He prophecieth that certaine should depart from the Catholike faith, vvilling Timothee therfore to inculcate to the people those articles of the said faith. 7 Item to exercise him self in spiritual exercise, 12 to gette authoritie by example of good life, 13 to studie, to teach, to increase in the grace giuen him by holy orders.
1Now the Spirit manifestly saith that in the last times some shall depart from the faith, giving heed to spirits of error and doctrines of devils,Ma lo spirito dice apertamente, che negli ultimi tempi alcuni apostateranno dalla fede, dando retta agli spiriti ingannatori, e alle dottrine dei demoni.AND the Spirit manifestly saith that in the last times certain • shal depart from the faith attending to spirites of errour, and doctrines of diuels,Spiritus autem manifeste dicit, quia in novissimis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis dæmoniorum, 2Speaking lies in hypocrisy and having their conscience seared,Per ipocrisia dicendo la falsità, avendo la coscienza coperta di turpi marche,speaking lies in hypocrisie, and hauing their conscience seared,in hypocrisi loquentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, 3Forbidding to marry, to abstain from meats, which God hath created to be received with thanksgiving by the faithful and by them that have known the truth.Ordinando di non contrar matrimonio, di astenersi dai cibi creati da Dio, perché ne usassero con rendimento di grazie i fedeli, e quelli, che hanno conosciuta la verità.• forbidding to marie, to abstaine from meates vvhich God created to receaue vvith thankes-giuing for the faithful, and them that haue knovven the truth.prohibentium nubere, abstinere a cibis, quod Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus, et iis qui cognoverunt veritatem. 4For every creature of God is good, and nothing to be rejected that is received with thanksgiving:Dappoiché tutto quello, che Dio ha creato, è buono, e nulla è da rigettarsi, ove con rendimento di grazie si prenda:For euery creature of God is good, and nothing to be reiected that is receiued • vvith thankes-giuing.Quia omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur: 5For it is sanctified by the word of God and prayer.Imperocché vien ad esser santificato per la parola di Dio, e pell'orazione.For it is • sanctified by the vvord of God and praier.sanctificatur enim per verbum Dei, et orationem. 6These things proposing to the brethren, thou shalt be a good minister of Christ Jesus, nourished up in the words of faith and of the good doctrine which thou hast attained unto.Se tali cose proporrai a' fratelli, sarai buon ministro di Cristo Gesù, nudrito delle parole della fede, e della buona dottrina, nella quale tu sei versato.These things proposing to the brethren, thou shalt be a good minister of Christ IESVS, nourished in the vvordes of the faith and the good doctrine vvhich thou hast attained vnto.Hæc proponens fratribus, bonus eris minister Christi Jesu enutritus verbis fidei, et bonæ doctrinæ, quam assecutus es.
7But avoid foolish and old wives fables: and exercise thyself unto godliness.Ma le profane favole da vecchiarelle rigettale, ed esercitati nella pietà.But folish and old vviues fables auoid: and exercise thy self to pietie.Ineptas autem, et aniles fabulas devita: exerce autem teipsum ad pietatem. 8For bodily exercise is profitable to little: but godliness is profitable to all things, having promise of the life that now is and of that which is to come.Imperocché l'esercizio del corpo serve a poco: ma è buona a tutto la pietà avente le promesse della vita di adesso, e della futura.For corporal exercise is profitable to litle: but pietie is profitable to al things: hauing promisse of the life that novv is, and of that to come.Nam corporalis exercitatio, ad modicum utilis est: pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ, quæ nunc est, et futuræ. 9A faithful saying and worthy of all acceptation.Parola fedele, e sommamente accettevole.A faithful saying and vvorthie of al acceptation.Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. 10For therefore we labour and are reviled, because we hope in the living God, who is the Saviour of all men, especially of the faithful.Imperocché per questo ci affatichiamo, e siamo maledetti, perché abbiamo speranza in Dio vivo, il quale è salvatore di tutti gli uomini, massimamente de' fedeli.For to this purpose vve labour and are reuiled, because vve hope in the liuing God vvhich is the Sauiour of al men, especially of the faithful.In hoc enim laboramus, et maledicimur, quia speramus in Deum vivum, qui est Salvator omnium hominum, maxime fidelium. 11These things command and teach:Annunzia, e insegna tali cose.Commaund these things and teach.Præcipe hæc, et doce. 12Let no man despise thy youth: but be thou an example of the faithful, in word, in conversation, in charity, in faith, in chastity.Nissuno disprezzi la tua giovinezza: ma sii tu il modello de' fedeli nel parlare, nel conversare, nella carità, nella fede, nella castità.Let no man contemne thy youth: but be an example of the faithful, in vvord, in conuersation, in charitie, in faith, in chastitie.Nemo adolescentiam tuam contemnat: sed exemplum esto fidelium in verbo, in conversatione, in caritate, in fide, in castitate. 13Till I come, attend unto reading, to exhortation and to doctrine.Fino a tanto che io venga attendi alla lettura, all'esortare, ed all'insegnare.Til I come, attend vnto reading, exhortation, doctrine.Dum venio, attende lectioni, exhortationi, et doctrinæ. 14Neglect not the grace that is in thee, which was given thee by prophecy, with imposition of the hands of the priesthood.Non trascurare la grazia, che è in te, la quale ti è stata, data per rivelazione, con l'imposizione delle mani del presbiterio.Neglect not the grace that is in thee: vvhich is giuen thee by prophecie, vvith imposition of the handes of priesthod.Noli negligere gratiam, quæ in te est, quæ data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyterii.
15Meditate upon these things, be wholly in these things: that thy profiting may be manifest to all.Queste cose medita, in queste sta' fisso, affinché sia manifesto a tutti il tuo avanzamento.These things doe thou meditate, be in these things: that thy profiting may be manifest to al.Hæc meditare, in his esto: ut profectus tuus manifestus sit omnibus. 16Take heed to thyself and to doctrine: be earnest in them. For in doing this thou shalt both save thyself and them that hear thee.Attendi a te, ed all'insegnare: e in questo persevera. Imperocché ciò facendo, salverai te stesso, e quelli, che ti ascoltano.Attend to thy self, and to doctrine: be earnest in them. For, this doing, thou shalt saue both thy self and them that heare thee.Attende tibi, et doctrinæ: insta in illis. Hoc enim faciens, et teipsum salvum facies, et eos qui te audiunt.
4:1
In the last times. Literally, last days; that is hereafter, or in days to come.
Witham
To spirits of error and doctrines of devils; or, to seducing spirits and doctrines of devils, as in the Protestant translation. The sense must be, that men shall teach false doctrine by the suggestion of the devil. (Witham)
4:2
Witham
Their conscience seared; hardened: a metaphor from the custom of burning malefactors with a hot iron. (Witham)
4:3
Witham
Forbidding to marry, to abstain from meats, etc. Here says St. Chrysostom[Ver. 3. St. Chrysostom, Greek: om. ib. ou koluomen, me genoioto. St. Jerome, (lib. 1. contra Jovinian. tom. 4. p. 156) Si nupserit Virgo, non peccavit....non illa Virgo, quae se semel Dei cultui dedicavit; harum enim si qua nupserit, habebit damnationem. See St. Augustine (lib. 30. contra Faust. ch. VI.) Both as to marriage and meats.] are foretold and denoted the heretics called Encratites, the Marcionites, Manicheans, etc. who condemned all marriages as evil, as may be seen in St. Irenaeus, Epiphanius, St. Augustine, Theodoret, etc. These heretics held a god who was the author of good things, and another god who was the author or cause of all evils; among the latter they reckoned, marriages, fleshmeats, wine, etc. The doctrine of Catholics is quite different, when they condemn the marriages of priests and of such as have made a vow to God to lead always a single life; or when the Church forbids persons to eat flesh in Lent, or on fasting-days, unless their health require it. We hold that marriage in itself is not only honourable, but a sacrament of divine institution. We believe and profess that the same only true God is the author of all creatures which are good of themselves; that all eatables are to be eaten with thanksgiving, and none of them to be rejected, as coming from the author of evil. When we condemn priests for marrying, it is for breaking their vows and promises made to God of living unmarried, and of leading a more perfect life; we condemn them with the Scripture, which teaches us that vows made are to be kept; with St. Paul, who in the next 1 Timothy (ver. 12) teaches us, that they who break such vows incur their damnation. When the Church, which we are commanded to obey, enjoins abstinence from flesh, or puts a restraint as to the times of eating on days of humiliation and fasting, it is by way of self-denial and mortification: so that it is not the meats, but the transgression of the precept, that on such occasions defiles the consciences of the transgressors. "You will object, (says St. Chrysostom) that we hinder persons from marrying; God forbid," etc. St. Augustine, (lib. 30. contra Faustum. ch. VI.) "You see (says he) the great difference in abstaining from meats for mortification sake, and as if God was not the author of them." We may observe that God, in the law of Moses, prohibited swine's flesh and many other eatables; and that even the apostles, in the Council of Jerusalem, forbad the Christians, (at least about Antioch) to eat at that time blood and things strangled; not that they were bad of themselves, as the Manicheans pretended. (Witham)
Challoner
St. Paul here speaks of the Gnostics and other ancient heretics, who absolutely condemned marriage and the use of all kind of meat, because they pretended that all flesh was from an evil principle: whereas the Church of God so far from condemning marriage, holds it to be a holy sacrament, and forbids it to none but such as by vow have chosen the better part: and prohibits not the use of any meats whatsoever, in proper times and seasons, though she does not judge all kinds of diet proper for days of fasting and penance. (Challoner)
We may see in the earliest ages[centuries] of Christianity, that some of the most infamous and impure heretics that ever went out of the Church, condemned all marriage as unlawful, at the same time allowing the most unheard of abominations: men without religion, without faith, without modesty, without honour. See St. Clement of Alexandria, lib. 3. Strom.
4:5
Witham
It is sanctified by the word of God, and prayer. That is, praying that they may not, by the abuse we make of them, be an occasion to us of sinning and offending God. (Witham)
Calmet
The use of all kinds of meat is in itself good; but if it were not, it would become sanctified by the prayer which we usually pronounce over it, and by the word of Christ, who has declared that not that which enters the mouth defiles a man. (Calmet)
4:7
Witham
Old wives' fables.[Ver. 7. Bebelous.] Some understand the groundless traditions of the Jews; others the ridiculous fictions of Simon Magus and his followers. In the Greek they are called profane fables. (Witham)
4:8
Menochius
Some think St. Paul alludes in this verse to the corporal exercises of wrestlers, which procured them but a little short renown, whereas the works of piety have a more lasting reward. (Menochius; Tirinus)
St. Bernard
Corporal exercises of temperance, mortification, etc. are good, but not to be compared with the spiritual virtues of charity, piety, etc. (St. Bernard)
4:10
Witham
Of all men, and especially of the faithful, who have received the grace of faith. (Witham)
4:12
Witham
Let no man despise thy youth. That is, let thy behaviour be such that no one can have occasion to despise thee. He seems then about the age of forty. (Witham)
4:13
Witham
Attend to reading, etc. He recommends to him the reading of the Holy Scriptures; which, says St. Ambrose, (lib. 3. de fid. ch. VII.) is the book of priests. (Witham)
4:14
Neglect not the grace. The Greek seems to imply the gifts of the Holy Ghost, given by the sacraments,[Ver. 14. Gratiam, charismatos.] by prophecy; which may signify, when the gift of preaching or of expounding prophets was bestowed upon thee.
Witham
With the imposition of the hands of the[Ver. 14. Presbyterii, tou presbuteriou. See Luke xxii. 26. and Acts xxii. 5., where presbuterion is taken for a number of Jewish priests.] priesthood. Some expound it, when thou didst receive the order of priesthood, or wast made bishop: but the sense rather seems to be, when the hands of priests of the first order (that is, of bishops) were laid upon thee, according to St. Chrysostom. (Witham)
St. Augustine sayeth that no man can doubt whether holy orders be a sacrament; and that no one may argue that he uses the term improperly, and without due precision, he joineth this sacrament in nature and name with baptism (Contra Ep. Parmen. lib. 2. ch. XIII.) St. Ambrose on this verse understands in the words imposition of hands, all the holy action and sacred words done and spoken over him when he was made a priest; whereby, says the saint, he was designed to the work, and received authority that he durst offer sacrifice in our Lord's stead unto God.
4:3
Forbidding to marry, to abstain from meats.... He speaks of the Gnostics, the Marcionites, the Eneratites, the Manicheans, and other ancient heretics, who absolutely condemned marriage, and the use of all kind of meat; because they pretended that all flesh was from an evil principle. Whereas the church of God, so far from condemning marriage, holds it a holy sacrament; and forbids it to none but such as by vow have chosen the better part: and prohibits not the use of any meats whatsoever in proper times and seasons; though she does not judge all kind of diet proper for days of fasting and penance.
4:1
1. Shal depart.] Al Heretikes are apostataes from the faith. It is the proper description of Heretikes, 〈Greek〉 to forsake their former faith, and to be Apostataes, as the Greeke vvord importeth: to giue care to particular spirites of error & deception, rather then to the Spirit of Christ in his Church, to folovv in hypocrisie and shevv of vertue the pernicious doctrine of Diuels, vvho are the suggesters and prompters of al Sectes, and are lying spirites in the mouthes of al Heretikes and false preachers: men that haue put their conscience to silence and made it senses to the holy (hurches admonition: cap. 1. 19. the Apostle noting once before also in this same Epistle, that Heretikes haue no conscience, vvhich is the cause both of their fall and of their obduration in heresie.
•. Forbidding to marrie.] The old Heresies against matrimonie. He speaketh (saith S. Chrysostom) of the Manichees, Encratites, and Marcionistes. h•. 12 in 1 Tim. S. Ambrose vpon this place, addeth to these the Patritians also. S. Irenaeus li. 1 c. 30. S. Epiphanius har. 45. 26. 61. 30. S. Hierom 1 cont. louin. c. 1. & ep. 50 c. 1 & 3. S. Augustine har. 25. 40. and generally al antiquitie affirme the same both of them, and also of the Heretikes called Apostolici, Ebionitae, and the like. Their heresie about mariage vvas, that to marrie or to vse the act of matrimonie, is of Satan, as S. Irenaeus vvitnesseth li. 1 c. 22: and that the distinction of male and femal and the creation of man and vvoman for generation, came of an il God. They taught their hearers, Aug. har. 46. saith S. Augustine, that if they did vse vvomen, they should in any vvise prouide that they might not conceiue or beare children, Clemens Alexandrinus (li. 3. Strom, in principie) vvriteth, that such admit no mariage nor procreation of children, lest they should bring into the vvorld creatures to suffer miserie and mortalitie. And this is the damnable opinion concerning mariage, noted here by the Apostle.
For the second point consisting in the prohibition of meates or vse of certaine creatures made to be eaten, The old Heresies about abstin••e from meates. the said Heretikes or diuers of them (for they vvere not al of one sect touching these points) taught, that men might not eate certaine sortes of meates, specially of beastes and liuing creatures, for that they vvere not made (say they) of the good God, but of the euil. And vvine they called the gall of the Prince of darkenes, and not to be drunke at al, and the Vine vvhereof it came, to be of the Diuels creation. And diuers other creatures they cōdemned as things by nature and creation polluted and abominable. August. har. Manich. 46. & har. 25 Tatian. & toto libro de m•r. Manich. to. 1. Lo these vvere the Heretikes and their heresies vvhich S. Paul here prophecieth of, The Catholikes impudently charged vvith the said old heresies. that forbid mariage and meates as you haue heard, for vvhich they and their folovvers vvere condemned in diuers Councels.
Is it not novv an intolerable impudencie of the Protestants, vvho for a smal similitude of vvordes in the eares of the simple, apply this text to the fastes of the Church, and the chastitie of Priests and Religious? Abstinence from certaine meates is no condemnation of the meates. As though either by appointing or vsing some daies of abstinence from certaine meates, the Church or any Catholike man condemned the said meates, vnles the Rechabites Hierom. 35. or the Nazarites Num. 6. or the Niniuites Ion. 3. or Moyses Exod. 34. or Elias 3 Reg. 19. or holy. Anna the vvidow Luc. 2 or Iohn Baptist Mat. 3 & 9. or Christ him. self M•. 4. commending, vsing, and folovving a prescript number of fasting daies, or God him self that in the very beginning, in Paradise, prescribed abstinence from the fruite of one certaine tree, and after appointed so many fastes in the Lavv, vnles he therfore, condēned his ovvne creatures, & the rest, those creatures from vvhich they abstained. Diuers good causes of abstinence. No, there be many good and lavvful causes to forbid some or to abstaine frō some meates: as, for obedience, as in Paradise: for significatiō, as the Ievves: for that they haue been offered to Idols, as in the Epistle to the Corinthians: for chastening the bodie and penance, for health also: and onely those causes are vnlavvful for vvhich the Manichees and other Heretikes abstained.
Concerning mariage likewise, Forbidding certaine persons to marrie is no condemnation of matrimonie. they may as vvel charge God or the Church for forbidding the father to marrie the daughter, or the brother the sister, or other prohibited persons in the Lavv: as vvel might they charge Christ and the Apostle for prohibiting the man to marrie, during his vviues life: and appointing vvidowes that serue the Church, to liue vnmaried, and not admitting a maried woman as vvel as vvidovv, nor her that hath had moe husbands, as vvel as her that hath beē maried but once: as they charge the Church for not admitting maried persons to the altar, Catholikes esteeme matrimonie more then the Protestants doe. and for forcing them & Religious persons to keepe their promis of chastitie. No, the holy Church is so farre from condemning wedlocke, that she honoureth it much more then the Protestants, accounting it an holy Sacrament, vvhich they do not, who onely vse it to iust as the Heathen doe, and not to religion.
But it is an old deceitful practise of Heretikes to charge Catholike men vvith old condemned heresies. The Eutychians slaundered the Councel of Chalcedon and S. Leo to be Nestorians, and to make two persons in Christ, because they said there vvere tvvo natures. Vigilius li. 5. cont. Eu•ychen. Arius charged Alexander his Bishop of Sabellianisme, for auouching the vnitie of substance in Trinitie. Socrat. li. 1. c. 3. Iulianus accused S. Augustine of the heresie of Apollinaris. li. 5. con•. Iulian. c. 15. Other Pelagians chalenged him for condemning mariage. The Protestants obiectōs answered long ago by S. Hierom and S. Augustine. Retrait. li. 2. c. 53. And that our Protestants bragge not to much of their goodly inuention, louinian the old Heretike, their Maister in this point, accused Aug. li. 2 c. 5 de nupt. & c•ncupise. the holy doctors and Catholikes vpon this same place, to be Manichees, and to condemne meates and mariage, as both S. Hierom and S. Augustine do testifie. And they both answer to the Heretike, that the Church in deede & Catholikes do abstaine frō some for euer, and some for certaine daies, and euery Christian man lightly al the 40 daies of Lent fast: not for that they thinke the meates vncleane, abominable, or of an il creation, as the Manichees do: but for punishment of their bodies and taming their concupiscences. Hiero. li. 2. cont. Iouin. c. 11. Aug. cont. Adimantum c. 14. Li. de mor. Cath. Eo. Hiero. in c. 4. ad Galat. And as for mariage, the said doctors answer, that no Catholike man condemneth it for vnlavvful, as the old Heretikes did, but onely preferreth virginitie and continencie before it, as a state in it self more agreable to God and more meete for the Cleargie. See S. Augustine against Faustus the Manichee li. 30 c. 5. 6. and har. 25 in the name, Apostolici. S. Hierom ep. 50. c. 1. & 3. Al this the Catholikes continually tel the Aduersaries, and they can not but see it. Yet by accustomed audacitie and impudencie they beare it out still.
Concordanza 2 Tim. 3.
Concordanza 3 Pet. 3.
4:2
Concordanza Iude v. 18.
4:4
4. With thankes giuing.] By the most aūcient custom of the faithful both before Christ and sithence, Blessing of the table or of meates, specially by a Priest. men vse to blesse their table and meates, by the hand and word of a Priest, if any be present, othervvise by such as can conueniently do it. And in husbandmens houses vvhere they haue no other meanes, they should at least blesse Gods giftes and them selues vvith a Pater noster or the signe of the Crosse: not onely to acknowledge from whom they haue their concinual sustenauce, but also to blesse their meate and sanctifie it. For the Greeke vvord vsed of S. Paul, 〈Greek〉. by Ecclesiastical vse, vvhē it cōcerneth meates, signifieth not onely thankes giuing, but blessing or sanctifying the creatures to be receiued, as being al one vvith 〈Greek〉, and in English vve call it grace, not onely that after meate, which is onely thankes to God, but that before meate, vvhich is alvvaies a benediction of the creatures, as it is plaine in the prescript and vsual formes of grace. For vvhich cause a Priest should euer do it rather then a lay man or any of inferior order in the Cleargie. In so much that S. Hierom (ep. 85) reprehendeth certaine Deacons vvhom he savv say grace or blesse the meate and the companie, To blesse is a preeminence of the better person. in the presence of a Priest. Vvho also recordeth (in the life of S. Paul the holy Eremite) the great curtesie and humilitie of him and S. Antonie, yelding one to the other the preeminence of blessing their poore dinner. For to blesse is a great thing, Hebr. 7. and a Priestly prerogatiue, as the Apostle vvitnesseth, declaring the preeminence of Melchise dec in that he blessed Abraham. Read the note folowing.
We see plainely by these vvordes such abstinence only to be disalovved as condemneth the creatures of God to be naught by nature & creation.
4:5
5. Sanctified.] No creature il by nature, yea one more sanctified then an other. Al creatures be of Gods creation, none of the Diuel, or of any other cause and beginning, as the Manichees blasphemed: and therfore none are il, abominable, or vncleane by creation, nature, and condition, but al good and made for mans vse, though al be not alike holy nor equally sanctified. God made seuen daies, but he sanctified onely one of them, he made al places, but he sanctified none but the Temple and such like deputed to his seruice, as the Arke, the altar, and the rest vvhich vvere by sacred vse both holy them selues, and gaue also holines and sanctification to things that touched them or vvere applied vnto them. Holy times and places, & euery thing deputed to the seruice of God, holy. So our Sauiour saith, Mat. 23. that the Temple sanctified the gold, and the altar the gift, and generally al creatures secured from common and profane vse, to religion and vvorship of God, are made sacred thereby. So the places and daies of Gods apparition or vvorking some special vvonders or benefites tovvard the people, vvere holy, as Bethel, 2 Pet. 1. Sinai, and others. And much more those times and places of Christes Natiuitie, Passion, burial, Resurrection, Ascension: vvhich is so plaine a case, that the h•l vvhere he vvas transfigured onely, is called therfore by S. Peter, the holy mount.
These therfore be holy memories and monuments of al sortes sanctified, besides that creatures (as vve see here) be sanctified also by the vvord of God and praier, that is to say, by benediction & inuocation of our Lordes holy name vpon them, Creatures hallovved by the signe of the Crosse. specially by the signe of the Crosse, as S. Chrysostom noteth on this place, ho. 12 in 2 ad Tim. by the vvhich the aduersarie povver of Satan vsurping vniustly vpon Gods creatures through mans sinne, and seeking deceitfully in or by the same to annoy mans body or soule, is expelled, and the meates purged from him and made holesom. S. Gregorie (li. 1 Dialog. c. 4.) recordeth that the Diuel entered into a certaine religious vvoman by eating the herbe letti•e vnblessed. The blessing of our meate vvhat a vertue it hath. And S. Augustine li. 18. de ciu. Dei •. 18. shevveth at large, vvhat vvaies he hath by meates and drinkes and other vsual creatures of God, to annoy men: though is povver be much lesse then it vvas before Christ but still much desire he hath on al sides to molest the faithful by abusing the things most neere and necessarie vnto them, to their hurt both bodily and Ghostly. for remedie vvhereof, this sanctification vvhich the Apostle speaketh of, 〈Greek〉. is very soueraine, pertaining not onely to this common and more vulgar benediction of our meates and drinkes, but much more (as the proprietie of the Greeke vvord vsed by the Apostle for sanctification, doth import) to other more exact sanctifying and higher applying of some creatures, and blessing them to Christes honour in the Church of God, and to mans spiritual and corporal benefites.
For as S. Augustine vvriteth li. 2 de pe•. merit. c. 26. besides this vsual blessing of our daily foode, the Cathecumens (that is, such as vvere taught tovvard Baptisme) are sanctified by the signe of the Crosse, Holy bread. and the bread (saith he) vvhich they receiue, thought it be not the body of Christ, yet is holy, and more holy then the vsual bread of the table. He meaneth a kinde of bread then halovved, specially for such as vvere not yet admitted to the B. Sacrament: either the same, or the like to our holy bread, vsed in the Church of England and France on Sundaies. And it vvas a common vse in the primitiue Church to blesse loaues, and send them for sacred tokens from one Christian man to an other. August. ep. 31. 34. 35. 36. and that not among the simple and superstitious (as the Aduersaries may imagine) but among the holiest, learnedst, and vvisest. Such halovved breads did S. Paulinus send to S. Augustine and Alipius, and they to him againe, calling them blessings. Read S. Hierom in the life of Hilarion (post medium:) hovv Princes and learned Bishops & other of al sortes came to that holy man for holy bread, panem benedictum. In the primitiue Church the people commonly brought bread to the Priests to be halovved. Author op. imp. ho. 14 in Mt. The 3 Coūcel of Carthage cap. 24. maketh mention of the blessing of milke, honie, grapes, and corne. See the 4 Canon of the Apostles. And not onely diuers other creatures vsed at certaine times in holy Churches seruice, as vvaxe, fire, palmes, ashes, but also the holy oile, Chrisme, and the vvater of Baptisme, that also vvhich is the cheefe of al Priestly blessing of creatures, The signe of the crosse vsed in blessing. the bread and vvine in the high Sacrifice, be sanctified, for vvithout sanctification, yea (as S. Augustine affirmeth tract. 118. in Ioan.) vvithout the signe of the Crosse, none of these things can rightly be done.
Can any man novv maruel that the Church of God by this vvarrāt of S. Paules vvord expoū ded by so long practise and tradition of the first fathers of our religion, doth vse diuers elements and blesse them for mans vse and the seruice of God, The Churches exorcismes. expelling by the inuocatiō of Christes name, the aduersarie povver from them, Luc. •. according to the authoritie giuen by Christ, Super omnia d•monia, ouer al Diuels: and by praier, vvhich importeth as the Apostle here speaketh, desire of help, as it vvere by the vertue of Christ to combat vvith the Diuel, and so to expel him out of Gods creatures, vvhich is done by holy exorcisme, and euer beginneth, Adiutorium nostrum in nomine Domini, as vve see in the blessing of holy vvater and the like sanctification of elements. Holy vvater. Vvhich exorcismes, namely of children before they come to Baptisme, see in S. Augustine li. 6 cont. Iulian, c. 5. & de E•. dogmat. 6. 31. Denupt. & concupis. li. 1 6. 20. and of holy vvater, that hath been vsed these 1400 yeres in the Church by the institution of Alexander the first, in al Christian countries, and of the force thereof against Diuels, see a famous historie in Eusebius li. 5. c. 21. and in Epiphanius her. 30 Ebionitarum. See S. Gregorie to S. Augustine our Apostle, of the vse thereof in halovving the Idolatrous temples to be made the Churches of Christ. apud Bedam li, 1 c. 30 hist. Angl. Remember hovv the Prophet Eliseus applied salt to the healing and purifying of vvaters, 4 Reg. 2: hovv the Angel Raphael vsed the liuer of the fish to driue avvay the Diuel, The force of sanctified creatures. Tob. 6. 8: hovv Dauids harp and Psalmodie kept the euil spirit from Saul, 1 Reg. 16: hovv a peece of the holy earth saued such a mans chamber from infestatiō of Diuels, August. de Ciuit. dei li. 22. c. 8: The holy land. how Christ him self, both in Sacramēts, & out of them, occupied diuers sanctified elements, some for the health of the body, some for grace and remission of sinnes, Relikes. and some to vvorke miracles by. See in S. Hierom against Vigilantius c. 2. hovv holy Relikes tormēt them. theodoret. li. 36. 3. In the historie of Iulianus the Apostata, The crosse. hovv the signe of the Crosse: The name of IESVS. in the Actes (cap. 19) hovv the name of IESVS yea and of Paul putteth them to flight.
Furnish your selues vvith such examples and groundes of Scriptures and antiquitie, and you shal contemne the Aduersaries cauillations and blasphemies against the Churches practise in such things, and further also finde, these sacred actions and creatures, not only by increase of faith, feruor, and deuotion, to purge the impuritie of our soules, and procure remission of our daily infirmities, but that the cheefe Ministers of Christes Church, by their soueraine authoritie graunted of our Lord, Remission of venial sinnes annexed to halovved creatures. may ioyne vnto the same, their blessing and remission of our venial sinnes or spiritual dettes: Ia. c. 5. as vve see in S. Iames, remission of al sinnes to be annexed to the vnction vvith holy oile, vvhich to the Catholikes is a Sacrament, but to the Protestants vvas but a temporal ceremonie, and to some of them not of Christes institution, but of the Apostles onely. In their ovvne sense therfore they should not maruel that such spiritual effectes should procede of the vse of sanctified creatures, vvhereas venial trespasses be remitted many vvaies, though mortal ordinarily by the Sacraments onely. S. Gregorie. S. Gregorie did commonly send his benediction and remission of sinnes, in and vvith such holy tokens as vvere sanctified by his blessing and touching of the Apostles bodies and Martyrs Relikes, as novv his successors do in the like halovved remembrances of religion. See his 7 booke, epistle 126: and 9 booke, epistle 60. Thus therfore and to the effectes aforesaid the creatures of God be sanctified.
If any man obiect that this vse of creatures is like coniuration in Necromancie, The difference betvvene the Churches exorcismes & other coniurations. he must knovv the difference is, that in the Churches sanctifications and exorcismes, the Diuels be commaunded, forced, and tormented by Christes vvord and by praiers: but in the other vvicked practises, they be pleased, honoured, and couenanted vvithal: and therfore the first is godly and according to the Scriptures, but Necromancie abominable and against the Scriptures.
4:7
Concordanza 1. Tim. 1, 4. Tit. 3, 9.
4:8
Some (saith S. Chrysost.) expound this of fasting, but they are deceiued-for fasting is a spiritual exercise. See a goodly commentarie of these vvordes in S. August. li. de mor. Eccl. Cath. c. 33.
4:14
14. The grace.] Grace giuen in the Sacramēt of Orders. S. Augustine declareth this grace to be the gift of the holy Ghost giuen vnto him by receiuing this holy Order, vvhereby he vvas made fitte to execute the office to his ovvne saluation and other mens. And note vvithal, that grace is not onely giuen in or vvith the Sacraments, by the receiuers faith or deuotion, but by the Sacrament, per impositionem, by imposition of handes. for so he speaketh 2 Tim. 1. which is here said, cum impositione, vvith imposition.
14. With imposition.] Consecratiō of Priests by imposition of handes. S. Ambrose vpon this place, implieth in the vvord Imposition of hands, al the holy action and sacred vvordes done and spoken ouer him vvhen he vvas made Priest. Whereby (saith he) he vvas designed to the vvorke, and receiued authoritie, that he durst offer sacrifice in our Lordes steede vnto God. So doth the holy Doctor allude vnto the vvordes that are said novv also in the Catholike Church to him that is made Priest: Accipe potestatem offerendi pro viuis & mortuis in nomine Domini, that is, Take or receiue thou authoritie to offer for the liuing and the dead in the name of our Lord. In Esa. c. 58. for the vvhich S. Hierom also (as is noted before) saith, that the ordering of Priests is, by imposition of handes and imprecation of voice.
14. Of Priesthod.] Holy Orders a Sacrament. The practise of the Church giueth vs the sense of this place, vvhich the auncient Councel of Carthage doth thus set dovvne. Conc. Carth. 4 c. 3. When a Priest taketh orders, the Bishop blessing him and holding his hand vpon his head, let al the Priests present lay also their hands on his head by the Bishops hands &c. Vvho seeth not novv, that holy Orders giuing grace by an external ceremonie and vvorke, is a Sacrament? So al the old Church counteth it. And S. Augustine (cont. ep. Parmen. li. 2 c. 13.) plainely saith that no man doubteth but it is a Sacrament, and lest any man thinke that he vseth not the vvord Sacrament proprely and precisely, he ioyneth it is nature and name vvith Baptisme. Againe vvho seeth not by this vse of imposition of hands in giuing Orders and other Sacraments, Beza in cap. 6. Act. that Christ, the Apostles, and the Church may borovv of the Ievvish rites, certaine conuenient ceremonies and Sacramental actions, seing this same (as the Heretikes can not deny) vvas receiued of the maner of Ordering Aaron and the Priests of the old lavv or other heads of the people? See Exod. 39. Num. 27, 23.
4:16
16. Saue both thy self.] Men also are called sauiours vvithout derogatiō to Christ. Though Christ be our onely Sauiour, yet the Scriptures forbeare not to speake freely and vulgarly and in a true sense, that man also may saue him self and others. But the Protestants notvvithstanding folovv such a captious kind of Diuinitie that if a man speake any such thing of our Lady or any Sainct in heauen, or other meane of procuring saluation, they make it a derogation to Christes honour. Vvith such hypocrites haue vve novv a daies to do.
4:1
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 7
These are “the doctrines” of men and “of demons”
Tertulliano † 220 d.C. On Monogamy 15
… What heresy, if we judge second marriage, as being unlawful, akin to adultery? For what is adultery but unlawful marriage? The apostle sets a brand upon those who were wont entirely to forbid marriage, who were wont at the same time to lay an interdict on meats which God has created.
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 2
… And accordingly (they think) us to have been even then prenoted as “in the latest times departing from the faith, giving heed to spirits which seduce the world, having a conscience inburnt with doctrines of liars.”
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 12
… Grant that from the time of John the Paraclete had grown mute; we ourselves would have arisen as prophets to ourselves, for this cause chiefly: I say not now to bring down by our prayers God’s anger, nor to obtain his protection or grace; but to secure by premunition the moral position of the “latest times;”
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 8.13
… because every creature of God is good, and nothing to be rejected which is received with thanksgiving; for it is sanctified by the word of God and prayer.”
Origene † 254 d.C. Origen De Principiis 2.7.3
… depraved by a spirit of error, rather than instructed by the teaching of the Holy Spirit, according to the declaration of the apostle, “Following the doctrine of devils, forbidding to marry, to the destruction and ruin of many, and to abstain from meats, that by an ostentatious exhibition of stricter observance they may seduce the souls of the innocent.”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 5.64
… speaking lies in hypocrisy, having their conscience seared with a hot iron; forbidding to marry, and commanding to abstain from meats, which God hath created to be received with thanksgiving of them who believe;”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 14.16
… together, let not man put asunder,” but man wishes to put asunder what God hath joined together, when, “falling away from the sound faith, giving heed to seducing spirits and doctrines of demons, through the hypocrisy of men that speak lies, branded in their own conscience as with a hot iron, forbidding,” not only to commit fornication, but “to marry,”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. A Treatise of Novatian Concerning the Trinity 29
… “And I think also that I have the Spirit of God.” Of Him he says: “The Spirit of the prophets is subject to the prophets.” Of Him also he tells: “Now the Spirit speaketh plainly, that in the last times some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, doctrines of demons, who speak lies in hypocrisy, having their conscience cauterized.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… says that in the last days some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, doctrines of demons, speaking lies in hypocrisy, having their conscience seared with a hot iron, forbidding to marry, and commanding to abstain from meats which God hath created to be received with thanksgiving by them which believe and those who know God.”
Archelao † fl. 278 d.C. The Acts of the Disputation with the Heresiarch Manes 35
… speaking lies in hypocrisy; having their conscience seared with a hot iron; forbidding to marry, and commanding to abstain from meats, which God hath created to be received with thanksgiving of them which believe and know the truth. For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving.”
san Pietro I di Alessandria † 311 d.C. The Genuine Acts of Peter 1
“Wherefore take heed unto yourselves, and the whole flock over which the Holy Ghost has appointed you as overseers in succession—thee Achillas in the first place, and next to thee Alexander. Behold with living voice I protest to you, that after my death men will arise in the Church speaking perverse things,
sant'Alessandro di Alessandria † 326 d.C. Epistles on the Arian Heresy and the Deposition of Arius 2.5
… “Take heed that ye be not deceived: for many shall come in My Name, saying, I am Christ; and the time draweth near: go ye not therefore after them.” Paul, too, having learnt these things from the Saviour, wrote, “In the latter times some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils which turn away from the truth.”
sant'Ilario di Poitiers † 367 d.C. De Trinitate or On the Trinity 10.2
… in their godless folly do not know with what spirit they reject the sound, and yearn after the corrupt doctrine, let them hear the words of the same Apostle to the same Timothy, But the Spirit saith expressly that in the last days some shall away from the faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils through the hypocrisy of lying talk
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Deposition of Arius 5
… for many shall come in My name, saying, I am Christ, and the time draweth near, and they shall deceive many: go ye not after them ;” while Paul, who was taught these things by our Saviour, wrote that “in the latter times some shall depart from the sound faith, giving heed to seducing spirits and doctrines of devils, which reject the truth
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. To the Bishops of Egypt 2
… For we know that, as it is written, ‘in the latter times some shall depart from the sound faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils, that turn from the truth
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 1.3
… But what is not from our fathers, but has come to light in this day, how can it be but that of which the blessed Paul
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.33
33. And that the Holy Ghost subsists, and lives, and speaks, and foretells, I have often said in what goes before, and Paul writes it plainly to Timothy: Now the Spirit speaketh expressly, that in later times some shall depart from the faith
sant'Ambrogio † 397 d.C. Exposition of the Christian Faith 2.15
134. Such men, who sow disputes—that is to say, heretics—the Apostle bids us leave alone. Of them he says in yet another place, that “certain shall depart from the faith, giving heed to deceitful spirits, and the doctrines of devils.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 7
He had said in the former Epistle, that “the Spirit speaketh expressly, that in the latter times some shall depart from the faith” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 55.36
… having their conscience seared with a hot iron; forbidding to marry, and commanding to abstain from meats, which God hath created to be received with thanksgiving of them which believe and know the truth. For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving: for it is sanctified by the word of God and prayer.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 14.10
10. If the Manichæans disapprove of Moses on this account, let them confess that they are worshippers of idols and devils. This, indeed, may be the case without their being aware of it. The apostle tells us that "in the last days some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, and to doctrines of devils, speaking lies in hypocrisy."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 15.10
… For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 30.1
1. Faustus said: You apply to us the words of Paul: "Some shall depart from the faith, giving heed to lying spirits, and doctrines of devils; speaking lies in hypocrisy; having their consciences seared as with a hot iron; forbidding to marry, abstaining from meats, which God has created to be received with thanksgiving by believers."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Baptism, Against the Donatists 3.19
… and this thou hast done." For she turns all the sacraments, and the words of the sacred books, to the images of her own idols, with which her carnal mind delights to wallow. Nor yet, because those images are false, and the doctrines of devils, speaking lies in hypocrisy,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Work on the Proceedings of Pelagius 32
… Who would be bold enough to assert this? The very fact that he was an apostle showed, of course, that he possessed the grace of the apostolate . He possessed also that of prophecy ; for was not that a prophecy of his in which he says: “In the last times some shall depart from the faith, giving heed to seducing spirits, and doctrines of devils?”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 7.32
… And the same thing we read that one of them openly proclaimed in the fourth book of Kings: “I will go forth,” he said, “and will be a lying spirit in the mouth of all his prophets.” On which the Apostle, when reproving those who are deceived by them, adds as follows: “giving heed to seducing spirits and doctrines of devils speaking lies in hypocrisy.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 1.6
… for many shall come in my name, saying, I am Christ: and shall many deceive many’; and ‘the time is at hand; Go ye not therefore after them.’ And Paul, having learned these things from the Saviour, wrote, ‘That in the latter times some should apostatize from the faith, giving heed to deceiving spirits, and doctrines of devils,’
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.19
… i. 15 ). Let the former hear, Whose God is their belly, and whose glory is in their own confusion ( Philip. iii. 19 ). Let the latter hear, Some shall depart from the faith; and a little after, Forbidding to marry, and commanding to abstain from meats, which God hath created to be received with thanksgiving of them which believe and know the truth (
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 8.2
… Yet it becomes you, most holy ones, ever to recall to mind what the preacher to the Gentiles says; In the last times perilous times shall be at hand, and there shall be men loving themselves, covetous, lifted up (
4:2
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 2.21
… but very skilfully also by means of the lyric poet Pindar, when he describes to the Demiurge the case of Pelops, whose flesh was cut in pieces by the Father, and then collected and brought together, and compacted anew by all the gods, did she in this way indicate Pandora and these men having their consciences seared
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. History of Arian Opinions 1
32. The forementioned parties then had proceeded thus far, when they were stopped and deposed. But well I know, not even under these circumstances will they stop, as many as have now dissembled,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 8
… We put forward the pleasure of it instead, as a most doughty champion on its behalf. It may be however, notwithstanding this, that there is some need of such a treatise, occasioned by those who travesty the teaching of the Church. Such persons
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom 7
… since in fact that mount was at that time filled with all kinds of persons of that description. Form then in thy mind an image of that amphitheatre, and hate thou this, which is the devil’s. Neither do thou condemn the severity of my speech. For I neither “forbid to marry,”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 27
… i. 8 .) but in reproof, as when he says, “Whosoever of you would be justified by the law, ye are fallen away from grace.” ( Gal. v. 4 .) And at one time he calls the corrupters “dogs,” saying, “Beware of dogs:” ( Philip. iii. 2 .) at another, “having their consciences seared with a hot iron.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 2
For not only does he command them the preaching of the Gospel, but likewise fasting and virginity, in such sort as will not only deprive them of their reward, but will bring down heavy evil on those who pursue that course. Concerning whom he says elsewhere, also, “Branded in their own conscience as with a hot iron.” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 20.16
… It was when, in passing through a field, the disciples plucked the ears of corn because they were hungry. Your doctrine would lead you to call this murder. Your mind is an altar, not of God, but of lying devils, by whose doctrines the evil conscience is seared as with a hot iron,
4:3
sant'Ireneo di Lione † 202 d.C. Against Heresies 1.24.2
… This heretic was the first to affirm that two kinds of men were formed by the angels,—the one wicked, and the other good. And since the demons assist the most wicked, the Saviour came for the destruction of evil men and of the demons, but for the salvation of the good. They declare also, that marriage and generation are from Satan.
Tertulliano † 220 d.C. The Prescription Against Heretics 33
… A part of it, however, is maintained by Marcion and Apelles and Valentinus, and all other impugners of the resurrection. Writing also to the Galatians, he inveighs against such men as observed and defend circumcision and the (Mosaic) law. Thus runs Hebion’s heresy. Such also as “forbid to marry” he reproaches in his instructions to Timothy.
Tertulliano † 220 d.C. The Five Books Against Marcion 1.24
… What could have been a better proof of a perfect goodness, than the recovery of the whole man to salvation? Totally damned by the Creator, he should have been totally restored by the most merciful god. I rather think that by Marcion’s rule the body is baptized, is deprived of marriage,
Tertulliano † 220 d.C. On Fasting 2
… whereas faith, free in Christ, owes no abstinence from particular meats to the Jewish Law even, admitted as it has been by the apostle once for all to the whole range of the meat-market —(the apostle, I say), that detester of such as, in like manner as they prohibit marrying, so bid us abstain from meats created by God.
sant'Ippolito † 235 d.C. The Refutation of All Heresies 7.18
… You say that there is a good Deity who destroys the works of the Demiurge: then do not you plainly preach to your pupils, as the good Deity, the Friendship of Empedocles. You forbid marriage, the procreation of children, (and) the abstaining from meats which God has created for participation by the faithful, and those that know the truth.
san Cirillo di Gerusalemme † 386 d.C. The Catechetical Lectures of S. Cyril 4.27
… and neither condemn the men as sinners, nor abhor the flesh as strange food; for the Apostle knows some of this sort, when he says: forbidding to marry, and commanding to abstain from meats, which God created to be received with thanksgiving by them that believe
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Ephesians 20
… Therefore he saith, “He that is joined unto the Lord is one spirit.” ( 1 Cor. vi. 17 .) Mark how earnestly he endeavors to unite both flesh with flesh, and spirit with spirit. And where are the heretics?
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Colossians 12
… The fact of marriages being thus performed, thus depraved, hath gained the thing an ill name: for “marriage is honorable, and the bed undefiled.” ( Heb. xiii. 4 .) Why art thou ashamed of the honorable, why blushest thou at the undefiled? This is for heretics,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.13
… Yet it is these who say: “‘Unto the pure all things are pure;’ my conscience is sufficient guide for me. A pure heart is what God looks for. Why should I abstain from meats which God has created to be received with thanksgiving?”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 48.2
… “We are no disciples of Marcion or of Manichæus, to detract from marriage. Nor are we deceived by the error of Tatian, the chief of the Encratites, into supposing all cohabitation unclean. For he condemns and reprobates not marriage only, but foods also which God has created for us to enjoy.
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.5
… But what need is there of argument when Scripture clearly teaches that every moving creature, like herbs and vegetables, were given to us for food, and the Apostle cries aloud ‘All things are clean to the clean, and nothing is to be rejected, if it be received with thanksgiving,’ and
san Girolamo † 420 d.C. Against Jovinianus 2.10
… and supposed there was a difference between one day and another, for example, that the Sabbath, and the New Moons, and the Feast of Tabernacles were holier than other days, were commanded to eat herbs which are indifferently partaken of by all. But such as were of stronger faith believed all meats and all days to be alike.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 28.4
… —if we say thus, what then shall be our answer when perverse men such as he himself prophetically described arise, forbidding marriage,
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 20.20
… You have been led by lying devils, not in self-denial, but in blasphemous error, "to abstain from meats which God hath created to be received with thanksgiving of them which believe and know the truth. For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 30.5
… For, after speaking of abstaining from meats, which God has created to be received with thanksgiving by believers, the apostle goes on, "And by them who know the truth; for every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving: for it is sanctified by the word of God and prayer."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 9.2
2. The Lord, in that He came to the marriage to which He was invited, wished, apart from the mystical signification, to assure us that marriage was His own institution. For there were to be those of whom the apostle spoke, “forbidding to marry,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 21.13
… “Abstaining from meats which God has created to be received with thanksgiving by the faithful and those who know the truth. For every creature of God is good, and nothing to be refused if it is partaken of with thanksgiving.” For “if a man thinks that a thing is common, to him it is common.”
Socrate Scolastico † 440 d.C. The Ecclesiastical History of Socrates Scholasticus 2.43
… Let it be noted that Meletius was appointed his successor, of whom we shall hereafter speak. Eustathius indeed was subsequently condemned by a Synod convened on his account at Gangra in Paphlagonia; he having, after his deposition by the council at Cæsarea, done many things repugnant to the ecclesiastical canons. For he had ‘forbidden marriage,’
4:4
Tertulliano † 220 d.C. On the Apparel of Women ii.9
… Why, are there not many, withal, who so do , and seal themselves up to eunuchhood for the sake of the kingdom of God, spontaneously relinquishing a pleasure so honourable, and (as we know) permitted? Are there not some who prohibit to themselves (the use of) the very “creature of God,”
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 8.32
… “For every creature is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving: for it is sanctified by the word of God and prayer.”
Antipapa Novaziano † 258 d.C. On the Jewish Meats 5
… “To the pure all things are pure; but unto them that are defiled and unbelieving is nothing pure, but even their mind and conscience is defiled.” Moreover, in another place: “For every creature of God is good, and nothing to be refused which is received with thanksgiving; for it is sanctified by the Word of God and prayer.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Against the Arians. (Orationes contra Arianos IV.) 2.19
… saying concerning the creatures, ‘The earth is full of Thy creation,’ and ‘the creation itself groaneth together and travaileth together ;’ and in the Apocalypse it says, ‘And the third part of the creatures in the sea died which had life;’ as also Paul says, ‘Every creature of God is good, and nothing is to be refused if it be received with thanksgiving
san Basilio † 379 d.C. The Letters 199
XXVIII. It has seemed to me ridiculous that any one should make a vow to abstain from swine’s flesh. Be so good as to teach men to abstain from foolish vows and promises. Represent the use to be quite indifferent. No creature of God, received with thanksgiving, is to be rejected.
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 1-2.37
What, too, does Paul, the follower of Christ, say? He, too, in his deep wisdom teaches the same. He, who declares that “everything is good, and nothing to be rejected, if it be received with thanks
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On Virginity 12
… For, be it observed, there is no such thing in the world as evil irrespective of a will, and discoverable in a substance apart from that. Every creature of God is good, and nothing of His “to be rejected”; all that God made was “very good
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism 6
… Now, by a provision of the supreme Mind there is an intermixture of the intellectual with the sensible world, in order that nothing in creation may be thrown aside
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
Ver. 4 . “For every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving.”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 22.29
… And what concord hath Christ with Belial?” How can Horace go with the psalter, Virgil with the gospels, Cicero with the apostle? Is not a brother made to stumble if he sees you sitting at meat in an idol’s temple? Although “unto the pure all things are pure,” and “nothing is to be refused if it be received with thanksgiving,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 54.9
9. In saying this, I do not of course condemn food which God created to be enjoyed with thanksgiving,
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.7
… And do not fancy that you eschew meat diet when you reject pork, hare, and venison and the savoury flesh of other quadrupeds. It is not the number of feet that makes the difference but delicacy of flavour. I know that the apostle has said: “every creature of God is good and nothing to be refused if it be received with thanksgiving.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 10.31
46. Thou hast taught me, good Father, that “unto the pure all things are pure;” but “it is evil for that man who eateth with offence;” “and that every creature of Thine is good, and nothing to be refused, if it be received with, thanksgiving;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 47.4
… He does not sin who, unwittingly, afterwards partakes of food which he formerly refused because it had been offered to an idol. A kitchen-herb, or any other fruit of the ground, belongs to Him who created it; for “the earth is the Lord’s, and the fulness thereof,” and “every creature of God is good.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 82.27
27. For to believers, and to those who know the truth, as the apostle testifies (unless here too, perhaps, he is deceiving his readers), “every creature of God is good, and nothing to be refused, if it be received with thanksgiving.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Acts or Disputation Against Fortunatus the Manichaean 2
… If therefore we are commanded to make a tree either good or evil, it is ours to choose what we will. Therefore concerning that sin of man and concerning that habit of soul formed with the flesh the apostle says: "Let no one seduce you;" "Every creature that has been made by God is good."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Reply to Faustus the Manichæan 14.11
… And in what they call their service of the Creator they really serve their own fancy, and not the Creator at all. For they deny that God created those things which the apostle plainly declares to be the creatures of God, when he says of food, "Every creature of God is good, and nothing to be refused, if it is received with thanksgiving."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Concerning the Nature of Good, Against the Manichæans 34
Likewise because sin, or unrighteousness, is not the striving after evil nature but the desertion of better, it is thus found written in the Scriptures: "Every creature of God is good."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 73.1
… For when evil becomes our delight, and what is good the reverse, we ought to be entreating God rather to win us back to the love of the good, than to grant us the evil. Not that it is wrong to eat flesh, for the apostle, speaking of this very thing, says, “Every creature of God is good, and nothing to be refused which is received with thanksgiving;
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 126.4
… but that which cometh out of the mouth, this defileth a man.” What is this? when He said, what goeth into the mouth, He meant only the mouth of the body. For meat goeth in, and meats defile not a man; because, “All things are clean to the clean;” and, “every creature of God is good, and none to be refused, if it be received with thanksgiving.”
4:5
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 11.14
… it is not the meat but the conscience of him who eats with doubt which defiles him that eateth, for “he that doubteth is condemned if he eat, because he eateth not of faith,” and as nothing is pure to him who is defiled and unbelieving, not in itself, but because of his defilement and unbelief, so that which is sanctified through the word of God and prayer
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. The Great Catechism 37
… For as in that case, too, the grace of the Word used to make holy the Body, the substance of which came of the bread, and in a manner was itself bread, so also in this case the bread, as says the Apostle
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Merits and Forgiveness of Sins, and on the Baptism of Infants 2.42
… and what they receive is holy, although it is not the body of Christ,—holier than any food which constitutes our ordinary nourishment, because it is a sacrament. However, that very meat and drink, wherewithal the necessities of our present life are sustained, are, according to the same apostle, “sanctified by the word of God and prayer,”
4:6
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 1
… For virtues and vices are the food of the soul, and it can eat either of these two meats, and incline to either of the two, according to its own will. If it is bent toward virtue, it will be nourished by virtues, by righteousness, by temperance, by meekness, by fortitude, as Paul saith; ‘Being nourished by the word of truth
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 7
… The Apostle exhorts his beloved son Timothy, in his first Epistle, ‘to be nourished with the word of faith, and the good doctrine whereto he had attained.’ And in the second, ‘Preserve thou the form of sound words which thou hast heard of me, in faith and love which are in Christ Jesus
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
Ver. 6 . “If thou put the brethren in remembrance of these things, thou shalt be a good minister of Jesus Christ, nourished up in the words of faith and of good doctrine, whereunto thou hast attained.”
4:7
Marco Minucio Felice † 260 d.C. The Octavius of Minucius Felix 11
“And, not content with this wild opinion, they add to it and associate with it old women’s fables:
Arnobio † 327 d.C. The Seven Books of Arnobius Against the Heathen. (Adversus Gentes.) 5.14
… For whence could the violet’s sweet scent have come had not the addition of those ointments modified the putrefying smell of the member? Pray, when you read such tales, do you not seem to yourselves to hear either girls at the loom wiling away their tedious working hours, or old women seeking diversions for credulous children,
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… for bodily exercise profiteth little; but godliness is profitable for all things, since it has the promise of the present life, and of that which is eternal
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 13
… Therefore the blessed Paul, when urging us to such exercises as these, and having before measured himself by them, says, ‘Therefore I take pleasure in afflictions, in infirmities.’ And again, ‘Exercise thyself unto godliness
san Basilio † 379 d.C. De Spiritu Sancto 14
… Surely it is altogether childish, and like a babe who must needs be fed on milk, to be ignorant of the great mystery of our salvation; inasmuch as, in accordance with the gradual progress of our education, while being brought to perfection in our training for godliness,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. Against Eunomius 6.4
… Well, we may safely allow nurses and old wives to jest with children, and to lay down the meaning of dreams as they choose: but when inspired Scripture is set before us for exposition, the great Apostle forbids us to have recourse to old wives’ tattle
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
Ver. 7 . “But refuse profane and old wives’ fables, and exercise thyself rather unto godliness.”
4:8
san Dionigi di Alessandria † 265 d.C. Containing Various Sections of the Works 5.1
… On those, again, who pause and refresh themselves in the course as they are moved or as they are able, let us not press very hard:
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 1.36
… “Mortify, therefore, your members which are on the earth.” This, indeed, is meant for all the faithful. But thee, especially, my son, he urges to despise riches and to avoid profane and old wives fables—allowing nothing but this: “Exercise thyself unto godliness, for bodily exercise profiteth a little, but godliness is profitable unto all things.”
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.6
23. But we do not reckon usefulness by the value of any gain in money, but in acquiring godliness, as the Apostle says: “But godliness is profitable unto all things, having promise of the life that now is, and of that which is to come.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.18
… which therefore that God might demonstrate, He gave more than the devil asked; for the latter said, “Put forth thine hand, and touch him;” but God said not thus, but, “I deliver him unto thee.” For just as in the contests of the outer world, the combatants that are vigorous, and in high condition of body,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
… Hence he is not speaking of the discipline of the body. What we need, therefore, is the exercise of the soul. For the exercise of the body hath no profit, but may benefit the body a little, but the exercise of godliness yields fruit and advantage both here and hereafter.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 4.15
… And not being able to perceive these in the mind, I thought I could not perceive my mind. And whereas in virtue I loved peace, and in viciousness I hated discord, in the former I distinguished unity, but in the latter a kind of division. And in that unity I conceived the rational soul and the nature of truth and of the chief good
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 24
… certainly it is so called for this end, because it is being gathered together for a future and eternal life. Although, therefore, it have the promise of the present, and of a future life, yet in all its good works it looks not to “the things that are seen, but to what are not seen. For what are seen are temporal; but what are not seen, are eternal.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Morals of the Catholic Church 33
… They read to them the apostle’s precept to his disciple to "take a little wine for his many infirmities." Then they diligently exercise piety; bodily exercise, they know, profiteth for a short time, as the same apostle says.
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 41.4
4. “The Lord help him” ( ver. 3 ). But when? Haply in heaven, haply in the life eternal, that so it remain to worship the devil for earthly needs, for the necessities of this life. Far be it! Thou hast “promise of the life that now is, and of that which is to come.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 102.13
… for Thou art strong to set me free, who hast been strong to humble me. “But Thou, O Lord, endurest for ever: and Thy remembrance throughout all generations” ( ver. 12 ). “Thy remembrance,” because Thou dost not forget: “throughout all generations,” forasmuch as we know the promise of life, both present and future.
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 1.10
… And of this the blessed Apostle also clearly speaks, when he says that “bodily exercise is profitable for a little: but godliness” (by which he certainly means love) “is profitable for all things, having the promise of the life that now is and of that which is to come.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 17.14
… And so in this matter an improvement in a short-sighted arrangement is not to be reckoned a breach of a spiritual promise. For whatever is done out of the love of God and desire for goodness, which has “promise of the life that now is and of that which is to come,”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 17.28
… In the same way we must swear for the purity of our chastity, and we ought to do the same for faith, and sobriety and justice, to all of which we must cling with unchangeable persistence, and to forsake which even for a little is worthy of blame. But in the case of those bodily exercises, which are said to be profitable for a little,
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. Register of the Epistles of St. Gregory the Great 9.123
… But, as becomes wise nobles, bring ye back your whole heart to the care of your souls, and fear the strict judgment all the more as it is so much nearer at hand. Devote yourselves to piety, of which it is written that It hath promise of the life that now is, and of that which is to come (
4:10
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Ephesians: Shorter and Longer Versions 8
… even as faith cannot do the works of unbelief, nor unbelief the works of faith. But ye, being full of the Holy Spirit, do nothing according to the flesh, but all things according to the Spirit. Ye are complete in Christ Jesus, “who is the Saviour of all men, specially of them that believe.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 1
… For as one who has been thought worthy of a divine and desirable name, in those bonds which I bear about, I commend the Churches, in which I pray for a union both of the flesh and spirit of Jesus Christ, “who is the Saviour of all men, but specially of them that believe;”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Philippians 0
Ignatius, who is also called Theophorus, to the Church of God which is at Philippi, which has obtained mercy in faith, and patience, and love unfeigned: Mercy and peace from God the Father, and the Lord Jesus Christ, “who is the Saviour of all men, specially of them that believe.”
Tertulliano † 220 d.C. On Modesty 2
“But,” say they, “God is ‘good,’ and ‘most good,’ and ‘pitiful-hearted,’ and ‘a pitier,’ and ‘abundant in pitiful-heartedness,’ which He holds ‘dearer than all sacrifice,’ ‘not thinking the sinner’s death of so much worth as his repentance’, ‘a Saviour of all men, most of all of believers.’
Origene † 254 d.C. Origen Against Celsus 4.28
… For He Himself is said to be the Saviour of all men, especially of them that believe;
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.37
… If any one sin, we read, “We have an advocate with the Father, Jesus Christ the righteous; and He is the propitiation for our sins, and not for ours only, but for those of the whole world,” since He is the Saviour of all men,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 6.38
… “If any man sin,” we read, “we have an advocate with the Father, Jesus Christ the righteous; and He is the propitiation for our sins, and not for our sins only, but for the sins of the whole world?” Paul’s dictum appears to me to be to the same effect, when he says,
san Gregorio di Nissa † 395 d.C. On 'Not Three Gods.' 1
… and if Godhead also is one of the good names and concepts, it would not be proper to divide the name into a plurality, since the unity existing in the action prevents plural enumeration. And as the Saviour of all men, specially of them that believe
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
Ver. 10 . “For therefore we both labor and suffer reproach, because we trust in the living God, who is the Saviour of all men, specially of them that believe.”
4:11
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 17
A teacher has need not only of authority, but of gentleness, and not only of gentleness, but of authority. And all these the blessed Paul teaches, at one time saying, “These things command and teach” (
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.16
… And these three apostolic epistles ought to be constantly before the eyes of every one who has obtained the position of a teacher in the Church. In the First Epistle to Timothy do we not read: “These things command and teach?”
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 3.25
… By which example it is plainly shewn that none who is weak should venture to teach, if that child was willing to be taught by asking questions, who by the power of His divinity supplied the word of knowledge to His teachers themselves. But, when it is said by Paul to his disciple, These things command and teach: let no man despise thy adolescence (
4:12
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to the Magnesians: Shorter and Longer Versions 3
… Wherefore youth is not to be despised when it is devoted to God. But he is to be despised who is of a wicked mind, although he be old, and full of wicked days. Timothy the Christ-bearer was young, but hear what his teacher writes to him: “Let no man despise thy youth, but be thou an example of the believers in word and in conduct.”
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 3
… They baptize, offer sacrifice, ordain, and lay on hands; but thou ministerest to them, as the holy Stephen did at Jerusalem to James and the presbyters. Do not neglect the sacred meetings [of the saints]; inquire after every one by name. “Let no man despise thy youth, but be thou an example to the believers, both in word and conduct.”
san Tascio Cecilio Cipriano † 258 d.C. The Epistles of Cyprian 64.3
… But if, further, he shall harass and provoke you with his insults, you must exercise against him the power of your dignity, by either deposing him or excommunicating him. For if the Apostle Paul, writing to Timothy, said, “Let no man despise thy youth,”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 2
… But the wise servants of the Lord, who have truly put on the man which is created in God , have received gospel words, and reckon as a general commandment that given to Timothy, which saith, ‘Be thou an example to the believers in word, in conversation, in love, in faith, in purity
sant'Ambrogio † 397 d.C. On the Duties of the Clergy 2.17
87. Such was Paul, who gave counsel to virgins, guidance to priests,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Thessalonians 1
… For he says, “Him therefore I hope to send forthwith.” ( Philip. ii. 23 .) But here it was not so; but he had just returned to him, so that he naturally joined in the letter. For he says, “Now when Timothy came from you unto us.” ( 1 Thess. iii. 6 .) But why does he place Silvanus before him,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 10
… iii. 6 .) Wishing them to point out such an one, he used this word. For, otherwise, what hindered him from saying, “Not a young man”? For if youth only was an objection, why did he himself appoint Timothy, a young man? (and this he proves by saying to him, “Let no man despise thy youth.”) (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
How is it then he says, “Rebuke with all authority” ( Tit. ii. 15 .); and again, “Let no man despise thy youth” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 79.7
… Do not be disturbed because the apostle allows none to be chosen as a widow under threescore years old, neither suppose that he intends to reject those who are still young. Believe that you are indeed chosen by him who said to his disciple, “Let no man despise thy youth,”
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 82.8
… or if in this passage he prefers to follow the Hebrew he will find that candidates for the priesthood must be thirty years old. And that he may not venture to say that “old things are passed away; and, behold, all things are become new,” let him hear the apostle’s words to Timothy, “Let no man despise thy youth.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 22.7
… and as to the portion which he does accept, receiving it not for his own sake, seeing that he ought to live wholly in the sight of God and to despise human applause, but for the sake of those whose welfare he cannot promote if by too great self-abasement he lose his place in their esteem. For to this pertains that word, “Let no man despise thy youth;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On Christian Doctrine 4.27
… Wherefore the apostle, writing to Timothy, after telling him, “Let no man despise thy youth,” adds immediately the course by which he would avoid contempt: “but be thou an example of the believers, in word, in conversation, in charity, in spirit, in faith, in purity.”
4:13
sant'Ignazio di Antiochia † 108 d.C. Epistle to Hero, a Deacon of Antioch 1
… “For who shall eat or who shall drink without Him? For if anything be beautiful, it is His; and if anything be good, it is His.” Give attention to reading,
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.4
… ” The former parables He spoke to the multitudes; but this and the two which follow it, which are not parables but similitudes in relation to the kingdom of heaven, He seems to have spoken to the disciples when in the house. In regard to this and the next two, let him who “gives heed to reading”
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on Matthew 10.15
… We must endeavour, therefore, in every way to gather in our heart, “by giving heed to reading, to exhortation, to teaching,”
san Basilio † 379 d.C. The Letters 260.2
2. You have asked for a solution of that famous passage which is everywhere interpreted in different senses, “Whosoever slayeth Cain will exact vengeance for seven sins.” Your question shews that you have yourself carefully observed the charge of Paul to Timothy,
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
8. Hear also what he says in his charge to his disciple:
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. A Commentary on the Acts of the Apostles 19
… It would be time enough to talk of “the same things,” when we both knew the things, and exhibited them in our practice. Or rather, even then, the reading of them would not be superfluous. What equal to Timothy? tell me that: and yet to him says Paul, “Give attention to reading, to exhortation. (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on Paul's Epistle to the Romans 31
… For it says, “All these things are types (A.V. ensamples) and are written for our instruction.” ( 1 Cor. x. 11 .) Wherefore to Timothy too he says, “Give heed to reading, to exhortation” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 29
… For none is equal to this. Wherefore also he said, “Let the elders that rule well be counted worthy of double honor, especially they who labor in the word and in teaching.” ( 1 Tim. v. 17 .) And to Timothy he wrote, saying, “Give attendance to reading, to exhortation, to teaching; neglect not the gift that is in thee.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 2 Timothy 6
Do you see how he everywhere draws him off from questions; not that he was not able to overthrow them; for he was well able. For had he not been able he would have said, Be diligent, that thou mayest be able to refute them; as when he says, “Give attendance to reading, for by so doing thou shalt both save thyself and them that hear thee.” (
Tirannio Rufino † 411 d.C. The Apology of Rufinus. Addressed to Apronianus, in Reply to Jerome's Letter to Pammachius 2.34
… Was Paul illiterate? we ask; He who was a Hebrew of the Hebrews, touching the law a Pharisee, brought up at the feet of Gamaliel? Could not he, when he was at Rome, have supplied any deficiencies of Peter? Is it conceivable that they, who prescribed to their disciples that they should give attention to reading,
papa san Gregorio I Magno † 604 d.C. The Book of Pastoral Rule 2.11
… and, since it is undoubtedly evident that, when driven by the tumults of external occupations, it loses its balance and falls, one ought incessantly to take care that through keen pursuit of instruction it may rise again. For hence it is that Paul admonishes his disciple who had been put over the flock, saying, Till I come, give attendance to reading (
4:14
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Apology to the Emperor. (Apologia Ad Constantium.) 26
… Such a complaint was made by Ezekiel against the Pastors of old ; and the blessed Apostle Paul, knowing this, has charged every one of us through his disciple, saying, ‘Neglect not the gift that is in thee, which was given thee, with the laying on of the hands of the presbytery
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 3
… For he who tilleth his land shall be satisfied with bread; but the paths of the slothful are strewn with thorns;’ so that the Spirit forewarns a man not to fall into them, saying, ‘Break up your fallow ground, sow not among thorns
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 49
… For it is time for them to think that the grace of the Font is nothing, if some are found to despise it. But you have received it, beloved Dracontius; do not tolerate your advisers nor deceive yourself. For this will be required of you by the God who gave it. Have you not heard the Apostle say, ‘Neglect not the gift that is in thee
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on First Corinthians 32
“Secondly, prophets.” For they used to prophesy, as the daughters of Philip, as Agabus, as these very persons among the Corinthians, of whom he saith, “Let the prophets speak, two or three.” (c. xiv. 29 .) And writing also to Timothy, he said, “Neglect not the gift that is in thee, which was given thee by prophecy.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on Philippians 1
… For this cause in writing to Timothy, he said, “Fulfil thy ministry,” when he was a Bishop. For that he was a Bishop appears by his saying to him, “Lay hands hastily on no man.” ( 1 Tim. v. 22 .) And again, “Which was given thee with the laying on of the hands of the Presbytery.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 5
… So it was said by prophecy, “Separate me Barnabas and Saul.” ( Acts xiii. 2 .) In this way Timothy also was chosen, concerning whom he speaks of prophecies in the plural; that, perhaps, upon which he “took and circumcised him,” and when he ordained him, as he himself says in his Epistle to him, “Neglect not the gift that is in thee.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 30
… and these are no small [advantages] for teaching, but great and opportune introductions for it: ye will be more able than we both to reprove and to exhort. And not this only, but because I am but one, whereas ye are many; and ye will be able, however many, to be teachers. Wherefore I entreat you, do not “neglect this gift.” (
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 53.3
… and being in a readiness to revenge all disobedience.” He writes to Timothy who had been trained in the holy writings from a child exhorting him to study them diligently and not to neglect the gift which was given him with the laying on of the hands of the presbytery.
san Girolamo † 420 d.C. The Letters of St. Jerome 146
… if any be blameless, the husband of one wife, having faithful children not accused of riot or unruly. For a bishop must be blameless as the steward of God.” And to Timothy he says: “Neglect not the gift that is in thee, which was given thee by prophecy, with the laying on of the hands of the presbytery.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.107
… and, in the second place, you are wholly ignorant in what sense it was spoken. The apostle, writing to Timothy, gives this warning to none other than Timothy himself, to whom he says in another place, "Neglect not the gift that is in thee, which was given thee by prophecy, with the laying on of the hands of the presbytery."
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on Grace and Free Will 4
… readiness to will, so also let there be a prompt performance;” then he remarks to Timothy about the younger widows, “When they have begun to wax wanton against Christ, they choose to marry.” So in another passage, “All that will to live godly in Christ Jesus shall suffer persecution;” while to Timothy himself he says, “Neglect not the gift that is in thee.”
Giovanni Cassiano † 435 d.C. The Conferences of John Cassian 13.12
… “For it is God that worketh in you both to will and to do, of His good pleasure.” And therefore he warns Timothy and says: “Neglect not the grace of God which is in thee;” and again: “For which cause I exhort thee to stir up the grace of God which is in thee.”
4:15
Tertulliano † 220 d.C. On Exhortation to Chastity 10
… by parsimony of the flesh you will gain the Spirit. For let us ponder over our conscience itself, (to see) how different a man feels himself when he chances to be deprived of his wife. He savours spiritually. If he is making prayer to the Lord, he is near heaven. If he is bending over the Scriptures, he is “wholly in them.”
sant'Atanasio di Alessandria † 373 d.C. Festal and Personal Letters of Athanasius 11
… should not despise the things in which he had been instructed by him,’ and enjoined on him, ‘Remember Jesus Christ, who rose from the dead, of the seed of David, according to my Gospel .’ And speaking of these things being delivered to him, to be always had in remembrance, he immediately writes to him, saying, ‘Meditate on these things: be engaged in them.
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 12
“Put them in remembrance of these things, meditate upon
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 13
Ver. 15 . “Meditate upon these things; give thyself wholly to them.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 15
… Whereas he says to Timothy, “Meditate upon these things; give thyself wholly to them”; and, “Give attendance to reading, to exhortation, to doctrine; for in doing this thou shalt save both thyself, and them that hear thee.” (
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 8
… ix. 15 .) And again, “How sweet are Thy words unto my throat.” (He said not to my hearing, but to my “throat”); “more than honey and the honeycomb to my mouth.” ( Ps. cxix. 103 .) And Moses says, “Thou shalt meditate in them continually, when thou risest up, when thou sittest, when thou liest down.” ( Deut. vi. 7 .) “Be in them” (
4:16
papa san Clemente I † 99 d.C. The Second Epistle of Clement 15
I think not that I counted trivial counsel concerning continence; following it, a man will not repent thereof, but will save both himself and me who counselled.
Origene † 254 d.C. Origen's Commentary on the Gospel of John 2.11
… Is this the reason why the Apostle, after speaking of the supreme excellency of the life of God and being led to the highest expression about it, says about God (showing in this a true understanding of that saying, “I live, saith the Lord”); “who only hath immortality.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Treatise Concerning the Christian Priesthood 4
8. Hear also what he says in his charge to his disciple: “Give heed to reading, to exhortation, to teaching,” and he goes on to show the usefulness of this by adding, “For in doing this thou shalt save both thyself and them that hear thee.”
san Giovanni Crisostomo † 407 d.C. Homilies on 1 Timothy 13
Ver. 16 . “Take heed,” he says, “unto thyself, and unto the doctrine: continue in them.” That is, take heed to thyself, and teach others also.
4:1
1. SPIRITUS AUTEM MANIFESTE DICIT, QUIA IN NOVISSIMIS TEMPORIBUS DISCEDENT QUIDAM A FIDE. — Monuit Timotheum Episcopum in fine cap. praeced., ut sincere et recte conversetur et praedicet in Ecclesia, quae est basis veritatis. Causam hic subdit Apostolus, quia scilicet exurgent haeretici veritatis et Ecclesiae hostes, et multos seducent, q. d. Vide, o Episcope, ut contra eos vigiles et excubes. Nota: «Spiritus,» scilicet Sanctus, per me et alios Prophetas hoc praedicit «manifeste,» graece ῥητῶς, id est praecise, certo, praescriptis et expressis verbis: haec enim vocantur ῥητά; «quia (quod) in novissimis;» graece non est ἐσχάτοις, sed ὑστέροις, id est posterioribus, vel sequentibus (hoc enim significat Hebraeum אחרית acharit, quo nomine vocant Prophetae tempus Messiae, quod noster Interpres vertit novissimum); «temporibus discedent,» graece ἀποστήσονται, id est deficient, desciscent, apostatabunt a fide. ATTENDENTES SPIRITIBUS ERRORIS (legit Noster πλάνης, jam legunt πλάνοις, id est fallentibus, seductoribus et in errorem ducentibus; sed eodem redit sensus), ET DOCTRINIS DAEMONIORUM. — Unde recte hic Chrysostomus, hom. 12, asserit omnem haeresim et haereticorum dogmata esse ex diabolo: cujus rei auritus est testis Cassianus, Collatione 7, XXXII: «Audivimus,» inquit, «apertissime confitentem se inspirasse haeresim Arii et Eunomii.» Et Irenaeus, lib. I, cap. IX, et lib. II, cap. LVII, tradit Simonem Magum, et Marcum, aliosque haeresiarchas habuisse daemones paredros et familiares: sicut e contrario Ecclesia paredrum, quasi assessorem et consultorem, habet Spiritum Sanctum. Cum multi visitarent Fulbertum, Episcopum Carnotensem, ille inter alios conspicatus Berengarium, nisu quo valuit, expellendum indicabat, protestatus immanem daemonem prope ipsum consistere, multosque ad eum sequendum blandiente manu, et illice anhelitu corrumpere, ut refert Wilhelmus Malmesburiensis, De Gestis Anglorum, lib. III, et Baronius, ann. Domini 1028. Maximilianus I Imperator in comitiis Augustae Vindelicorum, anno Domini 1518, publice prandens, videns Lutherum, dixit baroni cuidam pincernae suo: «Video cacodaemonem forma corporea humeris istius monachi incubantem, et te quidem superstite, me vero defuncto, iste monachus turbas, calamitates et miserias gravissimas in imperio suscitabit.» Quin et haeresiarchae ipsi idipsum confitentur. Lutherus, lib. De Missa angulari, de seipso testatur (ejus enim haec verba sunt) diabolum et se inter se mutuo familiariter nosse, et plus uno salis modio simul comedisse; illumque dulci alloquio se frequenter convenisse, et nocte excitasse, atque stimulasse ut contra Missam scriberet, et ad eam rem argumenta suppeditasse. Zuinglius, lib. De Supplemento Eucharistiae, narrat anxie cogitanti sibi, quomodo verba institutionis Sacramenti corporis Christi in alienum sensum detorqueret, intempesta 13 aprilis nocte spiritum monitorem adfuisse; et albusne an ater fuerit ambigit. Erasmus Albertus, Basileensis Ecclesiastes, cantantem cacodaemonem Carolstadio concionanti, procerioris staturae hominis specie apparuisse scribit, triduo antequam moreretur. Et Calvinus epistola ad Bucerum monentem, ut conviciis et maledictis abstineret, respondit, non sui ingenii esse morbum, sed sui genii, puta diaboli paredri: nec enim bonus genius et angelus maledicentiae potest esse incentor et suggestor. Plura exempla haereticorum, qui magnam cum daemone habuerunt communionem, recenset noster Petrus Thyraeus, disp. De Daemoniacis, part. II, cap. XXI. Apostolus tamen proprie alludit ad haeresim Manichaei, quae proprie fuit doctrina daemoniorum, quia daemonem fecit factorem visibilium, Deum vero invisibilium; imo S. Chrysostomus, secundo, per daemonia accipit homines, qui duces sunt errorum et scelerum. Sic Judas a Christo, Joan. VI, 71, vocatur «diabolus» per emphasim, ob magnitudinem malitiae: «Ex vobis,» inquit, «unus diabolus est.» Nam hominibus magis proprie quam diabolis conveniunt ea quae sequuntur, scilicet «loquentium mendacium, et cauteriatam habentium conscientiam,» etc. Tertio, Vatablus δαιμονίων accipit non substantive, ut significet diabolos, sed adjective, ut significet divinos; haeretici enim fingunt se esse divinos, et prophetas a Deo missos. Sed primus sensus simplicissimus est et maxime proprius.
4:2
2. In hypocrisi loquentium mendacium. — q. d. Haec daemonia fallacia per hosce homines apostatas, vel potius hi apostatae a daemone afflati loquentur mendacia, et docebunt errores «in hypocrisi,» id est, in simulatione, et, ut Ambrosius, in fictione, quia simulabunt per verba blandiloqua, per citationem Scripturarum, per simulationem vitae purae et sanctae, se veritatem loqui et docere, non mendacium. Sic Manichaei et Encratitae, quos proprie hic taxat Apostolus, ut mox dicam, cum domi et secreto viverent turpissime et libidinosissime, foris tamen et exterius simulabant se caste et sancte vivere, adeoque damnabant nuptias, etiam legitimas, ut docet Epiphanius et Augustinus. CAUTERIATAM HABENTIUM CONSCIENTIAM. — Videntur hi omnes genitivi referri ad «daemoniorum,» quasi daemonia cauteriatam habeant conscientiam, idque verum est. Sed melius referes hos genitivos non ad daemoniorum, sed ad nomen quidam, quasi illius distributivos, q. d. Discedent a fide quidam hominum, puta apostatarum, loquentium mendacium, cauteriatam habentium conscientiam, etc.; hoc enim proprie ad homines pertinet. Unde commodius et clarius dixisset in nominativo: «Quidam loquentes mendacium, et cauteriatam habentes conscientiam;» sed per hebraismum maluit dicere in genitivo, quia praecessit genitivus daemoniorum, etiamsi ad eum proprie non pertineat: sic enim Hebraei concordant nomen vel verbum subinde cum propinquiore nomine, non autem cum eo quod proprie respicit, et cum quo in Latina et Graeca syntaxi concordare debet. Sic Job XV, 20, מספר שנים נצפנו mispar schanim nitspenu, id est, «numerus annorum reconditi sunt,» id est, reconditus est. Eccles. X, 1, זבובי מות יבאיש zebube mevet iabis, id est, «muscae mortis perdit,» id est perdunt, «suavitatem unguenti.» Idem hic fit, praesertim quia hi homines haeretici sunt daemoniaci, et quasi afflati daemone, ut videantur esse daemonia, ut ait Chrysostomus. Haeretici ergo cauteriatam habent conscientiam, id est, ut Beza vertit, cauterio amputatam conscientiam. Verum Graecum καυτηριάζω significat cauterium inuro, non autem per cauterium amputo. Rursum cauterium non amputat membrum cui inuritur, sed perforat. Conscientia ergo cauteriata est, ut Syrus vertit, notata et inusta indelebili cauterio infamiae, scilicet ob libidines aliaque infamia scelera. Alludit ad stigmata, quae maleficis ferro candenti inuruntur, quale Calvino ob sodomiam Novioduni in Picardia inustum fuisse non tantum ejus familiaris Hieronymus Bolsecus, doctor medicus, in Calvini Vita, sed et multi alii viri gravissimi asseverant, q. d. Paulus: Hi haeretici non tam corpus, quam animum habent stigmaticum ob vitae dedecora. Ita Chrysostomus, Theophylactus et alii. Narrat Irenaeus, lib. I, cap. XXIV, et Epiphanius, de Gnosticis et Carpocratianis, quod aversarentur procreationem liberorum, suosque discipulos notarent cauterio in superiore dextrae auris parte. Forte ad eos hic respexit Paulus, q. d. Illi sicuti habent aurem cauterio notatam, ita et conscientiam. Notat Ambrosius per cauterium hoc non tantum significari notam infamiae jam dictam, sed etiam secundo, morum corruptionem; et tertio, eorumdem immutabilitatem. Unde S. Thomas: «Sicut cauterium,» inquit, «corruptio est in carne per ignem, sive ferrum ignitum, ex qua egreditur continuo putredo: ita ex igne perversae voluntatis quasi cauteriatae ulceratur conscientia, et egreditur falsa doctrina daemoniorum.» Theodoretus vero ad tertiam, scilicet ad morum immutabilitatem, alludens, per cauteriatam conscientiam stuporem eorum extremum accipit. «Locus enim,» inquit, «cauterio inustus priorem sensum amittit.» Ita et Franciscus Turrianus in Can. 44 Apostolorum: «Cauteriatam,» inquit, «conscientiam vocat Apostolus eam, quae sensum peccati amisit, instar partis cauterio inustae,» quae jam pervenit ad dedolentiam, de qua dixi Ephes. IV, 19. Sic cauterium hoc idem pene est cum spiritu compunctionis, de quo dixi Rom. XI, 8. Quarto, per ustionem cauterii posset ardor concupiscentiae et libidinis intelligi, q. d. Hi haeretici sunt hypocritae: nam exterius videntur frigidi et casti, prohibentque nubere; sed interius in conscientia uruntur et ardent cauterio concupiscentiae. Quanquam Graecum κεκαυτηριασμένων est praeteritum, nec proprie eos qui cauterio inuruntur, sed qui inusti sunt, significat. Primus ergo sensus maxime est genuinus.
4:3
3. PROHIBENTIUM NUBERE, ABSTINERE A CIBIS. — Est ellipsis Attica: supplenda enim est vox κελευόντων, id est jubentium, «abstinere a cibis.» Loquitur contra Simonianos, Saturninum (qui tempore Apostolorum vixit), Ebionem, Manichaeos, Marcionitas, Encratitas, qui dicebant nuptias, vinum, carnes, etc., non esse a Deo bono, sed malo, puta diabolo, creata, ac proinde haec natura sua esse mala et cavenda, eorumque esu et usu hominem infici et maculari. Id patet primo, ex ratione, qua eos impugnat Apostolus, cum subdit: «Quia omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur,» q. d. Errant hi, dum aliquas creaturas natura sua esse malas et vitandas docent; nam omnis creatura Dei bona est, et ad usum homini data a Deo. Secundo, id docent diserte Patres communi consensu, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Ambrosius hic, et Augustinus, lib. Contra Adimantum, cap. XIV: «Hos,» ait, «proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refraenent, aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes immundas putant, et earum creatorem Deum esse negant.» Tertio, quia hanc fuisse haeresim Encratitarum, quorum auctor fuit Tatianus, S. Justini discipulus, docet Irenaeus, lib. I, cap. XXX, indeque esse dictos Encratitas, id est continentes. «A Saturnino,» inquit Irenaeus, «et Marcione exorti, qui vocantur Continentes, abstinentiam a nuptiis annuntiaverunt, frustrantes antiquam plasmationem Dei, et oblique accusantes eum, qui masculum et feminam ad generationem hominum fecit, et eorum quae vocantur apud eos animalia, abstinentiam induxerunt, ingrati existentes ei, qui omnia fecit, Deo.» De Marcione haec habet Epiphanius, haeresi 42: «Docet hic (Marcion) animatis non vesci, pronuntians reos esse judicii eos qui carnem edunt, velut qui animas edant.» De Saturnino ejusque asseclis Irenaeus, lib. I, cap. XXII, ita ait: «Nubere et generare a Satana dicunt esse; multi autem ex his, qui sunt a Saturnino, et ab animalibus abstinent, perfecta hujusmodi continentia seducentes multos.» De Manichaeis testis est Epiphanius, haeresi 66, eos de abstinentia ab animatis eadem docere cum Marcione: «Edentem,» inquit, «carnes Manichaeus animam edere dicit, et esse ipsum reum, ut et ipse tale quid fiat: si aurum edat, ut taurus fiat; si porcum edat, ut porcus fiat; et sic de reliquis. Quapropter ab animatis abstinent isti. Et si quis,» inquit Manichaeus, «uxorem duxerit, etiam ipse post discessum ex hac vita in aliud corpus transit, et fit mulier, quo etiam ipse natus: dicit quoque Deum malum fecisse corpus, Deum vero bonum animas.» Ex hisce verbis patet Manichaeos duplici de causa carne animalium abstinuisse: prima, quod putarent carnem esse malam a malo Deo; secunda, quod putarent comedentem carnem animalis, ejusdem animam occidere et comedere, reumque esse animaecidii, vel etiam homicidii. Quidam enim inter illos putabant omnia animata vivere anima rationali. Hinc nec segetes metere, nec pinsere, nec panes coquere volebant; sed tantum coctos ab aliis comedebant, idque non nisi praevia protestatione et excusatione cum timore et formidine. Unde haec erat eorum benedictio mensae et panis, teste Cyrillo Hierosolymitano, catechesi 63: «Ego te non seminavi: seminetur seminans te. Ego te non messui: metatur metens te. Ego te igne non coxi: coquatur qui coxit te. Haec alius fecit, et attulit mihi, ego sine culpa comedo.» Hac oratione utebantur, partim ut amolirentur a se culpam animaecidii, vel homicidii; partim quia putabant eum, qui panem aliter et intrepide comederet, in panem pariter esse mutandum, et ab aliis vicissim comedendum. Patent haec ex Epiphanio et Theodoreto, lib. Haereticarum Fabularum. Unde S. Augustinus, lib. De Haeresibus, in haeresi Manichaeorum, dicit quosdam eorum, praecipuos scilicet, nec carnibus vesci, nec ovis, nec lacte, sed nec vino, dicentes vinum esse fel principis tenebrarum, additque: «Hi quoque,» ait, «docent auditores suos, ut, si utantur conjugibus, conceptum tamen generationemque devitent, ne divina substantia, quae in eos per alimenta ingreditur, vinculis carneis alligetur in prole; unde nuptias sine dubitatione condemnant, et quantum in ipsis est prohibent, quando generari prohibent, propter quod conjugia copulata sunt.» Similia habet lib. XXX Contra Faustum, cap. V et VI, ubi docet Apostolum eos hoc loco perstringere et damnare, non autem Catholicos, qui studio virtutis nuptiis aut carnibus abstinent. «Ille,» ait Augustinus, «prohibet nubere, qui hoc malum esse dicit, non qui huic bono aliud melius anteponit.» De Severianis idem docet Epiphanius, haeresi 45: «Hi,» ait, «docent vitem ex diabolo ortam, et mulierem opus esse Satanae.» Idem docuisse Archonticos narrat haeresi 40: «Ideoque,» inquit, «eos qui matrimonium contrahunt, opus Satanae explere dicunt Archontici, adduntque dimidiam hominis partem esse Dei, dimidiam diaboli: nam ab umbilico et supra dicunt esse formationem Dei, ab umbilico vero et infra esse malae partis formationem. Quapropter dicunt omnia secundum voluptatem, et oestri stimulum, ac concupiscentiam ab umbilico et infra fieri.» De Ebione, qui coaevus fuit S. Joanni Apostolo, narrat idem Epiphanius, haeresi 30, eum ab animatis et a carnibus, omnique edulio ex carnibus facto abstinuisse; causamque rogatus hanc adferebat, quod caro ex corporum commixtione procreata, ac proinde polluta ac immunda esset. Unde sequitur eum nuptias, et usum nuptiarum damnasse. Hinc S. Ignatius epistola ad Philadelphienses post factam Ebionis mentionem: «Si quis,» inquit, «corruptionem et coinquinationem vocat legitimam commixtionem, et filiorum procreationem, aut aliquam escam execrabilem putat: hujusmodi habet cohabitatorem draconem apostatam.» En tibi quasi in tabula depictam doctrinam daemoniorum, quam Paulus hic taxat. Nota: Hae omnes haereses indirecte mysterium incarnationis, de quo cap. praeced., vers. ultim., evertebant. Si enim caro non est bona, nec a bono Deo, ergo nec caro Christi bona est, et a bono Deo. Rursum, ergo pater Christi non est Deus creator omnium, sed malus genius. Et hoc significat hic tacite Apostolus, ideoque praemisit dogma fundamentale de incarnatione Christi; deinde illi subjicit has haereses, quasi illi oppositas, quaeque per hoc dogma fundamentale elidantur. Inepte ergo haec Novantes torquent contra caelibatum sacerdotum et jejunia Ecclesiae. Non enim Ecclesia nuptias aut carnes prohibet, quasi per se malas, uti faciebant haeretici jam dicti, quos hic carpit Apostolus; sed ad refraenandam concupiscentiam, et ad exercendam obedientiam et poenitentiam: sicut Deus Adamo prohibuit esum pomi scientiae boni et mali, et Jonadab, filius Rechab, suis filiis et posteris prohibuit usum vini, aliaque multa: qui obedientes patri benedictionem a Deo meruerunt accipere, Jerem. XXXV. Ita Joannes Baptista ab abstinentia laudatur Matth. III, 4. Ita veterum sanctorum Eremitarum, Monachorum et Christianorum jejunia laudant passim Patres. Quidam enim eorum animata prorsus non attingebant, alii solos pisces, alii pisces tantum et volatilia degustabant. Nonnulli ovis abstinebant, alii solis dactylis vel arborum fructibus vescebantur, idque semel in die; alii biduo vel triduo semel tantum cibum sumebant, eumque modicum, v. g. quinque dactylos. Quidam siccum panem comedebant, ut videre est in Vitis SS. Patrum, et apud Prosperum, lib. II De Vita contempl., cap. XVII et seq., et Cassianum, Collat. 21 De remissione quinquagesimae. Notandum hic sophisma Novantium: argumentantur enim a dicto secundum quid ad dictum simpliciter, hoc modo: Pontifices clericis prohibent nuptias, ergo prohibent nuptias; quod carpit hic Apostolus. Perinde enim est ac si dicam: Magistratus vetat ne fabri murarii aut ferrurii exerceant lignariam; ergo magistratus vetat exerceri lignariam. Rursum, Status vetant ne ministri Evangelii exerceant sutoriam vel latrinariam; ergo vetant sutoriam vel latrinariam. Quod si ad ministrorum decus nolint Status eos vilibus hisce mechanicis artibus vacare, num ideo mechanicas istas prohibent, aut ab aliis exerceri vetant? Si Imperator nolit ad militiam admitti Clericos, Doctores, Medicos, Theologos, Jurisperitos; num ideo prohibet clericatum, medicinam, theologiam, jurisprudentiam? Apostolus, V, 12, damnat viduarum, quae post votum continentiae nubent, conjugium: «Quia, inquit, primam fidem irritam fecerunt;» num ideo damnat conjugium? Unde merito refellunt hos Novantes Patres citati, ac imprimis diserte S. Augustinus, lib. XXX Contra Faustum, cap. VI: «Videtis ergo,» inquit, «multum interesse inter hortantes ad virginitatem, bono minori bonum amplius praeponendo; et prohibentes nubere, concubitum propagationis, qui solus proprie nuptialis est, vehementius accusando: multum interesse inter abstinentes a cibis propter sacratam significationem, vel propter corporis castigationem; et abstinentes a cibis quos Deus creavit, dicendo quod eos Deus non creavit. Proinde illa doctrina est Prophetarum et Apostolorum; haec daemoniorum mendaciloquorum.» QUOS DEUS CREAVIT AD PERCIPIENDUM CUM GRATIARUM ACTIONE FIDELIBUS, ET HIS QUI COGNOVERUNT VERITATEM, — q. d. Deus qui omnes cibos creavit, viditque cuncta quae fecerat, et erant valde bona, Genes. I, hic cibos creavit ad usum et esum hominum, non voracem, deliciosum, gulosum, sed sobrium et moderatum, ut illis vescentes Deo, ciborum auctori et largitori, gratias agant. Hoc ipso quo ait Apostolus: «Quos,» scilicet cibos, «Deus creavit,» jugulat, inquit Chrysostomus, haeresim eorum, qui materiam ingenitam introducunt, ex qua cibi et corpora creata sint, quod faciunt Marcion, Manichaei et similes, qui duos ponunt deos, bonum et malum. Nota: Dicit Apostolus cibos creatos ad fidelium, non quod neget eos ad usum infidelium et Ethnicorum quoque creatos esse; sed ut fideles, id est Christianos, opponat Judaeis; veritatem legis novae, umbrae veteris legis, q. d. Nullus est cibus ob immunditiam sive naturalem, sive legalem, interdictus Christianis, uti olim Judaeis multi erant interdicti: nam Christiani pro umbra veteri habent veritatem Evangelii, quae docet omnes cibos esse mundos et datos homini ad esum et usum cum gratiarum actione. Ita Theophylactus. Secundo, potius opponit fideles haereticis, quos hic taxat, q. d. Haeretici jam dicti abstinent et vetant cibos quosdam quasi natura sua malos et immundos: verum fideles, qui cognoverunt veritatem, sciunt eos falli, Deumque bonum omnia bona creasse, adeoque bonos cibos omnes sibi ad usum a Deo datos esse. Adde, omnia creata esse propter fideles et electos: hic enim potissimus fuit creatoris Dei finis in creatione, ut scilicet creata a se servirent suis fidelibus et amicis, utque ex eis agnoscerent et laudarent Deum creatorem suum. Vinum ergo, carnes, aves, pisces et alimenta omnia non creata sunt ut impleant ventres gulonum et improborum, sed ut fideles et sanctos pascant. Illi enim cibis et deliciis omnibus digni sunt, hique iis sobrie et rite utuntur ad laudem et gratiarum actionem Dei creatoris sui. Porro gratiarum actionem non tantum postponendam, sed et praeponendam esse cibo et refectioni, docet S. Basilius, Reg. 56, cap. II, et Chrysostomus, hom. 50 in Matth.: «Quando,» ait, «Christus panes multiplicavit, tunc in coelum respexit, partim ut ea quae diximus firma haberentur, partim docens nos non esse ad mensam accedendum quousque gratias ei agamus qui cibum nobis praebuit.» Et S. Hilarius exponens illa verba S. Marci XIV, 23, «Manducantibus illis, accepit Jesus panem et benedicens fregit, etc., et accepto calice, gratias agens dedit eis, et biberunt»: «Sicut,» ait, «Apostoli gratias egerunt antequam biberent, ita etiam gratias agunt postquam biberunt. Unde dicitur: A hymno dicto exierunt in montem Oliveti; ut scilicet addiscas et ante cibum et post cibum gratiarum actiones reddere Deo.» Et S. Ephrem, adhortatione 1, tom. II: «Canonem,» inquit, «seu regulam cum omni reverentia et timore Dei sequere: licetque bis in die ad comedendum tradatur, semper cibum cum gratiarum actione sumito.» Formulam vero gratiarum actionis, quam usurpabant post coenam monachi in eremo, nobis imitandam tradit Chrysostomus, hom. 56 in Matth., estque haec: «Benedictus Deus, qui me pascis a juventute mea, qui carni omni cibum praebes, reples laetitia et gaudio corda nostra, ut semper satis habentes ad omne opus bonum abundemus in Christo Jesu Domino nostro, cum quo tibi gloria, honor et imperium cum Sancto Spiritu in saecula. Amen. Gloria tibi, Domine, gloria tibi, sancte, gloria tibi, rex, quoniam dedisti nobis escas; gaudio et laetitia reple nos in Spiritu Sancto, ut inveniamur in conspectu tuo acceptabiles, ne pudefiamus quando unicuique reddes secundum opera sua.»
4:4
4. QUIA OMNIS CREATURA DEI BONA EST, ET NIHIL REJICIENDUM, QUOD CUM GRATIARUM ACTIONE PERCIPITUR. — Hic clare radicem erroris erroremque ipsum detegit Apostolus, scilicet errones istos prohibuisse nuptias et carnes quasi creaturas malas mali Dei, ac proinde natura sua immundas, quaeque comedentem immunditia sua contaminarent. Contra hos enim contrarium fidei et veritatis fundamentum statuit Apostolus, dicens omnem creaturam bonam esse, utpote a bono Deo creatam, ac consequenter nullam rejiciendam esse, quasi natura sua malam et immundam, sed qualibet quasi munda et bona uti licere cum gratiarum actione. Jam Ecclesia indicens jejunium et abstinentiam a carnibus, non eas vetat quasi natura sua malas; ac proinde cum his erronibus, quos carpit hic Paulus, nihil habet affine: si enim medicus vetans carnem porcinam, cervinam, bovinam, aut quamvis salsam, vel infumatam aegroto, quasi noxiam ejus valetudini, non contrait Apostolo, nec cum erronibus his quidquam habet commune; ergo nec Ecclesia vetans carnes certis diebus ad sanitatem animae, atque ad refraenationem luxuriae et concupiscentiae, contrait Apostolo, aut erronibus hisce consentit. Audi S. Augustinum, lib. XXX Contra Faustum, cap. III: «Crede,» ait, «Dei servos, qui a carnibus abstinent, non tanquam immunda, quae a Deo facta sunt, respuere; sed a fortiori cibo et potu sola castigatione corporis abstinere.» Porro cum ait: «Nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur,» alludit ad benedictiones crebro et ad nova fercula iteratas Hebraeorum, quibus Deo pro iis gratias agunt, eaque quasi sanctificant. Cum enim melius vinum apponitur, dicunt: «Benedictus sis, tu Domine Deus noster, qui bonus es et benigne facis omnibus.» Et hanc benedictionem vocant «Benedictio benigni et benefactoris.» Cum aromata apponuntur, dicunt: «Benedictus sis, Domine Deus noster, rex mundi, creator arborum aromaticarum.» Hanc benedictionem appellant Bircat hammugmar, id est benedictio consummati, scilicet convivii, quia ultimo apponi solebant aromata aliaque odoramenta, ut et apud nos etiam mos est. Cum suave odoramentum aliquod apponitur, dicunt: «Benedictus sis, tu Domine Deus noster, qui creas species aromaticas.» Hanc benedictionem nuncupant Bircat hamuscak, id est benedictio deliciarum, vel rei appetitae. Cum fructus arborum apponuntur, dicunt: «Benedictus sis, Domine Deus noster, qui creas fructus arborum.» Cum apponuntur opsonia dicunt: «Benedictus sis, Domine Deus noster, qui creas genera ciborum.» Hanc benedictionem vocant Bircat hapharpheret, id est benedictio opsonii. Ex his omnibus apparet, veteres illos Judaeos, nullos cibos absque benedictione et gratiarum actione sumere fuisse solitos. Si Hebraei toties iterant benedictiones ad Dei laudem, quid decet facere Christianos? Sane eos ex usu Hebraeorum ita olim factitasse, insinuat hic Apostolus; primi enim Christiani fuere Hebraei.
4:5
5. SANCTIFICATUR ENIM PER VERBUM DEI ET ORATIONEM. — Est concessio, q. d. Dixi jam cibum quemvis non esse immundum, ac proinde eo vesci licere; sed esto, sit aliqua ratione, puta quia lege veteri vetitus, aut quia diabolo immolatus, vel ab illo afflatus aut vitiatus est; sit, inquam, hac aliave ratione immundus, «sanctificatur» tamen, id est mundatur et purificatur, «per verbum Dei» et orationem, id est per benedictionem, quae fit per verbum Dei et orationem. Ita ex Chrysostomo Theophylactus: «Demus,» inquit, «quod quidpiam sit immundum; sed habes medicinam: signa, gratias age, glorifica Deum; ac defecit immunditia. Nam gratiarum actio cuncta purgat. Qui vero ingratus est, ipse est immundus et pollutus; proinde quod idolis est immolatum, sic mundare possumus, si ignoremus idolothyton esse. Enimvero si scientes sumpserimus, immundi sumus, non quia illud idolothyton sit, sed quia legem transgressi sumus praecipientem non communicandum esse mensae daemoniorum. Voluntas itaque tua et mens coinquinata est, nec cibus fuit pollutus.» Ubi adverte: Sicut, docente S. Chrysostomo et Theophylacto, idolothytorum esus polluit hominem, non per immunditiam carnium, sed per inobedientiam; ita esus carnium in Quadragesima polluit hominem, non per carnes, quasi illae immundae essent, sed per inobedientiam. Nota primo: «sanctificatur» hic idem est quod purificatur; vel secundo, «sanctificatur,» id est Deo per gratiarum actionem et benedictionem quasi offertur et consecratur. Alludit ad benedictionem mensae Hebraeorum, quam ipsi kiddusch, id est sanctificationem, scilicet ciborum, vocabant et etiamnum vocant; cujus formula haec est: «Benedictus sit Dominus Deus noster, rex mundi, qui cibat totum mundum bonitate, gratia, beneficentia et misericordia sua, qui dat alimentum omni carni: cujus bonitate nec hactenus defuit, nec deerit cibus unquam, propter magnum ejus nomen. Solus enim is est, qui vegetat et conservat omnia et benefacit omnibus, et cibum praeparat singulis creaturis suis quas condidit. Benedictus sis, tu Domine, qui cibas omnia.» Deinceps paterfamilias poculum vino repletum dextra manu apprehendit, atque in hunc modum consecrat, dicens: Barukatta Jehova Elohenu, melek haolam, bore peri haggephen, id est, «Benedictus sis, tu Domine Deus noster, rex mundi, conditor fructus vitium.» Hac benedictionis formula dicta, primus omnium vinum ipse degustat, idemque mox omnibus mensae accumbentibus degustandum porrigit. Et hanc orationem hebraice kiddusch, id est sanctificationem, vocare solent. Post calicis benedictionem et sumptionem idem statim panem, quem integra massa constare oportet, accipit, cumque utraque manu tenendo his verbis consecrat: «Laudatus et benedictus sis, tu Domine Deus noster, qui educis de terra panem.» Hocque dicto, paterfamilias paululum de pane edit, simulque singulis mensae accumbentibus buccellam de eo distribuit. Quo facto, tum demum reliquis epulis manus injiciunt. Hunc ritum benedicendi calicem et panem in festivis tantum diebus observant: alias enim panem duntaxat, et non poculum pariter, consecrare solent. Nota secundo, posse distingui hic «verbum Dei» ab oratione, ut oratio idem sit quod benedictio mensae; Verbum Dei sit, vel Christus, Filius Dei, qui in mensae benedictione solet invocari, ut vult S. Thomas; vel potius sit lectio sacrae Scripturae, quae, ut mox dicam, ex veterum more mensis adhiberi solet. Verum secundo, melius, per hendiadyn, vel epexegesim, haec duo pro eodem accipiemus, q. d. Per «verbum Dei et orationem,» id est per verbum Dei, quod est oratio. Imo Oecumenius dicit τὸ «Dei» praepostero ordine hic poni et debere sequi «orationem,» q. d. Per verbum et orationem Dei, id est quae fit ad Deum. Ubi nota tertio, benedictionem mensae tribus hic nominibus vocari. Primo, vers. praeced. vocatur «gratiarum actio,» quia veteres et ipse Christus a gratiarum actione solet benedictionem mensae auspicari, ut patet in multiplicatione panum et institutione mensae Eucharisticae. Atque hinc est quod Matthaeus et Marcus dicunt Christum benedixisse panem (Eucharistiae), Lucas vero et Paulus dicunt Christum gratias egisse, cum tamen omnes idem dicant: scilicet significare volunt Christum, gratias agendo Patri, benedixisse panem, et solitam Patris potentiam ac benevolentiam invocasse, ut per consecrationem panem in Christi corpus converteret. Secundo, benedictio mensae vocatur «verbum Dei,» quia fit per invocationem Christi aut sanctissimae Trinitatis, quam nos invocare docet verbum Dei. Rursum communiter apud Ecclesiasticos fit per Verbum Dei, id est per versus aliquot ex sancta Scriptura, praesertim e psalmis petitos, puta hos: «Oculi omnium in te sperant, Domine: aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione,» etc., aut similes. Tertio, eadem benedictio vocatur «oratio,» quia proprie est oratio et invocatio. Pro quo nota quarto: Hac benedictione et invocatione Dei, quam mensae praemittimus, ostendimus et profitemur primo, nos a Deo cibos ferculaque omnia accepisse, accipere et deinceps nos accepturos sperare, taciteque Deo pro iis gratias agimus. Quoties enim nos ad mensam accingimus, toties ad vivam beneficentiae Dei, tot esculenta et poculenta largientis, contionem accedimus; debemusque cogitare hoc esse quasi manna nostrum, quod e coelo nobis aeque ac Hebraeis in deserto, quotidie in mensam depluit. «Mensa,» inquit Chrysostomus, hom. 79 ad Populum, «ab oratione sumens initium et in oratione desinens, nunquam deficiet, sed fonte largius omnia nobis afferet bona.» Secundo, hac oratione ostendimus nos ad Dei honorem velle iis vesci, taciteque ea Deo offerimus. Unde et Gentiles, ut testis est Plutarchus in Symposiacis, cibum sumpturi diis consecrabant τὰς ἀπαρχὰς, id est primitias; ac deinde non indecore, neque tumultuanter, sed religione quadam ad convivium accedebant, non aliter quam ad sacrum epulum; qui mos et hodie servatur apud bene moratos Christianos. Tertio, oramus et petimus ut id fiat, ne instar pecorum aut infidelium in cibos irruamus sine ulla pia cogitatione, aut Dei memoria. Unde etiam Turcas antequam cibum sumant, precationem solitos praemittere, testes sunt legati Christianorum Principum apud Turcam. Et de Essenis, non Christianis, sed Judaeis, ita scribit Josephus, lib. II Belli, cap. VII: «Voce,» ait, «sacerdos cibum antevertit, neque fas est gustare quemquam, nisi prius Deo celebretur oratio. Post finem quoque prandii vota repetunt: nam et cum incipiunt et cum desinunt, quasi datorem victus Deum laudibus canunt.» Quarto, hac benedictione petimus, ut usus cibi et corporis et animae valetudini sit utilis et salutaris; ut, sicut dicitur Psal. CIII, «vinum laetificet cor hominis, et panis cor hominis confirmet: nam aperiente te (Domine) manum tuam, omnia implebuntur bonitate.» Quinto, hac benedictione petimus, ut inter vescendum mens aliqua pia cogitatione vel lectione pascatur, hac praesertim, ut cogitemus in ipso cibi corporalis usu, edendum esse non tantum ut satiaremur, sed ut operemur etiam cibum qui non pereat, sed permaneat in vitam aeternam, Joan. VI; et, ut dicitur Lucae XIV, ut cogitemus etiam de edendo pane in regno coelorum. Hinc pia lectio sanctae Scripturae mensae jam olim adhibita est tum ab aliis, tum ab Essenis, teste Philone, lib. De Vita contemplativa; eamdemque adhibendam esse docet S. Augustinus, epist. 109, et S. Basilius in Regulis brevior., cap. CXXX; imo talem lectionem hic ab Apostolo significari per «verbum Dei» putat Vatablus et alii. Sexto, eadem petimus, ne cibus diaboli aut magica potestate inficiatur, neve diabolus aut concupiscentia per cibum nos in comessationes, ebrietates, libidines incitet: facile enim in comedendo et bibendo surrepit intemperantia, et multi cum illo Epulone, Luc. XVI, toti sunt in deliciis. Itaque recte monet S. Augustinus, lib. X Confess., XXXI: «Hoc,» inquit, «docuisti me, Domine, ut quemadmodum medicamenta, sic alimenta sumpturus accedam,» et infra: «Quis est, Domine, qui non rapiatur aliquantulum extra metas necessitatis? quisquis est, magnus est, magnificet nomen tuum: ego autem non sum, quia peccator homo sum.» Hinc Prudentius in hymno ante cibum, piam et pulchram hanc precandi formulam quasi benedictionem praescribit: Te sine dulce nihil, Domine; Nec juvat ore quid appetere, Pocula ni prius atque cibos, Christe, tuus favor imbuerit, Omnia sanctificante fide. et infra: Fercula nostra Deum sapiant, Christus et influat in patinas, Seria, ludicra, verba, jocos. Denique quod sumus atque agimus, Trina superna regat pietas. et sub finem: Da, locuples Deus, haec famulis Rite precantibus, ut tenui Membra cibo recreata levent, Neu piger immodicis dapibus Viscera tanta gravet stomachus, Sospitet ut jecur incolume. Nam quantum potestatis usurparit sibi daemon in cibos ante Christum, ut per eos noceret hominibus, docet S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. Dei, XVII et XVIII; et S. Gregorius, lib. I, Dialog. 4, narrat daemonem invasisse Monialem, quod lactucam sumpsisset non praemissa benedictione. Unde Chrysostomus contra haec diaboli veneficia remedium praescribens signum crucis et benedictionem: «Medicamentum,» inquit, «in promptu est; signum crucis illi (cibo, aut rei qua uti vis) imprime, gratias age, Deo gloriam refer, et protinus immunditia omnis abscessit.» Hinc a sanctis Patribus et Eremitis olim, aeque ut ab Ecclesia etiamnum fit, benedicebantur non tantum aquae fontis baptismalis, sed etiam panes, mel, lac, vinum, aliaque statis diebus, ut diaboli vis ac potestas ex iis expelleretur, et per has consecrationes fieret sanitas mentis et corporis iis qui illis uterentur. Sic in die Paschatis multis in locis consecrant lac, mel, carnes, ova, panes, pernas, etc.; in die S. Joannis benedicunt vino; in die S. Stephani, pascuis; in die S. Marci, segetibus; in die Assumptionis B. Virginis, herbis, plantis, radicibus, fructibus arborum, ut eis deinceps adsit singularis vis divina. Nam, ut ait Apostolus hic, «sanctificatur (creatura Dei) per verbum Dei et orationem.»
4:6
6. HAEC (omnia jam dicta) PROPONENS FRATRIBUS (Christianis), BONUS ERIS MINISTER CHRISTI JESU, ENUTRITUS VERBIS FIDEI, ET BONAE DOCTRINAE QUAM ASSECUTUS ES. — Nota: Pro «enutritus,» graece est ἐντρεφόμενος, id est innutritus, et quasi in ipso sinu pietatis educatus es. Ita ex Chrysostomo Theophylactus: «Perinde enim,» inquit, «ut corporis alimentum semper sumimus, sic fidei rationibus et sermonibus semper nos oportet innutriri immoparique.» Posset secundo, ἐντρεφόμενος verti, «enutriens alios:» est enim participium medium; et hoc apte cohaeret ei quod sequitur: «Quam assecutus es,» q. d. Trade aliis, quod a me didicisti. Nota secundo: Pro «quam es assecutus,» graece est ᾗ παρηκολούθηκας, id est, «quam es assectatus,» in qua ab adolescentia es versatus, q. d. ut Chrysostomus et Theophylactus: Assidue in divinarum litterarum studio es versatus et exercitatus, o Timothee. Qui enim seriem omnem rei totius ordine sequuntur, ut nihil omittant, graece παρακολουθεῖν dicuntur, inquit Erasmus.
4:7
7. INEPTAS (scilicet, id est profanas) AUTEM ET ANILES FABULAS DEVITA. — Graece, παραιτοῦ, id est rejice. Chrysostomus intelligit fabulas Judaicas, alii poeticas et Platonicas (poetae enim et philosophi celebres erant Ephesi). Verum licet in genere omnes has fabulas intelligat Apostolus, magis tamen respicit ad fabulas haereticorum, praesertim Simonianorum, qui contexebant longissimas fabulas de rerum creatione, de pugnis angelorum, de conjugiis deorum, de Deo bono et malo, de creaturis, ac cibis bonis et malis (de his enim paulo ante egit), ut videre est apud Epiphanium, Irenaeum et Augustinum, lib. De Haeresibus. Refert Laertius, quod, cum Plato de ideis suis specificis et genericis dissereret, atque in ore haberet «mensitates» et «cyathitates,» Diogenes irridens subtiles ejus nugas dixerit: «Mensam ac cyathum video, mensitatem et cyathitatem non video; ego bibam cyathum, tu bibe cyathitatem;» quem eludens Plato: «Non mirum, ait, nam oculos habes quibus cernuntur mensae et cyathi; mentem vero non habes qua cernuntur mensitates et cyathitates.» Gorgias quoque sophista, cum duos audiret indoctos philosophos, unum ridicula proponentem, alterum aliena et insulsa respondentem: «Uter,» inquit, «stultior est, qui mulget hircum, an qui cribrum supponit?» Demonax item curiose quaerentibus an mundus esset anima et ratione praeditus, et an esset rotundus? «Vos,» ait, «plus aequo de mundo solliciti, parum de vestra ipsorum munditie cogitatis.» EXERCE AUTEM TE IPSUM AD PIETATEM, — id est circa pietatem, vel in pietate. Vide Can. 25. Pro «exerce,» graece est γύμναζε, id est exerce te athletice, tanquam athleta vel pugil Christi, in arena, aut stadio pietatis, ut ejus bravium assequaris. Nota = exerce: pietas enim omnisque virtus et ars magis exercitio assiduo, quam multa speculatione addiscitur, acquiritur et perficitur. Hinc Apelles, inquit Plinius, lib. XXXV, cap. X, pro more habuit, ut nunquam tam occupatam diem ageret, quin lineam duceret et pingeret. Unde illud: Nulla dies abeat, quin linea ducta supersit. Quaeritur, quid hic significet «pietas.» Primo, Chrysostomus intelligit vitam rectam et mores Christianos. «Pietas,» inquit, «rectissimae vitae norma est, et conversationis optimae disciplina.» Secundo, Ambrosius intelligit misericordiam et beneficentiam in proximum. Haec enim graece εὐσέβεια, et latine pietas subinde dicitur, eo quod Deus opera misericordiae praecipiat, testeturque ea sibi prae sacrificiis placere, ac se iis apprime coli. Ita S. Augustinus, lib. X De Civit., I. Tertio, Nilus, Maximus, Philotheus intelligunt apathiam et Dei contemplationem, ut mox dicam. Quarto, optime et propriissime, «pietas» Deum respicit, estque Dei cultus et sincerus erga eum affectus, ac studium internae devotionis, excitans ad spem, timorem et amorem Dei. Unde Septuaginta «timorem Domini» solent vertere pietatem, ut Job cap. XXVIII, vers. 28, ubi Hebraea et Latina habent: «Timor Domini ipsa est sapientia;» Septuaginta vertunt θεοσέβεια, id est pietas est sapientia. Sic Prov. IX, 10, pro eo quod habemus: «Principium sapientiae timor Domini;» Septuaginta vertunt, initium sapientiae est θεοσέβεια, id est pietas in Deum. Sic saepe in Scriptura timere Deum significat Deum colere, et timor Dei significat Dei cultum sive pietatem. Sic proprie sumit «pietatem» Paulus, VI, 6: «Est,» ait, «quaestus magnus pietas cum sufficientia;» et vers. 11, pietatem a charitate et aliis virtutibus distinguit: «Sectare,» inquit, «justitiam, pietatem, fidem, charitatem, patientiam, mansuetudinem.» Sic etiam hic accipi patet ex ratione quam subdit: «In hoc enim,» inquit, «laboramus et maledicimur, quia speramus in Deum vivum,» q. d. Quia per spem et orationem exercemus nos in pietate et cultu Dei veri, ideo maledicimur. Ubi nota: Pietatem hanc opponit ineptis fabulis; hanc autem oppositionem significat conjunctio adversativa «autem,» q. d. Homines vani et curiosi exercent se in fabulis legendis, audiendis, narrandis: tu vero, o Timothee, exerce te in pietate, id est in rebus divinis legendis, cogitandis, meditandis, ut earum amorem, affectum et devotionem in te excites, quam in alios deinde effundere possis: non ergo in nugis hisce, quae mentem distrahunt et vanis phantasmatibus implent; sed in pietate te exerce. Haec enim pietas est fundamentum omnis virtutis, ac praesertim zeli animarum.
4:8
8. NAM CORPORALIS EXERCITATIO AD MODICUM UTILIS EST, etc. — Quaeres, quae vocetur hic «corporalis exercitatio?» Respondeo, multi intelligunt jejunium, q. d. Jejunium et castigatio corporis parvi est momenti, si cum pietate, id est Dei cultu et compassione erga proximum, eam compares. Ita Ambrosius, Anselmus, S. Thomas et Bernardus in Apologia ad Guilielmum abbatem. Verum hoc refellit Chrysostomus, Theophylactus et alii, tum quia de jejunio nihil hic praecessit, et, si de eo loqueretur Apostolus, clare diceret: Jejunium ad modicum utile est; tum quia jejunium inquit Chrysostomus non corporalis, sed spiritalis est exercitatio, habetque aeque ut pietas promissionem non tantum hujus vitae, sed et futurae. Nam recte ex S. Basilio Ambrosius, lib. De Elia et Jejunio, cap. III: «Quid est jejunium, nisi substantia et imago coelestis? Jejunium refectio animae, cibus mentis est. Jejunium vita est angelorum, jejunium culpae mors, excidium delictorum, remedium salutis, radix gratiae, fundamentum est castitatis. Hoc ad Deum citius gradu pervenitur.» Et, ut S. Ephrem agens De Jejunio, cap. IX, ait: «Jejunium est vehiculum ad coelum. Jejunium Prophetas suscitat, legislatores sapientiam docet. Jejunium bona animae custodia et securus corporis cohabitator. Jejunium strenuis militibus telum, athletisque exercitium. Jejunium tentationes retundit, ad pietatem inungit. Jejunium ignis virtutem extinxit, ora leonum obturavit, orationes in coelum dirigit. Jejunium mater est sanctitatis, juventutis disciplina, ornamentum senibus.» Secundo, melius posset haec corporalis exercitatio intelligi de jejunio et castigatione corporis, quae inutiles fabulas praecessit, q. d. Non corpus aut linguam exerce aut tere in narrandis fabulis: hoc enim mulierum est et fabulonum; sed mentem tuam exerce pietate et devotionis studio: hanc enim antithesin videtur significare vox «autem,» (autem) quae praecessit versu praecedenti, ut ibi dixi. Tertio et proprie, «corporalis exercitatio» dicitur graece σωματική γυμνασία, id est, gymnastica, lucta et exercitatio athletarum, qua suum corpus cursu, lucta, saltu, pugna aliisque modis exercent: ludit enim Apostolus in Graeco verbo γύμναζε, ejusque vim et energiam urget, q. d. Dixi γύμναζε, id est, gymnasticam exerce, sed in arena pietatis; nam gymnastica corporalis, lucta scilicet et corporalis exercitatio athletarum, ad modicum utilis est, scilicet ad sanitatem, vel ad bravium et praemium temporale tantum. Pietas vero, quae est Dei cultus, perutilis est ad procurandam animae sanitatem, et ad promerendum bravium vitae aeternae, atque alios docendos, et ad fidem ac salutem deducendos, ut sequitur; adeoque pietas haec ad omnia utilis est, quia, ut dixi, est omnium virtutum fundamentum, fons et parens. Hinc S. Augustinus, epist. 52, pietatem definiens: «Pietas,» inquit, «est verax veri Dei cultus, unde omnia recte vivendi ducuntur officia;» et Eusebius, lib. VIII De Praepar. Evang., cap. II, omnes virtutes affirmat esse quasi partes pietatis. Unde et Theodosius Imperator Christiani hominis felicitatem in pietate ponebat, qui moriens, ait Nicephorus, lib. XIII, cap. 1, nil tam impense commendavit filiis suis Arcadio et Honorio, quam ut veram pietatem conservarent, per quam pax et omnia bona florerent. Solet enim Apostolus scribens ad Graecos saepe alludere ad eorum palaestras et certamina, iisque comparare palaestras et certamina Christianae pietatis. Sic I Cor. cap. IX, vers. 24 et 25: «Nescitis, quod ii qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Sic currite, ut comprehendatis. Omnis autem qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet, et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam.» Quid hoc est aliud, quam quod hic ait, licet aliis verbis? «corporalis exercitatio ad modicum utilis est: pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est, et futurae.» Nota obiter: Corporis exercitatio praesertim ante cibum valde confert ad valetudinem, uti docent medici et experientia. Hinc Socrates ante coenam contentius ambulabat; rogatus cur? dixit, «se quo melius caenaret ambulando obsonare famem.» Ita Cyrus non coenabat, nisi ante exercendo corpus sudasset, teste Xenophonte. Ita in epistolis Indicis legimus regulos ibi aliquos quotidie ante cibum corpus valide et diu exercere solitos, ad longam et vegetam senectam pervenisse, ita ut, cum essent septuagenarii, vix viderentur esse quadragenarii. Ptolomaeo regi Aegyptum peragranti, cum cibarius in casa panis datus esset, nihil visum est illo pane jucundius. «Optimum enim condimentum est fames;» haec autem labore paratur. Ita Cicero, lib. V Tuscul. «Rusticus,» ait S. Bernardus ad fratres, «duros habet nervos, lacertos fortes: exercitatio hoc facit, sive cura corpore inolescit: voluntas facit usum, usus exercitium, exercitium vires subministrat.» E contrario Cassianus, lib. IX: «Sine exercitatione,» ait, «dum studia consueta non frequentantur, brachia in corporibus, ingenia pigrescunt in artibus.» Aristoteles, lib. V Metaphys.: «Exercitium,» ait, «est causa sanitatis, et e converso.» Gellius, lib. XI: «Vita humana,» inquit, «proprie uti ferrum est. Ferrum si exerceas, conteritur; si non exerceas, tamen rubigo interficit. Sic et homines exercendo conteruntur; si nihil exerceas, inertia et torpedo plus detrimenti affert quam exercitatio.» Plato solebat admonere, «Ut neque corpus sine animo exerceamus, neque animum sine corpore, ut pariter utriusque curam habeamus. Nam alterum athletarum est, alterum inertium.» Ita Laertius, lib. III. Apud Lacones in pretio erat jus, quod illi nigrum vocant; quare Dionysius, Siciliae tyrannus cocum emit Laconicum, eique jussit ut hoc sibi appararet. Fecit ille: quod ubi rex gustasset, quasi ingratum expuit. Tum cocus: «Hoc jus, ait, o rex, sumendum est, postquam te Laconum more exercueris.» Ita Plutarchus, in Laconic. Si tanta praestat exercitatio corporalis corpori, quanta praestabit exercitatio spiritualis animae et spiritui! Vide dicta Levit. cap. XXIII, 28. Quarto, S. Nilus, Maximus et Philotheus apud Turrianum, lib. V Pro epistolis Pontificum, cap. VI, sic explicant «corporalis exercitatio,» id est refraenatio passionum, parvi momenti est prae pietate, id est, prae apathia et contemplatione Dei, quam inducit apathia. Verum hic sensus nimis sublimis est; nec litteralis, sed accommodatitius est, aut symbolicus. Adde, nisi sane intelligatur, Stoicum quid aut Origenicum sapit. Plenam enim illam Stoicorum apathiam, quae nullo metu, ira, cupiditate moveatur unquam, in hac vita adipisci impossibile est: qui enim sic esset, aut angelus esset, aut saxum, inquit Hieronymus ad Ctesiphontem. Patres ergo citati, et veteres Eremitae, qui in apathia omnem perfectionem ponebant, intelligunt apathiam talem, non quae omnino passionem aliquam aut motus concupiscentiae non habeat aut sentiat, sed quae rarius et frigidius sentiat, facileque eos supprimat et coerceat, ex longa et assidua eorum mortificatione et victoria. PROMISSIONEM HABENS VITAE QUAE NUNC EST, ET FUTURAE. — «Vitae quae nunc est,» ut scilicet hic vitam pacatam, longaevam et rebus omnibus necessariis instructam agamus. Promissio ergo haec, est illa quam proponit Christus, Matth. VI, 33: «Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis.» Dices: Pii saepe pauperes sunt et miseri, imo fame et aerumnis moriuntur; ergo pietas non habet promissionem vitae praesentis pacatae et beatae. Respondeo ad antecedens, id subinde accidere; sed tunc Deus hunc defectum vitae praesentis a se promissae compensat spiritualibus donis et aeternis deliciis: sic enim si tibi promiserim aureum, abunde promissum meum expleo, si pro aureo tibi equum donem. Vide dicta Ephes. VI, 2. Nota hunc locum pro meritis operum bonorum et piorum; Deus enim non gratis, sed operibus piis, id est, propter opera pia quasi merita promisit mercedem vitae non tantum praesentis, sed et futurae. Negat id Beza: quia, inquit, ultronea est et gratuita haec Dei promissio. Sed perperam: licet enim gratuita sit promissio ex parte Dei promittentis, non est tamen gratuita ex parte ejus cui promittitur; ab eo enim requirit opus et laborem, unde non datur ei gratis res promissa, sed pro labore quasi merces. Sicut ergo herus colono ultroneae promittit mercedem laboris, si eum subire velit; et tamen colonus laborando in agris, vere eamdem per laborem meretur: ita et pietati, id est operibus pietatis, promittit hic Apostolus ex Deo vitam aeternam quasi mercedem; quidquid enim promittitur cum conditione operum, vel propter opera, habet rationem mercedis et meriti.
4:9
9. FIDELIS SERMO, ET OMNI ACCEPTIONE DIGNUS. — «Sermo,» scilicet qui praecessit, puta quod pietas promissionem habeat vitae quae nunc est, et futurae: ita Chrysostomus; et hoc arguit vox «enim» (enim), quae sequitur. Quia enim Paulus verbis jam citatis, piis promittit futurae vitae bona quae nemo vidit; hinc ne quis de iis dubitet, subdit hunc sermonem ac promissionem esse fidelem, id est certum et indubitatum. Vide dicta cap. I, 18.
4:10
10. IN HOC ENIM (scilicet ob pietatem, et ut vitam aeternam piis, et pro pietate decertantibus promissam assequamur) LABORAMUS (labores magnos exantlamus) ET MALEDICIMUR (ὀνειδιζόμεθα, id est, contumeliis et probris impetimur), QUIA SPERAMUS (ἠλπίκαμεν, id est, speravimus vel spem fiximus) IN DEUM VIVUM, QUI EST SALVATOR OMNIUM HOMINUM, MAXIME FIDELIUM, q. d., inquit Hesselius: Magnum argumentum est pietati repositam esse vitam in futuro, quod tam constanter tot labores sustinemus, et sustinent omnes Sancti, ut in pietate permaneant. Unde martyrium sive testimonium vocatur mors pro pietate obita. Sic I Cor. XV, probat Apostolus resurrectionem ex quotidianis periculis, quae subibat, et ex pugna quam Ephesi habuerat; quae nihil ei profuisset, si more pecudum homo interiret. Sic dicit martyr Justinus, lib. IV Ecclesiast. Histor., cap. VIII: «Nam et ego ipse sectis Platonicis institutus, audiens infamari Christianos, et videns eos impavidos ad suscipiendam mortem, atque omne supplicium tolerandum, considerabam, quod impossibile esset in malitia eos et in libidine conversari.» Nota, Deum dici «salvatorem omnium hominum,» id est, servatorem et conservatorem corporis et animae cujusque in vita praesenti; sed «maxime fidelium,» quia eos non tantum in praesenti, sed etiam in futura vita servabit et salvabit. Ita Chrysostomus et Ambrosius. Secundo et planius, Deus est «salvator omnium hominum,» quantum est ex parte sua, quia omnibus Christum salvatorem, et media quibus salvari possint, exhibuit: maxime tamen est salvator fidelium, quia hisce fidem, spem, gratiam, maxima et proxima salutis adjumenta actu contulit, hosque prae aliis curat et amat. Constat enim Deum magis diligere, curae et cordi habere fideles, justos et amicos suos, quam infideles, impios et inimicos. Ita Theophylactus et Anselmus.
4:12
12. NEMO ADOLESCENTIAM TUAM CONTEMNAT. — Pro «adolescentiam,» graece est νεότητος, id est «juventutem»: non enim proprie adolescens erat Timotheus viginti trium annorum, ut vult Hugo Cardinalis, sed juvenis, qui necdum statam aetatem et perfectam Episcopo dignam attigerat. Forte ergo triginta annorum erat aut circiter: hucusque enim et ulterius se porrigit juventus. Putant aliqui hoc praeceptum non ad Timotheum, sed ad Ephesios ejus subditos dirigi, quasi eis jubeat Apostolus, ne Episcopum suum Timotheum, utpote juvenem, contemnant. Secundo et melius, alii hoc putant dirigi ad Timotheum, q. d. O Timothee, esto sis juvenis, tuere tamen auctoritatem tuam et imperio utere, ubi res et animarum salus id exigit. Ita Chrysostomus. Tertio et optime, idem Chrysostomus et Ambrosius, q. d. Esto sis juvenis, ita tamen sancte et graviter te gere, ut non contemnaris, quasi imprudens et levis juvenis, sed potius ut omnes te quasi patrem amantissimum et senili prudentia ac maturitate praeditum revereantur. Nam, ut S. Augustinus, lib. IV De Doct. Christ., cap. XXVII, ait: «Habet ut obedienter audiatur quantacumque gravitate dictionis majus pondus vita loquentis;» et contra, «cujus vita despicitur, restat ut ejus praedicatio contemnatur,» inquit S. Gregorius, homil. 12 in Evangelia. Hunc sensum exigunt sequentia. Objicit hic Chrysostomus: Ubi modestia et mansuetudo sacerdotis elucebit, si semper in honore sit, nec unquam contemnatur? ac respondet: In his quidem, quae ad se pertinent, si contemnatur sacerdos sive Episcopus, constantissime ferre debet: sic enim per patientiam virtus praedicationis ostenditur. Verum in his, quae aliorum salutem tangunt, contemptui omnino non pateat. Id enim non mansuetudinis esset, sed stultitiae; neque hic mansuetudine, sed auctoritate opus est, ne Ecclesiae utilitas pereat. SED EXEMPLUM (τύπος, id est forma, norma et exemplar vitae, quod omnes intueantur, ut illud imitentur, illique se conforment tanquam animatae legi, inquit Chrysostomus) ESTO FIDELIUM IN VERBO (id est, in sermone gravi, et tali qualis decet Episcopum), IN CONVERSATIONE (id est, in vita et vivendi consuetudine), IN CHARITATE (Graeca addunt, ἐν πνεύματι, id est, in spiritu, ut scilicet zelum et amorem Dei te habere ostendas), IN FIDE (id est, in fidei rectitudine et constantia), IN CASTITATE, — id est, in vita totius puritate. Moraliter hic nota, ingenia hominum non ab antiquitate, sed a probitate esse censenda. Hinc Sapient. cap. IV, vers. 8, dicitur: «Senectus venerabilis est non diuturna, neque annorum numero computata: cani autem sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata.» Sic Ambrosius, serm. 90 De S. Agnete, inquit: «Computabatur in annis infantia, sed erat senectus mentis immensa.» Sic S. Ignatius, epist. ad Magnesianos: «Daniel,» inquit, «sapientissimus duodecim annorum effectus, Spiritu Sancto repletus est, et illos seniores canitiem vanam habentes, calumniatores et alienae pulchritudinis appetitores esse manifestavit. Samuel etiam cum esset pusillus, nonagenarium Heli sacerdotem per increpationem redarguit, quod filios honorificaret supra Deum. Similiter et Jeremias audit a Domino: Noli dicere, quia puer ego sum. Salomon duodecimo aetatis anno regnare incipiens meretricum pro parvulis quaestionem dissolvit. Josias vero octo annorum aras et monumenta subvertere coepit, lucos excidere, templa dejicere, quae daemonibus fuerant consecrata.» Nota secundo, Praelatos magis docere, et auctoritatem sibi conciliare debere exemplo sanctae vitae, quam erudite docendo et concionando. Plus enim, inquit Seneca, homines oculis, quam auribus credunt. Hinc S. Petrus, epist. I, cap. V, praescribit Pastoribus ut fiant «forma gregis;» et Christus: «Vos estis,» inquit, «sal terrae, et lux mundi: non potest civitas abscondi supra montem posita.» Qua de re praeclare admonet Heliodorum Episcopum Hieronymus, in epitaphio Nepotiani: «In te,» inquit, «omnium oculi diriguntur, domus tua et conversatio tua quasi in specula constituta, magistra est publicae disciplinae; quidquid feceris, id sibi omnes faciendum putent. Cave ne committas, quod aut qui reprehendere volunt, digne lacerasse videantur; aut qui imitari, cogantur delinquere.»
4:13
13. DUM VENIO, ATTENDE LECTIONI, EXHORTATIONI ET DOCTRINAE. — «Sacra Scriptura,» ait Ambrosius, lib. III De Fide, cap. VII, «est liber sacerdotalis;» et, ut inquit S. Dionysius, Eccles. Hierarch., cap. I, «est substantia sacerdotii nostri.» Hinc infert Chrysostomus, hom. 2 De Provident.: Omne vitae tempus est breve: quod si vel longissimum esset, consumendum foret in scientia Sanctarum Scripturarum. Ita Paulus morti licet proximus, libros tamen (sacros utique) ad se afferri mandavit, II Timoth. IV, 13. In quem locum D. Thomas refert, S. Ambrosium (quod et in ejus Vita refertur) usque ad ultimam suam aegritudinem non cessasse unquam scribere, commentari et exponere sacras Litteras, adeoque commentationi Ps. XLVII: «Magnus Dominus et laudabilis nimis,» immortuum esse. Simile de Ven. Beda narrat auctor Vitae ejus.
4:14
14. NOLI NEGLIGERE GRATIAM, QUAE IN TE EST, QUAE DATA EST TIBI PER PROPHETIAM, CUM IMPOSITIONE MANUUM PRESBYTERII. — Nota: Pro «gratiam,» graece est χάρισμα, id est donum, officium scilicet et ordinem Episcopi: ita Ambrosius; et, ut Chrysostomus, auctoritatem et munus docendi, de quo jam dixit: «Attende doctrinae;» quod in sua ordinatione accipit Episcopus cum gratia huic officio et muneri necessaria. Respicit enim ad charitatem, fidem, castitatem, quae in Timotheo requisivit, vers. 12. Nam Graecum χάρισμα non tantum gratiam gratis datam, sed etiam gratiam gratum facientem significat, ut patet Rom. VI, 23: «Gratia (graece χάρισμα) Dei vita aeterna.» Rom. V, 15: «Non sicut delictum, ita et donum (graece χάρισμα),» gratiae scilicet Christi justificantis. I Corinth. VII, 7: «Unusquisque proprium donum (graece χάρισμα, scilicet castitatis) habet a Deo.» Nota secundo: Haec gratia data est Timotheo «per prophetiam,» id est revelationem, qua Deus jussit Timotheum ordinari Episcopum, cap. I, vers. 18, q. d. Effice et conare, ut veras ostendas prophetias de te ordinando factas. S. Hieronymus vero ad Evagrium, prophetiam hic proprie accipit pro praedicatione futurorum, aut potius pro interpretatione Scripturarum. Hanc enim in sua ordinatione majorem et clariorem, quam antea, accepisse Timotheum, innuit hic Apostolus. Verum gratia jam dicta, scilicet auctoritas docendi, aut munus Episcopi, non fuit datum Timotheo per talem prophetiam; sed potius haec prophetia data est propter gratiam et talentum episcopatus, ut eo rite perfungi posset. Rursum Vatablus sic explicat: Noli negligere gratiam, quae tibi data est per, id est, ad prophetiam, id est doctrinam, scilicet ut prophetes, id est doceas populum; sed et hoc coactum videtur. Graecum enim εἰς non «ad,» sed «per» significat. Primus ergo sensus est genuinus. Aliqui viri docti per prophetiam intelligunt orationem sacram, sive verba mystica, puta ipsam formam Ordinationis, quasi Apostolus hic designet ipsam formam sacramenti Ordinis, et mox ejusdem materiam, cum subdit: «Cum impositione manuum.» Haec expositio nonnullis nova videtur et insolens, sed revera non est. Nam Apostolus, I Corinth. XIV, 5 et alibi, prophetiam vocat quamlibet orationem et sermonem sacrum, praecipue arcanum et mysticum, quales olim erant formae Sacramentorum. Nota tertio: «Cum impositione manuum presbyterii,» id est per impositionem manuum presbyterii, puta per ordinationem presbyterii, id est coetus presbyterorum, majorum scilicet, id est Episcoporum. Episcopus enim ordinatur ab aliis tribus Episcopis, qui ordinando Episcopo manus imponunt. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Theodoretus. Sic et novellis sacerdotibus, cum ordinantur, Episcopus, et post Episcopum sacerdotes omnes vicissim manus imponunt, ut jubet Concilium Carthaginense IV, canon. 30. Aliter Anselmus: «per impositionem manuum presbyterii,» id est, inquit, per ordinationem, qua ordinatus et consecratus es presbyter, id est Episcopus. Et Maldonatus in Notis manuscr. per «presbyterium» accipit ordinem sacerdotalem. Rursum Vatablus per «impositionem manuum presbyterii» intelligit electionem qua a presbyteris, id est senioribus Christianis, Timotheus erat electus in Episcopum: impositio enim manus signum est externum electionis, inquit, q. d. Per manus impositionem tanquam signum electus es in Episcopum a senatu Christiano, qui est Ephesi; quae verba sapiunt haeresim: innuunt enim senatum laicum et civilem constituere et ordinare Episcopos aliosque Ecclesiae ministros. Adde, nusquam legimus laicos Episcopis aut presbyteris manus imposuisse. Nimirum haec et multa alia Vatablo, viro Catholico, ab haereticis ejus scripta excudentibus infarta et supposita sunt. Hinc nota quarto, Ordinem esse Sacramentum: nam cum officio quod confert, confert et gratiam illi officio necessariam. Et materia Sacramenti hic est impositio manus, sub qua reliqua intelligit: forma vero sunt verba, quibus simul ac materia adhibetur, Episcopus tribuit ordinato potestatem sacram. Id magis patebit ex epistola II, cap. I, vers. 6. Unde S. Augustinus in Quaest. novi et veteris Testamenti, Quaest. XX, ex Joan. XX, ubi Christus insufflans in Apostolos dixit, «Accipite Spiritum Sanctum»: «Insufflatio,» inquit, «haec gratia quaedam est, quae per traditionem infunditur ordinatis, per quam commendationes habentur; unde Paulus dixit: Noli negligere gratiam,» etc. Nota quinto: Hinc aliqui probabiliter cum Sylvestro, voce Ordo, II, § 4, et Bellarmino, lib. I De Sacramento Ordinis, cap. IX, contra D. Soto, Ruardum et Navarrum, docent manus impositionem esse de essentia Ordinis, praesertim Episcopalis. Quia Scriptura, Concilia et Patres Ordinem vocant passim manus impositionem. Significat enim haec impositio ordinandos quasi victimas Deo consecrari et offerri; sic enim olim sacerdotes manus imponebant victimae, cum eam Deo offerrent, Exodi cap. XXIX, vers. 10, 15, 19, hoc ritu significantes se victimam a sua manu et potestate in Dei jus transcribere. Simili caeremonia prisci Romani servis suis se abdicabant, cum eos suae libertati restituerent; tenentes enim caput servi dicebant: «Hunc hominem liberum esse volo;» et mittebant eum manu sua. Sic et filii Israel Levitis manus imponentes eos a se quasi abdicarunt, Deoque obtulerunt et consecrarunt, Num. VIII, 10. Sciant ergo sacerdotes, se hac caeremonia Deo sacratos esse, ut ei se totos dedicent, jam non sibi viventes, sed vitam totam divinis ministeriis, praesertim in aliorum salute procuranda, impendant et superimpendant. Idem factitarunt Gentiles: narrat enim Livius, lib. I, dec. I, capiti Numae Pompilii, cum summo sacerdotio initiaretur, manus esse impositas. Secundo, hac manuum impositione significatur, inquit Amalarius, lib. I De Eccles. Offic., cap. XII, illapsus Spiritus Sancti, quem ordinans precatur dari ordinando, ejusque regimen, directio et protectio, ut scilicet Spiritus Sanctus ordinandum quasi manu sua regat et dirigat. Unde S. Dionysius De Eccles. Hierarch., cap. V, pag. 3: «Manuum impositione,» inquit, «indicatur protectio principis et praefectoris Dei, qua interne illi ipsi, quibus manus imponitur, tanquam filii ab eo gubernantur: quae virtutem ac robur ipsis largitur, et adversarias potestates repellit.» Tertio, haec manus impositio non tantum regimen et protectionem, sed et plenitudinem spiritus et gratiae, quae datur ordinatis, ac potestatem, quam in alios accipiunt, significat. Unde S. Dionysius supra: «Manus,» inquit, «impositio docet, eos qui sacris Ordinibus mancipantur, sacras omnes actiones quasi sub Deo efficere, utpote quem habeant operationum suarum in omnibus ducem atque rectorem.» Sic Numer. XXVII, 18, Josue repletus est spiritu sapientiae, quia Moses posuit super eum manus suas, quasi consecrans eum ducem populi. Sic Christus, Matth. XIX, parvulis manus imposuit, et ascendens in coelum, elevatis manibus, suis discipulis benedixit, hoc ipso significans se plurima eis dona de sua plenitudine largiri. Hinc S. Hieronymus, in cap. LIX Isaiae, ait ordinationem a Graecis vocari χειροτονίαν, id est manus impositionem, eo quod non solum vocis imprecatione seu verbis mysticis, sed etiam manus impositione impleatur, id est perficiatur et consummetur. Denique nota, hic per presbyteros significari Episcopos; neque enim simplices presbyteri, sed Episcopi Timotheo Episcopo manus imposuerunt. Vide dicta Philip. I, 1. Perperam ergo Erasmus et Kemnitius volunt inter presbyterum, sacerdotem et Episcopum nihil olim interfuisse.
4:15
HAEC MEDITARE. — Ταῦτα μελέτα, id est haec cura, haec satage, his juge studium omnesque corporis et animae vires impende et intende.
4:16
16. ATTENDE TIBI (ut actiones et mores tuos omnes saepius lustres, examines, corrigas, componas), ET DOCTRINAE, — ut scilicet alios doceas. Haec duo munia sunt Episcopi, imo cujusvis pastoris, doctoris et concionatoris, ut scilicet primum se, deinde alios doceat. Qui enim seipsos negligunt et totos se in proximorum curam effundunt, evanido spiritu laborant, nec sibi, nec aliis prosunt. Vive tibi, attende tibi, si vis aliis prodesse. Pulchre S. Bernardus, lib. II De Consider. ad Eugenium: «Quatuor,» inquit, «tibi consideranda reor, te, quae sub te, quae circa te, quae supra te. A te tua consideratio inchoet, ne frustra extendaris in alia, te neglecto. Quid tibi prodest si universum mundum lucreris, te unum perdens? Et si sapiens sis, deest tibi ad sapientiam, si tibi non fueris. Quantum vero? ut quidem senserim ego, totum. Noveris licet omnia mysteria, noveris lata terrae, alta cœli, profunda maris, si te nescieris, eris similis aedificanti sine fundamento, ruinam, non structuram faciens. Quidquid extruxeris extra te, erit instar congesti pulveris, ventis obnoxium,» etc. HOC ENIM FACIENS, ET TE IPSUM SALVUM FACIES, ET EOS QUI TE AUDIUNT. — Nota, eum qui sibi attendit, seipsum; et qui doctrinae intendit, alios salvos facere. Ecce hic Paulus Timotheum et similes vocat sui et aliorum salvatores. Sic Abdias, vers. 21, praedicit ascensuros salvatores in montem Sion. Non ergo fit injuria Christo, si Sanctos vocemus salvatores et advocatos nostros, si beatam Virginem vocemus dominam, patronam et spem nostram.
4:1
Superius instruxit Timotheum de pertinentibus ad ordinationem Ecclesiae in spiritualibus; secundo quantum ad documentum fidei, cultum Dei, et dispositionem ministeriorum, hic instruit eum de ordinatione Ecclesiae quantum ad exteriora. Et primo quantum ad cibos; secundo quantum ad status hominum et divitias, ibi quicumque sub iugo. Item primo agit de usu ciborum, secundo de dispensatione ciborum, cap. V, ibi viduas honora. Item, primo excludit superstitiosam abstinentiam; secundo praefert pietatem abstinentiae licitae, ibi exerce te. Item, primo praenuntiat falsam doctrinam de illicita abstinentia; secundo instruit eum haec proponere fratribus, ibi haec proponens. Item primo, errorem manifestat; secundo excludit ipsum, ibi quos Deus. Item, primo praenuntiat errorem futurum ex parte deceptorum; secundo ex parte decipientium, ibi in hypocrisi. Item ponit actorem denuntiationis; secundo fidei defectum, ibi quia in novissimis; tertio causam defectus, ibi attendentes. Dicit ergo: magnum est pietatis sacramentum quod iustificatum est in spiritu, sed supra hoc sacramentum spiritus sanctus aliquid praenuntiat futurum. Ad eum enim pertinet revelare mysteria. II Cor. XV, v. 2 et Io. XVI, 13: quae ventura sunt, annuntiabit vobis. Spiritus ergo praenuntiat prius secreta in corde patris futura. Sed olim loquebatur in similitudinibus. Num. XII, v. 6: si quis fuerit inter vos propheta domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. Os. XII, 10: ego visionem multiplicavi, et in manu prophetarum assimilatus sum. Sed in novo testamento spiritus sanctus manifeste dicit. Io. XVI, 25: et palam de patre meo annuntiabo vobis. Et praenuntiat defectum fidei futurum; unde dicit in novissimis temporibus, et cetera. Novissimum tempus dicitur ultima aetas, quia nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt. Tamen in hoc tempore amplius novissimum est, quanto magis propinquum novissimae diei. Et sicut in primitiva Ecclesia, propter propinquitatem ad Christum et sacramenta recenter instituta, fuit ferventissima fides, sic in novissimis temporibus, in comparatione ad tempus apostolorum, discedent quidam a fide, quia carnales erunt, sed magis in fine abundabunt errores. Gen. XLIX, 1: congregamini, ut annuntiem quae ventura sunt vobis novissimis diebus, et cetera. Causa defectus est duplex: una ex parte Diaboli seducentis. II Cor. XI, 3: timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, et cetera. Et ideo dicit attendentes spiritibus erroris, scilicet Daemonibus, quorum est officium in errorem mittere. Io. VIII, 44: mendax est, et pater eius. III Reg. ult.: egrediar, et ero spiritus mendax, et cetera. Et dicit spiritibus, quia Daemon maior multos habet ministros. Sed quomodo attendent eis? Numquid eos videbunt? Non, sed loquentur in eis. Et ideo addit secundam causam, scilicet falsam doctrinam. Et secundum Glossam dicit hic falsos doctores, Daemones, nec immerito. Sicut enim boni homines interdum dicuntur Angeli, sic isti propter excellentem malitiam Daemones dicuntur. Io. VI, 71: nonne ego duodecim vos elegi? Et unus est ex vobis Diabolus. Ex parte decipientium est duplex causa: una, eorum falsitas; alia, perversitas conscientiae eorum.
4:2
Quantum ad primum dicit Daemoniorum, id est, hominum a Daemone possessorum, et horum dico loquentium mendacium. Ier. c. XXIII, 26: usquequo istud est in corde prophetarum vaticinantium mendacium, et prophetantium seductiones cordis sui? Et nota quod per mendacium simplex absque pallio apparentiae, non posset aliquis decipere quempiam. Et ita hi neminem possent fallere, nisi praetenderent aliquod pallium, vel bonae intentionis, vel simulationis, vel falsae auctoritatis. I Cor. III, 18: nemo vos seducat, et cetera. II Tim. III, 5: habentes quidem speciem pietatis, id est, fictam pietatem. Et Daemoniorum, dico, habentium conscientiam cauteriatam. Cauterium est corruptio in carne per ignem, ex qua egreditur continue putredo. Ita ex igne perversae voluntatis, irae, odii, concupiscentiae, ulceratur conscientia, et Daemoniorum egreditur falsa doctrina. Tit. I, v. 15: coinquinatae sunt eorum mentes. Deinde ostendit quae sit ista falsa doctrina, et tangit haeresim Manichaeorum, qui damnant matrimonium, contra illud Matth. XIX, 6: quos Deus coniunxit, homo non separet; I Cor. VII, 36: mulier non peccat si nubat. Item Manichaei prohibent usum ciborum, id est, mandant abstinere a cibis. Abstinere autem a cibis potest quis licite intentione domandi carnem, sicut Timotheus abstinebat a vino, vel propter scandalum, sicut dicit apostolus I Cor. VIII, 13: si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnes in aeternum. Item illicite: uno modo propter legis praeceptum, quasi legalia adhuc essent servanda, contra quod loquitur ad Gal. II. Alio modo secundum haeresim Manichaeorum, non quia prohibitum lege (quam damnant), sed quia dicunt quod in carnibus, ovis, et vino, et huiusmodi, id est, in aliqua talium particula, divina natura est commixta, quod non potest de Deo putari. Non videtur autem hoc dicere de cibis legalibus, quia dicit in novissimis diebus, sed de prohibitis a Manichaeis. Et istos Manichaeos Daemones vocat, quia inter omnes haereses plus dant Diabolo de honore, quia ponunt eum principium ex aequo cum Deo bono, ponentes eum principium visibilium. Improbat autem apostolus hanc erroneam doctrinam dupliciter, scilicet ex intentione Dei creantis cibos; secundo ex conditione creaturae, ibi omnis creatura. Dicit ergo quod prohibent abstinere, et hoc contra intentionem Dei, qui creavit eos ad percipiendum. Gen. IX, 3: sicut olera virentia dedi vobis omnia, et cetera. Sed dicis: numquid plantae propter animalia, et animalia propter homines? Respondeo. Dicendum est quod sic, secundum etiam philosophum in I Polit., quia imperfectum ordinatur ad perfectius. Et ideo sicut in generatione est multiplex perfectio: primo scilicet plantarum, deinde animalium, et ultimo humana, ita in usu rerum. Et ideo ad percipiendum, sed cum gratiarum actione. I Thess. ult.: in omnibus gratias agite; quia scilicet concessa sunt vobis a Deo. Ps. XXI, 26: edent pauperes, et cetera. Et subdit fidelibus, quia illi qui percipiunt cum gratiarum actione, sunt fideles. Nullus enim potest gratias agere Deo in eo quod illicitum est. Stultus enim est qui agit gratias de fornicatione Deo, quia Deus non est actor malorum. Ergo ille gratias agit qui habet hoc, quod usus ciborum sit licitus. Et hoc quidem innotescit per fidem solam. Et ex ista ratione dicit fidelibus.
4:3
Deinde cum dicit qui cognoverunt veritatem, quia omnis, etc., improbat errorem ex conditione creaturae. Et primo proponit creaturam esse bonam secundum se; secundo quantum ad usum.
4:4
Dicit ergo omnis creatura est bona, scilicet in sua natura. Gen. I, 31: vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. A bono etiam actore nihil est nisi bonum. Sed quia multa sunt in se bona, quorum tamen usus non est bonus, ideo probat omnem creaturam esse bonam non solum in se sed et quantum ad usum. Et primo ponit intentum, secundo probat, ibi sanctificatur enim. Dicit ergo nihil reiiciendum est, scilicet ex debito divinae legis, quamvis ex alia causa: sicut venenum comedere, inquantum cibus non est peccatum, sed reiiciendum est inquantum est mortiferum. Similiter nec alii cibi, inquantum res tales sunt, non sunt reiiciendi, sed inquantum incitant ad lasciviam. Ergo secundum discretionem rationis, et ordinationem charitatis, non sunt reiiciendi. Matth. XV, 11: omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, et cetera. Quare ergo aliqui cibi in veteri lege sunt prohibiti? Augustinus ponit rationem contra Faustum, quia in illo statu, non solum per verba, sed etiam per acta praefiguratus est Christus. Et ideo in cibis, vestibus et sacrificiis fuerunt figurae futuri status. Non ergo prohibentur secundum se, sed quia immundorum figurae sunt, sicut porcus est signum immundae vitae. Et ideo prohibitio carnis eius est signum quod in lege Christi est prohibita omnis immunditia. Et est exemplum Augustini. Hoc nomen fatuus potest considerari secundum quod est vox composita ex litteris, et sic est bona, vel inquantum signum et significativa talis rei, et sic mala est et prohibita. Omnis ergo creaturae usus secundum se est bonus. Cuius ratio est, quia si esset malus, hoc non posset esse nisi inquantum Diabolus, post peccatum hominis, accepisset potestatem super eos: quia ex quo homo peccavit, accepit in hominem potestatem, et in ea quae sunt eius. Sed per Christum est ablata haec potestas, et haec vocatur sanctificatio. Unde omnia quaecumque benedicimus exorcizantur primo, et ibi est oratio expellens Diabolum.
4:5
Et ideo dicit sanctificatur enim per verbum Dei, id est, per Christum, qui omnes sanctificat, Io. XVII, 9, et per orationem fidelium. Iac.: multum valet deprecatio iusti assidua.
4:6
Supra reprobavit superstitiosam ciborum abstinentiam, hic mandat Timotheo ut doctrinam praemissam proponat fidelibus, et primo ostendit quid debet proponere; secundo quid debet vitare, ibi ineptas autem. Proponit ergo duas rationes quare debet proponere praemissa: unam ex commisso sibi officio; secundam ex eius educatione. Dicit ergo haec, quae dixi supra, scilicet quod omnis creatura est bona et quod nihil reiiciendum, etc., proponens, et cetera. Timotheus enim constitutus erat in officio ministerii Christi, quia omnes habentes officium praedicandi et regendi constituuntur ministri Christi. I Cor. IV, 1: sic nos existimet homo ut ministros Christi, et cetera. Ille autem est bonus minister qui sequitur intentionem domini sui. Christus autem hoc docuit: Matth. c. XV, 11: nihil quod intrat in os coinquinat. Et ideo hoc officium requirit illud docere. Item ipsa educatio hoc requirit. Prov. XXII, 6: adolescens iuxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Et ideo inconveniens est quod aliqui nutriti veritate doctrinae recedant ab ea. Unde recedens a doctrina, qua Ecclesia suos parvulos instruit, non est bonus minister Christi. Et ideo dicit enutritus verbis fidei, et cetera. Verbum enim Dei est spirituale nutrimentum quo sustentatur anima, sicut corpus per cibum. Matth. IV, 4: non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Hoc verbum fidei instruit primo circa credenda, et sic dicit enutritus verbis fidei, secundo circa agenda, et sic subiungit et bonae doctrinae. Vel fidei verbum, quod et simplices habent, et bonae doctrinae, quam spirituales magistri. Deinde cum dicit ineptas, etc., ostendit quid vitandum sit, quia fabulae ineptae et inanes. Fabula enim secundum philosophum est composita ex miris, et fuerunt in principio inventae ut dicit philosophus in poetria, quia intentio hominum erat ut inducerent ad acquirendum virtutes, et vitandum vitia. Simplices autem melius inducuntur repraesentationibus quam rationibus. Unde in miro bene repraesentato videtur delectatio, quia ratio delectatur in collatione. Et sicut repraesentatio in factis est delectabilis, ita repraesentatio in verbis: et hoc est fabula, scilicet dictum aliquod repraesentans, et repraesentando movens ad aliquid. Antiqui enim habebant aliquas fabulas accommodatas aliquibus veris, qui veritatem occultabant in fabulis. Duo ergo sunt in fabula, quod scilicet contineat verum sensum, et repraesentet aliquid utile. Item quod conveniat illi veritati. Si ergo proponatur fabula, quae non potest repraesentare aliquam veritatem, est inanis; sed quae non proprie repraesentat, est inepta, sicut fabulae de Thalmuth. Deinde cum dicit exerce, etc., exclusa superstitiosa abstinentia, hic comparat abstinentiam virtuosam aliis virtutibus. Et sciendum est quod Timotheus erat homo valde abstinens. Unde dicit infra V, 23, quod modico vino utatur, et forte ut sit sollicitus de his quae ad misericordiam pertinent, quia qui non parcunt sibi, frequenter nec aliis parcunt. Et ideo inducit eum ut pietatem praeferat abstinentiae. Et primo inducit eum ad pietatem; secundo praefert eam abstinentiae, ibi nam corporalis; tertio confirmat quoddam dictum, ibi promissionem; quarto dat formam docendi pietatem, ibi praecipe haec.
4:7
Dicit ergo exerce teipsum ad pietatem. Pietas est, per quam parentibus patriaeque benevolentiae officium impedimus, sicut religio, per quam cultum debitum Deo exhibemus. Pietas enim importat quamdam affectionem ad suum principium. Principium autem generationis est pater et patria. Et ideo oportet quod homo circa eos sit benevolus. Pater autem omnium est Deus. Mal. c. I, 6: si ego pater, ubi est honor meus? Et ideo nomen pietatis est derivatum ad cultum Dei, ut dicit Augustinus IV de Civ. Dei. Unde eusebia est idem quod pietas. Iob c. XXVIII, 28: ecce pietas ipsa est sapientia, secundum aliam translationem, ubi nostra sic habet: ecce timor domini ipsa est sapientia. Tit. I, 1: in agnitione veritatis, quae est secundum pietatem. Sed quantum ad terrenam pietatem, competit pietati ut homo sit benevolus compatriotis; sed quantum ad Christianam pietatem requiritur, ut homo omnibus hominibus sit benevolus, quia omnes sumus eiusdem patriae. Et ideo pietas sumitur pro misericordia. Cum ergo dicit exerce teipsum ad pietatem, potest accipi secundum quod pertinet ad cultum Dei, et ad opera misericordiae exhibenda. Glossa: ad pietatem, id est, ad cultum omnipotentis Dei, et opera misericordiae. Et dicit exerce, non fac, quia exercitium dicit promptitudinem; et hoc ideo, quia exercitatus facit levius, delectabilius, et stabilius. Prov. XXIV, 27: diligenter exerce agrum tuum.
4:8
Deinde cum dicit nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est, praefert eam abstinentiae. Et primo ostendit ad quid valet exercitatio corporalis; secundo ad quid pietas, ibi pietas autem. Corporalis exercitatio ieiunii et huiusmodi in sua natura non sunt bona, sed poenalia, et si homo non peccasset, nihil horum fuisset, sed sunt bona medicinalia. Sicut enim reubarbarum est bonum inquantum relevat a colera, sic et ista inquantum comprimunt concupiscentias; ergo ad istud modicum sunt utilia. I Cor. IX, 27: castigo corpus meum et in servitutem redigo, et cetera. Col. III, v. 5: mortificate membra vestra, quae sunt super terram. Et ideo si homo esset in statu, in quo non posset peccare, non indigeret ieiunio et huiusmodi. Unde Chrysostomus super illud Matth. XVI: venit Iesus, etc., dicit: Ioannes purus homo indigebat medicina ieiunii: Christus Deus erat et non purus homo, et ideo huiusmodi non indigebat. Ergo ad modicum utilis est, quia tantum ad morbum peccati carnalis, non spiritualis, quia aliquando propter abstinentiam homo iracundiam, inanem gloriam, et huiusmodi incurrit. Deinde cum dicit pietas autem, praefert abstinentiae pietatem, et accipitur hic utroque modo, scilicet pro cultu Dei, et misericordia. Et est ad omnia utilis, quia ad omnia peccata delenda. Eccli. III, 33: ignem ardentem extinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis. Item ad bona promovenda. Eccli. XVII, 18: eleemosyna hominis quasi sacculus, et cetera. Item promeretur specialem Dei misericordiam. Matth. V, 7: beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Et ideo ad hoc designandum dominus Matth. XXV, 34, specialiter commemorat opera misericordiae. Quod probat subdens promissionem habens. In praeceptis enim Decalogi unum solum invenitur, quod pertinet ad pietatem, scilicet honorare patrem et matrem, et sub illo continentur omnia praecepta, ad quodcumque beneficium impendendum proximo; et hoc est solum praeceptum, inter ea quae sunt ad proximum, habens promissionem, scilicet ut sis longaevus, etc., Ex. XX, v. 12. Et apostolus hic interpretatur longaevus secundum vitam praesentem, et futuram; unde dicit vitae quae nunc est et futurae. Prov. III, 16: longitudo dierum in dextra eius. Sed tunc est quaestio, quia aliquando invenitur aliquis pietatem sequens, qui tamen non est longaevus. Respondeo. Sicut dicit philosophus, haec bona temporalia intantum sunt bona, inquantum utilia ad felicitatem. Unde si quis haberet tantum de temporalibus quod propter ipsa impediretur a bono virtutis et felicitatis, hoc non esset sibi ad bonam fortunam, sed ad malam, ut dicitur X Ethic. Et longitudo vitae est unum de temporalibus, intantum bonum, inquantum coadiuvat ad virtutem. Aliquando autem est occasio ad peccandum, et ideo Deus aliquando subtrahit eam homini, non quia deficiat a promissione, sed quia dat quod melius est. Sap. IV, 11: raptus est, ne malitia immutaret intellectum eius. Alia est quaestio, quia apostolus praefert pietatem corporali exercitationi, quia habet spem vitae praesentis et futurae. Sed numquid corporalis exercitatio non habet spem? Alias ieiunans non mereretur vitam aeternam. Respondeo. Quando duae virtutes sunt et una continet aliam, illud quod est superioris virtutis per se, competit per accidens inferiori; virtus autem cui competit per se mereri vitam aeternam, est charitas, cuius proprius et immediatus effectus est pietas. Et ideo secundum propriam rationem attingit ad merendam vitam aeternam. Abstinentia autem non, nisi inquantum ordinatur ad charitatem et pietatem, quia si ieiunans non refert hoc ad dilectionem Dei, non meretur vitam aeternam. Tertia quaestio est, quia dicit hic Ambrosius in Glossa: omnis summa disciplinae Christianae in misericordia et pietate est, quam aliquis sequens, si lubricum carnis patiatur, sine dubio vapulabit, non tamen peribit. Ubi primo est dubium de prima eius parte, quia misericordia et pietas immediate ordinantur ad charitatem, in qua est summa Christianae religionis. Respondeo. Quorumdam fuit opinio, sicut Augustinus dicit X de Civ. Dei, quod exercentes pietatis opera, quantumcumque faciant peccata carnalia, finaliter non pereunt aeternaliter. Et ad hoc est auctoritas ista. Item quod habetur Matth. XXV, 41, ubi damnandis solum improperat defectum misericordiae; ergo debetur poena aeterna solum immisericordibus. Augustinus autem dicit contrarium, quia apostolus dicit: quia talia agunt, regnum Dei, et cetera. Quantumcumque enim exercitetur quis in misericordia, si in morte est in peccato mortali, non intrabit in regnum. Ad opposita dicendum est, quod non est misericors qui sibi non miseretur, secundum illud Eccli. XXX, 24: miserere animae tuae placens Deo; et hoc fit si homo coniungatur Deo per amorem, alias non est misericors. Ad illud Evangelii respondet Augustinus quod non quicumque peccat detruditur in Infernum statim, quia remanet ei locus poenitentiae; sed ille detruditur, qui finaliter moritur in peccato, et pertinet poenitentia ad misericordiam. Sed quid dicit: si lubricum, et cetera? Respondeo. Dicendum est, quod loquitur de lubrico mortali. Et quod dicit: non peribit, licet hoc non sit ex condigno, tamen est ex congruo, inquantum disponitur animus ad bonum; unde dominus post lapsum hominem reparat. Et hoc praecipue videtur esse in pietate, quia homo benefaciendo aliis, inducit alios ad orandum pro se: et dominus donat aliquando veniam peccatoribus precibus sanctorum, inquantum impetratur eis venia peccatorum et donum gratiae, quia homo potest mereri ex congruo alteri primam gratiam, alias pro nihilo oraret Ecclesia pro peccatoribus.
4:9
Deinde cum dicit fidelis sermo, ostendit quod promittitur nobis futura vita, et primo ostendit hoc ex labore sanctorum; secundo ex eorum spe, ibi quia speramus; tertio ex benignitate Dei, ibi qui est. Dicit ergo sermo, quod scilicet pietas habet promissionem, est fidelis. Quod supra expositum est. Et quare? In hoc enim, id est, propter hoc, ut consequamur vitam aeternam, laboramus. II Tim. II, 6: laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere. Item ut benefaciamus, licet mala sustineamus; unde dicit benedicimus et maledicimur. Iac. I, 4: patientia opus perfectum habet; et Rom. V, v. 3: patientia probationem operatur, et cetera. Et sustinemus propter spem vitae, quia speramus in Deum vivum, qui est salvator vitae praesentis et futurae. Item ex officio Dei, cuius est salvare. Is. c. XLIII, 11: non est absque me salvator. Et ideo incarnatus est Deus, et vocatus est Iesus. Matth. I, 21: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum.
4:10
Et Iesus idem est quod salvator, quia salvat, salute corporali, quo ad omnes; et ideo dicit omnium hominum. Item spirituali quo ad bonos; et ideo dicit et maxime fidelium.
4:12
Superius apostolus hortatus est Timotheum ad pietatem, hic dat ei formam docendi pietatem; cui primo iniungit ut pietatem doceat; secundo quomodo sit idoneus ad docendum, ibi nemo; tertio quomodo diversos diversimode doceat, ibi seniorem. Doctrina vero pietatis in duobus consistit, scilicet in agendis et credendis. Agenda autem non solum debent instruere si sunt auctoritatem habentes, sed etiam praecipere. Et ideo dicit praecipe haec. Tit. II, v. 15: argue cum omni imperio. Quantum ad credenda dicit et doce. Matth. ult. docete omnes gentes. Iob IV, 3: ecce docuisti plurimos. Deinde cum dicit nemo, ostendit quomodo possit esse idoneus ad praedicta, et primo ad praecipiendum; secundo quomodo ad docendum, ibi dum venio. Circa primum duo facit, quia primo docet quomodo debet excludere contemptum; secundo manifestat per quid excludendum sit, ibi sed exemplum. Praeceptum efficaciam non habet nisi per auctoritatem praecipientis, et ideo quando auctoritas contemnitur, praeceptum frustratur, quod maxime fit in adolescentia, quia tales non creduntur prudentes esse. Unde secundum philosophum, nemo iuvenes elegit duces. Et ideo dicit nemo, etc., quasi dicat: licet sis iuvenis, mores tamen repraesentent senectutem. Tob. I, 4: cum esset iunior. Deinde ostendit quomodo excluditur contemptus, dicens sed esto, etc., ut scilicet talem exhibeas te ut sis exemplum faciendi quod verbo doces. Et notandum, quod in his in quibus praelatus est exemplum, est multiplex differentia. Quaedam enim ordinantur ad proximum, quaedam ad Deum, quaedam ad se. Quantum ad proximum dicit exemplum esto fidelium, ut scilicet quod verbo praecipis, impleas opere. I Petr. ult., 3: forma facti gregis, et cetera. Et hoc in locutione; unde dicit in verbo, scilicet ponderato, ordinato, et circumspecto. Col. c. IV, 6: sermo vester semper in gratia sale sit conditus. I Petr. IV, 11: si quis loquitur, quasi sermones Dei. Item in conversatione exteriori, ut sicut excellit loco et dignitate, ita et honesta conversatione. I Petr. II, 12: conversationem vestram inter gentes habentes bonam, et cetera. Matth. V, 16: videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in caelis est. Quantum ad Deum ordinatur charitate, quae perficit affectum; unde dicit in charitate. I Cor. XIII, 1: si linguis hominum loquar, et cetera. Col. III, 14: super omnia charitatem habentes. Item per fidem, quae illuminat intellectum; unde dicit in fide. Hebr. c. XI, 6: sine fide impossibile est placere Deo. Quod specialiter competit praelatis, qui sunt custodes fidei. Unde Lc. XXII, 32 specialiter dominus orat pro fide Petri, dicens: ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua. Quantum ad se, vitam et mentem ordinat castitas, quia indecens est nimis, ut vita ministrorum discordet a vita domini. Eccli. X, v. 2: secundum iudicem populi, sic et ministri eius. Christus autem sic castitatem dilexit, ut de virgine vellet nasci, et ipse eam servavit, ideo sequitur in castitate. Deinde cum dicit dum venio, etc., ostendit quomodo sit idoneus ad docendum, et primo facit hoc; secundo assignat rationem praemissae monitionis, ibi noli negligere. Per duo autem est idoneus ad docendum, scilicet per lectionem, in qua acquirit scientiam, et per exercitium, in quo efficitur promptus.
4:13
Et ideo dicit dum venio, attende lectioni, scilicet librorum sanctorum. I Mac. XII, 9: habentes solatio libros sanctos. Io. V, 39: scrutamini Scripturas. Et hoc significatur Ex. XXV, 12 s., ubi dicitur, quod semper in arca domini debebant esse vectes in circulis, et circuli in angulis: quasi semper parati ad portandum. Ad exercitium autem necessaria est exhortatio nostra quantum ad agenda, doctrina quantum ad cognoscenda. Ideo addit exhortationi et doctrinae. Ier. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Deinde cum dicit noli, ponit rationem monitionis praemissae; et primo ponit causam ex dono suscepto; secundo causam ex praemio expectato, ibi attende tibi. Item, primo ponit rationem; secundo ostendit quomodo quod in ratione continetur impleri potest, ibi haec meditare. Dicit ergo noli, etc.; quasi dicat: imo attende, quia qui recipit gratiam non debet in ea negligens esse, sed ex ea fructificare debet. Servus abscondens in terra pecuniam, punitur propter negligentiam. Matth. c. XXV, 24 s. Noli ergo negligere gratiam, et cetera. Per hoc intellige, vel dignitatem episcopalem, vel donum scientiae, vel prophetiae, vel miraculorum, quorum nihil debet negligi. II Cor. VI, 1: ne in vanum gratiam Dei recipiatis.
4:14
Dico gratiam, quae data est tibi per prophetiam, id est, per divinam inspirationem. Nam in primitiva Ecclesia, ubi pure et propter Deum electiones fiebant, nullus assumebatur ad episcopatum nisi per electionem divinam, sicut electus est Ambrosius et Nicolaus. Et hanc inspirationem vocat hic prophetiam. Unde Glossa dicit, id est, per sanctorum electionem, quia sancti non eligebant quem a Deo non sciebant electum. Item apostolus praevidebat hunc profuturum esse populo. Prov. XXIX, 18: cum prophetia defecerit, id est, talis modus electionis, dissipabitur populus. Et quomodo? Cum impositione manus presbyteri. Alia littera habet manuum presbyterii. Et, sicut dictum est, nomina presbyteri, vel episcopi sunt promiscua, quia sacerdotes et presbyteri, id est, episcopi, erant, qui recipiebantur cum manus impositione. Num. XXVII, 18: voca Iosue, et impone manum tuam super eum, et cetera. Dominus etiam imposuit manum pueris, ut dicitur Matthaei XIX, 15. Item apostoli septem diaconibus, Act. VI, 6. Et ideo ordinandis in episcopum imponuntur manus. Sed quaestio est, cum episcopus debeat ordinari a tribus, quare hic dicitur singulari numero presbyteri? Respondeo. Hoc ideo dicit, quia etsi conveniant multi, tamen unus est principalis et alii coassistentes. Tamen potest dici, quod tunc haec constitutio nondum erat, et tunc pauci erant episcopi, qui non poterant congregari. Alia littera habet presbyterii, id est, illorum qui sibi imposuerunt manus non inquantum homines, sed inquantum presbyteri. Et haec impositio significat collationem gratiae, non quod ministri dent gratiam, sed quod significant gratiam datam a Christo. Unde illorum est solum, qui sunt ministri Christi. Et ideo dicit presbyterii, vel presbyteri, quia manus impositio, alia est quae fit a diaconibus, et alia quae fit a presbyteris. Deinde cum dicit haec meditare, ostendit quomodo impleatur quod dictum est, ut scilicet continue meditetur ea quae spectant ad officium suum. Hebr. ult.: ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri. Haec ergo meditare, id est frequenter cogita, quae sunt ad curam gregis tui. In his esto, id est, tota virtus tua sit ad hoc. Et quare?
4:15
Ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Matth. V, 15: nemo accendit lucernam, et in abscondito ponit, et cetera. Phil. IV, 5: modestia vestra nota sit omnibus hominibus.
4:16
Et haec debet servare propter praemium expectatum, propter quod subdit, dicens attende tibi et doctrinae. Aliqui sic attendunt doctrinae, quod sui curam negligunt; sed apostolus dicit quod primo attendat sibi, et postea doctrinae. Eccli. XXX, 24: miserere animae tuae placens Deo. Unde Iesus coepit facere et docere. Insta in illis, id est, instanter exerce. II Tim. IV, 2: insta opportune. Et fructus erit ex hoc copiosus, quia hoc enim faciens, et teipsum, et cetera. Et hoc est magnum. Iac. V, 20: qui converti fecerit peccatorem ab errore vitae suae, salvabit animam suam a morte. Dan. XII, 3: qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae, et cetera. Unde doctoribus debetur praemium aureolae. Deinde cum dicit seniorem, etc., ostendit quomodo diversimode diversis suam doctrinam debet tradere, et ponit duas diversitates. Unam secundum aetatem; aliam secundum sexum. Secundum aetatem: primo quantum ad viros, secundo quantum ad foeminas, ibi anus, et cetera. Dicit ergo seniorem, etc., sed obsecra ut patrem, Lev. XIX, 32: honora personam senis. Et ideo non sunt mordaciter increpandi, sed obsecrandi. I Petr. V, 1: seniores qui in vobis sunt, obsecro consenior. Et si Petrus senior hoc faciebat, quanto magis iuvenis hoc debet? Sed contra Is. LXV, 20: puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit. Respondeo. Dicendum est, quod senex propter excedentem malitiam perdit honorem senectutis, et tunc increpandus. Iuvenes, ut fratres. Matth. XXIII, 8: omnes vos fratres estis. Ez. XXXIV, 4: cum austeritate imperabitis eis. Ex parte foeminarum est differentia aetatum, quia anus ut matres, maxime quae non sunt iuvenes infra V, 3: viduas honora. Iuvenculas, ut sorores, ex amore charitatis. Et hoc, in omni castitate. Quia amor spiritualis ad mulieres, nisi cautus sit, degenerat in carnalem, ideo in his, quae ad iuvenculas pertinent, adhibenda est castitas: et ideo apostolus addit hoc. Unde Papa scribens eis dicit: dilectis in Christo. Sed viris simpliciter dicit: dilectis filiis.
4:1
Quia in novissimis temporibus discedent quidam a fide. Graece non est ea^axoic;, qua voce alibi saepe Scriptura utitur ad designandam ultimam mundi aetatem, quae ab Apostolorum tempore protenditur usque ad diem extremi judicii. Nam etiam de suo tempore Joannes Apostolus scribit 1. Epist. 2. Filioli, novissima hora est. Et iterum: Nunc Antichristi multi facti sunt: unde scimus, quia novissima hora est. Verum hoc loco Graece uaxepotq est, posterioribus, id est subsequentibus temporibus. Quod ita potest accipi, ut non quodcunque tempus futurum significetur, sed quod proxime instet, jamque sit prae foribus, quasi dicat Apostolus: Tam brevi haec futura Spiritus praedicit, ut seq. 44 * jam nunc tibi, Timothee, adversus ea sit vigilandum. Unde Act. 20. Timotheum cum reliquis Asiae episcopis jam ante praemonuerat, dicens: Ego scio, quoniam intrabunt post discessionem meam lupi rapaces in vos, non parcentes gregi: et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se. Propter quod vigilate. Ex quibus sane liquet, Apostolum loqui de tempore jam instante. Alii putant, ytovissimum et posterius ab Apostolo non distingui. Quod enim hic ait: in posterioribus temporibus, in 2. Epist. cap. 3. dicit: in novissimis diebus, cum et ibi loquatur de malis quibusdam hominibus adeo brevi exorituris, ut eos etiam ipsi Timotheo vitandos denuntiet. Hoc modo novissimum etiam alibi non raro accipitur, ut Matth. 27. Et erit novissimus error pejor priore, Luc. 14. Tunc incipies cum rubore novissimum locum tenere. Sic Christus 1 Cor. 15. vocatur novissimus Adam. Et Gen. 40. Jacob Patriarcha annuntiaturum se dicifc filiis suis, quae ventura esset in diebus novissimis, cum tamen multa ex illis ante ultimam mundi aetatem fuerint impleta, quamvis et ibi LXX. scripserunt ioxaTCOV. Item Dan. 2. Deus indicavit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ventura sunt in novissimis diebus, id est quid esset futurum post haec, sicut infra sequitur. Pro verbo discedent, Graece illud est, a quo derivatur airooTaoia, id est defectio. Proinde alii significantius vertunt: deficient sive desciscent quidam, a fide, id est deserent fidem Christianam semel susceptam. Id quod haereticorum est et apostatarum.
Attendentes spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum. Graece Spiritibus impostoribus seu deceptoribus. Ambrosianus legit fallacibus, Augusticus seductoribus lib. 15. contra Faustum cap. 10. Videtur interpres pro idavotc, quod in multis Graecis est, logisse rcXavqQ, quod est in Complutensibus et aliis nonnullis, id est erroris, tametsi in sensu non est diversitas. Nam spiritum erroris apud Joannem legimus 1. Epist. 4. pro spiritu deceptore, cui e diverso opponit spiritum veritatis. Porro spiritus impostores Chrysostomus interpretatur ipsos homines, nimirum falsos doctores et Prophetas. Pro quo sensu facit illud Joannis Apostoli loco memorato: Omnis spiritus, qui confitetur, Jesum Christum in carne venisse, ex Deo est; et omnis spiritus, qui solvit Jesum, ex Deo non est, et hic est Antichristus. In quibus utique verbis satis apparet, spiritum intelligi hominem doctorem, seu verum seu falsum. Alii spiritus erroris daemones intelligunt. Hos enim Scriptura spiritus mendaces appellat 3 Reg. ult. et alibi. Favet etiam, quod hic additur: et doctrinis daemoniorum. Sed, hoc non obstante, prior sententia magis placet. Attendunt enim homines spiritibus erroris et doctrinis daemoniorum, dum aues praebent magistris ea docentibus, quae daemonibus suggerentibus didicerunt. Omnis enim haeretica doctrina ex diabolo est, ut idem Chrysostomus ait.
4:2
2. In hypocrisi loquentium mendacium. Graece una composita dictio est <j;£Of$oX6yu)v, mendaciloquorum, ut Augustinus, falsiloquorum, ut Ambrosianus legit. Caeterum genitivus iste, si grammaticam syntaxim verborum Apostoli urgeamus, videbitur prima fronte non alio referri posse, quam ad genitivum praecedentem daemoniorum. Unde quidam etiam per daemonia homines a daemonibus inspiratos intellexerunt. Constat enim hanc partem cum sequentibus ad homines pertinere. Verum quia praeter usum Scripturae est, ut appellatio daemonum seu daemoniorum tribuatur hominibus: idcirco isti genitivi posteriores non referuntur ad substantivum daemoniorum, sed per se sumuntur tanquam substantive positi, ut aeque propinque dependentes a vocabulo doctrinis, velut cum dico: Liber officiorum Ciceronis, id est, qui est Ciceronis. Ita sensus erit: Attendentes doctrinis daemoniorum; doctrinis, inquam, hominum in hypocrisi loquentium mendacium otc. Sicut enim idem liber est Officiorum, ut subjecti seu materiae, et Ciceronis, ut auctoris: ita eaedem doctrinae daemoniorum sunt, velut suggerentium, et hominum hypocritarum, velut proferentium ad alios. Haec constructio clarior erit, si priorem genitivum intelligamus more Hebraico esse positum, pro epitheto seu adjectivo, quasi dicat: Attendentes spiritibus erroneis et doctrinis daemoniacis seu diabolicis, hominum in hypocrisi loquentium mendacium. Jam quod ait in hypocrisi, id est per simulationem aut cum simulatione, id Graeci ad doctrinam referunt, quasi sentiat Apostolus, impostores illos non per ignorantiam, sed simulate falsa locuturos, cum veritatem non ignorent. At hoc pacto non essent haeretici, neque quod Apostolus affirmat, a fide discederent, nisi verbotenus. Quare magis placet lrypocrisin seu simulationem referri ad opera in speciem pia, per quae sanctitatem mentientes, doctrinam suam hominibus commendent, juxta illud Evangelicum: Venient ad vos in vestimentis ovium, Matth. 7. Unde de talibus idem Apostolus in 2. Epist. cap. 3. dicit: Habentes speciem pietatis, virtutem autem abnegantes. Congruit huic sensui, quod mox subjicitur de nuptiis et usu quorumdam ciborum ab illis damnando. Nam ejusmodi doctrina magnam ostendit speciem castitatis et temperantiae.
Et cauteriatam habentium suam conscientiam. Cauteriatam, id est inustam ac notatam cauterio; sumpta metaphora a maleficis, qui ferro candente notari solent, stigmatis cuti impressis. Sic isti, cum sancti haberi velint, tamen conscientiam gerunt impurissimae vitae maculis indelebiliter notatam. Sunt, qui putent Apostolum respicere ad id, quod facturi erant Carpocratiani haeretici, de quibas referunt Irenaeus lib. 1. cap. 24. et Epiphanius in eorum haeresi, quod suos discipulos cauterio notare soleant in superiori parte auriculae dexterae, quasi dicat Apostclus: 6icut aurem habebunt cauteriatam, ita et conscientiam. Bene autem hypocrisin conjungit cum mala conscientia; nam quicumque virtutem simulat, eo ipso sibi testis est, se ea carere.
4:3
3. Prohibentium nubere. Graece vau.slv, id est contrahere matrimonium. Illud autem nubere, foeminis proprium est communi Latinorum usu: tametsi et viris interdum tribuatur.
Abstinere a cibis. Non hic repetendum prohibentium, sed supplendum verbum ei oppositum praecipientium seu jubentium, uti factum ab Erasmo. Nam tales exorituros sentit Apos*olus, qui et prohibeant nubere, et praecipiant a certis cibis abstinere. Hujusmodi phrasim, qua vel contrarium ejus, quod praecessit, vel diversum aliquid in posteriori subauditur; etiam alibi in Scripturis observare est, ut Psalm. 120. Per diem sol non uret te, neque luna per noctem. Jacob 1. Glorietur frater humilis in exaltatione sua, dives autem in humilitate sua. 2 Cor. 5. Per fidem ambulamus et non per speciem. Contendit quidem Oecumenius nihil opus esse diversi verbi supplemento, cum Attice et eleganter dicatur: prohibentium abstinere a cibis, hoc est, prohibentium, ut abstineatur a cibis. Sed exempla, quae profert, non id videntur efficere. Certe Theophylactus, et ipse Graecus, Atticismum hic non agnovit, sed Apostoli sententiam supplendam docet eo modo, quo diximus. Augustinus lib. 2. contra 2. Epist. Pelag. cap. 1. locum hunc ita citat, quasi scripserit Apostolus: prohibentium nubere, abstinentium a cibis etc. Quae lectio perspicuum habet sensum, sed non convenit cum Graeco textu. Videndum nunc, in quibus haereticis haec Apostolica praedictio completa sit: ex quo simul intelligetur, quam improbe et calurnniose totum hunc locum ad Ecclesiam Catholicam ejusque praefectos detorqueant hodierni ejusdem Ecclesiae desertores, ob id, quod illa c mtinentiam exigat ab initiatis et monachis, quodque certis temporibus abstinendum praecipiat a certis cibis. Primum constat, Apostolum loqui de iis, qui nuptias toto genere damnatuii essent ut malas et illicitas; quique certa genera ciborum rejecturi tanquam per se immunda. Liquet hoc ex ipsis Apostoli verbis, quibus absolute dicitur: prohibentium nubere, abstinere a cibis. Magis autem ex iis, quae proxime sequuntur, ubi ex eo, quod omnis creatura Dei bona sit, ostendit, nullum cibum rejiciendum esse, scilicet ut malum et immundum. Id enim est, quod alibi, de cibis agens, inculcat: Omnia esse munda, Rom. 14. et Tit. 1. De nuptiis vero sic Augustinus tract. 9. in Joannem: Futuri erant, inquit, de quibus dixit Apostolus, prohibentes nubere, et dicentes, quod malae essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset. Hunc eundem Apostoli scopum et mentem explicant omnes ejus commeniatorcs tam Graeci quam Latini. Et quidem varias nominant antiquas haereses, in quas plane quadrent Apostoli verba; qualis vel maxime fuit Manichaeorum, qui et nuptias damnarunt velut inventum diaboli; et multa ciborum genera repudiabant, quod a malo Deo creata dicerent; et vinum aversabantur, tanquam felprincipis tenebrarum. Haec enim et hujusmodi de Manichaeis tradunt Epiphanius, Augustinus, aliique veteres. Neque tamen Manichaei primi fuerunt hujus diabolicae doctrinae praecones: nam ante eos Encratitae et Marcionitae, Chrysostomo teste, similia docuerunt; quibus Ambrosianus Patricianos adjungit. Sed quoniam Apostolus ad Timothei cautelam haec scribit, ut adversus eos, qui talia docturi erant, intelligat sibi vigilandum esse; facile patet, eum non ad remotiora solum tempora, sed etiam ad proxima respexisse. Conferantur quae dicta sunt ad v. 1. Fuerunt enim et ipsis Apostolorum temporibus, qui cibos quosdam et nuptias abominarentur; de quibus Ignatius in epist. ad Philadelphios, post damnatam Ebionis haeresim: Si quis, inquit, universa haec confiteatur, sed legitimam commixtionem et liberorum procreationem corruptelam et pollutionem appellat; aut cibos aliquos detestandos putat: talis apostatam illum draconem in se habitantem fovet. Ac rursum in eadem epistola: Uxores, inquit, maritis subditae sint in timore Dei; Virgines Christo, in incorruptione, non abuminantes nuptias, sed id quod praestantius est amplectentes; non in calumniam matrimonii, sed ut liberioribus animis divinae legis meditationi vacent. Haec Ignatius vir Apostolici temporis. Ex quibus verbis apparet, ipsum Ebionem fuisse ejusmodi dogmatum assertorem ac magistrum, etsi non solum. Nam Irenaeus lib. 1. cap. 22. Saturnino ejusque synimystis illa tribuit, ita de eis inter alia scribens: Nubere et generare a Satana dicunt esse. Multi autem ex iis, qui sunt ab eo, et ab animalibus abstinent, perfecta hujusmodi continentia seducentes multos. Refert eadem de Saturnino Theodoretus lib. haereticarum fabularum; quemadmodum et de Ebione Epiphanius haer. 28. Hos igitur, atque alios ejusdem temporis haereticos, ab Apostolo praenuntiatos hoc loco fuisse, plusquam virisimile est; tametsi valet ejus doctrina ad condemnationem omnium sequentium, qui similia docuerunt. Unde Manichaei videntes haec Apostoli verba planissime contra se facere; negabant ea a Paulo scripta, dicentes libros evangeliorum et epistolarum Apostolicarum multis locis esse falsatos; uti legitur apud Augustinum lib. 30. contra Faustum Manichaeum cap. 1. et 2. ipsius Fausti verbis. Patet igitur ex his omnibus, quam perverse locum istum interpretentur hujus saeculi Novatores, cum ex eo legem ecclesiasticam coelibatus sacerdotum, et quorundam ciborum certis diebus praescriptam abstinentiam, suggillant, velut doctrinam daemoniorum. Etenim longe aliud est nuptias damnare, et cibos quosdam nt suapte natura malos et immundos refugere, quam ut daemoniorum doctrinam merito Paulus insectatur: aliud, abstinere a nuptiis, studio perfectioris continentiae; aut a cibis quibusdam, studio temperantiae aut castigandae carnis. Quod utrumque, sive simpliciter, sive ex voto fiat, recte sancteque fieri nemo nisi haerecticus negaverit. Nec vero prohibet Ecclesia nuptias, dum ad sacros ordines homines uxoratos non admittit, aut continentiam professos ad vota Deo reddenda compellit: nihilo magis quam princeps dicendus sit vel agriculturam prohibere, si ad militiam agricolas admittere nolit; vel suos subditos bonis spoliare, dum cogit eos solvere debita. Paulus ipse hac eadem Epistola capite sequenti damnat viduas, quae primam fidem irritam facientes nubere volunt; neque tamen nuptias damnat aut prohibet. Et certe rem bonam justis ex causis ad tempus aut in perpetuum prohiberi cuipiam posse, nulli dubium est. Ita medicus febricitanti usum vini interdicit. laudantur et Rechabitae Jerem. 35., quod perpetuam vini abstinentiam sibi a patre indictam servassent. Imo, prima lex homini data a Deo lex fuit abstinentiae a fructu arboris, re utique bona ac Dei creatura. Non igitur rerum bonarum prohibitiones in universum damnandae sunt, sed interest, quam ob causam et quo fine aliquid prohibeatur. Quod dum adversarii nostri discernere nolunt, antiquas haereses per calumniam nobis impingunt, ipsi veteres haereses resorbentes. Fecit idipsum jam olim Jovinianus haeresiarcha, cujus haec ad Catholicos verba refert Hieronymus lib. 1. adversus eum scripto. Manifestum est, inquit, vos Manichaeorum dogma sectari, prohibentium nubere et vesci cibis, quos Deus creavit ad utendum. Sed huic calumniae tum Hieronymus ibidem, tum Augustinus lib. 2. de nuptiis et concup. cap. 5. et lib. 1. contra duas Epist. Pelag. cap. 2. liquido responderunt. Idem Augustinus lib. 30. contra Faustum cap. 5. et 6. luculente distinguit inter Manichaeos nuptiarum et ciborum quorumdam criminatores, et inter Catholicos pietatis et abstinentiae causa a nuptiis ac certis cibis abstinentes. Qui locus lectu dignus est, utpote mire conducens ad hujus Apostolicae doctrinae germanam intelligentiam, simul et ad retundendam haereticorum nostri temporis impudentiam, qua Scripturam hanc contra sensum omnium veterum atque ipsius Apostoli in Catholicos contorquent. Nec minus dignus lectu ejusdem sancti Augustinus locus contra Adimantum cap. 14. Illos, ait, proprie designat Apostolus, qui a carnibus temperant non propterea, ut concupiscentiam refraenent; et quae seq.
Quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione. His et sequentibus verbis seipsum declarat Apostolus. Dicens enim, quos Deus creavit, significat, nullos cibos per se malos aut immundos esse, quum sint a Deo creati. Addit autem ad percipiendum, Graece ad sumptionem, ut legitimum usum demonstret, gulamque ac delicias excludat. Nam, ut annotat Theophylactus, sumptio mediocritatem habet, deliciae vero et laxus immoderationem. Addit autem cum gratiarum actione, scilicet Deo creatori et largitori referenda, quia indigni sunt Dei beneficiis, qui ea cum gratiarum actione non suscipiunt.
Fidelibus et iis, qui cognoverunt veritatem. Posterior pars exegetica est prioris. Fideles enim sunt ii, qui veritatem divinitus mauifestatam cognoverunt. Hos autem opponit infidelibus, tam haereticis, quam aliis veritatem, de qua hic agitur, ignorantibus. Dativus fidelibus etc. regitur a verbo creavit, non quod infideles Deus exclusos velit ab usu et perceptione suae creaturae, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos Matth. 5., et qui dat escam omni carni Psalm. 135., quique benefaciens omnibus gentibus, de coelo dat pluvias et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda eorum Act. 14.; sed ideo solos fideles nominat, quoniam caeteri partim vanis ac superstitiosis suis legibus semetipsos privant creaturis Dei, ut haeretici, et inter Philosophos Pythagorici, partim non eo modo, quo debent, utuntur, id est cum sobrietate et gratiarum actione, ut omnes infideles.
4:4
4. Quia omnis creatura Dei bona est. Pars ista secundum Graecos interpretes, quibus annuit Erasmi versio, connectenda est cum praecedenti ad hunc modum: Qui cognoverunt veritatem, hanc nimirum, quod omnis creatura Dei bona sit. Eam veritatem divina Scriptura clarissime expressit, Genes. 1. Vidit Deus, inquit, cuncta, quae fecerat, et erant valde bona. Veritatem hane ignorant, qui cibos aliquos natura seu creatione malos esse docent.
Et nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. Contextus sermonis et sensus hujusmodi est: Qui cognoverunt, omnem creaturam Dei bonam esse, et proinde, quod ad cibos attinet, nihil rejiciendum, quod sumitur cum gratiarum actione. Bejiciendum, inquam, ut per se malum aut immundum. Infertur enim haec pars ex antecedente illa: Omnis creatura Dei bona est. Atque hunc intellectum confirmat vox Graeca octcoPXtjtov, id est rejectaneum, quasi per se malum. Nam alioquin ea, quae noxia corporibus et insalubria sunt, recte tanquam nobis mala rejicimus, etsi simpliciter bona sint. Est autem similis ratio de iis, a quibus ob aliquam causam aut Dens ipse, ut primo homini et Judaeis, aut Ecclesia Dei, ut nobis Christianis, abstinendum esse praecepit. Rejiciuntur enim haec a filiis obedientiae, non ut secundum se mala, sed ut lege vel divina vel ecclesiastica vetita. Rursus autem addit: Cum gratiarum actione, quia quamvis sumentis ingratitudo cibum non coinquinet, ipsa tamen sumptio per illam inficitur et immunda redditur; aut certe, quia gratiarum actio protestatio quaedam est cibum, qui percipitur, esse datum a Deo, ac proinde bonum et non rejiciendum.
4:5
5. Sanctificatur enim per verbum Dei et orationem. Graeci putant, hic latere concessionem rhetoricam, quasi dicat Apostolus: Sed demus aliquid esse immundum, habes antidotum in promptu, signum crucis imprime, gratias age Deo, et statim abscedet omnis immunditia. Nam gratiarum actio cuncta purgat. Obstat huic sensui, quod res per se mala sanctificari non possit. Unde magis placet eorum sententia, qui hic occupationem esse dicunt. Poterat enim aliquis fidelis dicere: Nulla quidem creatura Dei per se mala est aut immunda; sed tamen per primam transgressionem, qua homo se subjecit diabolo, etiam ea, quae hominis sunt, ita in potestatem diaboli venerunt, maxime quae ad cibum et potum spectant, ut per ea nocere homini possint, tam spiritu quam corpore. Quod ergo remedium adversus hoc malum? Respondet Apostolus, nihil esse periculi fidelibus et cum gratiarum actione percipientibus, quoniam quod ab iis sumitur, per verbum Dei et orationem sanctificatur. Merito namque sanctificari censetur, quod potestati diaboli subtrahitur, ne per illud aut corpori noceat, aut ad commessationes et ebrietates incitet. Sic enim quodammodo mundatur, et sancto fidelium usui paratur, ut bene Petrus Lombardus in commentario explicat. Fit autem haec sanctificatio per verbum Dei et orationem. Verbum Dei quidam interpretantur verba sacra e Psalmis aut aliunde accepta, quae recitari solent ante sumptionem cibi. Orationem vero, ipsam divini nominis invocationem. Alii, quod magis probo, verbum Dei creditum, id est fidem intelligunt, qua in Christum creditur et diabolo resistitur, juxta illud: Cui resistite fortes in fide, 1 Petr. 5. Nam verbum Dei pro fide, qua illud suscipitur, frequens est in sacris literis, ut ostendimus ad illud Ephes. 5. Mundans eam lavacro aquae in verbo. Et quidem hoc modo verbum Dci videtur exposuisse Prudentius in Hymno ante cibum, ita canens: Te sine dulce nihil, Domine: Nec juvat ore quid appetere, Pocula ni prius atque cibos, Christe, tuus favor imbuerit, omnia sanctificante fide. Orationem vero seu precationem sic miscet Apostolus cum gratiarum actione, de qua supra, sicut in Evangeliis alternantur benedictio et gratiarum actio: non quod idem significent, sed quia partes sunt ejusdem orationis sacrae, qua cum Deo loqnimnr. Qua de re pluribus egimus exponentes illa verba 1 Cor. 10. Calix benedictionis, cui benedicimus etc. Nam et oratio benedictio est, qua nimirum cibus, priusquam sumatur, benedicitur. Porro quod per peccatum hominis diabolo potestas in reliquam creaturam usibus hominum servientem permissa sit, ostenditur ex eo, quod diabolum Scriptura modo principem hujus mundi, modo Deum hujus saeculi appellat. Idipsum indicat Apostolus Rom. 8. dicens: vanitati subjectam esse creaturam, tandemque liberandam a servitute corruptionis. Diserte vero id docent Ambrosius lib. 2. de Abel et Cain. cap. 8. et Augustinus lib. 4. de civitate Dei cap. 19. et 26. et lib. 18. cap. 16. 17. et 18. et serm. 14. de verbis Apostoli. Quibus adde, quod Gregorius narrat lib. 1. dial. cap. 4. de sanctimoniali quadam arrepta a daemone, quod lactucam non prius signo crucis benedictam avide momordisset. Huc pertinet quod legitur 1 Reg. 9. de Samuele: Et ipse benedicit hostiae. Non enim offerebat hostiam, qui non erat sacerdos; sed benedicebat epulo constructo ex carnibus Domino immolatis, idque tanquam Propheta, et tanquam vir primarius, Judex populi. Huc etiam pertinet, atque in hac Scriptura fundatur Ecclesiae vetustissima consuetudo, qua aquae, sali, panibus, fructibus, aliisque variis rebus exorcismos aut benedictiones adhibet; per quas repressa daemonum potestate res illae reddantur utentibus salutares. Hinc denique manavit ad fideles consuetudo benedicendi mensam ante sumptionem cibi; et tam ante, quam post eam Deo gratias agendi. Quum enim cibos sumpturi dona Dei eos agnoscimus, utique gratias agimuS. Sed objiciet adversarius: si sensu memorato sanctificatur cibus per verbum Dei et orationem, igitur Ecclesia causam non habet interdicendi cibos aliquos, tanquam exstimulantes ad vitia carnis; quandoquidem per illam sanctificationem istiusmodi effectus impeditur. Respondeo, sicut non satis est Deum orare, ne intremus in tentationem, sed fugere etiam debemus pericula et occasiones peccandi; ita non satis est per orationem cibos sanctificari, ne per illos aut diabolus noceat, aut concupiscentia nos ad peccata carnis illiciat; sed etiam vitandae sunt hujusmodi peccatorum occasiones; quod fit abstinendo a cibis gulam irritantibus, aut venerea excitantibus, aut aciem mentis retundentibus; maxime si Ecclesiae praeceptum accesserit. Nam qui secus fecerit, oratio ejus, qua voluerit cibos sanctificare, non erit Deo acceptabilis, sed in peccatum reputabitur, utpote ab animo temerario et Deum tentante ac inobedienti profecta.
4:6
6. Haec proponens fratribus, bonus eris minister Christi Jesu. Proponens, Graece, suggerens, aut commonens. Et sensus est: De his, si commonefeceris fideles, si haec, quae dixi, tradideris, scilicet de magno pietatis sacramento, de vitandis doctrinis daemoniorum, et quod omnis creatura Dei bona sit, nihilque rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur: exhibebis te in officio tibi injuncto bonum ac fidelem ministrum Christi Jesu. Haec Apostoli cohortatio satis significat, haereses, de quibus locutus est, non post saecula, sed brevi exorituras, quasi dicat: Non longe absunt; ideoque jam contra eas vigilandum tibi est, et fratres sana doctrina praemuniendi.
Enutritus verbis fidei et bonae doctrinae, quam assecutus es. Enutritus, Graece IvTpscp6u.svoQ, participium medium, idemque praesentis temporis; nt etiam active verti possit, enutriens vel innutriens, atque hic sit sensus: Ita ostendes tebonum esse ministrnmChristi, quippe qui fratres tanquam filios nutrias et instituas in doctrina rectae fidei. Quo minus passive participium exponi possit, obstare videtur tempus praesens. Non enim jam enutriebatur verbis fidei bonaeque doctrinae Timotheus episcopus atque aliorum doctor; sed olim iis enutritus fuerat, ut qui ab infantia 6acras literas nosset 2 Tim. 3. Quamquam Chrysostomus et Theophylactus sic accipiunt, ut Timotheus jubeatur, velut continuum hauriens nutrimentum, semper animo versare atque tractare, et veluti ruminare doctrinam acceptam. Perinde enim, inquiunt, ut corporis alimentum diebus singulis requirimus; ita fidei sermonibus semper nos oportet innutriri, ut eo vocabulo perseverantiam discendi ac meditandi sanam fidei doctrinam Timotheo commendare voluerit. Unde et Theophylacti interpres vertit: perseverans in sermonibus fidei. Suffragatur huic sensui, quod et paulo inferius sic hortatur Timotheum Apostolus: Haec meditare, in his esto; ut profectus tuus manifestus sit omnibus etc. Jam quod interpres vertit assecutus es, ab Erasmo et Hentenio ita redditur, quam usque secutus es. Alii vertunt, quam assectatus es, id est continuo sectatus, et a cujus veluti Jatere nunquam discessisti. Hanc enim vim Graeci verbi, quo etiam Lucas in prooemio sui evangelii usus est, bene explicat Erasmus in annotationibus utriusque loci, nec non ad illud 2 Ep. 3. Tu aatem assecutus es meam doctrinam. Sentit igitur Apostolus, Timotheum a puero fuisse assiduum bonae doctrinae sectatorem, nec ab ea, quod aliis quibusdam acciderat, temporis progressu degenerasse.
4:7
7. Ineptas autem et aniles fabulas devita. Graece: Profanas autem et aniles fabulas rejice. Eadem apud Ambrosianum lectio est. Hanc partem referunt quidam ad fabulas Judaicas, quas primo capite perstrinxerat etiam sub nomine fabularum. Verum sermonis series magis ostendit, ad haereticorum fabulas Apostolum respicere. Verisimile est autem notari Simonianos, qui testibus Irenaeo, Epiphanio et Augustino longas fabulas texebant de Deo bono et malo, de rerum creatione, de pugna angelorum etc, quae partim profanae erant et impiae, partim aniles et ineptae. Monet igitur Timotheum, ut universum hoc genus rejiciat; id est talia nec doceat alios, nec omnino recipiat aut credat; sed ad pietatis actiones se totum conferat, juxta id quod sequitur:
Exerce autem teipsum ad pietatem. Pietas Graece sua£j3sia, verum et rectum Dei cultum significat, maxime in sacris literis: Hebraea phrasi timor Domini vocatur, frequentissime commendatus in scriptura veteris tesfamenti. Syrus interpres justitiam vertit. Complectitur autem pietas, auctore Chrysostomo, fidem puram, vitamque rectam; quatenus scilicet iis colitur Deus. Igitur exercet semetipsum ad pietatem, qui diligenter incumbit actionibus, quibus Deo placetur atque servitur. Hujusmodi autem sunt omnium virtutum actiones ad Deum relatae; et non sola opera misericordiae, quibus subvenitur necessitati proximorum, ut vult Ambrosianus.
4:8
8. Nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est. Ex antithesi corporalis exercitationis ostendit, quam utile sit ad pietafem exerceri. Sed quam intelligat exercitationem corporalem, non perinde liquet. Ambrosianus de jejunio et abstinentia ciborum exponit, non ea, quam Apostolus supra damnavit; sed, ut ait, manente auctoritate creatoris. Haec affirmat parum prodesse, nisi pietas addatur. Quod sane verissimum est: sed non ideo simpliciter verum est, ea parum prodesse; cum externa pietatis opera non sint a pietate ipsa separanda, sive pietatem in Deum intelligas, sive in proximum. Commentarium hunc, falso Ambrosii titulo decepti, sequuntur Anselmus, Aquinas, Cajetanus, aliique Latinorum nonnulli. Maxime vero sibi in eo placent hujus temporis sectarii; nomen exercitationis corporalis extendentes ad omnes actiones externas, quaecunque religionis causa suscipiuntur, ut sunt jejunia, vigiliae, recitationes precum, lectiones, humi cubatio, et quicquid tale est; quas vocant corporis vexationes. Et Catholici quidem memorati jejunium ad modicum utile interpretantur, solum ex comparatione quadam; vel quia jejunans sibi prodest, non proximo; vel, secundumB. Thomam, quia jejunio curatur morbus peccati carnalis, non spiritualis. Interdum enim, inquit, per abstinentiam incurrit homo iracundiam, inanem gloriam, et hujusmodi. Haeretici vero in universum actiones externas religionis causa susceptas extenuant ac parvi faciunt, tanquam puerilis disciplinae rudimenta, quemadmodum Calvinus loquitur. Sed hunc errorem refellere, quo cultus corporalis Deo exhibitus aut damnatur, aut vilipenditur, non est praesentis instituti. Non posse autem de jejunio locum hunc accipi, Chrysostomus et Theophylactus ita probant, quia jejunium non corporalis est exercitatio, sed spiritualis. Neque enim carnem nutrit, sed macerat; neque omnino respectu corporis exercitatio est, sed operis cujusdam vacatio. Vim hujus probationis demonstrat vocabulum Graecum, de quo statim dicemus. Adde quod de jejunio, si recte, legitime et Christiane agatur, multo aliter in evangelio Christus loquitur Matth. 6., quum jejunanti in abscondito promittit a Patre mercedem, utique coelestem. Non igitur ad modicum utile est jejanium. Neque vero Christus rem ad modicum utilem fecit, aut faciendam exemplo suo docuit, quando, ad instructionem totius ecclesiae suae, quadraginta diebus jejunavit. Aliter etiam de jejunio Patres loquuntur, ac nominatim verus Ambrosius, qui in commendationem jejunii librum conscripsit titulo: de Elia et jejunio, ubi inter alia sic ait cap. 3. Quid est jejunium, nisi substantia et imago coelestis? Jejunium refectio animae, cibus mentis est; Jejunium vita est angelorum; Jejunium culpae mors, excidium delictorum, remedium salutis, radix gratiae, fundamentum est castitatis. Hoe ad Deum gradu citius pervenitur. Haec illefere desumpta ex hom. 1. et 2. Basilii de laudibus jejunii. Scribit autem similia in epist. 82. ad Vercell. Quae quidem multum dissonant ab illo Pseudambrosii commentario. Sunt igitur alii, qui putent, Apostolum respicere ad eam ciborum abstinentiam, de qua paulo ante dixerat, abstinere a cibis etc. Sed hic commentarius in diversum peccat. Nam de hujusmodi ciborum observationibus non diceret Apostolus eas ad modicum utiles esse, sed prorsus inutiles, imo noxias et impias, et sicut supra dixit, ad doctrinas daemoniorum pertinentes. Alii, laborem intelligunt corporalem, quo necessaria hujus vitae comparantur, ut sunt operae mechanicae. Rursus alii eam exercitationem significari putant, quae fit causa sanitatis, qualis est ambulatio, equitatio, lusus pilae. Utrique huic sensui satis quadrat, quod ex adverso de pietate subjungitur, eam non solum vitae praesentis habete promissionem, sed etiam futurae. Verum multo probabilius est, sermonem hic esse de exercitatione athletica, quae rit cursu, lucta, pugnis, autalio modo. Nam ab ea libenter solet Apostolus sumere comparationes atque ad eam alludere; ut 1 Cor. 9. Nescitis quod ii, qui in stadio currunt etc, et iterum: Ego igitur sic curro, non quasi in incertum, sic pugno, non quasi aerem verberans. Gal. 5. Currebatis bene. Phil. 3. Ad destinatum persequor, ad bravium supernae vocationis. Denique in 2 ad Tim. epistola cap. 2. Qui certat in agone, non coronatur, nisi legitime certaverit. Et cap. 4. Bonum certamen certavi, cursum consummavi. His accedit, quod Graeca dictio yujivaota, licet ad omne genus exercitationis extendatur; proprie tamen significat eam, qua vestibus abjectis nudi exerceri solent athletae. Hoc exercitationis genus ad modicum utile esse dicit, quia tantum conducit ad corporis sanitatem et robur. Unde qui robusto ac vegeto sunt corpore, per metaphoram athletice valere dicuntur.
Pietas autem ad omnia utilis est. Ad omnia, quae nobis expetenda sunt; vel, ad omnia, hoc est: ad utrumque genus bonorum, et quae sunt hujus vitae, et quae expectantur in futura. Sic enim Apostolus sequentibus verbis seipsum exponit. Sed quaeritur, quomodo pietatem dicat utilem esse ad bona temporalia, cum inordinatum sit, pietatem aliasque animi virtutes ad finem ipsis longe inferiorem, ut sunt omnia corporis bona, referre. Respondeo, ab Apostolo proprie non usum significari, sed fructum consequentem, qui est finis secundarius. Valet enim pietas etiam ad temporalia bona a Deo consequenda, licet non propter haec primario sit ei serviendum.
Promissionem habens vitae, quae nunc est et futurae. Graece promissiones numero plurali. Videtur enim Apostolus significare, quod in sacris literis multae extant hujusmodi promissiones. Nam praesentis quidem vitae promissiones sunt: Custodite leges meas atque judicia, quae faciens homo vivet in eis, Levit. 18. Elige vitam, ut et tu vivas. Deut. 30. Quis est homo, qui vult vitam, diligit dies videre bonos? etc. Psal. 33. et ubicunque in veteri lege servantibus Dei praecepta promittuntur bona temporalia; ut Levit. 26. et Deut. 28. Promissiones autem vitae futurae passim leguntur in scriptura novi testamenti. Quin etiam interdum utriusque vitae promissiones conjunguntur; ut Matth. 6. Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus; et haec omnia adjicientur vobis, et cap. 19. Centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Ne vero cuiquam falsae videantur promissiones bonorum temporalium, piis ac Deum timentibus factae, propterea quod eis illa saepe non contingant: recte S. Thomas interpretatur, promitti temporalia quatenus bona sint, id est quatenus subserviant aelernis, et ad felicitatem conducant. Ac nihilo minus complentur ejusmodi promissiones, dum compensat Deus spiritualibus bonis, quod in corporalibus deesse videbatur. Multo enim plus praestat, quum dat patientiam, continentiam, gaudium spirituale, quibus augetur meritum vitae aeternae; quam si daret affluentiam bonorum temporalium, quae multis occasionem praebet aeternae perditionis. Porro significat hic locus pietatem mereri vitam aeternam, non ex rei natura, sed ex liberalitate promittentis.
4:9
9. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. Hoc, inquit, quod dixi, pietatem ad omnia utilem esse, maxime ad vitam futuram, certum et indubitatum est et approbatione dignissimum.
4:10
10. In hoc enim laboramus et maledicimur, quia speramus in Deum vivum. Graece, quia speravimus in Deo vivente. Sed praeteiitum illud vim habet praesentis; tale enim est ac si diceretur: Spem collocavimus in Deo vivente; hoc autem est sperare in Deum vivum. Cajetanus probationem Apostoli, quemadmodum et partem praecedentem, fidelis sermo etc, tantum refert ad illam particulam proxime antegressam, et futurae. Verum si tota probatio bene expendatur, inveniettir amplius continere: tametsi ad vitam futuram principaliter Apostolum respicere non est negandum. Probat autem ex tolerantia persecutionum et aerumnarum, quas Christiani patiebantur, sermonem, quem dixerat, fidelem esse et omni acceptione dignum. Propter hoc, inquit, laboramus, id est omnia corporis incommoda sustinemus; maledicimur, Graece, probra seu contumelias patimur, quia spem nostram fixam habemus in Deo vivente; id est eo, qui per essentiam vita est, ac proinde vitae tam praesentis, quam tuturae largitor: quasi dicat, ideo tot incommodis et adversis non succumbimus, quia vitam a Deo non modo praesentem accipimus, sed etiam futuram exspectamus. Unde colligi vult, sermonem, quem de pietate dixerat, fidelem esse etc. Quae collectio talis est, qualis illa ejusdem Apostoli, qua 1 Cor. 15. resurrectionem mortuorum probat ex quotidianis periculis mortis, quae subibat. Quod utique nemo faceret, nisi qui post mortem melius aliquid certissime speraret. Q.uo argumento etiam Justinus Philosophus persuasum se fuisse scribit in apologia, ut Christianus fieret. Utitur eo argumento contra paganos etiam Augustinus lib. 22. de civit. Dei cap. 6.
Qui est salvntor omnium hominum, maxime fidelium. Quo sensu Deus omnium hominum salvator dicatur, variant interpretes. Cajetanus totam sententiam refert ad futurum saeculum; sic enim scribit: In vita futura salvabit Deus omnes homines, quoad vitam corporis, suscitando omnes; maxime autem salvabit fideles, quoniam suscitabit eos ad vitam beatam. Sed hic commentarius parum probabilis est; nusquam enim resurrectio malorum salus vocatur, aut in bonum accipitur, ut salus vocari possit. Verisimilior est Theophylacti interpretatio locum hunc exponentis per illum cap. 2. Qui vult omnes homines salvos fieri. Verumtamen germanus sensus est, quem reddiderunt Chrysostomus, Oecumenius, Ambrosianus, Anselmus, et alii plerique, ut Deus omnium hominuij salvator dicatur, quia dat omnibus aliquam salutem. Nam vita temporalis, et multa ejus vitae bona, omnibus communia sunt; nec aliunde profecta, quamaDeo auctore. Maxime vero et proprie fidelium salvator est, intellige, eorum, qui in fide per charitatem operata perseverant; quia solis et omnibus iis dat vitam aeternam, quae simpliciter salus appellari solet. Nec diversa est ab his B. Prosperi sententia, qui lib. 2. de vocat. gentium cap. 31. locum hunc intellexit de gratia quadam generali, id est bonitate Dei effusa super omnes homines; licet speciali gratia prosequatur suos electos. Plenior autem erit hic commentarius, si cum Chrysostomo dicamus, Deum etiam in hac vita singulari quodam modo fidelium esse salvatorem: quia laborantes adjuvat, ut ad salutem aeternam perveniant, et quia salutem temporalem facit eis esse salutarem, id est, utilem et conducentem ad salutem aeternam; denique quia cooperatur illis omnia in bonum, tam adversa quam prospera. Sensum hunc ipse contextus Apostolicus postulat. Dixerat enim, pietatem habere promissionem vitae praesentis et futurae, quamvis vitae praesentis beneficium Deus faciat omnibus commune etiam impiis et infidelibus. Nam solem suum oriri facit super bonos et malos, Matth. 5. Omnibus bene facit, de coelo dans pluvias, et tempora fructifera. Actor. 14. Omnibus dat vitam, et inspirationem, et omnia. Actorum 17. Quin etiam ad bruta animantia salus haec tsrrena extenditur, dicente Psalmista: Homines et jumenta salvabis Domine, Psalm. 35. Constat autem et ex aliis Scripturae locis, nomen salutis etiam in bonis vitae temporalis intelligi: unde et illud discipulorum in mari periclitantium: Domine salva nos, perimus, Matth. 8. Nam et Joseph patriarcha, quamvis in typo Christi, vocatus est Salvator mundi, propter salutem quandam temporalem, quam mortalibus attulit Genes. 41. Liquet ex his, perperam a nonnullis adduci hunc Apostoli locum, quo stabiliant doctrinam suam de gratia ad salutem sufficiente, quam dicunt omnibus hominibus offerri. Quem sensum Ambrosius Catharinus ex Prosperi loco male intellecto, quem titulo B. Ambrosii citat, fruslra huc invehere conatur. Constat enim ex tota disputatione praecedente, Prosperum eo loco agere de generali beneficentia Dei, qua ad sui notitiam et cultum homines invitat: de qua et Paulus Act. 14., quam tamen negat absque speciali gratia, quae non omnibus, sed paucis datur, ad justitiam et salutem sufficere.
4:11
11. Praecipe haec et doce. Haec, omnia quae dixi de magno pietatis sacramento, de vitandis haeresibus, et sana doctrina retinenda, deque pietate ad omnia utili; praecipe et doce, id est praecipiens doce, cum auctoritate fidelibus trade, tanquam episcopus docendi et praecipiendi potestatem habens; non obstante eo, quod sis adhuc juvenis, unde sequitur:
4:12
12. Nemo adolescentiam tuam contemnat. Adolescentiam dixit interpres, pro juventute, quemadmodum Ambrosianum textum secuti verterunt Erasmus et alii. Juventus autem extenditur ultra triginta annos; ne quis suspicetur Timotheum fuisse adolescentem viginti aut circiter annorum, quando haec ad eum scribebantur. Simile illud Act. 7. Secus pedes adolescentis, qui vocabatur >Saulus; cum ex diligenti temporum supputatione satis appareat, Paulum tunc virum fuisse, ferme triginta quinque annorum. Sensus Apostoli est: Sic age, ut nemo te propter aetatem contemnat: sive, pressius ex Graeco, despiciat. Est enim junior aetas obnoxia contemptui, juxta illud Davidis: Adolescentulus sum ego et contemptus. Psalm. 118. Nam eum propter aetatem a fratribus despectum fuisse, docet historia 1 Reg. 16. et 17. Potest autem praeceptum hoc Timotheo datum bifariam accipi. Uno modo: Non sinas te, quamvis sis juvenis, despici ab iis, quibus praees, sed utere auctoritate et imperio. Quadrat huic sensui, quod praecedit: Praecipe haec et doce. Sic etiam ad Titum scribit cap. 2. Haec loquere et exhortare, et argue cum omni imperio: nemo te contemnat. Altero modo: Ita graviter, caste, sobrie, prudenter te gere, ut nemo propter aetatem minoris te faciat. Huic expositioni favet, quod sequitur.
Sed exemplum esto fidelium in verbo, in conversatione. Exemplum Graece tutcoc, id est forma, quomodo legit Ambrosianus, et noster interpres alibi vertit. Ne propter aetatem Timotheus contemneretur, monet eum Apostolus, ut fidelibus sese praebeat exemplum et formam, ad quam vitam suam instituant et actiones componant. Nemo enim quod imitandum putat contemnit.
In verbo, sive in sermone exemplum est, qui graviter et prudenter ad aliorum aedificationem loquitur; qui disponit sermones suos in judicib Psalm. 111., quique praestat illud 1 Pet. 4. Si quis loquitur, quasi sermones Dei. Chrysostomus verbum doctrinae intelligit; qua nimirum veritas docetur. Qui intellectus accipit probalitatem ex simili loco 2 Cor. 6., ubi exprimitur, in verbo veritatis. Juxta hanc verbi expositionem ille in verbo exemplum se praebet, in quo veritatem et sinceritatem doctrinae homines admirantur. Porro in conversatione exemplum est, qui caeteris externis actibus aedificat alios.
In charitate, scilicet erga proximos, quasi dicat: Omnes actiones tuae sapiant charitatem, non cupiditatem: sentiant fideles, te non tua quaerere, sed quae salutis ipsorum. In loco jam allegato ad Cor. etiam hoc explicatius dictum est: In charitate non ficta. Hic Graeci codices subjungunt, in spiritu: quamvis id Chrysostomus in commentario non attingat. Theophylactus et Oecumenius interpretantur, ordinem spiritualem, aut charisma: tanquam moneat Timotheum Apostolus, ne propter hujusmodi extollatur. Atqui magis apparet, intelligi Spiritum sanctum: id enim exprimitur ibidem ad Cor. In Spiritu S. Est autem exemplum in Spiritu sancto, qui fervorem Spiritus S. et zelum Dei factis se habere declarat.
In fide. Exemplum fidei praebet, qui, sicut Jacobus Apostolus dicit cap. 2. fidem suam ostendit ex operibus: vel potius, secundum alios, qui fidem rectam libere confitetur et praedicat: atque ea re proximos aedificat.
In castitate. Ex hac parte non leve sumitur argumentum pro coelibatu sacerdotum praesertim episcoporum. Praecipitur enim Timotheo episcopo, ut sese formam et exemplar castitatis exhibeat fidelibus. Quomodo autem hoc praestabit episcopus, si illud tantum in eo commendatur, quod praeter uxorem non cognoscat aliam, sed unius mulieris amplexibus contentus sit? quod est infimum genus castitatis, et ab omnibus, ut minimum, exigitur; cum oporteat exemplar esse caeteris excelJentius. Imo magis e contrario tale exemplar propositum avocabit alios a studio virginitatis, seu perpetuae continentiae: cujus formam in typo sibi proposito non conspiciant. Erasmus quidem vertit: In puritate, et in paraphrasi exponit immunitatem ab humanis cupiditatibus; qui sensus etiam sectariis placet: verum textus Ambrosianus nostrae versioni accedit, tam hoc loco, quam 2 Cor. 6. Graeci autem interpretes adeo pro nobis faciunt, ut putent hic insinuari virgineam Timothei castitatem, per quam merito potuerit aliis exemplo ad castitatem praelucere. Constat insuper, Graeco vocabulo dyvsta ut plurimum significari castitatem eam, quae libidines coercet. Qucd ipsum etiam ex aliis Scripturae locis ostenditur, velut sequenti capite: Juvenculas, ut sorores; in omni castitate. Item 2 Cor. 11. Virginem castam exhibere Christo. Tit. 2. adolescentulas prudentes, castas. Quibus locis eadem est vox Graeca, quae hic legitur: nec aliter accipienda, quam pro ea castitate, quam diximus. Quod idem ostendemus de eo, quod eidem Timctheo praecipit sequenti capite: Teipsum castum custodi.
4:13
13. Dum venio, attende lectioni, exhortaiioni et doctrinae. Jam supra capite primo spem Timotheo fecfcrat sui adventus. Qui quidem adventus an secutus fuerit, diximus ibidem et in argum. epist. Interim vero dum differtur, hoc enim est quod ait Dum venio, seu donec veniam, Graece fcoc; fp/oucu, praescribit Timotheo, quid agere debeat. Ac primum ei commendat assiduam lectionem Scripturae sacrae, ut ex ea discat, quod alios doceat. Quod si Timotheo, qui ab infantia sacris literis imbutus erat, et tam multa praesens ab Apostoli ore hauserat, visa fuit haec ad monitio necessaria; quanto magis caeteris episcopis et pastoribus? quos omnes utique Paulus in Timotheo instruit. Ex quo praeterea patet fanaticorum quorundam insania, qui studia doctrinae tanquam inutilii rejicientes, tantum a Spiritu S. illuminationes quaerunt. Porro cum lectio studiumque Scripturae in episcopo et pastore destinetur ad aliorum utilitatem: consequenter monet Timotheum, ut attendat exhortationi et doctrinae, scilicet aliorum: exhortationi quidem, qua fideles assidue cohortetur ad bonam et sanctam conversationem, et ad vitandas haereses; doctrinae vero, qua doceat ignorantes, quid credere, quid agere, quid fugere debeant. Pro exhortatione verti etiam potest consolatione: atque ita Graecam vocem accepit Theophylactu8, putans hic praecipi pastoris officium erga moestos, animoque dejectos. Verum multo latius patet officium exhortationis, ipsam etiam consolationem complectens: itaque non dubium, quin exhortationem significare voluerit Apostolus; nam et alibi doctrinae exhortationem adjungit. Qui docet, inquit, in doctrina, qui exhortatur, in exhortando. Rom. 12. Quem locum etsi Theophylactus similiter de consolatione intelligat; Chrysostomus tamen et alii, longe probabilius, in universum de gratia exhortationis interpretati sunt.
4:14
14. JSoli negligere gratiam, quae in te est. Pro gratia, Graece non est xdpiq, sed ydpioixa,: quo vocabula solet Apostolus significare donum, seu gratiam eam, quae datur ad aliorum utilitatem, quamque Theologi gratiam gratis datam appellant. Sed quaeritur, quod huju»sinodi donum intelligat hoc loco Paulus. Quidam intelligi volunt ipsum ordinem, seu gradum episcopalem, qui consistit in potestate exercendi ea omnia, quae ad episcopi munus spectant. Alii, specialiter doctrinae donum significari putant, id est gratiam docendi: tanquam respiciat Apostolus ad id, quod proxime dixerat, doctrinae. Sunt etiam, qui gratiam hanc exponant de dono prophetiae ac miraculorum; ut meminit S. Thomas. Sed sciendum imprimis, nomine charismatum apud Apostolum non officia, seu gradus ecclesiasticos intelligi, sed dona quaedam ad utilitatem aliorum spectantia: velut dona sapientiae, scientiae, linguarum, interpretationis, exhortationis, prophetiae, miraculorum: cujusmodi enumerat 1 Cor. 12. Quae quidem esse poterant etiam in eo, qui in gradu alicujus officii, seu potestatis nondum esset constitutus. Itaque prima expositio non congruit; praesertim cum in 2. epist. cap. 1. moneat Timotheum, de eadem gratia loquens, ut eam resuscitet: quod parum commode de ordine seu gradu episcopali dicitur. Quoniam autem ad episcopi munus bene et utiliter administrandum non sufficit solum doctrinae, aut prophetiae donum, quomodocunque prophetiam intelligas, sed multis aliis praeterea donis opus est: hinc etiam secunda et tertia expositio convincitur imperfecta. His igitur omissis, ea tenenda seatentia est, quae gratiam hanc generalius interpretatur, eam nimirum, quae Timotheo data erat ad bene exsequendum munus episcopale. Haec autem multa complectitur: ut gratiam docendi, exhortandi, scripturas interpretandi, contradictores redarguendi, et quicquid ejusmodi. Non quod haec omnia et singula repente acceperit Timotheus, tunc quando ordinabatur: sed, cum ordinari in episcopum non debuerit, nisi talibus donis ornatus, quemadmodum ipse Paulus capite superiori praescripsit, intelligendum est, in Timotheo totum hoc genus charismatum episcopo necessariorum confirmatum et auctum fuisse; neque id sine augmento gratiae gratum facientis, utpote quae multo magis ad bene sancteque exsequendum munus episcopale sit necessaria. Neque enim homini ad gratiam vel ejus augmentum disposito charismata Spiritus S. dabantur vacua, sed ipso Spiritu S. comitata, quo scilicet cor hominis amplius purgaretur et sanctificaretur: uti factum esse constat in Apostolis, in Samaritanis, in Cornelio centurione, ejusque sociis, et in Ephesiis, Act. 2. 8. 10. et 19. Quae res etiam apparebit ex loco 2 Tim. 1. Cum autem, ut ex sequentibus patet, Apostolus loquatur de gratia Timotheo data per ceremoniam ordinationis, qua creatus fuit episcopus: jam facile ex dictis intelligitur, ordinem episcopalem esse novae legis sacramentum, quo gratia conferatur, non modo gratuita, sed et gratificans. Quae doctrina magis etiam confirmabitur ex memorato loco 2. epist. Id vero non solum notandum est adversus haereticos, qui sacram ordinationem simpliciter tollunt e numero sacramentorum novae legis; qui error plenius a nobis refutatus est in 4. dist. 24., verum etiam contra quosdam Catholicos negantes episcopatum esse ordinem proprie dictum: qua de re nos ibidem quoque accurate egimus. Certe B. Thomas in commentario hujus loci et 2. ad Tim. 1. Paulum interpretatur de ordinatione Timothei in episcopum, per quam fuit ei collata gratia. Sensit igitur et ipse in ordinatione episcopali gratiam conferri. Porro commonefacit Apostolus hac parte Timotheum, ut donum acceptum non negligat, id est non sinat otiosum apud se residere, more servi inutilis, qui talentum sibi creditum defodit in terra Matth. 25., sed excitet illud et ad usum applicet. Hoc enim est, quod ait in 2. epist. 1. Admoneo te, ut resuscites gratiam Dei etc.
Quae data est tibi per prophetiam: id est secundum prophetiam de te praecedentem, qua nimirum Spiritus S. non solwui testatus est idoneum te esse ad episcopatum: verum etiam ordinari te jussit. Meminit hujus prophetiae Paulus tum ad commendationem Timothei, tum ad sui excusationem. Nam sine hujusmodi divino testimonio non fuisset ausus, Timotheo juveni tantae molis et dignitatis officium imponere. Confirmat hunc sensum id quod primo capite dixit: Secundum praecedentes in te prophetias. Cur autem mutato numero nunc prophetiam dicat, quas antea prophetias: haec est ratio, quia plures quidem erant prophetiae, quoad personas praedicentes, una vero prophetia quoad rem praedictam, seu revelatam. Nam res una et eadem a pluribus praedicebatur: quemadmodum et Act. 13. factum legimus Antiochiae in Pauli et Barnabae deputatione ad gentes convertendas; dicente Spiritu S. Segregate mihi: tanquam ad multos. Erant enim illic prophetae et doctores. Similiter Act. 21. discipuli dicebant Paulo per Spiritum, ne ascenderet Hierosolymam ct 1 Cor. 14. Prophetae duo aut tres dicant.
Cum impositione manuum presbyterii. Presbyterium vocat non officium aut dignitatem auctoritatemve presbyteri sive sacerdotis, ut nonnulli volunt, nominatim Erasmus, qui vertendum putavit: auctoritate sacerdotii; sed coetum seu collegium presbyterorum: ita tamen, ut juxta consuetudinem Scripturae nomine presbyterorum etiam episcopi comprehendantui. Nam de illis Apostolum loqui constat, quorum ipse erat unus. Sic enim ait 2. Epist. 1. de eadem ordinatione Timothei loquens: per impositionem manuum mearum. Adde, quod veteri more Ecclesiae non simplices presbyteri, sed soli episcopi manus imponant episcopo ordinando. Quod et a Chrysostomo est annotatum. Agitur autem, ut dictum est, de Timothei in episcopum ordinatione. Alioqui presbyterii nomen per se generale est, coetum significans eorum, qui quacumque ratione presbyteri vocantur, sive propter ordinem sacrum, sive propter magistratum civilem. Nam apud Cyprianum epist. 46. Cornelius papa collegium sivesenatum cleri Romani, cui praeterpresbyterosintererantquinqueepiscopi, vocat presbyterium. Et Lucas Evangelii 22. nec non Act. 22. presbyterium dixit pro senatu populi, ubi noster interpres modo vertit seniores, modo majores natu. Alibi vero senectutis honor aut, ut aliis placet, senatoria potestas et auctoritas, eo nomine significatur, ut Dan. 13., ubi Latine legitur: Tibi Deus dedit honorem senectutis. Sed ea acceptio non est hujus loci. Porro manuum impositio, cujus et in 2. Epist. meminit, eam ceremoniam significat, quae in ordinandis episcopis, presbyteris et diaconis adhibebatur. Nam et seq. cap. de presbyteris agens: Manus, inquit, cito nemini imposueris. Et Act. 6. leguntur Apostoli manus imposuisse eis, quos diaconos instituebant. Notandum est autem, in hujusmodi Scripturis a parte totum significari. Non enim solum manus imponebantur ordinando, verum etiam verba mystica proferebantur, et alii ritus adhibebantur, sive ad ordinationem peragendam absolule necessarii, et ut loquuntur essentiales, sive dumtaxat solennitatis causa accessorii. Sed Scriptores sacri, volentes occultare profanis lectoribus Christiana sacramenta, satis habuerunt, cum de iis loquondum erat, eam solam ceremoniam exprimere, quae vulgaris esset, et in multis aliis Guil. Estll Comm. Tom. II. soleret usurpari, sive ad substantiam sacramenti pertineret sive non. Nam et confirmationis ac poenitentiae sacramenta partim in Scriptura sacra, partim in antiquorum scriptis, significantur nomine manuum impositionis. Sic igitur et hoc loco Apostolus manuum impositionem nominans, intelligi voluit sacram ordinationem, tametsi pluribus aliis ritibus, iisque secretioribus constantem. Atque hoc est, quod Ambrosianus commentator dicit manus impositiones esse verba mystica, eo nimirum sermonis tropo, quo ex uno aliud illi conjunctum intelligitur. Plura de manuum impositione vide apud Hesselium et in nostro super 4. sent. commentario. Quaeritur autem, cur dixerit Apostolus: Cum impositione manuum presbyterii et non per impositionem, quemadmodum loquitur in 2. Epist. per impositionem manuutn mearum. Responderi potest, hunc locum ex illo interpretandum, ut praepositio cum loco per posita sit. Sed verisimilius est, ea praepositione conjungi impositionem manuum cum prophetia, ut sensus sit: Quae gratia data est tibi per prophetiam, simul et per impositionem manuum presbyterii, quae eam secuta est. Nam prophetiam praecedentem subsequens impositio manuum complebat et ratam faciebat. Iterum quaeritur, quomodo hic manuum impositio tribuatur presbyterio, id est presbyterorum sive episcoporum collegio, cum Paulus in 2. Epist. videatur eara sibi scli vendlcare, dicens: per impositio?tem manuum mearum. Rospondeo, ceremoniam quidem impositionis manuum a nluribus fuisse adhibitam, sed solum Paulum ea peregisse, quae sacramento substantialia erant. Postremo quaeripotest, utrum soli episcopi, an vero etiam simplices presbyteri per impositionem manuum presbyterii ordinentur. Respondeo, modum hunc ordinationis omnibus presbyteris esso communem, et constat ex can. 3. Concil. 4. Carthag. Quod et palam significat Synod. Trid. sess. 14. cap. 3. doctrinae de sacramento extremae unctionis, quum dicit: piesbyterorum nomine apud Jacobum cap. 5. intelligendos esse aut episcopos aut oacerdotes ab ipsis rite ordinatos per impositionem manuum presbyterii. Id tamen est discriminis, quod episcopo ordinando plures episcopi manus impcnant, presbytero unus episcopus cum presbyteris inferioi ibus.
4:15
15. Haec meditare, in his esto. Meditatio non significat nudam animi cogitationem, sed conjunctam cum ea cura, qua quis totus in rem aliquam perficiendam incumbit. Unde alii vertunt: haec exerce, alii haec cura. His enim modis explicatur Graecum jJisAsTa. Demonstrativum pronomen ab Oecumenio refertur ad illud, quod dixerat: Exemplum esto fidelium in verbo, in conversatione etc. Sed rectius Chrysostomus et alii significant ad istud vicinius: Attende lectioni, exhortationi, doctrinae; et Timotheum repetita admonitione hortari, ut haec curet et agat, atque in iis totus sit. TJt profectus tuus manifestus sit omnibus. Graece in omnibus, hoc est, ut Chrysostomus et Theophylactus exponunt, non tantum in conversatione vitae, verum etiam in verbo doctrinae. Nota quidem erat fidelibus Timothei pietas et doctrina, sed vult Apostolus, etiam profectum ejus apparere, quo magis exemplo suo alios aedificet. Quod in episcopo maxime est ne^essarium.
4:16
16. Attende tibi et doctrinae. Graece tibi ipsi. Quod est magis emphaticum. Sensus est: Attende tibi ipsi, ut recte vivas: attende etiam doctrinae, ut alios recte instKuas. Simile illud ejusdem Apostoli Act. 20. Attendite vobis et universo gregi.
Insta in illis. Graece permane, persiste in iis, quasi dicat: Monui te, ut attenderes lectioni, exhortationi, doctrinae: nunc insuper moneo, ut in iis perseveres. Potest etiam referri ad partem proxime praecedentem, hoc modo: Insiste in his duobus, quae dixi, ut et tibi attendas, et doctrinae. Cui sensui bene quadrat, quod sequitur:
Hoc enim faciens et teipsum salvum facies, et eos, qui te audiunt. Exhortatio est ab utilitate seu fructu tam suae quam alienae salutis. Si, inquit, hoc feceris, id est attenderis tibi ipsi atque doctrinae: et teipsum salvum facies, et eos, qui te docentem audient, id est doctrinae tuae credent, obedient, acquiescent. Quomodo dictura est: Qui vos audit, me audit, Luc. 10. Hic observa, Apostolum, qui supra dixerat, Deum esse Salvatorem omnium hominum maxime fidelium, nunc homini tribuere, quod et se salvum faciat et alios, nimirum ut intelligamus liberi arbitrii in homine facultatem et vim opcratricem. Unde et in Scripturis dicitur homo seipsum vel animam suam sanctificare, justificare, castificare, mundare. Salvum autem se facit, non rlando sibi vitam aeternam, sed eam bonis operibus promerendo; alios autem salvos facit, exemplis et doctrinis eos ad salutem adducendo, quomodo de se dicit Apostolus Rom. 11. Et salvos faciam aliquos ex illis, scilicet Judaeis et 1 Cor. 7. Virum salvum facies. Mulierem salvam facies. Quod si recte et secundum Scripturas propter hujusmodi rationes dicitur homo et seipsum et alios salvos facere: ergo male Catholicos haeretici criminantur, quod matrem Dei vitam et spem suam appellent; cum etiam salvatricem appellare possint, ut quae sua apud Deum intercessione quam plurimis hominibus salutem impetret.
4:1
… L'A. è come il tipo ideale; in realtà si estrinseca in una pluralità di oppositori a Cristo, artefici dell'« apostasia » finale (cf. I Tim. 4, 1-2; II Tim. 3, 1-5; 4, 3-4; Tertulliano, De praescriptione, 4, 33). Policarpo (Ad Phil., 7, 2) riecheggia il suo maestro Giovanni.
ENCRATITI (ἘΓΚΑΤΕΙ͂Σ, ἘΓΚΑΤΗΤΑΊ, ἘΓΚΑΤΑΤΑΊ)
… Questa tendenza si manifesta fin dei tempi apostolici (I Tim. 4, 1-5) e man mano si sviluppa durante il sec. 11; gli apocrifi Atti di Paolo, di Pietro, di Giovanni la favoriscono. …
Lc. 1, 32 sg.). È la concezione di tutto il Nuovo Testamento: il tempo messianico è detto: καιρός ἕπανος (I Pt. 1, 5, 20; Ind. 18; I Tim. 4, 1; I Io. 2, 18); πληρωμᾶ τοῦ χρόνου (Gal. 4, 4); τῶν καιρῶν (Eph. 1, 10); τὰ τέλη τῶν αἰώνων (I Cor. 10, 11); συντέλεια τῶν αἰώνων (Hebr. 9, 26; cf. F. Spadafora, Ezechiele, Torino 1948, …
… mondo (Mt. 24, 3 e 14; Mc. 16, 15-16; Lc. 21, 24; Rom. 9, 25), l'apparizione dell'Anticristo (v.), la conversione d'Israele (Os. 3, 4-5; Rom. 11, 25-27; II Cor. 3, 14-17), la grande apostasia (II Thess. 2, 3; Mt. 24, 11-12; Lc. 17, 26-30; 18, 8; I Tim. 4, 1; II Tim. 3, 1), le perturbazioni cosmiche (nel cielo: Ioel 2, 30; Mt. 24, 29, 30; Lc. 21, 25-26, e nella terra: Mt. 24, 7-8; Lc. 21, 25-26).
4:2
… salvezza degli uomini (Mt. 13, 19,30). Onde l'opposizione tra «i figli del d.» e «i figli di Dio» (Io. 8, 44, 47 [Giuda è d.: 6, 71]; I Io. 3, 8,10) i primi compiuti le «opere del d.» (Act. 13, 10) che si riassumono nell'impostura o seduzione (Io. 8, 44; I Tim. 4, 2; Apoc. 12, 9; 20, 9; cf. Act. 5, 3-4), con cui alla verità e giustizia si sostituisce il peccato (Rom. 1, 25-27; Iac. 5, 19). Il cristiano deve «resistere al d.» (Iac. 4, 7; I Pt. …
4:3
Sull'esempio del Signore (Mt. 14, 19), e degli Apostoli (Act. 27, 35; I Tim. 4, 3-5), al « benedictine » - così era chiamata la preghiera prima del pasto secondo la parola iniziale - come uso cristiano assai antico e generale accennano Clemente Alessandrino (Paedag., …
4:7
… vi siano tra voi sciami (σχιώματα) » (I Cor. 1, 10-13). « O Timoteo, custodisci il deposito; evita le empie discussioni della falsa gnosi, τῆς ψευδωνύμου γνώσεως; alcuni, che vi hanno aderito, sono andati lontano dalla fede » (I Tim. 6, 20-21; 1, 3-4; 4, 7; II Tim. 1, 13-14; 4, 2-4). « Da chi fomenta le divisioni, separati dopo un primo e secondo avviso » (Tit. 3, 10-11). « Se qualcuno non vi porta la dottrina del Cristo, non ricevete …
4:9
Anche in questa lettera (come in I Tim. 1, 15; 3, 1; 4, 9) è citata forse una delle più antiche massime cristiane, introdotta con le parole «fedele è il detto» (II Tim. 11 sg.). …
4:11
5) Gli Apostoli, d'altronde, appaiono pienamente consapevoli della loro i. (Act. 5, 32; 15, 28) e trasmettono i loro poteri ai successori (I Tim. 4, 11-16; II Tim. 2, 2; Tit. 1, 5) secondo una legge di successione chiaramente attestata da s. Clemente Romano (Cor., 44, 1) e contemplata già nelle promesse di Gesù.
4:12
… La comunità dovrà, tuttavia, conoscere il contenuto di queste lettere dalla voce di coloro per mezzo dei quali Paolo esercita la sua superiore autorità di Apostolo (I Tim. 2, 1 sg.; 4, 12; 6, 3 sg. 21; Tit. 2, 1 sg.; 3, 15; II Tim. 4, 22).
… fondazione delle principali Chiese e ne ebbe incarichi di fiducia: fra l'altro fu inviato ai Corinti (v. vol. IV, col. 553 sg.) per sedarvi il tumulto dei partiti (I Cor. 4, 17; 16, 10 sg.), ma il suo carattere timido e l'aspetto infermiccio (ibid. 16, 10; I Tim. 4, 12; 5, 23) non dovevano favorirgli il successo,
4:14
… senso esagerato; 2) negavano qualsiasi distinzione tra vescovo e sacerdote, confondendo il valore della parola « presbyteri », usata da s. Paolo, quando esorta Timoteo a non trascurare il dono ricevuto mediante l'imposizione delle mani del presbiterio (I Tim. 4, 14); 3) affermavano l'inutilità delle preghiere per i defunti; 4) respingevano i digiuni obbligatori imposti in determinati giorni, potendosi digiunire tutti i giorni, anche la domenica, …
… trasmettere ad altri la propria virtù e il proprio ufficio; e nel Nuovo Testamento anche come mezzo di comunicare lo Spirito Santo (Gen. 48, 14 sg.; Num. 27, 18 e 23; Mc. 5, 25; 8, 23-25; 10, 13 sg.; Lc. 4, 40; 13, 31 ecc.; Act. 6, 6; 13, 3; 28, 8; I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6); poi con l'incensazione, con l'unzione dei sacri oli, specialmente del crisma, secondo le circostanze, con la formula della preghiera consacratoria, che, generalmente, …
… Dehine manus imponitur »; s. Stefano a s. Cipriano, Epist., 74, 1: « Ut manus imponatur in poenitentiam »; mentre è più comune l'uso del plurale sia nei documenti neo-testamentari (cf. Mt. 19, 13, 15; Mc. 10, 16; Act. 8, 17; 19, 6; Hebr. 6, 2; I Tim. 4, 14; 5, 22; II Tim. 1, 6), sia presso gli scrittori greci. …
III. SOTTO L'ASPETTO ASCETICO. - La S. Scrittura e i Dottori insistono nel condannare la n., quale causa probabile della perdita della Grazia e della gloria (I Tim. 4, 14; I Cor. 16); e raccomandano la vigilanza e la premura del servo fedele e prudente. …
… presenza del papa Aniceto a Roma), da s. Giustino [I Apol., 65 e 67; PG 6, 427, 430]) e i Sacramenti (p. es., s. Pietro e s. Giovanni impongono le mani ai battezzati per la Cresima [Act. 8, 17], s. Paolo, come vescovo, ordina con l'imposizione delle mani [I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6], i presbiteri amministrano l'Estrema Unzione [Jac. 5, 12-15], i diaconi battezzano [Act. 8, 26-40]).
dine sacro, rilevandone la capacità di conferire la Grazia (Act. 20, 28; I Tim. 4, 14; II Tim. 1, 6). Infine insiste nel notare il carattere simbolico del Matrimonio cristiano, che rappresenta l'intima unione fra il Cristo e la sua Chiesa (cf. Eph. 5, 32); e scende …
stesso rito (I Tim. 4, 14; 5, 22; II Tim. 1, 6). Ma, fino alla
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Reims 1582), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.