Diana of losing her reputation. They ought to have reflected, says St. Chrysostom, (hom. xlii.) that if such a poor man, as Paul, could destroy the worship, and the majesty of this great goddess, whom, as they say, all the world adored, how much greater and worthy of adoration must the God be, by whose power Paul could do this? (Witham)
19:28
Witham
Great is Diana of the Ephesians. This they shouted out without intermission for about two hours, though the greatest part knew not why they had met together. A true representation of an unthinking rash mob. (Witham)
19:31
Witham
Some also of the rulers of Asia. They are called friends to St. Paul, but it is uncertain whether they were Christians, or others, who favoured him, and wished him well. (Witham)
19:35
The town-clerk, etc. Literally, the scribe, or the recorder of the city.
Witham
Jupiter's offspring.[Ver. 35. Jovisque prolis, kai tou diopetous. Simulachri a caelo dilapsi. See Suidas.] His daughter, according to the poets. The Greek text seems to signify a statue, or figure of Diana, which was pretended to have fallen from heaven, and from Jupiter. (Witham)
Is a worshipper. Neokoron ousan; the word Neokoros is found in this sense in the Arundelian marbles, and more frequently on ancient coins and inscriptions. Its derivation is from neos, a temple, and kore, a virgin, or rather korein, to cleanse and decorate; as if this city were especially destined to ornament the Diana of Ephesus, which the people supposed came to them not by the work of man, but a present from heaven.
19:37
Witham
Nor of blasphemy against your goddess. St. Chrysostom takes notice, that to calm the people, he says more than was true. (Witham)
19:1
Liturgia The Epistle vpō whitson-eue.
19:3
Iohns baptisme no• sufficiēt.
19:4
Concordanza Mt, 3, 11.
Concordanza Mr. 1, 8.
Concordanza Lu. 3, 16.
Christs baptisme necessarie.
19:6
S. Paul ministred the Sacrament of Cōfirmatiō. See an̄ot, c. 8, 〈◊〉.
19:12
12. Napkins.] Touching of Relikes, & miracles done by the same. The napkins that had touched S. Paules body, vvrought miracles, and it vvas no superstition to attribute that vertue to them vvhich God gaue to them in deede: nor to seeke to touch them for health, Act. 5, 15. vvas any dishonour to God, but it much proued Christes religiō to be true, and him to be the only God, vvhose seruants, yea vvhose seruants shades and napkins could do such vvonders, as S. Chrysostome (to. 5. cont. Gentiles, quòd Christus sit Deus, in vit. Babyla.) shovveth in a vvhole booke to that purpose, against the Pagans, prouing hereby and by the like vertue of other Saincts and their Relikes, that Christ their Lord and Maister is God. for it is al one concerning the bodies of Saincts, reliques, garments, staues, bookes, or any thing that belonged to them, al which may and haue done and yet doe (vvhen it is necessarie to our edification) the like vvonders to Gods great honour: not only in their life time, but after their death much more. for S. Paules napkins had as great force vvhen he vvas dead, as vvhen he liued, and so much more, as his grace and dignitie vvith God is greater then before. Vvhich S. Chrysostom in the place alleaged proueth at large by the shrine of S. Babylas the Martyr: and to thinke the contrarie, is the Heresie of Vigilantius, condemned so long since as S. Hieroms time, and by him refuted aboundantly.
19:16
16. Paul I knovv.] The name, or presence, or Reliques of Saincts & holy men, confound the Diuel. Both the said napkins taken from S. Paules body, and his name also, vvere dreadful and able to expel diuels. Vvhereby vve learne that not only Christes name, vvhich is the principal, but his seruāts names also inuocated vpon the possessed, haue povver ouer diuels: vvhich is a maruelous honour to Saincts, and nothing diminisheth the glorie of Christ, but excedingly increaseth the same, In vit. Hilarionis. not only him self, but his seruants also being able to do such things, and to be stronger then any Diuel in Hel. So vve read in S. Hierom that many did inuocate the name of S. Hilarion vpon the possessed, Chrys. loco citato. and the Diuels straight departed. so did the Diuel knovv S. Babylas and other Saincts, euen after they vvere dead, vvhen they could not speake for the presence of their Relikes, and vvhen they vvere tormented and expelled by them: vvhereof al antiquitie is ful of testimonies. But our Heretikes Luther and Caluin and their Scholers attempting to cast out Diuels, sp•d much like as these good fellovves did.
them
19:18
They made not only a general confessiō wherein al mē shew thē selues alike to be sinners, as our Protestants do: but euery one confessed his owne proper deedes and faultes.
19:19
19. Curious things.] Curious and vnlavvful sciences, as Vvitcheraft, Necromancie, and other meanes of diuination by southsaying, Superstitious, heretical, and al hurtful bookes must be made avvay. figure-•asting, interpretation of dreames, or any vvay not allovved by God and his Church, must much more be abhorred of old Christians, vvhen these so lately conuerted vvere so zelous and diligent to leaue them And by this example al that are nevvly reconciled to the Church, are taught, the first thing they do, to burne their heretical and naughtie bookes.
19. Bookes.] A Christian man is bound to burne or deface al vvicked bookes of vvhat sort so euer, Decrees and penal lawes against heretical bookes. specially Heretical bookes. Vvhich though they infect not him alvvaies that keepeth them, yet being furth comming, they may be noisom and pernicious to others that shal haue them and read them after his death, or othervvise. Therfore hath the Church taken order for condemning al such bookes, and against the reading of them, vvhere danger may ensue: and the Christian Emperoures, Constantinus Magnus, Valentin•an, Theodosius, Martian, Iustinian, made penal lavves for the burning or defacing of them. Sozem. li. 1 c. 20. li. 2c. 〈◊〉. Conc. Chalac. act. 3. in fine, cap. Amplae. & in fine totius Conc. •. Imperator. Conc. Constantinop. 2. conses. 5. cap. Debitam. & Act. 1 cap. 1. & cap. Rem. See Eusebius li. • de vita Constant. c. 61. 62. 63. 64. The danger of reading them, as it is manifest, so it is signified by Euseb. li. 7 c. 6. s. Augustine li. 3 de bapt. 6. 14. S. Greg. li. 5 ep. 64.
The 6 part.
19:21
Of taking avvay the Gospel frō Hierusalem the head citie of the Iewes, and giuing it to ROME the head citie of the Gentils.
19:24
〈Greek〉
The Protestants translate, shrines, in the bible an. 1577: to make the people thinke that it toucheth the holy shrines of Sainctes: most corruptly, the greeke signifyng plainly, temples, and that of heathē gods:
19:35
〈Greek〉.
Here the Heretikes adde to the text this word, image, more then is in the greeke, to put a scruple into the peoples minde concerning holy Images.
19:1
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 10
… What the Lord was not yet conferring, of course the servant could not furnish. Accordingly, in the Acts of the Apostles, we find that men who had “John’s baptism” had not received the Holy Spirit, whom they knew not even by hearing.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.30
… and the salvation by baptism of the jailer with his whole house at night after the earthquake); or the events at Thessalonica; and the address at Areopagus in the midst of the Athenians; or the instructions at Corinth, and in all Achaia? How shall I worthily recount the mighty deeds which were wrought at Ephesus through Paul, by the Holy Ghost
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… for he mightily convinced the Jews, and that publicly, showing by the Scriptures that Jesus was Christ.” ( v. 28 .) “And it came to pass, that, while Apollos was at Corinth, Paul, having passed through the upper coasts”—meaning what we have read as to Cæsarea and the other places—“came to Ephesus, and having found certain disciples (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 69.6
… Though it is against nature the Ethiopian does change his skin and the leopard his spots. Those who have received only John’s baptism and have no knowledge of the Holy Spirit are baptized again, lest any should suppose that water unsanctified thereby could suffice for the salvation of either Jew or Gentile.
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
… But I have wandered too far, and when I might have met my opponent face to face and repelled his attack, I have only thrown a few light darts from a distance. The baptism of John was so far imperfect that it is plain they who had been baptized by him were afterwards baptized with the baptism of Christ. For thus the history relates,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.37
… When they heard this, they were baptized in the name of the Lord Jesus. And when Paul had laid his hands upon them, the Holy Ghost came on them; and they spake with tongues, and prophesied. And all the men were about twelve.’
19:2
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.17
… Simon Magus, astonished at what he saw, desired to receive from Peter this gift, but though it was a good thing he desired, he thought to attain it by the mammon of unrighteousness. We next remark in passing that the baptism of John was inferior to the baptism of Jesus which was given through His disciples. Those persons in the Acts
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… And they said unto him, We have not so much as heard whether there be any Holy Ghost. And he said unto them, Unto what then were ye baptized? And they said, Unto John’s baptism. Then said Paul, John verily baptized with the baptism of repentance, saying unto the people, that they should believe on Him who should come after him, that is, on Christ Jesus.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 17
… And the proof is that He is the Son of God, and that He needed not baptism, and that the object of the descent of the Spirit was only to make Him known. For it was not in the power of John to give the Spirit, as those who were baptized by him show when they say, “We have not so much as heard whether there be any Holy Ghost.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Dialogue Against the Luciferians 1
7. L. Pray tell me, have you not read in the Acts of the Apostles that those who had already been baptized by John, on their saying in reply to the Apostle’s question that they had not even heard what the Holy Ghost was, afterwards obtained the Holy Ghost? Whence it is clear that it is possible to be baptized, and yet not to have the Holy Ghost.
19:3
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 4.26
… but since these will raise the question both of the past custom of the Church and of the baptism of John, which is wont to excite no small doubt in those who pay slight attention to a matter which is sufficiently obvious, seeing that those who had received the baptism of John were commanded by the apostle to be baptized again
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.9
Chapter 9.— 10. Now we must see what is said of the baptism of John. For "we read in the Acts of the Apostles, that those who had already been baptized with the baptism of John were yet baptized by Paul,"
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 5.10
… yet says, on seeing our Lord, "Behold the Lamb of God, which taketh away the sin of the world," —nevertheless I am not disposed to contend vehemently against any one who maintains that sins were remitted even in the baptism of John, but that some fuller sanctification was conferred by the baptism of Christ on those whom Paul ordered to be baptized anew.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 3.56
… because the latter could be done by many, the former only by a few, of whom he was chief. And yet we read that he said in certain places, "My gospel;" but he never called baptism either his, or any one’s else by whom it was administered. For that baptism alone which John gave is called John’s baptism.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 5
… What then are they wont to say? Behold, after John baptism was given; after heretical baptism is it not to be given? because certain who had the baptism of John were commanded by Paul to be baptized,
19:4
Tertulliano † 220 d.C. On Baptism 10
… whereas the very thing which was celestial in John—the Spirit of prophecy—so completely failed, after the transfer of the whole Spirit to the Lord, that he presently sent to inquire whether He whom he had himself preached, whom he had pointed out when coming to him, were “HE.” And so “the baptism of repentance”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 10
… And Paul too saith, “But ye are washed, but ye are sanctified,” not by the baptism of John, but “in the name of our Lord Jesus Christ, and by the Spirit of our God.” And elsewhere too he saith, “John verily preached a baptism of repentance,” (he saith not “of remission,”) “that they should believe on Him that should come after him.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… Probably they had been on a visit at Jerusalem at the time (of John’s preaching), and did not even know Jesus. And he does not say to them, Do ye believe in Jesus? but what? “Have ye received the Holy Ghost?” ( v. 2 .) He knew that they had not, but wishes themselves to say it, that having learnt what they lack, they may ask. “John verily baptized,” etc. (
19:5
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 1.3
… And, lastly, they who had said: “We have not heard if there be any Holy Spirit, were baptized afterwards in the Name of the Lord Jesus Christ.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 24
… Now this is done by God’s so disposing it as to provide for Peter a mighty ground of justification.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… And it is likely that he did in fact receive baptism. But if these (disciples) of John, after that baptism again received baptism, was this needful for the disciples also? And wherefore the need of water? These are very different from him, men who did not even know whether there were a Holy Ghost.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 93.47
47. But you will say, “The Apostle Paul baptized after John.”
19:6
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. Three Books of Testimonies Against the Jews 3.8
Paul the apostle to the Ephesians: “Grieve not the Holy Spirit of God, in which ye were sealed in the day of redemption. Let all bitterness, and wrath, and indignation, and clamour, and blasphemy, be taken away from you.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 18
… not any others, but Peter [and John ]. “And when Simon,” it says, “saw that through laying on of the Apostles’ hands the Holy Ghost was given.” He would not have said, “And having seen,” unless there had been some sensible manifestation. “Then laid they their hands on them,” etc. Just as Paul also did, when they spake with tongues. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 40
… ( a ) “That they should believe on Him that was to come:” on what kind (of Person)? “I indeed baptize you with water, but He that cometh after me, shall baptize you with the Holy Ghost.” ( Matt. iii. 11 .) “And when Paul,” it says, “had laid his hands upon them, the Holy Ghost came on them; and they spake with tongues, and prophesied.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Gospel of St. John 51
… xii. 27 .) And this He said, signifying that before the Crucifixion not all cast out devils by the Spirit, but that some did so by the power received from Him. So when He was about to send them, He said, “Receive ye the Holy Ghost” ( c. xx. 22 ); and again, “The Holy Ghost came upon them” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 9
“And of laying on of hands.” For thus did they receive the Spirit, “when Paul had laid his hands on them” (
19:8
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
(Recapitulation.) ( b ) “And having entered in to the synagogue,” etc. (
19:9
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… “He departed from them, and separated the disciples, disputing daily in the school of one Tyrannus. And this was done for the space of two years, so that all that were in Asia heard the word of the Lord, both Jews and Greeks.” ( v. 10 .) ( a ) Do you mark how much was effected by his persisting?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… i. 8 .) For since he had promised to go to Corinth, he excuses himself on the score of having loitered, and mentions the trial relating the affair of Demetrius. “There arose no small stir about the Way.” Do you see the renown
san Girolamo † 420 d.C. Jerome's Apology for Himself Against the Books of Rufinus 1.1
I have learned not only from your letter but from those of many others that cavils are raised against me in the school of Tyrannus,
19:10
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… “He departed from them, and separated the disciples, disputing daily in the school of one Tyrannus. And this was done for the space of two years, so that all that were in Asia heard the word of the Lord, both Jews and Greeks.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 1
… “For obedience to the faith.” So it was not the Apostles that achieved it, but grace that paved the way before them. For it was their part to go about and preach, but to persuade was of God, Who wrought in them. As also Luke saith, that “He opened their heart” ( Acts xvi. 14 ); and again, To whom it was given to hear the word of God.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 30
… Or rather do not compare only, but vie with this woman, and after laying aside the burdens of grass ( χλόης ), (for this is what thy costly dressing is), take thou the dress from heaven, and learn whence Priscilla became such as she was. How then did they become so? For two years they entertained Paul as a guest: (Probably
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Commentary on Galatians 1
Ver. 6 . “I marvel that ye are so quickly
19:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Two Homilies on Eutropius 2.14
… Whence was this? He received the earnest, he bore the signet ring and carried it about. All men saw that the King had espoused our nature: the demon saw it and retreated, he saw the earnest, and trembled and withdrew: he saw but the Apostle’s garments
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… xvi. 6 ) (on a former occasion); waiting, as it seems to me, for this same conjuncture. (Hom. xl. p. 245.) ( b ) “And God wrought special miracles by the hands of Paul: so that from his body were brought unto the sick handkerchiefs or aprons, and the diseases departed from them, and the evil spirits went out of them.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… i. 8 .) For since he had promised to go to Corinth, he excuses himself on the score of having loitered, and mentions the trial relating the affair of Demetrius. “There arose no small stir about the Way.” Do you see the renown
19:12
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 10.19
… the Twelve Apostles are His witnesses, having preached the truth not only in words, but also by their own torments and deaths: the shadow of Peter bears witness, having healed the sick in the name of Christ. The handkerchiefs and aprons bear witness, as in like manner by Christ’s power they wrought cures of old through Paul
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.30
… Whom they of that City knew not before, but came to know Him by the doctrine of Paul; and when Paul had laid his hands on them, and the Holy Ghost had come upon them, they spake with tongues, and prophesied . And so great spiritual grace was upon him, that not only his touch wrought cures, but even the handkerchiefs and napkins
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 4.6
… For it did not quench the fire, but though burning, made it powerless. And it was truly marvellous and unaccountable, that this not only happened with respect to the bodies of these saints, but also with respect to their garments, and their shoes. And as it was in the case of the Apostles, the garments of Paul expelled diseases and demons,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 8
… In this then let us find a pleasure, herewith let us fortify ourselves. It was thus Paul waxed great, and yet he was of the like nature with ourselves, so the whole choir of the Disciples. But faith had made him a perfectly different person, and so much did it abound in them, that even their garments had great force. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 14
… For if the first-fruits be so great that we are thereby freed even from our sins, and attain to righteousness and sanctification, and that those of that time both drave out devils, and raised the dead by their shadow ( Acts v. 15 ), or garments (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 32
… ix. 3 ), through which he spake “before kings, and was not ashamed!” ( Ps. cxix. 46 ) through which we come to know Paul through which also Paul’s Master! Not so awful to us is the thunder, as was that voice to the demons! For if they shuddered at his clothes (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 6
… as indeed he was saying above, “I came not with excellency of speech:” for that he might have possessed this also is plain; for he whose garments raised the dead and whose shadow expelled diseases,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 7
[6.] Wilt thou that I show thee this also from the Apostles more obviously to the sense. Consider Paul, whose garments wrought: Peter, whose very shadows were mighty. (
19:13
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… 12 .) This, and the miracle of the shadows is what He meant (in those words). ( d ) “Then certain of the vagabond Jews, exorcists, took upon them to call over them which had evil spirits the name of the Lord Jesus, saying, We adjure you by Jesus whom Paul preacheth.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… since, when ( Hom. in Eph. Prol.) their temple was burnt it so grieved them, that they forbade even the name of the incendiary ever to be mentioned. See how, wherever there is idolatry, in every case we find money at the bottom of it. Both in the former instance it was for money, and in the case of this man, for money. (
19:14
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 18.26
26. But since the word Ecclesia is applied to different things (as also it is written of the multitude in the theatre of the Ephesians, And when he had thus spoken, he dismissed the Assembly
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… “And there were seven sons of one Sceva, a Jew, and chief of the priests, which did so. And the evil spirit answered and said, Jesus I know, and Paul I know; but who are ye? And the man in whom the evil spirit was leaped on them, and overcame them, and prevailed against them, so that they fled out of that house naked and wounded.” (
19:15
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… But instead of that, they spoke even those senseless words, “By Jesus, whom Paul preacheth.” Do you mark the forbearance (of the writer), how he writes history and does not call names? This makes the Apostles admirable. “And the evil spirit,” etc. (
19:17
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… “They fled out of that house naked and wounded:” he sorely battered their heads, perhaps rent their garments. ( e ) “And this became known to all, both Jews and Greeks, that dwelt at Ephesus, and fear fell upon them all, and the name of the Lord Jesus was magnified. And many of them that had believed came confessing and making known their practices.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… i. 8 .) For since he had promised to go to Corinth, he excuses himself on the score of having loitered, and mentions the trial relating the affair of Demetrius. “There arose no small stir about the Way.” Do you see the renown
19:19
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women 1.2
… when to an age much more ignorant (than ours) they had disclosed certain well-concealed material substances, and several not well-revealed scientific arts—if it is true that they had laid bare the operations of metallurgy, and had divulged the natural properties of herbs, and had promulgated the powers of enchantments, and had traced out every curious art,
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.30
… And so great spiritual grace was upon him, that not only his touch wrought cures, but even the handkerchiefs and napkins , brought from his body, healed diseases, and scared away the evil spirits; and at last they also who practised curious arts brought their books together, and burned them before all men
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 41
… “And many of them that practised curious arts, brought their books together, and burnt them in the presence of all men;”—having seen that there was no more use of them now that the demons themselves do these things—“and reckoned up the price of them, and found the amount fifty thousand pieces of silver. So mightily grew the word of God and prevailed.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 21
For he spake only; and, falling upon his enemies more fiercely than any fire, his words drave out the demons and brought over unto him the men that were possessed of them. For when he cast out that demon, the evil one, fifty thousand sorcerers coming together burnt their books of magic and revolted to the truth. (See
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 8.8
… But if we have acted rightly, as was done in the times of the apostles,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 62.15
… Ye know in the Acts of the Apostles how it is written, that many lost men, that is, men of such arts, and followers of naughty doctrines, brought unto the Apostles all their books; and there were burned so many volumes, that it was the writer’s task to make a valuation of them, and write down the sum of the price.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 81.18
18. “The enemies of God have lied unto Him” ( ver. 15 ). Dost thou renounce? I renounce. And he returns to what he renounced. In fact, what things dost thou renounce, except bad deeds, diabolical deeds, deeds to be condemned of God, thefts, plunderings, perjuries, manslayings, adulteries, sacrileges, abominable rites, curious arts.
19:21
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
(Recapitulation.) “After these things were ended,” it says, “Paul purposed in the Spirit, when he had passed through Macedonia and Achaia, to go to Jerusalem,” saying, “After I have been there, I must also see Rome.” (
19:22
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.5
5. Luke also in the Acts speaks of his friends, and mentions them by name.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… Wherefore does he send away Timothy and Erastus? Of this I suppose he says, “Wherefore when we could no longer forbear, we thought it good to be left at Athens alone. He sent away,” it says, “two of those who ministered to him” ( 1 Thess. iii. 1 ), both to announce his coming, and to make them more eager. “But he himself tarried awhile in Asia.” (
19:23
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.5
… “Take heed that no man make spoil of you by philosophy and vain deceit, according to the tradition of men, and after the rudiments of this world, not according to Christ; for in Him dwelleth all the fulness of Godhead in bodily shape.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… iii. 1 ), both to announce his coming, and to make them more eager. “But he himself tarried awhile in Asia.” ( v. 22 .) Most of all does he pass his time in Asia; and with reason: there, namely, was the tyranny, of the philosophers. (Afterwards) also he came and discoursed to them again. “And the same time” etc. (
19:24
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… i. 8 .) For since he had promised to go to Corinth, he excuses himself on the score of having loitered, and mentions the trial relating the affair of Demetrius. “There arose no small stir about the Way.” Do you see the renown
19:25
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… but to them the loss was great, since they were poor, and subsisted on their daily earnings. Nevertheless, these men say nothing, but only he. And observe: “Whom having collected, and the workmen of like occupation,” having themselves common cause with him, “he said, Sirs, ye know that by this craft we have our wealth” (
19:26
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Canonical Epistle, with the Commentaries of Theodore Balsamon and John Zonaras 13
Hence neither is it lawful to accuse those who have left all, and have retired for the safety of their life, as if others had been held back by them. For at Ephesus also they seized Gaius and Aristarchus instead of Paul, and rushed to the theatre, these being Paul’s companions in travel
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… so that not only this our craft is in danger to be set at naught; but also, that the temple of the great goddess Diana should be despised, and her magnificence should be destroyed, whom all Asia and the world worshippeth. And when they heard these sayings, they were full of wrath, and cried out, saying, Great is Diana of the Ephesians.” (
19:27
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… ( f ) “not only is this our craft in danger to be set at naught, but also,” as if forsooth alleging a greater consideration, “the temple of the great goddess Diana,” etc. ( c ) “whom all Asia and the world worshippeth.” (
19:28
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… On hearing about Diana, and about their source of gain. “And cried out, saying, Great is Diana of the Ephesians. And the whole city was filled with confusion: and rushed with one accord into the theatre.” ( v. 29 ). Such is the way with vulgar minds, any trivial occasion shall hurry them away and inflame their passions. Therefore
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 46
… This is the man, that teacheth all men everywhere against the people, and the law, and this place: and further brought Greeks also into the temple, and hath polluted this holy place.” ( v. 27, 28 .) Mark their habitual conduct, how turbulent we everywhere find it, how men who with or without reason make a clamor in the midst.
19:29
Eusebio di Cesarea † 339 d.C. The Church History of Eusebius 3.4.5
5. Luke also in the Acts speaks of his friends, and mentions them by name.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… xvii. 6 ).—“And when they heard these sayings, they were full of wrath.” Upon what was that wrath called forth? On hearing about Diana, and about their source of gain. “And cried out, saying, Great is Diana of the Ephesians. And the whole city was filled with confusion: and rushed with one accord into the theatre.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 43
… and of the Thessalonians, Aristarchus and Secundus; and Gaius of Derbe, and Timotheus; and of Asia, Tychicus and Trophimus. These going before tarried for us at Troas.” ( v. 4, 5 .) But how does he call Timothy a man “of Thessalonica?” This is not his meaning, but, “Of Thessalonians, Aristarchus and Secundus and Gaius: of Derbe, Timothy,”
19:30
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… Therefore it behooves to do (things) with (strict) examination. But see how contemptible they were, to be so exposed to all (excitements)! “Having caught Gaius and Aristarchus, men of Macedonia, Paul’s companions in travel, they dragged them:” (here) again recklessly, just as did the Jews in the case of Jason; and everywhere they set upon them.
19:31
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 13.6
6. At last having loaded the culprits with chains, and bound them with iron, they sent them away to the prison through the midst of the forum. Men that had kept their studs of horses, who had been presidents of the games,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… Therefore it behooves to do (things) with (strict) examination. But see how contemptible they were, to be so exposed to all (excitements)! “Having caught Gaius and Aristarchus, men of Macedonia, Paul’s companions in travel, they dragged them:” (here) again recklessly, just as did the Jews in the case of Jason; and everywhere they set upon them.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 45
… 3 .) Then they tarry with the brethren seven days. Now that they were come near to Jerusalem, they no longer run. ( b ) “Who said to Paul through the Spirit, that he should not go up to Jerusalem.” ( v. 4 .) Observe how, when the Spirit does not forbid, he complies. They said, “Adventure not thyself into the theatre, and he did not adventure” (
19:32
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… 31 ) to a disorderly populace and tumult. And Paul complies, for he was not vainglorious, nor ambitious. “Some therefore cried one thing, and some another: for the assembly was confused.” Such is the nature of the multitude: it recklessly follows, like fire when it has fallen upon fuel; and the more part knew not wherefore they were come together.” (
19:33
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… and the more part knew not wherefore they were come together.” ( v. 32 .) “And they drew Alexander out of the multitude, the Jews putting him forward.” It was the Jews that thrust him forward; but as providence ordered it, this man did not speak. “And Alexander beckoned with the hand, and would have made his defence unto the people.” (
19:34
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… but as providence ordered it, this man did not speak. “And Alexander beckoned with the hand, and would have made his defence unto the people.” ( v. 33 .) “But when they knew that he was a Jew, all with one voice about the space of two hours cried out, Great is Diana of the Ephesians.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 46.6
… 3 ): when the Gospel was preached, “What is this? He seemeth to be a setter forth of strange gods:” this the Athenians; but the Ephesians, with what tumult would they have slain the Apostles, when in the theatre, for their goddess Diana, they made such an uproar, as to be shouting, “Great is Diana of the Ephesians!”
19:35
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… For two years had Paul abode there, and see how many heathen there were still! “And when the town clerk had appeased the people, he said, Ye men of Ephesus, what man is there that knoweth not how that the city of the Ephesians is temple-keeper of the great goddess Diana, and of the image which fell down from Jupiter?” (
Sozomeno † 450 d.C. The Ecclesiastical History of Sozomen 2.5
… The people were induced to remain passive from the fear that, if they resisted these edicts, they, their children, and their wives, would be exposed to evil. The vergers and the priests, being unsupported by the multitude, brought out their most precious treasures, and the idols called διοπετῆ ,
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. The Ecclesiastical History of Theodoret 3.7
… Julianus the uncle of Julian, prefect of the East, learnt this by night, and riding at full speed came to Daphne, eager to bring succour to the deity whom he worshipped; but when he saw the so-called god turned into powder he scourged the officers in charge of the temple,
19:36
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… On hearing about Diana, and about their source of gain. “And cried out, saying, Great is Diana of the Ephesians. And the whole city was filled with confusion: and rushed with one accord into the theatre.” ( v. 29 ). Such is the way with vulgar minds, any trivial occasion shall hurry them away and inflame their passions. Therefore
19:37
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… “Seeing then that these things cannot be spoken against.” ( v. 36 .) Why then do ye make a question about them, as if these things were not plain? ( b ) Then he quietly chides them, showing that they had come together without reason. “And to do nothing rashly,” he says. Showing that they had acted rashly. ( a ) “For ye have brought hither,” etc. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 47
Observe how, when he discourses to those that are without, he does not decline availing himself of the aids afforded by the laws. Here he awes the tribune by the name of his city. And again, elsewhere he said, “Openly, uncondemned, Romans as we are, they have cast us into prison.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 6
… “Thou therefore which teachest another, teachest thou not thyself? Thou that preachest a man should not steal, dost thou steal? Thou that sayest a man should not commit adultery, dost thou commit adultery? Thou that abhorrest idols, dost thou commit sacrilege?”
19:38
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… let them implead one another. But if ye enquire anything concerning other matters, it shall be determined in a lawful assembly. For we are in danger to be called in question for this day’s uproar, there being no cause, for which (matter) we shall not be able to give an account for this concourse.” (
19:40
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… ( c ) and it was not right on account of private charges to hold a public assembly. For he put them to a nonplus, and left them not a word to say for themselves. “There being no cause,” he says, “for this concourse, for which” (matter) “we shall not be able to give the account.” (
19:1
1. PERAGRATIS SUPERIORIBUS PARTIBUS, — Galatia et Phrygia, postquam Hierosolymis redisset Antiochiam, de quo cap. praeced., vers. 23. QUOSDAM DISCIPULOS. — Opinatur Cajetanus, hosce fuisse conversos et baptizatos baptismo Joannis ab Apollo. Hic enim ante Paulum fuerat Ephesi, solumque sciebat baptisma Joannis, cap. praeced., vers. 24 et 25. Sed obstat quod Ephesi Apollo instructus fuerit plenius de Christo et Christi baptismo ab Aquila, cap. xviii, vers. 26; quare si hi fuissent ejus discipuli, utique ipse eos plenius de Christo instruxisset, et baptismo Christi baptizari curasset. Adde, baptismum Joannis durasse tantum usque ad Christum: ad illum enim ducebat et tendebat, ideoque a solo Joanne collatus est, non a discipulis, vel posteris ejus, uti docet S. Augustinus, tract. 5 in Joannem, et S. Cyrillus, lib. II in Joan., cap. LVII, et satis colligitur Joan. I, 33, et III, 23. Dico ergo, hos ante annos viginti, ab ipso Joanne Baptista fuisse baptizatos in Judaea. Dum enim ex Asia Hierosolymam de more ad diem festum ascendissent, audientes praedicationem Joannis, ejus baptismum susceperunt, ab eoque didicerunt, credendum esse in Christum mox venturum; mox in Asiam domum redeuntes, nihil amplius de rebus in Judaea a Joanne et Christo gestis audierant: quare ea hic audiunt a Paulo. Ita Chrysostomus et alii mox citandi.
19:2
2. SI SPIRITUM SANCTUM ACCEPISTIS, — q. d. Estisne confirmati sacramento Confirmationis? in eo enim primitus visibiliter dabatur Spiritus Sanctus, uti dixi cap. VIII. Quia enim dicebant se esse discipulos Christi, ad quem missi erant a Joanne, putabat Paulus eos baptizatos esse baptismo Christi; sed dubitabat an essent confirmati, eo quod Ephesi nullus fuisset Episcopus, cujus solius est conferre sacramentum Confirmationis. Unde addit: CREDENTES. — Graece πιστεύσαντες, id est postquam credidistis, et consequenter baptizati estis. Ita Pagninus, Tigurina et alii. SED NEQUE SI SPIRITUS SANCTUS EST, AUDIVIMUS. — Hinc patet baptismum Joannis diversum fuisse a baptismo Christi, uti contra Calvinum et haereticos definit Concilium Tridentinum, sess. 7, cap. 1 De Baptismo. Baptismus enim Christi confertur invocatione S. Trinitatis, dicendo: « Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii et Spiritus Sancti. » Joannis vero in nomine Christi venturi duntaxat, ut patebit vers. 4, ideoque hi non audierant nomen Spiritus Sancti. Vide Bellarminum, tract. De Baptismo, cap. xix et xxi. Perperam ergo S. Cyprianus, epist. 73 ad Jubaianum, ex horum rebaptizatione sumpsit argumentum de rebaptizandis haereticis: quem errorem « passionis falce purgavit, » ait S. Augustinus, epist. 48. Pejus fingunt Centuriatores, lib. II, cap. IV, tit. De Baptismo, et Kemnitius, in Examine Concilii Tridentini, cap. De Baptismo, Joannem Baptistam baptizasse in nomine S. Trinitatis: hos vero non recepisse verum Joannis baptisma, sed mutilum et vitiatum. Nam ipsi diserte asserunt se baptizatos baptismate Joannis, nec Paulus de ejus veritate dubitat, quin potius verum fuisse praesupponit. Sed addit Joannis baptismum fuisse tantum symbolum poenitentiae, ideoque insufficientem ad remissionem peccatorum: eam enim solum praestare Christum in suo baptismo.
19:3
3. IN QUO, — εἰς τί, id est in quid, id est in quo, scilicet baptismate: respondent enim, « in Joannis baptismate »; saepe enim εἰς sumitur pro ἐν. Alioqui proprie in quid, id est in quem, puta cujus nomine invocato « baptizati estis? » Imperite et inepte Beza et Bucerus hic baptismum interpretantur doctrinam Joannis a baptismo seclusam, q. d. In quo baptizati estis, id est cujus doctrinam edocti estis, a quo instituti estis? Respondent illi: « in Joannis baptismate, » id est in Joannis schola et disciplina eruditi sumus, non tamen ab eo baptizati. Id faciunt, quia censent baptismum Joannis fuisse eumdem cum baptismo Christi. Ne ergo Paulum, qui eos baptizari curavit baptismo Christi, faciant Anabaptistam, dicunt eos non fuisse baptizatos baptismo Joannis, sive Christi, ut ipsi opinantur. Ubi vide quis spiritus agat haereticos, videlicet invidi Luciferi, qui eos excaecat et in vertiginem agit. Ut enim Christum ejusque Sacramenta extenuent, confundunt ea cum veteribus et S. Joannis, imo haec illis adaequant et identificant. Verum nusquam in Scriptura vel Patribus doctrina vocatur baptismus: aliud enim est docere, aliud baptizare. Quis unquam baptizari baptismo, censuit idem esse quod doceri doctrinam? Secundo, proprie hic baptismum accipi, patet ex sequentibus: « Dixit autem Paulus: Joannes baptizavit baptismo poenitentiae populum. » Rursum: « His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu »; ubi clarum est proprie baptismum accipi pro ablutione sacramentali, non pro doctrina. Ergo et paulo ante, cum ait eos baptizatos baptismo Joannis, proprie baptismum accipit. Opponit enim baptismum Christi baptismo Joannis, et baptizatos baptismo Joannis jubet baptizari baptismo Christi. Ergo clarum est baptismum Joannis fuisse alium a baptismo Christi, eoque longe inferiorem, nisi Paulum velimus facere Anabaptistam. Tertio, ita docent et explicant S. Chrysostomus hic; S. Augustinus, lib. De Unico Baptismo, cap. vii; S. Hieronymus, in cap. II Joelis; Tertullianus, lib. De Baptismo, cap. x; Origenes, tomo VIII in Joannem, et alii passim. Quarto, quia Graece est μέν, quod expressam vel tacitam exigit antithesin. Unde post se poscit δέ, q. d. Joannes quidem baptizavit baptismo poenitentiae, Christus vero baptizat baptismo remissionis peccatorum, justitiae et salutis. Perperam enim Beza τὸ μέν refert ad δέ, quod habetur vers. 5 in Graeco, ubi dicitur: ἀκούσαντες δέ, id est audientes vero baptizati sunt. Nam Pauli oratio imperfecta expleri nequit per historiam rei gestae per alios, puta baptizatos, sed ejusdem Pauli oratione tacita suppleri debet: alioqui dicendum est τὸ μέν esse encliticum, et redundare, uti redundat cap. I, 1, et alibi. Vide Bellarminum, De Baptismo, cap. xxii, ubi alia aliorum effugia confutat.
19:4
4. JOANNES BAPTIZAVIT BAPTISMO POENITENTIAE. — Id est baptismo, qui erat symbolum, excitatio et protestatio poenitentiae, ad remissionem peccatorum baptismo Christi recipiendam. Vide dicta cap. I, 5. Hinc sequitur infantes et pueros rationis et poenitentiae impotes non fuisse baptizatos baptismo Joannis; sed solos adultos, utpote rationis et poenitentiae capaces. Ita Suarez et alii passim. Secus est de baptismo Christi, qui confertur parvulis ad remissionem peccati originalis. DICENS: IN EUM QUI VENTURUS ESSET POST IPSUM, UT CREDERENT. — Hinc colligunt S. Hieronymus, in cap. II Joelis; D. Thomas, Magister Sententiarum, Bonaventura, Palatius et alii, in IV, dist. II, hanc fuisse formulam baptismi Joannis: « Ego te baptizo, in eum qui venturus est ut credas, hoc est in Jesum Christum, » quem vobis mox ostendam. Christum vero baptizans dixit: « Ego te baptizo, in nomine tuo, qui venturus es, » ait Palatius. Ubi adverte, hanc formulam esse exhortatoriam, ideoque non proprie fuisse formam Sacramenti (hoc enim est proprium Sacramentis legis novae, quae quia perfecta sunt, coalescunt ex materia et forma), sed instar formae. Erat enim proprie exhortatio ad poenitentiam et fidem in Christum. Ita docet Durandus, Gabriel, Sotus et ex iis Franciscus Suarez, III part., Quaest. XXXVIII, dist. xxv, sect. 1. Nota: τὸ « qui venturus est » est periphrasis Messiae sive Christi, ut dixi Genes. XLIX, 12. Unde Graeca et Syra addunt: hoc est in Jesum Christum.
19:5
5. HIS AUDITIS, BAPTIZATI SUNT. — Beza contendit haec esse verba non Lucae, sed Pauli; ejus enim narrationem coeptam vers. praeced., hic expleri, q. d. Paulus: Multi e populo, auditis verbis Joannis, ab eo baptizati sunt in nomine Christi. Verum haec esse verba non Pauli, sed Lucae, plane exposcit tota rei gestae series, quae historica est narratio, quod scilicet hi duodecim Ephesii baptizati baptismo Joannis, audientes a Paulo baptismum Joannis esse insufficientem et complendum per baptismum Christi, eodem mox baptizati sint. Idem evincunt sequentia verba, vers. 6: « Et cum imposuisset illis manus, venit Spiritus Sanctus super eos, » q. d. Baptizati sunt, et mox a Paulo confirmati receperunt Spiritum Sanctum: alioqui enim nulla erit horum versuum connexio, sed erunt scopae dissolutae, et « arena sine calce, » ut dicebat Caius Imperator, de scriptis et sententiis Senecae, teste Lipsio in ejus Prooemio.
19:6
6. ET CUM IMPOSUISSET ILLIS MANUS (impertiendo eis sacramentum Confirmationis), VENIT (in visibili ignis vel linguarum specie) SPIRITUS SANCTUS SUPER EOS (unde), ET LOQUEBANTUR LINGUIS, ET PROPHETABANT, — vel proprie futura praedicendo, vel improprie celebrando magnalia Dei. Hi enim erant effectus sacramenti Confirmationis, non Baptismi, ut ostendi cap. II, 4, et cap. VIII, 17.
19:8
8. DE REGNO DEI, — puta de regno coelorum, deque modis et viis quibus ad illud tendere debemus, ut dixi cap. I, 3, nimirum per fidem, obedientiam et cultum Christi crucifixi.
19:9
9. CUM AUTEM QUIDAM (Judaei: erant enim e synagoga, in qua praedicabat Paulus) NON CREDERENT. — Syrus, excandescerent. MALEDICENTES VIAM DOMINI, — conviciantes institutum Christianismi Christumque crucifixum blasphemantes. « Hinc discimus, ait Chrysostomus, quod non debemus nos immiscere maledicentibus, sed ab eis discedere. Cum malediceretur, non maledixit etiam ipse, sed potius quotidie disputabat; et ob hanc causam potissimum sibi familiares faciebat, quod quamvis male audiret, non tamen recederet, neque resiliret. » DISPUTANS IN SCHOLA TYRANNI CUJUSDAM. — Syrus, Dionysius, Arias et Mariana censent, tyrannus esse nomen proprium viri sic appellati: imo Arias censet nomen tyranni, mutatis punctis, idem esse quod Tyrni, vel Turni. Sic Tyrannio dictus est Grammaticus ille, quem laudat Strabo, lib. XIII. Forte hic est ille Tyrannus sophista, quem scribit Suidas libros decem edidisse de statu et divisione orationis. Ita Baronius. Alii tyranni nomen accipiunt ut appellativum, pro principe, primate aut viro potente: unde et in Romanis Bibliis scribitur per minusculum. Ita Lyranus, Cajetanus, Vatablus, Gagneius et alii; quasi studio hunc locum viri potentis elegerit Paulus, ut is eum sua potentia contra Judaeorum audaciam tueretur, unde et biennium ibidem resedit et docuit. Forte erat ex stirpe Androchi, quem Strabo, lib. XIV, asserit fuisse Codri, Athenarum regis, filium, Ephesumque condidisse eamque fecisse regiam Ionum, additque: « Etiamnum omnes ex hoc genere reges vocantur, et quibusdam regiis fruuntur honoribus, ut qui primo loco sedeant in spectaculis, purpuram habeant, scipionem quoque pro sceptro. » Tunc « schola » pro aula, vel porticu, in quam otii causa hic tyrannus, id est vir potens, secedere solebat, accipi debet: σχολάζω enim idem est quod otior, requiesco, ferior, immoror: unde σχολή est otium, vacatio, cessatio, mora, secessus: inde ludus litterarius vocatur schola, eo quod litterae otium poscant. Studiosi enim et scholares, caeteris rebus omissis, toti debent vacare liberalibus studiis. Vide Brissonium, lib. XVII De Verborum significatione.
19:10
10. HOC AUTEM FACTUM EST PER BIENNIUM. — Adde tres menses, quos Paulus praedicando exegit in synagoga, vers. 8, habebis duos annos expletos, et tertium inchoatum per tres menses. Unde cap. XX, 31, ait Paulus se Ephesi tres annos resedisse, scilicet incomplete, quia tertium duntaxat inchoavit. Porro Paulus venit Ephesum anno Christi 55, Claudii 43, inde recessit anno Christi 57, Neronis 1, post Pentecosten. Hoc enim scribit Corinthiis, Epist. I, cap. xvi, 8: « Permanebo, inquit, Ephesi usque ad Pentecosten. » Ita Baronius, qui et recte advertit Paulum hoc biennio non semper haesisse Ephesi, sed et excurrisse ad alias Asiae civitates, iis evangelizando. Causa, cur tamdiu Ephesi haeserit Paulus, fuit civitatis frequentia, idololatria, philosophia, magia. Erat enim Ephesus Asiae metropolis, in eaque Dianae templum celeberrimum: hanc ergo idololatriae arcem expugnandam suscipit Paulus, ut ea subacta, facile reliqua omnia expugnet. Ephesi enim scholam magiae instituit sub hoc tempus Apollonius Thyanaeus impostor, Christi Paulique hostis. Hanc causam dat Paulus Epheso scribens ad Corinth. epist. I, cap. xvi, 8: « Permanebo, inquit, Ephesi: ostium enim mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi. » Hac etiam de causa scribens postea ad Ephesios, stylum attollit, profunde loquitur, sublimia speculatur, ut ostendat se profunditate sapientiae non cedere, sed superare magos et philosophos, uti dixi Prooemio in epistolam ad Ephesios. Quocirca Haymo ibidem: « Sicut cor, inquit, in medio ventris, ita ista in medio corpore epistolarum constitit. » OMNES, — plerique omnes, plurimi. IN ASIA — Minore: undequaque enim ex Asia hac confluebant Ephesum, tum ob urbis, tum ob templi Dianae celebritatem. Hinc recte docet Baronius, anno Christi 97, Ephesinam Ecclesiam primitus non a S. Joanne, dum is cum caeteris fidelibus jussus abire Hierosolymis, una cum Dei Genitrice venit Ephesum; sed a Paulo fuisse fundatam; hoc enim moris sui fuisse scribit Paulus, Rom. xv, 20. Unde et S. Ignatius, scribens ad Ephesios, Paulum Joanni in aedificatione Ephesinae Ecclesiae praeponit. Et Epiphanius, haeresi 51, ait S. Joannem in senectute curasse Asianam Ecclesiam: ergo post Paulum.
19:11
11. VIRTUTESQUE NON QUASLIBET, — non vulgares, sed maximas, ait Syrus, puta miracula grandia.
19:12
12. SEMICINCTIA. — Quidam putant esse idem cum sudariis, aut eorum speciem; unde ait Lucas, sudaria vel semicinctia. Oecumenius autem « sudaria » censet fuisse vittas capitis; « semicinctia » vero strophiola, quae nos « sudaria » vocamus, quod iis sudorem abstergamus. Alii « semicinctium » interpretantur velamen lineum vel pelliceum, quo opifices pectus et femora praecingunt, ne operando vestes commaculent; erat enim Paulus opifex et scenopegus. Dicuntur « semicinctia, » quia non totum corpus, sed dimidium cingunt et velant. Ita Salmeron et Lorinus. Denique apposite per semicinctia accipies breviora vel arctiora cingula, aut zonae sive cinguli partes, q. d. semizonas, semicingula. Unde Isidorus, lib. XIX: « Cinctus, ait, est lata zona, et semicinctium est minus lata zona, et utriusque minima cingulum. » Sic Nicephorus, Episcopus Constantinopolitanus, inter alias vestes sacerdotales, quas mittit Leoni III Pontifici, nominat « semicinctia, » id est cingula, « auro variegata, » uti patet in Actis Concilii Ephesini, cap. xxii. Et Petronius, dum quemdam se suspendere parantem describit, asserit eum ad hoc parasse semicinctia, id est cingula. Quocirca Martialis, in Apophoreto 153, cujus titulus est « semicinctium, » illud ita describit: « Det tunicam locuples, ego te praecingere possum. Essem si dives, munus utrumque darem. » Haec et plura Sanchez. Accedit Nicephorus, lib. II, cap. xxiv, qui semicinctia interpretatur fascias tenues. Nota: In textu Graeco sunt Latinae voces, sudaria et semicinctia, quia multae similes ex lingua Romana (utpote dominantibus in Graecia Romanis) in Graecam Apostolorum aetate transierant, ut « libertini, » Actor. VI; « praetorium, » Matth. xxvii; « custodia, » ibidem; « Niger, Euroaquilo, centurio, titulus, » Joan. xix; « denarius, quadrans, legio, spiculator, linteum, colonia, flagellum, » Joan. II; « membrana, census, » Matth. xvii; « perperam, » I Corinth. xiii; « Artemon, sicarii, » Actor. xxi. Ita Mariana. RECEDEBANT AB EIS LANGUORES. — S. Chrysostomus, haec theorice exaggerans, hom. 8 in epist. ad Rom. et hom. 6 in epist. I ad Corinth., addit umbra Pauli revixisse mortuos. Hinc patet antiquus usus, vis et energia sanctarum reliquiarum, nec tantum corpora Sanctorum, sed et sudaria, vestes aliaque corpori adjacentia esse salutifera, uti de floribus feretrum S. Stephani tangentibus narrat S. Augustinus, lib. XXII De Civitate, cap. viii, iis plures aegrotos esse sanitati restitutos. Sic S. Gregorius Constantiae Augustae, lib. III, epist. 30, et aliis pro sacris reliquiis misit brandeum, id est velum quod Apostolorum et Martyrum reliquias texerat vel tetigerat. Theodoretus, in Philotheo, cap. xxi, asserit oleum in lychnis ante sepulcra Martyrum ardens, multis sanitatem per miraculum attulisse. Plura vide apud Baronium hic, anno Christi 55.
19:13
13. JUDAEIS EXORCISTIS. — Judaeos ante Christum suos habuisse exorcistas ad expellendum daemones, hinc liquet, et ex illo Matth. xii, 27: « Filii vestri in quo ejiciunt? » et ex Josepho, lib. VIII Antiquitatum, cap. II, et lib. VII Belli, cap. xxv, et ex Epiphanio, haeresi 30, ubi asserit eos usos nomine tetragrammato Jehova. De exorcismis Salomonis vide Josephum loco citato, et Delrio in Magicis: quanquam S. Thomas, Quaest. VI de potentia, art. 10, ad 3, et ex eo Franciscus Victoria, Relectiones de magia, num. 28, censent exorcismos Salomonis per certam radicem cum adjuratione, ab eo compositos esse postquam factus est idololatra. Sane hos exorcistas magicis artibus usos, suspicari licet ex eo quod ait Lucas, vers. 19: « Multi autem ex eis qui fuerant curiosa sectati; » etc. Jam soli Christiani habent et ordinant exorcistas, quorum exorcismi, id est adjurationes daemonum, sunt spiritualia eorum « flagra et verberum tormenta, » ait S. Cyprianus, epist. ad Demetrianum. Hanc enim potestatem ejiciendi daemones Christus dedit Apostolis et Ecclesiae, Lucae x, 19. Errat ergo Origenes, tract. 35 in Matth., ubi docet Judaicum esse exorcizare daemones, non Christianum, hoc argumento: Christiano homini ex lege Christi non licet omnino jurare, Matth. v, 34, ergo nec quempiam adjurare, sive exorcizare. Verum, sicut falsum est antecedens, ita et consequens, sive conclusio inde deducta. ADJURO VOS PER JESUM. — Nam, ut ait S. Chrysostomus, hom. 4 de Laudibus S. Pauli, « si Jesum invoces Nazarenum, velut ab igne repente diffugit daemon. » Et S. Justinus, De Veritate Christianae Religionis: « Ejus nominis (Jesu) potentiam daemones tremunt et reformidant; hodie quoque illi per nomen Jesu Christi crucifixi adjurati nobis parent. » Et Prudentius, in Apotheosi contra Judaeos: « Torquetur Apollo / Nomine percussus Christi, nec fulmina verbi / Ferre potest: agitant miserum tot verbera linguae, / Quot laudata Dei resonant miracula Christi. » Ratio est, quia a Jesu victus et prostratus est daemon. Jesum ergo et crucem ejus horret, sicut canis horret baculum quo percussus est, et multo magis percussorem, qui baculum in eum vibrat. Testatur S. Dionysius, Eccl. Hierarchia, cap. III, Christianos cum post baptismum in peccatum aliquod mortale incidissent, vexari a daemonibus consuevisse. Et S. Cyprianus, epist. 76: « Saepe, ait, nonnulli de iis qui sani baptizantur, si postmodum peccare coeperint, spiritu immundo redeunte quatiuntur, ut manifestum sit diabolum in baptismo fide credentis excludi; si fides postmodum defecerit, regredi. » Haec Cyprianus agens de iis qui a fide et Christo apostatant. QUEM PAULUS PRAEDICAT. — Videntur hi exorcistae ex praesumptione voluisse imitari Paulum in expellendis daemonibus per nomen Jesu, ut inde sibi plausum et quaestum facerent apud populum. Unde S. Chrysostomus et S. Cyprianus, serm. De Baptismo Christi, vocant eos quaestuarios (quaestuarii). Verum quia suis viribus diffidebant, praetexunt nomen Pauli, quem videbant daemonibus esse terrori eosque expellere. Porro quia erant Judaei, ideoque increduli Christo, idcirco non ipsi diabolo, sed ipsis diabolus praevaluit in eosque insiliit. Addunt aliqui, id eos astute dolo malo fecisse, nimirum ut a Paulo ejusque doctrina homines averterent, et ad se ac Judaismum traducerent. Si enim ipsi expellerent daemones, cum ipsi essent Judaei, dicturi erant se virtute Judaismi et fidei Judaicae id facere, ac proinde Jesum, sive Salvatorem et Christum esse eum quem Judaei expectant, non quem Paulus jam venisse praedicat. Si non expellerent, dicturi erant Jesu nomen esse inane et invalidum ad expellendos daemones, ac proinde frustra coli et invocari, frustraque a Paulo praedicari, et suis exorcismis praetexi.
19:14
14. PRINCIPIS SACERDOTUM, — unius e principibus, sive pontificibus. Erant enim 24 principes, sive pontifices, puta primogeniti totidem familiarum sacerdotalium, uti dixi cap. IV, vers. 6.
19:15
15. VOS AUTEM QUI ESTIS? — q. d. Vos non estis servi Christi, nec Pauli asseclae, sed nostra mancipia, utpote Christo increduli et infideles, lucrum plausumque ex Christi nomine captantes: indignum autem est, ut mancipium suo hero et domino imperet, eumque domo sua expellat. S. Cyprianus, serm. De Baptismo, sic explicat: « Christum scimus, et Paulum novimus, et in nomine Christi quem Paulus praedicat adjurati, egredimur; vos autem penitus ignoramus. » Chrysostomus vero, q. d. Vos non creditis Christo, sed ejus nomine abutentes, haec verba fingitis: vos non estis hujus nominis praecones, quia mei estis. Christi ergo et Pauli herile imperium agnosco, non vestrum: puniam ergo vestram audaciam et temeritatem, atque ut servos meos mihi insultantes male multabo. « Quare, inquit Chrysostomus, non dixit spiritus malus: Quid est Jesus? Terrebatur, ne ipse poenam det. Sciebat enim concedi ei ulcisci illos, quos hujus nominis illusores fecerat. » Simili modo Lutherus volens exorcizare daemonem, ab eo invasus in extremas angustias redactus est, uti narrat Staphylus Contra Smidelinum, pag. 404, et Bredembachius, Collat. VII, cap. xl. Ex adverso S. Hilarion, qui, teste S. Hieronymo, in ejus Vita, prae caeteris Sanctis dominatus est daemonibus plurimosque expulit, hoc in eos imperium acquisivit contemptu sui, fuga opum et honorum: aurum enim pro luto habebat. « Crebro, inquit S. Hieronymus, mutabat locum, non ex levitate, sed honorem fugiens et importunitatem; semper enim silentium et vitam ignobilem desiderabat. Singulos hortabatur praeterire figuram hujus mundi, et eam esse veram vitam, quae vitae praesentis emeretur incommodo. » Videns omnium ordinum ad se concursum flebat. Rogatus cur? « Rursum, ait, ad saeculum redii et recepi mercedem meam in vita mea. Mirentur alii signa quae fecit; mirentur incredibilem abstinentiam, scientiam, humilitatem: ego nihil ita stupeo, quam gloriam illam et honorem calcare potuisse. Concurrebant enim ad eam Episcopi, Presbyteri, Monachi, matronae quoque, Christianorum grandis tentatio: at ille nihil aliud nisi solitudinem meditabatur; daemones in energumenis ubique eum latere cupientem prodebant, sed ille dolens, et quodammodo in sui ultionem saeviens, tanta eos orationum instantia flagellabat, ut omnes ab energumenis expelleret. Nihil in eo cunctis ita admirantibus, quam quod post tanta signa et miracula, ne fragmen quidem panis a quoquam illis in locis accepisset. Accensus enim fiducia pauperis conscientiae, in eo magis laetabatur et quod nihil haberet saeculi, et quod ab accolis illius loci mendicus putaretur. » Habebat hanc gratiam, ut ex odore corporum, vestium et earum rerum quas quis tetigerat, sciret cui daemoni, vel vitio subjaceret. Apposito cicere cujusdam avari: « Non sentis, ait, putorem teterrimum, et in cicere haerere avaritiam? Da bobus. » Dedit alter: at illi illico ruptis loris fugerunt. Terribili camelo et feroci procedens obviam: « Non me, ait, terres, diabole, tanta mole corporis; et in vulpecula, et in camelo unus atque idem es. » Orion, vir potens, a legione daemonum ab eo liberatus, obtulit ei multa dona. Recusanti ait: « Da pauperibus. » Cui Sanctus: « Tu, ait, melius potes tua distribuere, qui per urbes ambulas et nosti pauperes. Ego qui mea reliqui, cur aliena appetam? » Cumque ille doleret sua respui: « Noli, ait, contristari, o fili. Quod facio, pro me et pro te facio. Si enim haec accepero, et ego Deum offendam, et legio ad te revertetur. » Adducta est ad Sanctum puella energumena, quae irridens daemonem: « Grandis, ait, fortitudo tua, qui licio et lamina strictus teneris. Dic quare ausus es ingredi puellam Dei? » Respondit daemon: « Ut servarem illam virginem. » Cui Sanctus: « Tu servares, proditor castitatis? Cur non potius in eum qui te mittebat, es ingressus? » « Ut quid, respondit daemon, intrarem in eum, qui habebat collegam meum amoris daemonem? » Splendente luna cernit ex improviso rhedam ferventibus equis super se irruere; cumque inclamasset Jesum, ante oculos ejus repentino terrae hiatu pompa omnis absorpta est. Tunc ille ait: « Equum et ascensorem projecit in mare. » Et: « Hi in curribus, et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur. » Puer pene existens incidit in latrones, qui ad eum conversi: « Quid, inquiunt, faceres, si latrones ad te venirent? » Quibus ille respondit: « Nudus latrones non timet. » Et illi: « Certe, aiunt, occidi potes. » « Possum, ait, possum; et ideo latrones non timeo, quia mori paratus sum. »
19:16
16. ET INSILIENS IN EOS, — pugnis plagisque eos contundendo vestesque eorum dilacerando, dentibus unguibusque laniando, calcibus impetendo, itaque vulnerando: nam nudi et vulnerati de domo effugerunt. Vide hic, ait Chrysostomus, quantam vim habeat daemon in corpora infidelium et irrisorum, indeque collige eumdem similia, imo majora exercere in animam peccatoris, quam per peccatum obsidet, possidet, agitat et exagitat, ut lictor quasi vile suum mancipium. Additque: « Peccatum gravius est daemone; nam ille quidem humiles facit, peccatum autem superbos: insuper vitiosum habitum in animam inducit. Sic irati familiarem apud se alunt lictorem se torquentem, ulciscendi, inquam, cupiditatem. Sicut enim putredo quaedam ac tinea, ita mentis nostrae radicem arrodit. Quare bestiam intra viscera tua includis? Melius esset viperam et serpentem in corde positam esse quam iram, vel invidiam. » DOMINATUS AMBORUM. — E septem ergo duo hic exercebant exorcismum, ceteris absentibus vel quiescentibus: unde in duos solum insiliit daemon. Graece enim jam pro amborum, habent αὐτῶν, id est eorum, quasi in omnes septem daemon insilierit. Verum quidam Graeci codices habent ἀμφοτέρων, id est amborum, uti notat Valesius.
19:18
18. CONFITENTES ET ANNUNTIANTES ACTUS SUOS. — Perperam Lutherus pro « actus suos », vertit, « miracula sua »: miracula enim non sunt actus nostri, sed Dei, qui solus est omnipotens, ideoque et thaumaturgus. Unde Syrus clare vertit, renuntiabant offensas suas, et confitebantur quod fecerant. Haec de confessione, quae fit in sacramento Poenitentiae, accipit Oecumenius, Salmeron, Sanchez et Gagneius hic, Bellarminus, lib. III De Poenitentia, cap. IV; Baronius, Gregorius de Valentia, Hosius, Ruardus Tapperus et alii, qui hinc probant necessitatem confitendi contra haereticos. Nam τὸ « actus suos » significat hanc confessionem non fuisse generalem et publicam, dicendo: Fateor me esse peccatorem, ut vult Calvinus et Beza, sed particularem, ideoque secretam; in hac enim, non in illa enarrantur speciatim et particulatim singuli actus mali a poenitente. Alii tamen haec accipiunt de confessione praevia baptismo. Hi enim videntur fuisse Gentiles et Judaei: de quibus dixit vers. praecedenti, quod perculsi illa strage exorcistarum magnificarint nomen Domini, ac consequenter crediderint in Christum. Hi ergo, ante baptismum compuncti, ostenderunt signa verae compunctionis publice enuntiando sua peccata, quae in gentilismo commiserant; sicut de Joannis baptismo dicitur, Joan. 1, 5: « Baptizabantur ab illo in Jordanis flumine, confitentes peccata sua »: ubi graece idem est verbum ἐξομολογούμενοι, quod hic. Ita Arator, Cajetanus et Lorinus, Eusebius, lib. III Demonstrationis, cap. VIII; Beda, in Marc. 1; Andreas Vega, lib. XIII De Justitia, cap. XXVIII, et alii. Prior sententia videtur verior et germanior. Primo, quia hos confitentes non fuisse Gentiles vel Judaeos, sed Christianos, patet ex eo quod vocentur credentes, quod primo illo saeculo erat proprium nomen Christianorum. Est enim hic altera pars, et alter effectus, quem causavit ignominia et plaga Judaeis exorcistis a daemone inflicta. Nam vers. praecedenti dicit Lucas quod in Gentilibus et Judaeis causarit timorem et doxologiam; hoc vero dicit, quod in Christianis causarit poenitentiam et exomologesin, uti etiamnum causat. Nam Christiani timore aliquo et terrore diabolico perculsi, illico ad exomologesin confugiunt, ut animae suae consulant ejusque salutem in tuto collocent. Dices: Gentiles vocantur credentes, quia incipiebant credere et aspirare ad baptismum. Respondeo: Id dici nequit, quia in Graeco est praeteritum πεπιστευκότων, id est multi eorum qui jam crediderant, et consequenter baptizati erant. Secundo, quia nulla hic baptismi fit mentio, quam utique fecisset Lucas, si Gentilium conversionem et initiationem (haec enim fit baptismo) significare voluisset. Praesupponit ergo eos fuisse baptizatos. Adde primitus ante baptismum vix ullos confessos esse in particulari sua peccata: sufficiebat enim contritio, et unus Paulus, cum Sila et Timotheo, non suffecisset audiendis tot tantorum confessionibus. Dices secundo: Incredibile videtur Christianos a Paulo instructos, retinuisse adhuc libros magicos et magiae vacasse, quod tamen de his confitentibus asserit Lucas versu sequenti. Respondeo: Primo, in primis illis fidelium a Gentilismo ad Christianismum conversionibus, non omnia statim a Paulo dici, nec a fidelibus disci et practicari poterant: sicut etiamnum in Gentibus recens conversis remanent multi mores gentilitii, sensim dedocendi et evellendi: quinimo etiamnum apud segnes frigidosque et rudes Catholicos, libros superstitiosos, magicos et haereticos est invenire. Secundo, alii sunt hi confitentes ab illis magiae deditis et magicorum librorum possessoribus. Id patet ex voce adversativa autem. « Multi autem qui fuerant curiosa sectati, » etc. Ita Sanchez. Porro Stapletonus hic censet, hosce confitentes primo secretam confessionem peregisse, deinde publicam aliquorum saltem peccatorum. Id enim olim in publica poenitentia fieri solitum, patet ex facto Nectarii, qui publicam hanc confessionem Constantinopoli ob exortum ex ea scandalum sustulit, teste Socrate, lib. VI, cap. XIX. Idipsum innuit vox ἀναγγέλλειν, id est palam, publice annuntiare. Verum non est necesse id asserere: nam ἀναγγέλλειν idem est quod annuntio, ut vertit Noster et alii, sive publice id fiat, sive privatim et secreto: ἀναγγέλλω enim idem est quod renuntio, indico, prodo, recito, profiteor, pronuntio. Neque in primis illis rudibus Ecclesiae initiis, publica poenitentia videtur fuisse in usu, sed sero ad sarcienda scandala, quae crescente numero fidelium sensim oboriebantur, est introducta et ab Episcopis injuncta. Hic vero fideles libere confessi sunt, ut daemonis manus et vindictam evaderent: ad quod utilis erat secreta et sacramentalis confessio, non publica: sic enim suffecisset et praestitisset Deo corde contrito confiteri. Moraliter, notent hic fideles se contra omnes Satanae insultus munire sacra confessione. Ipsa enim omnes ejus vires enervat, omnes ejus fraudes detegit, omnes dolos aperit, omnes perplexitates discutit. Unde S. Hieronymus, in Ecclesiast. cap. X: « Si quem, inquit, serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio eum peccati veneno infecerit, si tacuerit qui percussus est, et non egerit poenitentiam, nec vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister qui linguam habet ad curandum, facile ei prodesse non poterit. Si enim erubescit vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina, non curat. » In Vita SS. Epicteti et Astionis haec legimus: « Vidit B. Astion puerum quemdam nigrum cum ignea facula de sinu suo egredientem, ac talia sibi dicentem: Confessio tua, Astion, magnas meas contrivit hodie vires, et una oratio vestra me inermem in omnibus reddidit ac desolatum. » Narrat Ruffinus, lib. III in Vitis Patrum, num. 57, quemdam tentatione blasphemiae, ejus revelatione et confessione fuisse levatum. Idem de tentatione fornicationis legimus in Vitis Patrum, lib. V, num. 13: « Nihil enim, ait, sic exacerbat daemonem fornicationis, quomodo si revelentur stimulationes ejus; et nihil eum sic laetificat, quomodo si abscondantur cogitationes. » Serapion Abbas apud Cassianum, Collat. II, cap. X et XI, narrat se tentatione gulae et consuetudine furandi panem, liberatum per publicam hujus furti confessionem: « Ea enim post statim, ait, velut lampas accensa de meo sinu procedens tanto foetore cellam replevit, ut vix in ea residere possemus. » Erat hic daemon qui eum ad furtum et ad gulam tentabat. Vere Sapiens, Proverb. XXVIII, 13: « Qui abscondit scelera sua, non dirigetur. » Addit Cassianus hoc fuisse commune Abbatum et Seniorum dogma: malam cogitationem statim ut irrepit, revelandam esse suo Seniori. Unde S. Antonius, in Vitis Patrum, II, num. 104: « Si potest fieri, ait, quot passus ambulat monachus, vel quot calices aquae bibit in cella sua, habet declarare Superioribus, ut non devietur in ipsis. » Quocirca Climacus, gradu 4 de Obedientia, scribit monachos prisci aevi in cingulo gestasse libellum, in quo cogitationes per diem occurrentes scribebant, ut eas revelarent Pastori. Idem vitae spiritualis dogma et quasi principium assignant S. Basilius in Constitutionibus monasticis et in Regulis fusius disp., respons. 26; S. Ambrosius, lib. III Officiorum, cap. XVI; S. Hieronymus, Regula monachorum, cap. XXXIV; S. Bernardus, tract. De Ordine vitae, qui etiam apposita similitudine rem declarant, imo demonstrant. Sicut, inquiunt, aer nubibus densus et obtenebratus, iis per pluviam effusis serenatur et albescit, sic et per confessionem, qua afflictio quasi effunditur in sinum alterius, exinanitur aegritudo animi. Vide D. Thomam I II, Quaest. XXXVIII, art. 2. Ita S. Dorotheus, serm. 5, narrat se in jugi fuisse animi pace et laetitia, eo quod omnes animi cogitationes revelaret suo Patri spirituali. Memorabile est quod scribit Dominicus Soto in IV, dist. XVIII, Quaest. I, art. 1, Norimbergenses misisse legatos ad Carolum V Imperatorem, qui peterent ab eo publico decreto sanciri praeceptum confessionis: se enim expertos esse, quod, postquam illa exulasset, multae fraudes, vitia et scelera irrepsissent in urbem et rempublicam. « Tamdiu, ait Cassianus loco jam citato, suggestiones ejus (diaboli) dominantur in nobis, quamdiu celantur in corde: illico enim ut patefacta fuerit cogitatio maligna, marcescit, et antequam discretionis judicium proferatur, serpens teterrimus velut e tenebroso ac subterraneo specu, virtute confessionis pertractus ad lucem, et traductus quodammodo ac dehonestatus discedit. » Unde idem, lib. IV De Institutis renunciantium, cap. IX: « Generale, ait, et evidens indicium diabolicae cogitationis esse pronuntiant, si eam seniori confundamur aperire. Omnis enim iniquitas oppilabit os suum, » Psal. CVI, 42. S. Gregorius, lib. VII Moralium, cap. ult. et lib. III Pastoralis admonitionis, cap. XV: « Vulnera clausa, ait, plus cruciant, quia cum putredo quae intrinsecus fervet, ejicitur ad salutem, dolor aperitur, etc. Quid est peccatorum confessio, nisi vulnerum ruptio? » Unde Psaltes, Psal. XXXI, 3: « Quoniam tacui, ait, inveteraverunt ossa mea. »
19:19
19. MULTI AUTEM EX EIS QUI FUERANT CURIOSA SECTATI. — Vatablus, qui curiosas artes exercuerant. Vox autem significat aliam hanc esse narrationem a praecedenti confitentium, uti dixi. Unde cum illi fuerint Christiani, hi videntur fuisse Gentiles magiae dediti, aut certe Christiani rudes, qui timentes ne a daemone magorum hero male mulctarentur, uti illi exorcistae, magiam abdicarunt, magicosque libros exusserunt. Ita Chrysostomus, Oecumenius, Beda et Syrus, qui vertit, multi porro etiam ex magis, et Eusebius, lib. II Demonstrationis, cap. VIII. Porro Ephesii magicis artibus erant dediti, teste S. Hieronymo, praefat. in epist. ad Ephes. Unde Apollonius Thyaneus Ephesi publice magicae artis ludum aperuit, et ab Ephesiis statua donatus inter divos relatus est, teste Philostrato, lib. IV in Vita ejusdem, qui et lib. V addit id contigisse primis Neronis annis, quando Paulus Ephesi agebat, cui proinde acre contra eum certamen fuisse non est dubium. Hinc et proverbialiter Ephesia grammata, vel notae, vocantur signa magica, ad obtinendam victoriam et depellenda pericula, teste Suida; quin et ad expellendos daemones, teste Plutarcho in Symposiacis, lib. VII, Quaest. V. Hae enim notae, ait Eustathius in Odyss. φ, erant verba obscura instar aenigmatum, quae in pelliculis consutilibus gestabantur inscripta in pedibus, zona et corona Dianae. Magiae studiosissimus fuit Julianus Apostata, qui per eam imperium, vitam et animam perdidit. Valerianus quoque Imperator a mago seductus, ex amico Christianorum factus eorum hostis et persecutor, a Sapore Persarum rege captus, et cavea ferrea inclusus, orbi ludibrio fuit, aeque ac Bajazetes Turcarum Imperator Tamberlano. Secundo, Mariana censet per curiosa hic accipi libros et opifices chalchymiae, id est permutandi metalla, v.g. ex aere conficiendi aurum, ex stanno argentum. Hujus enim artifices, ut ait Suidas in voce χυμεία, Diocletianus in Aegypto comburi jussit, ne ditati abuterentur pecunia. Optandum esset, ut Magistratus hanc artem eliminarent: nihil enim est aliud quam perditio pecuniae, temporis, et saepe impostura. Tertio, alii per curiosa accipiunt astrologiam et astrologos judiciarios et genethliacos, qui ex horoscopo dieque natali, constellatione et astris, divinant ea quae cuique in vita et morte sunt eventura, in quam invehitur S. Augustinus, lib. I De Doctrina Christiana, cap. XXI, XXII, XXIII, et passim alii Patres. Quocirca Aquila Ponticus, celebris S. Scripturae interpres, ab Ecclesia est ejectus, quod geniturarum inspectionibus et nativitatum horoscopis vacaret, ait Epiphanius, lib. De Ponderibus et mensuris. Imo Augustus Caesar Mathematicos hosce urbe expulit, ait Dio, lib. XLIX. Rursum, anno 12 Claudii Imperii, Christi 54, factum est Romae senatusconsultum de pellendis Italia Mathematicis, occasione (ut videtur) Junii Scriboniani, qui finem Claudii per Chaldaeos scrutatus esset. « Genus hominum, ait Tacitus, lib. XVII, potentibus infidum, sperantibus fallax, quod in civitate nostra vetabitur semper, et retinebitur. » Verus fuit vates. Nam, ut ait Baronius, humana curiositas mente pruriens, ac novitatis avida hoc agit et satagit, ut quos imperatores et principes saepius exagitarunt, revocentur et renascantur. Sane paucis annis quibus Romae fui, vidi plures viros magnos ab astrologis deceptos, dum huic vitam longiorem, illi cardinalatum, alteri papatum praedicunt et promittunt, quos omnes vana spe et mendacio delusos fuisse eventus docuit, magno eorum periculo et damno. Dum enim se non credunt morituros, nisi prius adepti sint praelaturam quam promiserunt Mathematici, etiam lethali morbo icti, ad mortem se non parant: quare imparati et improvidi moriuntur, quae saepe aperta est diaboli fraus, qui per divinationes hasce animabus ipsorum insidiatur, et quasi lupus inhiat, ut ea capiat et rapiat. Expergiscimini, Praelati: « Filii hominum, ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? » imo saepe interitum non tantum corporis, sed et animae. Id sapiebat Alphonsus, Aragonum Rex vere sapiens, qui in omnes munificus, solos astrologos ab aula sua arcebat. Rogatus est: Cur? respondit secretorum ejus conscius: « Sidera stultos regunt impelluntque, sapientes vero astris imperant. Stultos ergo principes honorare astrologos consequens est, non sapientes, inter quos nomen suum Alphonsus obtinet. » Ita Aeneas Silvius, lib. IV De Rebus Alphonsi, cap. III. Idem sensit Franciscus Sfortia, qui Insubrium sibi suisque paravit imperium, cui semper astrologi omnes vel odio fuere, vel contemptui, tantum abest ut eos in bellis rebusque suis consuleret. Idem judicium fuit Joannis Pici, comitis Mirandulae, ut videre est lib. II quem scripsit contra Astrol., cap. II. Sane astrologi reipublicae sunt perniciosi, et turbant principum regimen, dum brevi eos morituros, et alios quibus adulantur, eis successuros praedicunt et venditant. Quis enim amet, obediat, colat principem brevi moriturum? Et non potius captet gratiam alterius, quasi solis novi mox orituri? Quocirca Vitellius Imperator astrologos hosce morte mulctabat. Audi Suetonium in eo, cap. XIV: « Nullis infensior quam divinaculis et mathematicis: ut quisque deferretur, inauditum capite puniebat. » CONTULERUNT LIBROS, ET COMBUSSERUNT. — « Ut vitent ignibus ignes, » ait Arator. Idem magicis libris fecit magus ille conversus a S. Augustino, de quo ipse, in Psal. LXI, sub finem, sic scribit: « Perierat iste, nunc quaesitus, inventus, adductus est: portat secum codices incendendos, per quos fuerat incendendus; ut illis in ignem missis, ipse in refrigerium transeat. » Sic libros Mathematicorum comburendos in oculis Episcoporum sanxit Honorius Imperator et Theodosius, lib. Mathematicorum, cap. De Episcoporum auditione. Multo magis cremandi sunt libri haereticorum, utpote nocentiores, uti sanxerunt iidem aliique Imperatores, lib. ult. De Haereticis Cod. Theod. Idem sanxerunt Canones et Concilia, praesertim Tridentinum. Vide Bellarminum, lib. De Laicis, cap. XX. INVENERUNT PECUNIAM DENARIORUM QUINQUAGINTA MILLIUM. — Graeca et Syrus, invenerunt argenti quinque myriades, hoc est quinquagies mille nummum. Budaeus, lib. V De Asse, et alii ex eo censent hoc pretium fuisse quinque millium aureorum. Sic Romae quinque millia aureorum valent quinquaginta millia juliorum, seu regalium Hispanicorum. Aureus enim continet decem julios: quinquies autem decem faciunt quinquaginta. Porro denarius pendebat drachmam, valebatque unum julium, sive regalem Hispanicum, uti dixi in fine Pentateuchi. Discant hic Christiani, libros magicos, haereticos, spurcos comburere, quantovis pretio aestimentur, etiamsi auro appendantur: quia noxa quam inferunt nullo auro pensari potest. Quocirca Paulus et Apostoli magorum aeque ac idolorum responsa sustulerunt vel stiterunt. Huc facit quod scribit Plinius, lib. III, cap. II, Neronem a magis toto orbe conquisitis, nullum responsum extorquere potuisse. Unde et Plutarchus librum scripsit De Oraculorum defectu. Vide S. Augustinum, lib. I De Divinatione daemonum, cap. VI.
19:21
21. PROPOSUIT PAULUS IN SPIRITU, — Instinctus Spiritu Sancto. Ita Lyranus, Vatablus, Cajetanus, Dionysius et alii; Syrus vero vertit, proposuit in mente sua. TRANSITA MACEDONIA ET ACHAIA. — Transivit hac Paulus, tum ut Ecclesias ibidem a se fundatas visitaret et confirmaret, tum ut colligeret eleemosynas pro pauperibus Hierosolymitanis, ut patet II Corinth. VIII et IX. IRE HIEROSOLYMAM, — tum ut eleemosynas jam dictas Sanctis deferret, tum pietatis ergo, ob loci reverentiam, ait Dionysius, sanctorumque locorum et primitivae Ecclesiae, praesertim S. Jacobi, visitationem. Amplius enim in hac vita non erat illa visurus. OPORTET ME ET ROMAM VIDERE. — Quia Dei instinctu, ait Chrysostomus, Paulus agebatur Romam, ut Romanam Ecclesiam cum S. Petro in matricem et caput caeterarum erigeret, ac contra Simonem Magum et Neronem, primam persecutionem in Christianos adornantem decertaret.
19:22
22. MITTENS AUTEM IN MACEDONIAM, etc., TIMOTHEUM ET ERASTUM, — ut viam sibi secuturo pararent, et simul collectam eleemosynarum pro Hierosolymitis facerent, ut patet I Cor. IV, 17. Erastus hic vocatur arcarius, id est quaestor civitatis, scilicet Corinthi, Roman. XVI, 23; postea creatus fuit Philippensis Episcopus, ibique martyrio coronatus, Sanctis ascriptus legitur in Martyrol., die 16 julii. IPSE REMANSIT AD TEMPUS IN ASIA, — puta Ephesi.
19:23
23. TURBATIO, — Τάραχος, id est tumultus plerumque, ait Syrus. Unde ejus gravitatem explicans Paulus, II Cor. cap. I, vers. 8: « Supra modum, ait, gravati sumus, supra virtutem, ita ut taederet nos etiam vivere. » « Afflictiones enim, ait Chrysostomus, abstrahunt nos ab affectione erga praesentem mundum. Itaque statim mortem petimus, et non sumus amatores corporis, quae sane maxima philosophiae pars est. » Additque multa commoda tribulationis ac tandem concludit: « Magnum bonum est afflictio: noster paedagogus est afflictio. » DE VIA DOMINI, — de instituto Christi et Christianismi.
19:24
24. DEMETRIUS. — Erat hic ceterorum aurifabrorum caput et princeps, ac forte a Magistratu obtinuerat, ut nemo praeter se et suos posset cudere aedes Dianae. ARGENTARIUS, — ἀργυροκόπος, id est cudens argentum, ita Syrus: puta faber argentarius, ait Vatablus, qui nunc vocatur aurifaber vel aurifex. Qui enim cudunt aurum, cudunt et argentum. Est enim ἀργυροκόπος ab elaborando argento dictus, nisi mavis a κόπτω, id est incido, deducere: unde et monetam Graeci vocant κόμμα. FACIENS AEDES ARGENTEAS. — Quaenam hae? Primo, aliqui censent fuisse vota et anathemata, quae offerebant Dianae ob depulsum periculum, vel acceptum beneficium. Secundo, alii censent cum Chrysostomo, fuisse arcas, sive thecas, in quibus gestabantur amuleta, puta signa Dianae, sive litterae Ephesiae, quas contra febres, morbos, pericula, aut pro felici sorte et fortuna, fallaces sacerdotes Dianae dabant adventantibus. Aut potius, ut Baronius, hae aedes erant ipsae argenteae statuae Dianae, cum suis aediculis seu loculamentis. Tertio et optime, hae aedes erant imagines, sive simulacra templi Dianae. Ita enim ejus templum venerabantur, ut illud in imaginibus effingerent, ejusque similitudinem in statuis, puta in aediculis argenteis conflarent, quibus effigiem, sive statuam Dianae imponebant; eas deinde vel offerebant Dianae in templo; vel ad collum, aut in pileis et vestibus appensas gestabant, sicut nostri peregrini gestant imagines B. Virginis Lauretanae; aut certe domi in larariis et oratoriis eas reponebant, praesertim si solidae essent, non planae et in lamina. Id ita esse patet ex eo quod eas Lucas graece vocet ναούς, id est templa, et Polybius ναΐδια, id est parva templa, templula, puta delubra et aediculas effigie templi in quibus reponebantur statuae Dianae. DIANA. — Dea ita dicta ἀπὸ τοῦ Διὸς, quasi Joviana, quia Jovis filia ex Latona. Diana est luna, sic appellata, quod quasi diem noctu lucendo efficiat, ait Cicero, lib. II De Natura deorum; sicut luna dicta est quasi lucens una, quod noctu sola luceat: unde et noctiluca vocata est. Quare Macrobius: Diana, ait, dicta est quasi Jana, addita littera D; veteres enim lunam vocabant Janam, ait Varro, lib. De Re rustica. Hinc et Horatius: « Nec par aut eadem nocturnae forma Dianae. / Rite crescentem face Noctilucam. » Alii tamen « Dianam » dictam putant quasi devianam, quia venantes per silvas deviare solent: unde ipsa habita est viarum dux et dea. Eadem dicta est Lucina et Juno, ait Cicero: Juno, a juvando; Lucina quod partum in lucem prodat: quam proinde in partu invocant. Unde Virgilius: « Casta fave Lucina, tuus jam regnat Apollo. » Hinc Diana a Poetis vocatur lucifera, clara, succincta, armata, nocturna, omnivaga, verecunda, integra, virginea, aeria. Vel, ut Plinius, quod oculis praesit et luci, sive a luco (lucus) quem Romae in Esquiliis habebat. Plures, inquit Cicero, fuerunt Dianae; sed illa nominatissima, quae eodem partu cum Apolline, ex Jove et Latona nata est. Haec ob virginitatis amorem fertur hominum consortia fugisse, et ut libidinis tentationes evaderet, venando silvas et montes incolebat, paucarum virginum comitatu contenta. Arcum ferebat et pharetram, succincta semper incedens, et cothurno induta: qua de causa silvarum et nemorum dea credebatur. Cicero, act. 6 in Verrem: « Fuit, ait, apud Segestanos ex aere simulacrum Dianae, tum summa atque antiquissima religione praeditum, tum singulari opera artificioque perfectum. » Et mox: « Erat admodum amplum et excelsum signum cum stola. Verumtamen inerat in illa magnitudine aetas atque habitus virginalis: sagittae pendebant ab humero, sinistra manu retinebat arcum, dextra ardentem facem praeferebat. » Porro Diana Ephesiorum erat πολύμαζος, id est multimammia, ait S. Hieronymus, praefat. in epist. ad Ephesios: « Ut ex ipsa effigie mentirentur, omnium eam bestiarum et viventium esse nutricem. » Falsa ergo et mendax fuit Gentilium Diana: vera et verax Christianorum Diana, est B. Virgo Maria, virgineis stipata choris, quae in montana abiit ut Baptistam eremicolam consecraret. Haec enim et aeterni Patris filia, quae lucem mundi peperit, ideoque maris stella in nocte hujus saeculi cunctis fidelibus fulgens, monstrat iter in coelum. Eadem est multimammia, quia nova Eva mater viventium, lac suae gratiae et consolationis omnibus se invocantibus impertit. Ipsa est enim « mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus, et in capite ejus corona stellarum duodecim, » Apoc. XII, 1. Quod enim in mundo est sol, et luna sive Diana, hoc in Ecclesia est Christus et Maria. Unde B. Virgo hoc ipso anno, vel proxime sequenti, quo Dianae cultus et templum a Paulo everti coepit, terras relinquens in coelum abiit, ut inferius ostendam. Diana a Graecis dicta est ἀερότομος, quasi aeris sectrix, quod luna aerem, vel potius aetherem incedendo secet, ait Macrobius. Secavit hoc tempore coelos chaos penetrando, et super omnes angelorum choros exaltata est B. Virgo. Plato vero in Cratylo: Diana, ait, dicitur ἄρτεμις διὰ τὸ ἄρτεμες καὶ τοῦ ἰοῦ, διὰ τὴν τῆς παρθενίας ἐπιθυμίαν, id est propter integritatem et modestiam, propter virginitatis desiderium; vel quasi ἀρετῆς ἐφόρος, id est virtutis inspectrix et conscia; vel, ut Strabo, lib. XIV, ἀπὸ τοῦ ἀρτεμέας ποιεῖν, id est quod integros et perfectos efficiat. Quae omnia non Dianae Gentilium, sed Christianorum, Virgini, inquam, Deiparae conveniunt, uti et illud quod de Dianae templo olim Romae in Aventino monte aedificato, nunc vero Deo in S. Sabinae honorem dedicato, scribit Sextus Pompeius: « Servorum, inquit, dies festus existimatus Idibus augusti, quod eo die Servius Tullius natus e serva, aedem Dianae dicaverit in Aventino, cujus tutelae sunt cervi, a quorum celeritate fugitivos vocant cervos. » Haec est ergo Opis nostra (sic enim dicta est Diana ab opitulando), cui competit illud Virgilii: « Opis ad aethereum pennis aufertur Olympum. » Denique reges et principes thesauros suos in templo Dianae deponebant, quos nemo, ne hostis quidem urbem diripiens, tangere audebat. Ita virtutis et salutis fida custos est Deipara, ita ut impossibile sit perire eum qui se suaque ei sedulo commendat, uti docet communis omnium experientia, ac S. Bernardus, hom. 4 super Missus est: « Ex ore tuo (o Maria, inquit) pendet consolatio miserorum, redemptio captivorum, liberatio damnatorum, salus denique universorum filiorum Adam, totius generis tui. » Idem alibi sparsim: « Maria, ait, est viola humilitatis, lilium castitatis, rosa charitatis. Mariae nec facultas, nec voluntas dandi dona hominibus deesse potest. Mariae pietati non defuit fides, voci gravitas, efficacia voto. Mariae commendare memento quidquid Deo offerre paras. Maria decus paradisi, gaudium caeli. Maria gremium virgineum. Mariae virginitas major quam angelica puritas. Mariam cogitans, non erras; Mariam rogans, non desperas. Per Mariam caelum repletum est, et infernus evacuatus. In Maria Deus posuit solem et lunam, Christum et Ecclesiam. In Maria angeli laetitiam, justi gratiam, peccatores veniam invenerunt in aeternum. In Maria, per Mariam, de Maria benigna manus Omnipotentis quidquid creaverat, recreavit: sine Maria nihil refectum est, sicut sine Deo nihil factum: per Mariae manus transiit, quod Deus nos habere voluit. » Jam quod ad Ephesinum Dianae templum attinet, erat illud adeo augustum et magnificum, ut inter septem orbis miracula numeraretur. Audi Plinium, lib. XXXVI, cap. XIV: « Magnificentiae vera admiratio exstat templum Dianae Ephesiae, ducentis (alibi habet quadringentis) viginti annis factum a tota Asia. In solo id palustri fecere, ne terrae motus sentiret, aut halitus timeret. Rursum, ne in lubrico atque instabili fundamenta tantae molis locarentur, calcatis ea substravere carbonibus, dein velleribus lanae. Universo templo longitudo est CCCCXXV pedum, latitudo CCXX, columnae CXXVII, a singulis regibus factae, sexaginta pedum altitudine, ex iis XXXVI caelatae. » Et mox: « Cetera ejus operis ornamenta plurium librorum instar obtinent. » Eo die quo natus est Alexander Magnus, templum hoc Dianae incendit Erostratus, ut ex hoc suo facinore nomen suum ad omnes posteros transmitteret. Unde nomen ejus ex omnibus libris deleverunt, sed tamen mansit illud superstes. Ex hoc incendio conjectarunt augures, illo die natum esse, qui exitium afferret Asiae. Tandem Gothi sub Gallieno Imperatore invadentes Asiam, hoc templum plane spoliarunt et concremarunt, ait Capitolinus in Vita Gallieni.
19:25
25. QUOS (artifices aedicularum Dianae) CONVOCANS, ET EOS QUI HUJUSMODI ERANT OPIFICES. — περὶ τὰ τοιαῦτα ἐργάτας, id est, et eos qui circa eadem operabantur. Praeter enim ipsos artifices, erant alii opifices, eorum administri. Alii enim argentum in laminas deducebant, alii liquabant, alii purgabant, alii poliebant, alii pingebant, alii inscribebant, alii exornabant. Pagninus et Vatablus vertunt, et eos qui similium rerum erant opifices, quasi omnes omnino aurifabros, sculptores, statuarios, etc., Demetrius convocarit, ut majorem cieret tumultum. DE HOC ARTIFICIO EST NOBIS ACQUISITIO. — Tigurina, ex hoc opificio nobis est quaestus. Graece enim est εὐπορία, id est lucrum, quaestus.
19:27
27. NON SOLUM AUTEM HAEC PERICLITABITUR NOBIS PARS (haec sors nostra, hoc opificium nostrum, hic quaestus noster) in redargutionem venire, — puta in reprobationem et contemptum, ut redarguta et confutata a Paulo quasi vana et superstitiosa ab omnibus negligatur, reprobetur et contemnatur; itaque ad paupertatem redigamur et fame moriamur. Aliqui vertunt: « periclitamur hac parte. » MAGNAE DIANAE. — Gentiles magnos deos numerabant duodecim, sex mares, totidem feminas, quos Ennius hoc disticho complectitur: « Juno, Vesta, Minerva, Ceres, Diana, Venus, Mars, / Mercurius, Jovis, Neptunus, Vulcanus, Apollo. » Ceteri dii erant minorum gentium. DESTRUI INCIPIET MAJESTAS EJUS. — Legit Interpres μέλλει δὴ. Sic et Pagninus, Vatablus et alii; nonnulli tamen legunt μᾶλλον δὲ, id est magis vero, q. d. Non tam angit nos perditio lucri, quam Dianae honor et cultus: acerbissimum enim nobis erit, et omnibus esse debet, si majestas ejus apud vulgus depereat.
19:29
29. CONFUSIONE, — perturbatione, tumultu. ET IMPETUM FECERUNT, — ὥρμησαν, id est, impetu uno concurrerunt in theatrum, in illud rapientes Caium et Aristarchum, ut illos aliosque Christianos ibidem reos et sacrilegos publice proclamarent et mactarent. Ita Arator, Beda, Hugo et alii. Gaius hic fuit Macedo, alius a Gaio Derbeo, de quo cap. seq., vers. 4. Aristarchum Paulus vocat concaptivum suum, Coloss. IV, 10. Adscriptus est Sanctis, die 4 augusti, ubi sic legimus: « Thessalonicae S. Aristarchi, qui fuit individuus comes Pauli, et ab eo Thessalonicensium Episcopus ordinatus, post longos agones sub Nerone coronatus quievit. »
19:30
30. PAULO AUTEM VOLENTE [intrare]. — Extollit S. Chrysostomus, hom. 7 De Laudibus S. Pauli, ejus animi magnitudinem, quod quaesitus ad necem in populi furentis turbam ingredi voluerit, eam vel sedaturus, vel pro Christo occubiturus. Hoc enim, ait, decebat ducem fidelium, ut audacia ceteris praeiret, ac reipsa ostenderet Christianis non esse timendam, sed ambiendam mortem pro Christo. Sic in bellis dux animosus animat totum exercitum, timidus intimidat. Unde illud: « Fortior est exercitus cervorum duce leone, quam leonum duce cervo. » « Paulus enim, ait Chrysostomus, in praedicandi ardore ipso igne vehementior, pluviam in se flammam ipse succendit: non pericula timuit, non irrisiones erubuit, sed alios accipiens oculos, utique charitatis, aliamque mentem, multo cum impetu instar torrentis irrupit, omnia pariter Judaeorum trahens atque convolvens, etc.; et quasi semper satisfaceret Deo pro tempore jam peracto, sic lucra spiritualia undique colligebat, in locum, qui esset belli pars maxima et laborum periculorumque plena, fidenter insiliens. Hoc vero mirabile, quod, cum esset tam audax, et quasi ad pugnam semper accinctus, et ignem quemdam belli conspirans, ita rursum placabilem se praebebat magistris, ut nunquam in tanto alacritatis impetu offenderit. Unde et suis dissuadentibus ingressum in theatrum, illico acquievit. » Sic et S. Gregorius, lib. XXXI Moralium, cap. XIV, vel XXIII, Paulum comparat equo generoso, qui in proelio exultat: « Intueri, ait, licet illum sessoris sui calcaribus excitatum contra armatos hostes: tantus Paulum fervor accendebat, quando eum Ephesi ad irrumpendas theatri turbas zeli flamma rapiebat. »
19:32
32. ALII AUTEM ALIUD CLAMABANT. — Videtur esse aposiopesis, et aliquid esse supplendum, quod explicat Syrus, dum vertit: « turbae autem quae erant in theatro, valde tumultuabantur et alii aliud clamabant. » Nam, ut sequitur, erat Ecclesia, id est populi coetus et turba confusa, uti fit in seditione et tumultu, dum unus hoc vult et clamat, alius aliud.
19:33
33. DE TURBA AUTEM DETRAXERUNT ALEXANDRUM. — Hic Alexander videtur fuisse Judaeus, peritus et eloquens, Paulo tamen amicitia conjunctus, quem Judaei protraxerunt in locum aptum ad perorandum pro communi causa. Nam Ephesios pro Diana certantes non tantum in Christianos, sed et Judaeos, Dianae hostes, fuisse commotos et concitatos patet ex sequentibus, vers. 34. Unde Syrus vertit: « plebs autem Judaeorum, qui illic erant, statuerunt ex seipsis virum Judaeum, cui nomen erat Alexander. » Apud Ephesios enim erat insignis blasphemia. Notat tamen insignem Pauli modestiam, qui conviciis et maledictis Dianam non prosciderit, sed nudam ejus veritatem dixerit et detexerit. Idem faciebant Judaei, putantes illud praeceptum esse, Exodi XXII, 28: « Diis non detrahes »; licet alius ejus loci sit sensus, ut ibi dixi. Unde Josephus, lib. II Contra Apionem: « Noster mos, ait, est propria custodire, non aliena accusare, atque ut neque ridere, neque blasphemare debeamus eos qui apud alios putantur dii, aperte nobis legislator interdixit. » Huc facit illud S. Augustini monitum, serm. 6 in Evangelium secundum Matthaeum: « Prius idola in cordibus hominum, deinde in idolis et templis esse confringenda. » Ex hisce verbis colligitur, scribam hunc Paulo favisse eique fuisse amicum vel benevolum. ET CUM SEDASSET SCRIBA TURBAS. — Scriba hic fuit Secretarius civitatis, vel consiliarius Magistratus, ejusque quasi os et sensus, quales in Belgio sunt et vocantur Pensionarii. Unde Graece vocatur γραμματεύς, id est legis doctor, qui jura civitatis callet et tuetur, ac in iis Magistratum informat et dirigit. Syrus vertit, princeps civitatis, quasi fuerit Cancellarius. Putant aliqui scribam hunc fuisse Alexandrum Judaeum. Ita Baronius. Verius alii censent alium fuisse, eumque Gentilem: nam Lucas videtur eos distinguere. Alexandro enim, utpote Judaeo, occlamarunt turbae Gentilium per duas horas. Ut ergo eas sedaret, successit scriba Gentilis, qui laudans Dianam (quod non fecisset Judaeus) eas compescuit. Unde Chrysostomus vocat eum infidelem. Sane vir fuit politicus et prudens, qui statim turbas composuit, qualis fuit Demosthenes, « quem mirabantur Athenae Torrentem, et pleni moderantem frena theatri, » ait Juvenalis, satyr. 10. Pro « detraxerunt », Graece est ἀποστατίζειν, id est prius instruxerunt, uti vertit Vatablus. Sic instruimus advocatum vel patronum causam nostram acturum: unde quidam putant nostrum Interpretem legisse ἀπελίξαν, id est protruserunt. Verum etiam μεθορμίζομενος dicitur, qui cogitur prodire et protruditur. Alexandrum hunc putat Baronius, Hugo et alii conversum fuisse ad Christum, sed apostatasse, esseque illum quem Paulus cum Hymenaeo ob blasphemiam tradidit Satanae, I Timoth. 1, 20. Verum alii, ut Cajetanus et Arias, censent fuisse diversum. ALEXANDER AUTEM MANU SILENTIO POSTULATO. — κατασείσας τὴν χεῖρα, id est agitans manum, mota manu. Ita Persius: « Et calidae fecisse silentia turbae, majestate manus. »
19:35
35. CULTRICEM ESSE. — Syrus, aedituam esse: Graece νεωκόρον, id est templi ornatricem et administram. Sicut S. Paulinus optabat esse custos et aedituus templi S. Felicis, quem proinde celebravit decem hymnis natalitiis. JOVISQUE PROLIS. — Graece καὶ τοῦ διοπετοῦς, id est a Jove demissi, vel delapsi, scilicet ἀγάλματος, id est simulacri Dianae: ita Syrus, Chrysostomus, Pagninus, Vatablus et alii. Fingebant enim Dianae simulacrum non ab homine effictum, sed coelo delapsum, idque vulgo creditum fuisse docet Suidas in voce Σοῦμνις. Ita mendacio aucta est superstitio. Sic Palladium Trojanum, et Ancile Romanum coelo lapsa finxerunt. Noster legit τῆς διοπετοῦς, id est a Jove profectae, vel descendentis Dianae. Homerus enim reges vocat διογενεῖς, quasi a Jove profectos et ortos. Forte etiam legit διογενοῦς, id est a Jove genitae.
19:37
37. NEQUE BLASPHEMANTES DEAM VESTRAM. — Mentitur officiose ad sedandum populum, ait Chrysostomus. Paulus enim docebat eam non esse deam, sed idolum inane et fictum.
19:38
38. CONVENTUS FORENSES AGUNTUR. — Graece, ἀγοραῖοι ab ἀγορά, sicut forenses a foro. Quinam hi? Primo, Syrus vertit, artifices sunt, quasi hi conventus fuerint artificum, in quibus a Decanis ejusdem artis quaestiones et lites deciderentur, ut passim in Germania fieri videmus, quod pertinet ad collegium aurifabrorum: ibi deciditur. Secundo, Oecumenius forenses interpretatur vulgares et plebeios judices, qui plebeiorum causas decidebant, sicut divitum proconsules. Tertio, forenses vocantur, qui in publico loco et consessu, puta in foro, fiunt. Sicut vulgo causas forenses vocamus civiles. Apud Romanos enim aliaque judicia publica exercebantur in foro, teste Cicerone, Quintiliano, lib. III, et aliis. Unde forensis opponitur domestico, quasi publicum privato. Et scimus Ciceronem causas suorum egisse in foro, non rerum venalium, sed causarum, quae in publico loco, velut suo foro, tractantur. Quarto, Baronius ex Dionysio Halicarnasseo, lib. IV, conventus forenses censet fuisse eos, quibus statis per annum diebus populus conveniebat ad sacra et ludos Dianae: ubi deinde praesto erant judices qui lites deciderent et componerent. Aut potius, inquit, apud Lucam, « conventus forenses » illi erant, cum proconsul in quibusdam provinciae civitatibus, quae sibi ad hoc peragendum commodiores videbantur, certis diebus consistens, per se vel legatos causas comprovincialium cognoscens, judicia exercebat et per sententiam definiebat. Meminit horum Cicero, lib. III, epist. 6 et 8, et Josephus, lib. XIV Antiquitatum, cap. x. Sic in Hungaria aliisque regnis lites et causae graviores differentur usque ad comitia regni, in quibus a regni proceribus deciduntur. Tertius sensus caeteris planior videtur et communior.
19:39
39. SI QUID AUTEM ALTERIUS REI QUAERITIS, — gravioris, ad bonum et quietem publicam spectantis. IN LEGITIMA ECCLESIA (in coetu et comitiis provinciae, vel populi, legitime a lege vel Magistratu indictis) POTERIT ABSOLVI, — id est definiri, vel transigi et componi. Legitimum opponit tumultuariae, quam hic ipsi per seditionem conflarant. Ita Gagneius, Vatablus et alii. Addit Chrysostomus hos coetus ter in mense fieri solitos. Baronius vero ex Epiphanio, haeresi 30, per Ecclesiam accipit Synagogam Judaeorum, q. d. Si quid Judaicae quaestionis habetis circa Judaeos et legem Mosaicam, qualis videtur esse haec quam Paulo Judaeo intentatis, adite Synagogam Judaeorum, ibi ea optime decidetur. Judaei enim Ephesi habitantes, ejusdem civitatis municipes erant, ac proinde privilegiis civium potiebantur, et Ephesii dicebantur, teste Josepho, lib. II Contra Apionem. Verum sic scriba hic magis irritasset furentem populum: ille enim oderat Judaeos, quasi Dianae suae hostes. Prior ergo sensus est planior.
19:40
40. NAM ET PERICLITAMUR ARGUI SEDITIONIS. — Percellit eos metu Imperatoris et proconsulis, qui in auctores hujus tumultuarii concursus et seditionis sit inquisiturus, de iisque poenas sumpturus. CUM NULLUS OBNOXIUS SIT, — αἴτιος, id est reus, q. d. Cum nemo sit in culpa, cum nullus sit turbator, reipublicae proditor, seditiosus, ob quem hic concursus sit factus, ut propterea eum excusare possimus, ejusque rationem reddere proconsuli. Enorme enim crimen debet esse, ob quod totus populus concurrat et insurgat. Secundo, αἴτιος, non ad hominem, sed ad rem causamque referri potest, q. d. Cum nulla sit causa per quam excusare possimus hunc populi concursum. Ita Gagneius, juxta illud Eustathii, Odyss. α: Αἴτιος ὁ γράψας αἰτία Καλλιμάχῳ — « Est reus ascribens crimina Callimacho. » DIMISIT ECCLESIAM, — coetum populi.
Pauli Pugna cum Bestiis Ephesi Nota: Multa et magna hic et alibi omittit Lucas. Nam tantum itinera Pauli et capita rerum in iis gestarum summatim percenset. Sic cap. IX, omittit profectionem Pauli recens conversi in Arabiam, reditum in Damascum post annos tres, accessum Hierosolymam, reprehensionem Petri, quae tamen recenset Paulus, Galat. I et II. Sic, I Cor. XI, 24, ait Paulus: « A Judaeis quinquies quadragenas una minus accepi, » de quibus Lucas ne verbum quidem. Cumque Paulus ter se caesum virgis dicat, de unica tantum flagellatione facta Philippis idem meminit, cap. XVI. De terno naufragio; item, quod Paulus ait se nocte et die in profundo maris fuisse, nil habet Lucas: nam naufragium quod cap. XXVII recenset, contigit post scriptam epistolam ad Corinthios. Sic de cathedra Petri Antiochena Romana, aliisque ejus gestis altum silentium est apud Lucam. Pari modo hic Ephesi omisit pugnam Pauli cum bestiis, de qua Paulus, I Cor. XV, 32, ait: « Si secundum hominem (id est humana audacia, contentione et robore, sive quantum homini est possibile) ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? » Nam quod Theophylactus, Oecumenius, Anselmus et ex eis alii recentiores (quorum unus alium, quasi ovis ovem sequitur) hanc pugnam metaphorice accipiunt pro contentione quam Paulus habuit cum Demetrio et argentariis, quos ob saevitiam et furorem, atque ob carnalem et bestialem vitam (qua carni dediti ita vivebant, ac si non esset resurrectio et altera vita in coelis) vocet bestias, certum est eos errare. Nam epistola ad Corinthios, in qua pugnam hanc ejus meminit, scripta est Ephesi, ut patet ex eo quod ait, I Cor. XVI, 8: « Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. » Rursum scripta est ante contentionem cum Demetrio: post eam enim statim Epheso discessit, ut patet cap. XX, 1: ita Baronius et alii passim. Quocirca nonnulli, ut Arias, censent hanc pugnam Pauli cum bestiis, fuisse concertationem quam habuit cum Judaeis et filiis Scevae exorcistis, vers. 9 et 13. Verum id minus est probabile. Exorcistis enim fuit concertatio cum diabolo qui in eos insiliit, non cum Paulo qui tacuit: cum Judaeis autem ad praedicationem Pauli se indurantibus non certavit ipse; « sed discedens ab eis segregavit discipulos, quotidie disputans in schola tyranni cujusdam, » ait Lucas. Longe majus certamen fuit Paulo cum Judaeis in Derbe, Lystra, Corintho, uti audivimus cap. XIV, 45 et seq., et tamen nusquam eos vocavit bestias. Quare verius videtur ad litteram Paulum Ephesi objectum fuisse bestiis. Primo, quia id proprie verba ejus jam recitata sonant. Secundo, quia aliae expositiones sunt impropriae, nec solido fundamento nituntur. Tertio, quia cum plerique Martyres, multique Pauli discipuli et discipulae, inter quas fuit S. Thecla, objecti fuerint bestiis, decebat ut et Paulus eorum antesignanus et dux, eis in hac re praeiret, daretque exemplum. Fuit enim ipse tentatus et consummatus per omnia. Quarto, quia ita explicant Theodoretus, Ambrosius, Arboreus et Mariana, I Cor. XV. Favet quoque Chrysostomus, dum bestias non nisi bestias interpretatur, esto ambigue loquatur. Ait enim: « Quid est secundum hominem? quantum feritatis in homines cadit, depugnavi cum bestiis. » Ubi interpretatur τὸ « secundum hominem, » non autem τὸ « pugnavi cum bestiis, » quasi per se clarum, ut sonat accipiendum. Quinto, quia idcirco dixit, I Cor. IV, 9: « Spectaculum (Graece θέατρον, id est theatrum) facti sumus mundo, et angelis, et hominibus, » q. d. In theatro bestiis objecti, facti sumus spectaculum hominum, Dei et angelorum. In theatris enim spectabantur hominum et ferarum pugnae, gladiatores et bestiludia, uti S. Ignatius, Pauli assecla, post eum Romae a Trajano ad bestias damnatus, in amphitheatrum productus, videns circumfusam spectantium turbam eamque salutans: « O Romani, inquit, in theatrum hoc prodeo, vobisque spectaculum fio, non ob crimen aliquod, cum nihil morte dignum commiserim; sed ut per leones ad Deum perveniam, eoque fruar, cujus insatiabili teneor desiderio. » Unde et subdit Paulus: « Tanquam purgamenta (ὥσπερ καθάρματα, id est tanquam anathemata et diris devota capita) hujus mundi facti sumus, omnium peripsema, » q. d. Facti sumus ut piaculares hostiae, detrimenta mundi, et bestiarum pabula, quasi vita, luce, aere et terra hac indigni, ideoque in ferarum ventre detrudendi et sepeliendi. Dices primo: Non est credibile Paulum proprie pugnasse, id est dimicasse cum bestiis, ut ipse ait, esto eis sit objectus. Respondeo: Θηριομαχεῖν, id est, pugnare cum bestiis, idem est quod bestiis objici: quia enim plerique reorum ita objiciebantur bestiis, ut cum eis depugnarent ad spectantium voluptatem (populus enim magis spectare avebat has pugnas et bestiludia, quam nudas hominum devorationes); hinc « pugnare cum bestiis » idem est quod « bestiis objici, » ut patet ex Actis Martyrum. Unde S. Ignatius, epist. II ad Ephesios, ait: « Ut merear Romae cum bestiis dimicare, » id est bestiis objici ab eisque laniari. Dices secundo: Paulus erat civis Romanus, ac proinde jure Romanorum non poterat ad bestias damnari. Respondeo eum objectum fuisse bestiis, non per legitimum judicem et judicium, sed per furorem populi. Rem gestam narrat Nicephorus, lib. II, cap. 25, ex antiquis Pauli Actis, quae citat probatque Origenes, lib. I Periarchon, cap. II: « Verum enim vero, ait, qui profectiones Pauli descripserunt, eum quam plurima alia simul et fecisse et passum esse, tum hoc quoque cum Ephesi esset, de eo memoriae mandarunt. Cum ibi principem locum Hieronymus obtineret, multa cum libertate Paulus est concionatus: quare Hieronymus illum bene quidem et diserte dicere, sed orationem ejus non esse eorum temporum testatus est. Plebs quidem certe per insolentiam et furorem Paulo compedibus injectis, carceri eum includit, ut leonibus vorandus objiceretur. Ibi tum Eubula et Artemilla, clarorum Ephesi virorum conjuges, fidem edoctae a Paulo (noctu enim ad eum veniebant), divini lavacri gratiam ab eo petunt. Itaque virtute divina atque angelici satellitii ministerio, caliginem noctis exuberantia splendoris illustrante, Paulus ferreis compedibus liberatus, illas divino baptismo ad littus maris initiat, et cum id nemo omnium quibus custodiae cura mandata fuerat, sensisset, ad vincula rursum sua, in quibus esca leonibus asservabatur, redit. Sed enim ingenti magnitudine et robore intolerando leo contra ipsum immissus, in arenam quidem ille procurrit, sed ad Pauli pedes consedit. Et cum itidem aliae immanes ferae immitterentur, ne tangere quidem ulla sacrum corpus ad orationem erectum atque compositum sustinuit. His ita actis, de repente fragore multo vehemens quaedam supra naturae ordinem grando decidens, multorum simul et virorum et ferorum animalium comminuit capita, ipsiusque Hieronymi aurem amputat: qui deinde cum suis per Paulum Deo conciliatus, salutiferum suscepit lavacrum: leo autem ille profugus in montes proximos evadit; et Paulus inde Macedoniam et Graeciam transmisit, atque ita tandem Hierosolymam proficiscitur. Mirandum non est, Lucam hanc Pauli cum belluis pugnam reliquis ejus actis non inseruisse: nam etsi ex Evangelistis solus Joannes Lazari resuscitationem commemorat, minus tamen de fide veritateque ejus ambigendum. » Hucusque Nicephorus.
19:1
v. 1 factum est autem cum Apollo esset. Corinthi, ut Paulus peragratis superioribus partibus, τὰ ἀνχτολιχὰ μέρη legit Theoph. (et aliqui.minusc); cf. 18,93, provinciae illae cum Epheso urbibusque maritimis comparatae superiores appellantur, ex illis enim Ephesum venientes veluti descendere, et e mari adeuntes ascendere videntur (Calm.), veniret Ephesum et inveniret quosdam discipulos, cum vocentur simpliciter μαθηταί (et v. ל πιστεύσαντες) quo nomine credentes in Iesum designantur, hi quoque, sicut Apollo, ex doctrina et institutione Ioannis baptistae iam credunt Iesum Messiam (cf. 18,25), sed baptisma christianum nondum receperant. Cum nihil nobis referatur, ubi antea fuerint, quando venerint Ephesum, frivolum est statuere apertam contradictionem cum 18,25, quasi simul cum Apollo debuissent iam edoceri vel saltem ab Aquila et Priscilla ad Paulum adduci , ut Weiss vult. Unde Paulus inductus fuerit, ut quaereret ex eis de sacramento confirmationis accepto nescimus. Forlasse scivit eos iis in regionibus commoratos esse, ubi nemo apostolorum erat, vel in iis quidquam deesse advertit quod ad vim οἱ vigorem vitae christianae pertineret ;
19:2
v. 9 dixitque ad eos : si Spiritum sanctum accepistis credentes? si, particula interrogationis cf. 1,6; 7,1; αἱ tilii dixerunt ad. eum : sed neque si Spiritus sanctus est audivimus; illud est aliqui explicant secundum [oan. 7,39, > quia nec re ipsa ignorare plene Spiritum sanctum poterant , de quo frequens in vetere testamento mentio recurrit, cuius afflatu prophetas vaticinatos fuisse Iudaei omnes norant. Illud novum accidit his conferri in Ecclesia sacramentum quo Spiritus sanctus dabatur; de confirmatione et collato ab illa sancto Spiritu deque donis supra naturam quae per manuum impositionem suppeditantur, ne verbum quidem huc usque audivimus » (Caím.). Quae acceptio in altera lectione exhibetur : si Spiritum sanctum aliqui accipiunt ne audivimus quidem; eandem defendunt 268. Wendt, Bi. - Weiss. Sed quaestio Pauli tamen supponere videtur eos nihil se scire confessos esse de Spiritu sancto, esse scil. Spiritum sanctum personam divinam ab alia persona divina distinctam ;
19:3
v. 3 i//e vero ait : in quo . ergo εἰς «(tin quid (gig) baptizati estis? cur enim quaerit de baptismo? certe non, quia illi responderunt se nihil scire de donis extraordinariis quae dentur ἃ Spiritu sancto. Haec enim acceptio Spiritus sancti non ad baptismum pertinet, sed impositione manuum conferri solebat (8,17). Magna cum admiratione quaerit apostolus; quae admiratio facilius explicatur in illa responsione qua dicunt se ne scire quidem esse Spiritum. Praeterea cum apostolus interroget πιστεύσαντας, omnino supponere censendus est eos iam accepisse baptismum ; audiens itaque eorum responsum eo quem dixi sensu, facile fluit interrogatio, immo necessario : εἰς τί οὖν ἐδαπτίσθητε; si vero respondissent : non audivimus si qui acceperint Spiritum sanctum, potius debuit concludere : ergo manus illis nondum sunt impositae (cf. 8,17), uti statim in v. 6 impositio manuum et acceptio Spiritus coniungitur et a baptismo distinguitur. Quare cum Lap. Deel. Patr. Felt. puto illos nihil scisse de Spiritu sancto. Neque id adeo mirum videri debet. Nam profecto non adeo aperte colligi potest ex vetere testamento Spiritum Dei esse personam divinam ab alia persona divina distinctam; neque enim in locutionibus illis obviis : effundam spiritum meum; dabo spiritum meum in cor eorum; Spiritus Dei insiluit super eum etc. statim deprehenditur hypostasis propria Spiritus; neque ex verbis baptistae Christum baptizaturum esse in Spiritu sancto et igni opus est, ut omnes statim intellexerint esse hypostasin propriam. Praeterea notari oportet Spiritum sanctum in vetere testamento raro dici (cf. Sap. 1,5; 9,17. Eccli. 1,9), neque inde aperte colligi hypostasin. Proinde nullo modo sequitur quod aliqui consequi volunt, illos non Iudaeos sed gentiles esse habendos, si profiterentur se ne scire quidem esse Spiritum sanctum. — Uti ex epistola Augustini ad Vincentium (ep. 93 n. A1; M. 33,343) elucet, Donatistae etiam ad exemplum Pauli provocarunt qui post loannem baptizasset, ut suum rebaptizandi morem commendarent et defenderent; id quod eo loco Augustinus multis refellit. Dicitur baptizari εἰς τί, 810001 εἰς τὸ ξνομα; vide quae dixi ad Matth. 28,19 et vide Cornely, Comment, in 1 Cor. p. 35 et Comment. in ep. ad Rom. p. 315. Neque latinum in quo aliter est interpretandum. Nam in latinitate vulgari promiscue 7n coniungitur cum ablativo et ' accusativo et casus hi inter se permutantur discrimine linguae cultioris neglecto. Qui dixerunt : tn Ioannis baptismate, εἰς τὸ eic. ; א in quo responso est aliquid inconcinni; quid enim est baptizan in cuiuspiam baptismum? nempe si aliter interrogati fuissent , dixissent, opinor, baptizati fuimus a Ioanne; hinc vero cum rogarentur in quid baptizati essent, respondent : in baptisma loannis » (Bee/.). Eos ulterius edocet Paulus assignans baptismi loannis significationem et efferens ad quid tendat illud
19:4
v. & dixt! autem Paulus : Ioannes 00001zavit baptismo poenitentiae populum, ut populum ad poenitentiam excitaret, dicens : in eum qui venturus est post ipsum ut crederent, hoc est in Iesum; baptismo et praedicatione annuntiavit venturum > Messiam et fidem in eum provocare studuit (cf. Matth. 3 11. Marc 1, 8. Luc. 3,16. Ioan. 1,26 seq.). Summatim indicatur eos a Paulo esse - plenius institutos;
19:5
v. 5 Ais auditis baptizati sunt tn nomine Domini εἰς τὸ ἔνομα; vide ad 2,38; additur altera lectione : in remissionem peccatorum, quo etiam plenius discrimen effertur ἃ baptismate poenitentiae. Quod veteres protestantes contenderunt baptismum Ioannis fuisse idem quod baptisma Christi, a recentioribus protestantibus explosum est; contra illos statuebatur canon 1 de baptismo sess. VII Concilii tridentini : si quis dixerit baptismum Ioannis habuisse eandem vim cum baptismo Christi, A. S. Clare alterum sacramentum designatur
19:6
v. 6 et cum tmposutsset illis manus Paulus, venit Spiritus sanctus super eos et loquebantur lingwis et prophetabant; cf. 8,16; 10,46; 9,17 et 13,1 et 1 Cor. 15,3. — Quae hic de Paulo referuntur, aliquam habent similitudinem cum iis quae Petrus fecit 8,17 et 10,44. Unde > critici א contendunt, haec de Paulo esse conficta, ut ea quoque in re Petro aequipararetur (ita Baur, Zeller οἱ nuperrime Hi/g.). Isti epistolas paulinas non nosse videntur. Nam in ecclesiis 8 Paulo fundatis, Thessalonicae , Corinthi, apud Galatas, uti epistolae Pauli testantur, dona et charismata Spiritus sancti fidelibus abunde tribuebantur. Iam ibi Paulus praedicabat, ecclesias fundabat, et impositione manuum Spiritum sanctum baptizatis tribuebat (cf. 2 Tim. 1,6). Si itaque in illis ecclesiis per Pauli praedicationem et manuum impositionem coelestia dona fidelibus obveniebant, quae ratio reperiri poterit negandi vel in dubium vocandi quod hic narratur? Aliam ratiunculam invenit Weizs. ' (p. 351); legitur in
19:7
v. 7 erant autem omnes viri fere duodecim, quo numero dicit sine ullo dubio, immo apertissime alludi ad duodecim apostolos; unde iam patere totam narrationem esse nihil aliud nisi allegoriam, qua doceatur fidem in Christum quam habeant 100860christiani per Paulum demum et eius doctrinam perfici et promoveri ad veram fidem spiritualem et ad communicationem Spiritus. Sed ipse Weiss notat, cum addatur ὡσεὶ, excludi omnem talem numeri significationem, propter quam numerum esse confictum quis cogitare posset. | Ephesi Paulus hospitabatur apud Aquilam et Priscillam (1 Cor. 16, 19) et prius quidem docebat in synagoga (cf. 18,19. 90)
19:8
v. 8 tn£rogressus autem synagogam cum fiducia loquebatur per tres menses disputans διαλεγόμενος 17,9 et suadens de regno Dei, de regno messiano, πείθων « praesens est suadere, non persuadere » (Bl.) ; alii tamen. de effectu persuasionis, alii de studio et conatu loquendi cum omni persuasione accipiunt; cf. 13,43; 15,19; 18,&. Veram itaque indolem regni messiani exponebat, Iudaeos retrahere studens a vana exspectatione gloriae ac dominationis iudaicae. Verum. hanc spem altissime animis impressam sibi eripi aegerrime aliqui tulerunt
19:9
v. 9, cum autem quidam indurarentur et non crederent, crux scandalum Iudaeis illis erat vanitati nationali deditis, maledicentes viam Domini coram multitudine scil. gentium , ut eo modo praedicationem Pauli impedirent apud Graecos (1 Thess. 2,16), discedens ab eis segregavit discipulos a synagoga, ne iam synagogam frequentarent; cf. 18,7 ; quare alium sibi selegit locum ad docendum : quotidie disputans tn schola Tyranni cuiusdam, Tyrannus nomen est proprium (2 Mach. &,50); unus ex satellitibus Herodis eo nomine vocabatur (losephus, Anüq. 16,10,3), etiam apud rabbinos ΟἿΣ] reperitur (cf. Buztorf, Lex. talm. c. 916), Suidas sophistam eius nominis commemorat. Fuerit ille Tyrannus rhetor vel philosophus, qui scholam suam seu auditorium, ubi docebat, pro certis horis Paulo permisit; in altera lectione habetur Paulum docuisse ab hora quinta usque ad decimam (ab hora 11 ad & pomeridianam). Alii putant Tyrannum fuisse doctorem iudaeum qui habuerit quod vocant Beth midrasch , scholam in qua doceri solebant traditiones et earum expositiones. Sed cum Paulus segregaret suos fideles a ludaeis, non est probabile ipsum nunc docuisse in schola privata alicuius rabbi. Ostium mihi apertum est magnum et evidens et adversarii multi; ita scribit ipse de 808 Ephesi commoratione (1 Cor. 16,9). Diu ibi docuit, diutius quam alibi
19:10
v. 10 Aoc autem factum est per biennium, ' ita ut omnes qui habitabant in Asia audirent verbum Domini, Iudaei atque gentiles, Ἕλληνες. Nam Ephesus urbs ob situs opportunitatem augetur quotidie estque emporium Asiae eorum quae sunt intra Taurum maximum (Strabo 15,1,9%; al. 641 al. 950). Erat ibi templum Dianae celeberrimum. Commercii igitur et superstitionis causa homines undique in eam urbem confluxerunt. Paulo praedicante non solum Ephesi coetus fidelium est constitutus, sed pluribus in civitatibus; nam 1 Cor. 16,19 scribit : salutant vos ecclesiae Asiae; idem elucet ex 20, 17. 98 et ex septem illis ecclesiis, de quibus in Apoc., certe etiam aliquae, fortasse omnes, eo iam tempore exortae sunt. Et qua ratione inter multas tribulationes praedicaverit ipse enarrat 20,18 seq. Sed Deus etiam potenter ei adstitit praeclarissima ei testimonia divinae approbationis exhibens
19:11
v. 11 virtutesque non quaslibet οὐ τὰς τυχούσας non vulgares, non modicas (gig), sed eximias, faciebat Deus per manum Pauli,
19:12
v. 19 ita ut etiam super languidos deferrentur a corpore eius τοῦ χρωτὸς ἃ cute eius sudaria et ἢ vel semictnctia ; sudarium linteum est ad sudorem faciei, narium abstergendum ; semicinctium est tegumentum quo opifices anteriorem corporis partem cingere solent, cingulum quod dimidiam corporis partem cingat. Explicat Oec. : sudaria super caput tenduntur, semicinctia in manibus tenent ad abstergendos sudores, lacrimas etc. Notat Beda : « multi nostrum quid semicinctia significent ignorant; verum Gregorius qui nunc est apostolicae sedis antistes, cum esset adhuc archidiaconus sciscitanti amico de Britannia et hoc inter alia rescripsit, genus esse sudarii quo Hebraei utantur in capite ». Paulus opificium suum Ephesi quoque exercens labore manuum sibi sociisque victum parabat (20,34); eius laboribus Deus ita quoque benedicebat (Sa/m.), ut sudaria eius et semicinctia evaderent quasi instrumenta sanationum, uti fimbria vestimenti Christi; et recedebant ab eis languores et spiritus nequam egrediebantur; attende secerni a Luca morbos et spiritus nequam ; illos amotos, hos dici egressos (5,16; 16,18; Patr.). Bene notat Beel. : praesens locus imprimis valet ad defendendum religiosum sacrarum reliquiarum cultum (cf. Lap. Felt.). Et profecto ad praestigia goetarum superanda, ut mentes hominum ab iis artibusque magicis averterentur et vim agnoscerent vere divinam, placuit Dei benignitati sapientissimo consilio operari miracula eximia, manifestissima (cf. Eph. 6,12).
19:13
v. 13 tentaverunt autem quidam et de circumeuntibus Iudaeis exorctstis invocare super eos qui habebant spiritus malos nomen Domini Iesu dicentes : adiuro vos per Iesum quem Paulus praedicat, ut exeatis, addit gig; iam tempore Christi quidam qui non erat ex discipulis ad Iesu nominis invocationem daemonia eiiciebat (Marc. 9,37; Luc. 9,49), qui tamen erat ex credentibus in eum. Hos vero circumvagantes nomen illud usurpasse non fide, sed spe lucri, quia viderant apud Paulum aliosque fideles hoc nomen esse efficax, ex ipsa narratione nobis innuitur (Chr. Salm. Lap.). Ad eiusmodi circulatores (cf. 8,9; 13,6) etiam pertinebant filii Scevae (vide alteram lectionem)
Uti 18,12 seq. spatio commorationis declarato eventus subiungitur qui intra illud tempus contigit, ita hoc loco idem cernitur modus narrandi. Quare nullo pacto sequitur quod Hi/g. aliique (Sorof, van Manen, Spitta, Clemen, Jüngst) volunt, 19,91 connecti non cum antecedentibus, sed adiungi debere ad 19,10. — Fuisse olim apud Iudaeos exorcistas veri nominis patet ex ipsius Iesu verbis (Matth. 19,27. Luc. 11,19). Hoc charisma evangelio promulgato apud Iu- 08605 66858880 et ad fideles transisse certum est. Praeterea fuisse qui variis artibus magicis, cantionibus, herbis adhibitis daemones se pellere posse iactarent atque eiusmodi carmina a Salomone tradita se habere dicerent, losephus narrat (Antiq. 8,2,5 : atque hoc sanationis genus etiamnum apud nos plurimum valet). Tales cum viderent invocato nomine Iesu a Paulo pelli daemones, nomen istud habere vim magicam putabant;
19:14
v. 1& erant autem quidam Iudaei Scevae principis sacerdotum, erat igitur ex familia ex qua aliquis fuerat pontifex (cf. quae dixi ad Matth. 2,4); ceterum in altera lectione (etiam gig) vocatur solum sacerdos, τινὸς cuiusdam Scevae Iudaei septem filài, gig duo filii; in altera lectione hic nullus habetur numerus, qui hoc faciebant; iam subiuugitur eorum more generatim commemorato specialis eventus unus : ingressi ad daemoniacum quendam coeperunt invocare nomen dicentes : denuntiamus tibi per Iesum quem Paulus praedicat, ut exeas. Ita in altera lectione fluit narratio. In nostro textu statim adiungitur ad qui hoc faciebant
19:15
v. 15 respondens autem spiritus nequam dizit eis : Iesum novi et Paulum 0 agnoscit daemon vim ac virtutem, qua nomine Iesu a Paulo pellatur; vos autem qui estis? contemnentis et aspernantis more interrogat, 66 quam parum in se inani illa invocatione et fraudulenter usurpata valeant, statim demonstrat
19:16
v. 16 e£ insiltens in eos homo 8 daemone agitatus, 20426756 explicat Chr. μετὰ ῥύμης ἐπιπηδήσας, 1n quo erat daemonium pessimum et dominatus amborum , unde indicatur unum narrari eventum, quando duo ex illis filiis id tentabant. Neque id in tanta narrationis brevitate offensioni esse debet. Volebant quidem alii ἀμφοτέρων ita explicare, ut congruere possit eventui cui septem filii interfuerint : vel ex septem duos solum esse caesos; vel binos manu prehendens omnes septem superavit, vel ex utraque parte eos aggressus est; at textu ipso haec excluduntur (cf. Wendt); alia lectio αὐτῶν videtur invecta propter v. 1&; invaluit contra. eos ἴσχυσεν xax αὑτῶν vim illis intulit, 44a ut nudt vestimentis vix omnibus exuti (J/.); cf. loan. 91,7. 1 Cor. 5,11. lacob 2,15 et vulnerati effugerent de domo 10/6 en poena gravis pro fraudulenta usurpatione nominis Iesu, qua simul edocebantur nequaquam sonum nominis habere vim quandam magicam. Ex quo eventu tria exstiterunt commoda (v. 17-19) et primo quidem timor ac reverentia nominis Iesu innotuit infidelibus v. 17 0 autem notum factum est omnibus Iudaeis atque gentilibus Ἕλλησιν Graecis (gig) qui habitabant Ephesi et cecidit timor super omnes illos malitiam ac potentiam daemonum exemplo illo perspicientes et magnificabatur nomen Domini Iesu, cuius vim ac virtutem ipsi daemones professi sint et cuius nominis iniusta usurpatio modo terribili sit punita. Unde huius nominis dignitatem extollebant. Altera utilitas redundabat in ipsos fideles multos, qui minus eousque sibi conscii erant quid criminis essel magicas artes adeo late Ephesi regnantes sectari; casus ille filiorum Scevae quos homo 8 daemone agitatus male mulctavit cautiores illos fecit (Calm.)
19:18
v. 18 multique credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos τὰς πράξεις scil. quae artis magicae professione commiserant (Caíim.)* cf. in v. 19 τὰ πε- ρίεργα πραξάντων; unde syr. confitentes peccata sua. Indicatur confessio actuum particularium, uti patet, non accusatio quaedam generalis. Sed utrum haec facta sit secreto, an publice, non indicatur; pariter fueritne confessio sacramentalis, dissidium est sententiarum, cui tollendo textus ambiguus nihil confert (Caím.). Duo certa sunt : expressam hic haberi certam assertamque τῶν πράξεων confessionem (quod olim Lutherus voluit: annuntiantes miracula sua, iam omnium consensu explosum est), et πολλοὶ τῶν πεπι- στευχότων esse qui fideles iam facti erant antea, non eos qui eo demum eventu conversi essent. lia de fidelibus explicant CAr. Oec. Salm. Lap. Calm. Hake, Felt. Bels. Bl. Weiss etc. Nam, ut Lap. notat, hic designatur alter effectus, quem causavit ignominia et plaga ludaeis exorcistis illata; in versu enim praecedenti dicitur apud ludaeos et Graecos timorem esse excitatum et laudem nominis Iesu; hic vero sermo fit de credentibus. Neque ulla fit mentio eos nunc tandem incepisse credere, cui acceptioni insuper obstat zezirtox^tov. Neque adeo mirum videri debet in tanta magiae ac superstitionis abundantia quae erat Ephesi etiam multos fidelium non statim ab omnibus istis se expedivisse. Habes simile apud Corinthios, quorum multos in tanta morum corruptione etiam luget apostolus qui non egerint poenitentiam, super immunditia et fornicatione (2 Cor. 19,91). Si itaque tales erant Corinthi, Ephesi alios suas πράξεις non statim dimisisse superstitiosas et forte etiam quaestuosas facile credideris; neque enim cum Beel. Patr. de nescio quibus vitiis et flagitiis cogitandum est, quae fidelibus imputari non possent; unde hi verba explicant de iis qui eo eventu ad fidem adducti et scelera sua detestati sint. Terlius erat effectus, ut multi libros magicos destruerent; videbant enim in illo eventu rem esse periculo plenam, si quis quocumque modo cum daemone agere velit
19:19
v. 19 multi autem ez eis qut fuerant curiosa sectati τὰ περίεργα πραξάντων qui artes magicas exercebant; artium curiosarum nomine censentur magia, astrologia divinatrix, fascinationes, praestigia, ars parandi amuleta et magicas illas imagines quibus mala quaeque averruncantur vel propitia sors in ludo coeptisque omnibus asseritur (Ca/m.). Non assignatur certa quaedam classis istorum multorum, sed sermo est generalis, sive fuerint Iudaci, Graeci, fideles, catechumeni, contulerunt libros et combusserunt coram omnibus et computatis pretiis 13llorum invenerunt pecuniam denariorum quinquaginta millium, pretium circa 36000 M monetae germanicae, si denarium atticum supponas (cf. Feit. Wendt, Weiss). Libros intellige volumina papyracea magicis formulis repleta ) 87.( . Nota enim erant et valde celebria ᾿Εἰφέσια γράμματα ; unum specimen exhibet C/emens alex. (Strom. 5,8; M. 9,72) et Hesychtus s. v. ᾿Εφέσιχ γράμματα. Non minus vere quam facete adnotat 21. : « qui summam in maius auctam esse dictitant, velim nos edoceant (scire enim videntur) de pretiis librorum magicorum quae tum fuerint ». Advertit Oec. libros esse combustos quamvis adessent qui eos sibi parare vellent; esse destructos ne quis letiferae corruptionis quae ab illis procederet particeps fieret, et ne quidquam ex huiusmodi criminis pretio acquirerent (sim. TAeopA. Salm.). Eo itaque eventu et tali exemplo res christiana capiebat incrementa
19:20
v. 90 i/a fortiter crescebat verbum Dei et confirmabatur, crescebat extensione, propagatione, dum plures in dies crederent; et eiusmodi miraculis (v. 11.12) et signis et poena in temerarios inflicta veritas altissimas egit radices in animis credentium; ea vel simili formula et narrata absolvere et ad alia transitionem sibi munire solet Lucas (cf. 2,47; 5,33; 1% ; 6,7; 19,24). Paulum non sine multa tribulatione Ephesi laborasse elucet tum ex 20,19 tum ex 1 Cor. 15,30-32 οἱ 16,9. Nihilominus praedicatio eius laetos tulit fructus. Cum itaque 68 in regione evangelium esset firmiter constitutum, nova propagandi confirmandique evangelii consilia animo volvebat
19:21
v. 21 Ais autem erpletis proposuit. Paulus in spiritu, posuit in animo, apud se statuit; cum τίθεσθαι non significet sibi proponere, illud i» τῷ πνεύματι non potest intelligi de Spiritu sancto, ut sat multi volunt (Dion. Cai. Lap.), quamvis negandum non sit eum instinctu Spiritus sancti egisse, transita Macedonia et Achaia, uti ex Epheso Corinthiis quoque scripsit 1 Cor. 16,5, tre Jerusalem, etiam eo consilio, ut collectas eleemosynas perferret 1 Cor. 16,1-3; dicens : quoniam postquam fuero ibi, oportet me et Romam videre, quod desiderium se diu fovisse Rom. 1,9 seq. declarat, quia ut gentium apostolus omnium sit debitor, et Rom. 13,23 fatetur se habere cupiditatem veniendi ad Romanos ex multis iam praecedentibus annis. De priore quodam itineris consilio certiores reddimur ex 2 Cor. 1,15; voluit enim prius ab Epheso navigare Corinthum, dein transire in Macedoniam et iterum adire Corinthios. Sed cum de conditione fidelium Corinthiorum ei afferrentur tristia quaedam (1 Cor. 1,11; 5,1; 6,1), voluit prius per epistolam et per Timotheum, quem ad eos misit, procurare, ut omnia bene disponerentur, ne durius agere cogeretur ;
19:22
v. 92 mittens autem in. Macedoniam duos ez ministrantibus sibi, Timotheum cf. 1 Cor. 4,11 et 16,10. 11 et Erastum estne idem qui Rom. 16,23 nominatur, vel qui 2 Tim. 5,20? hic erat socius itineris Pauli, cum Timotheus solus Corinthiis commendetur, Erastus missus esse videtur ad ecclesias in Macedonia confirmandas; 1056 remansit ad tempus in. Asta; cum enim mitteret Timotheum, voluit Ephesi permanere usque ad pentecosten (1 Cor. 16,8). Sed ob tumultum excitatum coactus est citius Epheso excedere (vide ad 92 Cor. 9,12; 7,5). De periculo quod ipse subiit antequam Epheso proficisceretur, ipse narrat 2 Cor. 1,8-10;
19:23
v. 23 facta est autem illo tempore, postquam misit discipulos duos in Macedoniam, 100170 non minima de via Domini, de via cf. 9,2;
19:24
v. 9& Demetrius quidam nomine, argentarius ἀργυροχόπος argenti cusor, faber argentarius (cf. ler. 6,99 LXX), faciens aedes argenteas Dianae praestabat artificibus non modicum quaestum ; templum igitur celeberrimum Dianae imitatione expressit parvis aediculis argenteis confectis; χιξώρια μιχρά dicunt Chr. Theoph. ; hae aediculae a cultoribus Dianae et peregrinis qui undique ad templum illud confluebant avide emebantur tamquam sacra quaedam pignora et certa contra pericula remedia. Eiusmodi enim amuleta et phylacteria secum gestare solebant, v. g. deae coelestis argenteum breve figmentum, ut loquitur Ammianus Marcellinus (22,13; cf. Diodorus sic. 20,14). Quaerit B/. « sed quomodo Demetrius dici potest arlificibus quaestum praestitisse ipse artifex? itaque 3 inserui (τὸ ποιεῖν »χοὺς γα.) ». Sed quid impedit, quominus Demetrius cogitetur magnam habere officinam ad aediculas conficiendas, in qua occupentur artifices ct alii operarii ? Hisce itaque ipse occasionem praebebat lucri. Querelae eius praeclaro sunt testimonio, quanto cum successu Paulus praedicarit;
19:25
v. 25 quos convocans, artifices scil. qui elegantioribus laboribus vacabant οἱ eos qui huiusmodi erant. opifices περὶ τὰ τοιαῦτα qui circa illarum aedicularum fabricam utcumque aliquam operam praestabant, dizit : viri, scitis quia de hoc artificio est nobis acquisitio ἡ εὐπορία opulentia, quaestus (cf. 11,99). Uti 16,19, ita hic quoque lucri diminutio occasio fit persecutionis;
19:26
v. 96 et videtis et auditis, quia non solum Ephesi, sed pene totius Asiae Paulus hic suadens avertit multam furbam dicens : quoniam non sunt dii qui manibus fiunt; in ipsis imaginibus inesse numen vulgus existimabat (cf. 17,29). Demetrius pro re sua prudenter damnum privatum commiscet cum periculo celebritatis illius religiosae urbis de qua Ephesii maxime gloriabantur;
19:27
v. 27 non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem venire i. e. non solum periculum est, ne hoc nostrum opificium et lucrum iacturam faciat existimationis, in contemptum veniat, repudietur, sed et magnae Dianae templum in nihilum reputabitur; > usitate dicitur ἡ θεός (ut v. 37); verum etiam inscriptio Ephesia (Brit. Mus. nr. 481, v. 324) τῇ μεγίστῃ θεᾷ ᾿Εφεσίχ ᾿Αρτέμιδι, itaque formulam sollemnem ἡ με- γάλη θεὰ "A. mira diligentia Lucas conservavit » (B/.). Templum illud magnificentissimum inter septem orbis miracula recensebatur (cf. PAilo Byzantius de septem spectaculis, cum notis... Leonis Allatii, in Thes. Antiq. graec. Gronovii tomo 8 c. 2678 seq. ubi multos vete- - rum locos laudatos invenies; Vigouroux, Le Nouveau Test. et les découvertes archéol., p. 263 seq.). Situm templi eiusque rudera exploravit Wood, Discoveries at Ephesus London 1877. Teste Vitruvio (lib. 7, praefatio) de aede Dianae Ephesi Ctesiphon et Metagenes ediderunt volumen; de ea scripsit P/inius (n. h. 36,91) etc. Gloriam igitur urbis destructum iri ac contemptum conqueritur, si magna Diana oblivione obruetur : sed οἱ destrui incipiet, vira erit ut destruatur maiestas eius quam tota Asia. el orbis colit; > Ephesiam Dianam urbes omnes celebrant et privatim viri eam prac reliquis diis prosequuntur honoribus; tria cius celebritatem auxerunt: magnitudo primum templi, quod cetera omnia hominum opera anteit, Ephesiorum deinde civitatis splendor, et ipsa postrema 0680 claritas » (Pausanias 5,31,8) ;
19:28
v. 28 his auditis repleti sunt ira et exclamaverunt dicentes : magna Diana Ephesiorum, in altera lectione : pleni ira currentes in viam publicam exclamabant etc. Sermone igitur illo audito currunt per civitatem clamantes et honorem deae vindicantes i. e. suo quaestui consulentes. Cum itaque civitatem clamoribus repleant plerisque causain ignorantibus
19:29
v. 99 et impleta est civitas confusione, gig : et confusa est universa civitas; apud LXX αἰσχύνη sacpius dicitur de idolis (Ier. 3, 2; 11,13. 05. 9,10 etc.): unde quod D habet explicari potest : et confusa est civitas ignominiae i. e. civitas deae turpis, ignominiosae, quae appellatio, uti de idolo generatim, ita de imagine Dianae ephesiae congrue dicitur. Nam ibi colebatur non Diana venatrix, sed illa multimammia quam Graeci πολύμαστον vocant , ut scil. ex ipsa quoque effigie mentirentur omnium eam bestiarum et viventium esse nutricem (Hieronymus, praef. תו Comment. ep. ad Ephes. M. 26,441). In theatris conventus haberi solebant ; ita refert Tacitus in Antiochiensium theatro illis consultare morem esse (Hist. 2,80); de Epheso habemus testimonium inscriptionis ita conceptae : φερέτωσαν χατὰ πᾶσαν ἐχυλησίαν εἰς τὸ θέατρον (cf. Bl.; de hoc more in plerisque oppidis obvio plura affert Wetst. ad ἢ. 1.). Theatrum ephesium sua quoque magnitudine celebre erat, qua millia hominum 25 capiebat (Wood, Discoveries p. 63, Felt.); etimpetum fecerunt uno animo in theatrum ὥρμησαν celeriter proruperunt; cuncti statim unanimiter, eodem animorum impulsu, in theatrum concurrunt, ubi scil. more consueto sciebant de variis rebus tractari, rapto Gaio et Aristarcho Macedonibus, comitibus Pauli, quos fortasse obvios habebant et socios peregrinationum (συνεχδήμους) Pauli agnoscebant; ipsum Paulum non invenerint in aedibus ubi commorari soleret (Bee/.);
19:30
v. 30 Paulo autem volente intrare in populum, prodire ad turbam in theatrum, ut verba facturus tumultum sedaret et pro fidelibus peroraret, non permiserunt discipuli civ. εἴων, constanter eum retinebant merito timentes ne caeco turbae furore et illa insania discerperetur. Atque merito illos ita egisse ostenditur quoque
19:31
v. 31 quidam autem et de Asiae principibus qui erant amici eius miserunt ad eum rogantes ne se daret in theatrum; > ἀσιάρχης idem qui etiam ἀρχιερεὺς τῆς ᾿Ασίας, magistratus quotannis ex ditissimis provinciae electus, qui et conventui provinciae praeesset et templum 8 communi Asiae Augusto Pergami dedicatum administraret ludosque cum eo coniunctos ederet. Mox autem plura templa ab eodem communi in pluribus oppidis Caesaribus aedificata sunt, exstiteruntque plures ἀρχιερεῖς et ἀσιάρχαι, qui omnes eo magistratu functi titulum dignitatis retinebant (sicut etiam ἀςχιερεῖς ludaeorum, 4,23). Itaque minime mirum Ephesi, in qua et ipsa düo eius generis templa erant, multos tum viros eo titulo ornatos fuisse » ) 27.(. Et de Trallianorum urbe S/ra£o scribit : habitatur a civibus opulentis, ut ulla asianarum urbium alia, et semper aliqui eorum sunt πρωτεύοντες xazx τὴν ἐπαρχίαν, quos Asiarchas vocant (15,2,49 al. 618, al. 960). Plura exempla praebet Wetst.; similiter in aliis provinciis appellatur idem magistratus Γαλατάρχης, Βιθυνι- ἄρχης etc. (cf. Mommsen, Rom. Geschichte 5 p. 318). Paulus itaque inter nobiles et ditissimos sibi fecerat amicos qui saluti eius prospicerent. Interea in theatro hominum turba promiscua congregala non parva erat confusio
19:32
v. 82 αἰΐὲ autem altitud clamabant; erat enim. ecclesia confusa, turba illa quae sponte convenerat, quae 1/0/22 vocatur, quamvis non esset conventus legitimus, nec concio legitime convocata; et plures nesciebant qua 62 causa convenissent zi τελείους maior illorum pars; ita fieri solet, cum palam vociferantibus aliis alii multi sese adiungunt rei novitate et curiositate illecti;
19:33
v. 33 de turba autem detrazerunt Alexandrum 0550620 hoc loco sensu caret; unde legere oportet vel zgosf. vel 42-66. (D): de- . scendere coegerunt, propellentibus eum Iudaeis; videntur Iudaei sibimet ipsis metuentes voluisse eum furori populari obiicere et ita se ipsos tueri. Unde certe Alexander ludaeo-christianus erat, quem ceteri Iudaei ob fidem susceptam odio habentes libenter furori turbarum exponebant ; Alezander autem manu silentio postulato χατα- σείσας cf. 19,17; 13,16 volebat reddere rationem populo, parabat de 5,14; sed nomen istud erat satis frequens. Putant tamen alii eun, 101586 Iudaeum religione, quem utpote virum eloquentem Iudaei incitarint, ut defensionem apud turbam susciperet (Felt. Wendt, Weiss). Intellexisse quippe Iudaeos, turbam furere contra contemptores Dianae et proinde sibi imminere periculum. At potius putandum erit ludaeos etiam scisse tumultum exortum esse propter fideles et verti utique contra omnes qui non venerentur deam; unde ut sibi consulerent, Iudaeo-christianum popularem suum voluisse eos furenti populo devoveri (Patr. H:zlg. Bl.). ld magis quoque verbis congruit ; προβάλλειν protrudere , obiicere scil. populo. Verum turba Iudaeum loquentem audire minime sustinuit;
19:34
v. 34 quem ut cognoverunt Iudaeum genere esse, vel ex vultu habituque, vel uno alterove clamante : ludaeus est, unus ex eis qui Dianam negant esse deam )2/.(; ἐπιγνόντες, habes nominativum absolutum (cf. Buttmann, Grammatik d. neut. Spr. p. 325) vel anacoluthiam (Bl. Gram. p. 277), voz facta est una omnium quasi per horas duas clamantium : magna Diana Ephesiorum; clamoribus suis magnam esse deam asseverare volunt et acclamationibus aliorum sententiam obruere ; quare bene ad rem acclamatio illa in B bis ponitur. Magistratus urbis turbam tumultuantem et clamantem ad quietem reducere diutius frustra tentabat. Tandem cum ipsis clamoribus vires essent quasi exhaustae et rabies aliquatenus deferbuisset, res melius successit
19:35
v. 95 et cum sedasset scriba turbas ὁ γραμματεύς, nota, quanta accuratione Lucas nomen proprium ac peculiare magistratus norit; nam γραμματεύς (scil. τοῦ δήμου) Ephesi non ut Athenis minister erat vcl populi vel magistratus, sed ipse magistratus et concionum moderator; ita in inscriptione ephes. n. 500 (Greek Inscr. in the Brit. Mus. Ill, II) idem homo et ᾿Ασιάρχης et γραμματεὺς τοῦ δήμου dicitur; ibidem n. 482 5 vc. τ. δ. rogationem fert ad populum )27.; cf. Vigourouz 1. c. p. 282 seq.) ; dixit : viri Ephesti, quis entm est hominum i. e. cur isti clamores ἢ quieti estote : quis entm (cf. γάρ in interrogationibus A/o/z, Devar. II p. 243) qui nesciat Ephestorum civitatem. cultricem esse magnae Dianae lovisque prolis? νεωχόρον, proprie : qui templum verrit; curam templi habet; unde is titulus frequens est urbium quae celebre aliquod fanum habebant (cf. Píato, de legibus 6 p. 759; Xenoph. Anab. 5,3,6). Eum titulum urbis Ephesi etiam inscriptiones produnt; ita Ephesus dicitur νεωχόρος τῆς ᾿Αρτέμιδος in inscriptione apud Wood, App. p. 50 n. 6; item in nummis v. ₪. 'Eoscí(ov τρὶς νεωχόρων xoci τῆς 6 (Bl.); alias inscriptiones, quibus idem titulus urbi eidem tribuitur vide apud Vigouroux 1. c. p. 988. 287. Quod in vulg. additur Ioeisque prolis (gig Iovis) graece est xoi τοῦ 000567006 1. e. simulaeri coelitus delapsi ; simulacrum igitur ligneum Dianae credebatur coelitus esse delapsum, id quod de multis aliis vetustissimis simulacris ferebatur; exempla ex veterum libris habes apud Wetst.; de simulacro Dianae Ephesiae plura prostant apud Gronovtum, Thes. Antiq. gr. tomo 7 p. 362 seq. א Ephesi in aede simulacrum Dianae ex cedro, et ibi et in ceteris nobilibus fanis, propter aeternitatem sunt facta », ita Vitruvius (de archit. 2,9), Plinius autem scribit : « convenit tectum eius (templi Ephesi) esse e cedrinis trabibus ; de ipso simulacro deae ambigitur; ceteri ex ebeno esse tradunt; Mucianus ter consul ex his qui proxime viso eo scripsere, vitigineum et nunquam mutatum, septies restituto templo » (n. ἢ. 16,79); aureum esse (χρυσῷ ὄντι τῷ ἐν 'Ec£co), proin laminis aureis contectum scribit Xenophon (Anab. 5,8,19(. Cum itaque gloria urbis apud omnes sine controversia constet, immerito fieri ait tumultum
19:36
v. 36 cum ergo Ais contradici non possit, oportet vos sedatos esse et. nihil temere agere προπετές temerarium; quid iam nimia praecipitantia egerint exponit sequentibus v. 37 adlegos ἱεροσύλους, proprie templi spoliatores, neque blasphemantes deam vestram ; inde patet, dum plerique clamarent in theatro, aliquos qui comites Pauli corripuerant ad magistratum causam detulisse neque tamen accusationem potuisse probare. Porro artifices quoque temere egisse ait
19:38
v. 38 quod si Demetrius et qui cum eo sunt artifices ol σὺν αὐτῷ τεχνῖται modo loquendi omnino indicari videtur, quod ad v. 9% dixi, Demetrium habuisse magnam officinam in qua artifices occupabantur, /iabent adversus aliquem causam, conventus forenses aguntur, ἀγοραῖοι explicantur ab aliquibus iudices causarum minorum, vel etiam διχολόγοι, oratores, causidici (Oec. Theoph. Patr.); sed cum v. ₪. legamus apud Strabonem : τὰς ἀγοραίους ποιοῦνται xal τὰς διχαιοξοσίας (13,5,19; al. 629; al. 933), retinenda est versio vulg., ἀγοραῖοι σύνοδοι (BI .) , et proconsules sunt (pluralis quem categoriae dicunt); erat Asia provincia proconsularis; accusent 1801060, causam igitur legitime inter se disceptent apud magistratum;
19:39
v. 39 s? guid autem alterius rei quaeritis περαιτέρω, ulterius (gig), praeterea, quod non ad causam spectat forensem, n legitima ecclesia potest absolvi ἐν τῇ ἐννόμῳ ἐχχλησίχ; quae dictio pariter in aliqua inscriptione ephesia legitur (xaxà πᾶσαν ἔννομον ἐχχλησίαν, apud Wood, App. p. 38; Vigourouz l. c. p. 289; Wendt); proin ia conventu legitimo, qualis ex lege certis diebus institui solet. Dein quo efficacius persuadeat , meminit periculi
19:40
v. 40 nam et periclitamur argui seditionis hodiernae accusari seditionis περὶ τῆς σήμερον de hodierno conventu, cum nullus obnoxius sit de quo possimus reddere rationem concursus t1s(tus, ללמ αἰτίου ὑπάρχοντος cum nulla causa exsistat, de qua possimus rationem reddere istius concursus tumultuantium, συστροφῆς ; periculum est, ne de tumultu accusemur; nam curiste concursus factus sit, nullam possumus afferre causam quae proconsuli probetur. In lectione περὶ οὗ οὐ δυνησόμεθα illud περὶ οὗ non potest referri ad antecedens αἰτίου, nam ediceretur contrarium eius quod ille dicere vult, nullam exsistere causam de qua non possimus rationem reddere ; sed debet referri ad totam sententiam antecedentem : de quo (scil. de conventu habito tumultuantium more sine ulla causa) non possimus rationem reddere, et additur declarationis causa vel epexegetice περὶ τῆς συστροφῆς ταύτης, quo nomine demum ἐχχλησία tumultuantium proprie designatur; 6) cum aec dixisset, dimisit ecclesiam; Paulum in maximo fuisse periculo elucet ex 2 Cor. 1,8 seq., id quod hac narratione Lucae non ita effertur.
19:1
momento della loro predicazione, considerarono il b. di Giovanni come inesistente e battezzarono «nel nome di Gesù» tutti che si presentavano, anche quelli che già prima erano stati battezzati dal precursore (Act. 2, 38; 19, 1-7); perché a tutti senza eccezione mirava l'ordine perentorio di Gesù (Mt. 18, 19). Perciò la Chiesa, sorti gli errori della cosiddetta riforma, definì nel Concilio di Trento: «Se …
… Inoltre, Marco e Luca non sarebbero stati con Paolo (contrariamente a Col. 4, 10.14; Philem. 24) nel caso di una prigionia efesina, perché il primo lavorava allora, probabilmente, con Pietro a Roma, e il secondo non narra in prima persona i fatti del soggiorno in Efeso (Act. 19, 1-20, 1), come suole quando è presente.
… Provvido perciò immediatamente a farli battezzare, e per l'imposizione delle mani ricevettero lo Spirito Santo (Act. 19, 1-7).
… Nelle condizioni di Apollo si trovavano una dozzina di « discepoli » quando Paolo tornò a E. nel 54 (terzo viaggio): istruìli a battezzati, si unirono alla nascente comunità (Act. 19, 1-7). La rottura con la sinagoga avvenne dopo tre mesi di dispute sul « regno di Dio » Paolo si trasferì nella scuola di un certo Tiranno, uno dei tanti retori di cui pullulavano le maggiori …
… Secondo Act. 19, 1-7, un gruppo di 12 fedeli di Efeso aveva ricevuto solo il battesimo di G. B.; famoso è il caso di Apollo (Act. 18, 24-26). Più tardi si parla delle sette dei gioanniti, degli emerobattisti, …
19:2
… Inoltre, I C. è in perfetto accordo con la narrazione degli Atti (cf. I Cor. 4, 17 sgg. e 16, 5: Act. 19, 2, 21; I Cor. 1, 14: Act. 18, 8; I Cor. 3, 6: Act. 18, 27 sg.). …
19:3
… Soprattutto non poteva mancare nella c. apostolica un cenno esplicito dello Spirito Santo e quindi del dogma trinitario: difatti non si conferiva il Battesimo se non a quelli che avessero anche una qualche conoscenza dello Spirito Santo (cf. Act. 19, 3); e la formula trinitaria prescritta (Mt. 28, 19) era di essenza nel Battesimo. …
19:4
… precursore ha lo scopo tutto particolare di preparazione messianica: «Dopo di me verrà uno che è maggiore di me ed io non lo conoscevo; ma appunto sono venuto a battezzare nell'acqua, affinché egli fosse manifestato in Israele» (Jo., 1, 31; cf. anche Act. 19, 4). Si tratta dunque di un rito transitorio, annunciatore di un ordine nuovo, tutto in funzione dell'aspettazione messianica giudaica, così viva a quei tempi, che non mancavano di falsi …
19:5
… s. Pietro: «che cosa dunque dobbiamo fare per essere salvi?», s. Pietro risponde: «Fate penitenza e battezzatevi» (Act. 2, 38). Quando per errore i convertiti ricevono solo il B. di Giovanni, vengono ribattezzati con il B. di Gesù Cristo (Act. 18, 25; 19, 5; cf. 10, 48; 16, 12-15; 22, 11-16). Nella mente dei primi cristiani la necessità del B. era tanto radicata, che il Pastor Hermae la estese anche ai giusti nel Vecchio Testamento, i …
… Più che sulla necessità del rito (cf. Act. 19, 5), P. insiste nel rilevarne il simbolismo; esso rappresenta anche esteriormente la morte al mondo e l'incorporazione della nuova creatura al Cristo Mistico (cf. Rom. 6, 3; Gal. 3, 27; …
19:6
10, 10-13; Act. 10, 44-46; 19, 6); ma «profetò» allo
… De Baptismo, 8: « Dehine manus imponitur »; s. Stefano a s. Cipriano, Epist., 74, 1: « Ut manus imponatur in poenitentiam »; mentre è più comune l'uso del plurale sia nei documenti neo-testamentari (cf. Mt. 19, 13, 15; Mc. 10, 16; Act. 8, 17; 19, 6; Hebr. 6, 2; I Tim. 4, 14; 5, 22; II Tim. 1, 6), sia presso gli scrittori greci. …
… gli Apostoli: I Cor. 12, 28 sg.; 14, 1-5,24,29,31 sg.; Eph. 2,20; 3,5; 4,11; parecchie volte, nel Nuovo Testamento, appaiono questi interpreti di Dio, dando predizioni, leggendo i segreti dei cuori; apportatori della divina parola (Act. 11,27; 19,6; 21,9 sg.), edificano, esortano, incoraggiano. …
… I primi cristiani ricevevano lo Spirito Santo «per impositionem manus Apostolorum» (Act. 8, 17; 19, 6); Cristo afferma che la sua carne (eucaristica) è principio di vita e soprannaturale, come il pane è causa della vita materiale «qui manducat me et ipse vivet propter me» (Io. 6, …
19:8
Act. 19, 8; 20, 25; 28, 23, 31; testi riguardanti la predi-
… Sia Gesù (cf. Mt. 4, 23; Lc. 4, 16 sgg.; 13, 10) sia i suoi discepoli (Act. 9, 20; 13, 5.14; 14, 1; 17, 1.17; 18, 4.19.26; 19, 8) approfittarono di tale usanza per diffondere la nuova dottrina. …
19:9
… Non risulta se l'aula, che, secondo una variante del cod. D in Act. 19, 9, era a disposizione di Paolo dall'ora quinta alla decima (= ore 11-16), gli fosse prestata gratuitamente. …
19:10
Nel Nuovo Testamento A. (Act. 2, 9; 4, 9; 16, 6; 19, 10, 22, 26; 20, 4, 16, 18; 21, 27; 24, 19; 27, 2; Rom. 16, 5; I Cor. 16, 9; II Cor. 1, 8 II Tim. 1, 15; IPt. 1, 1; Apoc. 1-3) indica la provincia romana di A. (costituita nel 129 a. C.), …
19:11
… tanto a Gesù quanto bastava per sfiorargli appena le vesti; oppure nella ressa dei primi cristiani di riuscire a toccare gli abiti o le ombre degli Apostoli per sentirsi sollevati nello spirito e spesso guariti nel corpo (Mc. 5, 28; 6, 56; Act. 5, 15; 19, 11).
… la vista « imponens ei manus »; ibid. 28, 8 si legge che Paolo guarì il padre del governatore di Malta « cum... imposuisset ei manus »; ibid. 5, 12 è detto, in forma generica, che molti prodigi erano fatti tra il popolo « per manus Apostolorum »; ibid. 19, 11 si legge che Dio faceva miracoli straordinari « per manum Pauli ».
… sogni e « per inanes quasi revelationes ». Presso le turbe attratte verso il divino Maestro vi fu chi cercò di toccare le sue vesti per ottenere la guarigione (Mc. 5, 28; 6, 56); i primi fedeli fecero altrettanto con le vesti degli Apostoli (Act. 5, 15; 19, 11). Sempre nell'età apostolica si apprende che i fedeli di Efeso portavano agli infermi gli asciugatoi e le cinture di s. Paolo e i malati ottenevano la guarigione (Act. 19, 12). Eusebio …
19:12
… 56); i primi fedeli fecero altrettanto con le vesti degli Apostoli (Act. 5, 15; 19, 11). Sempre nell'età apostolica si apprende che i fedeli di Efeso portavano agli infermi gli asciugatoi e le cinture di s. Paolo e i malati ottenevano la guarigione (Act. 19, 12). Eusebio narra che a Gerusalemme si mostrava la cattedra dell'apostolo s. Giacomo (Hist. eccl., VII, 19). Uno dei carcerieri di s. Cipriano volle la tunica madida di sudore del martire …
… fondato l'espulsione di Satana e dei suoi demòni (Mt. 12, 28; Lc. 10, 17; 11, 20) e trasmette questo carisma esorcistico ai suoi Apostoli, alla sua Chiesa (Mt. 10, 1; Mc. 16, 17). Gli Apostoli espellevano a loro volta gli « spiriti immondi » (Act. 5, 16; 19, 12-16), e la Chiesa si gloriava di questo vittorioso potere su Satana: « Quid isto opere manifestius? …
19:13
… Due anni di fecondo lavoro apostolico, che per l'affluire di forestieri e per probabili invii di discepoli in altre città dell'Asia proconsolare (Col. 1, 7; 4, 13) si estese molto al di là dei confini di E. (Act. 19, 26), suscitarono la gelosia dei giudei (Act. 19, 13-17) e la preoccupazione di chi era economicamente interessato a mantenere il culto di Artemide efesina (v. DIANA). …
Con la parola ἐξορχοστής si designa colui che fa gli spergiuri (cf. Act. 19, 13; Giuseppe Flavio, Antiq. lud., 8, 2, 5). Nei primi tempi della Chiesa ogni fedele, quasi per un dono carismatico, aveva il potere di cacciare i demoni (cf. Giustino, Apol., II, 6, …
Quanto al modo di espellere i demoni dagli infelici i., Gesù accenna al modo in uso dai Giudei (Mt. 12, 27; Lc. 11, 19); in Act. 19, 13 si parla di esorcisti giudei; alcuni cacciavano i demoni nel nome di Gesù (Mc. 9, 37). A negare la causa divina del miracolo, i Giudei accusavano Gesù di operare il miracolo mediante …
… può stabilire nessuna amicizia e verso di lui non può esservi sottomissione (cf. I Cor. 10, 20); è lecito invece scongiurarlo imperativamente, perché, in nome di Dio, non arrechi danno alcuno, spirituale o temporale (cf. Mc. 16, 17; Lc. 9, 1; 10, 19; Act. 19, 13). Questo s. si chiama propriamente esorcismo (v.). …
19:14
SINEDRIO (ΣΥΝΈΔΡΙΟΝ « ASSEMBLEA »)
dote in carica, quelli già eventualmente depositi e, con ogni probabilità, anche i membri delle famiglie dalle quali si soleva scegliere la più alta carica religiosa (cf. Io. 18, 19; Act. 4, 6; 19, 14). Gli « anziani » (οἱ πρεσβύτεροι) rappresentavano l'aristocrazia laica; essi erano i « personaggi più ragguardevoli » (Flavio Giuseppe, Vita, 9). Gli « scribi » (οἱ γραμματεῖς) …
19:18
… La quale conclusione si estende anche ai testi Act. 19, 18 e I Io. 1, 9, che, specialmente nella polemica contro i protestanti, venivano anche portati dagli autori cattolici.
19:19
Gli scritti profetici abbondano di rimproveri contro il ricorso alla m. (cf. Os. 4, 12; Is. 2, 6; 3, 2 sg.; 57, 3; Ier. 27, 9; Mal. 3, 5), e l'avversione perdura negli scritti del Nuovo Testamento (Act. 8, 9; 13, 6.10; 19, 19). Ciò dimostra quanto fosse radicata nel popolo la tendenza verso la m.; in epoca ellenistica appare evidente anche dai numerosi papiri magici greci, nei quali ricorrono spesso formele …
19:22
APOSTOLI (GR. ἈΠΌΣΤΟΛΟΣ «INVIATO», DA ἈΠΟΣΤΈΛΛΩ)
… questi due sconosciuti dirsi « missionari cristiani »? (Rengstorf, p. 422, 33 sg.; H. Lietzmann, An die Römer, 4ª ed. Tubinga 1933, p. 24). Sembra che anche qui ricorra il senso giudaico di šeliḥim « emissari », come per i due (Timoteo ed Erasto) in Act. 19, 22.
ERASTO. - Nome che ricorre tre volte nel Nuovo Testamento: 1) Act. 19, 22; 2) Rom. 16, 23; 3) Il Tim. 4, 20; ma è incerto se si tratti di uno, di due o di tre personaggi. …
… attraverso la Macedonia di cui in Act. 20, 2; con molta probabilità, dopo la fine della prima prigionia romana (I Tim. 1, 3). Oltre queste visite, ci furono tra Paolo e F. rapporti epistolari (v. FILIPPESI, SPISTOLA 31) e per mezzo d'inviati delle due parti (Act. 19, 22, 29; Phil. 2, 19-20).
19:23
… cristiani, o raccoglierono altri che convertivano alla fede, poiché Paolo nomina, sia a Roma come ad Efeso, «la chiesa della loro casa» (I Cor. 16, 19; Rom. 16, 4). Con rischio della vita liberarono dalla morte s. Paolo, probabilmente in Efeso (Rom. 16, 4; Act. 19, 23 sgg.).
… Nella primavera del 56 (alla Pasqua sembra accennare 5, 7; la Pentecoste non è lontana: 16, 8) terminava il secondo anno di lavoro in questa città e magnifiche prospettive si aprivano in Asia; ma si notavano anche reazioni incipienti, che dovevano poi sboccare nel tumulto degli argentieri (Act. 19, 23-40).
1. Orefice di Efeso, che suscitò il tumulto contro s. Paolo (Act. 19, 23-40).
E furono gli argentieri, con a capo Demetrio in veste d'agitatore, che si levarono a tumulto contro Paolo (Act. 19, 23-41), la predicazione del quale minacciava di ledere seriamente gli interessi della categoria. …
19:24
… Secondo Act. 19, 24 sgg., riproduzioni del tempio e della dea erano usate come amuleto. …
D. NEL NUOVO TESTAMENTO. - Con D. la Volgana rende in Act. 19, 24.27 sg. 34 sg., l' Ἀρτεμις del testo originale
… collaboratori, svolse un'attività intensa anche nelle città vicine (ibid. 18, 24 - 19, 40). L'efficacia della sua predicazione si rileva dall'agitazione dell'argentiere Demetrio, che vide compromesso il suo commercio di statuette della dea Artemide (ibid. 19, 24). Ad Efeso parimenti P. soffrì molto e dirà metaforicamente che ebbe da lottare con le fiere (I Cor. 15, 32); è più che probabile una vera prigionia (v.), rispecchiata forse nella …
19:26
… Due anni di fecondo lavoro apostolico, che per l'affluire di forestieri e per probabili invii di discepoli in altre città dell'Asia proconsolare (Col. 1, 7; 4, 13) si estese molto al di là dei confini di E. (Act. 19, 26), suscitarono la gelosia dei giudei (Act. 19, 13-17) e la preoccupazione di chi era economicamente interessato a mantenere il culto di Artemide efesina (v. DIANA). …
19:29
Trascinato con Gaio (v.) nel teatro dalla folla irritata contro Paolo, corse rischio di essere massacrato (Act. 19, 29). Segui poi l'Apostolo per tutto il viaggio in Macedonia e Grecia, e ritornò con lui a Gerusalemme ove Paolo fu arrestato (Act. 20, 4). Con lui prigioniero viaggiò verso Roma (Act. …
2. - Un C. di Macedonia fu arrestato ad Efeso durante il tumulto degli argentieri (Act. 19, 29), assieme ad Aristarco pure di Macedonia.
19:31
Da A. (provincia proconsolare) deriva il termine Asiarca (Act. 19, 31; come altrove il Bitinarca, il Ga-
… Infatti, mentre Paolo si disponeva a lasciare l'Asia, Demetrio e la categoria degli argentieri provocarono il tumulto, in occasione del quale si adoperarono a favore di Paolo anche alcuni asiatici suoi amici (Act. 19, 31). Per la questione se Paolo abbia subito a E. una prigionia prolungata, seguita da una condanna alla fiere (cf. I Cor. 15, 32), e abbia da questa città scritte le lettere della prigionia, …
19:33
… Si sa da Mc. 15, 21 che S. era « padre di Alessandro e di Rufo »: il primo è probabilmente quello menzionato in Act. 19, 33, e Rufo (v.) era forse quella persona insigne della cristianità di Roma, la cui madre, cioè nell'ipotesi la moglie di S., è chiamata da s. Paolo « madre » propria (Rom. 16, 13).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.