Vvith his praises he couertly exhorteth him not to be dismaied for his trouble, 6 (hauing grace giuen in Orders to helpe him, 8 and knovving for vvhat cause he is persecuted) and namely vvith the example of Onesiphorus.
1Paul, an apostle of Jesus Christ, by the will of God, according to the promise of life which is in Christ Jesus:Paolo Apostolo di Gesù Cristo per volontà di Dio, secondo la promessa della vita, la quale è in Cristo Gesù:PAVL an Apostle of IESVS Christ by the vvil of God, according to the promisse of the life which is in Christ IESVS:Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, secundum promissionem vitæ, quæ est in Christo Jesu, 2To Timothy, my dearly beloved son. Grace, mercy and peace, from God the Father and from Christ Jesus our Lord.A Timoteo figliuolo carissimo, grazia, misericordia, pace da Dio Padre, e da Cristo Gesù Signor nostro.to Timothee my deerest sonne, grace, mercie, peace from God the father, and Christ IESVS our Lord.Timotheo carissimo filio: gratia, misericordia, pax a Deo Patre, et Christo Jesu Domino nostro. 3I give thanks to God, whom I serve from my forefathers, with a pure conscience, that without ceasing I have a remembrance of thee in my prayers, night and day.Rendo grazie a Dio, cui co' pro genitori io servo con pura coscienza, perché assiduamente ho memoria di te nelle orazioni mie notte, e giorno,I giue thankes to God, vvhom I serue from my progenitours in a pure conscience, that vvithout intermission I haue a memorie of thee in my praiers, night and dayGratias ago Deo, cui servio a progenitoribus in conscientia pura, quod sine intermissione habeam tui memoriam in orationibus meis, nocte ac die 4Desiring to see thee, being mindful of thy tears, that I may be filled with joy:Bramoso di vederti (ricordandomi delle tue lagrime) per ricolmarmi di gaudio,desiring to see thee, mindeful of thy teares, that I may be filled vvith ioy,desiderans te videre, memor lacrimarum tuarum, ut gaudio implear, 5Calling to mind that faith which is in thee unfeigned, which also dwelt first in thy grandmother Lois and in thy mother Eunice, and I am certain that in thee also.Richiamandomi alla memoria quella, che è in te, fede non finta, quale ella fu prima nell'avola tua Loide, e nella madre tua Eunice, e sono certo, che è anche in te.calling to minde that faith vvhich is in thee not feined, vvhich also dvvelt first in thy grandmother Loïs, and thy mother Eunîce, and I am sure that in thee also.recordationem accipiens ejus fidei, quæ est in te non ficta, quæ et habitavit primum in avia tua Loide, et matre tua Eunice, certus sum autem quod et in te. 6For which cause I admonish thee that thou stir up the grace of God which is in thee by the imposition of my hands.Per la qual cosa ti rammento di ravvivare la grazia di Dio, che è in te mediante l'imposizione delle mie mani.For the vvhich cause I admonish thee that thou resuscitate the grace of God, vvhich is in thee by the imposition of my handes.Propter quam causam admoneo te ut resuscites gratiam Dei, quæ est in te per impositionem manuum mearum.
7For God hath not given us the spirit of fear: but of power and of love and of sobriety.Imperocché non ha dato a noi Iddio uno spirito di timidità, ma di fortezza, e di dilezione, e di saggezza:For God hath not giuen vs the spirit of feare: but of povver, and loue, and sobrietie.Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris: sed virtutis, et dilectionis, et sobrietatis. 8Be not thou therefore ashamed of the testimony of our Lord, nor of me his prisoner: but labour with the gospel, according to the power of God.Non volere adunque arrossirti della testimonianza del Signor nostro, né di me prigioniero per lui: ma partecipa ai travagli del vangelo secondo la virtù di Dio:Be not therfore ashamed of the testimonie of our Lord, nor of me his prisoner: but trauail vvith the Gospel according to the povver of God,Noli itaque erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus: sed collabora Evangelio secundum virtutem Dei: 9Who hath delivered us and called us by his holy calling, not according to our works, but according to his own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus before the times of the world:Il quale ci ha liberati, e ci ha chiamati con la vocazione sua santa, non per le opere nostre, ma secondo il suo proponimento, e secondo la grazia, la quale a noi è stata data in Cristo Gesù, prima che cominciasser i secoli.vvho hath deliuered and called vs by his holy calling, not according to our vvorkes, but according to his purpose and grace, vvhich vvas giuen to vs in Christ IESVS before the secular times.qui nos liberavit, et vocavit vocatione sua sancta, non secundum opera nostra, sed secundum propositum suum, et gratiam, quæ data est nobis in Christo Jesu ante tempora sæcularia. 10But is now made manifest by the illumination of our Saviour Jesus Christ, who hath destroyed death and hath brought to light life and incorruption by the gospel.Ma si è manifestata adesso per l'apparizione del Salvator nostro Gesù Cristo, il quale e ha distrutta la morte, e ha rivelata la vita, e l'immortalità per mezzo del vangelo:But it is manifested novv by the illumination of our Sauiour IESVS Christ, vvho hath destroied death, & illuminated life and incorruption by the Gospel:Manifestata est autem nunc per illuminationem Salvatoris nostri Jesu Christi, qui destruxit quidem mortem, illuminavit autem vitam, et incorruptionem per Evangelium: 11Wherein I am appointed a preacher and an apostle and teacher of the Gentiles.Pel quale sono stato io costituito predicatore, e Apostolo, e dottor delle, genti.vvherein I am appointed a preacher and Apostle and Maister of the Gentiles.in quo positus sum ego prædicator, et Apostolus, et magister gentium.
12For which cause, I also suffer these things: but I am not ashamed. For I know whom I have believed and I am certain that he is able to keep that which I have committed unto him, against that day.Per la qual cagione eziandio queste cose io patisco, ma non ne arrossisco. Imperocché conosco, di chi mi sono fidato, e son certo, che egli è potente a conservare il mio deposito sino a quella giornata.For the vvhich cause also I suffer these things: but I am not cōfounded. For I know whom I haue beleeued, & I am sure that he is able to keepe my depositum vnto that day.Ob quam causam etiam hæc patior, sed non confundor. Scio enim cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem. 13Hold the form of sound words which thou hast heard of me: in faith and in the love which is in Christ Jesus.Tieni la forma delle sane parole, che hai udite da me con la fede, e la carità in Cristo Gesù.Haue thou a forme of sound vvordes, vvhich thou hast heard of me in faith & in the loue in Christ IESVS.Formam habe sanorum verborum, quæ a me audisti in fide, et in dilectione in Christo Jesu. 14Keep the good thing committed to thy trust by the Holy Ghost who dwelleth in us.Custodisci il buon deposito per mezzo dello Spirito Santo, che abita in noi.Keepe the good depositum by the holy Ghost, vvhich dvvelleth in vs.Bonum depositum custodi per Spiritum Sanctum, qui habitat in nobis. 15Thou knowest this, that all they who are in Asia are turned away from me: of whom are Phigellus and Hermogenes.Tu sai, come si sono da me alienati tutti quelli, che sono nell'Asia, tra' quali è Figello, ed Ermogene.Thou knovvest this, that al vvhich are in Asia, be auerted from me: of vvhom is Phigelus and Hermogenes.Scis hoc, quod aversi sunt a me omnes, qui in Asia sunt, ex quibus est Phigellus, et Hermogenes. 16The Lord give mercy to the house of Onesiphorus: because he hath often refreshed me and hath not been ashamed of my chain:Faccia il Signore misericordia alla famiglia di Onesiforo: perché spesso mi ha ristorato, e non si è vergognato della mia catena:Our Lord giue mercie to the house of Onesiphorus: because he hath often refreshed me, and hath not been ashamed of my chaine.Det misericordiam Dominus Onesiphori domui: quia sæpe me refrigeravit, et catenam meam non erubuit: 17But when he was come to Rome, he carefully sought me and found me.Anzi arrivato egli a Roma, cercò premurosamente di me, e mi trovò.but vvhen he vvas come to Rome: he sought me carefully, and found me.sed cum Romam venisset, sollicite me quæsivit, et invenit.
18The Lord grant unto him to find mercy of the Lord in that day. And in how many things he ministered unto me at Ephesus, thou very well knowest.Diagli il Signore di trovare misericordia presso il Signore in quel giorno. E quante cose fece per me in Efeso, tu lo sai benissimo.Our Lord graunt him to finde mercie of our Lord in that day. And how many things he ministred to me at Ephesus, thou knovvest better.Det illi Dominus invenire misericordiam a Domino in illa die. Et quanta Ephesi ministravit mihi, tu melius nosti.
1:3
Witham
Whom I serve from my forefathers with a pure conscience. That is, have always served and worshipped the one true God, as my forefathers had done, which was true, even when he persecuted the Christians; though this he did not with a pure conscience, but with a false mistaken zeal; and his ignorance could not excuse him, after he might have known Christ. (Witham)
1:5
Denis the Carthusian
Thy grandmother, Lois. The principal intention St. Paul seems to have had in writing this second epistle to Timothy, was, to comfort him under the many hardships under which he laboured for the faith of Christ. To this end he endeavours first to strengthen his faith, by calling to his mind the example given him in his grandmother, as also in his mother, Eunice. Some likewise think St. Paul is here exhorting Timothy to a desire of martyrdom, in the perfect discharge of his ministry, by his own example; as the same writers think it most probable that he was confined in prison at Rome, or at Laodicea, at the time he wrote this epistle. (Denis the Carthusian)
Witham
Certain[Ver. 5. Certus sum, pepeismai, persuasum habeo.] that in thee also. (Witham)
1:6
That thou stir up[Ver. 6. Ut resuscites, anazopurein, quasi sopitum ignem excitare.] the grace of God. In the Greek is a metaphor for fire that is blown up again.
Denis the Carthusian
The grace, which St. Paul here exhorts Timothy to stir up in him, was the grace he had received by imposition of hands, either in his confirmation, or at receiving the sacrament of orders, being a bishop. This verse seems to shew that the imposition of hands is used in these two sacraments, as the essential matter of the sacraments, being the instrumental cause of the grace therein conferred. (Denis the Carthusian)
1:7
Of fear.[Ver. 7. Timoris, deilias, timiditatis, it is not phobou.] Of a cowardly fear, and want of courage.
Witham
Of sobriety.[Ver. 7. Et sobrietatis, kai sophronismou.] Though the Protestants here translate of a sound mind, yet they translate the same Greek word by sobriety in divers other places, as in Acts 26:25; 1 Timothy 2:9 and 15. and 2 Timothy 3:2; Titus 1:8. etc. (Witham)
1:8
Witham
Labour with[Ver. 8. Collabora, sugkakopatheson. Mala ferto mecum.] the gospel. That is, labour with me in preaching, etc. Or by the Greek, be partner with me in suffering. (Witham)
1:10
Challoner
By the illumination of our Saviour. That is, by the bright coming and appearing of our Saviour. (Challoner)
1:12
Witham
I am certain that he (God) is able to keep that which I have committed to him[Ver. 12. Depositum meum, paratheken mou. St. Chrysostom (log. b. p. 336) says it may be either what St. Paul committed to the trust of God, or what God committed to him: e o Theos auto parakatetheto, e en autos to theo.] against that day. That is, to the day of judgment. St. Paul here means that which he had committed, or as it were deposited in the hands of God; to wit, the treasure of an eternal reward, due in some measure to St. Paul for his apostolical labours. This treasure, promised to those that live well, the apostle hopes he has placed and deposited in the hands of God, who will reward him, and repay him at the last day. This is the common interpretation. (Witham)
1:14
Witham
Keep the good (doctrine) deposited or committed[Ver. 14. Bonum depositum custodi; ten kalen parakatatheken phulaxon.] in trust to thee. This is different, though the word be the same, from what he spoke of, ver. 12. There he mentioned what he had committed and deposited in the hands of God; here he speaks of what God hath committed, and deposited in the hands of Timothy, after it was delivered to him by St. Paul and the other preachers of the gospel: that is, he speaks of the care Timothy must take to preserve the same sound doctrine, and to teach it to others. See 1 Timothy 6:20. (Witham)
1:15
Witham
All they who are in Asia, are turned away from me. That is, all who are of Asia, or all the Asiatics now at Rome, where I am prisoner, have withdrawn themselves from me, now when I am in danger; but he excepts Onesiphorus, who sought him out, assisted and relieved him in his wants. (Witham)
Denis the Carthusian
Phigellus, etc. These two, whom St. Paul says were the chief of those in Asia Minor, who had departed from the faith, had become his followers by deceit, in order to become acquainted with the mysteries of religion, taught by him, intending to make use of them, as affording them matter for calumniating him. (Denis the Carthusian)
1:16
Denis the Carthusian
Onesiphorus. This person, also an inhabitant of Asia, seems to have supplied St. Paul with necessaries, as well at Rome during his confinement, as at Ephesus. Timothy being with St. Paul at the latter place, knew better the charities of Onesiphorus there than at Rome, at which place he was not eye witness of them. (Denis the Carthusian)
1:10
By the illumination.... That is, by the bright coming and appearing of our Saviour.
1:5
5. In thy grandmother.] Though God shevv mercie to many that be of incredulous, heretical or il parents, A great blessing, to haue Catholike progenitors: and very cōmendable to cleaue fast to their faith. yet it is a goodly benediction of God to haue good education and to haue good faithful progenitors and Catholike parents. And it is a great sinne to forsake the faith of our fathers that be Catholikes, or contrarie to our education in the Church to folovv strange doctrines, abandoning not onely our next natural parents faith, but the aūcient faith and beleefe of al our progenitors for many hundred yeres together. And if to folovv the faith of mother and grandmother onely, the Christian religion being then but nevvly planted, vvas so commendable euen in a Bishop, hovv much more is it novv laudable to cleaue fast to the faith of so many our progenitors and ages that continued in the same Christian religion vvhich they first receiued?
Our Protestants in their great vvisedom laugh at good simple men vvhen they talke of their fathers faith. Apol. cōt. But S. Hierom, Ruff. li. 1. c. 8. I am a Christian, The peoples speaches of their fathers faith, is very Christian and laudable. saith he, and borne of Christian parents, and carie the signe of the crosse in my forehead. And againe ep. 65. c. 3. Vntil this day the Christian vvorld hath been vvithout this doctrine, that faith vvil I hold fast being an old man, vvherein I vvas borne a child. And the holy Scriptures set vs often to schole to our fathers. Deut. 32. & Ps. 43. Aske thy fathers, and they vvil shevv thee, thy auncetours, and they vvil tel thee. And againe, Our fathers haue shevved vnto vs. And cōmonly the true God is called the God of the faithful and of their forefathers. Dan. 2. 3. And false Gods and nevv doctrines or opinions be named, Nevv and fresh, such as their fathers vvorshipped not. Deut. 32. Finally S. Paul both here and Act. 24. often els alleageth for his defense and commendation, that he vvas of faithful progenitors. And it is a case that Heretikes can not lightly bragge of, no one sect commonly during so long vvithout intermission, 2 Cor. 11. that they can haue many progenitors of the said sect, Vvhich is a demonstration that their faith is not true. and that it is impossible our Catholike faith to be false, supposing the Christian religion to be true.
1:6
;Here againe it is plaine that holy Orders giue grace, & that euen by and in the external ceremonie of imposing the Bishops hands. And it is a maner of speach specially vsed in this Apostle and S. Luke, that Orders giue grace to the ordered, & that to take orders or authoritie to minister Sacramēts or preach, is, to be giuen or deliuered to Gods grace. Act. 14, 25.
1:9
Concordanza Tit. 3, 5.
Concordanza Tit. 1, •.
1:11
Concordanza 1 Timo. 2, 7.
1:12
12. Depositum.] A great comfort to al Christians, Al our good deedes are laid vp vvith God, to be revvarded that euery of their good deedes and sufferings for Christ, and al the vvorldly losses susteined for defense or confession of their faith, he extant vvith God, and kept as depositum, to be repaied or receiued againe in heauen. Vvhich if the vvorldings beleeued or considered, they vvould not so much maruel to see Catholike men so vvillingly to lose land, libertie, credit, life and al for Christes sake and the Churches faith.
1:13
13. A forme.] The Apostles did set dovvne a platforme of faith, doctrine, & phrase of Catholike speach and preaching, & that not so much by vvriting (as here vve see) as by vvord of mouth: to vvhich he referreth Timothee ouer and aboue his Epistles vnto him. And hovv precisely Christian Doctors ought to keepe the forme of vvordes aunciently appropriated to the mysteries and matters of our religion, We must speake in Catholike termes, after a certaine rule of faith, and forme of vvordes. S. Augustine expresseth in these vvordes li. 10 de ciuit. c. 23. Philosophers speake vvith freedom of vvordes &c. but vve must speake according to a certaine rule, lest licentious libertie of vvordes breede an impious opiniō of the things also that are signified by the same. Trinitie, person, essence, Consubstantial, Transsubstantiation, Masse, Sacrament, and such like, be verba sana (as the Apostle speaketh) sound vvordes, giuen to expresse certaine high truthes in religion, partly by the Apostles and first founders of our religion vnder Christ, and partly very aptly inuented by holy Councels and fathers, to expresse as neere as could be the high inestable or vnspeakable veritie of some points, and to stoppe the Heretikes audacitie and inuention of nevv vvordes and prophane speaches in such things, vvhich the Apostle vvarneth Timothee to auoid 1 ep. c. 6, 10. and 2 ep. 2, 16. See the Annotations there.
Faith and loue coupled commonly together in this Apostles vvritings.
〈Greek〉
1:16
Concordanza 2 Tim. 4, 19.
;Vvhat a happie & meritorious thīg it is to relieue the afflicted for religiō, & not to be ashamed of their disgrace, yrōs or what miseries so euer.
1:18
18. Our Lord.] Relieuers of Cath. prisoners. To haue this praier of an Apostle, or any Priest or poore Cath. man so relieued, giueth the greatest hope at the day of our death or general iudgemēt, that can be: and it is worth al the landes, honours, and riches of the vvorld.
1:2
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
Ver. 2 . “To Timothy, my dearly beloved son.”
1:3
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.4.2
… And when Paul says, “I thank my God, whom I serve in my spirit from my forefathers with pure conscience,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.61
… nevertheless, on that account those are not to be blamed who prove from the same Scriptures that one and the same Deity is the God of the Jews and of the Gentiles alike, as Paul, too, distinctly says, who was a convert from Judaism to Christianity, “I thank my God, whom I serve from my forefathers with a pure conscience.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 8
… Peter calls the man irreproachable in all things one that “worketh righteousness,” [and Paul says] “touching the righteousness which is in the law found blameless.” Again, “I give thanks to God, whom I serve from my forefathers with a pure conscience,” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
Ver. 3, 4 . “I thank God, whom I serve from my forefathers with pure conscience, that without ceasing I have remembrance of thee in my prayers night and day; greatly desiring to see thee, being mindful of thy tears, that I might be filled with joy.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 33
“Wherefore we receiving a kingdom which cannot be moved, let us have grace [or gratitude,]
1:4
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Second Corinthians 13
… that your hearts might be comforted.” ( Col. ii. 1, 2 .) And to the Thessalonians, “As when a nurse cherisheth her children, even so being affectionately desirous of you, we were well pleased to impart unto you, not the Gospel only, but also our own souls.” ( 1 Thess. ii. 7, 8 .) And to Timothy, “Remembering thy tears, that I may be filled with joy.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… as many as are in mourning, exchange tears for tears. He mourned not for the dead; but for those that were perishing whilst alive. Shall I tell of other tears? Timothy also wept; for he was this man’s disciple; wherefore also when writing to him he said, “Remembering thy tears, that I may be filled with joy.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
… For he was detained in prison by the emperor. But when at the end of the Epistle he invited him to come to him, then he informed him of it. He does not at the outset plunge him into sorrow, but encourages the hope that he shall see him. “Greatly desiring to see thee,” and “Do thy diligence to come unto me shortly.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 9
… ii. 17 .) If he then felt so much at being separated from his disciples, what thinkest thou were the feelings of Timothy? If on parting from him whilst living he wept, so that Paul says, “Being mindful of thy tears, that I may be filled with joy.” (
1:5
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 11.23
… We learn this from the words written among many other exhortations to Timothy, the disciple instructed from a babe in the Holy Scriptures by the glorious faith of his grandmother and mother
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 34
… 41; xvi. 1 .) Great was the grace of Timothy. When Barnabas departed ( ἀπέστη ), he finds another, equivalent to him. Of him he saith, “Remembering thy tears and thy unfeigned faith, which dwelt first in thy grandmother Lois, and in thy mother Eunice.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
Ver. 5 . “When I call to remembrance the unfeigned faith that is in thee.”
1:6
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 1
I have become acquainted with your name, much-beloved in God, which ye have acquired by the habit of righteousness, according to the faith and love in Jesus Christ our Saviour. Being the followers of God, and stirring up
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 29
… For what “a gift” is, that is “a ministration,” that he calls “an operation” also. Thus fulfil thy ministry; ( 2 Tim. iv. 5 . ministry .) and, “I magnify my ministration:” ( Rom. xi. 13 . office .) and writing to Timothy, he says, “Therefore I put thee in remembrance that thou stir up the gift of God, which is in thee. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
Ver. 6 . “Wherefore I put thee in remembrance that thou stir up the gift of God, which is in thee by the putting on of my hands.”
1:7
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… if we suffer, we shall also reign with Him; if we deny Him, He also will deny us; if we believe not, yet He is faithful: He cannot deny Himself.” “Be not thou, therefore, ashamed of the testimony of our Lord, nor of me His prisoner;” for he had said before: “For God hath not given us the spirit of fear, but of power, and of love, and of a sound mind.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 1
Ver. 7 . “For God hath not given us the spirit of fear, but of power, and of love, and of a sound mind.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Grace of Christ, and on Original Sin 1.36
… We, however, on our side require them to acknowledge a grace like that which the apostle describes, when he says: “For God hath not given us the spirit of fear; but of power, and of love, and of a sound mind;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Soul and its Origin 1.26
… but I warn him as a son to acknowledge that he is really ignorant of that which he knows nothing about; nor to attempt to teach that which he has not yet learnt, lest he should deserve to be compared with those persons whom the apostle mentions as “desiring to be teachers of the law, understanding neither what they say nor whereof they affirm.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 4.10
… Because faith is thus possessed, according as God has given to every one the measure of faith. For if men have it not of themselves, but men receive the Spirit of power and of love and of continence, whence that very same teacher of the Gentiles says, “For we have not received the spirit of fear, but of power, and of love, and of continence,”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 39
The apostle also says to Timothy, “For God hath not given to us the spirit of fear, but of power, and of love, and of a sound mind.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 40
… The true faith, however, and sound doctrine declare that both graces are from God; the Scripture says, “From His face cometh knowledge and understanding;” and another Scripture says, “Love is of God.” We read of “the Spirit of wisdom and understanding.” Also of “the Spirit of power, and of love, and of a sound mind.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 11.13
… Finally the blessed Apostle, who had by the power of the Lord’s love already passed through the servile stage of fear, scorns lower things and declares that he has been enriched with good things by the Lord, “for God hath not given us” he says “a spirit of fear but of power and of love and of a sound mind.”
1:8
Tertulliano † 220 d.C. Scorpiace 13
… “It is a faithful saying: For if we are dead with Christ, we shall also live with Him; if we suffer, we shall also reign with Him; if we deny Him, He also will deny us; if we believe not, yet He is faithful: He cannot deny Himself.” “Be not thou, therefore, ashamed of the testimony of our Lord, nor of me His prisoner;”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.22
… of the Gospel according to the power of God, who hath saved us and called us with a holy calling, not according to our works, but according to His own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus before the world began, but is now made manifest by the appearing of our Saviour Jesus Christ, who hath abolished death, and brought to light life
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 1.48
… who hath saved us, and called us with a holy calling, not according to our works, but according to His own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus before the world began; but is now manifested by the coming of our Lord Jesus Christ, who hath abolished death, and hath brought life and immortality to light through the gospel.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise Against Two Letters of the Pelagians 2.22
… not according to our works, but according to His purpose and grace, which was given to us in Christ Jesus before the eternal ages, but is now made manifest by the coming of our Saviour Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 12
… Then, to quote one passage more, he says to Timothy: “But be thou a co-labourer with the gospel, according to the power of God, who saveth us and calleth us with His holy calling,—not according to our works but according to His own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Predestination of the Saints 2.65
… For, writing to Timothy, he says, “Labour along with the gospel according to the power of God, who saves us, and calls us with His holy calling, not according to our works, but according to His own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus before the times of eternity, but is now made manifest by the coming of our Saviour Jesus Christ.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 115.4
… which is put still more clearly in another place in this way, “Labor together in the gospel according to the power of God, who saveth us and calleth us with His holy calling, not according to our works, but according to His own purpose and grace.”
1:9
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 12.27
… But on the other hand, since in things of God, that is to say, in regard to the birth of God, there is nothing that is not before time eternal: it is illogical to use of Him the phrase “before He was born,” or to suppose that He Who possesses before times eternal the eternal promise, is merely (in the language of the blessed Apostle
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 1.15
… “Wisdom hath built her an house, and set up seven pillars to support it, and she hath slain her victims. She hath mingled her wine in the bowl, and made ready her table, and sent her servants, calling men together with a mighty voice of proclamation, saying: ‘He who is simple, let him turn in to me.’”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 102.15
… Thus the salvation provided by this religion, by which alone, as alone true, true salvation is truly promised, was never wanting to any one who was worthy of it, and he to whom it was wanting was not worthy of it.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 3.34
… just as the apostle, writing to Timothy, speaks of the grace which is given to the saints: “Not according to our works, but according to His own purpose and grace, which was given us in Christ Jesus before the world began; but is now made manifest by the appearing of our Saviour.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Rebuke and Grace 14
… of which He elsewhere says, “That the purpose of God according to election might stand, not of works, but of Him that calleth, it was said unto her that the elder shall serve the younger.” And in another place he says, “Not according to our works, but according to His own purpose and grace.”
1:10
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philadelphians: Shorter and Longer Versions 9
… All these have for their object the attaining to the unity of God. But the Gospel possesses something transcendent [above the former dispensation], viz., the appearance of our Lord Jesus Christ, His passion and resurrection. For the beloved prophets announced Him, but the Gospel is the perfection of immortality.
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 3.61
… who are sick, respecting which the word says, “They that be whole need not a physician, but they that are sick;” others, again, which to the pure in soul and body exhibit “the revelation of the mystery, which was kept secret since the world began, but now is made manifest by the Scriptures of the prophets,” and “by the appearing of our Lord Jesus Christ,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Apology to the Emperor. (Apologia Ad Constantium.) 33
The Son of God, our Lord and Saviour Jesus Christ, having become man for our sakes, and having destroyed death, and delivered our race from the bondage of corruption
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.13
… And the Law was spoken by Angels, and perfected no one , needing the visitation of the Word, as Paul hath said; but that visitation has perfected the work of the Father. And then, from Adam unto Moses death reigned ; but the presence of the Word abolished death
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
Ver. 10 . “But is now made manifest by the appearing of our Saviour Jesus Christ, Who hath abolished death, and hath brought life and immortality to light by the Gospel.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 4
Ver. 15 . “And should deliver them,” he says, “who through fear of death were all their lifetime subject to bondage.” Why (he means) do ye shudder? Why do you fear him that hath been brought to nought? He is no longer terrible, but has been trodden under foot, hath been utterly despised; he is vile and of no account. (
1:11
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 2.55
… What is the lesson and instruction he would thus impress upon us? Not to be proud of earthly things, or puffed up by knowledge, or excite the flesh against the spirit. He fights for all, prays for all, is jealous for all, is kindled on behalf of all, whether without law, or under the law; a preacher of the Gentiles,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
Ver. 11 . “Whereunto I am appointed a preacher and an Apostle, and a teacher of the Gentiles.”
1:12
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 2
Ver. 12 . “For the which cause I also suffer these things, nevertheless I am not ashamed. For I know Whom I have believed, and am persuaded that He is able to keep that which I have committed unto Him against that day.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 35
… “I have kept the faith;” but then it is he too who says again: “I know whom I have believed, and am persuaded that He is able to keep my deposit against that day”—that is, “my commendation;” for some copies have not the word depositum , but commendatum , which yields a plainer sense.
1:13
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… The Apostle exhorts his beloved son Timothy, in his first Epistle, ‘to be nourished with the word of faith, and the good doctrine whereto he had attained.’ And in the second, ‘Preserve thou the form of sound words which thou hast heard of me, in faith and love which are in Christ Jesus
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On the Holy Spirit 1
… and if any one were to term some individual a man, and yet were unable to produce evidence in his case of the foregoing signs of human nature, his terming him so would be a valueless honour. Thus, too, the Christian is marked by his Belief in Father, Son, and Holy Ghost; in this consists the form of him who is fashioned
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.16
… In the First Epistle to Timothy do we not read: “These things command and teach?” What these things are, has been told previously. Do we not read there: “Rebuke not an elder, but entreat him as a father?” Is it not said in the Second Epistle: “Hold fast the form of sound words, which thou hast heard of me?”
1:14
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 25
… “O Timothy, guard that which is entrusted to thee;” and again: “That good thing which was committed unto thee keep.”
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 5
… “God hath revealed him to us,” it is said, “by ( διά ) the spirit;” and in another place, “That good thing which was committed unto thee keep by ( διά ) the Holy Ghost;”
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.32
… And again, But He who sealed us for this very purpose is God, who gave us the earnest of the Spirit . And again, He that raised up Jesus from the dead shall also quicken your mortal bodies by His Spirit which dwelleth in you . And again, writing to Timothy, That good thing which was committed to thee guard through the Holy Ghost which was given to us
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 42.1
… whose feet are beautiful, for you bring glad tidings of peace and of the good things with which ye have come; beautiful again in our eyes, to whom ye have come in season, not to convert a wandering sheep, but to converse with a pilgrim shepherd? What think ye of this our pilgrimage? And of its fruit, or rather of that of the Spirit within us,
1:15
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 3
… It is a comparatively small thing, that certain men, like Phygellus, and Hermogenes, and Philetus, and Hymenæus, deserted His apostle:
Tertulliano † 220 d.C. Against Hermogenes 1
… He falsifies by a twofold process—with his cautery and his pen. He is a thorough adulterer, both doctrinally and carnally, since he is rank indeed with the contagion of your marriage-hacks, and has also failed in cleaving to the rule of faith as much as the apostle’s own Hermogenes.
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 24
… and how then are they here? “Most miserable,” no doubt, as the apostle declared them, are they “who in this life only” shall be found to have hope: they will have to be excluded while they are with premature haste seizing that which is promised after this life; erring concerning the truth, no less than Phygellus and Hermogenes.
Tertulliano † 220 d.C. De Fuga in Persecutione 2
… and even this sort of thing is not permitted in the case of holy men, unless it be that at the same time strength of endurance may be perfected in weakness. For the apostle likewise delivered Phygellus and Hermogenes over to Satan that by chastening they might be taught not to blaspheme.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… It is not once, or the second, or third time, but always, from the time ye believed until now, ye have assumed the readiness of Apostles. Behold how those indeed that were in Rome turned away from him; for hear him saying, “This thou knowest, that all that are in Asia turned away from me.” (
1:16
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 2
… Crocus also, worthy both of God and you, whom we have received as the manifestation of your love to us, hath in all things refreshed me, and “hath not been ashamed of my chain,”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1.20
… How, also, does he greatly praise those who acted rightly, like the house of Onesiphorus, saying, “The Lord give mercy to the house of Onesiphorus; for he oft refreshed me, and was not ashamed of my chain: but, when he had come to Rome, he sought me out very diligently, and found me. The Lord grant unto him that he may find mercy of the Lord in that day.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 3.1-2.20
… “The Lord give mercy to the house of Onesiphorus; for he oft refreshed me, and was not ashamed of my chain: but, when he was in Rome, he sought me out very diligently, and found me. The Lord grant to him that he may find mercy of the Lord in that day.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 21
He does not say, Bestow upon, but “share with the necessity
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 13.25
… Now we were saying, that by these fruits of the earth works of mercy were signified and figured in an allegory, the which are provided for the necessities of this life out of the fruitful earth. Such an earth was the godly Onesiphorus, unto whose house Thou didst give mercy, because he frequently refreshed Thy Paul, and was not ashamed of his chain.
Teodoreto di Cirro † 458 d.C. Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 97
… “The Lord give mercy to your house, for he oft refreshed. me and was not ashamed of my chain;” “The Lord grant unto him that he may find mercy of the Lord in that day.”
1:18
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Smyrnæans: Shorter and Longer Versions 10
… None of those things which ye have done to them shall be passed by without being reckoned unto you. “The Lord grant” to you “that ye may find mercy of the Lord in that day!”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 9
Salute Cassian, my host, and his most serious-minded partner in life, and their very dear children, to whom may “God grant that they find mercy of the Lord in that day,”
Tertulliano † 220 d.C. On the Resurrection of the Flesh 23
… Even as he says to the Galatians: “Let us not be weary in well-doing: for in due season we shall reap.” Similarly, concerning Onesiphorus, does he also write to Timothy: “The Lord grant unto him that he may find mercy in that day;”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Holy Spirit 3.15
… “Hear, O Israel, the Lord thy God is one Lord,” that is, unchangeable, always abiding in unity of power, always the same, and not altered by any accession or diminution. Therefore Moses called Him One, and yet also relates that the Lord rained down fire from the Lord. The Apostle, too, says: “The Lord grant unto him to find mercy of the Lord.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 10
For he was then in Rome, of whom he said “The Lord grant unto him that he may find mercy of the Lord in that day.” (
1:1
1. Paulus Apostolus Jesu Christi, per voluntatem Dei, secundum promissionem vitae, quae est in Christo Jesu (subaudi, scribit et bene precatur dicens): 2. Timotheo charissimo filio (sit) Gratia, misericordia, pax a Deo Patre. — Nota: Paulus hic dicit se «Apostolum secundum promissionem vitae, quae est in Christo,» q. d. Missus sum a Deo tanquam Apostolus et legatus ad praedicandum vitam aeternam promissam per Christum. Vel planius: Missus sum a Deo Apostolus et legatus secundum, id est ad, promissionem vitae, ut scilicet nomine Dei promittam vitam aeternam, quae est in Christo, id est quae per Christum praestatur, puta Christianis, Christi discipulis: pro cujus adeptione aequum est omnia incommoda et mortem ipsam hic pati, ait Primasius. Ita et Ambrosius, Theophylactus, Oecumenius. Sic enim legatus dicitur mitti ad pacem conficiendam, ad redimendos captivos, ad promittendum matrimonium, sive ad sponsalia conficienda; nam quilibet legatus ad certum aliquod negotium conficiendum legatur et dirigitur. Eodem modo Apostolus dicit se legatum esse ad promissionem vitae, ut scilicet promittat vitam aeternam credentibus Christo, illique obedientibus. Praepositio ergo secundum determinat et exprimit officium, ad quod Apostolus missus est, valetque idem quod praepositio ad, vel quoad; respondet enim Hebraeo על al. Unde nota secundo: Hunc titulum dignitatis suae praemittit Apostolus, ut insinuet se, et ostendat praestantiam muneris Apostolici prae Mose et Prophetis. Moses enim legis suae observatoribus promisit vitam, sed temporariam, scilicet felicitatem vitae praesentis in abundantia vini, mellis, olei; Christus vero et Apostoli servantibus legem Christi promittunt vitam coelestem, beatam et aeternam.
1:3
Verbis praecedentibus sui officii et apostolatus dignitatem commendavit, et commendando se insinuat in animum Timothei Apostolus: hic vero eximium erga eumdem amorem ostendit, ut a Paulo quasi sui amantissimo parente mandata quae deinceps ei praescribet, peramanter accipiat: doctor enim apud discipulos tam benevolentia quam auctoritate indiget. Hunc vero amorem ostendit dicens: Non tantum tui, o Timothee, recordor, sed etiam gratias ago Deo, quod tui memoriam assidue animo meo injiciat et objiciat, q. d. Tanti te facio, tantum te amo, ut propter te et tui memoriam in gratiarum actionem et Dei laudes erumpam, putemque me insigni a Deo beneficio affici, cum tui recordationem mihi suggerit, ideoque ei gratias ago. Nota: Pro servio graece est λατρεύω, q. d. Quem scilicet Deum colo latria, aeque ut progenitores mei Abraham, Isaac, Jacob et caeteri deinceps, a quibus cum natura et existentia, veram religionem et pietatem quasi per manus accepi. Ita S. Ambrosius, Anselmus et alii. Nota secundo: Dicit se Deo a progenitoribus servire, quia licet aliquando judaizarit Christumque Deum ad breve tempus oppugnarit, tamen retinuit semper cultum et amorem unius veri Dei, ut illi posset dicere: Te solum, Domine, latria colo; idque «in pura conscientia,» quia conscientia mihi testis est, non me alium quam te pro Deo meo habere, amare et zelari; adeoque cum Christum oppugnavi, conscientia mihi testis est, me hoc non odio Christi aut Dei, sed potius Dei et legis Dei zelo fecisse: nesciebam enim illum esse Messiam a Deo missum, et putabam in conscientia me pro patria lege a Deo Mosi data stare et pugnare debere; putabam hac Christi persecutione maxime me Deum colere, illique me rem gratissimam praestare. Unde mox ut a Deo illuminatus errare me vidi, illico errorem correxi, totum me Christo dedi, tantumque Christum Christique legem propugnavi, quantum antea impugnaveram. Ita Theodoretus. naveram. Ita Theodoretus. Adde, non dicit Apostolus: Servivi semper; sed tantum: «Servio,» quia scilicet in praesenti servio, et ab infantia servivi, licet ad modicum tempus, per errorem haec servitus fuerit interrupta. Secundo, Theophylactus per «puram conscientiam» accipit puram a sceleribus vitam, q. d. Licet judaizarem, purus tamen eram a crapula, libidine aliisque vitiis quibus homines vulgo maculant suam conscientiam. Tertio, Chrysostomus «conscientiam puram» opponit simulationi et hypocrisi, eamque vult dici puram, id est veracem et simplicem; ut sensus sit hic: Ego Paulus semper, etiam dum judaizarem, a simulatione et mendacio fui alienus, sed candida et simplici mente Deo servivi; sicut interius in mente sentiebam, ita exterius loquebar, agebam et profitebar fidem et cultum unius Dei veri, q. d. Paulus: Ne suspiceris, o Timothee, me aliud scribere, aliud cogitare; pura et simplex est mihi conscientia, uti semper fuit. Sed primus sensus genuinus videtur et ex mente Apostoli. De pura conscientia vere ait S. Ambrosius, lib. II De Officiis, cap. 1: «Vitam beatam efficient tranquillitas conscientiae et securitas innocentiae;» et Cicero, lib. II Tuscul.: «Nullum,» inquit, «theatrum virtute et conscientia majus est.» Vide S. Bernardum, lib. De Interiori domo, cap. XXII.
1:4
Pergit ostendere ardorem amoris in Timotheum, q. d. Ego licet in vinculis constitutus sim, brevique occidendus, ante mortem tamen cupio frui aspectu mei Timothei, idque quia memor sum lacrymarum tuarum, quas scilicet fundebas in proximo a me discessu, flebasque quasi infans avulsus ab uberibus et lacte matris, inquit Chrysostomus, hicque fletus tuus mihi tristitiam attulit, qua relevabor et gaudio implebor, si te videam teque fruar. «Amantibus enim,» inquit Aristoteles, lib. IX Ethic., XII, «amabilissimum est ipse aspectus, eo quod hinc maxime existit et oritur amor.»
1:5
Hic secundam dat causam cur tanto teneatur videndi Timothei desiderio, scilicet quod recordetur ejus fidei sincerae, qua in sui amorem et desiderium Paulum rapiebat Timotheus. Quae (fides) et habitavit primum in avia tua Loide, et matre tua Eunice, certus sum autem quod et in te. — «Habitavit,» id est firmiter et permanenter inhaesit; hac enim significatione et prosopopoeia Hebraei dicunt virtutes et vitia quasi personas quasdam habitare in anima nostra, cum in ea quasi in firma sede et loco suo resident. Nota: Mater Timothei Judaea fuit, verum quia in Graecia habitabat, Graecum ei nomen inditum fuit. Eunice enim, graece Victoriam, aut potius Vincentem, proprieque Vincentiam sonat; uti Lois (quae fuit avia Timothei) significat Meliorem: λωΐων Graecis idem est quod melior. Hugo pro Eunice videtur legisse Eutyche; interpretatur enim Fortunatam, nam Graecis fortuna dicitur τύχη, et fortunatus εὐτυχής. Nota secundo: Pro certus sum graece est πέπεισμαι, id est mihi persuadeo; non enim Paulus fide divina, sed tantum humana, quae petitur ex signis et conjecturis, credebat sibique probabiliter persuadebat, Timotheum habere fidem non fictam. Vide dicta Rom. VIII, 38. Nota tertio: Laudat hic Timotheum Apostolus a parentibus fidelibus, per quos fides illi erat quasi haereditaria; simul tacite hoc domestico parentum exemplo Timotheum stimulat, ut eorum fidem et virtutem imitetur: magnum enim est Dei beneficium, pios nancisci parentes, ac praesertim matrem, a qua pene tota filiorum educatio pendet. Ita Nazianzenus, orat. 24, init. tomi II, laudat Caesarium fratrem defunctum a matre, quae a parentibus pietati et Deo addicta, maritum (antea Gentilem) et proles omnes sua pietate imbuit, adeo ut tam maritum, quam filium ad episcopatum evehi conspexerit, omnesque proles, scilicet Gorgoniam, Caesarium et Gregorium Nazianzenum sanctos effecerit.
1:6
q. d. Quia fides tibi quasi est haereditaria, ut de ea non dubitem, unum tibi faciendum superest, ne scilicet fidem hanc, quasi longo usu et consuetudine senescentem, aut metu persecutionis (ut colligitur ex vers. 8) flaccescentem dormitare aut torpescere sinas, sed eam aeque ut gratiam tibi in ordinatione datam exsuscites. Nota: Pro resuscites graece est ἀναζωπυρεῖν, quod proprie significat ignem cineribus conditum ac sopitum flatu, folle aut flabello suscitare, ut reardescat. S. Ambrosius vertit, recrea, id est, inquit, confove, q. d. Zelus, charitas et gratia, quam in ordinatione mea accepisti, o Timothee, sensim tempore languescit, atque partim persecutionum, partim desidiae, partim timoris, partim humanae infirmitatis et mutabilitatis cinere ac frigore quasi sopitur et restinguitur: vide ergo, ut eam suscites, ut charitatis flammam reaccendas ejusque ardorem continuo foveas et adaugeas; ad hanc rem folles et flabella tibi sint oratio, meditatio, pia lectio, alacritas et vigilantia animi, studium, exercitatio et conatus major ad virtutes, ac praesertim labor et zelus ad salutem populi tibi commissi diligentius et ferventius procurandam. Ita S. Chrysostomus, Theophylactus, OEcumenius, Theodoretus. Hisce enim follibus excitabitur animus, animique contracta et sopita libertas, qua cum suis amoribus, terroribus, erroribus vincetur hic mundus, ait S. Anselmus, qui gratiam et charitatem apprimere et suffocare nititur; victaque cupiditate et metu, rursus charitas flagrare incipiet, indiesque magis flagrabit. Unde auctor Quaestionum novi et veteris Testam. apud Augustinum, Quaest. CXX, sacram lectionem gratiam hanc excitandam esse ita docet: «Excitatur, inquit, devotio nostra, quando ea quae licet non ignorantur, recensentur tamen. Tale est ingenium naturae nostrae, ut torpescat, si usus destiterit donis; quia sicut ferrum nisi usum fuerit, aeruginem contrahit: ita et anima nisi frequentius divinis exerceatur lectionibus; quamobrem David ait illum beatum esse, qui die ac nocte lege Domini meditatur: excitatur enim desiderium animae erga opera salutaria jejunio, oratione et misericordia (adde, usu et exercitiis). Unde Apostolus ad Timotheum inter cetera ait: Ut resuscites, inquit, gratiam Dei quae est in te.» Adverte hic obiter, gratiam non praedeterminare liberum arbitrium; imo potius liberum arbitrium gratia imbutum ipsam gratiam sopitam, adeoque seipsum suscitare et excitare ad opera bona, atque ad eorum fervorem et incrementum. Nota secundo: Ex eo quod dicit Apostolus «gratiam quae est in te per impositionem manuum mearum,» clare evincitur, impositionem manuum, id est Ordinem, vel potius ordinationem, esse Sacramentum: per hanc enim Deus quasi per instrumentum, confert gratiam, ut ait hic Apostolus. Sicut ergo eo quod per baptismum, quasi per instrumentum, abluitur anima et gratia infunditur, recte colligunt omnes baptismum esse Sacramentum; ita pariter idem eadem ratione colligimus hic de ordinatione. Ordinatio enim sua habet signa et symbola, puta materiam, impositionem manuum, formam vero verba sacra, quibus Episcopus ordinando, potestatem Ordinis confert; quorum effectus est gratia: atqui Sacramentum non est aliud quam signum sensibile constans sensibili materia et forma, quod gratiam confert: necesse est ergo ut ordinatio sit Sacramentum aeque ac baptismus et Eucharistia. Dices: Pro gratia graece est χάρισμα, quod significat gratias et dona gratis data, quale est donum et munus docendi et regendi, puta episcopatus ipse, doctoratus et similia: haec enim vocantur charismata; ergo non loquitur Paulus de gratia gratum faciente, quae est effectus Sacramenti. Respondeo: Graecum χάρισμα significat quodlibet donum, sive gratiae gratis datae, sive gratum facientis; hic vero significare charitatem et gratiam gratum facientem, patet ex ratione et explicatione quam subjicit Apostolus: hanc enim gratiam explicans ipse subdit statim: «Non enim,» inquit, «dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis, dilectionis et sobrietatis;» ergo gratia data Timotheo in ordinatione, quam ab eo suscitari vult Apostolus, est spiritus virtutis, dilectionis et sobrietatis. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius et alii. Sic donum continentiae cuique datum a Deo vocat Apostolus χάρισμα, I Cor. VII, 7; sic Christi gratiam oppositam peccato Adae vocat χάρισμα, Rom. V, 15; sic vitam aeternam vocat χάρισμα, id est gratiam, quia effectus est gratiae gratum facientis, Rom. VI, 23; sic Rom. I, 14: «Ut aliquid impertiar vobis gratiae spiritualis,» graece est χάρισμα. Ecce hisce locis χάρισμα gratiam non gratis datam, sed gratum facientem significat.
1:7
Dat causam cur Timotheus et quivis similis gratiam, quam accepit, excitare debeat, quaeque eum ad hoc faciendum exstimulent, q. d. A Deo accepimus spiritum non timiditatis, ut in persecutionibus et tentationibus paveamus et animo contrahamur: sed e contrario accepimus spiritum magnanimitatis, ut potenter omnia adversa superemus, libereque Christi fidem praedicemus et propugnemus; ac proinde hunc spiritum magnanimitatis, cum aliquis timor aut torpor obrepit, excitare debemus et animose ac fortiter dura et ardua quaevis aggredi. Haec enim est vocatio et professio nostra, ad hoc a Deo destinati sumus, ad hoc animos et vires gratiae copiosas accepimus: eae tantum excitandae et acuendae nobis sunt. Unde nota: Pro spiritum timoris graece est δειλίας, id est timiditatis et ignaviae, qualis est eorum qui animo sunt imbecilli, pavido, contracto et abjecto. «Sed virtutis,» graece δυνάμεως, id est fortitudinis et roboris; ut fortiter fidem non tantum teneamus, sed et praedicemus in persecutione inter medios hostes: nec timeamus, sed ambiamus pro ea mori, adeoque cum simus Episcopi, quasi duces populo praeeamus ad martyrium; haec enim virtus fortitudinis uti maxime requiritur in duce belli, ita conformiter datur Episcopo vi sacramenti Ordinis, quo consecratur dux belli fidelium. Sicut ergo in baptismo fimus servi Christi, daturque nobis per baptismum gratia, qua christiane et innocenter vivamus et serviamus Christo; et sicut in sacramento Confirmationis fimus et quasi auctoramur milites Christi, signoque crucis consignamur et militiae Christi ascribimur; ac conformiter vi Confirmationis datur nobis gratia ad fortiter depugnandum pro fide Christi, ut malimus mori, quam eam perdere aut prodere: ita in sacramento Ordinationis constituimur duces militiae Christianae, ac consequenter vi hujus Sacramenti dantur nobis virtutes necessariae ad hunc ducatum; atque in primis invictum animi robur et fortitudo, quo timores et terriculamenta omnia tam hominum quam daemonum non tantum superemus, sed etiam a fidelibus aliis depellamus, adeoque fideles ipsos ad cruces et martyrium incitemus. Ita fecisse Cornelium Pontificem Romanum docet Cyprianus, epist. 57 ad Cornelium: «Exsultantes,» inquit, «accepimus ducem te illic confessionis fratribus extitisse, sed et confessionem ducis de fratrum confessione crevisse; ut, dum praecedis ad gloriam, multos feceris gloriae comites, et confessorem populum suaseris fieri, dum primus paratus es pro omnibus confiteri: ut non inveniamus quid prius in vobis praedicare debeamus, utrumne tuam promptam et stabilem fidem, an inseparabilem fratrum charitatem; virtus illic Episcopi publice comprobata est, adunatio sequentis fraternitatis ostensa est, dum apud vos unus animus et una vox est, Ecclesia omnis Romana confessa est.» Haec est ergo prima dos Episcopi, eaque maxime necessaria, scilicet impavida libertas et fortitudo, qua excelluerunt praestantissimi et celeberrimi Episcopi. Ita magnus ille Hosius, Cordubensis Antistes, Constantinum Imperatorem sic affatus est: «Desine, quaeso, Imperator, nec te misceas rebus Ecclesiasticis, neque nobis in hoc genere praecipe, sed potius ea a nobis disce: tibi Deus Imperium commisit, nobis quae sunt Ecclesiae concredidit.» Refert hoc S. Athanasius, epist. ad solitarium vitam agentes. Ita S. Ambrosius Theodosium coarguit, Justinae Imperatrici restitit, Valentinianum sic allocutus est: «Noli te gravare, Imperator, ut putes te in ea quae divina sunt imperiale jus habere; noli te extollere, si vis diutius imperare; ad Imperatorem palatia pertinent, ad sacerdotem Ecclesiae.» Refert hoc ipse Ambrosius, epist. 33 ad Marcellinam sororem. Minabatur Arianus mortem Ambrosio; cui ille: «Deus permittat te facere quod minaris: ego patiar quod sacerdotis est, tu facias quod spadonis est.» Ita S. Hilarius, lib. Contra Constantinum Imp.: «Proclamo,» inquit, «inter medios hostes: nec timeamus, sed ambiamus tibi, Constanti, quod Neroni locuturus fuissem, quod ex me Decius et Maximianus audirent: contra Deum pugnas, contra Ecclesiam saevis, sanctos persequeris, religionem tollis, tyrannus jam non humanorum, sed divinorum; Christianum te mentiris, Christi novus hostis es, Antichristum praevenis.» Et infra: «Tu, Constanti, omnium crudelitatum crudelissime et mortalium scelestissime magis in nos quam Pagani desaevis.» Ita S. Athanasius, epist. jam citata: «Quis,» ait, «ausit Constantium Christianum appellare, ac non potius Antichristi imaginem? quid enim ex notis Antichristi huic deest? aut quid est, cur non omnibus modis Constantius Antichristus, et vicissim Antichristus Constantius habeatur?» Mox eum vocat apostatam, fidei desertorem, canem, carnificem, filium perditionis, pestem, belluam, malorum omnium voraginem, eumque cum Achabo, Antiocho et Herode comparat. Hosce omnes superavit Lucifer Calaritanus, quem S. Athanasius Eliam sui aevi vocat, qui in lib. De Moriendo pro Filio Dei, ita Constantium Imperatorem compellat: «Mactasti plurimos, laniasti, dispersisti; sed hi omnes martyres sunt. Crede mihi, quod a te statuerimus interfici: quia et melius esse videmus, in omnia aeva Deum habere amatorem quam tecum, Juda Carioth, Judaeorum imitatore puniri. Hinc est, Constanti, quod frendores colubri per te illatos non timentes subire parati sumus omnes exitium.» Et infra: «Indigne fers, Arii vermis, quod defendamus Filium Dei: si tandem oculos serpentis morsibus confossos aperias, invenies quod hanc fidem habet Ecclesia; invenies, stolidissime Imperator, ubique Christianos sicut nos credere, ac pro Dei Filio, ut nos, mori cupere; ac tua novella praedicatio et recens religio blasphemia est.» Titulos vero et epitheta quae Constantio tribuit, acerbiora sunt illis quae ex Athanasio retulimus. Secunda virtus Episcopo necessaria, quaeque ei copiose datur in ordinatione, est «dilectio,» ut ait hic Apostolus. Charitate enim in Deum et proximum, ac praesertim in subditos suos, flagrare ac excellere debet, ut eorum salutem impense curet, pro eaque se totum labores omnes, se vitam ipsam impendat. Unde Christus volens constituere Petrum pastorem et Episcopum totius Ecclesiae, de hac dilectione tertio eum interrogat et examinat, dicens: «Simon Joannis, diligis Me plus his?» Cumque respondisset Petrus: «Etiam, Domine, Tu scis quia amo Te;» subjecit Christus: «Pasce agnos Meos.» Tertia virtus Episcopo necessaria, quaeque communiter ei datur in ordinatione, est sobrietas, graece σωφρονισμός. Quod primo, verti potest sobrietas, sive cibi et potus temperantia, ut sit idem quod σωφροσύνη; secundo verti potest, pudicitia; tertio et optime, σωφρονισμός est moderatio et refrenatio, sive, ut Theodoretus et Theophylactus, castigatio; et, ut Syrus, admonitio, qua scilicet timores aeque ac cupiditates et animi perturbationes, vitiaque omnia non tantum in nobis, sed et in aliis castigamus, refrenamus et moderamur. Insignis enim Episcopi virtus est aequanimitas animique moderatio, nec libertas moderata et libera vitiorum castigatio. Et sic accipi potest hic «sobrietas,» uti vertit noster Interpres, ut sit debita non tantum in cibo, sed omnibus in rebus temperantia et moderatio, ut omnia tam adversa quam prospera constanter et moderate feramus, utque omnia quae tam in nobis quam in aliis nimia sunt et immodica, moderemur. Unde S. Augustinus, De Gratia et liber. Arbitr., cap. XVIII, pro sobrietas, legit continentia, quae virtus est generalis, cohibens et continens mentem in officio, ne timore, amore, odio, torpore, luxu, somno, aliove affectu immoderato et vitioso imbuatur, dissolvatur, aut enervetur; sed tota sana sit, integra et perfecta. Hinc cum nonnullis σωφρονισμός hic verti posset, sanitas animi. Sic enim hanc vocem accipit Paulus II Corinth. V, 13, cum ait: εἴτε ἐξέστημεν, Θεῷ, εἴτε σωφρονοῦμεν, ὑμῖν, id est «sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis;» sic et Plato, lib. I De Republ.: τὸ γὰρ σωφρονεῖν ἐναντίον ἐστὶ τῷ μαίνεσθαι, id est, sapere sive sanum esse animo, contrarium est illi quod desipere, vel insanire. Magna enim pars hominum, quae suas cupiditates quasi furias sequitur, vel desipit vel insanit. Episcopus autem sapere debet, aliisque hanc insaniam eximere, eosque veram sapientiam docere, quae consistit in vitiorum refrenatione et passionum omnium moderatione.
1:8
Jubet hic Timotheo explicare spiritum non timoris, sed fortitudinis, quem accepit in ordinatione, q. d. Ne timeas, o Timothee, non erubescas, sed intrepide ac fortiter praedica fidem et doctrinam Christi, cui Christus tot verbis, rationibus et miraculis, imo sanguine et morte sua testimonium perhibuit: non pudeat te quoque meum, qui jam vinctus sum, per fidem Christi, profiteri discipulum. Gloria enim nostra est crux Christi, vincula Christi, mors Christi; praedicamus enim Christum crucifixum: et absit a Christiano, multo magis ab Episcopo, gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi. Nota: Pro testimonium graece est μαρτύριον, quod partim testimonium, sive confessionem, quam (uti dixi) Christus fecit coram Pontio Pilato omnibusque Judaeis, partim martyrium significat. Christus enim pro sua confessione et doctrina martyr occubuit, illique per martyrium testimonium perhibuit, q. d. Noli erubescere doctrinam, quam docuit et testatus est Christus; noli etiam erubescere crucem, martyrium ac vincula Christi, quibus suam doctrinam obsignavit et confirmavit. Sed collabora Evangelio secundum virtutem Dei. — Pro collabora graece est συγκακοπάθησον, id est compatere et coaffligere Evangelio, q. d., ait Theophylactus: Evangelium et Evangelii praedicatio patitur persecutionem et affligitur, atque in me vincto quasi vincta et vinculis constricta tenetur et premitur; tu cum Evangelio, imo pro Evangelio patere et fortiter sustine omnia Gentilium et Judaeorum tam tormenta quam terriculamenta, ut mecum vincto vinciri non renuas, sed ambias; idque non per te aut tuas naturae vires, sed «secundum virtutem (δύναμιν, id est potentiam) Dei:» nimirum Deus, qui in hoc certamen te vocat, ut pro sua fide et gloria decertes et vincas, ipse tibi aderit, vires potenter suggeret, itaque corroborabit, ut generose, imo jucunde et laete omnia adversa quantumvis gravia pro Evangelio patiaris: tibi ergo tuisque viribus diffidens projice te in Deum, ora, invoca eum, ipse suscipiet te, et supra naturae vires, omnibus hostibus, tribulationibus et tormentis te fortiorem efficiet.
1:9
Pro liberavit graece est τοῦ σώσαντος, id est qui nos salvavit, aut servavit, ut legit Ambrosius, scilicet a peccato et morte aeterna. Secundo, Deus «vocavit nos vocatione sancta,» dum nos ab infidelitate et peccatis vocavit ad suam fidem et sanctitatem, vitamque sanctam et divinam. Tertio, haec vocatio non est «secundum opera,» id est merita, ut legit Ambrosius, q. d. Non est ex merito operum nostrorum, ut volunt Pelagiani; sed ex proposito et gratia Dei; unde patet «propositum,» quod toties inculcat Apostolus, opponi merito operum, et tantum significare liberale et gratuitum Dei decretum, sive beneplacitum, ut dixi Rom. III, 28. Deo haec epitheta liberantis et vocantis addit Apostolus, ut spem acuat, probetque virtutem Dei affore Timotheo, omnibusque qui cum Evangelio et pro Evangelio patiuntur, q. d. Cogita, o Timothee, quali virtute ac potentia Deus a daemonis, peccati et inferni potestate te liberarit, dum te vocavit ad fidem et sanctitatem; cogita quam potenter cor tuum immutarit, ut Spiritus divini vi mores et affectus tuos omnes inverteret; ita ut ex impuro purus, ex peccatore sanctus, ex carnali spiritualis, ex animali angelicus, ex terreno coelestis fieres; cogita Deum id praestitisse, non ob merita, nec amico, sed inimico, ob meram suam gratiam et benevolentiam erga te. Conclude ergo Deum, olim in te tam liberalem et benevolum, multo magis tibi jam justificato, jam amico, jam merenti et pro Evangelio operanti, certanti ac patienti affore et cooperaturum, ut dura et tristia non tantum ferre, sed et vincere ac triumphare possis. Ita Chrysostomus. Quae (gratia) data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia. — Nota: Haec gratia nobis actu data non fuit ab aeterno, utpote qui nondum eramus in rerum natura, ut capaces gratiae esse possemus: cum ergo dicitur hic gratia ab aeterno data, intellige in Dei decreto et praedestinatione, ut idem sit «data,» quod dari decreta et praedestinata, juxta Can. 36. Unde Tit. cap. I, vers. 2, non datam, sed promissam a Deo dicit. Apostolus hanc gratiam et gloriam «ante tempora saecularia;» hic vero non promissam, sed datam dicit, tum ut significet omnia ab aeterno esse et fuisse Deo praesentia, Deique aeternitatem et providentiae oculum ad omnia tempora se porrigere eaque complecti, sicut circulus ambit et complectitur omnia quae circulo circumscribuntur; tum ut significet gratiae hujus donationem aeternam esse, quantum est ex parte Dei. Deus enim ab aeterno nos adamavit, et hanc gratiam firmiter et irrevocabiliter nobis dare decrevit: ita ut haec gratiae donatio, quantum ex parte Dei, ab aeterno non tantum inchoata, sed et perfecta fuerit; donatio enim non est aliud quam donandi decretum, sive donandi efficax et absoluta voluntas. In Deo autem ab aeterno fuit absoluta et irrevocabilis haec gratiam donandi voluntas, cui ex parte Dei nihil defuit, licet ex parte creaturae defuerit creatura existentia, qua donationem hanc a Deo factam in se exciperet et complecteretur. Cum enim creatura existit et hanc gratiam actu consequitur, tunc ex parte Dei nulla nova accedit donatio, sed illa quae aeterna fuit, posito subjecto, se effundit, suumque effectum sortitur. Sic parentes saepe testamento multa legant et donant nepotibus necdum natis, sed postea nascituris. Ita Ambrosius, Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus, Primasius. Nota: Haec gratia data est nobis «in Christo Jesu,» id est, ut aliqui, a Christo, vel cum Christo, sive consentiente et Patri cooperante Christo. Unde Theodoretus putat hic significari aeternitatem et divinitatem Filii consubstantialem Patri. Verum planius ex more et phrasi Apostoli, «in Christo,» id est per Christum, puta per Christi merita praevisa ab aeterno, data est nobis a Patre haec gratia. Ante tempora saecularia. — S. Augustinus, lib. XII De Civit., cap. XV, legit ante tempora aeterna: et ita vertunt hic Erasmus et Vatablus. Verum, quia nihil fuit ante tempora aeterna, sive ante aeternitatem, hinc melius Noster, Syrus et alii vertunt, ante tempora saecularia. Graecum enim αἰωνίων, non tantum aeterna, sed et saecularia significat, ut notat S. Augustinus lib. XVI De Civit., cap. XXVI, αἰών enim Graecis significat non tantum aeternitatem, sed etiam aevum, saeculum, aetatem. Quaeres, quae vocentur «tempora saecularia?» D. Thomas saeculum dicit esse tempus mille annorum, eo quod mille anni quasi sint aetas hominis, quod tamdiu duret hominis memoria, quae quasi vita est hominis. Verum hoc saepe non est verum; non est etiam ad mentem Apostoli, qui «tempora saecularia» vocat ea, quae simul cum saeculo et mundo fluere et volvi coeperunt. Idem ergo est «ante tempora saecularia,» quod ante mundi constitutionem, ante temporis et mundi originem, puta ab aeterno. Ita Theophylactus, Anselmus et alii. Notat Chrysostomus, hic significari immensitatem amoris Dei, utpote qui nos ante mundum, ante omnia tempora ab aeterno in mente habuerit, de quoque nostrum in particulari studiose et sollicite cogitarit, unumquemque adamaverit, cuique per Christum suam gratiae mensuram decreverit et praedestinarit.
1:10
Manifestata est autem (gratia illa a Deo ab aeterno data, sed in Deo abscondita) nunc per illuminationem Salvatoris nostri Jesu Christi. — Pro illuminationem graece est ἐπιφανείας, quod tam apparitionem, ut vertit Erasmus, quam illustrationem vel illuminationem significat. Apparitio ergo vel adventus Christi in mundum vocatur hic epiphania, sive illuminatio, quia illustris fuit; et ad hoc Christus apparuit et advenit, ut omnes illustraret et illuminaret luce sapientiae divinae, qua Deum, salutem viamque salutis homines agnoscerent et capesserent. Inde festum Epiphaniae vocatur et celebratur in Ecclesia, quo Christus tribus Magis et per eos Gentibus totique mundo illustris innotuit et apparuit. Hinc Christus, Joan. VIII, 12: «Ego,» ait, «sum lux mundi;» et Joannes cap. I, dicit Christum venisse ad hoc, ut illuminet omnem hominem venientem in hunc mundum, quantum scilicet ex parte sua: nam multi sunt qui lucem hanc fugiunt, illique cordis fenestras claudunt, et in tenebris ac caecitate sua quasi talpae et vespertiliones permanere volunt: quales sunt omnes infideles, carnales, reprobi. Qui (Christus) destruxit quidem mortem, illuminavit autem vitam et incorruptionem per Evangelium. — Pro qui destruxit graece est καταργήσαντος, id est qui evacuavit, invalidam reddidit, enervavit mortem, omnemque vim, vigorem et imperium, quod in homines habebat, illi ademit. Secundo, τὸ illuminavit, hebraismo, in significatione hiphil, idem est quod in lucem produxit, fecit ut illucesceret, ut appareret, seque ostenderet et exhiberet ipsa vita. Hoc enim est Hebraeum האיר heir; opponit enim Apostolus haec duo, «destruxit Christus mortem, et illuminavit vitam,» q. d. Veniente Christo, mors vigebat et regnabat, sed Christus ejus vigorem et regnum sustulit et destruxit; e contrario vita latebat, quasi in coelis apud Beatos, in Deo abscondita, aut potius vita ipsa apud homines sublata erat, sedebatque in tenebris et in regione umbrae mortis, id est, non jam vita erat, sed mors; sed Christus eam ad lucem et vitam revocavit, iterum eam in terris produxit et in lucem protulit, ac hominibus communicavit; unde Syrus vertit הוי היא chauui chaie, id est vivificavit vitam, q. d. Christus vitam dedit ipsi vitae, suscitavit a morte et vivere fecit ipsam vitam, vitam produxit et in lucem prodire fecit: per peccatum enim vita in nobis abolita et occisa fuit, mors vero inducta regnavit; sed Christus mortem destruxit et occidit, vitam vero quasi a morte suscitavit, dum homines a morte ad vitam reduxit. Sicut ergo Hebraei sumunt ostendere pro exhibere, dare, facere, producere, ut cap. IV, vers. 14: «Alexander aerarius multa mala mihi ostendit,» id est fecit et intulit: ita pariter pro iisdem sumunt heir, id est illuminare, sive in lucem producere, praesertim ubi agitur de vita et suscitatione ad vitam: vita enim nostra vulgo dicitur et re ipsa est lux; unde dicimus, frui hac vita et luce, vel lucis usura, id est vivere. Sicut enim usus et voluptas hujus vitae maxime consistit in luce, quod scilicet lucem solis et coelorum videre, eaque uti et frui possimus: ita magis vita beata consistit in lumine gloriae, quo Beati in mente perfunduntur, ut videant Deum; de quo scriptum est: «In lumine tuo videbimus lumen.» Quod lumen ex mente in corpus Beatorum diffunditur et derivatur: fulgebunt enim justi sicut sol. Hinc de Christo ad limbum descendente, indeque ad vitam patres ibi degentes revocante dicitur Eccli. cap. XXIV, 45: «Inspiciam omnes dormientes, et illuminabo (id est ad lucem et vitam revocabo) omnes sperantes in Domino.» Nota: Christus per Evangelium, quod attulit in mundum, quantum est ex parte sua, destruxit re ipsa mortem, et vitam restituit, eamque in lucem protulit: sed quantum est ex parte nostra, re ipsa in nobis id nondum factum est, sed fiet in resurrectione, cum in singulis beatis resurgentibus mors abolebitur et vita aeterna efflorescet. Apostolus enim non tam de vita praesenti et spirituali, quae fit per gratiam, quam de futura et corporali, quae fiet per resurrectionem, agit. Ait enim: «Vitam et incorruptionem,» id est vitam incorruptibilem: est enim hendiadys; unde Theophylactus et Graeci docent Christum tantum in spe nobis in hac vita mortem destruxisse et vitam communicasse. «Non enim,» inquit Theophylactus, «re ipsa mors in nobis deleta ac destructa est, sed venturam nostri ex morte liberationem speramus, atque hanc spem Evangelium nobis firmavit.» Ingerit hic Apostolus hanc spem resurrectionis, ut eam quasi novum stimulum admoveat Timotheo, ad collaborandum et compatiendum Evangelio et suis vinculis, uti dixit vers. 8.
1:11
«In quo,» id est cujus, scilicet Evangelii: est enim hebraismus, quo hebraeum bet, id est in, ponitur pro regimine genitivi. Aliter Primasius: «in quo,» scilicet Christo illuminante, inquit, q. d. Christus illuminat interius mentes gentium, dum ego exterius praedico eis Evangelium. Sed prior sensus planior est et aptior. Nota: Pro praedicator graece est κήρυξ, id est praeco. Sic S. Franciscus rogatus, quis esset? «Sum,» inquit, «praeco magni Dei.» Secundo, pro magister graece est διδάσκαλος, id est doctor. Tres titulos hic sibi vindicat Paulus: Primus, quod sit praeco promulgans legem Dei et Evangelium Christi. Secundus, quod sit Apostolus, id est legatus a Christo ad omnes gentes Christo subigendas et ad fidem salutemque adducendas. Tertius, quod sit doctor, docens, demonstrans et persuadens veram religionem, veramque ad Deum et beatitudinem viam. Rursum tria se haec accepisse, et ad ea auctoratum esse a Deo, significat, cum ait, «positus sum,» scilicet, a Deo. Denique haec confirmat argumento subdens: «Ob quam causam etiam haec patior,» q. d. Multi doctores sunt verbo, non vita; disputando, non tolerando: ego vero praeco, apostolus et doctor sum, tum docendo, tum pro doctrina mea vincula, carceres omnesque aerumnas constanter patiendo. Hinc pulchre S. Hieronymus ad Pammachium de Paulo loquens: «Ubi, inquit, vas electionis, tuba Evangelii, rugitus leonis nostri, tonitru Gentium, flumen eloquentiae Christianae?»
1:12
Ob quam causam etiam haec patior, sed non confundor, id est non erubesco, non pudore… Tertio, «cui credidi» significare potest tria. Primo, in quem credidi, cujus dictis fidem adhibui. Secundo, ut Ambrosius, cui confidens sum; fides enim subinde pro spe, et credere pro sperare et confidere sumitur. Tertio et optime, «cui credidi,» id est cujus fidei commisi, cui concredidi depositum meum: ad hoc enim respicit, ut patet ex seq.; sic depositor dicitur credere depositario depositum suum, cum illud apud eum deponit, illiusque fidei credit et committit. Quarto, «potens est» non tantum significat Deum posse servare, sed etiam actu et re ipsa servaturum hoc Pauli depositum: est enim meiosis, de qua dixi II Cor. IX, 8. Mavult Apostolus dicere, «potens est servare,» quam, «actu servabit,» ut nomine potentiae divinae in remuneratione bonorum operum et passionum, excitet hominum infirmitatem ad constantem spem et patientiam rerum arduarum et difficilium. Depositum meum. — Quaeres, quodnam hoc? Respondet primo, Ambrosius esse salutem Pauli, quam ipse Deo servandam commisit; imo D. Thomas, I-II, Quaest. CIV, art. 9, intelligit donum perseverantiae actualis, quasi de ea revelationem acceperit Paulus, sciveritque certo se in gratia usque ad mortem perseveraturum et consequenter salvandum: hoc enim videtur dicere, cum ait: «Scio cui credidi et certus sum.» Secundo, Theodoretus respondet, «depositum» hoc esse gratiam, quam Deus Paulo dedit, et quasi apud eum deposuit. Tertio, Chrysostomus et Theophylactus volunt «depositum» hoc esse fidem et praedicationem, quam Deus Paulo commisit. Quarto, idem Chrysostomus et Theophylactus censent «depositum» hoc esse fideles, quos Deus Paulo et vicissim Paulus Dei curae commisit. Verum haec omnia non tam Pauli apud Deum, quam Dei apud Paulum deposita sunt, ut ipse illa custodiat; de quibus dixi epist. I, cap. VI, vers. 20, et infra hoc cap. vers. 14, ubi mandat Timotheo, ut hoc Dei depositum illi a se traditum arcte custodiat et conservet. Paulus autem hoc versu loquitur non de Dei, sed de suo deposito: ait enim «depositum meum;» licet enim Chrysostomus et Theodoretus to meum passive capiant, q. d. Depositum quod apud me deposuit Deus, tamen magis proprie et apposite, active accipiendum videtur: meum, scilicet quod ego apud Deum deposui: unde illud non a se, sed a Deo servari et custodiri asseverat. Quinto ergo et optime, Theophylactus et Anselmus respondent, «depositum» hoc Pauli esse ejusdem apostolatum et praedicationem Evangelii, puta thesaurum laborum et passionum pro Evangelio a se obitarum, quem a se collectum Paulus, patiens et moriens apud Deum quasi deposuit; ut in illo die magno, judicii scilicet, illum, id est illius mercedem et gloriam recipiat, ac coram toto mundo declaretur falso hic fuisse traductus, incarceratus, verberibus et contumeliis affectus, tanquam impostor, deorum hostis et pseudoapostolus, publiceque proclametur verus fuisse veri Dei et Evangelii Apostolus et doctor. Notat hic primo Ambrosius, mox ut Paulus et alii Apostoli praedicare coeperunt, diabolum dolentem per eos sibi animas eripi, contra eos suscitasse Neronem et similes persecutores; ut quisque sciat idem sibi eventurum, nec miretur si in conversione hominum difficultates magnas sibi objici sentiat, et pro laboribus suis et beneficiis maledicta et maleficia, quin et verbera, carceres et mortem recipiat. Secundo, hisce in rebus non debere nos confundi et pudefieri, sed potius gaudere et gloriari, quia pro Deo et Evangelio pati gloriosum est. Ita Theophylactus. Neque mirum Christianum inter vincula non confundi, sed intrepide evangelizare, cum Gentilis quoque Socrates inter vincula philosophatus sit, et veritatem libere docuerit, ut docet Plutarchus, lib. De Tranquill. anim.; nam, ut ait Nazianzenus, orat. 23 in laudem Heronis: «Philosophi animus ex eo quod passus est, generosior redditur, atque ut candens ferrum frigida aspersione, ita ipse periculis obdurescit.» Scio enim cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem. — Vox enim dat causam cur in carceribus aliisque passionibus, pro Evangelio inflictis non confundatur: quia scilicet passionum harum mercedem deposuit apud Deum, a quo utpote in promissis suis fidelissimo certissime illam sperat et exspectat. Notant hic aliqui esse trajectionem: clarius enim sic verba transponendo ordinari sententiam: «Scio et certus sum, quod is cui credidi, potens est depositum meum servare.» Verum haec trajectio non est necessaria, imo sine ea plus emphasis et energiae habet oratio per aposiopesim intercisa, q. d. Novi eum cui credidi, novi eum non esse hominem infirmum aut fallacem, novi eum esse Deum in omnibus fidelem et potentem, qui non sinet me confundi in carceribus et afflictionibus Evangelii, sed pro iis aeternam gloriam mihi rependet. Secundo, to «scio» Auctor Quaestionum novi et veteris Testamenti apud S. Augustinum, Quaest. CXIII, sic explicat, quasi Paulus non tantum obscuram fidem, sed et claram scientiam habuerit articulorum fidei, v. g. quod Deus sit fidelis, potens, justus judex et bonorum remunerator. Hoc de attributis Dei naturalibus verum est; haec enim naturali discursu clare cognoscuntur: sed hoc fallit in supernaturalibus, de quibus hic loquitur Apostolus: puta quod Deus fidelibus pro fide, praedicatione et afflictionibus pro Evangelio susceptis, promiserit et praestiturus sit aeternam mercedem: illud enim non per rationes naturales, sed sola fide scimus. «Scio ergo» idem est hic quod, cognosco, vel certum et exploratum habeo: hoc enim est Graecum οἶδα. «Non confundor»: hoc enim est Graecum ἐπαισχύνομαι, quia scilicet haec passio tam Dei auxilium, quam gloriam decusque aeternum mihi afferet, inquit Oecumenius. Unde quod apostolus hic depositum, Christus in Matth. XIX, 21, thesaurum vocat, cum ait: «Si vis perfectus esse, vade, vende quae habes, et habebis thesaurum in coelo:» thesaurum, id est depositum abscondite reconditum; hoc enim significat tam Hebraeum matmon, quam Graecum et Latinum thesaurus. Idem depositum Apostolus, II Timoth. cap. IV, vers. 8, vocat repositam justitiae coronam: «Bonum,» inquit, «certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: in reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex.»
1:13
Pro «formam» graece est ὑποτύπωσιν, id est vivum exemplar, vivam imaginem, vivam repraesentationem: ὑποτυπόω enim significat rem ita delineare, depingere, efformare, ut plene et plane repraesentetur. Inde apud Rhetores Hypotyposis figura est, quae Evidentia et Illustratio dicitur, quando res ita dicendo exprimitur, ut videatur delineari et depingi; vel, ut inquit Quintilianus, lib. IX Instit.: «Hypotyposis est proposita quaedam rerum forma, ita expressa verbis, ut cerni potius videatur quam audiri.» Secundo, «habe,» id est habere perge, sive retine; significat enim actum non inchoatum, sed continuatum, juxta Can. 32. Sic I Corinth. VII, 2: «Unusquisque,» inquit, «uxorem suam habeat,» id est eam quam habet, retineat, illaque utatur. Tertio, «sana verba» vocat sanam doctrinam, «in fide et dilectione,» id est circa fidem et dilectionem; «quae est in Christo Jesu,» id est, quae est Christi et eorum qui in Christo inhaerent, puta est Christiana. Vide Can. 25 et 37. E contrario haeresis et error est doctrina malesana, morbida, putida, corrupta et contagiosa, serpens ut cancer. Sic Plato, lib. IV De Republ.: «Virtus,» inquit, «est sanitas quaedam, et pulchritudo, et robustus animi vigor: pravitas contra morbus est, turpitudo atque imbecillitas,» q. d. O Timothee, tuum, utpote Episcopi, munus est retinere vivum exemplar, vivam ideam et repraesentationem doctrinae, quam tibi tradidi, ut scilicet verba mea semper tibi ob oculos ponas, eamdemque vive et efficaciter aliis proponas. Unde Syrus vertit, forma tibi sint sani sermones, quos audisti a me. Notant Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus esse metaphoram a pictoribus. Sic enim explicat Theodoretus: «Imitare, o Timothee, pictores: quemadmodum enim illi attendentes exemplaria perfecte illorum imagines describunt, ita etiam tu habe veluti quoddam exemplar archetypum, eam quae a me tibi tradita est doctrina de fide et Christo,» ut scilicet hoc exemplar in te tuisque moribus depingas, vitaque ipsa exprimas, ac vicissim tuis Ephesiis proponas, ut illi juxta idipsum in seipsis fidem et charitatem, omnemque virtutem Christianam exprimant et depingant. Hinc secundo, notat Chrysostomus non solum Scripturam sacram, sed et traditiones Apostolorum et Patrum servandas esse. Ait enim Apostolus: «Formam habe sanorum verborum (non quae scripta sunt), sed quae audisti a me,» quae scilicet viva voce tibi tradidi. Nec evadit Hunnius dicendo, illo tempore servandas fuisse traditiones, quia necdum omnes epistolae erant conscriptae: jam autem traditiones non requiri, cum omnia sint conscripta; nam tam prius quam posterius hoc falsum est. Haec enim ultima est epistola quam scripsit Paulus: caeteras enim omnes ante hanc scripsit, et tamen post eam vult servari traditiones; non ergo omnia per scripturam, sed multa verbo tenus tradidit, eademque servari praecepit. Si Paulus, qui plurimas scripsit epistolas, ita fecit, ergo et alii Apostoli, qui vel paucas, vel nullas scripserunt epistolas, ita fecerunt. Sicut ergo jussa regis quae per praeconem viva voce proclamantur, aeque servanda sunt, atque regis rescripta; imo Lycurgus, celeberrimus legislator, suis nullas leges scriptas, sed tantum vocales, quae non tabulis, sed praxi sancirentur, dedit, ut testatur Plutarchus in Lycurgo: ita pariter et jussa Apostolorum viva voce tradita aeque ac scripta eorumdem observanda sunt. Quis enim non videt simpliciter et absolute faciendum esse, id quod jubet hic Apostolus cum ait: «Formam habe sanorum verborum quae audisti a me,» sive eadem postea scribantur, sive non? Ita ritum et formas Sacramentorum, multaque alia ab Apostolis non scripto, sed viva voce esse tradita docet S. Dionysius, Ecclesiast. Hierarch., cap. 1 et VII; S. Augustinus, epist. 36 ad Casulanum; Basilius, lib. De Spiritu Sancto, cap. XXVII, et alii passim. Vide dicta II Thessal. II, 15.
1:14
Per «depositum,» Theodoretus et Theophylactus intelligunt gratiam in baptismo, vel ordinatione acceptam. Melius S. Chrysostomus, Ambrosius et alii «depositum» hoc interpretantur thesaurum doctrinae Christianae, quam vers. praeced. vocavit sana verba: hunc enim thesaurum quasi depositum studiose commendat Timotheo Episcopo, ut eum contra novantes et profanas vocum novitates, integrum inviolatumque conservet, ut patet epist. I, cap. VI, vers. 20; nam Episcopus hujus thesauri et depositi debet esse custos, ut docet S. Dionysius toto lib. De Ecclesiast. Hierarch. Nota, quod ait, «depositum custodi per Spiritum Sanctum,» q. d. Haec custodia non tuarum est virium, sed Spiritus Sancti est idipsum efficere, ut ejus gratia roboratus contra omnes daemonum tentationes, haereticorum furores, persecutorum minas et tormenta, depositum sanae doctrinae tuearis et custodias. Hinc patet non tantum primam fidem et fidei professionem, ut quis nimirum credere et fidem profiteri incipiat, esse donum Dei; sed etiam fidei et professionis hujus custodiam, ut nimirum quis credere et fidem profiteri pergat, idipsum habere per Spiritum Sanctum, non quidem nove datum, sed permanentem et in animabus fidelium inhabitantem per habitum fidei et charitatis. Sicut enim Deus creat, itidemque creata conservat non nova actione continue creando, sed actionem primam creationis continuando: ita etiam dat et quasi creat gratiam, itidemque datam et creatam conservat, non nova actione eam dando, sed continuando primam gratiae donationem et infusionem. «Fervent,» inquit Chrysostomus, «cuncta latronibus, densissimae imminent tenebrae, insidiatur diabolus, nescimus qua hora, quo immineat tempore: quomodo ergo hoc depositum custodire sufficimus, nisi habeamus Spiritum Sanctum apud nos manentem?» Adverte tamen, si gravis ingruat tentatio, persecutio et martyrium, ad fidem et professionem fidei retinendam, non sufficere habitum fidei; sed insuper opus esse nova gratia praeveniente, quae mentem confirmet et corroboret.
1:15
Scis hoc, quod aversi sunt (graece est ἀπεστράφησάν με, id est aversati sunt me, me rejecerunt) a me omnes qui in Asia sunt: ex quibus est Phigellus et Hermogenes. — Certum est non omnes Asianos aversos fuisse a Paulo et a fide: plurimi enim fideles erant Ephesi et alibi, qui Paulum studiose colebant, quorum fidem et amorem laudat Paulus scribens ad Ephesios et alios Asianos. Quod ergo dicit «omnes qui in Asia» a se esse aversos, nonnulli, ut Baronius, limitant to omnes ad Judaeos. Judaei enim Asiani infensi fuerunt Paulo eumque insecuti sunt Hierosolymam usque, adeo ut causa fuerint cur ibi caperetur Paulus, ut patet Actor. XXIV, 19; et verisimile est eosdem Romae Paulum persequi et accusare perrexisse. Verum, quia Judaeorum hic nulla fit mentio, et generatim de omnibus Asianis loquitur Apostolus, hinc melius Chrysostomus cum suis censet Paulum loqui de omnibus Asianis qui Romae erant, ut to omnes qui in Asia, idem sit quod omnes ex Asia (juxta Can. 25), omnes Asiani, scilicet Romae agentes; scribit enim Paulus ad Timotheum Roma, ea quae gerebantur Romae, non autem quae in Asia; haec enim praesens spectabat Timotheus. Idem colligi potest ex vers. 16 seq., ubi ab his Asianis excipit unum Onesiphorum, qui Paulum secutus Romam, ibidem ei studiose adhaesit et servivit. Ergo de Asianis solis qui Romae erant, loquitur Apostolus: hi enim cum antea Paulum frequentassent et coluissent, postea partim instinctu Judaeorum de quibus jam dixi, partim metu Neronis saevientis in Paulum, ut opinatur Theodoretus, Paulum aversati sunt. Ex hisce praecipui fuerunt Phigellus et Hermogenes, «qui, ut inquit Ambrosius, fallaciā pleni erant: simulabant enim amicitias cum Apostolo, ut adhaerentes ei addiscerent unde illi calumniam facerent, aut per alios immitterent;» qui postcaquam se viderunt detectos et manifestatos, recesserunt ab eo. Tertullianus, lib. De Resurrec. carn., XXIV, hunc Hermogenem recenset inter haereticos negantes carnis resurrectionem. Vide quid faciat et quo deducat hominem, fugere et aversari consortia bonorum ac sanctorum, qualis erat Paulus. Affert haec hoc loco Paulus, ut moneat Timotheum, caute depositum hoc doctrinae custodire, inter tot fidei desertores et hostes, utque eos internoscat, et ad sanam mentem cum in Asiam redierint, reducat, si possit; aut certe alios moneat, ut ab eis sibi caveant; ac tandem, ut Timotheus, si quando fidei causa incarceretur et a suis deseratur, Pauli exemplo constanter id ferat, inquit Chrysostomus.
1:16
Det misericordiam Dominus Onesiphori domui: quia saepe me refrigeravit, et catenam meam non erubuit. Sed cum Romam venisset, sollicite me quaesivit, et invenit. — Excipit ab Asianis a se aversis Onesiphorum, cujus charitatem erga se hic collaudat, eumque hoc nomine tacite commendat Timotheo, ideoque non tantum illi, sed et toti ejus domui, id est familiae, parem misericordiam a Deo exhiberi postulat. Tria hic charitatis officia in Onesiphoro depraedicat. Primum, quod peregrinus Romam veniens se in vinculis ab omnibus desertum et inter maleficos constitutum, per medios custodes et satellites penetrans sollicite quaesierit et visitarit. Secundum, quod non tantum contumeliis, sed et irae Neronis ac periculis gravibus Pauli causa se objecerit. Tertium, quod tot laboribus et aerumnis fatigatum «refrigerarit,» id est suis opibus et rebus ad vitam necessariis, vel opportunis recrearit et refocillarit. Hoc enim Paulo isto tempore perjucundum accidit: perinde uti pugili aut militi in agone certanti, sudanti et laboribus exhausto suave ac gratum est, cibo potuque refici et recreari. Hoc enim innuit vox «refrigeravit,» inquit Oecumenius.
1:18
«Det,» id est misericordiae ejus et meritis retribuat, ut in die judicii inveniat «a Domino misericordiam,» id est gratiam, favorem et benevolentiam, ut scilicet judicem habeat sibi propitium et faventem. Secundo, «det invenire misericordiam,» id est misericordiae suae effectum, fructum et dignam retributionem, ut cum aliis Sanctis benignam hanc excipiat Judicis sententiam: «Venite, benedicti Patris Mei, possidete regnum, etc.; esurivi enim et dedistis mihi manducare; in carcere eram, et venistis ad me,» Matth. XXV, 34; alioqui in illo die, scilicet judicii, nullus misericordiae erit locus, sed tantum justitiae. Ita Theophylactus. Unde in vocibus εὗρε et εὑρεῖν, id est «invenit et invenire,» pulchra est paronomasia, q. d. Quaerens me miserum invenit et adjuvit in vinculis Onesiphorus, inveniat ergo et ipse in die judicii misericordiam a Domino. Ita Ambrosius. Nota: Quod ait, «Det illi Dominus invenire a Domino,» non significat duos esse Dominos sive Deos, uti voluit Marcion, teste Augustino haeresi 21; sed est hebraismus significans, Det illi Dominus invenire misericordiam apud se. Hebraei enim saepe nomen vel pronomen absolutum sumunt pro reciproco, ut Genes. XIX, 24: «Pluit Dominus super Sodomam sulphur a Domino,» id est a seipso; Isaiae VIII, 18: «Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus in signum et portentum Israel a Domino,» id est a seipso. Posset secundo, sic exponi: «Det illi Dominus,» scilicet Deus Pater, «invenire misericordiam apud Dominum,» scilicet Filium, puta Christum hominem; Christus enim qua homo, judex erit in die judicii. Ita Vatablus. Hac enim phrasi, «Dominus a Domino,» simul innuitur distinctio personarum in divinis, ut, «Pluit Dominus a Domino,» id est pluit Filius a Patre. Ita Concilium Sirmiense, can. 15. «Det ergo illi Dominus a Domino,» id est det illi Pater apud Filium invenire misericordiam. Et quanta Ephesi ministravit mihi, tu melius nosti. — To «mihi» non habent Graeca nec Latina Regia et Plantiniana Biblia, nec Ambrosius, Chrysostomus, Theophylactus, Theodoretus. Unde Ambrosius docet Onesiphorum non soli Paulo, sed omnibus ob fidem afflictis liberaliter ministrasse: quasi hoc ipso Apostolus suggillet quosdam, qui non omnibus, sed certis personis, quia eminentes, cognatae aut alia de causa carae et gratae sunt, ministrare volunt. Biblia tamen Romana et Syrus legunt to «mihi,» planeque illud legendum vel subaudiendum videtur: ait enim ministravit, cui? utique mihi, ut praecessit; agit enim Apostolus de charitate et officiis sibi ab Onesiphoro exhibitis tum Romae, tum Ephesi.
1:1
Dividitur autem haec epistola in salutationem, et narrationem. Secunda ibi gratias ago. Item primo ponitur persona salutans; secundo persona salutata; tertio bona optata. Persona salutans describitur ex nomine Paulus, quod sonat modicitatem, quod ei competit propter humilitatem mentis et tribulationem, quae faciunt hominem parvum. In tantum quod Christus dicitur minoratus propter passiones. Hebr. II, 9: eum qui in modico ab Angelis minoratus est, et cetera. Item ex dignitate, quam, primo ponit, secundo dignitatis originem, tertio fructum. Dignitas est magna, quia est apostolus Iesu Christi, id est, missus a Christo. Lc. VI, v. 13: elegit duodecim ex ipsis, quos etiam apostolos nominavit. Hanc dignitatem adeptus est, quia plus omnibus laboravit, I Cor. c. XV, 10 et Gal. II, 8: qui operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Origo apostolatus est voluntas Dei, unde dicit per voluntatem Dei, quam quidam praeveniunt, quia se ingerunt; contra quos dicitur Hebr. V, 4: nemo assumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron. Item quidam permittuntur propter peccata populi. Iob XXXIV, 30: qui regnare facit hominem hypocritam propter peccata populi. Sed hoc est per voluntatem Dei, quod dicit, quia non per voluntatem suam. Fructus autem non est aliquid terrenum, sed secundum promissionem vitae, quae est, etc., id est, ad consequendam vitam aeternam promissam a Christo. Hic debet esse finis praelatorum. I Cor. IX, 25: illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Dan. XII, 3: qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. Persona salutata est Timotheus filius eius ab eo conversus, Act. XVI, 1. Charissimus, quia sibi unanimis. Phil. II, 20: neminem habeo tam unanimem, et cetera. Bona optata sunt tria, scilicet gratia, per quam est remissio peccatorum; misericordia, per quam consequimur finale bonum; pax, Glossa: id est, tranquillitas mentis, haec competit praelato, qui ad hoc ponitur ut pacem procuret. Io. dixit dominus: pax vobis; et praecepit intrantibus domum pacem offerre, ut habetur Matth. X, v. 12.
1:2
Et hoc a Deo patre, qui est dator omnis boni Iac. I, 5. Item a Iesu Christo, qui est mediator inquantum homo Dei et hominum. II Petr. I, 4: per quem maxima nobis et pretiosa promissa donavit.
1:3
Hic incipit epistolaris narratio, in qua primo munit eum contra praesentes persecutiones; secundo contra futura pericula Ecclesiae, III cap., ibi hoc autem scito. Item primo inducit ad instantiam praedicationis, quae tunc erat causa et occasio persecutionis; secundo hortatur ad sustinendas tribulationes propter Christum, ibi tu ergo, etc., c. II. Item primo commemorat bona ipsius Timothei; secundo hortatur eum ad usum horum bonorum per instantiam praedicationis, ibi per quam, etc.; tertio ponit se in exemplum, ibi in quo positus sum ego praedicator et apostolus et magister, et cetera. Item primo ponit affectum quem habebat ad Timotheum; secundo ponit bona huius, quae provocabant eum ad huiusmodi affectum, ibi memor. Affectus ostenditur per duo, scilicet per orationem et desiderium. Et ideo gratias agit Deo de affectu quem habet ad Timotheum, quia est charitatis, et charitas est principale donum; quasi dicat: reputo me gratiam consecutum, quod sic sincerum affectum habeo ad te. Et dicit Deo meo, cui, specialiter, servio a progenitoribus meis, non a parentibus carnalibus, quia I Tim. I, 15: Christus venit peccatores salvos facere, quorum primus ego sum; sed servitio derivato a progenitoribus meis, scilicet patriarchis et prophetis, qui Deo sincere servierunt. Et dicitur, a progenitoribus, quia filii facilius imitantur perfectionem paternam, tum quia instruuntur ab eis, ut Tobias, tum quia etiam facilius imitantur amicos. Et quomodo servio ei? In conscientia pura; quia, ut habetur Habacuc I, v. 13, mundi sunt oculi tui, domine, ne videant malum, et respicere ad iniquitatem non poteris; II Cor. I, 12: gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. De quo agit gratias, quia sine intermissione, sive die prosperitatis, sive nocte adversitatis oro pro te.
1:4
Item ex desiderio; ideo dicit desiderans te videre, scilicet propter consolationem utriusque. Rom. I, 11: desidero enim videre vos, et cetera. Deinde cum dicit memor, ostendit bona, quae erant in Timotheo. Et primo commemorat affectum eius ad se; secundo fidem ad Deum, ibi recordationem. Dicit ergo memor lacrymarum, quas scilicet Timotheus effudit quando discessit Ephesum ab eo, paratus ad martyrium. Vel lacrymarum quas fudit in orationibus. Et hoc ut gaudio implear, id est, haec memoria replet me gaudio. Phil. II, 2: implete gaudium meum, et cetera. Item memor fidei ad Deum. Fidem eius primo commemorat; secundo ostendit eam a parentibus derivatam, et non novitiam. Dicit ergo recordationem, et cetera. Fides necessaria est praelato, qui est fidei custos. Hebr. c. XI, 6: sine fide impossibile est placere Deo. Et dicit non ficta, vera enim per opera bona est. Iac. II, 18: ostende mihi sine operibus fidem tuam, et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam. I Tim. I, 5: finis praecepti est charitas, et cetera. Sap. I, 5: effugiet fictum, et cetera.
1:5
Et haec non nova, sed habitavit primum in avia tua Loide, et cetera. Act. XVI, 1 dicitur quod fuit filius mulieris Iudaeae. Certus autem, vel per revelationem, vel per indicia, quod et in te.
1:6
Supra commendavit eum de bonis gratuitis, hic hortatur ad usum gratuitorum sibi datorum, praecipue in praedicatione Evangelii. Et primo monet generaliter ad usum datae sibi gratiae; secundo specificat qualis sit usus gratiae, ibi noli itaque erubescere. Item primo, ponit monitionem; secundo eius rationem, ibi non enim dedit nobis. Dicit ergo: fides non ficta, in matre et avia et in te est, propter quam causam admoneo te. Gratia Dei est sicut ignis qui quando obtegitur cinere, non lucet: sic gratia obtegitur in homine per torporem, vel humanum timorem. Unde et Timotheus effectus pusillanimis, torpuerat circa praedicationem. Et ideo dicit ut resuscites gratiam sopitam. I Thess. V, 19: spiritum nolite extinguere. Et addit quae est in te per impositionem manuum mearum, a quo scilicet ordinatus erat episcopus. In qua manus impositione data est ei gratia spiritus sancti. Deinde cum dicit non enim, ponitur ratio monitionis, et sumitur ex conditione divinorum munerum. Qui enim accipit munus, debet operari secundum congruentiam muneris; ergo secundum conditionem divinorum munerum debemus Deo servire. Est autem duplex spiritus, huius mundi, et Dei. Et horum distinctio est: spiritus enim significat amorem, quia nomen spiritus impulsionem importat, et amor impellit. Duplex autem est amor, scilicet Dei, et hic est per spiritum Dei, et amor mundi, et hic est per spiritum mundi. I Cor. II, 12: non enim accepimus spiritum huius mundi, et cetera.
1:7
Spiritus autem mundi facit amare bona mundi, et timere mala temporalia; et ideo dicit non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, scilicet mundani, quia hunc Deus aufert a nobis. Matth. X, 28: nolite timere eos, qui occidunt corpus, et cetera. Est alius spiritus timoris domini et sanctus, et iste facit, ut timeatur Deus; hic autem est sine poena et sine offensa, et hic est a Deo. Matth. X, 28: timete eum, qui potest et animam et corpus perdere in Gehennam. Et addit sed virtutis, quia per spiritum sanctum dirigimur in malis, et hoc per virtutem, scilicet fortitudinis contra adversa mundi. Lc. c. ult.: sedete in civitate donec induamini virtute ex alto. Item dirigimur in bonis, quia quantum ad affectionem ordinamur per dilectionem charitatis, dum quis omnia quae diligit, refert in Deum. Unde dicit et dilectionis. I Io. III, 14: qui non diligit, manet in morte. Item quantum ad bona exteriora; et ideo dicit et sobrietatis, id est, omnis temperantiae, servando debitum modum et mensuram ut scilicet temperate utamur bonis mundi. Tit. II, 12: sobrie et iuste et pie vivamus in hoc saeculo. I Tim. c. III, 2: oportet episcopum esse irreprehensibilem, unius uxoris virum, sobrium. Deinde cum dicit noli, specificat usum gratiae; et primo excludit contraria huic usui; secundo hortatur ad usum gratiae, ibi sed collabora. A solita autem praedicatione poterat impediri propter duo. Primo per erubescentiam, secundo ex poena apostoli, quam patiebatur propter Evangelium.
1:8
Et ideo, quantum ad primum, dicit noli itaque, scilicet ex quo habes spiritum fortitudinis, erubescere, et cetera. Praedicatio enim Christi, si referatur ad sapientiam mundi, videbatur stulta, unde erubescentiam habere videbatur. I Cor. I, 23: nos praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam. Rom. I, 16: non enim erubesco Evangelium. Lc. IX, 26: qui me erubuerit et meos sermones, hunc filius hominis erubescet. Quantum ad secundum sciendum est, quod si latro videt aliquem suspensum, erubescit se confiteri socium eius. Sic quia apostolus erat vinctus, poterat eum Timotheus erubescere; et ideo dicit neque me vinctum eius. Eph. VI, v. 20: pro quo legatione fungor in catena. Eccli. IV, 27: ne reverearis proximum tuum in casu suo. Deinde cum dicit sed collabora, hortatur ad usum gratiae; et primo in generali; secundo ostendit ex qua fiducia hunc usum aggrediatur, ibi secundum virtutem. Hic manifestat quod dicit sed collabora, ibi non secundum, et cetera. Dicit ergo: ne erubescas, sed collabora, id est, simul mecum labora. I Cor. c. III, 8: unusquisque propriam mercedem accipiet. Et dicit Evangelio, quod potest esse ablativi casus, et sic in Evangelio praedicando; dativi casus, et sic ad laudem Evangelii, ut scilicet crescat. Sap. III, 15: bonorum laborum gloriosus est fructus, et cetera. Et hoc cum fiducia, non propria, quia non sufficientes sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, etc.; sed secundum Dei virtutem, id est, habendo fiduciam de virtute Dei. Is. XL, 29: qui dat lasso virtutem, et his qui non sunt, fortitudinem et robur multiplicat. Haec virtus manifestatur per duo, scilicet quantum ad affectum, quia liberamur a malis; et ideo dicit qui nos liberavit. I Esdr. VIII, v. 31: liberavit nos de manu inimici et insidiatoris in via. Io. VIII, 36: si filius vos liberavit. Et quantum ad hoc quod vocat nos ad bona. Unde sequitur et vocat vocatione sua sancta, quia vocavit ad sanctificandum. Rom. VIII, 30: quos praedestinavit, hos et vocavit. I Petr. II, 9: qui de tenebris nos vocavit in admirabile lumen suum. Et manifestat quaedam quae dicit, dicens non secundum opera nostra; ubi ostendit, quod per virtutem Dei liberati et vocati sumus, non per humanam. Et primo ostendit causam vocationis nostrae et liberationis esse a Deo; secundo processum causae, ibi quae data est etiam; tertio commendat datorem causae, scilicet gratiae, et eius conservatorem, ibi qui destruxit. Dicit ergo: vocavit non per nostram virtutem, quia scilicet non per opera nostra, quae sunt effectus virtutis. Tit. III, v. 5: non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Est autem duplex causa humanae salutis, quae est a Deo. Una est aeterna, scilicet eius praedestinatio; alia est temporalis, scilicet gratia iustificans. Quantum ad primum dicit secundum propositum, id est, praedestinationem, quae est propositum miserendi. Eph. I, 11: operatur omnia secundum propositum voluntatis suae. Rom. VIII, 28: his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Quantum ad secundum dicit et gratiam. Rom. III, 24: iustificati gratis per gratiam ipsius. Circa processum gratiae primo ostendit quomodo est praeparata gratia; secundo quomodo collata; tertio per quem.
1:9
Primum ostendit, cum dicit quae data est nobis in Christo Iesu, id est, praevisa est nobis dari ante tempora saecularia. Sicut dicit philosophus, saeculum nihil aliud est quam mensura durationis aliquarum rerum; unde diversa saecula, diversae sunt aetates hominum. Unde unum saeculum durat mille annis, quia homo dicitur vivere quamdiu est in memoria hominum, quae non excedit mille annos. Tempora ergo saecularia sunt quae mensurant res mutabiles, et haec incoeperunt cum mundo sed praedestinatio est ante mundum. Eph. I, 4: elegit nos in ipso ante constitutionem mundi. Et dicit in Christo Iesu, quia non sumus electi sic, ut salvemur propriis meritis, sed per gratiam Christi; quia sicut praedestinavit salutem nostram, ita modum salutis nostrae. Io. I, 17: gratia et veritas per Iesum Christum facta est. Sed haec praedestinatio prius erat occulta, sed nunc est manifesta. Et quomodo? Sicut conceptus cordis per opera; unde nunc in effectu operis, suis electis manifestavit per illuminationem. Proprie loquitur; manifestare enim est in lucem ducere. Iob XXVIII, 11: abscondita produxit in lucem. Sic ergo manifestata est nunc, etc., per hoc quod misit Christum nos illuminantem. Is. LX, 1: surge, illuminare, Ierusalem, quia venit lumen tuum. Lc. I, 79: illuminare his, qui in tenebris et in umbra mortis sedent. Deinde cum dicit qui destruxit, commendat Christum illuminatorem; et primo eius virtutem quantum ad mala quae abstulit; secundo quantum ad bona quae contulit. Dicit ergo Christus, propter hoc, quod pro nobis passus est, destruxit mortem, id est, satisfecit Deo pro peccatis nostris. I Petr. III, v. 18: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, et cetera. Et peccatum erat causa nostrae mortis corporalis. Rom. VI, 23: stipendia enim peccati mors; et ideo destruendo peccatum, destruxit mortem. Os. XIII, 14: ero mors tua, o mors, et cetera. Contulit etiam perfecta bona, primo animae in praesenti, per gratiam fidei. Abac. II, v. 4: iustus meus ex fide vivit. Et est imperfecta in hac vita, sed perficietur in gloria. Io. XVII, 3: haec est vita aeterna, ut cognoscant te. Secundo immortalitatem carnis resultantem ex gloria animae. I Cor. XV, 53: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et cetera. Io. X, 10: ego veni ut vitam habeant, scilicet iam per gratiam, et abundantius habeant, scilicet per gloriam in futuro; item ibidem XI, 26: omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum.
1:11
Supra monuit ad sollicitam Christi praedicationem, hic inducit ad hoc per exemplum, et primo ponit hoc; secundo inducit ad sui sequelam, ibi formam habens; tertio ostendit sequendi necessitatem, ibi scis hoc. Item, primo ponit suum officium; secundo ostendit quae patitur pro sui officii executione, ibi ob quam causam; tertio spei certitudinem, ibi scio enim. Describit autem officium suum tripliciter; quia dicit se praedicatorem, ad excitandum ad bonos mores. Infra IV, 2: praedica verbum, insta opportune. Mc. ult.: praedicate Evangelium omni creaturae. Apostolum, ad regendum Ecclesiam, quia apostoli sunt praelati Ecclesiae. Gal. II, 8: qui operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Et magistrum, institutum ad docendum fidei sanctitatem, et cognitionem Dei. I Tim. II, 7: doctor gentium in fide et veritate. Ioel. II, c. 23: filii Sion, exultate et laetamini in domino Deo nostro, qui dedit vobis doctorem iustitiae. Sed dicit in quo positus sum ego. Ubi nota tria. Primo quod ipse non assumpsit sibi, sed ab illo positus est. Hebr. V, 4: nemo assumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tamquam Aaron. Secundo in positione designatur ordo. Tertio firmitas, quia secundum ordinem rationis institutus, firmiter mansit. Io. XV, 16: posui vos ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Iudicum V, v. 20: stellae manentes in ordine et cursu suo.
1:12
Deinde cum dicit ob quam causam, ostendit quae patitur pro sui officii executione, dicens haec, adversa, patior, scilicet vincula et taedia, et hoc pro fide Christi. Infra II, 9: laboro usque ad vincula. Et dicit, ob hanc causam, quia pati simpliciter non est laudabile, sed propter iustam causam. Matth. V, 10: beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. Et ideo sed non confundor, quia non est ad confusionem ei qui patitur propter iustitiam. I Petr. IV, 15: nemo vestrum patiatur quasi homicida, aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor; si autem ut Christianus, non erubescat, et cetera. Act. V, 41: ibant apostoli gaudentes, et cetera. Deinde cum dicit scio, ponitur certitudo spei, quae facit eum non confundi, etiam hoc provenit ex magnitudine Dei promittentis. Et ideo dicit cui credidi. Et nota quod uno modo credere est actus fidei; et est sensus scio, etc., id est, scio quod ille qui promisit, est verax, et potens ad reddendam vitam aeternam, quam repromisit homini fideli existenti. Sed contra ex hoc sequitur, quod eadem est scientia et fides, et idem est scitum et creditum, quod est impossibile, quia de ratione sciti est quod videatur, de ratione crediti quod non. Respondeo. In fide duo sunt, scilicet id quod creditur, et ille cui creditur. De eo quod creditur, non potest esse scientia, quia sic perderet crediti rationem; sed de eo cui creditur, est scientia, quia per evidentissimam rationem est scitum, quod Deus est verax. Et sic dicit: cui credidi. I Io. IV, 1: nolite omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo sunt. Prov. XIV, 15: innocens credit omni verbo, et cetera. Alio modo dicitur credere fidei eius, cui committit rem suam, et hic sensus est verior; quasi dicat: quia meipsum, labores et passiones credidi, id est, commisi, Deo, scio quod potens est depositum meum servare, et cetera. Et nota, quod depositum dicitur dupliciter. Uno modo, quod ego deposui. Et sic homo deponit apud Deum salutem suam, quando se Deo totum committit. I Petr. V, v. 7: omnem sollicitudinem vestram in eum proiicientes, quoniam ipsi cura est de vobis. Ps. LIV, 23: iacta super dominum curam tuam, et ipse te enutriet. Item deponit opera sua, quando scilicet non statim recipit remunerationem suam, sed in posterum. Et sic, qui benefacit, deponit illud apud Deum. Et hoc usque in illum diem, quando iudicabit occulta hominum, quibus tunc reddet Deus mercedem laborum suorum. Sap. X, 17 et Is. III, v. 10: dicite iusto, quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedet. Vel depositum, id est, quod penes me positum est officium, scilicet officium Evangelii. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum, et cetera. Etiam Deus est potens conservare suum apostolum usque ad mortem suam. Deinde cum dicit formam habens, inducit ad sequelam sui, et est duplex littera. Una dicit habe, altera habens. Si dicit habens, sic primo ponit idoneitatem, quam proponit Timotheo ad imitandum exemplum apostoli; secundo hortatur ad imitandum, ibi bonum depositum.
1:13
Apostolus autem bonam idoneitatem habuit secundum duo, scilicet secundum eruditionem quantum ad cognitionem; et ideo dicit sanorum verborum. Item secundum virtutem; unde dicit in fide et dilectione. Dicit ergo: non potes te excusare, si patienter te non habeas usque ad vincula sicut ego, quia tu es habens formam sanorum verborum, scilicet quae non continent falsitatis corruptionem. Tit. II, 1: loquere quae decent sanam doctrinam. Et dicitur doctrina sana, non corrupta effective, quia nos sanos facit. Et addit quae a me audisti, quasi dicat: non es deceptus, quia hoc tibi tradidi quod a Christo audivi. I Cor. XI, 23: ego enim accepi a domino, quod et tradidi vobis. Lc. X, v. 16: qui vos audit, me audit. Et hoc in fide et dilectione, quia si aliquis omnia verba sana sciret et non crederet, non esset idoneus, nec etiam diligeret, quia de facili recederet a doctrina, vel per adversa, vel per prospera. Hebr. XI, 6: sine fide impossibile est placere Deo. I Io. III, 14: qui non diligit, manet in morte. Et hoc in Christo Iesu, quia vera fides est eorum, quae Christus docuit, et vera dilectio est in Christo, quia dedit spiritum sanctum, per quem Deum diligimus.
1:14
Haec igitur habens, custodi bonum depositum, quod scilicet dedi tibi, id est, officium praedicationis, ut numquam a veritate recedas, nec propter timorem officium praedicationis ullo tempore dimittas. Prov. IV, 23: omni custodia serva cor tuum, et cetera. I Tim. VI, v. 20: o Timothee, depositum custodi. Et hoc custodi bono adiutorio, scilicet per spiritum sanctum, qui habitat in nobis. I Cor. c. III, 16: nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis? Secundum aliam litteram monet ad duo. Primo ad sanam doctrinam; secundo ad perseverantiam in ea. Deinde cum dicit scis hoc, ostendit necessitatem monitionis ex defectu et profectu aliorum. Quando enim aliquis videt aliquos sociorum suorum proficere et aliquos deficere, nititur sequi bonos. Et ideo primo commemorat deficientes; secundo proficientes, ibi det misericordiam. Ostendit ergo quid caveat, alias est periculum. I Cor. X, 12: qui se existimat stare, videat ne cadat. Et ideo dicit: aversi, et cetera. Glossa: isti fallacia erant pleni, simulate enim fuerant cum apostolo, ut scilicet addiscerent, unde facerent calumniam apostolo. Isti ergo, qui sunt aversi a me, sunt modo in Asia, inter quos praecipue sunt isti duo, qui conversi sunt per Iacobum. Deinde cum dicit det misericordiam, ostendit aliorum profectum, et praecipue cuiusdam Onesiphori, commemorans primo bona, quae sibi contulit Romae, secundo quae in Asia. Item primo optat ei Dei misericordiam; secundo ostendit meritum misericordiae; tertio tempus misericordiae. Primum cum dicit det misericordiam. Recte optat ei misericordiam, quia praesens vita miseria est. Iob XIV, 1: homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis. Dicit det Onesiphori domui, non solum personae, sed familiae, quia propter bonitatem unius derivatur gratia ad totam familiam. Matth. X, 13: siquidem fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam. Meritum autem misericordiae est misericordia, quam habebant in apostolum.
1:16
Unde dicit quia saepe me refrigeravit, scilicet quietem praestando. Matth. V, 7: beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Eccli. XVIII, 16: nonne ardorem refrigerabit ros? Philem. v. 7: viscera sanctorum requieverunt per te, frater. Et catenam meam. Infra II, 9: laboro usque ad vincula quasi male operans.
1:17
Non erubuit, sed cum Romam venisset sollicite ut amicus quaesivit. Eccli. VI, 7: si possides amicum, in tentatione posside illum. Prov. XVII, 17: omni tempore diligit, qui amicus est. Optat autem misericordiam futuri saeculi, cum dicit in illa die, in qua scilicet dominus iudicabit omnes, quando misericordia est necessaria, non solum autem Romae, sed et Ephesi. Et ideo dignus est divina misericordia.
1:1
1. Paulus Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei. Apostolatum suum voluntati et electioni Dei adscribit, non suis meritis. Simile exordium est utriusque Epistolae ad Corinthios, nec non Epistolarum ad Ephesios et Colossenses. Secundum promissionem vitae, quae est in Christo Jesu. Materiam ac finem apostolatus sui, id est legationis declarat his verbis, quasi dicat: Deus ab initio constituit ac promisit se vitam aeternam hominibus daturum per Christum, atque ejus promissionis annuntiandae me legatum et ministrum esse voluit. Ubi nota relativum quae non ad promissionem, sed ad vitam pertinere, quemadmodum ex Graeco patet. Ambiguitas tolli potest expressione pronominis loco articuli ttjc hoc modo: Secundum promissionem vitae ejus, quae est in Christo Jesu.
1:2
2. Timotheo carissimo filio. Subaudi scribit hanc Epistolam. Pro carissimo, Graece est ayair/jTto, dilecto. Sic enim idem vocabulum interpres vertit in Epist. ad Philemonem et alibi. Nec multum interest, cum apud Latinos superlativus supra positivum plerumque non addat, nisi perfectionem et vehementiam aliquam, quam satis significat Graecum aYaitrjTog. Recte igitur interpres indifferenter vertit nunc dilectum, nunc carissimum. Qua autem ratione Paulus Timotheum filium suum vocet, expositum est ad initium prioris Epistolae. Gratia, misericordia, pax a Deo Patre et Christo Jesu Domino nostro. Eadem omnia, quae in priori Epistola Timotheo precatur. Supplendum est enim: tibi sit aut multiplicetur. Itaque sensus horum tum ex ejus loci commentario, tum ex superioribus Epistolis repetatur.
1:3
3. Gratias ago Deo, cui servio a progenitoribusin conscientia pura. Graece i Gratiam habeo Deo, quem colo etc. Nam in Graeco verbum est XaTpeou), cultui divino in Scripturis accommodatum, quemadmodum et nomen Xatpsta, de quo diximus Rom. 9., ubi interpres eam vocem obsequium veitit. Porro duplex est hujus loci commentarius. Quidam sic exponunt: Quem a prima aetate usque nunc colo, velut a majoribus accepta et transfusa religione; colo, inquam, et colui cum pura et sincera conscientia, quia quamvis aliquando persecutus sim Ecclesiam Dei, nunquam tamen aliud aut docui aut feci, quam conscientia mihi uictaret. Alii vero non censent puram conscientiam diciposse, nisi quae cum vera et Christiana ju ititia conjuncta sit. Itaque quod hic dicitur, restringunt ad tempus praesens aut certe ad tempus, ex quo Christianus fuerat. Et hunc sensum reddunt: Quem colo eadem religione, qua majores ac proavi mei coluerunt, idque facio recta, pura ac sincera coram Deo conscientia. Sensus uterque probabilis. Sed si respiciamus ad alia quaedam Scripturae loca, quae mox citabimus, prior sensus, qui Graecorum est interpretum, praeferendus videbitur. Sciendum est enim, Apostolum Paulum Evangelii causa male audivisse apud Judaeos et graves passum calumnias, tanquam qui primam religionem deseruisset, legemque et instituta majorum convelleret. Quo fiebat, ut non solum Judaei infideles eum persequerentur; verum etiam qui ex illis Christo nomen dederant, neque tamen adhuc a lege Mosaica poterant avelli, suspectum eum haberent, averterentur et derelinquerent; quemadmodum de qr.ibusdam ipse in hac Epistola conqueritur. Huic accusationi statim occurrit ac duo dicit; alterum, se nequaquam esse desertortm avitae religionis, sed Deo servire a progenitoribus, id est, Deum colere religione a majoribus usque ad se continuata. Alterum, se non esse veteratorem aut hypocritam, sed animo sincero, minimeque fucato conversatum coram Deo et hominibus. Haec autem, ut apud Judaeos valeant, utique debent intelligi de toto tempore conversationis ejus, praesertim quia ex ipsis initiis, quando adhuc iu Judaismo erat, debebat ea res probari. Quod et facit Gal. 1. Proficiebam, inquit, in Judaismo supra multos coaetaneos meos ingenere meo3 abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Jam et alia testimonia proferamus, quae sensum hunc confirment. Act. 23. productus in concilium sacerdotum, ita loquitur: Viri fratres, ego omni conscientia bona conversatus sum ante Deum usque in hodiernum diem. Quae verba non possunt limitari ad conversationem in Christianismo, tum quia dicens: usque in hodiernum diem, comprehendere videtur totum tempus praecedens, tum vero quia secundum hanc limitationem parum aptum fecisset exordium suae orationis apud adversarios. Quin potius hoc dicit, quod ad Phil. 3. Secundum justitiam, quae in lege est, se conversatum esse sine querela. Accedit, quod in eodem concilio exclamavit: Ego Pharisaeus sum, filius Pharisaeorum; et quod rursus Phil. 3. dicit: Hebraeus ex Hebraeis, secundum sectam Pharisaeus. Erat enim Pharisaeorum secta npud Judaeos probati3sima. Facit huc praeterea, quod Act. 24. apud Felicem praesidem se defendens: In hoc, inquit, et ipse studeo sine offendiculo conscientiam habere ad Deum et ad homines semper. Sed illud maxime, quod causam apud Festum et Agrippam agens, Act. 26. sic loquitur: Et quidem vitam meam a juventute, quae ab initin fuit in gente mea in Jerosolymis, noverunt omnes Judaei, praescientes me ab initio, si velint testimonium perhibere, quoniam secundum certissimam sectam nostrae religionis vixi Pharisaeus etc. Haec igitur satis ostendunt, quomodo Paulus dicat: se Deo servire a progenitoribut, et quomodo in conscientia pura, quam in Actis vocat conscientiam bonam et inoffensam, quia nimirum conscientiam, licet in multi* errantem, fuerat secutus; quia f.ecundura justitiam legis sine querela conversatus; quia denique zelator fuerat paternae religionis, etei non secundum scientiam. Qui proinde nunc, divina revelatione melius instructus et ad Apostolatum vocatus, vel ob pristinae conversationis integritatem ac sinceritatem dignus existimandus sit, cui fides habeatur.
Quod sine intermissione habeam tui memoriam in orationibus meis. Sine intermissione, Graece aSiaXsMixov, id est incessabilem, assiduam, nt alii vertunt; refertur enim ad memoriam. Sensus autem planus hic esse videtur: Gratias ago Deo meo, quod quoties ad eum preces fundo, toties tui sum memor ac pro te oro. Hoc enim me facere, divini muneris est; ideoque dignum, de quo gratias agam. Ita diserte Ambrosianus. Alii gratiarum actionem alio referunt, scilicet ad Timotheum, ac sensum Apostoli supplent hoc aut simili modo: Gratias ago Deo pro te filio mihi carissimo, qui mihi in Evangelio tam diligenter ac sincere cooperans; gratias, inquam, ago, significans tibi, quod vel quomodo, nam Graece non est oxi, sed ojq, in precibus meis ad Deum, perpetuam habeo tui memoriam, orans, ut quod in te coepit, perficiat. Locus hic ita expositus convenit cum plerisque aliis exordiis Epistolarum Pauli. Solet enim primum gratias agere Deo de bonis in eos collatis, ad quos scribit; deinde testificari, quantum adhuc solicitus sit et precibus apud Deum agat, ut in bonis acceptis amplius proficiant. Pro exemplo sit exordium Epistolae ad Romanob ab eo loco: Primum quidem gratias ago Deo meo.
Nocte ac die. Hanc particulam nonnulli jungunt cum eo, quod proxime sequitur, sed magis Apostolicum est, ut afficiat partem praecedentem in orationibus meis. Sentit enim, non solum se, quoties orat, Timothei memorem esse, sed orare quam frequentissime, idque nocturnis ac diurnis horis. Sic 1 Thess. 3. Nocte ac die abundantius orantes, et 1 Tim. 5. de vidua loquens: Instat, inquit, obsecrationibus et orantibus nocte et die. Idipsum adverbio expressit in exordio Epist. ad Rom. Sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis.
1:4
4. Desiderans te videre. Non hoc refert ad tempus, quo orabat, sed absolute significat, se cupere Timotheum habere praesentem. Unde et infra jubet semel et iterum, ut ad se festinato veniat. Memor lacrymarum tuarum. Non solum Pauli necessitas, sed et Timothei in ipsum pietas et amor, quem in discessu lacrymis test&tus fuerat, Paulum movet, ut eum apud se esse velit. Has lacrymas quidam non male referunt ad locum Act. 20., ubi Paulo discedente a presbyteris Ecclesiae, magnus factus est omnium fletus. Nam Timotheus illon.m praecipuus erat, nec ab eo tempore Paulum viderat ante scriptam hanc Epistolam. Ut gaudio implear. Id est, ut in his vinculis tua praesentia fruens, expleam me gaudio et consolatione. Refertur enim haec pars hyperbato quodam ad illam: desiderans te videre.
1:5
5. Recordationem accipiens ejus fidei, quae est in te non ficta. Graece: ejus, quae est in te, non simulatae fidei, vel ut Ambrosianus legit: sincerae fidei. Alteram addit causam amoris sui ac desiderii erga Timotheum, scilicet fidem ejus sinceram. Quam, inquit, dum memoria volvo, non possum non vehementi tui desiderio commoveri. Fidem non fictam, id est fidem sinceram, sicut et in priori Epistola cap. 1. interpretati sumus, vocat eam, qua ex animo et sine hypocrisi creditur in Christum. Hoc dicit propter falsos fratres, qui inter multos fidem Christi profitebantur non sincere, sed quia sic eis pro tempore commodum erat, quales et hodie sunt inter Christianos non pauci.
Quae et habitavit primum in avia tua Loide. Illud et non est in Graeco. Aoiam intelligit maternam. Patre enim genfili natus erat Timotheus, teste B. Luca Act. 16. Sed et Syrus interpres explicate reddidit: in matre matris tuae. In verbo habitavit, Hebraismus est, quo significatur stabilis inhaesia atque permansio. Et matre tua Eunice. Haec cum Judaea esset, nupserat viro gentili. I ult autem mulier Christiana. Nam Act. 16. vocatur fidelis, quod Christianorum vocabulum est. Et hic fides tam matri quam aviae adscribitur, eademque non ficta. Significat ergo fidem Christianamtransfusam ab avia in matrem, inde in filium, non propagatione, sed institutione et doctrina, quod ad magnam laudem illarum mulierum pertinet. Denique plus laudis tribuit Timotheo quam sibi: se enim dicit Deo servire a progenitoribus, Timotheum autem fide sincera Christianum esse a progenitoribus. Quod tamen non tam laudandi quam exhortandi studio facit. Movent enim vehementius ad virtutem, exempla domestica. Utrum vero Timothei mater ante baptismum, an post, viro gentili nupserit; et utrum fideli an infideli, non liquet, nisi quod infidelem fuisse apparet ex eo, quod Timolheum non a patre, sed a matre laudet Apostolus; quodque pater Timotheum puerum non fuerat passus circumcidi, quamvis ex matre Judaea susceptum.
Certus sum autem, quod et in te, scilicet habitet eadem fides non ficta. Certus sum, Graece TCS7t£ia(u.ai, quod alii vertunt: persuasus sum aut persuasum habeo. Idem verbum habetur infra hoc eodem capite: Certus sum, quia potens etc. Unde discimus, vocabulum esse generale ad significandum persuasionem, qua quid ut certum habetur; sive morali, quam vocant, certitudine, sive ea, quam divina facit auctoritas, id est certitudine fidei. Nam fide certus erat Apostolus, Deum esse potentem servare depositum suam: at hoc modo non noverat fidem non fictam in Timotheo habitare, sed id longa experientia didicerat, ideoque humanitus certum tenebat. Non dijsimile est, quod scribit S. Gregorius lib. 9. epist. 34., quemdam commendans: Nullam, inquit, de eo dubitationem habeas, sed omnino de puritate ipsius certus esto, videlicet ea certitudine, quae et quanta ex affirmatione tanti viri sinceritatem hominis experti, haberi poterat. Legitur alibi. Quibus ex locis haec generalis verbi 7i£7isiauai significatio confirmatur. De qua etiam plura diximus suis locis ac praecipue ad illud Rom. 8. Certus sum. quia neque mors, neque vita etc.
1:6
6. Propter quam causam admoneo te, ut resuscites gratiam Dei. Institutum suum aggreditur, quod erat, Timotheum admonere sui muneris. Propter quam causam, id est quia novi te non simulatam habere fidem, idcirco magna fiducia te commonefacio, ut resuscites etc. Sic plerique particulam illativam exponunt, tametsi potest etiam illa referri ad id, quod dixit: se sine intermissione memoriam habere Timothei in suis orationibus etc, quasi' dicat: Affectus ille, quo pro te tantopere solicitus sum, movet me, ut etiam per literas te admoneam de his, quae tui sunt officii. Pro resuscitare Ambrosianus logit: recreare. Graecum verbum avaCu>TcopsTv proprie significat, ignem denuo vivificare, id est ignem sopitum aut torpentem flabello seu ventulo suscitare. Quod Apostolus aptissime transfert ad resuscitationem gratiae Dei. Eam homo in se resuscitat oratione, meditatione, lectione ac studio rerum sacrarum, sancti propositi renovatione; denique ipso divinorum charismatum usu et exercitatione. Nam pro gratia, Graece est %apiafi.a_, id est donum, ut Ambrosianus legit. Idem vocabulum habetur 1 Tim. 4. in simili sententia, qua dixit: Noli negligere gratiam, quae in te est etc. Quo quidem loco ostendimus, gratiam, quim Apostolus praecipit a Timotheo non negligi, sed resuscitari, cam intelligendam esse, quae collata illi fuerat ad bene exsequendum munus episcopale. Ubi etiam explicatum a nobis est, quas officii partes haec gratia complectatur. Vocatur autem gratia seu donum Dei, quia gratis a Deo donatum.
Quad est in te per impositionem manuum mearum, qua nimirum te ordinavi Episcopum. Ordinatio vocatur manuum impositio, quia fit cum ceremonia impositionis manuum. Ob quam causam etiam confirmationis Sacramentum et reconciliationis vocatur in Scriptura et a patribus manus impositio. Non quod ea ceremonia vel sola vel praecipua sit in his Sacramentis, sed quia visum fuit Apostolis, ad occultanda profanis hominibus Sacramenta Christiana, communi quodam vocabulo, quod ad multa pateret, ea designare. Sed hac de re pluribus egimus in comment. prioris Epist. Constat autem ex utroque loco, ut id obiter repetamus, ordinationem Episcopalem esse ceremoniam quandam externam ct sacram, per quam ordinandis adhibitam gratia iis confertur ad suum ministerium bene sancteque exercendum: et pruinde censeri debere in numero Sacramentorum novae legis. Cur autem hic dicat Apostolus: per impositionem mnnuum mearum, cum in priori Epistola dixerit: cum impositione manuum presbyterii, illic J ratio a nobis assignata est.
1:7
7, Non enim dedit nobis Deus Spiritum timoris, sed virlutis et dilectionis et sobrietatis. Quod dicit 7iobis, quaeritur, utrum Christianis, anEpiscopis? Variant enim commentarii. Pro priori sensu facere videtur locus similis Rom. 8. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Quod manifestum est dici Christianis in genere. Quibus iste sensus placet, dicunt Apostolum hic distinguere quibusdam efTectis vetus Testamentum a novo, quod illic datum fuerit donum timoris, hic autem detur gratia, qua liberalifer Deo servitur, qualis est ea, quae per impositionem manuum confertur. Verum hic sensus parum confert ad probandum id, quod praecedit. Non enim ex dono omnibus Christianis communi docetur, quale sit donum Episcopo proprium. At neque congruit hic locus cum eo, qui est Rom. 8. Nam ibi sermo est de timore servili, de quo et Joannes 1. epist. 4. Timor non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem. Qui timor effectus erat veteris legis: atque eum populus acceperat, quando lex ei promulgata fuit de monte Sina. Nam eo respicit Apostolus, cum dicit iterum. Hic vero timor humanus seu mundanus intelligitur, pudore pravo etiam comprehenso. Qui timor efficit, ut quis refugiat ac vereatur ea facere, quae sui sunt muneris; ut in Episcopo et pastore praedicare Evangelium, confiteri Christum, corripere peccantes, resistere malis. Docet enim hoc loco Apostolus, qualis sit gratia, quam in ordinatione sua Timotheus acceperat, quamque accipiunt omnes Episcopi, quos denotat dicendo nobis. Ut sensus sit: Spiritus, quem nobis Episcopis et Evangelii ministris dedit Deus, non est spiritus timoris, cujusmodi nullus a Deo datur aut dari potest; unde nec addidit adverbium iterum, sicut in Epist. ad Rom., sed est spiritus virtutis, dilectionis et sobrietatis: Spiritum autem dicit donum, more Scripturae, quo Spiritui sancto ea, quae largitatis divinae sunt, appropriari solent. Hunc sensum confirmat vocabuli diversitas in Graeco. Nam in Epist. ad Rom. est cpoftoq, timor • hic autem dsiXia, id est timiditas sive animi imbecillitas, cum quis prae ignavia detrectat periculum. Qua voce etiam Aristoteles utitur in Ethicis. Eidem Xenophon avdpiav,. Apostolus autem hoc loco duvajuv opponit, id est virtutem, robur ac fortitudinem animi, quae viros deceat. Ea virtus est, quam Christus in coelum ascensurus promisit Apostolis suis, dicens: Sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto, Luc. 24. Ac rursum: Accipietis virtutem supervenientis Spiritus sancti in vos, Act. 1. Igitur spiritus virtutis ac fortitudinis, qui datus est Apostolis in die Pentecostes, caeteris Ecclesiarum rectoribus ac verbi ministris datur in sui ordinatioae. Timorem mundanum etiam B. Thomas hoc loco intellexit, adducens illud ex 1 Cor. 2. Nos non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum, qui ex Deo est; addit autem et locum, quem citavimus ex Luc. ult. Virtuti socias addidit dilectionem et sobrietatem. Dilectionem quidem, qua non sua quaerit Ecclesiae praefectus, sed quae Jesu Christi; quod donum in Timotheo commendat ad Phil. 2. Sobrietatem vero, sive quae in temperato usu cibi ac potus consistit, quo dono praeditum fuisse Timotheum ex priori Epistola didicimus, sive eam, quae ad animum pertinet, aua scilicet moderate feruntur, quaecunque accidunt, tam adversa quam prospera. Nam Graece est aaKppovtajxoq, quae vox moderationem seu castigationem significat. Syrus vertit tranquillitatem. Nomen est verbale a aw^ppoviCstv, quod verbum legitur Tit. 2., ubi nos habemus: ut prudentiam doceant adolescentulas, alii vertunt: ut modestas reddant adolescentulas. Porro ex hac Apostoli sententia colligitur, non sola charismata, quae gratiae gratis datae vocantur, in ordinatione conferri, verum etiam dona*, quae gratum Deo faciant. Talia sunt enim virtus, dilectio ct sobrietas. sub quibus et caetera dona Episcopo necessaria comprehendi debent. Jam vero memoratum Apostoli sensum confirmat etiam id, quod sequitur:
1:8
8. Noli itaque erubescere testimonium Domini nostri. Quoniam, inquit, non timiditatis et ignaviae, sed virtutis et constantiae spiritum a Deo accepisti; ne te pudeat professionis ac ministerii tui,.quo Christum Dominum nostrum praedicas, eumque crucifixum; Judaeis scandalum, gentibus stultitiam. Cave, ne metus ignominiae vel infamiae te retrahat a suscepto munere. Testimonium Christi more Scripturae vocatur omnis praedicatio vel confessio, quae de Christo fit apud homines. Unde ait discipulis Joan. 15. Et vos de me testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Et iterum Act. 1. Vos eritis mihi testes in Jerusalem etc. Quanquam postea illi peculiariter martyres, id est testes, dicti sunt, qui testimonium hujusmodi dubant usque ad mortis perpessionem. Neque me vinctum ejus. Id est neque te mei pudeat aut vinculorum meorum, ne graveris vocari discipulus Pauli hominis captivi; sum enim vinctus Christi, id est non ob maleficium aliquod aut soelus teneor in vinculis, sed propter nomen Christi Domini nostri.
Sed collabora Evangelio secundum virtutem Dei. Graece et Syriace: Sed simul patere mala cum Evangelio, id estesto particeps afflictionum, quas Evangelium patitur. Est enim fictio quaedam personae in Evangelio, quod laborare dicitur et persecutionem pati, quando qui ipsum praedicant, haec ejus causa patiuntur. Itaque Timotheum monet, ut laborare et afnigi cum Evangelio non reformidet, sed viriliter agat, idque secundum virtutem, sive potentiam Dei. Quod dupliciter intelligi potest: aut juxta virtutem, quae homini est a Deo; dedit enim nobis, inquit, Deus spiritum virtutis: aut per virtutem, qua Deus in homine operatur. Utroque sensu Timotheus revocatur a fiducia suarum virium, et jubetur in Deo contidere et in potentia virtutis ejus. PoPteriorisensui favent sequentia:
1:9
9. Qui nos liberavit et vocavit vocatione sua sancta. Pronomen sua videtur adjectitium; nam neque in Syro textu legitur; Ambrosianus quoque non agnoscit, ut nec vetusti quidam codices Latini. Neque Graece est: liberavit, sed salvavit, adstipulante Syro et Ambrosiano, quamvis alterum ex altero intelligatur. Loquitur hic Apostolus in persona fidelium electorum, quia mox praedestinationis meminit. Et sensus est: Qui nos, cum periissemus, salvos fecit, donando fidem et poenitentiam ac remissionem peccatorum et adoptionem filiorum, quae sunt initia salutis, et ad hanc salutem vocavit nos vocatione sancta, sive qua nos sanctificat, est enim efficax vocatio Dei, sive qua nos vocavit in sanctificationem 1 Thess. 4. Haec quadam digressione dicuntur ab Apostolo, ut commemoratione et amplificatione salutis per Christum datae, Timotheum vehementius exstimulet ad liberam tanti beneficii praedicationem.
Non secundum opera nostra. Id est, non secundum merita nostra, ut legit Ambrosianus. Non negat Apostolus, aeternam salutem esse ex operibus, cum passim doceat, Deum redditurum unicuique secundum opera sua Rom. 2., 2 Cor. 5. et alibi; cumque sub finem superioris Epistolae docuerit, ex bonis operibus apprehendi vitam aeternam, sed totam salutem, cujus initium est a fide, negat esse ex operum merito. Cujus ratio manifesta est, quandoquidem ipsa etiam bona opera, quibus ad vitam aeternam quomodocunque provehimur, sub illa salute, quae tota a Deo est, comprehenduntur. Hinc ergo statuitur illud a Patribus sub anathemate definitum: Gratiam Dei non dari secundum merita nostra. Statuitur etillud huic connexum, Praedestinationem nostram non esse ex meritis, sed ex mero beneplacito gratiae Dei, prout sequitur:
Sed secundum proposUum suum et gratiam. Suum, Graece proprium, quod emphasi non caret. Vult enim Apostolus omnem meriti nostri respectum ab salute et vocatione nostra excludi, et solum cogitari propositum et gratiam Dei. Propositum intelligit praeviam et aeternam Dei voluntatem seu decretum, quam alibi praedestinationem vocavit. Atque ex hoc loco perspicuum est, eos falli, qui Rom. 8., ubi dicitur: Qui secundum propositum vocati sunt sancti; propositum interpretantur non Dei vocantis, sed ipsorum hominum, qui vocantur. Quem intellectum ab Apostoli mente alienum esse, pluribus illic ostendimus. Porro gratiam non intelligit creatam, quae in nobis est, haec enim effectus est praedestinationis, sed gratiam increatam, id est, gratuitam Dei beneficentiam, quam mox dicit: manifestatam per adventum Christi, quamque Tit. 3. misericordiam vocat, dicens: Non ex operibus justitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Igitur hoc nomen gratiae, proposito addit rationem gratuiti, quasi dicat Apostolus: secundum propositum suum, quo gratis ac praeter omne meritum nostrum constituit nos salvos facere.
Quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia. Graece ante tempora aeterna, tametsi recte etiam noster interpres tam hoc loco, quam ad Tit. 1. vertit saecularia, sed significatione diversa ab ea, qua aliis in locis scripsit: saecularia judicia, negotia, desideria 1 Cor. 6., 2 Tim. 2., Tit. 2. Siquidem et in Graeco vocabula diversa sunt. Igitur aeterna seu saecularia tempora vocat Apostolus perpetuam temporum seriem ab orbe condito. Quoniam autem quidquid hanc temporum seriem antecedit, proprie aeternumest, idcirco dicens: ante tempora saecularia, aeternitatem notavit, ut sensus sit: Quae gratia seu misericordia, quoad effectus suos, nobis per Christum data, id est intuitu meritorum Christi praeparata est ab aeterno. Hinc recte collegeris, Christum meruisse nostram praedestinationem. Quod et aliis Apostolicae Scripturae locis consentaneum est, ut Eph. 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Et iterum: Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum.
1:10
10. Manifestata est autem nunc per illuminationem Salvatoris nostri Jesu Christi. Pro illuminatione, Graece est ircwpavsta, id est apparitio, quam alibi vertit adventum, ut 1 Tim. ult. Ambrosianus textus habet: per illuminationem adventus; forte duabus versionibus in una conflatis. Sensus Apostoli est: Ea gratia nobis ab aeterno praeparata, hoc demum tempore palam facta est per adventum Christi Salvatoris nostri, praedicantibus Apostolis mundo declaratum. Agnita quidem fuit ea gratia a patribus antiquis, qui per fidem Deo placuerunt, sed obscurius. Neque tunc mundo patefacta est, sed paucis duntaxat innotuit. De hujus gratiae manifestatione plura idem Apostolus Eph. 3.
Qui destruxit quidem mortem, videlicet morte sua. Sensus enim est, Christum passione et morte sua promeruisse nobis apud Deum perfectam nostrae mortis abolitionem. Nam Graecum verbum significat abolere, cassum et irritum reddere. Qua voce usus est etiam Heb. 2. in simili sententia, qua dixit: ut per mortem destrueret eum, qui habebal mortis imperium. Quaeritur quam mortem significet Apostolus, temporariam an aeternam. Respondeo utramque significari; nam per beatam resurrectionem, quam ex Christi morte exspectamus, tollitur. In eo autem, quod ait, mortem a Christo destructam; etiam peccatum intellige destructum et abolitum, quod est utriusque mortis causa.
Illuminavit autem vitam et incorruptionem per Evangelium. Graecum verbum cpumCstv duo significat, illuminare et in lucem proferre: sed huic loco quadrabat posterius significatum, quod et alii interpretes reddiderunt. Nam seDSUS est: Vitam incorruptibilem et immortalem produxit in lucem, manifestavit, ac certam ejus spem nobis attulit per Evangelium, quod praedicari voluit. Observa utrique morti oppositam vitam et mcorruptionem.
1:11
11. In quo positus sum ego praedicator et Apostolus et Magister gentium. In quo} Graece, in quod, vel ad quod. Itaque sensus est: Ad quod Evangelium promulgandum ego praeco constitutus sum a Christo; quodque amplius est, ipsius Christi ad eam rem Apostolus seu legatus; denique gentium Doctor; id est praecipue missus ad gentilem populum docendum. Sic enim ei repulsam a Judaeis passo dictum commemoratur Act. 22. Vade} quoniam longe in nationes mittam te. Unde et Gal. 2. refert peculiariter sibi Deum coopzratum fuisse inter gentes. Hos autem illustres titulos sibi Paulus adscribit, non quo se jactet; sed Timothei confirmandi causa, simul ut Evangelio a so praedicato majorem conciliet auctoritatem.
1:12
12. Ob quam causam et haec patior. Ad vincula sua respicit. Quam ob causam, id est, quia praeconis Evangelici fungor officio, item Apostoli, et doctoris gentium, ideo accusatus sum a Judaeis, et in haec vincula conjectus. Sed non confundor. Id est, non me pudet vel ofiicii mei vel vinculorum. Proinde et tu, meo exemplo, noli erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus. Est enim in Graeco idem verbum, quod interpres hic confundi } superius erubescere vertit.
Scio enim cui credidi. Rationem addit, cur ipsum neque pudeat, neque poeniteat Evangelici ministerii. Novi enim, inquit, cui crediderim; quam ille magnus sit Dominus, quam potens, et quam verax in promissis. Verbum crtdere tam Graecis, quam Latinis ambiguum est: nam et fidem habere significat, et committere. Utraque significatio satis huic loco convenit: sed quia mox depositi facit mentionem; videtur illud ipsum hic supplendum, ut sensus sit: Novi eum, cui credidi atque commisi depositum meum servandum. Sequitur enim:
Et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem. De veritate Dei tacet tanquam nimis manifesta; solamque nominat potentiam. Certus sum, inquit, de eo, cui depositum meum concredidi, et securius, quod potens sit illud custodire et servare inviolatum in diem adventus Christi filii sui; qui dies est perfectae retributionis. De Graeca voce TCSTCsicjjia'. certus sum} aut certo persuasus sum} jam dictum est superius. Nam hic procul dubio debet accipi persuasio certissima, quae habetur ex verbo Dei. Porro depositum hoc loco varie exponunt incerpretes. Quidam pro anima, salute et incolumitate accipiunt; ut cum illa B. Petri sententia congruat, 1 Epist. 4. Qui patiuntur secundum voluntatem Dei} fideli creatori commendent, Graece deponant } animas suas in benefactis. Et cum eo, quod dicit Sapiens cap. 3. Justorum animae in manu Dei sunt} et non tanget illos tormentum mortis. Alii intelligunt fideles, quos Paulus Christo lucrifecerat, eidemque, ut ajunt, consignaverat, velut depositum. Unde dicit Act. 20. Et nunc commendo sive appono vos Deo. Sunt, qui nomine depcsiti intelligunt officium Evangelicae praedicationis, quod Apostolus sibi servari sperat, dam pro eo fideliter et perseveranter administrato mercedem expectat a Deo. Aliis magis placet, in universum intelligi bona opera facta cum spe retributionis aeternae, per hoc enim quasi deponuntur a nobis apud Deum, ut ea recipiamus; quod fit dum fructum eorum recipimus, scilicet praemium vitae aeternae. Tale est quod dicit Ecclesiastes cap. 9. Sunt justi atque sapientes, et opera eorum in manu Dei. Alii denique depositum interpretantur ipsam mercedem operum, quae quidem dicitur deponi apud Deum, quatenus homo non statim accipit mercedem, postquam operatus fuit, sed patienter expectat tempus retributionis; quae tandem plena reddetur in die judicii. Favet huic intellectui, quod infra cap. 4. post commemorationem bonorum uperum suorum, subjungit Apostolus: In reliquo, reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex. Harum quinque expositionum duae postremae sunt maxime probabiles, et in eundem fere sensum concurrunt; quemadmodum et prima. Nam tertia sub quarta comprehenditur. Secunda vero parum accommoda est, nam fideles non sunt instar depositi a Christo velut reposcendi, sed instar lucri Christo debiti. Neque enim eos Paulus sibi, sed Christo lucrabatur tanquam servus fidelis.
1:13
13. Formam habe sanorum verborum, quae a me audisti. Transit ad aliam exhcrtationis partem, quae est de doctrina, monetque Timotheum, ut menti suae impressam habeat ac retineat imaginem, formam ac delineationem sanae, integrae et incorruptae doctrinae, quam ab ipso acceperat. Pro forma Graece est u7EOt6tcu) oic, quam vocem interpres 1 Tim. 1. vertit informationem. Dicit autem verborum, quia verbis et sermonibus Evangelii doctrinatradebaturmagis quam scripto. Unde et addit, quae a me audisti. Quod verbum pro auctoritate traditionum non scriptarum urgent in suis commentariis Chrysostomus et Theophylactus.
In fide et in dilectione in Ckristo Jesu. In Graeco post dilectione additur articulus, ut vertendum sit, quae est in \ Christo Jesu. Sic enim eadem Graeca vertit interpres cap. 1. prioris Epistolae. Dubium est autem, utrum pars haec referenda sit ad proximum verbum, audisti, hoc sensu, quae a me audisti cum fide et charitate Christiana; id est non solum fidem adhibens meis sermonibus, sed et charitatis affectum adjungens, qua non quae tua sunt, sed quae Jesu Christi quaereres, ut de eo dicitur Phil. 2.: an vero pertineat ad priorem partem, hoc modo: fonnam habe sanorum verborum in fide etc. ut vel hic sit sensus: Habeto formam sanae doctrinae, quae versatur circa fidem et dilectionem Christianam. Vel iste: Formam sanae doctrinae retine cum ^ide et dilectione; quae praestabunt, ut ab illa forma non recedas. Medium sensum tradunt plerique, tametsi et reliqui duo probabiles sint.
1:14
14. Bonum depositum custodi. Depositum non idem hic intelligit, quod paulo superius, sed illud, de quo jam olim Timotheum admonuerat in priori Epistola sub finem, dicens: O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates etc. Illud autem esse diximus doctrinam successori creditam et commendatam, instar depositi, ut eam integram custodiat, ac porro aliis fidelibus ministris, qualem et quantam accepit, de manu in manum tradat: quam nimirum doctrinam proxime designavit per sana verba ex se audita. Repetit autem idem praeceptum in hac Epistola, non solius Timothei causa, sed ut omnes disceremus quanti sit momenti, quod Apostolus tam sedulo putavit inculcandum. Unde et epitheton deposito addidit, vocans illud, bonum, Graece xaXov, quod etiam verti potest, pulcrum, egregium, praeclarum. Quae omnia optime quadrant in hoc sanae doctrinae depositum. Locus observandus contra haereticos; qui nullum exhibere possunt hujusmodi depositum, id est doctrinam inde ab Apostolis, serie per successores continuata, traditam et acceptam; nisi forte depositum hoc esso dicant scripturam sacram. Sed hoc dici non potest. Non enim scrituram sacram Paulus apud Timotheum deposuerat, sed doctrinam a se verbo traditem. Deinde, quale depositum, quod omnibus pene sectis haereticorum commune est? Itaque scriptura, quam et ipsam ab Apostolis traditam habemus, pars quaedam depositi est, non autem totum et integrum depositum, quod sola servat Ecclesia Catholica.
Per Spiritum sanctum, qui habitat in nobis. Quoniam difficile est, sacrum illud depositum inter tot humanarum opinioaum varietates ac Satanae fraudes integrum et illibatum custodire; propterea modum adjicit, quo id faciat, quasi dicat: Non id humanae facultatis est, sed Spiritus sanctus per gratiam suam praestabit, ut facias. Simile enim est cum eo, quod dicit cap. sequenti: Intellige, quae dico; dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum. Jam qaod additur, qui habitat in nobis, vel ad totam Ecclesiam referri potest, quam inhabitans Spiritus sanctus efficit, ut depositum in ea servetur; vel potius ad Ecclesiae praefectos, quorum ministerio idem depositum per Spiritum sanctum, eis promissum, in Ecclesia conservatur; ut pronomine nobis iidem significentur, qui superius, ubi dictum est: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis etc.
1:15
15. Scis hoc, quod aversi sunt a me omnes, qui in Asia sunt. Graece, aversati sunt me, quemadmodum et Ambrosianus legit. Commemorat Paulus hanc multorum a se defectionem, ut carissimum discipulum, qui ea re audita turbari poterat, animumque demittere, corroboret et consoletur. Id enim facit initio sequentis capitis, dicens: Tu ergo fili mi confortare. Loquitur autem Apostolus de Judaeis, qui crediderant, non de gentilibus. Nam et Act. 21. in tumultu Jerosolymis adversus Paulum concitato nominantur, qui de Asia erant Judaei. Asiam utrobiq ue intellige minorem. Porro secundum Graecorum expositionem non est sermo de iis, qui Paulo haec scribente in Asia erant, sed qui ex Asia Roinain venerant. Volunt enim, praepositionem in pro ex positam esse. Sed quia violentum id videtur, alii sic exponunt: Aversati sunt me omnes, qui erant in Asia. Dicunt enim, Apostolum loqui de iis, qui in Asia quidem ipsi adhaerere coeperant; sed cum Romam venissent, ipsumque. in vincula conjectum et peiiclitantem viderent, tanquam ignotum spreverunt: nam in Graeco non exprimitur verbum sunt; ut liberum sit praeteriti temporis verbum supplere. Sensus hic apud Erasmum est in paraphrasi. Alii denique de iis, qui tum temporis in Asia erant, Apostolum loqui existimant; ideoque dicere: Scis hoc. Nam Timotheus in Asia versabatur, et proinde, quae in Asia rlebant, scire poterat, non quae Romae. Sed facile respondetur, hoc sensu illud dictum esse: Jam ex iis, quae hinc ad vos peiferuntur, ignorare non potes, omnes Asianos, qui Romae sunt, me esse aversatos. Qui profecto sensus maxime convenit. Nam confirmat Apostolus rumorem ad aures Timothei forte perlatum. Quomodo autem aversi sint aut aversati: deserendo fidem, an solam personam, non expressit. Ac verisimile est, tantum velle dicere, quod aversati sunt ipsum, metuentes consortium periculi, aut etiam Paulo detrahentes, quod sua culpa ac temeritate in periculum incidisset. Tametsi fidei defectus hanc tentationem facile consequi solet; juxta id quod Dominus dicit de iis, qui radices non habent, quod ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Luc. 8.
Ex quibus est Phygelus et Hermogenes. Gnece et Syriace Phygellus, litera 1 geminata. Non hos duos nominatim Paulus notaret, nisi prae caeteris in ipsum asperi fuissent et calumniosi. An autem alicujus peregrini dogmatis auctores fuerint, non liquet. Tantum in Apocryphis Apostolorum passionibus, quibus non est habenda fides, legitur, eos aliquando maleficos fuisse, et opera Jacobi majoris converscs ad fidem. Multo minus illud recipiendum, quod Metaphrastes refert in serm. de Petro et Paulo Apost., Phygellum a Petro datum Episcopum Ephesiis, postea Judaeos credentes a fide avertisse. Scribit quidem adversus Hermogenem quendam haereticum Tertullianus, sed eum ab hoc diversum esse plane constat ex initio libri, quo testatur Hermogenis illius doctrinam novellam esse, ipsumque hominem adhuc in saeculo superesse. Sed apertissime ex bis verbis ibidem subjunctis: Nec ipse ApostoHcus Hermogenes in regula perseveravit; Apostolicum enim Hermogenem vocat eum, cujus in hac epist. Apostolus meminit: quem dum in regula perseverasse negat, utique de fidei regula loquens, satis innuit, eum a recta fide defecisse, et ad haeresim aliquam deflexisse. Quod et significat in lib. de praescript. adv. baer. cap. 3., dum eundem Hermogenem una cum Pbygello annumerat Ecclesiae desertoribus.
1:16
16. Det misericordiam Dominus Onesiphori domui. Exceptio est ab eo, quod dixit, omnes qui in Asia sunt. Nam Onesipborus Asianus erat, quemadmodum satis colligitur ex fine hujus Epistolae, ubi dicitur: Saluta Onesiphori domum. Siquidem Timotheus, cui hoc scribitur, in Asia versabatur. Imo putatur Epbesius fuisse, propter illud quod ibidem statim sequitur: Et quanta Ephesi ministravit. Idem Onesipborus Romae erat, quo tempore Paulus illic in vinculis tenebatur, ut ex sequentibus manifestum est. Unde etiam ex hac exceptione probabile fit, Apostolum in verbis superioribus locutum fuisse de Asianis Romae agentibus. Precatur autem a Christo Domino misericordiam domui, id est universae familiae Onssiphori, a quo uno beneficium acceperat; sive quod Deus propter unum soleat multis benefacere, sive quod tota familia particeps fuerit bonorum ejus operum, saltem eorum, quae Ephesi exercebat, de quo infra. Porro de qua misericordia loquatur, paulo post exponemus.
Quia saepe me refrigeravit. Id est refocillavit, recreavit, in hoc aestu mearum aiflictionum; solatio et subsidio mihi fuit in his vinculis. Et catenam meam non erubuit. Id est non puduit illum vinculorum meorum, sicut caeteros Asianos. Nec periculum metuit, nec infamiam, ut mejuvaret. Ita laudat Onesiphorum, ut rursus oblique Timotheo animum et audaciam addat, cui jam ante dixerat: Noli erubescere testimonium Domini nostri, neque me vinctum ejus.
1:17
17. Sed cum Romam venisset, solicite me quaesivit et invenit. Graece: Sed cum esset Romae, studiosius quaesivit me et invenit. Usque adeo, inquit, de catena mea non erubuit, ut quum hic Romae esset, et captivum me pro Christi nomine teneri intelligeret; sua sponte et perquam studiose me quaereret, nec conquiesceret, donec invenisset. Diligenter quaesitum se dicit, quamvis captivum: quia non unus erat carcer eorum, qui sistendi essent ad tribunal Caesaris, sed complures; et, ut dicitur Act. ult., permissum fuit Paulo, ut maneret solus cum custodiente se milite.
1:18
18. Det illi Dominus invenire misericordiam a Domino in illa die. Erasmus vertendum putavit, apud Dominum; sicut Luc. 1. legitur: Invenisti gratiam apud Deum. Sed perspicuum est, eum falli. Nam illic in Graeco dativus est casus; hic autem genitivus, sicut et mox sequenti capite, quae audisti a me. Quomodo etiam legitur apud interpretes LXX. Gen. 19. Pluit Dominus a Domino, non apud Dominum. Quo etiam exemplo declaratur Hebraismus, quo Paulus hic utitur, dicens: Det illi Dominus a Domino, id est a seipso misericordiam inveniri. Nam Hebraei antecedens repetere solent loco pronominis reciproci. Simile est illud Jes. 8. Ecce ego et pueri, quos dedit mihi Dominus in signum et portentum a Domino. Quocirca nihil est necesse hic recurrere ad distinctionem personarum; quasi sensus sit: Det illi Dominus pater invenire misericordiam a Domino filio, sicut exponit Ambrosianus, aut contra, Dominus filius a Domino patre: quandoquidem juxta phrasim memoratam potest unus et idem indistincte significari. Nec improbabile est, Christum Dominum intelligi, quem plerumque Domini vocabulo solet Apostolus designare. Notanda quoque est allusio in verbo inveniendi repetito; tanquam dicat: Sicut ille me solicite quaesivit et invenit, ut misericordiam exhiberet; ita det e? Dominus, misericordiam, quam optavit, ab ipso vicissim invenire, juxta illam Domini promissionem: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Quod addit, in illa die, more suo diem judicii significat, quam alibi vocat, diem Domini. Sed quomodo in illa die, qua quisque recipiet secundum opera sua, quidam inventuri sint a Domino misericordiam, quaeri potest. Chrysostomus et Tbeopbylactus annotant, Apostolum precari Onesiphoro misericordiam a Deo in die illa tremenda; quoniam, ut ajunt, multa misericordia opus erit etiam omnibussanctis, et nemo nisi per misericordiam salvabitur. Quo pertinet, quod scribit Augustinus lib. de corrept. et gratia cap. 13., in illo judicio sanctis a Deo coronandis necessariam fore misericordiam. Atque haec nonnulli referunt ad remissionem peccatorum illam, quae, etiam post hanc vitam, usque ad extremi judicii diem praestatur iis, qui cum pietate obdormierunt. Nam toto illo tempcre judicium exercetur occultum, sed cura misericordia erga eos, qui misericordiam fecerunt, dum peccata eorum per ignem purgantur. Verum huic sensui videtur obstare, quod Apostolus homini adhuc viventi potius optare debuisset remissionem peccatorum in hac vita, quam eam, quae, poenis purgatoriis intervenientibus, datur post mortem. Hanc enim remissionem defunctis optare solemus, non viventibus. Adde quod nec verum est, oir.nes sanctos post hanc vitam indigere purgatione peccatorum per ignem perficienda: cum Ecclesia constanter teneat martyres ipsa morte, quam, pro Christi confessione subeunt, ita plene purgari, ut sine mora ad coronas e\ olent. Certe recens baptizatos quod nihil ab ingressu coeli remoretur, Con- Gnll. Eitil Comm. Tom. II. cilium Tridentinum docet sess. 5. in explicatione Anathematismi quinti verbis B. Augustini de pecc. mer. lib. 2. cap. 28. ad fin. Non aliud ergo patres supradicti volunt, quam retributionem aeternae vitae, quae dabitur sanctis in die judicii, misericordiam ideo recte vocari, quia non dabitur sine praevia multorum peccatorum remissione, sive in hoc saeculo facta, sive, quod in plurimis contingit, etiam in futuro. Hanc ergo misericordiam a Domino exoptat Apostolus Onesiphoro in die judicii. Mater septem illorum fratrum, 2 Machab. 7. cum diceret: Ut in illa miseratione cum fratribus tuis te recipiam, non de remissione peccatorum in altero saeculo obtinenda putanda est locuta fuisse, sed de ipsa vita aeterna, quae misericordiae effectus est, ut dixi. Cui misericordiae non repugnat justitia, qua redditurus est Dominus unicuique secundum opera sua; quia tunc, ut ait priore loco Augustinus, pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Potest autem misericordia etiam in eo intelligi, quod in die judicii per beatam resurrectionem omnes electi liberabuntur a miseria mortalitatis et corruptionis. Quo sensu accepit Tertull. de resurr. carnis cap. 23. Quod si misericordiam generaliter accipiamus pro beneficentia gratuita, sicut in multis Scripturae locis accipitur; facilicr erit hujus loci intellectus. Ex quo simul discamus, vitam aeternam ita pro meritis bonorum operum retribui, ut tamen misericorditer et gratuito detur; quandoquidem ipsa bona opera, quibus redditur, a fonte gratiae promanant. Unde et qui per agonem martyrii coronam vitae sperabant, misericordiam se exspectare profitebantur. Ita mater illa septem martyrum, de qua jam locuti sumus, dicebat ad unum ex eis 2 Macchab. 7. Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam. Et B. Agatha jam superatis carnificum tormentis, sic Deum orasse legitur: Jube me ad tuam misericordiam pervenire. Porro quod ad Onesiphorum attinet, sciendum est, bonam nanc Apostoli pro eo precationem effectu non caruisse. Nam ut refertur in martyrologiis tam Graecis quam Latinis, Onesipborus tandem in Hellesponto pro Christi martyrio coronatus est: si tamen est idem, quem illa commemorant. Nam profecto probabiliter dici potest, Onesiphorum, de quo Apostolus loquitur, jam tum fuisse defunctum. Non enim dicit priore loco: Det misericordiam Dominus Onesiphoro, sed Onesiphori domui. Posteriore vero loco de ipso sic dicit: Det illi Dominus invenire misericordiam a Domino in illa die t scilicet illi optans, quod Christiani solent optare fidelibus defunctis, requiem et misericordiam. Huc accedit, quod in fine Epistolae jubet salutari Onesiphori domum, non Onesiphorum; quasi si jam non superesset. Nam alioqui dicturus fuerat simile illi, quod ad Col. 4. Salutate Nympham, et quae in domo ejus est Ecclesiam. Dices, fortassis Apostclum sic loqui etiam de viventibus Rom. 16. Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli, salutate eos, qui sunt ex Narcissi domo, et 1 Cor. 16. Nostis domum Stephanae et Fortunati, ut et vos subjecti sitis hujusmodi. Respondeo, nonliquere, quod Aristobulus et Narcissus tunc vixerint. Fieri etiam potest, ut Apostolus sciverit, eos Romae non esse, tunc quando ista scripsit ad Romanos. Deinde forma sermonis non est omnino similis illi, quae hoc loco ad Timotheum. De Stephana autem et Fortunato certum est, eos Corinthi nonfuisse, quum Corinthiis priorem Epistolam Apostolus scripsit, sed Romae apud ipsum. Infra enim eodem cap. 16. dicit: Gaudeo in praesentia Stephanae et Fortunati. Quod si Onesiphoro jam vita functo hoc precatur ApostoJus: ut a Domino misericordiam inveniat, validissime ex hoc loco confirmatur oratio pro fidelibus defunctis. Additiuncula Censoris. Sane Philippus presbyter, S. Hieronymi discipulus, hunc Apostoli locum istuc valere intellexit, scribens in cap. 12. lib. Job, ubi postquam verba Domini, quae sunt Matth. 12. de blasphemia Spiritus non remittenda neque in hoc saeculo, neque in futuro, expendisset; haec adjunxit: Non enim diceret Dominus, hoc peccatum illic non remittetur, si nec alia peccata illic remitterentur; et mox: Secundum hunc sensum est et illud, quod Apostolus de Onesiphoro ait: Det illi Dominus invenire misericordiam a Deo in illo die.
Et quanta Ephesi ministravit, tu melius nosti. Quanta, id est quam multa subministraveritEphesi. Itaquidam. Sed rectius alii, in quam multis rebus Ephesi ministraverit, id est quam fuerit in minisfcerio ofiiciosus. Quidam addunt mihi, sed praeter fidem omnium probatorum exemplarium. Si enim Paulus adscripsisset mihi, non diceret Timotheo: Tu melius nosti. Nam consentaneum erat, ipsum maxime nosse beneficia sibimet impensa. Tale igitur est, quod dicit: Non solum mihi nunc Romae, sed et antea Ephesi, fidelibus Evangelii ministris multa impendit officia charitatis, quemadmodum tu melius nosti, qui Ephesiorum Episcopus es, et partem obsequiorum ejus percepisti.
1:4
… Dopo il martirio di Paolo, da Roma, dove era stato da lui chiamato (II Tim. 1, 4; 4, 8, 21), ritornò ad Efeso, rimanendovi forse anche dopo la venuta di s. Giovanni; se vi morì martire sotto l'imperatore Nerva e il proconsole Peregrino (97 d. C.), forse le espressioni …
1:5
… Luca (Act. 16, 1) presenta Timoteo come figlio d'una «giudea fedele», cioè convertita al cristianesimo; il nome di essa si trova in II Tim. 1, 5, ove Paolo ricorda, come esempio Illustre, la fede della nonna di Timoteo (Loide) e della madre E.
Più tardi Paolo ricorderà, con la lapidazione, le cure pietose di Loide e di Eunice, rispettivamente nonna e madre di Timoteo (II Tim. 1, 5). Nella città, composta di popolazione mista, non è ricordata nessuna sinagoga. …
I. VITA. - Educato religiosamente e iniziato alle S. Scritture dalla madre Eunice e dalla nonna Loide (II Tim. 1, 5; 3, 5), T. fu circonciso da Paolo, ma solo per facilitare il suo lavoro fra i giudei, quando lo prese come socio di apostolato (Act. 16, 1-3). La sua conversione al cristianesimo poté …
1:6
… propria virtù e il proprio ufficio; e nel Nuovo Testamento anche come mezzo di comunicare lo Spirito Santo (Gen. 48, 14 sg.; Num. 27, 18 e 23; Mc. 5, 25; 8, 23-25; 10, 13 sg.; Lc. 4, 40; 13, 31 ecc.; Act. 6, 6; 13, 3; 28, 8; I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6); poi con l'incensazione, con l'unzione dei sacri oli, specialmente del crisma, secondo le circostanze, con la formula della preghiera consacratoria, che, generalmente, è quella più …
… s. Stefano a s. Cipriano, Epist., 74, 1: « Ut manus imponatur in poenitentiam »; mentre è più comune l'uso del plurale sia nei documenti neo-testamentari (cf. Mt. 19, 13, 15; Mc. 10, 16; Act. 8, 17; 19, 6; Hebr. 6, 2; I Tim. 4, 14; 5, 22; II Tim. 1, 6), sia presso gli scrittori greci. …
… Aniceto a Roma), da s. Giustino [I Apol., 65 e 67; PG 6, 427, 430]) e i Sacramenti (p. es., s. Pietro e s. Giovanni impongono le mani ai battezzati per la Cresima [Act. 8, 17], s. Paolo, come vescovo, ordina con l'imposizione delle mani [I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6], i presbiteri amministrano l'Estrema Unzione [Jac. 5, 12-15], i diaconi battezzano [Act. 8, 26-40]).
dine sacro, rilevandone la capacità di conferire la Grazia (Act. 20, 28; I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6). Infine insiste nel notare il carattere simbolico del Matrimonio cristiano, che rappresenta l'intima unione fra il Cristo e la sua Chiesa (cf. Eph. 5, 32); e scende a casi pratici …
stesso rito (I Tim. 4, 14; 5, 22; II Tim. 1, 6). Ma, fino alla
1:7
… concomitanti l'Ordinazione, ma accenna al ministro principale e al rito essenziale (per impositionem manuum mearum) illustrando la natura della Grazia (χάρισμα) comunicata al discepolo: un dono dello Spirito, « un dono di forza, di carità e di sobrietà » (ibid., 1, 7). Che qui si tratti di una vera Ordinazione episcopale fu opinione di s. Epifanio, di Teodoro di Mopsuestia e di Teodoreto, oggi confermata da distinti studiosi cattolici (Michiels, …
1:8
… confermata da distinti studiosi cattolici (Michiels, Bruders, Coppens) e da critici indipendenti (Harnack, Knopf, Gore-Turner), mossi dal fatto che tutte le funzioni proprie del vescovo sono attribuite da s. Paolo al suo discepolo: il dovere di predicare (II Tim. 1, 8), di conservare il deposito della Rivelazione (1, 14 e I Tim. 6, 20), di reggere e governare la Chiesa (ibid., 5, 1-23), il potere d'imporre le mani (ibid., 5, 22).
1:10
… soltanto dell'anima senitiva, la voce I. (σάρκωσις) prevalse su altre, con cui la S. Scrittura e i Padri sogliono indicare il mistero dell'unione del Verbo con la natura umana, come ἐφανερώθη ἐν σαρκί (I Tim. 3, 16); ἐκένωσεν (Phil. 2, 7); ἐπιφάνεια (II Tim. 1, 10); λήψις (Hebr. 2, 16); e presso i Padri: οἰκονομία (dispensatio = consiglio divino per la salvezza degli uomini; cf. Ireneo, Adv. haer., III, 17, 4; IV, 26, 1);
Negli scritti neotestamentari, p. conserva il senso fondamentale di « presenza », e solo in forza del contesto può implicare il senso di « ritorno ». Come la « manifestazione » (II Tim. 1, 10; 4, 8) o la « rivelazione » (I Pt. 1, 7, 13) di Gesù, la sua p. è una presenza iniziatasi con la natività, che dovrà culminare nella sua apparizione suprema di re-giudice universale. …
1:13
Specialmente nelle epistole paoline vengono presentate con termine simile ed espressione equivalente sia la Buona Novella nella sua generalità (Rom. 6, 17; Gal. 1, 9-12; I Tim. 6, 20; II Tim. 1, 13 sg.), sia in specie i precetti di vita cristiana (Phil. 4, 9; I Thess. 4, 1; II Thess. 2, 15; 3, 6), o anche singole dottrine come l'Eucaristia e la Resurrezione di Cristo (I Cor. 11, 23 sgg.). …
… siano tra voi sciami (σχιώματα) » (I Cor. 1, 10-13). « O Timoteo, custodisci il deposito; evita le empie discussioni della falsa gnosi, τῆς ψευδωνύμου γνώσεως; alcuni, che vi hanno aderito, sono andati lontano dalla fede » (I Tim. 6, 20-21; 1, 3-4; 4, 7; II Tim. 1, 13-14; 4, 2-4). « Da chi fomenta le divisioni, separati dopo un primo e secondo avviso » (Tit. 3, 10-11). « Se qualcuno non vi porta la dottrina del Cristo, non ricevete nella vostra casa; …
II Tim. 1, 13-14; 2, 1-2).
1:14
DEPOSITO DELLA FEDE.- La parola deposito (grec. παραθήκη) ricorre nelle lettere di s. Paolo a Timoteo (I Tim. 6, 20; II Tim. 1, 14), negli scritti di parecchi Padri, specialmente in Tertulliano (De praescriptione, 25: PL 2, 37), in s. Vincenzo Lirinense (Commonitorium primum, 22: PL 50, 667 sgg.); entra definitivamente …
… Nella S. Scrittura si trova per esprimerla sia il termine composto ἐνουκείν, «inabitare» (Rom. 8, 11; II Tim. 1, 14), sia il termine semplice οἰκείν, «abitare» (Rom. 8, 9.11; I Cor. 3, 16). S. Giovanni nei testi fondamentali per tutta questa dottrina preferisce il verbo μέκενν (μονή = «dimora»), …
2. Lo Spirito Santo ed il Corpo Mistico. - Cristo è il centro di tutta la creazione ed il capo del Corpo Mistico, ma lo Spirito Santo ne è l'anima vivificatrice (cf. I Cor. 6, 19; Rom. 8, 2, 11; II Tim. 1, 14). Esso è fonte dei carismi, che tanta importanza avevano nella Chiesa primitiva (cf. I Cor. 12, 4). La rivelazione dei misteri divini è opera dello Spirito (ibid. 2, 10). Gli impulsi …
1:15
Nel Nuovo Testamento A. (Act. 2, 9; 4, 9; 16, 6; 19, 10, 22, 26; 20, 4, 16, 18; 21, 27; 24, 19; 27, 2; Rom. 16, 5; I Cor. 16, 9; II Cor. 1, 8 II Tim. 1, 15; IPt. 1, 1; Apoc. 1-3) indica la provincia romana di A. (costituita nel 129 a. C.), la quale occupò parte dell'A. …
i fedeli di E. e dei dolori che ne ebbe parla II Tim. 1, 15-18. Dalla seconda prigionia romana Paolo (II Tim. 4, 12), probabilmente per facilitare il viaggio di Timoteo a Roma, mandò a E. Tichico, che vi aveva già sostenuto altre missioni (Eph. 6, 21 sg.).
1:16
ONESIFORO. - Personaggio della Chiesa di Efeso, ricordato in II Tim. 1, 16 sgg. e 4, 19 (la « casa di O. »). Dal complesso pare che fosse già morto quando la lettera fu scritta (ca. 67 d. C.). In questo caso, le parole di II Tim., 1, 18 « gli conceda il Signore …
me refrigeravit (II Tim. 1, 16); Tertulliano: spe aeterni refrigerii (De monogamia, 10: PL 2, 942). Cicerone indica che presso i Greci nello stesso giorno delle esequie si riunivano a banchetto i parenti del defunto. …
1:17
… Diverso invece dovette essere il trattamento fatto a s. Paolo durante la sua seconda prigionia, se molta difficoltà deve superare Onesiforo (v.) per rintracciare l'Apostolo (II Tim. 1, 17), che si trova nell'abbandono (cf. II Tim. 4, 9-15) ed attende la morte (II Tim. 4, 6 sgg.; v. PAOLO APOST., I). Si ritiene generalmente che la Babilonia di I Pt. 5, 13 sia R., …
1:18
… utile non soltanto ai vivi, ma giova pure ai morti: perciò l'Apostolo, riconoscente per i benefici ricevuti dal defunto Onesiforo, cristiano d'Efeso, per lui prega « che il Signore gli doni di trovare misericordia presso il Signore in quel giorno » (II Tim. 1, 18). Anche s. Giacomo raccomanda la preghiera vicendevole: « pregate l'uno per l'altro per esser salvi; molto può la preghiera intensa del giusto » (5, 16).
… Dagli accenni della II Tim. 1, 18, dal Martyr. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.